Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 458 2925365 2901883 2026-08-15T20:05:32Z Sobaka 328 /* Geboortes */ bywerk 2925365 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Reagan and Gorbachev (1985).jpg|Reagan en Gorbachev}} Die '''jaar 1985''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 85ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Groenland]] bedank uit die [[Europa|Europese gemeenskap]]. * [[18 Januarie]] – Bouwerk begin aan die [[Hugenotetonnel]]. * [[27 Maart]] – Die [[Westdenedam-ramp]] vind in [[Johannesburg]] plaas. Twee-en-veertig kinders sterf in die ongeluk. * [[24 Mei]] – [[Dragonair]], 'n lugredery en volfiliaal van [[Cathay Pacific]], word in [[Hongkong]] gestig. * [[29 Mei]] – Die [[Heizelstadion-ramp]] vind in [[Brussel]], [[België]], plaas. * [[13 Junie]] – Die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] val [[ANC]]-teikens in [[Gaborone]], die hoofstad van [[Botswana]], aan. * [[23 Junie]] – [[Air India-vlug 182]] word deur 'n terroristebom 9 500 m bo die [[Atlantiese Oseaan]], suid van [[Ierland]], opgeblaas. * [[10 Julie]] – Die ''Greenpeace'' skip ''[[Rainbow Warrior]]'' word opgeblaas in [[Auckland]]hawe. * [[15 Augustus]] – President [[P.W. Botha]] lewer die sogenaamde [[Rubicon-toespraak]] wat ernstige gevolge vir die [[ekonomie van Suid-Afrika]] gehad en dit het ook veroorsaak dat [[Suid-Afrika]] nog verder geïsoleer is deur die internasionale gemeenskap. * [[26 Augustus]] – [[Zola Budd]] verbeter die 5&nbsp;000 m wêreldrekord. * [[19 September]] – 'n [[Aardbewing]] tref [[Meksikostad]]. * [[19 Oktober]] – Die [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] vind plaas. * [[1 Desember]] – Die ''Congress of South African Trade Unions ([[COSATU]])'' word gestig met die samesluiting van 37 vakbonde, wat sowat 380&nbsp;000 lede verteenwoordig. * [[3 Desember]] – Die Suid-Afrikaanse [[rand]] daal tot $0,36, sy laagste vlak ooit teenoor die [[Amerikaanse dollar|VSA-dollar]]. * [[23 Desember]] – 'n [[ANC]]-terreurbom verwoes 'n besige sakesentrum in [[Amanzimtoti]], [[KwaZulu-Natal]]. Vyf mense sterf en veertig word beseer. * [[25 Desember]] – 'n Grensoorlog oor die strategiese Agacherstrook breek tussen [[Mali]] en [[Burkina Faso]] uit. === Wêreldbevolking === {|class="wikitable" !colspan="7"|Wêreldbevolking |- ! !1985 !colspan="2"|1980 !colspan="2"|1990 |- |align="left"|[[File:Globe.svg|50px]] [[Wêreld]] |align="right"|'''4,830,979,000''' |align="right"|4,434,682,000 |align="right"|396,297,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|5,263,593,000 |align="right"|432,614,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Africa satellite orthographic.jpg|50px]] [[Afrika]] |align="right"|'''541,814,000''' |align="right"|469,618,000 |align="right"|72,196,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|622,443,000 |align="right"|80,629,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Two-point-equidistant-asia.jpg|50px]] [[Asië]] |align="right"|'''2,887,552,000''' |align="right"|2,632,335,000 |align="right"|255,217,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|3,167,807,000 |align="right"|280,255,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Europe satellite orthographic.jpg|50px]] [[Europa]] |align="right"|'''706,009,000''' |align="right"|692,431,000 |align="right"|13,578,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|721,582,000 |align="right"|15,573,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- | align="left" |[[File:Latin America terrain.jpg|50px]] [[Suid-Amerika]] |align="right"|'''401,469,000''' |align="right"|361,401,000 |align="right"|40,068,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|441,525,000 |align="right"|40,056,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- | align="left" |[[File:LocationWHNorthernAmerica.png|50px]] [[Noord-Amerika]] |align="right"|'''269,456,000''' |align="right"|256,068,000 |align="right"|13,388,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|283,549,000 |align="right"|14,093,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Oceania (World-Factbook).jpg|50px]] [[Oseanië]] |align="right"|'''24,678,000''' |align="right"|22,828,000 |align="right"|1,850,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|26,687,000 |align="right"|2,009,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |} == Geboortes == * [[7 Januarie]] – [[Lewis Hamilton]], [[VK|Britse]] [[Formule Een]]-renjaer, sewemalige wêreldrenkampioen. * [[2 Februarie]] – [[Dean Macpherson]], Suid-Afrikaanse DA-politikus, Minister van Openbare Werke en Infrastruktuur. * [[5 Februarie]] – [[Cristiano Ronaldo]], Portugese sokkerspeler. * [[7 Februarie]] – [[Wilhelm Steenkamp]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[6 Maart]] – [[Pretty Yende]], Suid-Afrikaanse sopraan. * [[12 Maart]] – [[Pieter Howes]], Suid-Afrikaanse akteur, regisseur en joernalis. († [[2019]]). * [[7 April]] – [[Humza Yousaf]], Skotse politikus. * [[9 April]] – [[Tim Bendzko]], Duitse sanger en liedjieskrywer. * [[17 April]] – [[Rooney Mara]], Amerikaanse aktrise. * [[22 April]] – [[Sam Altman]], Amerikaanse entrepreneur, belegger en programmeerder. * [[4 Mei]] – [[Jason Jaftha]], Suid-Afrikaanse [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[9 Mei]] – [[Jason Arday]] kontroversiële Britse akademikus en skrywer († [[2026]]). * [[16 Mei]] – [[Jing Lusi]], Chinese aktrise. * [[30 Junie]] – [[Michael Phelps]], Amerikaanse wêreldkampioenswemmer. * [[24 Junie]] – [[Vernon Philander]], oud-[[Proteas|Suid-Afrikaanse krieketspeler]]. * [[27 Junie]] – [[Nico Rosberg]], [[Formule Een]]-wêreldkampioen van 2016. * [[21 Julie]] – [[Aliette Opheim]], Sweedse aktrise. * [[1 Augustus]] – [[Tendai Mtawarira|Tendai "Beast" Mtawarira]], oud-[[Springbokrugbyspeler]]. * [[9 Augustus]] – [[Vivek Ramaswamy]], Amerikaanse entrepreneur en presidensiële kandidaat. * [[23 Augustus]] – [[Stephen Miller]], Amerikaanse politieke adviseur wat dien as die 12de Verenigde State se tuislandveiligheidsadviseur. * [[27 Augustus]] – [[Danica Curcic]], Deense aktrise. * [[5 September]] – [[Ernst Roets]], Suid-Afrikaanse burgerregte-aktivis. * [[15 Oktober]] – [[Khanyi Mbau]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]]. * [[5 November]] – [[Hannah Winkler]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[16 November]] – [[Sanna Marin]], Finse politikus, sedert 10 Desember 2019 [[Finland]] se [[Eerste minister]]. * [[27 November]] – [[DJ Warras|Warrick Stock]], Suid-Afrikaanse platejoggie (DJ), radio- en televisie-aanbieder, podsendingmaker en entrepreneur († [[2025]]). * [[5 Desember]] – [[Frankie Muniz]], Amerikaanse akteur. * [[13 Desember]] – [[Ivan Botha]], Suid-Afrikaanse [[akteur]] en draaiboekskrywer. * [[15 Desember]] – [[Desiré Gardner]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]]. * [[21 Desember]] – [[Karlien van Jaarsveld]], Afrikaanse sangeres. == Sterftes == * ''Onbekend'' – [[Jan Buys]], [[Suid-Afrika]]anse [[skilder]] (* [[1909]]). * [[26 Januarie]] – [[Kenny Clarke]], Amerikaanse [[trom]]speler van [[jazz]]musiek (* [[1914]]). * [[6 Februarie]] – [[James Hadley Chase]], Engelse skrywer (*[[1906]]). * [[9 Februarie]] – [[Nic Potgieter]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1906]]). * [[7 April]] – [[Carl Schmitt]], Duitse politieke [[filosoof]] (* [[1888]]). * [[26 April]] – [[Cornelis van der Merwe]], Suid-Afrikaanse politikus, medikus en kabinetsminister (* [[1921]]). * [[27 April]] – [[Stefan Meiring Naudé]], bekroonde Suid-Afrikaanse fisikus (* [[1904]]). * [[11 Mei]] – [[Garmt Stuiveling]], Nederlandse digter (* [[1907]]). * [[12 Mei]] – [[Jean Dubuffet]], Franse skilder en beeldhouer (* [[1901]]). * [[16 Mei]] – [[Margaret Hamilton (aktrise)|Margaret Hamilton]], Amerikaanse aktrise (* [[1902]]). * [[18 Mei]] – [[Hedley Bull]], Brits-Australiese [[Internasionale verhoudinge]] akademikus en skrywer (* [[1932]]). * [[23 Junie]] – [[P.K. le Roux]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1904]]). * [[10 Julie]] – [[Hilgard Muller]], [[Nasionale Party]]-politikus, [[burgemeester]] van [[Pretoria]], minister van buitelandse sake (* [[1914]]). * [[16 Julie]] – [[Heinrich Böll]], Duitse skrywer, essayis en vertaler (* [[1917]]). * [[22 September]] – [[D.J. Opperman]], Afrikaanse digter en akademikus (* [[1914]]). * [[2 Oktober]] – [[Rock Hudson]], Amerikaanse akteur (* [[1925]]). * [[1 November]] – [[Phil Silvers]], Amerikaanse akteur en komediant (* [[1911]]). * [[5 November]] – [[Elise Muller]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1919]]). * 5 November – [[Dirk van der Walt]], predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] (* [[1919]]). * [[20 November]] – [[Henning Klopper]], Suid-Afrikaanse taalstryder en LV (* [[1895]]). * [[20 Desember]] – [[Olaf Andresen]], Duitsgebore Afrikaanse liedjieskrywer (* [[1902]]). [[Kategorie:1985| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] o5mb2t4i1pfls1qildzo35lhtfro8gp 2925366 2925365 2026-08-15T20:05:56Z Sobaka 328 /* Geboortes */ 2925366 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Reagan and Gorbachev (1985).jpg|Reagan en Gorbachev}} Die '''jaar 1985''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 85ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Groenland]] bedank uit die [[Europa|Europese gemeenskap]]. * [[18 Januarie]] – Bouwerk begin aan die [[Hugenotetonnel]]. * [[27 Maart]] – Die [[Westdenedam-ramp]] vind in [[Johannesburg]] plaas. Twee-en-veertig kinders sterf in die ongeluk. * [[24 Mei]] – [[Dragonair]], 'n lugredery en volfiliaal van [[Cathay Pacific]], word in [[Hongkong]] gestig. * [[29 Mei]] – Die [[Heizelstadion-ramp]] vind in [[Brussel]], [[België]], plaas. * [[13 Junie]] – Die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] val [[ANC]]-teikens in [[Gaborone]], die hoofstad van [[Botswana]], aan. * [[23 Junie]] – [[Air India-vlug 182]] word deur 'n terroristebom 9 500 m bo die [[Atlantiese Oseaan]], suid van [[Ierland]], opgeblaas. * [[10 Julie]] – Die ''Greenpeace'' skip ''[[Rainbow Warrior]]'' word opgeblaas in [[Auckland]]hawe. * [[15 Augustus]] – President [[P.W. Botha]] lewer die sogenaamde [[Rubicon-toespraak]] wat ernstige gevolge vir die [[ekonomie van Suid-Afrika]] gehad en dit het ook veroorsaak dat [[Suid-Afrika]] nog verder geïsoleer is deur die internasionale gemeenskap. * [[26 Augustus]] – [[Zola Budd]] verbeter die 5&nbsp;000 m wêreldrekord. * [[19 September]] – 'n [[Aardbewing]] tref [[Meksikostad]]. * [[19 Oktober]] – Die [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] vind plaas. * [[1 Desember]] – Die ''Congress of South African Trade Unions ([[COSATU]])'' word gestig met die samesluiting van 37 vakbonde, wat sowat 380&nbsp;000 lede verteenwoordig. * [[3 Desember]] – Die Suid-Afrikaanse [[rand]] daal tot $0,36, sy laagste vlak ooit teenoor die [[Amerikaanse dollar|VSA-dollar]]. * [[23 Desember]] – 'n [[ANC]]-terreurbom verwoes 'n besige sakesentrum in [[Amanzimtoti]], [[KwaZulu-Natal]]. Vyf mense sterf en veertig word beseer. * [[25 Desember]] – 'n Grensoorlog oor die strategiese Agacherstrook breek tussen [[Mali]] en [[Burkina Faso]] uit. === Wêreldbevolking === {|class="wikitable" !colspan="7"|Wêreldbevolking |- ! !1985 !colspan="2"|1980 !colspan="2"|1990 |- |align="left"|[[File:Globe.svg|50px]] [[Wêreld]] |align="right"|'''4,830,979,000''' |align="right"|4,434,682,000 |align="right"|396,297,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|5,263,593,000 |align="right"|432,614,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Africa satellite orthographic.jpg|50px]] [[Afrika]] |align="right"|'''541,814,000''' |align="right"|469,618,000 |align="right"|72,196,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|622,443,000 |align="right"|80,629,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Two-point-equidistant-asia.jpg|50px]] [[Asië]] |align="right"|'''2,887,552,000''' |align="right"|2,632,335,000 |align="right"|255,217,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|3,167,807,000 |align="right"|280,255,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Europe satellite orthographic.jpg|50px]] [[Europa]] |align="right"|'''706,009,000''' |align="right"|692,431,000 |align="right"|13,578,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|721,582,000 |align="right"|15,573,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- | align="left" |[[File:Latin America terrain.jpg|50px]] [[Suid-Amerika]] |align="right"|'''401,469,000''' |align="right"|361,401,000 |align="right"|40,068,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|441,525,000 |align="right"|40,056,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- | align="left" |[[File:LocationWHNorthernAmerica.png|50px]] [[Noord-Amerika]] |align="right"|'''269,456,000''' |align="right"|256,068,000 |align="right"|13,388,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|283,549,000 |align="right"|14,093,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Oceania (World-Factbook).jpg|50px]] [[Oseanië]] |align="right"|'''24,678,000''' |align="right"|22,828,000 |align="right"|1,850,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|26,687,000 |align="right"|2,009,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |} == Geboortes == * [[7 Januarie]] – [[Lewis Hamilton]], [[VK|Britse]] [[Formule Een]]-renjaer, sewemalige wêreldrenkampioen. * [[2 Februarie]] – [[Dean Macpherson]], Suid-Afrikaanse DA-politikus, Minister van Openbare Werke en Infrastruktuur. * [[5 Februarie]] – [[Cristiano Ronaldo]], Portugese sokkerspeler. * [[7 Februarie]] – [[Wilhelm Steenkamp]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[6 Maart]] – [[Pretty Yende]], Suid-Afrikaanse sopraan. * [[12 Maart]] – [[Pieter Howes]], Suid-Afrikaanse akteur, regisseur en joernalis. († [[2019]]). * [[7 April]] – [[Humza Yousaf]], Skotse politikus. * [[9 April]] – [[Tim Bendzko]], Duitse sanger en liedjieskrywer. * [[17 April]] – [[Rooney Mara]], Amerikaanse aktrise. * [[22 April]] – [[Sam Altman]], Amerikaanse entrepreneur, belegger en programmeerder. * [[4 Mei]] – [[Jason Jaftha]], Suid-Afrikaanse [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[9 Mei]] – [[Jason Arday]], kontroversiële Britse akademikus en skrywer († [[2026]]). * [[16 Mei]] – [[Jing Lusi]], Chinese aktrise. * [[30 Junie]] – [[Michael Phelps]], Amerikaanse wêreldkampioenswemmer. * [[24 Junie]] – [[Vernon Philander]], oud-[[Proteas|Suid-Afrikaanse krieketspeler]]. * [[27 Junie]] – [[Nico Rosberg]], [[Formule Een]]-wêreldkampioen van 2016. * [[21 Julie]] – [[Aliette Opheim]], Sweedse aktrise. * [[1 Augustus]] – [[Tendai Mtawarira|Tendai "Beast" Mtawarira]], oud-[[Springbokrugbyspeler]]. * [[9 Augustus]] – [[Vivek Ramaswamy]], Amerikaanse entrepreneur en presidensiële kandidaat. * [[23 Augustus]] – [[Stephen Miller]], Amerikaanse politieke adviseur wat dien as die 12de Verenigde State se tuislandveiligheidsadviseur. * [[27 Augustus]] – [[Danica Curcic]], Deense aktrise. * [[5 September]] – [[Ernst Roets]], Suid-Afrikaanse burgerregte-aktivis. * [[15 Oktober]] – [[Khanyi Mbau]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]]. * [[5 November]] – [[Hannah Winkler]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[16 November]] – [[Sanna Marin]], Finse politikus, sedert 10 Desember 2019 [[Finland]] se [[Eerste minister]]. * [[27 November]] – [[DJ Warras|Warrick Stock]], Suid-Afrikaanse platejoggie (DJ), radio- en televisie-aanbieder, podsendingmaker en entrepreneur († [[2025]]). * [[5 Desember]] – [[Frankie Muniz]], Amerikaanse akteur. * [[13 Desember]] – [[Ivan Botha]], Suid-Afrikaanse [[akteur]] en draaiboekskrywer. * [[15 Desember]] – [[Desiré Gardner]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]]. * [[21 Desember]] – [[Karlien van Jaarsveld]], Afrikaanse sangeres. == Sterftes == * ''Onbekend'' – [[Jan Buys]], [[Suid-Afrika]]anse [[skilder]] (* [[1909]]). * [[26 Januarie]] – [[Kenny Clarke]], Amerikaanse [[trom]]speler van [[jazz]]musiek (* [[1914]]). * [[6 Februarie]] – [[James Hadley Chase]], Engelse skrywer (*[[1906]]). * [[9 Februarie]] – [[Nic Potgieter]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1906]]). * [[7 April]] – [[Carl Schmitt]], Duitse politieke [[filosoof]] (* [[1888]]). * [[26 April]] – [[Cornelis van der Merwe]], Suid-Afrikaanse politikus, medikus en kabinetsminister (* [[1921]]). * [[27 April]] – [[Stefan Meiring Naudé]], bekroonde Suid-Afrikaanse fisikus (* [[1904]]). * [[11 Mei]] – [[Garmt Stuiveling]], Nederlandse digter (* [[1907]]). * [[12 Mei]] – [[Jean Dubuffet]], Franse skilder en beeldhouer (* [[1901]]). * [[16 Mei]] – [[Margaret Hamilton (aktrise)|Margaret Hamilton]], Amerikaanse aktrise (* [[1902]]). * [[18 Mei]] – [[Hedley Bull]], Brits-Australiese [[Internasionale verhoudinge]] akademikus en skrywer (* [[1932]]). * [[23 Junie]] – [[P.K. le Roux]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1904]]). * [[10 Julie]] – [[Hilgard Muller]], [[Nasionale Party]]-politikus, [[burgemeester]] van [[Pretoria]], minister van buitelandse sake (* [[1914]]). * [[16 Julie]] – [[Heinrich Böll]], Duitse skrywer, essayis en vertaler (* [[1917]]). * [[22 September]] – [[D.J. Opperman]], Afrikaanse digter en akademikus (* [[1914]]). * [[2 Oktober]] – [[Rock Hudson]], Amerikaanse akteur (* [[1925]]). * [[1 November]] – [[Phil Silvers]], Amerikaanse akteur en komediant (* [[1911]]). * [[5 November]] – [[Elise Muller]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1919]]). * 5 November – [[Dirk van der Walt]], predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] (* [[1919]]). * [[20 November]] – [[Henning Klopper]], Suid-Afrikaanse taalstryder en LV (* [[1895]]). * [[20 Desember]] – [[Olaf Andresen]], Duitsgebore Afrikaanse liedjieskrywer (* [[1902]]). [[Kategorie:1985| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 1vdg1chnipq5frbofe3r1472xirbmje 2925474 2925366 2026-08-16T11:17:47Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Katrina Law 2925474 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Reagan and Gorbachev (1985).jpg|Reagan en Gorbachev}} Die '''jaar 1985''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 85ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Groenland]] bedank uit die [[Europa|Europese gemeenskap]]. * [[18 Januarie]] – Bouwerk begin aan die [[Hugenotetonnel]]. * [[27 Maart]] – Die [[Westdenedam-ramp]] vind in [[Johannesburg]] plaas. Twee-en-veertig kinders sterf in die ongeluk. * [[24 Mei]] – [[Dragonair]], 'n lugredery en volfiliaal van [[Cathay Pacific]], word in [[Hongkong]] gestig. * [[29 Mei]] – Die [[Heizelstadion-ramp]] vind in [[Brussel]], [[België]], plaas. * [[13 Junie]] – Die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] val [[ANC]]-teikens in [[Gaborone]], die hoofstad van [[Botswana]], aan. * [[23 Junie]] – [[Air India-vlug 182]] word deur 'n terroristebom 9 500 m bo die [[Atlantiese Oseaan]], suid van [[Ierland]], opgeblaas. * [[10 Julie]] – Die ''Greenpeace'' skip ''[[Rainbow Warrior]]'' word opgeblaas in [[Auckland]]hawe. * [[15 Augustus]] – President [[P.W. Botha]] lewer die sogenaamde [[Rubicon-toespraak]] wat ernstige gevolge vir die [[ekonomie van Suid-Afrika]] gehad en dit het ook veroorsaak dat [[Suid-Afrika]] nog verder geïsoleer is deur die internasionale gemeenskap. * [[26 Augustus]] – [[Zola Budd]] verbeter die 5&nbsp;000 m wêreldrekord. * [[19 September]] – 'n [[Aardbewing]] tref [[Meksikostad]]. * [[19 Oktober]] – Die [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] vind plaas. * [[1 Desember]] – Die ''Congress of South African Trade Unions ([[COSATU]])'' word gestig met die samesluiting van 37 vakbonde, wat sowat 380&nbsp;000 lede verteenwoordig. * [[3 Desember]] – Die Suid-Afrikaanse [[rand]] daal tot $0,36, sy laagste vlak ooit teenoor die [[Amerikaanse dollar|VSA-dollar]]. * [[23 Desember]] – 'n [[ANC]]-terreurbom verwoes 'n besige sakesentrum in [[Amanzimtoti]], [[KwaZulu-Natal]]. Vyf mense sterf en veertig word beseer. * [[25 Desember]] – 'n Grensoorlog oor die strategiese Agacherstrook breek tussen [[Mali]] en [[Burkina Faso]] uit. === Wêreldbevolking === {|class="wikitable" !colspan="7"|Wêreldbevolking |- ! !1985 !colspan="2"|1980 !colspan="2"|1990 |- |align="left"|[[File:Globe.svg|50px]] [[Wêreld]] |align="right"|'''4,830,979,000''' |align="right"|4,434,682,000 |align="right"|396,297,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|5,263,593,000 |align="right"|432,614,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Africa satellite orthographic.jpg|50px]] [[Afrika]] |align="right"|'''541,814,000''' |align="right"|469,618,000 |align="right"|72,196,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|622,443,000 |align="right"|80,629,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Two-point-equidistant-asia.jpg|50px]] [[Asië]] |align="right"|'''2,887,552,000''' |align="right"|2,632,335,000 |align="right"|255,217,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|3,167,807,000 |align="right"|280,255,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Europe satellite orthographic.jpg|50px]] [[Europa]] |align="right"|'''706,009,000''' |align="right"|692,431,000 |align="right"|13,578,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|721,582,000 |align="right"|15,573,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- | align="left" |[[File:Latin America terrain.jpg|50px]] [[Suid-Amerika]] |align="right"|'''401,469,000''' |align="right"|361,401,000 |align="right"|40,068,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|441,525,000 |align="right"|40,056,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- | align="left" |[[File:LocationWHNorthernAmerica.png|50px]] [[Noord-Amerika]] |align="right"|'''269,456,000''' |align="right"|256,068,000 |align="right"|13,388,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|283,549,000 |align="right"|14,093,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |- |align="left"|[[File:Oceania (World-Factbook).jpg|50px]] [[Oseanië]] |align="right"|'''24,678,000''' |align="right"|22,828,000 |align="right"|1,850,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |align="right"|26,687,000 |align="right"|2,009,000&nbsp;[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] |} == Geboortes == * [[7 Januarie]] – [[Lewis Hamilton]], [[VK|Britse]] [[Formule Een]]-renjaer, sewemalige wêreldrenkampioen. * [[2 Februarie]] – [[Dean Macpherson]], Suid-Afrikaanse DA-politikus, Minister van Openbare Werke en Infrastruktuur. * [[5 Februarie]] – [[Cristiano Ronaldo]], Portugese sokkerspeler. * [[7 Februarie]] – [[Wilhelm Steenkamp]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[6 Maart]] – [[Pretty Yende]], Suid-Afrikaanse sopraan. * [[12 Maart]] – [[Pieter Howes]], Suid-Afrikaanse akteur, regisseur en joernalis. († [[2019]]). * [[7 April]] – [[Humza Yousaf]], Skotse politikus. * [[9 April]] – [[Tim Bendzko]], Duitse sanger en liedjieskrywer. * [[17 April]] – [[Rooney Mara]], Amerikaanse aktrise. * [[22 April]] – [[Sam Altman]], Amerikaanse entrepreneur, belegger en programmeerder. * [[4 Mei]] – [[Jason Jaftha]], Suid-Afrikaanse [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[16 Mei]] – [[Jing Lusi]], Chinese aktrise. * [[30 Junie]] – [[Michael Phelps]], Amerikaanse wêreldkampioenswemmer. * [[24 Junie]] – [[Vernon Philander]], oud-[[Proteas|Suid-Afrikaanse krieketspeler]]. * [[27 Junie]] – [[Nico Rosberg]], [[Formule Een]]-wêreldkampioen van 2016. * [[21 Julie]] – [[Aliette Opheim]], Sweedse aktrise. * [[1 Augustus]] – [[Tendai Mtawarira|Tendai "Beast" Mtawarira]], oud-[[Springbokrugbyspeler]]. * [[9 Augustus]] – [[Vivek Ramaswamy]], Amerikaanse entrepreneur en presidensiële kandidaat. * [[23 Augustus]] – [[Stephen Miller]], Amerikaanse politieke adviseur wat dien as die 12de Verenigde State se tuislandveiligheidsadviseur. * [[27 Augustus]] – [[Danica Curcic]], Deense aktrise. * [[5 September]] – [[Ernst Roets]], Suid-Afrikaanse burgerregte-aktivis. * [[30 September]] – [[Katrina Law]], Amerikaanse aktrise. * [[15 Oktober]] – [[Khanyi Mbau]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]]. * [[5 November]] – [[Hannah Winkler]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[16 November]] – [[Sanna Marin]], Finse politikus, sedert 10 Desember 2019 [[Finland]] se [[Eerste minister]]. * [[27 November]] – [[DJ Warras|Warrick Stock]], Suid-Afrikaanse platejoggie (DJ), radio- en televisie-aanbieder, podsendingmaker en entrepreneur († [[2025]]). * [[5 Desember]] – [[Frankie Muniz]], Amerikaanse akteur. * [[13 Desember]] – [[Ivan Botha]], Suid-Afrikaanse [[akteur]] en draaiboekskrywer. * [[15 Desember]] – [[Desiré Gardner]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]]. * [[21 Desember]] – [[Karlien van Jaarsveld]], Afrikaanse sangeres. == Sterftes == * ''Onbekend'' – [[Jan Buys]], [[Suid-Afrika]]anse [[skilder]] (* [[1909]]). * [[26 Januarie]] – [[Kenny Clarke]], Amerikaanse [[trom]]speler van [[jazz]]musiek (* [[1914]]). * [[6 Februarie]] – [[James Hadley Chase]], Engelse skrywer (*[[1906]]). * [[9 Februarie]] – [[Nic Potgieter]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1906]]). * [[7 April]] – [[Carl Schmitt]], Duitse politieke [[filosoof]] (* [[1888]]). * [[26 April]] – [[Cornelis van der Merwe]], Suid-Afrikaanse politikus, medikus en kabinetsminister (* [[1921]]). * [[27 April]] – [[Stefan Meiring Naudé]], bekroonde Suid-Afrikaanse fisikus (* [[1904]]). * [[11 Mei]] – [[Garmt Stuiveling]], Nederlandse digter (* [[1907]]). * [[12 Mei]] – [[Jean Dubuffet]], Franse skilder en beeldhouer (* [[1901]]). * [[16 Mei]] – [[Margaret Hamilton (aktrise)|Margaret Hamilton]], Amerikaanse aktrise (* [[1902]]). * [[18 Mei]] – [[Hedley Bull]], Brits-Australiese [[Internasionale verhoudinge]] akademikus en skrywer (* [[1932]]). * [[23 Junie]] – [[P.K. le Roux]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1904]]). * [[10 Julie]] – [[Hilgard Muller]], [[Nasionale Party]]-politikus, [[burgemeester]] van [[Pretoria]], minister van buitelandse sake (* [[1914]]). * [[16 Julie]] – [[Heinrich Böll]], Duitse skrywer, essayis en vertaler (* [[1917]]). * [[22 September]] – [[D.J. Opperman]], Afrikaanse digter en akademikus (* [[1914]]). * [[2 Oktober]] – [[Rock Hudson]], Amerikaanse akteur (* [[1925]]). * [[1 November]] – [[Phil Silvers]], Amerikaanse akteur en komediant (* [[1911]]). * [[5 November]] – [[Elise Muller]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1919]]). * 5 November – [[Dirk van der Walt]], predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] (* [[1919]]). * [[20 November]] – [[Henning Klopper]], Suid-Afrikaanse taalstryder en LV (* [[1895]]). * [[20 Desember]] – [[Olaf Andresen]], Duitsgebore Afrikaanse liedjieskrywer (* [[1902]]). [[Kategorie:1985| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 6ox0b21wvvmejn07kn7vw2lzu28h5f3 0 467 2925351 2893982 2026-08-15T19:20:48Z Sobaka 328 /* Sterftes */ Byvoeg 2925351 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Mandela voting in 1994.jpg|teks=Mandela by die algemene verkiesings}} Die '''jaar 1994''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 94ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. [[Lêer:Flag of South Africa.svg|duimnael|200px|Die nuwe [[vlag van Suid-Afrika]].]] [[Lêer:Mandela minus Clinton.jpg|duimnael|200px|Die eerste swart [[president van Suid-Afrika]], [[Nelson Mandela]].]] == Gebeure == * [[Januarie]] – [[Corsair Gaming]], 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] rekenaar randapparatuur en hardeware maatskappy gestig. * [[1 Januarie]] – Die [[NAFTA]] word gestig deur [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika]]. * [[3 Januarie]] – ’n [[Toepolef Tu-154]] [[straalvliegtuig]] van Baikal Lugredery, stort neer kort nadat dit opstyg vanaf [[Irkoetsk]], in [[Rusland]], en 125 mense, insluitende een op die grond, sterf. * [[17 Januarie]] – Die [[Northridge-aardbewing]] skud die Amerikaanse stad [[Los Angeles]], [[Kalifornië]] op Martin-Luther-King-dag. * [[12 Februarie|12]]-[[27 Februarie]] – Die 17de [[Olimpiese Winterspele 1994|Olimpiese Winterspele]] word in [[Lillehammer]], [[Noorweë]], aangebied. * [[22 Februarie]] – Die Merriespruit-slikdamramp vind plaas te [[Virginia]]. * [[1 Maart]] – [[Walvisbaai]] word amptelik aan [[Namibië]] oorhandig deur [[Suid-Afrika]]. * [[4 Maart]] – Die [[Vryheidsfront Plus]], 'n Suid-Afrikaanse politieke party, word gestig. * [[10 Maart|10]]–[[19 Maart]] – Die sesde [[Paralimpiese Winterspele 1994|Paralimpiese Winterspele]] word in [[Lillehammer]], [[Noorweë]], aangebied. * [[15 Maart]] – Suid-Afrika se nuwe [[Vlag van Suid-Afrika|nasionale vlag]] word onthul. * [[27 Maart]] – Die [[Eurofighter Typhoon]] [[vegvliegtuig]] onderneem sy nooiensvlug in Europa. * [[28 Maart]] – Die "Shell House"-slagting tussen lede van die [[Inkatha-Vryheidsparty]] en die [[African National Congress]] vind in [[Johannesburg]] plaas. * [[6 April]] – Die [[Rwanda|Rwandese]] volksmoord begin toe die [[vliegtuig]] waarin die [[president]] van Rwanda, [[Juvénal Habyarimana]], en die president van [[Burundi]], [[Cyprien Ntaryamira]], deur ekstremiste met [[vuurpyl]]e afgeskiet word. * [[11 April|11]]–[[24 April]] – Die [[Vrouerugbywêreldbeker 1994|2de Vrouerugbywêreldbeker]] word in [[Skotland]] aangebied en deur [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|Engeland]] gewen. * [[15 April]] – Die Marrakesj-verdrag word geteken om die [[Wêreldhandelsorganisasie]] te vorm. * [[18 April]] – [[Brian Lara]] teken 375 lopies aan in 'n beurt in 'n [[toetskrieket|kriekettoetswedstryd]], en verbeter so Garfield Sobers se vorige rekord van 365. * [[27 April]] tot [[29 April]] – [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|Suid-Afrika se eerste demokratiese verkiesing]] word gehou. * [[6 Mei]] – [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] en Franse President [[François Mitterrand]] open die [[Kanaaltonnel]]. * [[10 Mei]] – [[Nelson Mandela]] word as [[President van Suid-Afrika|Suid-Afrika se eerste swart President]] ingehuldig. * [[1 Junie]] – Die Republiek van Suid-Afrika word hertoegelaat tot die [[Britse Statebond]]. * [[17 Junie]] – [[O.J. Simpson]], voetbalheld, gearresteer vir die moord op sy vrou. * 17 Junie-[[17 Julie]] – Die 15de [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] word in die [[Verenigde State van Amerika]] gespeel, wat deur [[Brasilië]] gewen word. * [[22 Julie]] – 'n [[Staatsgreep]] vind in die [[Gambië]] plaas. Die 29-jarige [[Yahya Jammeh]] word die nuwe president. * [[18 Augustus|18]]–[[28 Augustus]] – Die Statebondspele word in [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Kanada]] aangebied. * [[20 Augustus]] – Vuyani Bungu, 'n Suid-Afrikaanse juniorveergewigbokser, behaal 'n onverwagse oorwinning oor die Amerikaner Kennedy McKinney om die titel van IBF-kampioen te verower. * [[28 September]] – Die [[MS Estonia]], 'n veerboot wat tussen [[Tallinn]], [[Estland]] en [[Stockholm]], [[Swede]] pendeldienste verskaf, sink. 852 mense verdrink of vries dood in die koue water in een van die ergste seeongelukke in die [[Oossee]]. * [[1 Oktober]] – [[Palau]] word van die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik. == Geboortes == * [[14 Januarie]] – [[Dricus du Plessis]] Suid-Afrikaanse professionele [[MMA|gemengde gevegskunstenaar]] * [[25 Januarie]] – [[Chloe Tryon]], Suid-Afrikaanse vrouekrieketspeler * [[1 Februarie]] – [[Harry Styles]], Engelse sanger-liedjieskrywer. * [[10 Februarie]] – [[Justin Basson]], Suid-Afrikaanse [[rugbyspeler]] (slot). * [[14 Februarie]] – [[Heidi Pitout]], Afrikaanse sanger en liedjieskrywer. * [[23 Februarie]] – [[Dakota Fanning]], Amerikaanse aktrise. * [[24 Februarie]] – [[Kang Seul-gi]], Koreaanse popsangeres. * [[28 Februarie]] – [[Jake Bugg]], Engelse sanger en liedjieskrywer. * [[1 Maart]] – [[Justin Bieber]], Kanadese sanger. * [[10 Maart]] – [[Bad Bunny]], Puerto Ricaanse kletsrymer, sanger, platevervaardiger en professionele stoeier * [[11 Maart]] – [[Handré Pollard]], Suid-Afrikaanse [[rugbyspeler]] en [[Springbokke|Springbok]][[losskakel]]. * [[9 April]] – [[Joey Pollari]], Amerikaanse akteur. * [[18 April]] – [[Moisés Arias]], Amerikaanse akteur. * [[26 April]] – [[Daniil Kvyat]], [[Russiese]] [[Formule Een]]renjaer. * [[7 Mei]] – [[Jean-Luc du Plessis]], Suid-Afrikaanse [[rugbyspeler]] ([[losskakel]]). * [[16 Mei]] – [[Miles Heizer]], Amerikaanse akteur. * [[24 Mei]] – [[Cayden Boyd]], Amerikaanse akteur. * [[22 Junie]] – [[Marnus Labuschagne]], Suid-Afrikaansgebore Australiese krieketspeler. * [[28 Junie]] – [[Anish Giri]], Russies-Nederlandse skaakgrootmeester. * [[19 Augustus]] – [[Tamaryn Green]], Suid-Afrikaanse model en skoonheidskoningin, Mej Suid-Afrika 2018. * [[1 September]] – [[Carlos Sainz jr.]], [[Spaanse]] [[Formule Een]]beroepsrenjaer. * [[16 September]] – [[Aleksandar Mitrović]], Serwiese sokkerspeler. * [[25 September]] – [[Jansen Panettiere]], Amerikaanse akteur († [[2023]]) * [[29 September]] – [[Nicholas Galitzine]], Engelse akteur. * [[18 Oktober]] – [[Pascal Wehrlein]], [[Duitsers|Duitse]] [[Formule Een]]beroepsrenjaer. * [[17 Desember]] – [[Nat Wolff]], Amerikaanse akteur en komponis. == Sterftes == * [[1 Januarie]] – [[Cesar Romero]], Kubaans-Amerikaanse akteur en komediant (* [[1907]]). * [[2 Februarie]] – [[Marija Gimbutas]], Litaus-Amerikaanse argeoloog (* [[1921]]). * [[19 Februarie]] – [[Francois Krige]], Suid-Afrikaanse kunstenaar. Broer van die skrywer [[Uys Krige]] (* [[1913]]). * [[24 Februarie]] – [[Dinah Shore]], Amerikaanse sangeres (* [[1916]]). * [[26 Februarie]] – [[Avery Fisher]], Amerikaanse uitvinder, ondernemer, musiekgeesdriftige en filantroop (* [[1906]]). * [[6 Maart]] – [[Koos Prinsloo]], Afrikaanse joernalis en skrywer van postmodernistiese kortverhale (* [[1957]]). * [[9 Maart]] – [[Charles Bukowski]], Duits-Amerikaanse digter, romanskrywer en kortverhaalskrywer (* [[1920]]). * [[26 Maart]] – [[Whina Cooper]], [[Maori's|Māori]]-leier (* [[1895]]). * [[5 April]] – [[Kurt Cobain]], Amerikaanse musikant (* [[1967]]). * [[2 April]] – [[Betty Furness]], Amerikaanse aktrise en skrywer (* [[1916]]). * [[7 April]] – [[Golo Mann]], [[Duitsers|Duitse]] geskiedkundige, publisis en skrywer (* [[1909]]). * [[22 April]] – [[Richard Nixon]], Amerikaanse politikus en staatsman; 37ste [[President van die Verenigde State]] (* [[1913]]). * [[1 Mei]] – [[Ayrton Senna]], Brasiliaanse renjaer (* [[1960]]). * [[12 Mei]] – [[Erik Erikson]], [[Duitsers|Duits]]-[[VSA|Amerikaanse]] [[Ontwikkelingsielkunde|ontwikkelingsielkundige]] (* [[1902]]). * [[19 Mei]] – [[Jacqueline Kennedy Onassis]], 'n Amerikaanse boekredakteur, sosiale vlinder asook die Eerste Dame van die [[Verenigde State van Amerika]], (* [[1929]]). * [[29 Mei]] – [[Erich Honecker]], [[Duitse Demokratiese Republiek|Oos-Duitse]] politikus (* [[1912]]) * [[8 Julie]] – [[Cora Marie]], Suid-Afrikaanse country-sangeres (* [[1953]]). * 8 Julie – [[Kim Il Sung]], politikus van [[Noord-Korea]] (* [[1912]]). * 8 Julie – [[Dick Sargent]], Amerikaanse akteur (* [[1930]]). * [[11 Julie]] – [[Savannah (aktrise)|Shannon Wilsey (Savannah)]], Amerikaanse [[aktrise]], [[pornoster]] (* [[1970]]). * [[23 Julie]] – [[Lennox Sebe]], [[Ciskei]] president (* [[1926]]). * [[29 Julie]] – [[Dorothy Crowfoot Hodgkin]], 'n Britse grondlegger van proteïen kristallografie (* [[1910]]). * [[19 Augustus]] – [[Linus Pauling]], Amerikaanse [[chemikus]], [[biochemikus]], [[chemiese ingenieur]] en [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryswenner]] (* [[1901]]) * [[12 September]] – [[Tom Ewell]], Amerikaanse akteur (* [[1909]]). * [[17 September]] – [[Karl Popper]], Oostenryks-Britse filosoof (* [[1902]]). * [[20 Oktober]] – [[Burt Lancaster]], Amerikaanse akteur (* [[1913]]). * [[23 Oktober]] – [[Cornelis Pama]], Suid-Afrikaanse heraldikus en genealoog (* [[1916]]). * [[5 November]] – [[Johan Heyns]], invloedryke [[Afrikaners|Afrikaner]] [[Calvinisme|Calvinistiese teoloog]] en moderator, algemene sinode van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] (* [[1928]]). * [[28 November]] – [[Jeffrey Dahmer]], [[massamoordenaar]] (* [[1960]]). * 28 November – [[Ian Serraillier]], Engelse romansier en digter (* [[1912]]). * [[8 Desember]] – [[Antônio Carlos Jobim]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] liedjieskrywer, komponis en sanger (* [[1927]]). * [[10 Desember]] – [[G.S. Nienaber]], Afrikaanse [[taalkundige]] (* [[1903]]). * [[12 Desember]] – [[Stuart Roosa]], Amerikaanse lugvaart[[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]] (* [[1933]]). [[Kategorie:1994| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 82mmqqdclwkc1ksq0uu6p1cxl0t0grv 0 478 2925270 2917519 2026-08-15T14:49:40Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2925270 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=United Nations Headquarters.JPG|teks=Die Verenigde Nasies se hoofkwartier}} Die '''jaar 1946''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 46ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[10 Januarie]] – Die eerste algemene vergadering van die [[Verenigde Nasies]] open in [[Londen]]. Altesaam 51 lidlande is verteenwoordig. * [[1 Februarie]] – [[Noorweegse]] politikus [[Trygve Lie]] word verkies tot die eerste [[VN]]-sekretaris-generaal. * [[18 Februarie]] – In sy eerste konsistorie stel [[Pous Pius XII]] 32 nuwe kardinale aan met veel nie-Italiane en geestelikes uit [[China]], [[Indië]] en die [[Midde-Ooste]]. * [[24 Februarie]] – Kolonel [[Juan Perón]] word vir sy eerste termyn as president van [[Argentinië]] verkies. * [[16 April]] – Die ryk [[goud|goudveld]] in die [[Vrystaatse Goudvelde]] word op die plaas Geduld ontdek. * [[17 April]] – [[Sirië]] word van [[Frankryk]] onafhanklik. * [[18 April]] – Die ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] gestigte [[Volkebond]] word ontbind en met die VN vervang. * [[25 Mei]] – [[Jordanië]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[4 Julie]] – Die [[Filippyne]] word van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] onafhanklik. * [[7 Julie]] – Moeder Frances Xavier Cabrini word die eerste [[Amerikaner]] wat heilig verklaar word deur die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[24 September]] – Die [[lugredery]] [[Cathay Pacific]] word in [[Hongkong]] gestig. * [[1 Oktober]] – Die [[Neurenberg-verhore]] kom tot 'n einde. * [[9 November]] – Die skip [[City of Lincoln (skip)|SS ''City of Lincoln'']] strand by Quoin Point naby die [[Overberg]]. == Geboortes == * [[André Stander]], Suid-Afrikaanse polisieoffisier en berugte bankrower († [[1984]]). * [[5 Januarie]] – [[Diane Keaton]], Amerikaanse [[aktrise]], regisseur, draaiboekskryfster en vervaardiger († [[2025]]). * [[6 Januarie]] – [[Syd Barrett]], [[Engelse]] [[sanger]], liedjieskrywer en [[musikant]] wat die rockgroep [[Pink Floyd]] in 1965 gestig het († [[2006]]). * [[8 Januarie]] – [[Whitey Basson]], Suid-Afrikaanse sakeman en miljardêr. * [[11 Januarie]] – [[Naomi Judd]], Amerikaanse sangeres en aktrise († [[2022]]). * [[18 Januarie]] – [[Jakes Gerwel]], akademikus, politikus en sakeman († 2012). * [[19 Januarie]] – [[Julian Barnes]], Engelse skrywer. * 19 Januarie – [[Dolly Parton]], Amerikaanse sanger en aktrise. * [[20 Januarie]] – [[David Lynch]], Amerikaanse regisseur († [[2025]]). * [[23 Januarie]] – [[Boris Berezovsky]], [[Russiese oligarg]] en invloedryke († [[2013]]). * [[30 Januarie]] – [[Paul Alexander]], Amerikaanse verlamde [[polio]]-oorlewende, wat die laaste man was wat in 'n ysterlong geleef het († [[2024]]). * [[31 Januarie]] – [[Stan Christodoulou]], Suid-Afrikaanse [[boks]]skeidsregter. * 31 Januarie – [[Jan Groenewald]], Suid-Afrikaans akteur, televisieredakteur en dramaturg († 2024). * [[5 Februarie]] – [[Charlotte Rampling]], Engelse aktrise. * [[21 Februarie]] – [[Alan Rickman]], Britse akteur († [[2016]]). * [[4 Maart]] – [[Diane Broeckhoven]], Vlaamse skryfster. * [[5 Maart]] – [[Anton Goosen]], Suid-Afrikaanse musikant. * [[5 Maart]] – [[Charles Fryer]], Suid-Afrikaanse digter en uitgewer († [[2014]]). * 5 Maart – [[Martin van Creveld]], Israeliese militêre historikus en teoretikus. * [[10 Maart]] – [[Peter Temple]], Australies-Suid-Afrikaanse joernalis en skrywer († [[2018]]). * [[13 April]] – Ds. [[Frans Maritz]], leraar in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] en leier in die [[Sinode van Midde-Afrika]] († [[2003]]). * [[18 April]] – [[Hayley Mills]], Britse aktrise. * [[19 April]] – [[Leon Wessels]], Suid-Afrikaanse prokureur, politikus, en blanke aktivis. * 19 April – [[Tim Curry]], Britse akteur en sanger. * [[25 April]] – [[Talia Shire]], Amerikaanse aktrise. * [[27 April]] – [[Robert Anker]], Nederlandse skrywer en digter († [[2017]]). * [[29 April]] – [[John Waters]], Amerikaanse filmregisseur. * [[30 April]] – Koning [[Carl XVI Gustaf van Swede]] van [[Swede]]. * [[2 Mei]] – [[David Suchet]], Engelse verhoog- en televisieakteur. * 2 Mei – [[Lesley Gore]], Amerikaanse sangeres († [[2015]]). * [[10 Mei]] – [[Trienke Laurie]], Suid-Afrikaanse skrywer ((† [[2023]]). * [[22 Mei]] – [[George Best]], [[Noord-Ierland|Noord-Ierse]] sokkerspeler († [[2005]]). * [[2 Junie]] ̠– [[Peter Sutcliffe]], Britse [[reeksmoordenaar]] († [[2020]]). * [[7 Junie]] – [[Jan Engelen]], Suid-Afrikaanse akteur en TV-regisseur († 2018). * [[14 Junie]] – [[Donald Trump]], 45ste/47ste [[President van die Verenigde State van Amerika]]. * [[15 Junie]] – [[Demis Roussos]], Griekse sanger († 2015). * [[24 Junie]] – [[Ellison Onizuka]], Amerikaanse [[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]], sterf in [[Challenger-ramp]] († [[1986]]). * [[30 Junie]] – [[Serge-Henri Valcke]], Belgiese akteur. * [[6 Julie]] – [[George W. Bush]], 43ste [[President van die Verenigde State]]. * 6 Julie – [[Peter Singer]], Australiese morele [[filosoof]]. * [[10 Julie]] – [[Emma Huismans]], [[Afrikaanse skrywer]]. * [[19 Julie]] – [[Lucas Malan]], Afrikaanse digter († [[2010]]). * [[22 Julie]] – [[Mireille Mathieu]], [[Frankryk|Franse]] sangeres. * [[29 Julie]] – [[Stig Blomqvist]], Sweedse kampioen[[tydren]]jaer. * [[2 Augustus]] – [[Nigel Hitchin]], Britse wiskundige. * [[17 Augustus]] – [[Hugh Baiocchi]], Suid-Afrikaanse beroeps[[gholf]]speler. * [[19 Augustus]] – [[Bill Clinton]], 42ste [[President van die Verenigde State]]. * 19 Augustus – [[Elma Potgieter]], [[Suid-Afrika]]anse [[aktrise]], [[skrywer]] en taalpraktisyn. * [[20 Augustus]] – [[Lerina Erasmus]], Suid-Afrikaanse aktrise en skrywer († 2018). * [[24 Augustus]] – [[Ray Moore]], Suid-Afrikaanse tennisspeler. * [[5 September]] – [[Freddie Mercury]], Britse musikant en die hoofsanger van die rockgroep [[Queen]] († [[1991]]). * [[9 September]] – [[Aleksander Doba]], Poolse kajakvaarder wat veral bekend was vir sy lang reise wat oseane oorsteek († [[2021]]). * [[15 September]] – [[Mike Procter]], Suid-Afrikaanse krieketkaptein en keurder († 2024). * [[28 September]] – [[Roelof Temmingh]], Suid-Afrikaanse komponis († [[2012]]). * [[30 September]] – [[George Ballot]], Suid-Afrikaanse verhoog-, TV- en rolprentakteur († 2023). * 30 September – [[Jochen Mass]], Duitse motorrenjaer en radiokommentator († 2025). * [[4 Oktober]] – [[Susan Sarandon]], Amerikaanse aktrise. * [[6 Oktober]] – [[Tony Greig]], Suid-Afrikaansgebore Engelse krieketspeler († 2012). * [[12 Oktober]] – [[Dalton Cathey]], Amerikaanse [[akteur]] († [[1990]]). * [[14 Oktober]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman († [[2026]]). * [[20 Oktober]] – [[Elfriede Jelinek]], [[Oostenryk]]se skryfster en wenner van die [[Nobelprys vir Literatuur]] in 2004. * [[29 Oktober]] – [[John Williams (rugbyafrigter)|John Williams]], Suid-Afrikaanse [[Springbokafrigters|rugbyafrigter]] († 2024). * [[2 November]] – [[Giuseppe Sinopoli]], Italiaanse komponis, arts en antropoloog († [[2001]]). * [[30 November]] – [[Marina Abramović]], [[Serwië|Serwiese]] uitvoerende [[kunstenaar]]. * [[1 Desember]] – [[Rudolf Buchbinder]], Oostenrykse pianis. * [[12 Desember]] – [[Emerson Fittipaldi]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] renjaer. * [[14 Desember]] – [[Jane Birkin]], Engelse aktrise († 2023). * [[18 Desember]] – [[Steve Biko]], Suid-Afrikaanse [[apartheid|anti-apartheidsaktivis]] en stigter van die ''Swart bewussynsbeweging'' sterf in polisie-aanhouding († [[1977]]). * [[23 Desember]] – [[Susan Lucci]], Amerikaanse aktrise. * [[25 Desember]] – Jimmy Buffett, Amerikaanse sanger ("Margaritaville") († 2023). * [[29 Desember]] – [[Marianne Faithfull]], Engelse sangeres en aktrise († 2025) == Sterftes == * [[8 Januarie]] – [[Dion Fortune]], Walliese skryfster en okkultis (* [[1890]]) * [[23 Januarie]] – [[Morris Alexander]], lid van die Suid-Afrikaanse Volksraad vir [[Kaapstad-Kasteel (kiesafdeling)|Kaapstad-Kasteel]] (* [[1877]]). * [[4 Februarie]] – [[Herbert Baker]], Britse argitek (* [[1862]]). * [[5 Februarie]] – [[George Arliss]], Britse akteur (* [[1868]]). * [[11 Februarie]] – [[John Langalibalele Dube]], Suid-Afrikaanse essayis, filosoof, opvoedkundige, politikus, skrywer en digter (* [[1871]]). * [[10 Maart]] – [[Karl Haushofer]], akademikus, populariseer [[geopolitiek]] in [[Duitsland]] (* [[1869]]). * [[12 Maart]] – [[Ferenc Szálasi]], Hongaarse militêre offisier en politikus (* [[1897]]). * [[1 April]] – [[Lionel Royce]], Oostenrykse - Amerikaanse akteur (* [[1891]]). * [[3 April]] – [[Masaharu Homma]], Japannese luitenant-generaal en oorlogsmisdadiger (* [[1887]]). * [[13 April]] – [[William Henry Bell]], Suid-Afrikaanse komponis (* [[1873]]). * [[21 April]] – [[John Maynard Keynes]], Britse ekonoom (* [[1883]]). * [[19 Mei]] – [[Booth Tarkington]], Amerikaanse skrywer (* [[1869]]). * [[27 Mei]] – [[Danie Bosman]], Afrikaanse komponis van ligte liedjies (* [[1907]]). * [[6 Junie]] – [[Gerhart Hauptmann]], Duitse dramaturg en romansier (* [[1862]]). * [[23 Junie]] – [[Arthur William Rogers]], Suid-Afrikaanse geoloog en staatsamptenaar van Britse herkoms (* [[1872]]). * [[1 Julie]] – [[Philippus Arnoldus Myburgh]], die sesde [[administrateur]] van die [[Kaapland]] (* [[1880]]). * [[5 Augustus]] – [[Wilhelm Marx]], Duitse politikus en rykskanselier (* [[1863]]). * [[13 Augustus]] – [[H.G. Wells]], outeur van ''The Time Machine'' en ''The shape of things to come'' (* [[1866]]). * [[15 Oktober]] – [[Hermann Göring]], Duitse politieke en militêre leier (* [[1893]]). * [[16 Oktober]] – [[Alfred Jodl]], Duitse generaal (* [[1890]]). * 16 Oktober – [[Arthur Seyss-Inquart]], Oostenrykse Nazi-politikus (* [[1892]]). * 16 Oktober – [[Wilhelm Keitel]], 'n Duitse veldmaarskalk (* [[1882]]). [[Kategorie:1946| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] gadn59d0mlf50mjvwe2sqwyhz6e9sfk 0 485 2925480 2868609 2026-08-16T11:38:54Z Oesjaar 7467 /* Sterftes */ Verbeter 2925480 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=US Navy 030408-N-5362A-005 U.S. Army military police provide crowd control while Iraqi citizens line up for food and water being distributed to citizens in need.jpg|teks=Amerikaanse soldate verdeel voedsel in Irak}} Die '''jaar 2003''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Woensdag]] begin het. Dit was die 3de jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. [[Lêer:JohnnyCash1969.jpg|duimnael|240px|Die Amerikaanse sanger, Johnny Cash sterf op 12 September 2003.]] == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Kroasië]] betree die [[Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms]]. * [[1 Februarie]] – Die [[NASA]]-[[pendeltuig]] [[Ruimtependeltuig Columbia|''Columbia'']] disintegreer bo [[Texas]] tydens terugkeer in die aarde se atmosfeer op sy 28ste en finale sending. * [[4 Februarie]] – Die [[Joego-Slawië|Bondsrepubliek Joego-Slawië]] verander sy naam in [[Serwië en Montenegro]]. * [[9 Februarie]]–[[23 Maart]] – Die [[Krieketwêreldbeker 2003|8ste Krieketwêreldbeker]] word in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Kenia]] aangebied en deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen. * [[20 Maart]] – Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] begin met operasie ''[[Shock and Awe]]'' bomaanvalle op [[Irak]] tydens die [[Irakse Oorlog]]. * [[17 Junie]] – Die eerste blitsskare kom byeen in die Macy afdelingswinkel in [[New York]], georganiseer deur Bill Wasik, senior redakteur van Harper’s Magazine. * [[18 Junie|18]]-[[29 Junie]] – Die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2003|4de Sokker-Konfederasiebeker]] toernooi word in [[Frankryk]] gespeel. * [[21 Junie]] – Die [[Onafhanklike Demokrate]] word deur [[Patricia de Lille]] gestig. * [[30 Julie]] – Die laaste 'ou' [[Volkswagen Beetle|Volkswagen Kewer]] rol van die vervaardigingslyn in [[Puebla de Zaragoza|Puebla]], [[Meksiko]]. * Julie/Augustus – Die [[Ernstige akute respiratoriese sindroom|Ears]] kom sommer so tot 'n einde. * [[20 September]]–[[12 Oktober]] – Die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|4de Vrouesokkerwêreldbeker]] word in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Duitsland]] gewen. * [[10 Oktober]]–[[22 November]] – Die [[Rugbywêreldbeker 2003|5de Rugbywêreldbeker]] word in [[Australië]] aangebied en deur [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] gewen. * [[17 Oktober]] – Die toringspits word by die dak van die 106-vloer hoë [[wolkekrabber]] [[Taipei 101]] in [[Taipei]] gevoeg, wat dit die [[Petronas-torings]] in [[Kuala Lumpur]] laat verby steek om die [[wêreld]] se hoogste gebou te word. * [[7 Desember]] – [[Zimbabwe]] bedank uit die [[Britse Statebond]]. == Geboortes == * [[3 Januarie]] – [[Greta Thunberg]], Sweedse klimaataktivis. * [[25 Februarie]] – [[Lythe Pillay]], Suid-Afrikaanse olimpiese naelloop[[atleet]]. * [[6 Maart]] – [[Millicent Simmonds]], Amerikaanse aktrise. * [[1 Mei]] – [[Lizzy Greene]], Amerikaanse aktrise. * [[19 Mei]] – [[JoJo Siwa]], Amerikaanse aktrise, danseres en sangeres. * [[11 Junie]] – [[Breanna Yde]], Amerikaanse aktrise. * [[1 Julie]] – [[Storm Reid]], Amerikaanse aktrise. * [[13 Julie]] – [[Wyatt Oleff]], Amerikaanse akteur. * [[19 Augustus]] – [[Steele Stebbins]], Amerikaanse akteur. * [[28 Augustus]] – [[Quvenzhané Wallis]], Amerikaanse aktrise. * [[3 September]] – [[Jack Dylan Grazer]], Amerikaanse akteur. * [[24 Oktober]] – [[Hudson Yang]], Amerikaanse akteur. * [[8 November]] – Dame [[Louise Windsor]] van Groot-Brittanje. * [[7 Desember]] – [[Catharina-Amalia, Prinses van Oranje]], troonopvolger van Nederland. == Sterftes == * [[23 Januarie]] – [[Nell Carter]], Amerikaanse aktrise en sangeres (* [[1948]]). * [[13 Februarie]] – [[Nico Coetzee]], skrywer en akademikus (* [[1911]]). * 13 Februarie – [[Walt Whitman Rostow]], Amerikaanse ekonoom (* [[1916]]). * [[19 Februarie]] – [[Frank Quint]], [[Suid-Afrika]] se eerste bruin ambassadeur (* [[1921]]). * [[21 Februarie]] – [[Julie Mitchum]], Amerikaanse [[aktrise]] (* [[1914]]). * [[23 Februarie]] – Ds. [[Frans Maritz]], leraar in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] en leier in die [[Sinode van Midde-Afrika]] (* [[1946]]). * [[5 Mei]] – [[Walter Sisulu]], anti-apartheidaktivis, vader van [[Lindiwe Sisulu]] (* [[1912]]). * [[12 Junie]] – [[Gregory Peck]], Amerikaanse akteur (* [[1916]]). * 12 Junie – [[Anna M. Louw]], [[Afrikaans]]e [[skrywer]] en 'n wenner van die [[Hertzogprys]] (* [[1913]]). * [[29 Junie]] – [[Katharine Hepburn]], Amerikaanse aktrise (* [[1907]]). * [[5 Julie]] – [[N!xau]], Namibiese rolprentakteur van [[The Gods Must Be Crazy]] (* ~1944). * [[16 Augustus]] – [[Idi Amin]], voormalige diktator van [[Uganda]] sterf in ballingskap in [[Saoedi-Arabië]] (* [[1924]]). * [[30 Augustus]] – [[Charles Bronson]], Amerikaanse rolprentster (* [[1921]]). * [[9 September]] – [[Edward Teller]], Hongaars-Amerikaanse teoretiese fisikus, bekend as ''Die vader van die [[waterstofbom]]'' (* [[1908]]). * [[12 September]] – [[Johnny Cash]], [[VSA|Amerikaanse]] country-sanger (* [[1932]]). * [[23 Oktober]] – [[Vlasta Depetrisová]], vroue-[[tafeltennis]]speler uit [[Tsjeggo-Slowakye]] (* [[1920]]). * [[1 November]] – [[Daishiro Yoshimura]], Japannese sokkerspeler (* [[1947]]). * [[4 November]] – [[Ken Gampu]], Suid-Afrikaanse rolprentakteur (* [[1929]]). * [[12 November]] – [[Jonathan Brandis]], Amerikaanse akteur (* [[1976]]). * [[28 November]] – [[Adri van der Walt]], Suid-Afrikaanse plantkundige (* [[1938]]). * [[12 Desember]] – [[Danie Smuts]], Suid-Afrikaanse [[akteur]] (* ~[[1925]]). * [[28 Desember]] – [[Rykie van Reenen]], Afrikaanse joernalis (* [[1923]]). [[Kategorie:2003| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] ic9yu8cln990w4n4gbiskaw34an5sga 2925483 2925480 2026-08-16T11:40:28Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ [[Julie Mitchum]], Amerikaanse aktrise 2925483 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=US Navy 030408-N-5362A-005 U.S. Army military police provide crowd control while Iraqi citizens line up for food and water being distributed to citizens in need.jpg|teks=Amerikaanse soldate verdeel voedsel in Irak}} Die '''jaar 2003''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Woensdag]] begin het. Dit was die 3de jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. [[Lêer:JohnnyCash1969.jpg|duimnael|240px|Die Amerikaanse sanger, Johnny Cash sterf op 12 September 2003.]] == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Kroasië]] betree die [[Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms]]. * [[1 Februarie]] – Die [[NASA]]-[[pendeltuig]] [[Ruimtependeltuig Columbia|''Columbia'']] disintegreer bo [[Texas]] tydens terugkeer in die aarde se atmosfeer op sy 28ste en finale sending. * [[4 Februarie]] – Die [[Joego-Slawië|Bondsrepubliek Joego-Slawië]] verander sy naam in [[Serwië en Montenegro]]. * [[9 Februarie]]–[[23 Maart]] – Die [[Krieketwêreldbeker 2003|8ste Krieketwêreldbeker]] word in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Kenia]] aangebied en deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen. * [[20 Maart]] – Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] begin met operasie ''[[Shock and Awe]]'' bomaanvalle op [[Irak]] tydens die [[Irakse Oorlog]]. * [[17 Junie]] – Die eerste blitsskare kom byeen in die Macy afdelingswinkel in [[New York]], georganiseer deur Bill Wasik, senior redakteur van Harper’s Magazine. * [[18 Junie|18]]-[[29 Junie]] – Die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2003|4de Sokker-Konfederasiebeker]] toernooi word in [[Frankryk]] gespeel. * [[21 Junie]] – Die [[Onafhanklike Demokrate]] word deur [[Patricia de Lille]] gestig. * [[30 Julie]] – Die laaste 'ou' [[Volkswagen Beetle|Volkswagen Kewer]] rol van die vervaardigingslyn in [[Puebla de Zaragoza|Puebla]], [[Meksiko]]. * Julie/Augustus – Die [[Ernstige akute respiratoriese sindroom|Ears]] kom sommer so tot 'n einde. * [[20 September]]–[[12 Oktober]] – Die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|4de Vrouesokkerwêreldbeker]] word in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Duitsland]] gewen. * [[10 Oktober]]–[[22 November]] – Die [[Rugbywêreldbeker 2003|5de Rugbywêreldbeker]] word in [[Australië]] aangebied en deur [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] gewen. * [[17 Oktober]] – Die toringspits word by die dak van die 106-vloer hoë [[wolkekrabber]] [[Taipei 101]] in [[Taipei]] gevoeg, wat dit die [[Petronas-torings]] in [[Kuala Lumpur]] laat verby steek om die [[wêreld]] se hoogste gebou te word. * [[7 Desember]] – [[Zimbabwe]] bedank uit die [[Britse Statebond]]. == Geboortes == * [[3 Januarie]] – [[Greta Thunberg]], Sweedse klimaataktivis. * [[25 Februarie]] – [[Lythe Pillay]], Suid-Afrikaanse olimpiese naelloop[[atleet]]. * [[6 Maart]] – [[Millicent Simmonds]], Amerikaanse aktrise. * [[1 Mei]] – [[Lizzy Greene]], Amerikaanse aktrise. * [[19 Mei]] – [[JoJo Siwa]], Amerikaanse aktrise, danseres en sangeres. * [[11 Junie]] – [[Breanna Yde]], Amerikaanse aktrise. * [[1 Julie]] – [[Storm Reid]], Amerikaanse aktrise. * [[13 Julie]] – [[Wyatt Oleff]], Amerikaanse akteur. * [[19 Augustus]] – [[Steele Stebbins]], Amerikaanse akteur. * [[28 Augustus]] – [[Quvenzhané Wallis]], Amerikaanse aktrise. * [[3 September]] – [[Jack Dylan Grazer]], Amerikaanse akteur. * [[24 Oktober]] – [[Hudson Yang]], Amerikaanse akteur. * [[8 November]] – Dame [[Louise Windsor]] van Groot-Brittanje. * [[7 Desember]] – [[Catharina-Amalia, Prinses van Oranje]], troonopvolger van Nederland. == Sterftes == * [[23 Januarie]] – [[Nell Carter]], Amerikaanse aktrise en sangeres (* [[1948]]). * [[13 Februarie]] – [[Nico Coetzee]], skrywer en akademikus (* [[1911]]). * 13 Februarie – [[Walt Whitman Rostow]], Amerikaanse ekonoom (* [[1916]]). * [[19 Februarie]] – [[Frank Quint]], [[Suid-Afrika]] se eerste bruin ambassadeur (* [[1921]]). * [[21 Februarie]] – [[Julie Mitchum]], Amerikaanse [[aktrise]] (* [[1914]]). * [[23 Februarie]] – Ds. [[Frans Maritz]], leraar in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] en leier in die [[Sinode van Midde-Afrika]] (* [[1946]]). * [[5 Mei]] – [[Walter Sisulu]], anti-apartheidaktivis, vader van [[Lindiwe Sisulu]] (* [[1912]]). * [[12 Junie]] – [[Gregory Peck]], Amerikaanse akteur (* [[1916]]). * 12 Junie – [[Anna M. Louw]], [[Afrikaanse skrywer]] en wenner van die [[Hertzogprys]] (* [[1913]]). * [[29 Junie]] – [[Katharine Hepburn]], Amerikaanse aktrise (* [[1907]]). * [[5 Julie]] – [[N!xau]], Namibiese rolprentakteur van [[The Gods Must Be Crazy]] (* ~1944). * [[16 Augustus]] – [[Idi Amin]], voormalige diktator van [[Uganda]], sterf in ballingskap in [[Saoedi-Arabië]] (* [[1924]]). * [[30 Augustus]] – [[Charles Bronson]], Amerikaanse rolprentster (* [[1921]]). * [[9 September]] – [[Edward Teller]], Hongaars-Amerikaanse teoretiese fisikus, bekend as ''Die vader van die [[waterstofbom]]'' (* [[1908]]). * [[12 September]] – [[Johnny Cash]], [[VSA|Amerikaanse]] country-sanger (* [[1932]]). * [[23 Oktober]] – [[Vlasta Depetrisová]], vroue-[[tafeltennis]]speler uit [[Tsjeggo-Slowakye]] (* [[1920]]). * [[1 November]] – [[Daishiro Yoshimura]], Japannese sokkerspeler (* [[1947]]). * [[4 November]] – [[Ken Gampu]], Suid-Afrikaanse rolprentakteur (* [[1929]]). * [[12 November]] – [[Jonathan Brandis]], Amerikaanse akteur (* [[1976]]). * [[28 November]] – [[Adri van der Walt]], Suid-Afrikaanse plantkundige (* [[1938]]). * [[12 Desember]] – [[Danie Smuts]], Suid-Afrikaanse [[akteur]] (* ~[[1925]]). * [[28 Desember]] – [[Rykie van Reenen]], Afrikaanse joernalis (* [[1923]]). [[Kategorie:2003| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] prji1asik1bpr2xaujq4zeuatuxyvep 0 535 2925477 2916935 2026-08-16T11:32:16Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ * [[23 Julie]] – [[Julie Mitchum]], Amerikaanse aktrise 2925477 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Gavrilloprincip2.jpg|teks=Gavrillo Princip}} Die '''jaar 1914''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 14de jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[11 April]] – [[Hoërskool Ermelo]] kom tot stand. * [[23 April]] – [[C.J. Langenhoven]] oortuig die Kaaplandse Provinsiale Raad om [[Afrikaans]] te aanvaar as 'n toegelate onderrigmedium tot die vierde standerd in laerskole. * [[25 Mei]] – [[Giacomo della Chiesa]] (later [[Pous Benedictus XV]]) word kardinaal van Santi Quattro Coronati. * [[28 Junie]] – Aartshertog [[Aartshertog Frans Ferdinand van Oostenryk-Este|Frans Ferdinand]] en sy gemalin Sophie word geskiet deur sluipmoordenaar Gavrilo Princip in [[Sarajevo]]. * [[23 Julie]] – Die ultimatum van [[Oostenryk-Hongarye]] aan [[Serwië]] lei tot die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. * [[4 Augustus]] – Eerste Wêreldoorlog: [[Duitsland|Duitse]] troepe val [[België]] binne. Die [[Verenigde Koninkryk]] verklaar oorlog teen Duitsland en die [[VSA]] verklaar neutraliteit. * [[15 Augustus]] – Die [[Panamakanaal]] word geopen. * [[3 September]] – [[Pous Benedictus XV]] volg [[Pous Pius X]] op. * [[6 September]] – Eerste Wêreldoorlog: [[Slag van die Marne]] begin tussen die Duitse en Franse Magte. * [[26 September]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van Sandfontein]] vind plaas in [[Namibië]]. * [[1 November]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van Coronel]] vind plaas. Dit is die eerste Britse Nederlaag van diè [[oorlog]]. * [[5 November]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Verenigde Koninkryk]] van Brittanje annekseer [[Siprus]] en verklaar saam met [[Frankryk]] oorlog teen die [[Ottomaanse Ryk]]. * [[8 Desember]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van die Falkland-eilande]] vind plaas. * [[20 Desember]] – [[Jopie Fourie]], kommandoleier van die rebellie tydens die [[Maritz-rebellie]], word per vuurpeloton [[doodstraf|tereggestel]] nadat hy aan hoogverraad skuldig bevind is. * [[24 Desember]] – [[Verenigde Koninkryk|Britse]] en [[Duitsland|Duitse]] soldate onderbreek die [[Eerste Wêreldoorlog]] om [[Kersfees]] te vier, en begin só die [[Kersvrede]]. == Geboortes == * [[9 Januarie]] – [[Kenny Clarke]], Amerikaanse [[trom]]speler van [[jazz]]musiek († [[1985]]). * [[6 Maart]] – [[Kiril Kondrašin]], Sowjet- en [[Russiese]] [[dirigent]] († [[1981]]). * [[8 Maart]] – [[Priscilla Lawson]], Amerikaanse aktrise († [[1958]]). * [[18 Maart]] – [[Anna Scheepers]], ’n Suid-Afrikaanse vakbondleier († [[1999]]) * [[31 Maart]] – [[Octavio Paz]], Meksikaanse skrywer, diplomaat († [[1993]]). * [[2 April]] – [[Alec Guinness]], Engelse akteur († [[2000]]). * [[21 April]] – [[Anthony Quinn]], Amerikaanse [[akteur]] († [[2001]]). * [[29 April]] – [[Reinhard Kolldehoff]], Duitse akteur († [[1995]]). * [[4 Mei]] – [[Hilgard Muller]], politikus, [[burgemeester]] van [[Pretoria]], [[Nasionale Party]] kabinetsminister († [[1985]]). * [[9 Mei]] – [[Carlo Maria Giulini]], Italiaanse [[dirigent]] († [[2005]]). * [[12 Mei]] – [[Bertus Aafjes]], Nederlandse digter en skrywer († [[1993]]). * [[13 Mei]] – [[Joe Louis]], Amerikaanse [[boks]]er († [[1981]]). * [[14 Mei]] – [[Blaar Coetzee]], Suid-Afrikaanse politikus, koerantman en sakeman († [[1974]]). * [[24 Mei]] – [[Lilli Palmer]], Duitse aktrise († [[1986]]). * [[29 Mei]] – Sherpa [[Tenzing Norgay]] († [[1986]]). * [[3 Junie]] – [[Anna Elizabeth Pohl]], Suid-Afrikaanse sopraan en sangdosent († [[1991]]). * [[4 Junie]] – [[Jannie Loots]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1998]]). * [[15 Junie]] – [[Joeri Andropof]], Sowjetpolitikus († [[1984]]). * [[17 Junie]] – [[John Hersey]], Amerikaanse outeur en joernalis († [[1993]]). * [[25 Junie]] – [[Mavis Pugh]], Britse aktrise († [[2006]]). * [[29 Junie]] – [[Jacobus Bernardus de Vaal]], onderwyser en historikus († [[1989]]). * [[12 Julie]] – [[Topsy Smith]], Afrikaanse jeugboekskrywer († [[1985]]). * [[20 Julie]] – [[John Phillips (akteur)|John Phillips]], Engelse akteur († [[1995]]). * [[23 Julie]] – [[Julie Mitchum]], Amerikaanse [[aktrise]] († [[2003]]). * [[9 Augustus]] – [[Ferenc Fricsay]], [[Hongarye|Hongaarse]] [[dirigent]] († [[1963]]). * [[7 September]] – [[James van Allen]], Amerikaanse ruimtewetenskaplike († [[2006]]). * [[8 September]] – [[Denys Lasdun]], Britse argitek († [[2001]]). * [[29 September]] – [[D.J. Opperman]], [[Afrikaans]]e digter († [[1985]]). * [[6 Oktober]] – [[Thor Heyerdahl]], 'n [[Noorweë|Noorse]] ontdekkingsreisiger († [[2002]]). * [[28 Oktober]] – [[Jonas Salk]], Amerikaanse mediese navorser, viroloog en ontdekker van die [[polio]]-entstof († [[1995]]). * [[2 November]] – [[Ray Walston]], Amerikaanse akteur († [[2001]]). * [[8 November]] – [[Norman Lloyd]], Amerikaanse akteur († [[2021]]). * [[9 November]] – [[Hedy Lamarr]], Amerikaanse aktrise en uitvinder († [[2000]]). * [[14 November]] – [[Florentine Rost van Tonningen]], voorstander van die Nasionaal Sosialistiese Beweging (NSB) in [[Nederland]] († [[2007]]). * [[15 November]] – [[Jorge Bolet]], Kubaans-gebore Amerikaanse virtuoos pianis († [[1990]]). * [[18 November]] – [[Bettie Cilliers-Barnard]], een van Suid-Afrika se bekendste skilders († [[2010]]). * [[5 Desember]] – [[Hans Hellmut Kirst]], Duitse skrywer († [[1989]]). * [[25 Desember]] – [[Marais Steyn]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1998]]). * Onbekend – [[Abdul Karim Kassem]], Irakse militaris en politikus († [[1963]]). == Sterftes == * [[24 Januarie]] – Sir [[David Gill]], 'n Skotse sterrekundige en hoof van die Kaapse Sterrewag (* [[1843]]). * [[25 Maart]] – [[Frédéric Mistral]], Frans-[[Oksitaans]]e digter (* [[1830]]). * [[20 Augustus]] – Pous Pius X, die 257ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1835]]). * [[25 Augustus]] – Jacobus Abraham Smuts, vader van genl. [[Jan Smuts]] (* [[1845]]). * [[27 Augustus]] – [[Eugen Böhm von Bawerk]], Oostenrykse ekonoom (* [[1851]]). * [[2 September]] – Sir [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers|John de Villiers]], Hoofregter van die [[Kaapkolonie]] en die eerste Hoofregter van die [[Unie van Suid-Afrika]] (* [[1842]]). * [[15 September]] – [[Koos de la Rey]], Boeregeneraal gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1847]]). * [[22 September]] – [[Alain-Fournier]], Franse skrywer (* [[1886]]). * [[14 November]] – Lord [[Frederick Sleigh Roberts]], Britse maarskalk (* [[1832]]). * [[20 Desember]] – [[Jopie Fourie]], [[Boer|Boerekryger]] in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1878]]). * Onbekend – Paul von Mauser, wapenontwerper (* [[1838]]). [[Kategorie:1914| ]] kyc7p8lq1k5wcjj15vn5kp7886edaq9 2925478 2925477 2026-08-16T11:33:37Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ 2925478 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Gavrilloprincip2.jpg|teks=Gavrillo Princip}} Die '''jaar 1914''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 14de jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[11 April]] – [[Hoërskool Ermelo]] kom tot stand. * [[23 April]] – [[C.J. Langenhoven]] oortuig die Kaaplandse Provinsiale Raad om [[Afrikaans]] te aanvaar as 'n toegelate onderrigmedium tot die vierde standerd in laerskole. * [[25 Mei]] – [[Giacomo della Chiesa]] (later [[Pous Benedictus XV]]) word kardinaal van Santi Quattro Coronati. * [[28 Junie]] – Aartshertog [[Aartshertog Frans Ferdinand van Oostenryk-Este|Frans Ferdinand]] en sy gemalin Sophie word geskiet deur sluipmoordenaar Gavrilo Princip in [[Sarajevo]]. * [[23 Julie]] – Die ultimatum van [[Oostenryk-Hongarye]] aan [[Serwië]] lei tot die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. * [[4 Augustus]] – Eerste Wêreldoorlog: [[Duitsland|Duitse]] troepe val [[België]] binne. Die [[Verenigde Koninkryk]] verklaar oorlog teen Duitsland en die [[VSA]] verklaar neutraliteit. * [[15 Augustus]] – Die [[Panamakanaal]] word geopen. * [[3 September]] – [[Pous Benedictus XV]] volg [[Pous Pius X]] op. * [[6 September]] – Eerste Wêreldoorlog: [[Slag van die Marne]] begin tussen die Duitse en Franse Magte. * [[26 September]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van Sandfontein]] vind plaas in [[Namibië]]. * [[1 November]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van Coronel]] vind plaas. Dit is die eerste Britse Nederlaag van diè [[oorlog]]. * [[5 November]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Verenigde Koninkryk]] van Brittanje annekseer [[Siprus]] en verklaar saam met [[Frankryk]] oorlog teen die [[Ottomaanse Ryk]]. * [[8 Desember]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van die Falkland-eilande]] vind plaas. * [[20 Desember]] – [[Jopie Fourie]], kommandoleier van die rebellie tydens die [[Maritz-rebellie]], word per vuurpeloton [[doodstraf|tereggestel]] nadat hy aan hoogverraad skuldig bevind is. * [[24 Desember]] – [[Verenigde Koninkryk|Britse]] en [[Duitsland|Duitse]] soldate onderbreek die [[Eerste Wêreldoorlog]] om [[Kersfees]] te vier, en begin só die [[Kersvrede]]. == Geboortes == * [[9 Januarie]] – [[Kenny Clarke]], Amerikaanse [[trom]]speler van [[jazz]]musiek († [[1985]]). * [[6 Maart]] – [[Kiril Kondrašin]], Sowjet- en [[Russiese]] [[dirigent]] († [[1981]]). * [[8 Maart]] – [[Priscilla Lawson]], Amerikaanse aktrise († [[1958]]). * [[18 Maart]] – [[Anna Scheepers]], ’n Suid-Afrikaanse vakbondleier († [[1999]]) * [[31 Maart]] – [[Octavio Paz]], Meksikaanse skrywer, diplomaat († [[1993]]). * [[2 April]] – [[Alec Guinness]], Engelse akteur († [[2000]]). * [[21 April]] – [[Anthony Quinn]], Amerikaanse [[akteur]] († [[2001]]). * [[29 April]] – [[Reinhard Kolldehoff]], Duitse akteur († [[1995]]). * [[4 Mei]] – [[Hilgard Muller]], politikus, [[burgemeester]] van [[Pretoria]], [[Nasionale Party]] kabinetsminister († [[1985]]). * [[9 Mei]] – [[Carlo Maria Giulini]], Italiaanse [[dirigent]] († [[2005]]). * [[12 Mei]] – [[Bertus Aafjes]], Nederlandse digter en skrywer († [[1993]]). * [[13 Mei]] – [[Joe Louis]], Amerikaanse [[boks]]er († [[1981]]). * [[14 Mei]] – [[Blaar Coetzee]], Suid-Afrikaanse politikus, koerantman en sakeman († [[1974]]). * [[24 Mei]] – [[Lilli Palmer]], Duitse aktrise († [[1986]]). * [[29 Mei]] – [[Tenzing Norgay]], befaamde Sjerpa-bergklimmer († [[1986]]). * [[3 Junie]] – [[Anna Elizabeth Pohl]], Suid-Afrikaanse sopraan en sangdosent († [[1991]]). * [[4 Junie]] – [[Jannie Loots]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1998]]). * [[15 Junie]] – [[Joeri Andropof]], Sowjetpolitikus († [[1984]]). * [[17 Junie]] – [[John Hersey]], Amerikaanse outeur en joernalis († [[1993]]). * [[25 Junie]] – [[Mavis Pugh]], Britse aktrise († [[2006]]). * [[29 Junie]] – [[Jacobus Bernardus de Vaal]], onderwyser en historikus († [[1989]]). * [[12 Julie]] – [[Topsy Smith]], Afrikaanse jeugboekskrywer († [[1985]]). * [[20 Julie]] – [[John Phillips (akteur)|John Phillips]], Engelse akteur († [[1995]]). * [[23 Julie]] – [[Julie Mitchum]], Amerikaanse [[aktrise]] († [[2003]]). * [[9 Augustus]] – [[Ferenc Fricsay]], [[Hongarye|Hongaarse]] [[dirigent]] († [[1963]]). * [[7 September]] – [[James van Allen]], Amerikaanse ruimtewetenskaplike († [[2006]]). * [[8 September]] – [[Denys Lasdun]], Britse argitek († [[2001]]). * [[29 September]] – [[D.J. Opperman]], [[Afrikaans]]e digter († [[1985]]). * [[6 Oktober]] – [[Thor Heyerdahl]], 'n [[Noorweë|Noorse]] ontdekkingsreisiger († [[2002]]). * [[28 Oktober]] – [[Jonas Salk]], Amerikaanse mediese navorser, viroloog en ontdekker van die [[polio]]-entstof († [[1995]]). * [[2 November]] – [[Ray Walston]], Amerikaanse akteur († [[2001]]). * [[8 November]] – [[Norman Lloyd]], Amerikaanse akteur († [[2021]]). * [[9 November]] – [[Hedy Lamarr]], Amerikaanse aktrise en uitvinder († [[2000]]). * [[14 November]] – [[Florentine Rost van Tonningen]], voorstander van die Nasionaal Sosialistiese Beweging (NSB) in [[Nederland]] († [[2007]]). * [[15 November]] – [[Jorge Bolet]], Kubaans-gebore Amerikaanse virtuoos pianis († [[1990]]). * [[18 November]] – [[Bettie Cilliers-Barnard]], een van Suid-Afrika se bekendste skilders († [[2010]]). * [[5 Desember]] – [[Hans Hellmut Kirst]], Duitse skrywer († [[1989]]). * [[25 Desember]] – [[Marais Steyn]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1998]]). * Onbekend – [[Abdul Karim Kassem]], Irakse militaris en politikus († [[1963]]). == Sterftes == * [[24 Januarie]] – Sir [[David Gill]], 'n Skotse sterrekundige en hoof van die Kaapse Sterrewag (* [[1843]]). * [[25 Maart]] – [[Frédéric Mistral]], Frans-[[Oksitaans]]e digter (* [[1830]]). * [[20 Augustus]] – Pous Pius X, die 257ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1835]]). * [[25 Augustus]] – Jacobus Abraham Smuts, vader van genl. [[Jan Smuts]] (* [[1845]]). * [[27 Augustus]] – [[Eugen Böhm von Bawerk]], Oostenrykse ekonoom (* [[1851]]). * [[2 September]] – Sir [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers|John de Villiers]], Hoofregter van die [[Kaapkolonie]] en die eerste Hoofregter van die [[Unie van Suid-Afrika]] (* [[1842]]). * [[15 September]] – [[Koos de la Rey]], Boeregeneraal gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1847]]). * [[22 September]] – [[Alain-Fournier]], Franse skrywer (* [[1886]]). * [[14 November]] – Lord [[Frederick Sleigh Roberts]], Britse maarskalk (* [[1832]]). * [[20 Desember]] – [[Jopie Fourie]], [[Boer|Boerekryger]] in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1878]]). * Onbekend – Paul von Mauser, wapenontwerper (* [[1838]]). [[Kategorie:1914| ]] d2ajfi0t9si7clfdnsibes329uvfsbn 0 554 2925350 2918679 2026-08-15T19:16:31Z Sobaka 328 /* Geboortes */ bywerk 2925350 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Liliuokalani (PP-98-10-005).jpg|teks=Koningin Liliuokalani van Hawaii}} Die '''jaar 1895''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 95ste jaar van die [[19de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[12 Januarie]] – Die Britse bewaringsorganisasie ''[[National Trust|National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty]]'' word gestig. * [[17 April]] – Die [[Eerste Chinees-Japannese Oorlog]] kom tot 'n einde. * [[23 Mei]] – Die [[Republiek van Formosa]] word gestig. * [[5 November]] – George B. Selden verkry die eerste Amerikaanse [[patent]] vir 'n [[motorvoertuig]]. * [[8 November]] – [[Wilhelm Röntgen]] ontdek [[X-strale]]. * [[28 Desember]] – Geskiedenis van die [[rolprent]]: Die [[Auguste en Louis Lumière|Lumière broers]] vertoon vir die eerste keer bewegende prente aan 'n betalende gehoor. * [[Henry James]] publiseer sy versamelde werk ''Terminations''. Dit bevat onder andere die fabel ''The Altar of the Dead''. Sy toneelstuk ''Guy Domvilles'' is vir die eerste keer opgevoer. * Die opstand van die koningsgesindes van [[Hawaii]] word onderdruk en die vroeëre koningin Liliuokalani word heringestel. == Geboortes == * [[1 Januarie]] – [[J. Edgar Hoover]], Amerikaanse [[FBI]]-direkteur († [[1972]]). * [[17 Januarie]] – [[Henning Klopper]], Suid-Afrikaanse taalstryder († [[1985]]). * [[6 Februarie]] – [[Babe Ruth]], Amerikaanse bofbalspeler († [[1948]]). * [[9 Februarie]] – [[Fjodor Otsep]], Russiese draaiboekskrywer en regisseur († [[1949]]). * [[15 Februarie]] – [[Earl Thomson]], Kanadese atleet († [[1971]]). * [[22 Februarie]] – [[Ethel Remey]], Amerikaanse aktrise († [[1979]]). * [[25 April]] – [[Stanley Rous]], Engelse sokkerspeler, skeidsregter en sportbestuurder († [[1986]]). * [[29 April]] – [[Malcolm Sargent]], Britse dirigent († [[1967]]). * [[10 Junie]] – [[Hattie McDaniel]], Amerikaanse aktrise en die eerste Swart Amerikaner om 'n [[Oscar]] te wen († [[1952]]). * [[13 Julie]] – [[Sidney Blackmer]], Amerikaanse akteur († [[1973]]). * [[22 Julie]] – [[Hans Rosbaud]], Oostenrykse dirigent († [[1962]]). * [[7 Augustus]] – [[Cecilia Wessels]], Suid-Afrikaanse operasangeres († [[1970]]). * [[9 Augustus]] – [[Léonide Massine]], Russiese balletdanser en choreograaf († [[1979]]). * [[15 September]] – [[Jan van Bruggen]], [[Afrikaans]]e [[digter]], [[skrywer]], onderwyser en dosent († [[1948]]). * [[8 Oktober]] – [[Juan Perón]], Argentynse militaris en president van [[Argentinië]] († [[1974]]). * [[25 Oktober]] – [[Levi Eshkol]], Israelse politikus (eerste minister) († [[1969]]). * [[26 Oktober]] – [[Josef-Ernst Fürst Fugger von Glött]], Duitse politikus († [[1981]]). * 26 Oktober – [[Allan George Barnard Fisher|Allan G.B. Fisher]], Nieu-Seelandse ekonoom († [[1976]]). * [[1 November]] – [[Lewis Martin (akteur)|Lewis Martin]], Amerikaanse akteur († [[1974]]). * [[9 Desember]] – [[Lancelot Hogben]], Britse eksperimentele dierkundige en mediese statistikus († [[1975]]). * 9 Desember – [[Whina Cooper]], [[Maori's|Māori]]-leier († [[1994]]). * [[14 Desember]] – [[George VI van die Verenigde Koninkryk|George VI]], Britse koning († [[1952]]). == Sterftes == * [[20 Februarie]] – [[Frederick Douglass]], Amerikaanse sosiale hervormer, slawernyafskaffingsaktivis, redenaar, skrywer en staatsman (* [[1817]]). * [[29 Junie]] – [[Thomas Henry Huxley]], Britse bioloog en hoofverteenwoordiger van die ''Agnostisisme'' (* [[1825]]). * [[5 Augustus]] – [[Friedrich Engels]], Duitse filosoof (* [[1820]]) * [[8 September]] – [[Adam Opel]], Duitse [[ingenieur]] en industrialis (* [[1837]]) * [[28 September]] – [[Louis Pasteur]], Franse wetenskaplike en pionier van [[mikrobiologie]] (* [[1822]]). * [[8 Desember]] – [[Théodore Hersart de la Villemarqué]], [[Bretons]]e skrywer (* [[1815]]). * [[24 Desember]] – [[Edward Harland]], Britse ingenieur, skeepsbouer en politikus; medestigter van die skeepswerf ''[[Harland and Wolff|Harland & Wolff]]'' te [[Belfast]] (* [[1831]]). [[Kategorie:19de eeu]] [[Kategorie:1895]] tlfjbnlcxs22zz4gqv2o5m5ms1x77n0 0 1656 2925349 2834927 2026-08-15T19:15:15Z Sobaka 328 /* Geboortes */ bywerk 2925349 wikitext text/x-wiki {{DesemberKalender}} '''9 Desember''' is die 343ste dag van die jaar volgens die [[Gregoriaanse kalender]] (die 344ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar is nog 22 dae oor in die jaar. == Gebeure == * [[536]] – Die [[Bisantium|Bisantynse]] generaal [[Belisarius]] verower [[Rome]]. * [[1425]] – [[Pous Martinus V]] stig die voorloper van die Universiteit van Leuven. * [[1513]] – Die Lateraanse konsilie bevestig die vrede met koning Lodewyk XII van Frankryk. * [[1516]] – Die pragmatiese sanksies van Bourges word afgeskaf. * [[1523]] – [[Alessandro Farnese]] (later [[Pous Paulus III]]) word biskop van Palestrina. * [[1726]] – [[Pous Benedictus XIII]] stel 9 nuwe kardinale aan, waaronder Angelo Maria Quirini, O.S.B.Cas., aartsbiskop-biskop van Brescia en [[Prospero Lorenzo Lambertini]] (later [[Pous Benedictus XIV]]). * [[1777]] – [[Pous Pius VI]] publiseer sy bul "Suprema Dispositione" oor die hoogste ingesteldheid. * [[1793]] – [[New York]] se eerste daaglikse [[koerant]], genaamd die ''American Minerva'', sien die lig. * [[1855]] – [[NG gemeente Vishoek]] stig af van [[NG gemeente Wynberg]]. * [[1888]] – Herman Hollerith installeer 'n tipe rekenaarmasjien by die [[Verenigde State]] se Oorlogsdepartement. * [[1897]] – [[Marguerite Durand]], [[Frankryk|Franse]] verhoogaktriese, [[joernalis]], en bekende suffragette, stig die [[feminisme|feminitiese]] [[koerant|dagblad]] ''La Fronde''. * [[1899]] – [[Tweede Vryheidsoorlog]]: die [[Slag van Stormberg]] tussen Boere en Britte vind plaas. * [[1900]] – Tweede Vryheidsoorlog: Die [[Rusland|Russiese]] [[tsaar]] [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]] verwerp [[Paul Kruger]] se pleidooi om amptelike hulp teen die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] weermag, alhoewel baie Russiese vrywilligers aan die [[Boere]] se kant veg. * [[1931]] – [[Spanje]] word 'n [[republiek]]. * [[1941]] – Die [[Republiek China]] verklaar oorlog teen [[Japan]], [[Duitsland]], en [[Italië]]. * [[1950]] – Harry Gold tot dertig jaar se gevangenisstraf gevonnis omdat hy Amerika se geheime [[kernwapen]]planne aan die [[Sowjetunie]] verkoop het. * [[1958]] – Die John Birch Society word gestig om die oënskynlike bedreiging van [[kommunisme]] in die [[Verenigde State van Amerika]] te bekamp. * [[1961]] – [[Tanganjika]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[1971]] – Die [[Pakistan]]se [[duikboot]] ''Hangor'' torpedeer die [[Indië|Indiese]] [[fregat]] INS ''Khukri'', 194 matrose en offisiere sterf. * [[1990]] – [[Lech Wałęsa]] word die eerste direk verkose president van [[Pole]]. * [[1992]] – Die egskeiding van [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Prins Charles, Prins van Wallis]] en [[Diana, Prinses van Wallis]] word aangekondig. * [[1997]] – Die sesde [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997|Vrouekrieketwêreldbeker]] begin in [[Indië]]. * [[2005]] – [[del.icio.us]], 'n sosiale boekmerkwebwerf word deur [[Yahoo!]] vir tussen VS$15–30 miljoen aangeskaf. * [[2010]] – [[Estland]] sluit by die [[OESO]] aan. * [[2018]] – Gerald Cotton, die hoof- uitvoerende beampte en stigter van die maatskappy [[Quadriga Fintech Solutions]] sterf onverwags in Indië. Ná sy dood kon 115&nbsp;000 kliënte nie toegang verkry tot die 250 miljoen [[Kanadese dollar]] wat hulle in [[kriptogeld]] by die maatskappy belê het nie, aangesien slegs hy die wagwoorde gehad het. == Geboortes == * [[1594]] – [[Gustav II Adolf]], koning van [[Swede]] († [[1632]]). * [[1608]] – [[John Milton]], Engelse digter en skrywer († [[1674]]). * [[1742]] – [[Carl Wilhelm Scheele]], Sweedse chemiese apteker en die ontdekker van 'n aantal chemiese stowwe († [[1786]]). * [[1812]] – [[Thomas Bowler]], [[Engelse]] [[skilder]] wat aan die [[Kaap]] gewerk het († [[1869]]). * [[1842]] – [[Pjotr Kropotkin]], Russiese dierkundige, geograaf en filoloog († [[1921]]). * [[1864]] – [[Breaker Morant|Harry "Breaker" Morant]], Australiese luitenant, tereggestel in Pretoria weens verskeie moorde († [[1902]]). * [[1895]] – [[Whina Cooper]], [[Maori's|Māori]]-leier († [[1994]]). * [[1899]] – [[Matilda Hanekom]], Afrikaanse aktrise († [[1977]]). * [[1902]] – [[Margaret Hamilton (aktrise)|Margaret Hamilton]], Amerikaanse aktrise († [[1985]]). * [[1906]] – [[Grace Hopper]], [[Amerikaanse]] wiskundige en rekenaarpionier († [[1992]]). * [[1915]] – [[Elisabeth Schwarzkopf]], Duits-Britse sopraan († [[2006]]). * [[1916]] – [[Kirk Douglas]], Amerikaanse akteur († [[2020]]). * [[1932]] – [[Donald Byrd]], Amerikaanse [[trompet]]speler van [[jazz]]musiek († [[2013]]). * [[1934]] – Dame [[Judi Dench]], Britse aktrise. * [[1935]] – [[Pirow Bekker]], 'n Afrikaanse digter en skrywer († [[2025]]). * [[1941]] – [[Phil Heemstra]], Suid-Afrikaanse [[Igtiologie|igtioloog]] en kenner van seevisse († [[2019]]). * 1941 – [[Beau Bridges]], [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, regisseur, en vervaardiger. * [[1943]] – [[Vaclav Smil]], Tsjeggies-Kanadese wetenskaplike en beleidsontleder. * [[1950]] – [[Mike Schutte]], [[Suid-Afrikaanse]] [[swaargewig]] bokskampioen († [[2008]]). * [[1954]] – [[Jean-Claude Juncker]], [[Luxemburg]]se politikus. * [[1957]] – [[Riana Scheepers]], [[Afrikaans]]e [[skrywer]] en [[digter]]. * [[1961]] – [[Lizz Meiring]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[1967]] – [[Joshua Bell]], Amerikaanse [[violis]]. * [[1973]] – [[Nicole Randall Johnson]], Amerikaanse aktrise, skryfster en vervaardiger. == Sterftes == * [[1565]] – [[Pous Pius IV]], die 224ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1499]]). * [[1669]] – [[Pous Clemens IX]], die 238ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* [[1600]]). * [[1881]] – [[Thomas François Burgers]], teoloog en president van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (* [[1834]]). * [[1941]] – [[Eduard von Böhm-Ermolli]], Oostenrykse generaal tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] (* [[1856]]). * [[1973]] – [[Mary Fuller]], Amerikaanse aktrise (* [[1888]]). * [[1996]] – [[Mary Leakey]], Britse argeoloog en antropoloog (* [[1913]]). * [[2012]] – [[Patrick Moore]], Britse sterrekundige (* [[1923]]). * [[2013]] – [[Eleanor Parker]], Amerikaanse aktrise (* [[1922]]). * [[2019]] – [[Ben Turok]], professor in ekonomie, ANC-aktivis en voormalige lid van die parlement (* [[1927]]). * 2019 – [[Marie Fredriksson]], Sweedse sangeres en lid van [[Roxette]] (* [[1958]]). * [[2022]] – [[Joseph Kittinger]], Amerikaanse [[vlieënier|vegvlieënier]] wat in 1959/60 'n reeks rekordhoë vryvalspronge onderneem het (* [[1928]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * Die [[Opalia]]-fees ter ere van die Romeinse godin van die oes, [[Ops]]. * Anna-se-dag. Op hierdie dag in Swede word almal met die naam Anna vereer, en dit is ook die dag waarop almal in [[Skandinawië]] die verrottingsproses van die [[luitvis]] begin, wat op Kersdag verorber word. * Feesdag van [[Pous Petrus I van Alexandrië]] in die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en [[Kopties-Ortodokse Kerk]]e. {{en-vertaal|9 December}} {{commonskat|9 December|9 Desember}} [[Kategorie:Desember]] quqjlthv4k0lzh6v2dv6vy8m38btukq 0 2088 2925481 2878998 2026-08-16T11:39:20Z Oesjaar 7467 /* Sterftes */ Verbeter 2925481 wikitext text/x-wiki {{FebruarieKalender}} '''21 Februarie''' is die 52ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 313 dae in die res van die jaar (314 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == * [[1477]] – Kardinaal [[Alonso de Borja]] (later [[Pous Callixtus III]]) sluit aan by die Kurie. * [[1533]] – [[Pous Clemens VII]] stel Esteban Merino, patriarg van Wes-Indië, aan as kardinaal. * [[1578]] – [[Pous Gregorius XIII]] stel nog 9 kardinale aan. Een van hulle, Fernando de Toledo Oropesa, priester van Toledo, weier die aanstelling. * [[1600]] – [[Alessandro Ottaviano de' Medici]] (later [[Pous Leo XI]]) word kardinaal van Trastevere. * [[1613]] – [[Michail van Rusland|Mikchail I]] word eenparig deur die Zemsky Sobor tot [[Tsaar]] verkies en begin daarmee die [[Huis van Romanof|Romanofdinastie]] in Keiserlike [[Rusland]]. * [[1775]] – [[Pous Pius VI]] word tot biskop gewy. * [[1794]] – Pous Pius VI stel agt nuwe kardinale aan, waaronder Jean-Siffrein Maury, aartsbiskop-biskop van Montefiascone en Corneto. * [[1794]] – [[Annibale Sermattei della Genga]] (later [[Pous Leo XII]]) word titulêr aartsbiskop van Tirus en nuntius in Lucerne. * [[1804]] – Die eerste selfaangedrewe [[stoomenjin]] of lokomotief, gebou deur [[Richard Trevithick]], loop vir die eerste keer in [[Wallis]]. * [[1848]] – Die ''Kommunistehandves'' deur [[Karl Marx]] en [[Friedrich Engels]] word vir die eerste keer gepubliseer. * [[1916]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: Die [[Slag van Verdun]] begin. * [[1917]] – Eerste Wêreldoorlog: Die troepskip [[Mendi|SS Mendi]] sink met 'n verlies van 805 Suid-Afrikaanse soldate. * [[1931]] – [[Pous Pius XI]] verklaar [[Pous Benedictus XIII]] tot ''Dienaar van God''. * [[1947]] - Koning [[George VI van die Verenigde Koninkryk]] open die Suid-Afrikaanse Parlement in Kaapstad. * [[1952]] – Betogers in [[Dhaka]], Oos-Pakistan stap teen militêre geweervuur in om die vestiging van [[Bengaals]] as 'n [[amptelike taal]] te vestig. * [[1965]] – Swart Nasionalis Malcolm X sterf in 'n sluipmoordaanval op lede van die ''Nation of Islam'' in [[New York]] Stad. * [[1960]] – [[Fidel Castro]] nasionaliseer alle privaatondernemings in [[Kuba]]. * [[1987]] – Die leiers van die [[Action Directe]], 'n [[linksgesinde]] terreurorganisasie, word op 'n plaas naby [[Orléans]], Frankryk, deur die polisie betrap. * [[2022]] – Die [[Rusland|Russiese]] president [[Wladimir Poetin]] onderteken 'n wet waardeur die selfverklaarde [[Volksrepubliek Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk]] deur Rusland as onafhanklike republieke erken word. == Geboortes == * [[1728]] – [[Pieter III van Rusland]], [[tsaar]] van [[Rusland]] († [[1762]]) * [[1836]] – [[Léo Delibes]], Franse komponis († [[1891]]). * [[1877]] – [[Totius]], Suid-Afrikaanse digter, predikant en hoogleraar aan die [[Teologiese Skool Potchefstroom|Teologiese Skool]] van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] († [[1953]]). * [[1889]] – [[Pieter van der Byl]], Suid-Afrikaanse kabinetsminister van die [[Verenigde Party]] († [[1975]]). * [[1903]] – [[Gerard Rissik]], Suid-Afrikaanse bankier en die vierde president van die [[Suid-Afrikaanse Reserwebank]] († [[1979]]). * 1903 – [[Anaïs Nin]], Amerikaanse essayis, romansier en kortverhaalskryfster († [[1977]]). * [[1910]] – [[Douglas Bader]], [[Britse Koninklike Lugmag]], [[bobaasvlieënier]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. († [[1982]]). * [[1921]] – [[John Rawls]], Amerikaanse filosoof († [[2002]]). * [[1924]] – [[Robert Mugabe]], Zimbabwiese politikus en staatsman, President van [[Zimbabwe]] († [[2019]]). * [[1934]] – [[Rue McClanahan]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger († [[2010]]). * [[1944]] – [[Herman De Coninck]], Belgiese digter, essayis, joernalis en uitgewer († [[1997]]). * [[1946]] – [[Alan Rickman]], Britse akteur († [[2016]]). * [[1962]] – [[Chuck Palahniuk]], Amerikaanse skrywer. * [[1963]] – [[William Baldwin]], [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en vervaardiger. * [[1972]] – [[Mark Andrews]], [[Suid-Afrika]]anse [[rugby]]speler. * [[1972]] – [[Jordan Peele]], Amerikaanse akteur. == Sterftes == * [[1437]] – Jakob I, koning van Skotland. * [[1513]] – [[Pous Julius II]], 216de [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1443]]). * [[1677]] – [[Baruch Spinoza]], Nederlandse [[filosoof]] (* [[1632]]). * [[1730]] – [[Pous Benedictus XIII]], 245ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* [[1649]]). * [[1899]] – Ds. [[Pieter Adam Strasheim]], vader van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in [[Sinode van Midde-Afrika|Zimbabwe]] (* [[1851]]). * [[1919]] – [[Mary Walker]], Amerikaanse prohibisionis, krygsgevangene en chirurg (* [[1832]]). * [[1974]] – [[Lewis Martin (akteur)|Lewis Martin]], Amerikaanse akteur (* [[1895]]). * [[1996]] – [[Priscilla Bonner]], Amerikaanse aktrise (* [[1899]]). * [[2003]] – [[Julie Mitchum]], Amerikaanse [[aktrise]] (* [[1914]]). * [[2005]] – [[Myburgh Streicher]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1928]]). * [[2018]] – [[Billy Graham]], Amerikaanse evangelis (* [[1918]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Internasionale Moedertaaldag]] word gevier. * Gewapende Magte Dag (Suid-Afrika) [[Kategorie:Februarie]] 3klz32qv0g8j1l8n175vou9c2gxr9dv 0 2134 2925364 2920270 2026-08-15T20:04:41Z Sobaka 328 /* Geboortes */ bywerk 2925364 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} '''9 Mei''' is die 129ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (130ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 236 dae in die jaar. <!-- [[Lêer:LizzieVanZyl.jpg|duimnael|regs|[[Lizzie van Zyl]] op haar sterfbed.]] dis 'n gagga-foto "gross" om na te kyk--> == Gebeure == * [[328]] – Athanasius word verkies as biskop van [[Alexandrië]]. * [[1342]] – Die stad [[Mechelen]] word deur ´n brand in puin gelê * [[1408]] – [[Pous Gregorius XII]] benoem sy neef [[Gabriele Condulmer]] tot kardinaal-priester van San Clemente. * [[1429]] – [[Johanna van Arkel]] oorwin die [[Engeland|Engelse]] troepe. * [[1502]] – [[Christopher Columbus]] vertrek op sy laaste reis na die [[Nuwe Wêreld]]. * [[1513]] – Giulio di Giuliano de’ Medici (later [[Pous Clemens VII]]) word aartsbiskop van [[Florence]]. * [[1608]] – [[Pous Paulus V]] verklaar Francesco van Rome heilig. * [[1662]] – [[Zacharias Wagenaer]] volg [[Jan van Riebeeck]] op as kommandeur van die [[Kaap die Goeie Hoop]]. * [[1671]] – Thomas Blood, vermom as ’n klerk, poog om die [[Kroonjuwele van die Verenigde Koninkryk|Kroonjuwele]] van die [[Londense Tower]] te steel. Hy word onmiddellik gevang aangesien hy te dronk is om te hardloop met die buit. Hy word later tot dood veroordeel en daarna weer kwytgestel en verban deur [[Charles II van Engeland|Koning Charles II]]. * [[1748]] – [[Pous Benedictus XIV]] verklaar Alberto Van Bergamo en Giles van Santarem salig. * [[1861]] – Die opening van die dieretuin in [[Dresden]], een van die eerstes in Duitsland. * [[1887]] – Die [[Verenigde Koninkryk]] annekseer [[Zoeloeland]]. * [[1901]] – [[Australië]] se eerste parlement open in [[Melbourne]]. * [[1915]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: Tweede slag van Artois - [[Duitsland|Duitse]] en [[Frankryk|Franse]] magte veg. * [[1926]] – Die Amerikaners Richard E. Byrd en Floyd Bennett sê dat hulle oor die [[Noordpool]] gevlieg het (later word sy dagboek gevind wat bewys dat dit nie gebeur het nie). * [[1927]] – [[Canberra]] vervang [[Melbourne]] as hoofstad van Australië. * [[1936]] – [[Italië]] annekseer [[Ethiopië]] na die oorname van die hoofstad [[Addis Abeba]] op [[5 Mei]]. * [[1941]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Die [[Nazi-Duitsland|Duitse]] duikboot [[U-110]] word deur die [[Britse Vloot]] gekaap. Aan boord is die nuutste [[Enigma-masjien|Enigma]]-[[kriptografie]]masjien wat die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] later kon gebruik om die Duitse boodskappe te dekodeer. * [[1945]] – Tweede Wêreldoorlog: Hermann Göring word gevange geneem deur die [[Amerikaanse Leër]]; [[Noorweë]] arresteer Vidkun Quisling; die [[Sowjetunie]] merk VE-dag. * 1945 – Die herdenking van die Nederlandse slagoffers van die Tweede Wêreldoorlog ("Dodenherdenking") op die Dam in Amsterdam. * [[1946]] – Koning Victor Emmanuel III van [[Italië]] word opgevolg deur sy seun Humbert II. Hy sal egter slegs enkele dae koning wees. * [[1949]] – [[Rainier III van Monaco]] word prins van [[Monaco]]. * [[1950]] – [[Robert Schuman]] (die Franse minister van buitelandse sake) se voorlegging van sy voorstel vir die skepping van ’n georganiseerde [[Europa]]. Hierdie voorstel, bekend as die “Schuman-verklaring”, word beskou as die begin van die skepping van die [[Europese Unie]]. * [[1953]] – Die [[Liberale Party]] word in [[Kaapstad]] gestig met [[Margaret Ballinger]] as eerste leier. * [[1955]] – [[Koue Oorlog]]: [[Wes-Duitsland]] sluit aan by [[NAVO]]. * [[1956]] – Eerste bestyging van [[Manaslu]], 8ste hoogste berg ter wêreld. * [[1957]] – [[Paul-Henri Spaak]] word sekretaris-generaal van die [[NAVO]]. * [[1960]] – Die Amerikaanse Voedsel- en Medisynebeheerraad (FDA - Food and Drug Administration) keur die verkoop van die geboortebeperkingspil goed. * [[1962]] – Die [[Beatles]] teken hul eerste platekontrak met [[EMI]] Parlophone. * [[1976]] – Ulrike Meinhof van die terroriste-organisasie "RAF" (''[[Rote Armee Fraktion]]'') word dood aangetref in haar sel in die gevangenis in [[Stuttgart]]-Stammheim. * [[1978]] – Die lyk van die Italiaanse politikus [[Aldo Moro]] word in 'n geparkeerde motor gevind. Hy is 55 dae vantevore deur die ''[[Brigate Rosse]]'' (Rooi Brigades) ontvoer. * [[1987]] – 'n Poolse [[Iljoesjin Il-62|Iljoesjin Il-62M]] stort na sy opstyging in [[Warskou]], [[Pole]] neer en 183 mense sterf. * [[1994]] – [[Nelson Mandela]] word ingehuldig as [[Suid-Afrika]] se eerste swart [[president]]. * [[2009]] – [[Jacob Zuma]] word president van Suid-Afrika. == Geboortes == * [[1439]] – [[Pous Pius III]], die 215de [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] († [[1503]]). * 1567 – Johann Georg I, vors van Anhalt-Dessau. * [[1828]] – [[Andrew Murray]], Suid-Afrikaanse predikant, kerkleier en skrywer van Skotse afkoms († [[1917]]). * [[1837]] – [[Adam Opel]], Duitse ingenieur, motorvoertuigvervaardiger en stigter van die motorhandelsmerk "Opel" († [[1895]]). * [[1850]] – [[Joseph Louis Gay-Lussac]], Franse fisikus en chemis (* [[1778]]). * [[1860]] – [[J.M. Barrie]], Skotse skrywer († [[1937]]). * [[1872]] – [[Danie Theron]], Kommandant, baasverkenner en krygsman in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] († [[1900]]). * [[1874]] – [[Howard Carter]], Britse argeoloog en Egiptoloog († [[1939]]). * [[1907]] – [[Baldur von Schirach]], Duitse leier van die Hitler-Jugend-beweging († [[1974]]). * [[1909]] – [[Eugenio Garin]], [[Italiaanse]] [[filosoof]] en [[Renaissance]] geskiedkundige († [[2004]]). * [[1912]] – [[Pedro Armendáriz]], Meksikaanse akteur († 1963). * [[1931]] – [[Vance D. Brand]], Amerikaanse toetsvlieënier en ruimteman. * [[1914]] – [[Carlo Maria Giulini]], Italiaanse [[dirigent]] († [[2005]]). * 1917 – [[Jimmy Kruger]], Suid-Afrikaanse minister en president van die Senaat († 1987). * [[1918]] – [[Mike Wallace]], Amerikaanse joernalis († [[2012]]). * [[1921]] – [[Sophie Scholl]], weerstandsvegter van "Die Weisse Rose" in [[Nazi Duitsland]] († [[1943]]). * [[1922]] – [[Marcel Boiteux]], Franse ekonoom, wiskundige en "argitek van die Franse kernprogram” († [[2023]]). * [[1936]] – [[Glenda Jackson]], Britse aktrise en politikus. * 1936 – [[Albert Finney]], Britse akteur († [[2019]]). * [[1946]] – [[Candice Bergen]], Amerikaanse aktrise. * [[1949]] – [[Billy Joel]], Amerikaanse sanger, liedjieskrywer en pianis (The Hassles en [[Attila]]). * [[1952]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger († [[2026]]). * [[1972]] – [[Lisa Ann]], Amerikaanse aktrise en [[pornoster]]. * [[1975]] – [[Antoinette Louw]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[1982]] – [[Rachel Boston]], Amerikaanse aktrise. * [[1985]] – [[Jason Arday]] kontroversiële Britse akademikus en skrywer († [[2026]]). * [[1991]] – [[Genki Haraguchi]], Japannese sokkerspeler. == Sterftes == * [[1707]] – [[Dietrich Buxtehude]], Deens-Duitse komponis (* c. [[1637]]/[[1639|39]]). * [[1799]] – [[Claude-Bénigne Balbastre]], [[Frankryk|Franse]] [[komponis]], [[orrelis]] en [[klavier]]speler (* [[1724]]). * [[1805]] – [[Friedrich Schiller|Friedrich von Schiller]], Duitse digter en historikus (* [[1759]]). * [[1901]] – [[Lizzie van Zyl]], slagoffer van die [[Verskroeideaardebeleid]] (* [[1894]]). * [[1915]] – [[Flippie Snyman]], [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde predikant]] en hoogleraar (* [[1875]]). * [[1948]] – Dr. [[Jan van Bruggen]], [[Afrikaanse skrywer]], [[digter]] en onderwyser (* [[1895]]). * [[1978]] – [[Aldo Moro]], Italiaanse politikus en staatsman, Eerste Minister van Italië (* [[1916]]). * [[1981]] – [[Nelson Algren]], Amerikaanse skrywer (* [[1909]]). * [[1986]] – [[Tenzing Norgay]], Nepalese sjerpa-bergklimmer (* [[1914]]). * [[1996]] – [[Basil Kenyon]], [[Suid-Afrika]] se een-en-twintigste [[Springbokkaptein]] (* [[1918]]). * [[1998]] – [[Alice Faye]], Amerikaanse aktrise (* [[1915]]). * [[2004]] – [[Brenda Fassie]], Suid-Afrikaanse popsangeres (* [[1964]]). * [[2018]] – [[Jan Engelen]], Suid-Afrikaanse akteur en TV-regisseur (* [[1946]]). * [[2020]] – [[Little Richard]], Amerikaanse sanger en pianis. (* [[1932]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * [[Moedersdag]] – [[2021]], [[2027]] {{commonskat|9 May}} [[Kategorie:Mei]] hrun2hfsa2epjwsqyqy2ai8xnwuo9xp 0 2350 2925479 2919961 2026-08-16T11:34:49Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ * [[23 Julie]] – [[Julie Mitchum]], Amerikaanse [[aktrise]] 2925479 wikitext text/x-wiki {{JulieKalender}} '''23 Julie''' is die 204de dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (205de in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 161 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[685]] – [[Pous Johannes V]] volg [[Pous Benedictus II]] op. * [[1164]] – [[Keulen]] ontwikkel tot een van die belangrikste bedevaartsoorde in die [[Heilige Romeinse Ryk]] nadat die relikwieë van die Drie wyse Manne uit die Ooste daarheen gebring is. * [[1431]] – Die konsilie van Basel word geopen. Bywoning is swak. * [[1750]] – [[Pous Benedictus XIV]] verklaar Henry van Treviso salig. * [[1853]] – Die Voortrekkerleier, [[Andries Pretorius]], sterf en sy seun, [[Marthinus Wessel Pretorius]], volg hom op as Kommandant-generaal van die distrikte [[Potchefstroom]] en [[Rustenburg]]. * [[1914]] – Die ultimatum van [[Oostenryk-Hongarye]] aan [[Serwië]] lei tot die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. * [[1926]] – Fox Filmmaatskappy koop die patente vir die Movietone klankstelsel vir die opneem van klank op [[film]]. * [[1952]] – Farouk van Egipte abdikeer ná 'n [[staatsgreep]] wat die Muhammad Ali Dinastie tot 'n einde bring. * [[1962]] – [[Telstar]] versend die eerste lewendige transatlantiese [[televisie]]sein. * [[1967]] – Die 12th Street Onluste begin in die hoofsaaklik [[Afro-Amerikaners|Swart Amerikaanse]] binnegedeelte van [[Detroit]], [[Michigan]] se hoofstad. * [[1983]] – [[Air Canada]] vlug 143, die ''Gimli Glider'', doen 'n noodlanding in Gimli, [[Manitoba]] sonder enige lewensverlies. * [[1985]] – Die Amiga-tuisrekenaar met vir sy tyd gevorderde grafiese vermoë word openbaar gemaak. * [[1992]] – [[Abchasië]] verklaar eensydig sy onafhanklikheid van [[Georgië]]. * [[1997]] – [[Laos]] en [[Mianmar]] sluit by die [[ASEAN]] aan. * [[2017]] – [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] wen die elfde [[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|Vrouekrieketwêreldbeker]] in [[Engeland]]. * [[2022]] – Die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] (WGO) verklaar die uitbreking van [[apokke]] tot 'n “openbare gesondheidsnood van internasionale kommer" met meer as 16 000 aangemelde gevalle in 75 lande en gebiede. == Geboortes == * [[1635]] – [[Adam Dollard des Ormeaux]], die kommandant van die fort in Ville-Marie (die huidige [[Montreal]]), [[Nieu-Frankryk]] († [[1660]]). * [[1649]] – [[Gianfrancesco Albani]], [[Pous Clemens XI]], 243ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] († [[1721]]). * [[1781]] – [[William John Burchell]], Engelse ontdekkingsreisiger, natuurkundige, botanikus, kunstenaar en skrywer († [[1863]]). * [[1777]] – [[Philipp Otto Runge]], Duitse [[Romantiek|Romantiese]] skilder († [[1810]]). * [[1884]] – [[Emil Jannings]], Duitse/Oostenrykse en Amerikaanse akteur en die eerste persoon wat ’n [[Oscar]] gewen het († [[1950]]). * [[1914]] – [[Julie Mitchum]], Amerikaanse [[aktrise]] († [[2003]]). * [[1922]] – [[Stefans Grové]], Suid-Afrikaanse klassieke komponis († [[2014]]). * [[1924]] – [[Brad Johnson (akteur, gebore 1924)|Brad Johnson]], Amerikaanse akteur († [[1981]]). * [[1925]] – [[Gloria DeHaven]], Amerikaanse aktrise († 2018). * [[1925]] – [[Quett Masire]], [[Botswana]]-politikus en tweede president van Botswana (1980–1998). († [[2017]]). * [[1949]] – [[Clive Rice]], Suid-Afrikaanse krieketspeler en Springbok-krieketkaptein († [[2015]]). * [[1950]] – [[Lochner de Kock]], Suid-Afrikaanse musikant en akteur. * [[1956]] – [[Amanda Strydom]], Suid-Afrikaanse kabaretsanger. * [[1968]] – [[Jeffrey Dean]], Amerikaanse rekenaarwetenskaplike en sagteware-ingenieur. * [[1989]] – [[Daniel Radcliffe]], Britse akteur. * [[1996]] – [[Rachel G. Fox]], Amerikaanse aktrise. == Sterftes == * [[1757]] – [[Domenico Scarlatti]], [[Italië|Italiaanse]] komponis (* [[1685]]). * [[1853]] – [[Andries Pretorius]], 'n [[Voortrekkers|Voortrekkerleier]] (* [[1798]]). * [[1885]] – [[Ulysses S. Grant]], 18de [[President van die Verenigde State]] (* [[1822]]). * [[1909]] – [[Zygmunt Noskowski]], Poolse komponis en dirigent (* [[1846]]). * [[1916]] – [[William Ramsay]], [[Skots]]e [[chemikus]] en [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryswenner]] (* [[1852]]). * [[1950]] – [[Shigenori Tōgō]], Minister van Buitelandse Sake vir die [[Japannese Keiserryk]] (* [[1882]]). * [[1951]] – [[Robert J. Flaherty]], Amerikaanse rolprentmaker en -regisseur (* [[1884]]). * [[1966]] – [[Montgomery Clift]], Amerikaanse [[rolprent]]- en teater[[akteur]] (* [[1920]]). * [[1995]] – [[Lennox Sebe]], [[Ciskei]]se president (* [[1926]]). * [[2007]] – [[Ernst Otto Fischer]], Duitse [[chemikus]] en wenner van die [[Nobelprys vir Chemie]] (* [[1918]]). * [[2023]] – [[Inga Swenson]], Amerikaanse aktrise (* [[1932]]). * [[2026]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise (* [[1941]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * {{commonskat|23 July}} [[Kategorie:Julie]] oiyxuqg4eul3uk0r7s9g8vafl773mz7 0 2360 2925271 2921394 2026-08-15T14:50:05Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2925271 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''2 Augustus''' is die 214de dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (215de in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 151 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[216 v.C.]] – [[Hannibal]] vernietig 'n leër van die [[Romeinse Ryk|Romeine]] by die [[Slag van Cannae]]. * [[257]] – [[Pous Sixtus II]] volg [[Pous Stefanus I]] op. * [[1057]] – [[Pous Stefanus IX]] (X) volg [[Pous Victor II]] op. * [[1757]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Quam grave'' teen die opdra van die mis deur nie-priesters. * [[1762]] – Die Franse parlement verbied die Jesuïte. * [[1870]] – Tower Subway, die wêreld se eerste [[moltrein]], open in [[Londen]]. * [[1917]] – 'n [[Sopwith Pup]] word die eerste [[vliegtuig]] om op 'n skip te land en op te styg. * [[1934]] – [[Adolf Hitler]] word Führer van [[Nazi Duitsland]]. * [[1945]] – Die [[Geallieerdes]] se Potsdam Kongres bepaal die toekoms van die verslane [[Duitsland]], en voorwaardes vir [[Japan]]. * [[1964]] – Die vandag omstrede Tonkin-voorval lei tot die toetrede van die [[VSA]] tot die [[Viëtnamoorlog]]. * [[1980]] – 'n Reuse bomontploffing lê die treinstasie in [[Bologna]], [[Italië]] in puin met 75 sterftes tot gevolg. * [[1990]] – [[Irak]] val [[Koeweit]] in wat aanleiding gee tot die [[Golfoorlog]]. == Geboortes == * [[1696]] – [[Mahmoed I]], 'n sultan van die [[Ottomaanse Ryk]] († [[1754]]). * [[1778]] – [[Erasmus Smit]], eerste predikant van die [[Voortrekkers]] († [[1863]]). * [[1799]] – [[Karl Ludwig Philipp Zeyher]], [[Suid-Afrika]]anse [[Plantkunde|plantkundige]] († [[1858]]). * [[1814]] – Sir [[Charles Adderley]], Britse staatsman na wie Adderleystraat in [[Kaapstad]] vernoem is († [[1905]]). * [[1835]] – [[Elisha Gray]], Amerikaanse elektriese ingenieur († [[1901]]). * [[1876]] – [[Frank Brownlee]], magistraat in die [[Transkei]] en volksverhaal skrywer († [[1952]]). * [[1881]] – [[Gustave van de Woestijne]], Belgiese ekspressionistiese skilder († [[1947]]). * [[1925]] – [[Piet Koornhof]], Suid-Afrikaanse politikus en kabinetsminister († [[2007]]). * [[1931]] – [[Ruth Maria Kubitschek]], Duitse aktrise († [[2024]]). * [[1932]] – [[Peter O'Toole]], Ierse akteur en bekend geraak as ''Lawrence of Arabia'' († [[2013]]). * [[1946]] – [[Nigel Hitchin]], Britse wiskundige. * [[1947]] – [[Sjoerd Soeters]], Nederlandse argitek. * [[1961]] – [[Tom Gouws]], Afrikaanse skrywer en akademikus († [[2018]]). * [[1964]] – [[Mary-Louise Parker]], Amerikaanse aktrise. * [[1968]] – [[Chanté Hinds]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[1976]] – [[Lianie May]], Afrikaanse ligte sangeres. * [[1970]] – [[Kevin Smith]], Amerikaanse akteur. * 1970 – [[Yu Sun-bok]], Noord-Koreaanse vroue[[tafeltennis]]speler. * [[1971]] – [[Anna Davel]], Suid-Afrikaanse sangeres. * [[1977]] – [[Edward Furlong]], Amerikaanse akteur. * [[1989]] – [[Vanes-Mari du Toit]], Suid-Afrikaanse professionele netbalspeler. == Sterftes == * [[640]] – [[Pous Severinus]], die 71ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[686]] – [[Pous Johannes V]], die 82ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* onbekend). * [[1100]] – [[Willem II van Engeland|Willem II]], koning van Engeland. * [[1785]] – [[Georg Schmidt]], sendeling van die [[Morawiese kerk]] (* [[1709]]). * [[1906]] – [[Marie Koopmans-de Wet]], kampvegter vir Afrikanerregte, kultuurleidster (* [[1834]]). * [[1920]] – [[Enrico Caruso]], Italiaanse operasanger (* [[1873]]). * [[1922]] – [[Alexander Graham Bell]], Skotse wetenskaplike en uitvinder (* [[1847]]). * [[1923]] – [[Warren G. Harding]], 29ste [[President van die Verenigde State]] (* [[1865]]). * [[1936]] – [[Louis Blériot]], Franse ontdekker, lugvaartpionier en ingenieur (* [[1872]]). * [[1945]] – [[Pietro Mascagni]], Italiaanse komponis (* [[1863]]). * [[1997]] – [[William S. Burroughs]], Amerikaanse skrywer (* [[1914]]). * [[2013]] – [[Barbara Trentham]], Amerikaanse aktrise en model (* [[1944]]). * [[2019]] – [[Leonard Reitstein]], Suid-Afrikaanse skaakkaptein en skaakskrywer (* [[1928]]). * [[2020]] – [[Marinus Wijnbeek]], Suid-Afrikaans-Nederlandse wetenskaplike en TV-programaanbieder (* [[1940]]). * 2020 – [[Leon Fleisher]], Amerikaanse pianis en dirigent (* 1928). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == *Feesdag van [[Pous Stefanus I]] in die Rooms-Katolieke Kerk. {{commonskat|2 August}} [[Kategorie:Augustus]] fg1beaq16vtrl6yvlptn687urwovr45 0 2372 2925369 2904083 2026-08-15T20:08:31Z Sobaka 328 /* Sterftes */ bywerk 2925369 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} [[Lêer:Anna Neethling-Pohl André Huguenet.jpg|duimnael|200px|Die Suid-Afrikaanse aktrise, [[Anna Neethling-Pohl]] sterf op dié dag in 1992.]] '''14 Augustus''' is die 226ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (227ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 139 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1279]] – [[Pous Nicolaas III]] vaardig die bul ''Exiit qui seminat'' uit, wat die [[klooster]]reël van die Franciskane verduidelik. * [[1670]] – [[Pous Clemens X]] verklaar Peter Pascual salig. * [[1691]] – [[Michelangelo Conti]] (later [[Pous Innocentius XIII]]) word referendaris van die Tibunaal van die Apostoliese Signatura vir Geregtigheid en Genade. * [[1875]] – Die [[Genootskap van Regte Afrikaners]] in die [[Paarl]] onder leiding van ds. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] gestig. * [[1887]] – Die [[NG gemeente Johannesburg]] word as eerste gemeente van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] in die [[Johannesburg|Goudstad]] gestig. * [[1945]] – [[Japan]] gee oor nadat twee stede deur [[atoombom]]me vernietig is. Dit bring 'n einde aan die [[Tweede Wêreldoorlog]]. * 1945 – Marschall Pétain, hoof van die Vichy-Regering, word deur 'n [[Frankryk|Franse]] krygsraad weens samewerking met die Nazi's tot die [[doodstraf|dood veroordeel]]. * [[1947]] – [[Pakistan]] word onafhanklik van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[1960]] – [[België|Belgiese]] troepe word deur [[Verenigde Nasies|VN-vredesmagte]] vervang in die [[Demokratiese Republiek van Kongo|Republiek van Kongo]]. * [[1980]] – [[Lech Wałęsa]] is die aanvoerder van stakings in skeepswerwe van [[Gdansk]], [[Pole]], wat later lei tot die stigting van die ''[[Solidariteit]]'' beweging en die vestiging van [[demokrasie]] in Pole. * [[1989]] – [[Pieter Willem Botha|PW Botha]] kondig sy bedanking as [[President van Suid-Afrika]] aan. == Geboortes == * [[1742]] – [[Gregorio Barnaba Chiaramonti]] later [[Pous Pius VII]] († [[1823]]). * [[1771]] – Sir [[Walter Scott]], Skotse digter en skrywer († [[1832]]). * [[1776]] – [[Christian Friedrich Tieck]], Duitse beeldhouer († [[1851]]). * [[1777]] – [[Hans Christian Oersted]], Deense fisikus († [[1851]]). * [[1867]] – [[John Galsworthy]], Engelse romanskrywer en dramaturg, [[Nobelprys]]-wenner († [[1933]]). * [[1870]] – [[Nelson McDowell]], Amerikaanse akteur († [[1947]]). * [[1890]] – [[Oswald Pirow]], Suid-Afrikaanse politikus en regsgeleerde († [[1959]]). * [[1892]] – [[Kaikhosru Shapurji Sorabji]], Engelse pianis, komponis en kritikus († [[1988]]). * [[1896]] – [[Albert Ball]], Engelse [[bobaasvlieënier]] († [[1917]]). * [[1912]] – [[William Sage Rapson]], Nieu-Seelandse en Suid-Afrikaanse-chemikus († [[1999]]). * [[1923]] – [[Alice Ghostley]], Amerikaanse aktrise († [[2007]]). * [[1945]] – [[Wim Wenders]], [[Duitse]] filmregisseur word in [[Düsseldorf]] gebore. * [[1945]] – [[Steve Martin]], Amerikaanse akteur, komediant, musikant en vervaardiger. * [[1953]] – [[James Horner]], Amerikaanse komponis en dirigent van orkestrale en rolprentmusiek († [[2015]]). * [[1961]] – [[Susan Olsen]], Amerikaanse aktrise. * [[1966]] – [[Halle Berry]], Amerikaanse model, aktrise en vervaardiger, eerste prinses by Mej VSA 1986. * [[1983]] – [[Mila Kunis]], Amerikaanse aktrise. * [[1984]] – [[Robin Söderling]], Sweedse tennisspeler. * [[2004]] – [[Marsai Martin]], Amerikaanse aktrise. == Sterftes == * [[582]] – [[Tiberius II Konstantyn|Tiberius II]], [[keiser]] van [[Bisantium]] (* [[535]]). * [[1464]] – [[Pous Pius II]], die 210de [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in Ancona (* [[1405]]). * [[1870]] – [[David Farragut]], Amerikaanse admiraal (* [[1801]]). * [[1871]] – [[Philip Blommaert]], Vlaamse skrywer (* [[1809]]). * [[1884]] – [[Arnoldus Pannevis]], baanbreker van [[Afrikaans]] (* [[1838]]). * [[1941]] – [[Paul Sabatier]], Franse [[chemikus]] en [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryswenner]] (* [[1854]]). * [[1951]] – [[William Randolph Hearst]], Amerikaanse uitgewer; onderwerp van die film ''[[Citizen Kane]]'' (* [[1863]]). * [[1956]] – [[Bertolt Brecht]], Duitser digter, dramaturg en regisseur (* [[1898]]). * 1958 – [[Konstantin von Neurath]], Duitse prokureur en politikus (* [[1873]]). * [[1963]] – [[Clifford Odets]], Amerikaanse akteur, regisseur, draaiboekskrywer (* [[1906]]). * [[1965]] – [[Jan van Nijlen]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[digter]] en essayis (* [[1884]]). * [[1981]] – [[Karl Böhm]], [[Oostenryk]]se [[dirigent]] (* [[1894]]). * [[1985]] – [[Gale Sondergaard]], Amerikaanse aktrise (* [[1899]]). * [[1988]] – [[Enzo Ferrari]], Italiaanse motorrenjaer en entrepreneur (* 1898). * [[1992]] – [[Anna Neethling-Pohl]], Suid-Afrikaanse aktrise en skrywer (* [[1906]]). * [[1996]] – [[Sergiu Celibidache]], Roemeense orkesdirigent en komponis (* [[1912]]). * [[2004]] – [[Czesław Miłosz]], Pools-gebore Amerikaanse skrywer, essayis, [[Nobelprys]]wenner (* [[1911]]). * [[2006]] – [[Bruno Kirby]], Amerikaanse akteur (* [[1949]]). * [[2012]] – [[Phyllis Thaxter]], Amerikaanse aktrise (* [[1919]]). * [[2019]] – [[Carrol Boyes]], Suid-Afrikaanse kunstenaar, ontwerper en sakevrou (* [[1954]]). * [[2026]] – [[Jason Arday]], kontroversiële Britse akademikus en skrywer (* [[1985]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == {{Commonskat|14 August}} * [[Pakistan]] – [[Onafhanklikheid]]sdag ([[1947]]) * [[Paraguay]] – [[Vlag van Paraguay|Vlagdag]] [[Kategorie:Augustus]] tsjb5b0hk8c7tm1uynvewlqf4yhssgo 0 2419 2925475 2917520 2026-08-16T11:19:41Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ 2925475 wikitext text/x-wiki {{SeptemberKalender}} '''30 September''' is die 273ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (274ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Dit is ook die laaste dag van die derde [[kwartaal]] van die jaar. Daar volg nog 92 dae. == Gebeure == [[Lêer:Network card.jpg|duimnael|90px|'n Ethernet-kaart]] * [[1061]] – [[Pous Alexander II]] volg [[Pous Nicolaas II]] op. * [[1628]] – [[Pous Urbanus VIII]] verklaar Peter Nolasco heilig. * [[1686]] – [[Antonio Pignatelli]] (Later [[Pous Innocentius XII]]) word aartsbiskop van [[Napels]]. * [[1720]] – [[Pous Clemens XI]] stel Carlos de Borja-Centelles y Ponce de León, patriarg van Wes-Indië en Álvaro Cienfuegos Villazón, S.J. aan as kardinaal. * [[1739]] – [[Pous Clemens XII]] stel Prospero Colonna, ouditeur van die Apostoliese Kamer en Carlo Maria Sacripante, tesourier-generaal van die Apostoliese Kamer aan as kardinaal. * [[1831]] – [[Pous Gregorius XVI]] stel twaalf nuwe kardinale aan, waaronder Luigi Lambruschini, C.R.S.P., titulêr aartsbiskop van Berito. * [[1885]] – Die [[Goosen|Republiek van Goosen]] word afgeskaf en heringelyf in [[Brits-Betsjoeanaland]], nadat 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] militêre mag onder Sir [[Charles Warren]] na dié gebied gestuur is. * [[1966]] – [[Botswana]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[1980]] – [[Ethernet]]-spesifikasies word deur [[Xerox]] gepubliseer in samewerking met [[Intel]] en Digital Equipment Corporation. * [[1989]] – Die federasie [[Senegambië]] word deur [[Senegal]] ontbind toe [[Gambië]] weier om nader aan 'n unie te beweeg. * [[1996]] – [[Bantu Holomisa]] word uit die [[African National Congress]] geskop, nadat hy voor die [[Waarheid-en-versoeningskommissie]] getuig het. * [[1999]] – Een van [[Japan]] se ergste [[kernkrag]]ongelukke vind plaas by 'n [[uraan]]herverwerkingfasiliteit naby [[Tokio]]. Werkers en plaaslike inwoners word aan baie hoë vlakke van [[Radioaktiwiteit|bestraling]] blootgestel. * [[2002]] – [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] word verklaar as medewenners van die [[Kampioenetrofee 2002|derde Kampioenetrofee]] in [[Sri Lanka]], nadat die eindstryd twee keer uitgereën het. * [[2022]] – Die [[Rusland|Russiese Federasie]] onderteken die [[Russiese anneksasie van Suid- en Oos-Oekraïne|toetredingsverdrae]] om die anneksasie van die gedeeltelik besette Oekraïense [[oblast]]e [[Loehansk-oblast|Loehansk]], [[Donetsk-oblast|Donetsk]], [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja]] en [[Cherson-oblast|Cherson]] te begin. * 2022 – Ibrahim Traor voer 'n [[Staatsgreep in Burkina Faso (September 2022)|staatsgreep]] in [[Burkina Faso]] uit. * [[2025]] – Die 13de [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|Vrouekrieketwêreldbeker]] begin in [[Indië]] en [[Sri Lanka]]. == Geboortes == * [[1227]] – [[Girolamo Masci d'Ascoli]] later [[Pous Nicolaas IV]], die 191ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in Liciano, [[Italië]] († [[1292]]). * [[1709]] – [[Georg Schmidt]], sendeling van die [[Morawiese kerk]] († [[1785]]). * [[1832]] – Lord [[Frederick Sleigh Roberts]], Britse maarskalk († [[1914]]). * [[1859]] – [[P.S. Snyman|Ds. Philip Snyman]], predikant in twee gemeentes van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] († [[1900]]). * [[1928]] – [[Elie Wiesel]], [[Roemeens]]gebore Amerikaanse [[Jood]], skrywer, professor, politieke aktivis, [[Nobelprys]] ontvanger en [[Holocaust]]-oorlewende († [[2016]]). * [[1937]] – [[Gary Hocking]], Grand Prix-motorfietswêreldkampioen van [[Rhodesië]], sterf in 'n Lotus Climax voor die Natalse Grand Prix († [[1962]]). * [[1939]] – [[Len Cariou]], [[Kanada|Kanadese]] akteur en vervaardiger. * [[1946]] – [[Jochen Mass]], Duitse [[Formule Een|motorrenjaer]] en radiokommentator († [[2025]]). * [[1951]] – [[Dono|Wahjoe Sardono]], Indonesiese akteur en komediant († [[2001]]). * [[1952]] – [[Jack Wild]], Britse akteur en sanger († [[2006]]). * [[1953]] – [[Jack Goldstone]], Amerikaanse [[sosioloog]], politieke wetenskaplike en [[historikus]]. * [[1956]] – [[Donald Andersen]], Deense akteur. * [[1964]] – [[Monica Bellucci]], [[Italiaanse]] aktrise. * [[1985]] – [[Katrina Law]], Amerikaanse aktrise. * [[1997]] – [[Max Verstappen]], [[Nederland]]se [[Formule Een|Formule Eenkampioenrenjaer]]. * [[2002]] – [[Maddie Ziegler]], Amerikaanse [[aktrise]] en danseres. == Sterftes == * [[420]] – [[Hieronimus van Stridon]] (* [[347]]). * [[1913]] – [[Rudolf Diesel]], Duitse ingenieur en uitvinder (* [[1858]]). * [[1942]] – [[Hans-Joachim Marseille]], Duitse [[bobaasvlieënier]] tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1919]]). * [[1955]] – [[James Dean]], Amerikaanse filmster (* [[1931]]). * [[1966]] – [[D.G. Conradie]], [[joernalis]], redakteur van ''[[Volksblad|Die Volksblad]]'', [[politikus]] en administrateur-generaal van [[Suidwes-Afrika]] (* [[1879]]). * [[1990]] – [[Patrick White]], Australiese skrywer (* [[1912]]). * [[1992]] <small>(waarskynlik 30 September)</small> – [[Miemie Louw-Theron]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1898]]). * [[1997]] – [[Ernst van Heerden]], [[Afrikaans]]e digter (* 1916). * [[2014]] – [[Jerrie Mock]], die eerste vrou wat solo om die wêreld vlieg (* [[1925]]). * [[2019]] – [[Kornel Morawiecki]], Poolse politikus en teoretiese fisikus (* [[1941]]). * [[2019]] – [[Jessye Mae Norman]], Amerikaanse sopraan (* [[1945]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * Feesdag van [[Hieronimus van Stridon]] in die Rooms-Katolieke Kerk. * [[1966]] – [[Onafhanklikheidsdag]] in '''[[Botswana]]''' * [[Internasionale Vertaaldag]] {{Commonskat|30 September}} [[Kategorie:September]] 8qnrtqstwfitaky7llhynv1u8px2l9c 0 3815 2925352 2749154 2026-08-15T19:21:57Z Sobaka 328 /* Sterftes */ byvoeg 2925352 wikitext text/x-wiki {{MaartKalender}} '''26 Maart''' is die 85ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (86ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 280 dae. == Gebeure == <!-- Die konvensie is om teenwoordige tyd te gebruik --> * [[655]] – [[Pous Martinus I]] kom as banneling aan in [[Cherson]], [[Krim]]. * [[668]] – [[Pous Vitalianus]] wy Theodorus van Tarsus tot aartsbiskop van [[Kantelberg]]. * [[752]] – [[Pous Stefanus II]] volg [[Pous Sagarias]] (of [[Pous Stefanus (II)]]) op. * [[1027]] – [[Pous Johannes XIX]] kroon Koenraad II van Duitsland en sy vrou Gisela tot keiser en keiserin van die [[Heilige Romeinse Ryk]]. * [[1268]] – [[Pous Clemens IV]] verklaar hertogin St. Hedwig van Silesië heilig. * [[1547]] – [[Giovanni Maria Ciocchi del Monte]] (later [[Pous Julius III]]) verplaas die konsilie van Trente na [[Bologna]]. * [[1618]] – [[Pous Paulus V]] stel Henri de Gondi, biskop van [[Parys]] en Francisco Gómez Rojas de Sandoval, hertog van Lerma aan as kardinale. * [[1804]] – [[Pous Pius VII]] stel Carlo Oppizzoni, aartsbiskop van Bologna aan as kardinaal. * [[1812]] – ’n [[Aardbewing]] verwoes [[Caracas]], [[Venezuela]]. * [[1898]] – Die regering van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] proklameer die Sabi-wildreservaat in die Laeveld. * [[1953]] – [[Jonas Salk]], kondig sy ontdekking van die [[polio]]-entstof aan. * [[1993]] – Die bekende [[32-Bataljon|32 Bataljon]] van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW) word formeel ontbind as deel van die onderhandelinge met die [[ANC]]. * [[1999]] – Die [[Melissa rekenaarwurm]] affekteer [[e-pos]]stelsels dwarsoor die wêreld. == Geboortes == <!-- Gebruik († [[1980]]) om ooreenstemmende sterfdatums aan te dui --> * [[1867]] – Sir [[Arnold Theiler]], [[Suid-Afrika]]anse bakterioloog († [[1936]]). * [[1874]] – [[Robert Frost]], [[Amerikaanse]] digter († [[1963]]). * [[1884]] – [[Wilhelm Backhaus]], Duitse pianis en pedagoog († [[1969]]). * [[1898]] – [[Anders Birger Bohlin]], [[Swede|Sweedse]] [[paleontoloog]] († [[1990]]). * [[1911]] – [[Tennessee Williams]], Amerikaanse dramaturg († [[1983]]). * [[1922]] – [[Hennie Muller]], Suid-Afrika se twee-en-twintigste [[Springbokkaptein]] († [[1977]]). * [[1931]] – [[Leonard Nimoy]], Amerikaanse akteur, regisseur, digter, musikant en fotograaf († [[2015]]). * [[1940]] – [[James Caan]], Amerikaanse akteur († [[2022]]). * 1940 – [[Nancy Pelosi]], Amerikaanse politikus. * [[1944]] – [[Diana Ross]], Amerikaanse sangeres. * [[1947]] – [[Subhash Kak]], [[Indië|Indies-Amerikaanse]] [[rekenaarwetenskap]]like en [[digter]]. * 1947 – [[John van Reenen]], voormalige Suid-Afrikaanse wêreldrekordhouer in skyfwerp († [[2018]]). * [[1948]] – [[Steven Tyler]], Amerikaanse sanger en akteur. * [[1952]] – [[Gary Ruvkun]], Amerikaanse molekulêre bioloog en [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|Nobelpryswenner]]. == Sterftes == * [[1827]] – [[Ludwig van Beethoven]], Duitse komponis (* [[1770]]). * [[1861]] – [[Hans Dons de Lange]], 'n [[Voortrekker]]verkenner (* [[1799]]). * [[1898]] – [[William Atherstone]], Suid-Afrikaanse geneesheer en geoloog (* [[1814]]). * [[1902]] – [[Cecil John Rhodes]], Britse staatsman en stigter van die kolonie [[Rhodesië]] (* [[1853]]). * [[1923]] – [[Sarah Bernhardt]], Franse toneelspeelster en rolprentaktrise (* [[1844]]). * [[1957]] – [[Édouard Herriot]], Franse politikus (* [[1872]]). * [[1973]] – [[Noël Coward]], Britse akteur, sanger en skrywer (* [[1899]]). * [[1977]] – [[Dirk Ziervogel]], [[Suid-Afrika]]anse kenner van Bantoetale (* [[1917]]). * [[1987]] – [[Eugen Jochum]], Duitse dirigent (* [[1902]]). * [[1994]] – [[Whina Cooper]], [[Maori's|Māori]]-leier (* [[1895]]). * [[2005]] – [[James Callaghan]], [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1912]]). * [[2013]] – [[Morkel van Tonder]], Afrikaanse radio-omroeper (* [[1923]]). * [[2015]] – [[Tomas Tranströmer]], Sweedse skrywer en wenner van die Nobelprys vir Letterkunde (* [[1931]]). {{commonskat|26 March|26 Maart}} [[Kategorie:Maart]] aixjzecszm04vjyzbpst7ri7i4xoo3b 4 5209 2925342 2925179 2026-08-15T19:00:28Z Pynappel 70858 /* Baccalaureus artium */ Antwoord 2925342 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == Baccalaureus artium == Gemeenskap, moet die woord artium nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. Baccalaureus Pharmaciae? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharmaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommet "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) oq6gk9ht6org044379zgx2uvgy7h2vn 2925438 2925342 2026-08-16T08:55:48Z Aliwal2012 39067 Ek is tuis van ons week se seevakansie in Scottburgh 2925438 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == Baccalaureus artium == Gemeenskap, moet die woord artium nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. Baccalaureus Pharmaciae? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharmaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommet "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) kgg5wxkll0jcv16p5fcfavgh0yh79j4 0 7482 2925347 2915112 2026-08-15T19:06:04Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925347 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Faroëreilande |volle_naam = <small>''Føroyar'' ([[Faroëes]])<br />''Færøerne'' ([[Deens]])</small> |algemene_naam = die Faroëreilande |beeld_vlag = Flag of the Faroe Islands.svg |beeld_wapen = Coat of arms of the Faroe Islands.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Faroe Islands in its region.svg |leuse = |volkslied = ''[[Tú alfagra land mítt]]''<br /><small>''([[Faroëes]] vir: "U, my skoonste land")''</small><br /><center>[[Lêer:Tú alfagra land mítt.ogg]]</center><br />''Koninklike volksliedere:''<br />''[[Der er et yndigt land]]''<br /><small>''(Deens vir: "Daar is 'n pragtige land")''</small><br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - Der er et yndigt land.ogg]]</center><br />''[[Kong Christian stod ved højen mast]]''<br /><small>''(Deens vir: "Koning Christian staan by die hoë mas")''</small><br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - Kong Kristian stod ved højen mast.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Faroëes]] en [[Deens]]<ref name="Tiganes">{{en}} Statistiese feite omtrent die Faroëreilande, [http://www.tinganes.fo/Default.aspx?ID=219, Die Kantoor van die Eerste Minister] {{dooie skakel}}, besoek op 28 Julie 2014.</ref> |hoofstad = [[Tórshavn]] {{Koördinate|62|0|N|6|47|W}} |latd = 62 |latm = 0 |latNS = N |longd = 6 |longm = 47 |longEW = W |grootste_stad = [[Tórshavn]] |regeringsvorm = Parlementêre demokrasie<br />binne ’n [[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• Hoë Kommissaris<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Frederik X van Denemarke|Frederik X]]<br />[[Lene Moyell Johansen]]<br />[[Aksel V. Johannesen]] |oppervlak_rang = 180^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;393<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/faroe-islands/|title=Faroe Islands|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 Maart 2024|archive-date=10 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110004755/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/faroe-islands|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 538 |persent_water = 0,5 |bevolking_skatting = 54&nbsp;545<ref>{{fo}} {{cite web |url=https://hagstova.fo/fo |title=Heim &#124; Hagstova Føroya |publisher=Statistiek Faroëreilande |accessdate=4 Maart 2024}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 214^de |bevolking_sensus = 52&nbsp;337<ref name="Statistics Faroe Islands">{{en}} {{cite web |url=http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands/Statistics/Population%20and%20elections/Talva%20BRBGDMD_09-10_EN |title=Changes in population, by village/city, month, immigration and emigration |publisher=Statistiek Faroëreilande |accessdate=28 Julie 2014 |archive-date=15 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615225431/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands/Statistics/Population%20and%20elections/Talva%20BRBGDMD_09-10_EN |url-status=dead }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2020 |bevolkingsdigtheid = 38,6 |bevolkingsdigtheidmi² = 100,0 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $3,126&nbsp;miljard<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/country/FO |title=Faroe Islands {{!}} Data |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=9 Augustus 2021 |archive-date= 6 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306114055/https://data.worldbank.org/country/FO |url-status=dead }}</ref> |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2019 |BBP_PPP_per_kapita = $58&nbsp;585 |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $3&nbsp;miljard |BBP_rang = |BBP_jaar = 2017 |BBP_per_kapita = $50&nbsp;300 |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Outonomiteit in die |onafhanklikheidsgebeure = • Unifikasie met [[Noorweë]]{{smallsup|a}}<br />• Gesedeer aan [[Denemarke]]{{smallsup|b}}<br />• Tuisregering<br />• Verdere outonomie |onafhanklikheidsdatums = <br />[[Koninkryk van Denemarke]]<br />ca. [[1035]]<br />[[14 Januarie]] [[1814]]<br />[[1 April]] [[1948]]<br />[[29 Julie]] [[2005]]<ref>{{da}} {{cite web |url=http://www.stm.dk/_a_2565.html |title=Den færøske selvstyreordning, about the ''Overtagelsesloven'' (Takeover Act) |publisher=Stm.dk |accessdate=28 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222161051/http://www.stm.dk/_a_2565.html |archive-date=22 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |MOI = {{wins}} 0,950<ref name="UN Escap">{{en}} [http://www.unescap.org/pdd/publications/workingpaper/wp_09_02.pdf Filling Gaps in the Human Development Index], United Nations ESCAP, Februarie 2009</ref>{{smallsup|c}} |MOI_rang = – |MOI_jaar = 2008 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 22,71<ref>{{fo}} {{cite web |url=https://hagstova.fo/en/news/income-distribution-unchanged |title=PX-Web – Vel talvu |publisher=Statistiek Faroëreilande |accessdate=4 Maart 2024}}</ref> |Gini_rang = 1^ste |Gini_jaar = 2018 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Faroëse kroon|Kroon]]{{smallsup|d}} |geldeenheid_kode = DKK |land_kode = FO |tydsone = [[Wes-Europese Tyd|WET]] |utc_afwyking = [[UTC±00:00|+0]] |tydsone_somer = [[Wes-Europese Somertyd|WEST]] |utc_afwyking_DST = [[UTC+01:00|+1]] |internet_domein = [[.fo]] |skakelkode = 298 |voetskrif = a. Deense monargie het die Faroëreilande bereik in 1380 met die bewind van [[Olaf II van Denemarke|Olaf IV]] in [[Noorweë]].<br /> b. Die Faroëreilande, [[Groenland]] en [[Ysland]] was formele Noorweegse besittings tot 1814 ten spyte van 400 jaar van Deense monargie vooraf.<br /> c. Inligting vir Denemarke insluitend die Faroëreilande en Groenland.<br /> d. Die geldeenheid, gedruk met Faroëse motiewe, word uitgereik as gelyk met die [[Deense kroon]], inkorporeer dieselfde sekuriteitseienskappe en gebruik dieselfde groottes en standaarde as Deense munte en banknote. Faroëse ''krónur'' (enkelvoud ''króna'') gebruik die Deense [[ISO 4217]] kode "DKK". }} Die '''Faroëreilande''' ([[Faroëes]]: ''Føroyar'', [ˈfœɹjaɹ], {{Audio|Fo-Foroyar.ogg|luister}}; [[Deens]]: ''Færøerne'', [ˈfeɐ̯ˌøˀɐnə]) is ’n [[Wes-Europa|Wes-Europese]] [[eilandstaat]] en [[argipel]] tussen die [[Noorse See]] en die [[Noord-Atlantiese Oseaan]]. Saam met [[Denemarke]] en [[Groenland]] vorm dit die [[Koninkryk van Denemarke]]. [[Lêer:Faroe Islands, Streymoy, Kirkjubøur (2).jpg|duimnael|links|Die klein nedersetting Kirkjubøur op die eiland Streymoy. Aan die linkerkant is die oudste steeds bewoonde houtgebou op aarde wat uit die 11de eeu dateer]] [[Lêer:Fámjin.11.jpg|duimnael|links|Die dorpie Fámjin op Suðuroy is tussen kranse geleë]] Die totale landoppervlakte is ongeveer 1&nbsp;400&nbsp;km² in 'n seegebied van 2740&nbsp;km², met ’n bevolking van 54&nbsp;000 (in 2023) van wie ’n groot deel in die hoofstad Tórshavn bly. Sowat 90 persent van die bevolking is lede van die Evangelies-Lutherse kerk. Die plaaslike [[Noord-Germaanse tale|Noord-Germaanse dialekte]], verwant aan [[Yslands]], vorm saam ’n aparte taal, gestandaardiseer as [[Faroëes]]. Die Faroëreilande is sedert 1948 ’n selfregerende land binne die Deense koninkryk. Oor die loop van jare het die [[Faroërs]] beheer begin neem oor binnelandse sake. Gebiede, wat nog onder Deense verantwoordelikheid is, sluit militêre verdediging, polisie, justisie, geldeenheid en buitelandse sake in. Die Faroëreilande het ook verteenwoordigers in die [[Nordiese Raad]] as lede van die Deense afvaardiging. Die Faroëreilande is met Denemarke en [[Noorweë]] geassosieer en deur hulle belas tot 1814, toe Noorweë onder die koningskap van [[Swede]] gekom het. [[Skandinawië]] was in politieke beroering na die Sesde Koalisieoorlog van die [[Napoleontiese Oorloë]], toe die Verdrag van Kiel, wat in 1814 onderteken is, die beheer van die Faroëreilande, Ysland en Groenland aan Denemarke bemaak het. Die Deense handelsmonopolie het in 1856 geëindig. Die naam Faroër beteken ‘skape-eilande’ en is afkomstig van [[Oudnoors]] ''Fǽreyjar'' (''øer'' is Deens vir ‘eilande’, dus is die naam ''Faroëreiland'' eintlik ’n [[pleonasme]]). == Etimologie == Die [[Faroëes|Faroëse]] naam is ''Føroyar''. ''Oyar'' is die meervoud van ''oy'', die Oudfaroëse woord vir "eiland". As gevolg van klankveranderinge is die moderne Faroëse woord vir eiland ''oyggj''. Die eerste element ''før'' reflekteer dalk die Oudnoorse woord ''fær'' ("[[skaap]]"), hoewel hierdie ontleding soms betwis word omdat Faroëes nou die woord ''seyður'' (van Oudnoors ''sauðr'') gebruik om na skape te verwys. 'n Ander moontlikheid is dat die [[Iere|Ierse]] [[monnik]]e, wie hulle rondom 625 op die eilande gevestig het, aan die eilande reeds 'n naam gegee het wat verband hou met die [[Goideliese tale|Gaeliese]] woord ''fearann'' wat "land" of "boedel" beteken. Dié naam is dan dalk deur die Noorse settlars oorgeneem, wat toe ''oyar'' ("eilande") bygevoeg het.<ref>{{da}} {{cite web |url=http://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=f%C3%A6r%C3%B8ske |title=færøske — Den Danske Ordbog |website=ordnet.dk}}</ref> Die naam vertaal dus as óf "eilande van skape" óf "land-eilande". In [[Afrikaans]] kan dit as 'n [[Toutologie (stylfiguur)|toutologie]] beskou word om "Faroëreilande" te sê, aangesien die ''oe'' van 'n element afkomstig is wat "eiland" beteken. == Geografie == [[Lêer:Litla-dimun-photo.jpg|duimnael|links|Die onbewoonde eiland Lítla Dímun]] [[Lêer:Faroes030417-nasa(2).jpg|duimnael|’n [[Nasa]]-satellietbeeld van die Faroëreilande]] [[Lêer:Kaart Faroer.png|duimnael|Kaart van die Faroëreilande]] Die Faroër-eilandgroep bestaan uit 18 groot eilande wat dig by mekaar geleë is en net deur see-engtes en fjorde van mekaar geskei word. Die eilande is ongeveer 655&nbsp;km weg van die kus van [[Noord-Europa]], tussen die [[Noorse See]] en die [[Atlantiese Oseaan|Noord-Atlantiese Oseaan]], ongeveer halfpad tussen [[Ysland]] en [[Noorweë]] asook [[Skotland]] geleë. Die naaste bure is die Skotse [[Shetland-eilande]] sowat 300 kilometer suid-oos van die Faroëreilande. Die koördinate is {{Koördinate|62|00|N|06|47|W|}}. Die oppervlak is 1&nbsp;393 vierkante kilometer en daar is geen groot mere of riviere nie. Daar is 1&nbsp;117&nbsp;km se kuslyn. Die enigste ander noemenswaardige onbewoonde eiland is Lítla Dímun. Die eilande is ruig en rotsagtig met ’n paar lae pieke; die kus is hoofsaaklik rotse. Die hoogste punt is Slættaratindur, 882&nbsp;m bo [[seespieël]]. Die Faroëreilande word gedomineer deur toleiitiese basaltlawa wat deel was van die groot Thuleaanse Plato gedurende die [[Paleogeen]]-tydperk.<ref>{{en}} [http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/61005289/ABSTRACT Brose tektoniek in verhouding tot die Palaeogean-evolusie van die Thuleaanse/NO Atlantiese domein: ’n studie in Ulster] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110813062050/http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/61005289/ABSTRACT |date=13 Augustus 2011 }}, besoek op 10 November 2007</ref> === Die eilande === Die sewentien bewoonde eilande van die Faroëreilande is: Streymoy — Eysturoy — Vágar — Mykines — Suðuroy — [[Stóra Dímun]] — [[Skúvoy]] — [[Sandoy]] — [[Hestur]] — Koltur — Nólsoy — [[Borðoy]] — Kalsoy — Kunoy — [[Viðoy]] — [[Svínoy]] — Fugloy. Die agtiende, onbewoonde eiland is Lítla Dímun. Daar is ook ’n groot aantal kleiner onbewoonde eilandjies en [[skeer|skere]]. Sommige van die groter eilande word deur dyke met mekaar verbind, terwyl ander oor veerbootroetes beskik. Die hoofstad van die eilande, [[Tórshavn]], is geleë op die grootste eiland, Streymoy. Die eiland is met ’n damwal verbind met die tweede grootste eiland, Eysturoy. Vanaf Borðoy loop ’n damwal na sowel Viðoy as Kunoy. Hierdie drie eilande vorm saam met Kalsoy, Svínoy en Fugloy die Noordeilande. Die nasionale lughawe van die Faroër is op Vágar geleë, sodat lugpassasiers wat na Tórshavn op pad is ook ’n veerbootrit moet onderneem. Die mees westelike eiland Mykines is beroemd vir sy [[papegaaiduiker]]bevolking. Die hele argipel het origens ’n ryk [[voël]]lewe: die styl, rotsagtige kus maak die neste onbereikbaar vir vyande. === Afstande na naaste lande en eilande === [[Lêer:Hvalba scenery.jpg|duimnael|Suðuroy, die mees suidelike eiland]] * Noord-Rona, Skotland (onbewoon): 260&nbsp;km * [[Shetland]] (Foula) (Skotland): 285&nbsp;km * [[Orkney, Skotland|Orkney]] (Westray) (Skotland): 300&nbsp;km * [[Skotland|Skotse]] vasteland: 320&nbsp;km * [[Ysland]]: 450&nbsp;km * [[Ierland]]: 670&nbsp;km * [[Denemarke]]: 990&nbsp;km ’n Volle [[sonsverduistering]] was op 20 Maart 2015 vanaf die Faroëreilande sigbaar gewees.<ref>{{en}} [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEplot/SEplot2001/SE2015Mar20T.GIF ''Total Solar Eclipse of 2015 Mar 20'']</ref> == Klimaat == [[Lêer:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Thorshaven-Färöer.png|duimnael|Klimaatdiagram van die hoofstad Tórshavn]] Volgens die klimaatklassifikasie van Köppen het die Faroëreilande 'n subarktiese seeklimaat (Cfc). Die algehele karakter van die eilande se klimaat word beïnvloed deur die sterk verwarmende invloed van die Atlantiese Oseaan wat die Noord-Atlantiese Stroom voortbring. Dit, tesame met die afgesonderdheid van enige bron van warm lugstrome, verseker dat winters middelmatig is (met 'n gemiddelde temperatuur van tussen 3,0 en 4,0&nbsp;°C) terwyl somers koel is (gemiddelde temperatuur tussen 9,5 en 10,5&nbsp;°C). Die eilande is winderig, wolkerig en koel regdeur die jaar met meer as 260 jaarlikse reëndae. Die eilande lê in die pad van depressies wat noordoos beweeg en dit beteken dat sterk winde en swaar reën enige tyd van die jaar verwag kan word. Sonnige dae is skaars en bewolkte dae is algemeen. Die eilande is op 5 September 1966 deur die Orkaan Faith getref met volgehoue winde van meer as 160&nbsp;km/h en die storm was eers daarna nie meer ’n tropiese stelsel nie.<ref>{{en}} GHCN Klimaatdata, Thorshavn-reeks 1881 tot 2007</ref> Die registrasie van weerkundige gegewens op die Faroëreilande het in 1867 begin.<ref>{{en}} [http://rdgs.dk/djg/pdfs/101/1/06.pdf Plantproduksie op ’n Faroëse plaas 1813–1892, verwant aan klimaatskommelings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317115552/http://rdgs.dk/djg/pdfs/101/1/06.pdf |date=17 Maart 2012}}</ref> == Flora == [[Lêer:Solja.jpg|duimnael|Die Dotterblomme (''Caltha palustris'') is algemeen in die Faroëreilande in Mei–Junie]] Die natuurlike plantegroei van die Faroëreilande word gedomineer deur Arkties-Alpse [[plante]], wilde blomme, grasse, mos en korsmos. Die meeste van die laaggeleë area is grasvelde met ’n bietjie heide en word gedomineer deur [[struik]]e (hoofsaaklik ''Calluna vulgaris''). Onder die kruidagtige [[flora]] wat in die Faroëreilande voorkom is die kosmopolitiese Kaaljonker (''Cirsium palustre'').<ref>{{en}} C. Michael Hogan. 2009 [http://www.globaltwitcher.com/artspec_information.asp?thingid=48639 ''Kaaljonker: Cirsium palustre'', GlobalTwitcher, ed. N. Stromberg]</ref> Ondergrondse [[steenkool]]lae onder die jongste basaltlae op Suðuroy dui daarop dat die eiland vroeër bebos was. Tans is die Faroëreilande, net soos die eilande van Skotland, 'n boomlose gebied, met uitsondering van Tórshavn se stadspark en enkele tuine. Weens die gebrek aan [[boom|bome]] is [[hout]] 'n gewilde invoerproduk. Vroeër is turf as brandstof gebruik omdat dryfhout skaars was en vir die bou van huise en bote benodig is. ’n Paar klein plantasies met plante wat in soortgelyke klimate soos [[Tierra del Fuego]] in [[Suid-Amerika]] en [[Alaska]] versamel is, gedy op die eilande. == Fauna == === Voëls === [[Lêer:Faroe stamp 031 puffin.jpg|duimnael|Faroese papegaaiduikers is baie algemeen en is deel van die plaaslike kookkuns]] Die voëlfauna van die Faroëreilande word gedomineer deur seevoëls en [[voël]]s is getrokke tot oop land soos struikagtige gebiede, waarskynlik weens die gebrek aan bosagtige en ander geskikte habitatte. Baie [[spesie]]s het spesifieke Faroëse subspesies ontwikkel: eider, Europese spreeu, winterkoninkie, duikhoender en swartduikhoender.<ref>{{en}} [http://www.mundofree.com/islasferoe/thefaroesefauna.html Die Faroëse Fauna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228060832/http://www.mundofree.com/islasferoe/thefaroesefauna.html |date=28 Februarie 2008}}</ref> Die witbontraaf was [[endemies]] aan die Faroëreilande, maar is nou uitgesterf. === Soogdiere === Slegs ’n paar wilde dierspesies word vandag in die Faroëreilande gevind en is almal deur die mens daarheen gebring. Veral drie spesies gedy vandag op die eilande: die sneeuhaas (''Lepus timidus''), die bruin rot (''Rattus norvegicus'') en die huismuis (''Mus domesticus''). Buiten hierdie was daar ook eens ’n plaaslike inheemse skaapras genaamd Faroërs (afgebeeld op die wapenskild), en tot die middel van die 19de eeu het verskeie wilde skape op Lítla Dímun oorleef.<ref>{{en}} {{cite journal |url=http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1297-9686-13-4-381.pdf |last=Ryder |first=M. L. |year=1981 |title=’n Opname van Europese primitiewe skaaprasse |journal=Ann. Génét. Sél. Anim. |volume=13 |issue=4 |pages=381–418 [bl. 400] }}</ref> Grys seehonde (''Halichoerus grypus'') is algemeen rondom die kuslyn. Die waters om die Faroëreilande is die habitat van verskeie walvisagtige spesies. Die bekendste is die langvinloodswalvis (''Globicephala melaena'') wat steeds jaarliks gejag word deur die eilandbewoners in ooreenstemming met ’n lang plaaslike tradisie.<ref>{{en}} [http://earthfirst.com/pilot-whales-brutally-slaughtered-annually-in-the-faroe-islands/ Earth First-webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407220332/http://earthfirst.com/pilot-whales-brutally-slaughtered-annually-in-the-faroe-islands/ |date= 7 April 2010 }}</ref> Skaars [[moordvis]]se (''Orcinus orca'') word ook soms gesien in die Faroëse fjords. === Huisdiere === Die huisdiere van die Faroëreilande is ’n gevolg van 1&nbsp;200 jaar se geïsoleerde teling. Die gevolg is dat baie van die eilande se mak diere nêrens anders ter wêreld gekry word nie. Faroëse huishoudelike dierrasse sluit in Faroërponie, Faroërbees, Faroërskaap, Faroërgans en Faroëreend. === Natuurgeskiedenis en biologie === Danksy befondsing deur [[NAVO]], die Britse Museum (afdeling vir natuurgeskiedenis) en die Carlsberg-stigting is Faroëse see-alge tydens ’n opname versamel. Hulle word tans in die Ulstermuseum bewaar (katalogusnommers: F3195-F3307). Dit is een van tien exsiccatae-stelle. == Geskiedenis == [[Lêer:Faroe Islands, 1767, as seen by Yves de Kerguelen Trémarec.PNG|duimnael|links|Die Faroëreilande soos gesien deur die Franse navigator Yves-Joseph de Kerguelen de Trémarec in 1767]] [[Lêer:For-229k.jpg|duimnael|Erfenis uit die [[Wikings]]-tydperk: 'n tipiese draakkop-versiering aan 'n Faroëse roeiboot]] [[Lêer:British gun, skansin (Faroe Islands).jpg|duimnael|links|Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die Verenigde Koninkryk die Faroëreilande beset en hul hoofkwartier in die ou fort Skansin opgestel]] [[Lêer:Faroe map 1673 by lucas debes.png|duimnael|''FÆROARUM – Prima & accurata delineatio''. Die oudste bekende kaart van die Faroëreilande het [[Lucas Jacobson Debes]] in 1673 geskep]] Gaeliese heremiete en monnike van ’n Iro-Skotse sending het in die 6de eeu op die Faroëreilande gevestig en die vroeë Ierse taal na die argipel gebring. Sint Brandaan, ’n Ierse monastieke heilige wat van ongeveer 484–578 geleef het, het die Faroëreliande op twee of drie geleenthede (tussen 512–530) besoek. Hy het twee van die eilande ''Skaapeiland'' en ''Paradyseiland van Voëls'' genoem. Later (omstreeks 850) het Noorweërs hulle op die eilande gevestig en die [[Oudnoors|Oudnoorse taal]] ingebring wat ontwikkel het tot die moderne [[Faroëes|Faroëse taal]] wat vandag daar gepraat word. Volgens die Yslandiese Sagas soos die Færeyjarsaga is een van die bekendste mense in die antieke Faroëreilande Tróndur í Gøtu wat afstam van sommige van die Skandinawiese krygsowerstes wat hulle in [[Dublin]], [[Ierland]] gevestig het. Tróndur het die slag teen Sigmund Brestursson, die Noorse monarg, en die Noorse kerk gelei. Hierdie setlaars kom nie direk van Skandinawië af nie, maar eerder van Noorse gemeenskappe wat in en om die [[Ierse See]], Noordelike Eilande en [[Buite-Hebride]] van [[Skotland]], insluitend die [[Shetland]]- en [[Orkney, Skotland|Orkney]]-eilande en Noors-Gaeliese gebiede. Die ou Gaeliese naam vir die Faroëreilande, ''Na Scigirí'' beteken ''die Skeggjar'' en verwys waarskynlik na die ''Eyja-Skeggjar'' (Eilandbaarde), ’n bynaam wat aan die eilandbewoners gegee is. Die bogenoemde teorieë is spekulatief en word deur geen argeologiese getuienis gegrond nie. Die immigrasie van Noorse Wikings is egter goed gedokumenteer.<ref>{{en}} [http://www.randburg.com/fa/general/general_5.html Randburg.com webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303022409/http://www.randburg.com/fa/general/general_5.html |date= 3 Maart 2012 }}</ref> Volgens die Faroëse Regering stam die Nordiese taal en kultuur dus af van die Noorweërs of Noormanne wat hulle op die Faroëreilande gevestig het.<ref>{{en}} [http://www.tinganes.fo/Default.aspx?ID=2419 Webblad van die Eerste Minister se Kantoor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121205084737/http://www.tinganes.fo/Default.aspx?ID=2419 |date=5 Desember 2012}}</ref> Volgens die Færeyingasaga het emigrante wat nie die monargie van Harald Veelhaar aanvaar het nie, Noorweë verlaat. Hierdie mense het hulle teen die einde van die 9de eeu op die Faroëreilande gevestig. Vroeg in die 11de eeu het Sigmundur Brestirson — wie se stam gefloreer het in die suidelike eilande maar byna uitgewis is deur indringers van die noordelike eilande — na Noorweë ontsnap. Hy is teruggestuur om besit oor te neem van die eilande namens Olaf Tryggcason, koning van Noorweë. Sigmundur het Christenskap na die eilande gebring en, hoewel hy later vermoor is, Noorse belasting is gehandhaaf. Noorweë het tot 1380 beheer oor die Faroëreilande gehad toe die land met Denemarke in die [[Kalmarunie]] getree het, wat Deense beheer oor die geleidelik tot gevolg gehad het. Die [[Protestantse Hervorming|Hervorming]] het die Faroëreilande in 1538 bereik. Toe die unie tussen Denemarke en Noorweë ontbind is as gevolg van die Verdrag van Kiel in 1814, het Denemarke in besit van die eilande gebly. Die handelsmonopolie in die Faroëreilande is in 1856 afgeskaf waarna die area in ’n moderne vissernasie ontwikkel het met sy eie vloot. Die nasionale ontwaking sedert 1888 is aanvanklik gebaseer op ’n stryd om die Faroëse taal te laat behoue bly en was dus kultuurgeoriënteerd, maar na 1906 het dit polities geword met die stigting van politieke partye op die eilande. Op 12 April 1940 is die Faroëreilande deur Britse troepe beset. Dit is gekom na aanleiding van die inval van Denemarke deur [[Nazi-Duitsland]] en was veronderstel om Britse beheer oor die [[Atlantiese Oseaan|Noordelike Atlantiese Oseaan]] te verseker. In 1942-1942 het die Britse Royal Engineers die enigste lughawe van die eilande, Vágar-lughawe gebou. Na afloop van die [[Tweede Wêreldoorlog|oorlog]] is beheer aan Denemarke teruggegee maar in 1948 is tuisregering toegestaan met ’n hoë mate van plaaslike outonomiteit. In 1973 het die Faroëreilande geweier om saam met Denemarke by die [[Europese Ekonomiese Gemeenskap]] (tans die [[Europese Unie]] in te skakel. Die eilande het aansienlik moeilike ekonomiese tye ervaar na die ineenstorting van die visserybedryf in die vroeë 1990’s maar het sedertdien pogings aangewend om die ekonomie te diversifiseer. Ondersteuning vir onafhanklikheid het toegeneem en dit is ook die uiteindelike mikpunt van die Republikeinse Party. == Politiek en administrasie == [[Lêer:Tinganes, Tórshavn 2004.1.jpg|duimnael|[[Tinganes]] in [[Tórshavn]], setel van die regering]] Die Faroëse regering het uitvoerende magte in plaaslike regeringsake. Die hoof van die regering word die Løgmaður (letterlik ‘wetspersoon’) of ''eerste minister'' genoem. Enige ander lid van die kabinet is ’n landsstýrismaður (‘nasionale komiteeman’) of minister. Deesdae word verkiesings gehou in die munisipaliteite, op nasionale vlak vir die Løgting (‘wetsvergadering’) en vir die Deense Folketing. Vir die Løgting-verkiesings is daar sewe kiesafdelings wat elk bestaan uit ’n ''sýsla'' terwyl Streymoy verdeel is in ’n noordelike en suidelike deel ([[Tórshavn]]-gebied). === Die Faroëreilande en Denemarke === Die Faroëreilande is sedert 1388 onder Deense beheer. Die Verdrag van Kiel van 1814 het die Deens-Noorweegse unie ontbind en Noorweë het onder beheer van die Koning van Swede geval terwyl die Faroëreilande, [[Ysland]] en [[Groenland]] Deense besittings gebly het. Die Løgting is in 1816 afgeskaf en die Faroëreilande sou geregeer word as ’n gewone Deense provinsie met die Amtmand as die hoof van die regering. In 1851 is die Løgting heringestel maar het hoofsaaklik ’n adviseurende rol gespeel tot 1948. [[Lêer:Suðuroy.Vágur.8.jpg|duimnael|Koningin [[Margrethe II van Denemarke|Margrethe II]], die monarg van die [[Denemarke|Deense koninkryk]], tydens ’n besoek aan [[Vágur]] in 2005]] Aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] was dele van die bevolking ten gunste van onafhanklikheid van Denemarke en op 14 September 1946 is ’n onafhanklikheidsreferendum gehou oor die vraag van afskeiding. Dit was ’n raadplegende referendum: die parlement was onder geen verpligting om gehoor te gee aan die stemming nie. Dit was die eerste keer dat die Faroërs gevra is of hulle onafhanklikheid wou hê en of hulle wou voortgaan onder die Deense koninkryk. Die uitslag was ’n klein oorwinning ten gunste van afskeiding maar die koalisie in die parlement kon nie ooreenstemming bereik oor hoe die uitslag geïnterpreteer moet word nie; en as gevolg van hierdie onoplosbare verskille het die koalisie ontbind. ’n Parlementêre verkiesing is ’n paar maande later gehou waarin steun vir die partye wat onder Denemarke wou bly toegeneem het. Dit het gelei tot ’n koalisie van hierdie partye. Gebaseer hierop kon hulle afskeiding verwerp. ’n Skikking is egter bereik en die Folketing het ’n wet vir tuisregering goedgekeur wat in 1948 in werking getree het. Die Faroëreilande se status as ’n Deense provinsie is daardeur tot ’n einde gebring; die Faroëreilande is ’n hoë graad van selfregering verleen ondersteun deur ’n subsidie van Denemarke om te vergoed vir uitgawes wat die eilande namens Denemarke moes aangaan. Op die oomblik is die eilandbewoners ongeveer gelyk verdeel tussen diegene wat pro onafhanklikheid is en diegene wat wil voortgaan as deel van die Deense koninkryk. Binne albei kampe is daar ’n hoeveelheid verskillende opinies. Van diegene wat ten gunste van onafhanklikheid is, is sommige ten gunste van ’n onmiddellike verklaring van eensydige onafhanklikheid. Ander sien dit as iets wat oor tyd verkry sal word met volle toestemming van die Deense regering en die Deense volk. In die kamp van die unioniste is daar ook baie wat ’ geleidelike toename in outonomiteit voorsien terwyl sterk bande met Denemarke steeds gehandaaf word. In 2011 is ’n nuwe Faroëse konsepgrondwet opgestel. Die konsepgrondwet is egter deur die voormalige Deense Eerste Minister, [[Lars Løkke Rasmussen]], as onverenigbaar met die Deense grondwet beskryf. Indien die Faroëse politieke partye daarmee sou wil voortgaan, moet hulle volgens hom hul onafhanklikheid verklaar.<ref>{{en}} [http://www.icenews.is/index.php/2011/07/06/denmark-and-faroe-islands-in-constitutional-clash/ Denemarke en Faroëreilande in grondwetbotsing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707041022/http://www.icenews.is/index.php/2011/07/06/denmark-and-faroe-islands-in-constitutional-clash/ |date=7 Julie 2011}}, IceNews 6 Julie 2011</ref> === Die Faroëreilande en die Europese Unie === Soos duidelik gestel in albei Roomse Verdrae, is die Faroëreilande nie deel van die Europese Unie nie. ’n Protokol in die verdrag van die toetreding van Denemarke tot die Europese Gemeenskappe stipuleer dat Deense burgers wat in die Faroëreilande woon, nie as Deense burgers beskou kan word binne die betekenis van die verdrae nie. Daarom is Deense mense wat in die Faroëreilande woon nie burgers van die Europese Unie nie (hoewel ander EU-burgers wat daar woon steeds EU-burgers is). Die Faroëreilande maak ook nie deel uit van die Schengen vryebewegingsooreenkoms nie, maar daar is geen grensbeheer wanneer tussen die Faroëreilande en enige van die Schengenlande gereis word nie. (Die Faroëreilande is sedert 1966 deel van die Nordiese Paspoortunie en sedert 2001 is daar geen grensbeheer tussen die Nordiese lande en die res van die Schengen-area nie, as deel van die Schengen-ooreenkoms.)<ref>{{en}} [http://www.tinganes.fo/logir/Rikislogartilmaeli/2001Schengen.htm Implementering van Schengen-konvensie deur die eerste minister soos goedgekeur deur die Løgting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721114619/http://www.tinganes.fo/logir/Rikislogartilmaeli/2001Schengen.htm |date=21 Julie 2011}}</ref> === Provinsies en munisipaliteite === [[Lêer:Map of the Faroe Islands af.svg|duimnael|upright|Reliëfkaart van die Faroëreilande]] Op administratiewe vlak is die eilande verdeel in 30 munisipaliteite (''kommunur'') waarbinne daar ongeveer 120 nedersettings is. Daar is tradisioneel ook die ses syssels (''sýslur''): Norðoyar, Eysturoy, Streymoy, Vágar, Sandoy en Suðuroy). Deesdae verwys syssel tegnies na “polisiedistrik” maar die term word steeds algemeen gebruik om ’n geografiese streek aan te dui. In vroeër tye het elke syssel sy eie vergadering (''ting''), die sg. somervergadering (''várting'') gehad. === Buitelandse sendings === Die Faroëreilande het eie sendings in Brussel, Reykjavik, Londen en Moskou asook 'n amptelike verteenwoordiging in Kopenhagen. Sendings in die buiteland is in samewerking met die Deense Departement van Buitelandse Sake gevestig. Aan hul hoofde is diplomatieke status toegeken.<ref>{{en}} [https://www.government.fo/en/foreign-relations/missions-of-the-faroe-islands-abroad/ ''Faroeislands.fo: The Faroe Islands in the International Community. Besoek op 3 Junie 2020'']</ref> == Ekonomie == [[Lêer:Klaksvík, Faroe Islands (2).JPG|duimnael|links|’n Plaaslike visserman in Klaksvík]] Ekonomiese onsekerheid veroorsaak deur die ineenstorting van die Faroëse [[vis]]bedryf in die vroeë 1990’s het gelei tot tussen 10 en 15% werkloosheid in die middel 1990’s.<ref name=StatsFO>{{en}} [http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands/Statistics/LABOUR_MARKET_AND_WAGES/ARBLMAT_EN Statistiek Faroëreilande; Arbeidsmark en Lone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113164956/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands/Statistics/LABOUR_MARKET_AND_WAGES/ARBLMAT_EN |date=13 November 2009 }}</ref> Werkloosheid het teen die einde van die 1990’s afgeneem na ongeveer 8% in 1998.<ref name=StatsFO /> Teen Junie 2008 het werkloosheid afgeneem tot 1,1%, maar weer gestyg tot 'n gemiddeld van 6,8% in 2011.<ref name=StatsFO /> Nietemin bly die ekonomie weens die byna totale afhanklikheid van die visbedryf en visboerdery kwesbaar. [[Ru-olie]] wat naby die Faroëse area gevind is, bied hoop vir neerslae in die onmiddellike omgewing wat ’n basis kan bied vir volgehoue ekonomiese welvaart.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/faroeislands/1331001/Oil-boosts-Faroes-fight-for-independence.html |title=Olie steun Faroëse strewe na onafhanklikheid |newspaper=Telegraph |date=20 Mei 2001 |first=Philip |last=Sherwell |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129051201/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/faroeislands/1331001/Oil-boosts-Faroes-fight-for-independence.html |archive-date=29 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 11,7% van die Faroëreilande se nasionale begroting kom as ekonomiese hulp van [[Denemarke]], wat ongeveer dieselfde is as 18% van die Faroëreilande se totale uitgawebegroting.<ref>{{en}} [http://www.fmr.fo//Index.asp?pID=1D580A05-61C2-4CA7-8687-989EA0D511E9 ''Fíggjarlóg – Ministerie van Finansies''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110022132/http://www.fmr.fo//Index.asp?pID=1D580A05-61C2-4CA7-8687-989EA0D511E9 |date=10 November 2013}}</ref> [[Lêer:Uitvoer 2009 Faroëreilande.png|duimnael|Grafiese uiteensetting van die Faroëreilande se produkuitvoere in 28 kleurgekodeerde kategorieë]] Sedert 2000 is nuwe [[inligtingstegnologie]]- en sakeprojekte in die Faroëreilande bevorder om nuwe beleggings te lok. Die bekendstelling van Burger King in [[Tórshavn]] is wyd gepubliseer en is ’n teken van die [[globalisering]] van die Faroëse kultuur. Dit is nog nie bekend of hierdie projekte daarin sal slaag om die eilande se ekonomiese basis te verbreed nie. Die eilande het een van die laagste werkloosheidsyfers in Europa, maar dit moet nie noodwendig beskou word as ’n teken van ekonomiese herstel nie omdat baie jongmense na Denemarke en ander lande verhuis wanneer hulle klaar is met skool. Dit laat ’n oorwegend middeljarige en bejaarde bevolking wat die vaardighede en kennis skort om nuut ontwikkelde posisies in die Faroëreilande te vul. In 2008 het die Faroëreilande ’n bedrag van $52 miljoen aan [[Ysland]] geleen in die lig van Ysland se bank-ellende.<ref name=NYT>{{en}} {{cite news |last=Lyall |first=Sarah |title=Ysland, vasgeval in skuld, blameer Brittanje vir ellende |page=A6 |publisher=New York Times |date=1 November 2008 |url=http://www.nytimes.com/2008/11/02/world/europe/02iceland.html?pagewanted=1 |accessdate=1 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815021027/https://www.nytimes.com/2008/11/02/world/europe/02iceland.html?pagewanted=1 |archive-date=15 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Deense kroon is die amptelike geldeenheid op die Faroëreilande. Naas Deense is daar ook Faroëse banknote in omloop (Faroëse kroon met identiese wisselkoers). Op die voorsy van Faroëse banknote verskyn diermotiewe, die keersye toon tekeninge van Faroëse landskapstonele wat deur die Faroëse tekenaar Zacharias Heinesen (* 1936) geskep is. Op 5 Augustus 2009 het twee opposisiepartye wetgewing in die Løgting voorgestel om die Euro as die nasionale geldeenheid aan te neem, afhangend van ’n referendum.<ref>{{en}} [http://www.logting.fo/files/casestate/9193/011.09%20Evra-gjaldoyra%20(1).pdf Logting.fo]</ref> == Vervoer == [[Lêer:Faroe Islands, Eysturoy, road from Skipanes to Syðrugøta.jpg|duimnael|links|Die padnetwerk op die Faroëreilande is uitstekend. Hier is die pad van Skipanes na Syðrugøta op die eiland Eysturoy]] [[Lêer:New smyril 11.56.jpg|duimnael|Die nuwe veerboot MS Smyril kom die Faroëreilande binne by Krambatangi veerboothawe in Suðuroy in 2005]] Vágar-lughawe het geskeduleerde vlugte vanaf Vágar-eiland. Die grootste Faroëse [[lugredery]] is Atlantic Airways. Weens die rotsagtige terrein en relatiewe klein grootte van die Faroëreilande, was die vervoerstelsel nie so uitgebreid soos in ander plekke in die wêreld nie. Hierdie situasie het egter nou verander en die infrastruktuur is aansienlik uitgebrei. Ongeveer 80% van die eilande se populasie is verbind deur tonnels tussen die berge en eilande, brûe en laagwaterbrûe wat die drie grootste eilande en drie ander eilande in die noordooste met mekaar verbind, terwyl die ander twee groot eilande na die suide van die hoofarea verbind is aan die hoofgebied met nuwe, vinnige veerbote. Daar is goeie paaie na elke nedersetting op die eilande, behalwe vir sewe van die kleiner eilande, waarvan ses slegs een pad het. == Demografie == [[Lêer:Faroese folk dance club from vagar.jpg|duimnael|Faroëse volksdansers in nasionale drag]] Die oorgrote meerderheid van die bevolking is [[Faroërs|etniese Faroërs]] van Noorse en Keltiese afkoms.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Als |first=Thomas D. |first2=Tove H. |last2=Jorgensen |first3=Anders D. |last3=Børglum |first4=Peter A. |last4=Petersen |first5=Ole |last5=Mors |first6=August G. |last6=Wang |title=Highly discrepant proportions of female and male Scandinavian and British Isles ancestry within the isolated population of the Faroe Islands |journal=European Journal of Human Genetics |year=2006 |volume=14 |issue=4 |pages=497–504 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201578 |pmid=16434998 |issn=1018-4813}}</ref> Onlangse RNS-ontledings het aangedui dat Y-chromosome, wat manlike afkoms naspeur, 87% [[Skandinawië|Skandinawies]] is.<ref>{{en}} {{cite journal |title=The origin of the isolated population of the Faroe Islands investigated using Y chromosomal markers |first=Tove H. |last=Jorgensen |first2=Henriette N. |last2=Buttenschön |first3=August G. |last3=Wang |first4=Thomas D. |last4=Als |first5=Anders D. |last5=Børglum |first6=Henrik |last6=Ewald |year=2004 |journal=Human Genetics |volume=115 |issue=1 |pages=19–28 |doi=10.1007/s00439-004-1117-7}}</ref> Die studies toon dat mitochondriale [[RNS]], wat vroulike afkoms naspeur, 84% Skots/Iers is.<ref>{{fo}} Wang, C. August. 2006. Ílegur og Føroya Søga. In: ''Frøði'' bl. 20-23</ref> Van die naastenby 48&nbsp;500 inwoners van die Faroëreilande (16&nbsp;921 privaathuishoudings in 2004) is 91,7% Faroëes, 5,8% Deens en 0,3% Groenlanders. In 2010 was 6,5 persent van die bevolking in die buiteland gebore.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/nachschlagen/zahlen-und-fakten/europa/70521/migranten ''www.bpb.de: Migranten'']</ref> Die grootste groep buitelanders is Dene, gevolg deur Groenlanders, [[Yslanders]], [[Noorweërs]] en [[Pole (volk)|Pole]]. Daar woon 77 verskillende nasionaliteite in die Faroëreilande. [[Faroëes]] word deur die hele land as eerste taal gespreek. Dit is moeilik om te sê hoeveel mense wêreldwyd Faroëes praat aangesien baie etniese Faroëse in Denemarke woon, en min mense wat daar gebore word keer terug na die Faroëreilande met hul ouers of wanneer hulle self volwassenes is. Die Faroëse taal is een van die kleinste [[Germaanse tale]]. Faroëse grammatika en woordeskat stem die meeste ooreen met [[Yslands]] en hul voorganger, [[Oudnoors]]. In teenstelling is gesproke Faroëes baie verskillend van Yslands en is dit nader aan [[Noors]]e dialekte van die Noorse weskus. Hoewel Faroëes die mees algemene taal in die eilande is, geniet naas Faroëes ook Deens ampstaalstatus.<ref name="Tiganes" /> Faroëse taalbeleid maak voorsiening vir die aktiewe skepping van nuwe terme in Faroëes wat geskik is vir die moderne lewe. === Demografiese ontwikkeling === [[Lêer:Faroe stamp 360 arrival of christianity.jpg|duimnael|upright|Faroëse seël deur Anker Eli Petersen wat die koms van die Christendom na die eilande gedenk]] Indien die eerste inwoners van die Faroëreilande Ierse monnikke was, het hulle waarskynlik as ’n klein groepie setlaars gelewe. Later, toe die Wikings die eilande gekoloniseer het was daar ’n aansienlike toename in die bevolkingsgetalle. Dit het egter eers in die 18de eeu meer as 5&nbsp;000 geword. In [[1349]] is ongeveer die helfte van die bevolking uitgewis as gevolg van die [[Swart Dood]]. Dit was eers met die koms van die diepsee visbedryf (en gevolglik ’n onafhanklikheid van landbou in die eilande se ruwe terrein) en met algemene opgang in die gesondheidsdiens dat vinnige bevolkingsaanwas in die Faroëreilande moontlik was. Van die 18de eeu af het die bevolking oor ’n tydperk van 200 jaar tienvoudig vermeerder. Aan die begin van die 1990’s het die Faroëreilande ’n ekonomiese krisis beleef wat tot ’n groot uittog van die bevolking gelei het; hierdie neiging is egter omgekeer in die daaropvolgende jare. <div style="float:left; margin-right:1em;"> {| width="240px" table class="wikitable" ! style="background:#efefef;" | Jaar ! style="background:#efefef;" | Inwoners |- | 1327 || align="right" |ongeveer 4&nbsp;000 |- | 1350 || align="right" |ongeveer 2&nbsp;000 |- | 1769 || align="right" | 4&nbsp;773 |- | 1801 || align="right" | 5&nbsp;255 |- | 1834 || align="right" | 6&nbsp;928 |- | 1840 || align="right" | 7&nbsp;314 |- | 1845 || align="right" | 7&nbsp;782 |- | 1850 || align="right" | 8&nbsp;137 |- | 1855 || align="right" | 8&nbsp;651 |- | 1880 || align="right" | 11&nbsp;220 |- | 1900 || align="right" | 15&nbsp;230 |} </div> <div style="float:left; margin-right:1em;"> {| width="240px" table class="wikitable" ! style="background:#efefef;" | Jaar ! style="background:#efefef;" | Inwoners |- | 1911 || align="right" |ongeveer 18&nbsp;800 |- | 1925 || align="right" | 22&nbsp;835 |- | 1950 || align="right" | 31&nbsp;781 |- | 1970 || align="right" |ongeveer 38&nbsp;000 |- | 1975 || align="right" | 40&nbsp;441 |- | 1&nbsp;Januarie 1985 || align="right" | 45&nbsp;318 |- | 1&nbsp;Januarie 1990 || align="right" | 47&nbsp;770 |- | 1&nbsp;Januarie 1995 || align="right" | 43&nbsp;644 |- | 1&nbsp;Januarie 1997 || align="right" | 43&nbsp;751 |- | 1&nbsp;Januarie 1998 || align="right" | 44&nbsp;235 |- | 1&nbsp;Januarie 1999 || align="right" | 44&nbsp;772 |} </div> <div style="float:left;"> {| width="240px" table class="wikitable" ! style="background:#efefef;" | Jaar ! style="background:#efefef;" | Inwoners |- | 1&nbsp;Januarie 2000 || align="right" | 45&nbsp;353 |- | 1&nbsp;Januarie 2001 || align="right" | 46&nbsp;144 |- | 1&nbsp;Januarie 2002 || align="right" | 46&nbsp;961 |- | 1&nbsp;Januarie 2003 || align="right" | 47&nbsp;668 |- | 1&nbsp;Januarie 2004 || align="right" | 48&nbsp;178 |- | 1&nbsp;Januarie 2005 || align="right" | 48&nbsp;337 |- | 1&nbsp;Januarie 2006 || align="right" | 48&nbsp;170 |- | 1&nbsp;Januarie 2007 || align="right" | 48&nbsp;327 |- | 1&nbsp;Januarie 2008 || align="right" | 48&nbsp;360 |- | 1&nbsp;Januarie 2009 || align="right" | 48&nbsp;702 |- | 1&nbsp;Januarie 2010 || align="right" | 48&nbsp;568 |- | 1&nbsp;Januarie 2011 || align="right" | 48&nbsp;574 |- | 1&nbsp;Januarie 2014 || align="right" | 49&nbsp;947 |} </div> <div style="clear:both;" ></div> === Verstedeliking en regionalisering === Die Faroëse bevolking is redelik eweredig versprei oor die eilande; dit is eers onlangs dat noemenswaardige verstedeliking plaasgevind het. Industrialisering is merkwaardig gedesentraliseer en die area het om dié rede ’n lewensvatbare plattelandse kultuur kon handhaaf. Nietemin het nedersettings met slegte hawefasiliteite verloor in die ontwikkeling van landbou na visserye en in die mees afgeleë landbou-areas, ook bekend as die buite-eilande, is daar min jongmense. In onlangse dekades is die nedersetting-gebaseerde sosiale struktuur egter onder druk geplaas en moes dit plek maak vir ’n styging in sentra wat met mekaar verbind is wat beter goedere en dienste kan lewer as die buite-eilande wat nie goeie verbindings het nie. Dit beteken dat winkels en dienste nou besig is om te skuif na die sentra en die Faroëse bevolking is stadig maar seker om agter die besigheid aan te trek. In die 1990’s is die ou nasionale beleid van die ontwikkeling van die nedersettings (''Bygdamenning'') laat vaar en die regering het in die plek daarvan ’n proses begin van streeksontwikkeling (''Økismenning''). Die term ''streek'' verwys na die groot Faroëse eilande. Die regering was egter nie daartoe in staat om deur die strukturele hervorming te druk van samesmelting van die klein plattelandse munisipaliteite om sodoende volhoubare, gedesentraliseerde entiteite te skep wat die streeksontwikkeling kon dryf nie. Soos wat streeksontwikkeling op ’n administratiewe vlak moeilik was het die regering meer begin belê in infrastruktuur om die streke met mekaar te verbind. In die algemeen kan die Faroëreilande al hoe minder beskou word as ’n gemeenskap wat gebaseer is op afsonderlike eilande en provinsies. Die groot beleggings in paaie, brûe en ondersese tonnels het die eilande saamgebind en ’n koherente ekonomiese en kulturele sfeer gespek wat naastenby 90% van die bevolking dek. Vanuit hierdie perspektief is dit redelik om die Faroëreilande as ’n uitegspreide stad te beskou of om selfs daarna te verwys as die ''Faroëse Netwerkstad''. === Godsdiens === {{Hoofartikel|Godsdiens van die Faroëreilande}} [[Lêer:Faroe stamp 048 europe (v u hammershaimb).jpg|duimnael|upright|’n Seël wat V.U. Hammershaimb, ’n 19de-eeuse Faroëse taalkundige en teoloog gedenk]] Volgens die Færeyinga Saga, het Sigmundur Brestisson in [[999]] Christenskap na die eilande gebring. ’n Argeologiese terrein in Leirvík het egter voorgestel dat Keltiese Christenskap ten minste 150 jaar daarvoor aangekom het. Die [[Protestantse Hervorming|kerkhervorming]] van die Faroëreilande is op 1 Januarie 1540 voltooi. Volgens amptelike statistieke van 2002 was 84,1% van die Faroëse bevolking lede van die staatskerk, die Faroëse Volkskerk (''Fólkakirkjan''), ’n vorm van [[Lutheranisme]]. Die Fólkakirkjan het in 2007 ’n onafhanklike kerk geword waar dit voorheen ’n bisdom van die Kerk van Denemarke was. Faroëse lede van die geestelikes wat ’n historiese belangrikheid het sluit in V.U. Hammershaimb (1819–1909), Frederik Petersen (1853–1917) en waarskynlik die mees noemenswaardige, Jákup Dahl (1878–1944), wat ’n groot rol gespeel het in die gebruik van die Faroëse taal in die kerk in plaas van [[Deens]]. In die laat 1820’s is die Christelike evangeliese geloofsbeweging, die Vergadering van gelowiges, in Engeland gestig. In 1865 het ’n lid van hierdie beweging, William Gibson Sloan, vanaf [[Shetland]] na die Faroëreilande gereis. Met die draai van die 20ste eeu het die Faroëse Vergadering van gelowiges se getalle by 30 gedraai. Vandag is ongeveer 10% van die Faroëse bevolking lede van die Oop Broedergemeenskap (''Brøðrasamkoman''). Ongeveer 3% behoort aan die [[charismatiese beweging]] wat iewers in die laat 1920’s begin het en hul goue jare in die 1970’s en 1980’s beleef het. Daar is verskeie charismatiese kerke regoor die eilande met die grootste genaamd Keldan (Fonteinwater) met 200 tot 300 lidmate. Ongeveer 2% behoort aan ander Christelike kerkverbande soos die Adventiste wat ’n privaatskool in Tórshavn bedryf. Jehova se getuies het ook vier gemeentes (met ongeveer 80 tot 100 lidmate). Die [[Rooms-Katolieke Kerk]] bestaan uit ongeveer 170 lidmate en die munisipaliteit van Tórshavn bedryf hulle ou Fransiskaanse skool. Daar is ook ongeveer vyftien [[Baha’i]]’s wat op vier plekke vergader. Die Ahmadiyyad Moslemgemeenskap is in 2010 tot stand gebring in die Faroëreilande. Anders as Denemarke, [[Swede]] en [[Ysland]] met Forn Siðr, het die Faroëreilande geen georganiseerde Ásatrú-gemeenskap nie, maar daar is heelwat heidense oorlewering, liedere en rituele wat in indiwidue se huise of in openbare plekke bedryf word, eerder as in kerkgeboue. Die bekendste kerkgeboue in die Faroëreilande sluit die Tórshavn-katedraal, St. Olaf se Kerk en die Magnus-katedraal in Kirkjubøur in; die Vesturkirkjan en die Mariakerk wat in Tórshavn is; die kerk van Fámjin; die agthoekige kerk in Haldarsvík; en Christianskirkjan in Klaksvík. In 1948 het Victor Danielsen (Vergadering van gelowiges)die eerste Bybelvertaling in Faroëes vanuit verskillende moderne tale voltooi. Jákup Dahl en Kristian Osvald Viderø (Fólkakirkjan) het die tweede vertaling in 1961 voltooi. Die tweede is vertaal vanuit die oorspronklike Bybelse tale ([[Hebreeus]] en [[Grieks]]) na Faroëes. == Kuns en kultuur == {{Hoofartikel|Kultuur van die Faroëreilande}} [[Lêer:Faroese Chain Dance in Sjonleikarhusid on Olavsoka 2011.jpg|duimnael|Die Faroëse kettingdans word sonder die begeleiding van musiekinstrumente gedans – slegs ballades word gesing]] Die Faroëreilande vorm 'n selfstandige kultuurnasie binne die Nordiese wêreld. Hulle was vir lank geïsoleer van die grootste kulturele fases en bewegings wat oor dele van Europa gewaai het. Dit beteken dat hulle ’n groot deel van hul tradisionele kultuur kon behou. Baie eilandbewoners neem aktief deel aan die kulturele lewe, oefen dikwels twee of drie funksies in die samelewing uit en tree sodoende in hul vrye tyd nie net kultuurgenietend nie, maar ook kultuurskeppend op. So word die Faroëreilande ondanks hul relatief klein bevolking deur 'n omvangryke literêre, musikale en kunsproduksie en 'n publiek, wat groot belangstelling in die kunslewe toon, gekenmerk. Naas die Faroëse taal is die Wiking-erfenis en die plaaslike natuur kulturele kernelemente. [[Faroëes]] is een van drie insulêre Skandinawiese tale, saam met [[Yslands]] en die uitgestorwe [[Norn]], wat van die [[Oudnoors]]e gesproke taal afstam wat in die Wiking-leeftyd in Skandinawië gepraat is. Tot die 15de eeu het Faroëes ’n soortgelyke skryfwyse aan Yslands en [[Noors]] gehad, maar ná die Hervorming in 1538 het die regerende [[Dene]] die gebruik van Faroëes in skole, kerke en amptelike dokumente onwettig verklaar. ’n Ryk gesproke tradisie het egter behoue gebly in die 300 jaar wat die taal nie geskryf mog word nie. Dit beteken dat alle gedigte en stories mondelings oorgedra is. Hierdie werke is verdeel in die volgende afdelings: sagnir (histories), ævintýr (stories) en kvæði (ballades), dikwels op musiek en die middeleeuse kettingdans geset. Dit is uiteindelik in die 19de eeu neergeskryf. === Faroëse kettingdans en ballades === [[Lêer:Kædedans.JPG|duimnael|Kettingdansers]] Die Faroëse kettingdans, 'n soort rondedans, vorm saam met ou ballades (soos die Faroëse Sigurdliedere), wat as begeleiding voorgedra word, 'n eersterangse kultuurgoed wat uniek in Europa is. In geen ander land is middeleeuse tradisies op 'n soortgelyke outentieke manier tot in die moderne tyd bewaar nie. Dit was juis die ballades wat die Faroëse taal, wat ná 1540 nie meer as skryftaal gebruik is nie, van uitwissing gered het. Jens Christian Djurhuus was 'n tradisionele ''skald'' wat nog in die 19de eeu ballades in die oorgelewerde styl geskryf het. Die bekendste Faroëse ballade, ''Ormurin Langi'', het uit sy pen gekom. 'n Meer onlangse voorbeeld is die ''Grindavísan'' ("Grindwalvis-wysie") wat deur Christian Pløyen, 'n Deense amptenaar, geskryf is. Alhoewel hierdie ballade uit die pen van 'n buitelander gekom het en in Deens geskryf is, word dit op elke ''Grindadráp'' (Grindwalvis-jagtog) gesing. Die Faroëse kettingdans is nie beperk tot volkspele nie maar vorm 'n vaste bestanddeel van die alledaagse kultuur wat nie vir gehore opgevoer nie, maar as 'n gemeenskaplike dans waaraan elkeen deelneem. Die gemeenskaplike sang is 'n tweede tradisie wat steeds voortleef, onder meer wanneer mense by familiefeeste saamkuier om ure lank ou en nuwe liedere te sing. Die belangrikste fees is ''Ólavsøka'' waartydens duisende om middernag in Tórshavn onder vrye hemel vergader. === Ólavsøka === [[Lêer:Føroysk fløgg á Ólavsøku.jpg|duimnael|Die jaarlikse ólavsøka-parade op 28 Julie]] Die nasionale vakansiedag, [[Ólavsøka]], is op 29 Julie en gedenk die afsterwe van Sint Olaf. Die vieringe word in Tórshavn gehou, begin op die aand van 28 Julie en hou aan tot 31 Julie. Die amptelike viering begin op 29 Julie met die opening van die Faroëse parlement, ’n gebruik wat 900 jaar terug dateer.<ref>{{en}} Schei, Kjørsvik Liv and Moberg, Gunnie. 1991. ''The Faroe Islands''. {{ISBN|0-7195-5009-2}}</ref> Dit begin met ’n diens wat gehou word in die Tórshavn-katedraal; alle parlementslede asook burgerlike en kerkamptenare loop in ’n stoet die kerk binne. Die dominees gee om die beurt ’n preek. Ná die diens keer die stoet terug na die parlement vir die openingseremonie. Ander vieringe word gekenmerk deur verskillende sportkompetisies, die roeikompetisie (in Tórshavn-hawe) is die gewildste, kunsuitstallings, popkonserte en die bekende Faroëse Dans. Die dag word verder gevier deur verskeie ander fasette. Die Faroëse volksdrag word ook tydens die geleentheid gedra. === Die Nordiese Huis === [[Lêer:Nordic House in the Faroes 03.jpg|duimnael|Die Nordiese Huis]] Die Nordiese Huis (''Norðurlandahúsið'') is die belangrikste kulturele instelling in die Faroëreilande. Die doel daarvan is om die Skandinawiese en Faroëse kultuur plaaslik en in die Nordiese streek te ondersteun en bevorder. Erlendur Patursson (1913–1986), ’n Faroëse lid van die [[Nordiese Raad]], het die idee van die Nordiese kultuurhuis in die Faroëreilande aangespreek. ’n Nordiese kompetisie vir argitekte is in 1977 gehou waaraan 158 argitekte deelgeneem het. Die wenners was Ola Steen van Noorweë en Kolbrún Ragnasdóttir van Ysland. Deur aan die volkstradisies getrou te bly, het die argitekte die Nordiese Huis ontwerp om soos ’n betowerde heuwel van [[Elf (mitologie)|elwe]] te lyk. Die huis is in 1983 in Tórshavn geopen. Dit is ook ’n kulturele organisasie onder die Nordiese Raad van Ministers. Die nordiese Huis word beheer deur ’n beheerkomitee van agt waarvan drie van die Faroëreilande is en die vyf ander van ander Nordiese lande. Daar is ook ’n raadgewende liggaam van vyftien lede wat Faroëse kultuurorganisasies verteenwoordig. Die Huis word bestuur deur ’n direkteur wat aangestel word deur die beheerkomitee vir ’n termyn van vier jaar. === Faroëse literatuur === [[Lêer:Faroe stamp 364 rasmussen and skardi.jpg|duimnael|upright|Rasmus Rasmussen en Símun av Skarði (digter)]] Faroëse literatuur in die tradisionale sin van die woord het eers werklik ontwikkel in die laaste 100–200 jare. Dit is hoofsaaklik as gevolg van die isolasie van die eiland en ook omdat die Faroëse taal eers in 1890 in ’n gestandaardiseerde vorm neergeskryf is. Die Deense taal is ook bevorder ten gunste van Faroëes. Die Faroërs het nietemin verskeie digters en skrywers opgelewer. === Musiek === [[Lêer:Kristian Blak.jpg|duimnael|links|upright|Een van die mees invloedryke mense in die Faroëse musiekbedryf is die Deens-gebore [[Kristian Blak]]]] Die Faroëreilande het ’n musiekbedryf. Die eilande het ’n eie simfonie-orkes, die klassieke ensemble ''Aldubáran'' en vele verskillende kore; die bekendste een is ''Havnarkórið''. Die bekendste Faroëse komponiste is Sunleif Rasmussen en die Deen Kristian Blak. Blak is ook die hoof van die platemaatskappy [[Tutl]]. Die eerste Faroëse opera is geskryf deur Sunleif Rasmussen. Dit is getiteld Die Tuin van ’n Mal Man (''Í Óðamansgarði'')<ref>{{en}} [http://www.themadmansgarden.com/ Die Tuin van ’n Mal Man] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009023343/http://themadmansgarden.com/ |date=9 Oktober 2016}}</ref> en die eerste vertoning het op 12 Oktober 2006 plaasgevind by die Nordiese Operahuis. Die opera is gebaseer op ’n kortverhaal deur die skrywer William Heinesen. Jong Faroëse musikante wat onlangs gewildheid verwerf het is Eivør Pálsdóttir, Anna Katrin Egilstrøð, Annika av Matras, Lena Andersen, Teitur Lassen, [[Høgni Reistrup]], Høgni Lisberg, Heiðrik á Heygum, Guðrið Hansdóttir en Brandur Enni. Bekende musiekgroepe sluit in Týr, Gestir, The Ghost, Boys In A Band, ORKA, Tveyhundrað, Grandma’s Basement, SIC, en die ontbinde Clickhaze. Die fees van kontemporêre en klassieke musiek, ''Summartónar'' word elke somer gehou. Groot opelud musiekfeeste vir populêre musiek met plaaslike en internasionale kunstenaars is G! Festival in Gøta in Julie en Summarfestivalurin in Klaksvík in Augustus. === Tradisionele kos === [[Lêer:Skerpikjøt (2).jpg|duimnael|Skerpikjøt]] Tradisionele Faroëse kos is hoofsaaklik gebaseer op vleis, seekos en [[aartappel]]s en gebruik min vars groente. Skaapvleis is die basis van baie maaltye en een van die gewildste trakterings is ''skerpikjøt'', gerypte, windgedroogte skaapvleis wat effens taai is. Die droogskuur, bekend as ’n ''hjallur'', is ’n standaardkenmerk in baie Faroëse huise, veral in die klein nedersettings. Ander tradisionele kosse is ''ræst kjøt'' (half-gedroogte skaapvleis) en ''ræstur fiskur'' (gerypte vis). ’n Ander Faroëse spesialiteit is ''Grind og spik'' (loodswalvisvleis en -spek). ’n Soortgelyke vleis/spekdis gemaak met [[harslag]] is ''garnatálg''. In die vorige eeu het die vleis en spek van ’n loodswalvis kos vir ’n lang tyd voorsien. Vars vis en seevoëls soos die Faroëse papegaaiduiker en sy eiers, maak ook ’n groot deel uit van die plaaslike dieet. Gedroogde vis word ook graag geëet. Daar is een brouery genaamd Föroya Bjór wat sedert 1888 bier maak wat hoofsaaklik na Ysland en Denemarke uitgevoer word. ’n Plaaslike spesialiteit is ''fredrikk'', ’n spesiale brousel wat in Nólsoy gemaak word. Die produksie van sterk alkohol soos snaps word nie op die eilande toegelaat nie, daarom word die Faroëse brandewyn ''Aqua Vita'' in die buiteland gemaak. Sedert die besetting deur die Britte het die Faroërs al hoe meer Britse kos begin eet, veral [[vis-en-tjips]] en lekkergoed wat in winkels regoor die eiland te vinde is. === Walvisjag === [[Lêer:Killed pilot wales in hvalba, faroe islands.JPG|duimnael|Dooie loodswalvisse op die strand in die nedersetting Hvalba op die suidelikste Faroëse eiland Suðuroy, 11 Augustus 2002]] Daar is rekords van dryfjagte in die eilande wat tot 1584 terugdateer.<ref>{{en}} {{cite book |first=Philippa |last=Brakes |chapter=’n Agtergrond tot walvisjag |year=2004 |publisher=Philippa Brakes, Andrew Butterworth, Mark Simmonds & Philip Lymbery |title=Onrustige waters: ’n oorsig van die welsynsimplikasies van moderne walvisjagaktiwiteite |isbn=0-9547065-0-1 |page=7 |url=http://www.wdcs.org/submissions_bin/troubledwaters.pdf}}</ref> Dit word deur Faroëse owerhede beheer maar nie deur die Internasionale Walvisjagkommissie nie aangesien daar nie ooreenstemming is oor die Kommissie se wetlike outoroteit om klein walvisagtiges te jag nie. Honderde langvinloodswalvisse (''Globicephala malaena'') word jaarliks hoofsaaklik gedurende die somer doodgemaak. Die jagtogte, wat ''grindadráp'' genoem word, is nie-kommersieel en word deur ’n gemeenskap georganiseer; dit beteken dat enigeen daaraan kan deelneem. Die jagters omsingel eers die loodswalvisse in ’n groot halfsirkel van bote. Daarna dryf hulle die walvisse stadig in ’n baai of die vlakwater van ’n fjord. Wanneer ’n walvis in die vlak water is, word ’n haak in sy luggat gehaak sodat die dier aan wal getrek kan word. Sodra die dier op land is, of in kniediep water geïmmobiliseer is, word ’n snit dwarsoor die bokant naby die luggat gemaak om die kop gedeeltelik af te sny. Die dooie dier word dan verder aan wal gesleep nadat die oorblywende walvisse op dieselfde manier doodgemaak is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=yXZPmdULIKs |title=GrindaDrap: Video van ’n walvisjag |work=YouTube.com |accessdate=28 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303072423/https://www.youtube.com/watch?v=yXZPmdULIKs |archive-date=3 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige Faroërs beskou die jagtogte as ’n belangrike deel van hulle kultuur en geskiedenis. Diereregtegroepe, soos die Sea Shepherd-organisasie kritiseer dit egter as wreed en onnodig, terwyl die jagters meen dat die meeste joernaliste nie genoegsame kennis van die vangmetode of die ekonomiese betekenis ten toon stel nie. Sea Shepherd-organisasie het ’n veldtog in die Faroëreilande geloods, bekend as ''Operation Ferocious Isles''. Op hul webblad noem hulle dat “soveel as 1&nbsp;000 bedreigde langvinloodswalvisse jaarliks brutaal doodgemaak word in die Faroëreilande. Die slagting vind hoofsaaklik gedurende die somermaande plaas gedurende sogenaamde “tradisionele” gemeenskapsjagte waarna die plaaslike bewoners verwys as ''grindadráp'' of eenvoudig ''die maling''. Hierdie aktiwiteit moet egter genoem word wat dit werklik is — massaslagting.”<ref>{{en}} [http://www.seashepherd.org/ferocious-isles Ferocious Isles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704150912/http://www.seashepherd.org/ferocious-isles |date=4 Julie 2012}}</ref> Hierdie ''grindadráp'' is wettig en verskaf kos aan baie mense in die Faroëreilande.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whaling.fo/thepilot.htm#Drivingthewhales |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090324072829/http://www.whaling.fo/thepilot.htm#Drivingthewhales |title=Walvisse en walvisjag in die Faroëreilande |publisher=Faroëse Regering |accessdate=5 Desember 2006 |archivedate=24 Maart 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wdcs.org/dan/publishing.nsf/allweb/99E632F7502FCC3B802568F20048794C |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071031231236/http://www.wdcs.org/dan/publishing.nsf/allweb/99E632F7502FCC3B802568F20048794C |title=Waarom strand walvisse en dolfyne? |publisher=[[WDCS]] |accessdate=5 Desember 2006 |archivedate=31 Oktober 2007 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |first=Nicole |last=Chrismar |date=28 Julie 2006 |title=Dolfyne gejag vir sport en bemesting |url=http://abcnews.go.com/Technology/story?id=2248161&page=1 |publisher=[[ABC News]] |accessdate=21 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110040006/http://abcnews.go.com/Technology/story?id=2248161 |archive-date=10 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Sport === [[Lêer:Katrin Olsen World Cup Ottensheim 2007.jpg|duimnael|upright|Die roeier Katrin Olsen was in [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] die eerste Faroëse deelnemer aan die Olimpiese Somerspele, maar het vir Denemarke deelgeneem]] Die Faroëreilande ding mee in die tweejaarlikse Eilandspele wat in 1989 daar plaasgevind het. Tien [[sokker]]spanne ding mee om die Faroëreilande Premierliga, tans op nommer 51 volgens UEFA se Liga-koëffisiënt. Die Faroëreilande is ’n volle lid van [[UEFA]] en die Faroëreilande se nasionale sokkerspan ding mee in die kwalifiserende wedstryde vir die [[UEFA Europa-beker|UEFA Europese Sokkerkampioenskap]]. Die Faroëreilande is ook ’n volle lid van [[FIFA]] en ding daarom ook mee in die kwalifiserende rondes vir die [[Sokker-Wêreldbeker]]. Die land het sy heel eerste mededingende wedstryd gewen toe hulle die span van Oostenryk met 1-0 geklop het in ’n kwalifiserende wedstryd vir die 1992-UEFA Europa-beker. Op 7 Junie 2011 het die Faroëreilande sy eerste oorwinning in die UEFA Europa-beker se kwalifiserende ronde in 16 jaar gekry deur die span van Estland met 2-0 in Toftir te wen. Die Faroëreilande ding ook mee in die [[Paralimpiese Spele]] maar het nog nie aan die [[Olimpiese Spele]] deelgeneem nie aangesien hy daar saam met Denemarke moet deelneem. === Handewerk === [[Hekel]] is ’n tradisionele handwerk. Die mees kenmerkende eienskape van Faroëse kanttjalies is die midde-agter knoopplaatvorm. Elke tjalie bestaan uit twee driehoekige sypanele, ’n trapesiumvormige rugknoopplaat, ’n rantafverking en ’n skouervorm. == Openbare vakansiedae == <div style="-moz-column-count:4; column-count:4;"> * [[Nuwejaarsdag]], 1 Januarie * Wit Donderdag * [[Goeie Vrydag]] * Paassondag * Paasmaandag * Vlagdag, 25 April * Algemene dag van gebed (Dýri biðidagur), 4de Vrydag na Paasfees * [[Hemelvaartdag]] * Pinkstersondag * Pinkstermaandag * Grondwetdag, 5 Junie (½ dag vakansiedag) * [[Ólavsøka|St. Olafsaand]], 28 Julie (½ dag vakansiedag) * [[Ólavsøka|St. Olafsdag]], 29 Julie (Nasionale vakansiedag) * [[Oukersaand]], 24 Desember * [[Kersdag]], 25 Desember * Tweede Kersdag, 26 Desember * [[Oujaarsaand]], 31 Desember (½ dag vakansiedag)</div> == Dorpe == <center> <gallery> Norroena in torshavn.jpg|Die hoofstad [[Tórshavn]] Stora dimun farm.jpg|Stóra Dímun Porkeri (faroe islands) mountains.JPG|Porkeri op Suðuroy Harbour of klaksvik, faroe islands.jpg|Klaksvík Vagur, Faroe Islands, in the winter, sunlight on slope.JPG|Vágur op Suðuroy Sorvagur, faroe islands, view on mykines.jpg|Sørvágur, op die eiland Vágar </gallery> </center> == Sien ook == * [[Tale van die Faroëreilande]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Faroe-Islands-Atlantic-Ocean|title=Faroe Islands|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 Maart 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/faroe-islands/|title=Faroe Islands|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 Maart 2024}} == Verdere leesstof == * {{en}} Irvine, David Edward Guthrie. 1982. Seaweed of the Faroes 1: The flora. ''Bull. Br. Mus. nat. Hist. (Bot.) '' '''10'''(3): 109–131. * {{en}} Tittley, I., Farnham, W.F. and Gray, P.W.G. 1982. Seaweeds of the Faroes 2: Sheltered fjords and sounds. ''Bull. Br. Mus. nat. Hist.'' (Bot.) '''10''': 133–151. * {{de}} Alexander Wachter: Färöer selbst entdecken. Edition Elch, Offenbach am Main 2002. {{ISBN|3-85862-155-2}}. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Faroe Islands|Faroëreilande}} ; Regering ---- * {{en}} {{fo}} [https://www.faroeislands.fo/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{fo}} [https://www.lms.fo/ ''Regering van die Faroëreilande – Die Eerste Minister se kantoor''] * {{en}} {{fo}} [https://www.logting.fo/ Amptelike webwerf van die Løgting] * {{en}} [https://landsbokasavnid.fo/ ''Nasionale Biblioteek van die Faroëreilande''] ; Algemene inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/faroe-islands/|title=Faroe Islands|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 Maart 2024}} * {{en}} [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/faroeislands.htm Faroëreilande] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150907063309/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/faroeislands.htm |date= 7 September 2015 }} by ''UCB Libraries GovPubs'' * {{en}} [http://www.dmoz.org/Regional/Europe/Faroe_Islands/ Faroëereilande] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723235757/http://www.dmoz.org/Regional/Europe/Faroe_Islands/ |date=23 Julie 2012 }} by Open Directory Project * {{en}} [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_the_Faroe_Islands Wikiatlas] van die Faroëreilande ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Faroe_Islands|Faroëreilande}} * {{en}} [http://www.visit-faroeislands.com/ ''Visit Faroe Islands – Amptelike webtuiste van die Faroëreilande se toerismekantoor''] * {{en}} [https://www.nlh.fo/en/ ''Amptelike webtuiste van die Nordiese Huis in die Faroëreilande''] * {{en}} [http://www.nytimes.com/2007/03/25/travel/tmagazine/03well.faroes.t.html?ref=tmagazine ''New York Times Magazine, 25 Maart 2007: Into the Mystical Unreal Reality of the Faroe Islands''] ; Media ---- * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=5qinWJqgGMw ''YouTube.com/Phantom Power Films: Faroe Islands – the connected nation (Skotse dokumentêr)''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=wKSaA0GGVUE ''YouTube.com/Danny Rest: The Faroe Islands (dokumentêr)''] ; Ander ---- * {{en}} [http://www.vifanord.de/index.php?id=1&L=1&rd=243343734 ''vifanord – ’n Virtuele biblioteek vir Noord-Europese Studies''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Faroëreilande}} | Noord = [[Noorse See]] | Noordoos = [[Noorse See]] • [[Jan Mayen]] • [[Svalbard]] | Oos = [[Noorse See]] • {{vlagland|Noorweë}} | Suidoos = [[Noorse See]] • [[Orkney, Skotland|Orkney]] • [[Shetland]] ({{vlagland|Verenigde Koninkryk}}) | Suid = [[Atlantiese Oseaan]] • {{vlagland|Skotland}} ({{vlagland|Verenigde Koninkryk}}) | Suidwes = [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = [[Atlantiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Ysland}} • [[Atlantiese Oseaan]] }} {{en-vertaal|Faroe Islands}} {{Navigasie indeling Denemarke}} {{Lande van Europa}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Faroereilande}} [[Kategorie:Faroëreilande| ]] [[Kategorie:Voormalige Deense kolonies]] [[Kategorie:Voormalige Noorse kolonies]] 4s7trbuwffongnj8lyj9v9a69q9o8lj 0 23351 2925313 2911408 2026-08-15T17:07:23Z Michael Romanov 7174 ref 2925313 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Hoender | status = DOM | image = Braekel.jpg | image_width = 200px | image_caption = 'n [[Mannetjie|Haan]] (agter) en 'n [[Wyfie|hen]] (voor). | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Voël]] | ordo = [[Galliformes]] | familia = [[Phasianidae]] | subfamilia = [[Phasianinae]] | genus = ''[[Gallus]]'' | species = ''[[Gallus gallus]]'' | subspecies = '''''Gallus gallus domesticus''''' <br /> ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | binomial = | binomial_authority = | synonyms = }} 'n '''Hoender''' (''Gallus gallus domesticus'') is 'n [[makgemaakte]] [[voël]], meer spesifiek [[pluimvee]]. Hulle word gewoonlik deur [[boer (landbou)|boere]] as lewende hawe aangehou, wat beteken dat hulle geteel word sodat hul [[hoendervleis|vleis]] of [[Eier (voedsel)|eiers]] geëet kan word. 'n [[Mannetjie|Manlike]] hoender word 'n ''haan'' genoem, en 'n [[vroulik]]e hoender staan as 'n ''hen'' bekend. Pasgebore en jong hoendertjies word ''kuikens'' genoem, maar 'n jong hoender wat op 12 tot 14 weke geslag word, word 'n ''braaikuiken'' genoem. ==Eierproduksie== Soos alle voëls is hoenders ovipaar, d.i. eierlêend, en kan slegs die wyfies, of in dié geval hennetjies, [[Eier (biologie)|eiers]] lê. Henne lê gereeld eiers sonder om bevrug te word. Haar liggaam stel natuurlik 'n dooier vry en bou omtrent elke 24 tot 26 uur 'n eier daaromheen, ongeag of 'n haan teenwoordig is. Onbevrugte eiers is die standaard eiers wat in supermarkte verkoop word. Gedomestikeerde henne lê baie meer eiers as hul wilde voorouers. Terwyl die wilde [[rooiboshoender]] slegs 10 tot 15 eiers per jaar lê, kan moderne mak henne, danksy selektiewe teling en optimale sorg, van 250 tot 300 eiers per jaar produseer. Oor eeue heen het mense hoenders vir hoë eieropbrengs geselekteer, wat hul oorspronklike seisoenale voortplanting-siklusse ongedaan gemaak het. Henne ontvang in gevangenskap ook oorvloedige en hoogs voedsame voer, terwyl wilde voëls hulpbron-skaarstes ervaar en energie vir oorlewing moet prioritiseer. Verder word kunsmatige beligting dikwels benut om dagligure aan te vul, sodat die hen se biologiese klok tot deurlopende eierproduksie die hele jaar deur mislei word. ==Herkoms en moderne rasse== Hoenders is oor duisende jare van die rooiboshoender (''Gallus gallus'') geteel. Anders as meeste makgemaakte spesies het die rooiboshoender nie uitgesterf nie, maar kom steeds in die natuur voor. Vandag is daar 'n enorme variasie van [[hoenderrasse]]; van veerpoot-kapokkies tot statige rooi, swart, wit of gespikkelde pluimvee, wit of gespikkelde pluimvee, danksy hul evolusionêre onderverdeling vir plaaslike rasse, kommersiële en deftige rasse.<ref>{{cite journal|last1=Larkina, T.A., Barkova, O.Y., Peglivanyan, G.K., Mitrofanova, O.V., Dementieva, N.V., Stanishevskaya, O.I., Vakhrameev, A.B., Makarova, A.V., Shcherbakov, Y.S., Pozovnikova, M.V., Brazhnik, E.A., Griffin, D.K.|year=2021|title=Evolutionary subdivision of domestic chickens: implications for local breeds as assessed by phenotype and genotype in comparison to commercial and fancy breeds|language=en|url=https://www.mdpi.com/2077-0472/11/10/914|journal=Agriculture|volume=11|issue=10|publisher=MDPI|page=914|issn=2077-0472|doi=10.3390/agriculture11100914|access-date=2026-08-15}}</ref> == Sien ook == * [[Hoenderpote]] * [[Hoendervleis]] ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Chicken|Hoender}} {{Wikt-inlyn|hoender}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hoenders| ]] 22cl8yj8gwxbnvmy1b47ugojqc8o7s4 10 24040 2925378 2925114 2026-08-15T21:00:11Z SpesBona 2720 Op 'n rekenaarskerm werk die bepaalde aantal kolomme (1, 2, 3, 4; wat in baie artikels gebruik word) meestal nie meer korrek nie. 90% teksgrotte is ook nadelig vir gesiggestremdes of ander mense met minder goeie oe. Bronnelys en Eksterne skakels het 100%, hoekom 90% vir verwysings? Dié sjabloon werk perfek soos dit is in 50 000+ artikels en elkeen bepaal die aantal kolomme self. 2925378 wikitext text/x-wiki <div class="reflist <!-- -->{{#if: {{{1|}}} | columns {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} | references-column-width | references-column-count references-column-count-{{#if:1|{{{1}}}}} }} | {{#if: {{{colwidth|{{{kolwydte|}}}}}} | references-column-width }} }}" style="<!-- -->{{#if: {{{1|}}} | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} | {{column-width|{{#if:1|{{{1}}}}}}} | {{column-count|{{#if:1|{{{1}}}}}}} }} | {{#if: {{{colwidth|{{{kolwydte|}}}}}} | {{column-width|{{{colwidth|{{{kolwydte}}}}}}}} }} }} list-style-type: <!-- -->{{{liststyle|{{{lysstyl|{{#switch: {{{group|{{{groep|}}}}}} | upper-alpha | upper-roman | lower-alpha | lower-greek | lower-roman = {{{group|{{{groep}}}}}} | #default = decimal}}}}}}}};"> {{#tag:references|{{{refs|{{{verwysings|}}}}}}|group={{{group|{{{groep|}}}}}}}}</div><noinclude> {{Dokumentasie}} <templatedata> { "params": { "1": { "aliases": [ "kolwydte" ], "description": "Twee modusse word ondersteun. Eerste modus (verouderd): heel getal van vaste kolomme waarin die verwysingslys weergegee sal word. Tweede modus (aanbeveel): tipografiese maateenheid soos bv. 'em', wat die wydte van die verwysingslyskolomme spesifiseer, bv '33em'; neem kennis dat '33 em' nie erken sal word nie", "default": "1" }, "lysstyl": { "label": "Lysstyl", "description": "Spesifiseer die styl wat gebruik sal word as die verwysingslys genommer word; aanvaar enige geldige CSS-waarde gedefinieer vir list-style-type", "type": "string", "default": "decimal" }, "groep": { "label": "Groep", "description": "\t Groep is 'n identifikasie wat die verwysings wat vertoon word beperk. Sonder hierdie parameter vertoon die sjabloon slegs verwysings sonder 'n groepsidentifikasie. Met 'n groepsidentifikasie gespesifiseer sal slegs verwysings met 'n ooreenstemmende groepsidentifikasie verwerk word. Die res word eenkant gelaat.", "type": "string" }, "verwysings": { "label": "Lys van verwysings", "description": "Verskaf 'n ruimte om benoemde verwysings te definieer vir verbruik in die artikel. Verwysings in hiedie ruimte gedefinieer word nie vertoon nie behalwe as dit iewers in die artikel gebruik word." } }, "description": "Hierdie sjabloon vertoon die lys voetnotas aan die einde van 'n artikel en verskaf bykomende formaterings- en organisasie-opsies. Na jy op \"Invoeg\" geklik het en terugkeer na normale wysiging sal jy nie die verwysingslys kan sien nie. Eers na jy \"Stoor bladsy\" geklik het en terug is in die normale leesmodus sal die verwysingslys verskyn en bywerkings sigbaar wees.", "format": "inline" }</templatedata> </noinclude> 7y45p1pc8g949audc2zsedez0y7mx0l 2925379 2925378 2026-08-15T21:17:07Z Pynappel 70858 Wysiging deur [[Special:Contributions/SpesBona|SpesBona]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Pynappel|Pynappel]] 2925114 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Verwysings/styles.css" /><!-- -->{{#switch:{{{liststyle|{{{lysstyl|}}}}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=<div class="reflist reflist-liststyle-{{{liststyle|{{{lysstyl}}}}}}"> <nowiki/>}}<!-- -->{{#if:{{{1|}}}{{{colwidth|{{{kolwydte|}}}}}}|<!-- --><div class="mw-references-wrap {{#iferror:{{#ifexpr: {{{1|}}} > 1 }}|mw-references-columns|{{#switch:{{{1|}}}|1=|2=mw-references-columns reflist-columns-2|#default=mw-references-columns reflist-columns-3}} }}"<!-- -->{{#if: {{{1|}}} | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} |style="column-width: calc( 0.9 * {{{1}}} );"}} | {{#if: {{{colwidth|{{{kolwydte|}}}}}}|style="column-width: calc( 0.9 * {{{colwidth|{{{kolwydte}}}}}} );"}} }}>{{#tag:references|{{{refs|{{{verwysings|}}}}}}|group={{{group|{{{groep|}}}}}}|responsive=0}}</div><!-- -->|{{#tag:references|{{{refs|{{{verwysings|}}}}}}|group={{{group|{{{groep|}}}}}}|responsive=0}}<!-- -->}}<!-- -->{{#switch:{{{liststyle|{{{lysstyl|}}}}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=</div>}}<noinclude> {{Dokumentasie}} <templatedata> { "params": { "1": { "aliases": [ "kolwydte" ], "description": "Twee modusse word ondersteun. Eerste modus (verouderd): heel getal van vaste kolomme waarin die verwysingslys weergegee sal word. Tweede modus (aanbeveel): tipografiese maateenheid soos bv. 'em', wat die wydte van die verwysingslyskolomme spesifiseer, bv '33em'; neem kennis dat '33 em' nie erken sal word nie", "default": "1" }, "lysstyl": { "label": "Lysstyl", "description": "Spesifiseer die styl wat gebruik sal word as die verwysingslys genommer word; aanvaar enige geldige CSS-waarde gedefinieer vir list-style-type", "type": "string", "default": "decimal" }, "groep": { "label": "Groep", "description": "\t Groep is 'n identifikasie wat die verwysings wat vertoon word beperk. Sonder hierdie parameter vertoon die sjabloon slegs verwysings sonder 'n groepsidentifikasie. Met 'n groepsidentifikasie gespesifiseer sal slegs verwysings met 'n ooreenstemmende groepsidentifikasie verwerk word. Die res word eenkant gelaat.", "type": "string" }, "verwysings": { "label": "Lys van verwysings", "description": "Verskaf 'n ruimte om benoemde verwysings te definieer vir verbruik in die artikel. Verwysings in hiedie ruimte gedefinieer word nie vertoon nie behalwe as dit iewers in die artikel gebruik word." } }, "description": "Hierdie sjabloon vertoon die lys voetnotas aan die einde van 'n artikel en verskaf bykomende formaterings- en organisasie-opsies. Na jy op \"Invoeg\" geklik het en terugkeer na normale wysiging sal jy nie die verwysingslys kan sien nie. Eers na jy \"Stoor bladsy\" geklik het en terug is in die normale leesmodus sal die verwysingslys verskyn en bywerkings sigbaar wees.", "format": "inline" }</templatedata> </noinclude> 09hodghfqvba4pqnrbheetgn5nqxr1r 2925380 2925379 2026-08-15T21:21:21Z Pynappel 70858 @SpesBona die vorige weergawe werk nie korrek nie. Kyk hoe lyk die verwysings met meer as 1 kolom op jou selfoon. Die teksgrootte was reeds 90%. Die 90%-korreksie in die nuwe bronkode is nodig sodat die aantal kolomme reg bereken word. Ek het 3, 4 en 5 kolomme nou bygevoeg. 2925380 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Verwysings/styles.css" /><!-- -->{{#switch:{{{liststyle|{{{lysstyl|}}}}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=<div class="reflist reflist-liststyle-{{{liststyle|{{{lysstyl}}}}}}"> <nowiki/>}}<!-- -->{{#if:{{{1|}}}{{{colwidth|{{{kolwydte|}}}}}}|<!-- --><div class="mw-references-wrap {{#iferror:{{#ifexpr: {{{1|}}} > 1 }}|mw-references-columns|{{#switch:{{{1|}}}|1=|2=mw-references-columns reflist-columns-2|3=mw-references-columns reflist-columns-3|4=mw-references-columns reflist-columns-4|5=mw-references-columns reflist-columns-5|#default=mw-references-columns reflist-columns-5}} }}"<!-- -->{{#if: {{{1|}}} | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} |style="column-width: calc( 0.9 * {{{1}}} );"}} | {{#if: {{{colwidth|{{{kolwydte|}}}}}}|style="column-width: calc( 0.9 * {{{colwidth|{{{kolwydte}}}}}} );"}} }}>{{#tag:references|{{{refs|{{{verwysings|}}}}}}|group={{{group|{{{groep|}}}}}}|responsive=0}}</div><!-- -->|{{#tag:references|{{{refs|{{{verwysings|}}}}}}|group={{{group|{{{groep|}}}}}}|responsive=0}}<!-- -->}}<!-- -->{{#switch:{{{liststyle|{{{lysstyl|}}}}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=</div>}}<noinclude> {{Dokumentasie}} <templatedata> { "params": { "1": { "aliases": [ "kolwydte" ], "description": "Twee modusse word ondersteun. Eerste modus (verouderd): heel getal van vaste kolomme waarin die verwysingslys weergegee sal word. Tweede modus (aanbeveel): tipografiese maateenheid soos bv. 'em', wat die wydte van die verwysingslyskolomme spesifiseer, bv '33em'; neem kennis dat '33 em' nie erken sal word nie", "default": "1" }, "lysstyl": { "label": "Lysstyl", "description": "Spesifiseer die styl wat gebruik sal word as die verwysingslys genommer word; aanvaar enige geldige CSS-waarde gedefinieer vir list-style-type", "type": "string", "default": "decimal" }, "groep": { "label": "Groep", "description": "\t Groep is 'n identifikasie wat die verwysings wat vertoon word beperk. Sonder hierdie parameter vertoon die sjabloon slegs verwysings sonder 'n groepsidentifikasie. Met 'n groepsidentifikasie gespesifiseer sal slegs verwysings met 'n ooreenstemmende groepsidentifikasie verwerk word. Die res word eenkant gelaat.", "type": "string" }, "verwysings": { "label": "Lys van verwysings", "description": "Verskaf 'n ruimte om benoemde verwysings te definieer vir verbruik in die artikel. Verwysings in hiedie ruimte gedefinieer word nie vertoon nie behalwe as dit iewers in die artikel gebruik word." } }, "description": "Hierdie sjabloon vertoon die lys voetnotas aan die einde van 'n artikel en verskaf bykomende formaterings- en organisasie-opsies. Na jy op \"Invoeg\" geklik het en terugkeer na normale wysiging sal jy nie die verwysingslys kan sien nie. Eers na jy \"Stoor bladsy\" geklik het en terug is in die normale leesmodus sal die verwysingslys verskyn en bywerkings sigbaar wees.", "format": "inline" }</templatedata> </noinclude> 5s2ssd41d1dyaoah7pk5b2k59pgxpnj 0 25108 2925340 2922964 2026-08-15T19:00:22Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925340 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Engelse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Engeland | beeld = Kenteken van die Engelse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) | bynaam = Die Rose | embleem = Die rooi roos van die [[Huis van Lancaster]] | kaptein = [[Maro Itoje]] | afrigter = {{vlagikoon|Engeland}} [[Steve Borthwick]] <small>(sedert 2022)</small> | stadion = [[Twickenham-stadion|Twickenham]], [[Londen]] | kapasiteit = 82&nbsp;000 | patroon_la1 = | patroon_b1 = _thinredsides | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _2_stripes_white | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = ffffff | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = _lightbluelower | patroon_b2 = | patroon_ra2 = _lightbluelower | patroon_sh2 = _skysides | patroon_so2 = _2_stripes_white | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Ben Youngs]] (127)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=1;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Owen Farrell]] (1&nbsp;237)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=1;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Rory Underwood]] (49)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=1;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = (''ook die wêreld se eerste'')<br />{{SCOru}} 1–0 {{ENGru-r}}<br />([[Edinburg]], [[Skotland]]; 27 Maart 1871) | grootwen = {{ENGru}} 134–0 {{ROMru-r}}<br /> ([[Londen]], [[Engeland]]; 17 November 2001) | grootverloor = {{AUSru}} 76–0 {{ENGru-r}}<br />([[Brisbane]], [[Australië]]; 6 Junie 1998) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] | url = | unieurl = www.englandrugby.com }} Die '''Engelse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''England national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Engeland]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Engeland deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (''Rugby Football Union'', RFU) geadministreer. Engeland neem jaarliks aan die [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Engeland het die kampioenskap reeds 29 keer gewen, insluitende 13 [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slams]], en nog tien ander kere die titel gedeel. Engeland ding as deel van die Sesnasies-toernooi met Skotland om die Calcuttabeker mee, die oudste rugbytrofee. Engeland se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Engeland is genooi om aan die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbekertoernooi in 1987]] deel te neem en het daarna in die eindstryd van die tweede [[Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker in 1991]] gespeel waar hulle teen [[Wallabies|Australië]] verloor het. Ná die span se 2003-Sesnasies Grand Slam het Engeland die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gewen deur Australië met 20–17 in [[ekstra tyd]] te klop, tot dusver die eerste span van die [[Noordelike Halfrond]] wat dit kon vermag. Daarbenewens is dit ná [[sokker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]] die tweede wêreldbekertrofee in een van Engeland se gewildste sportsoorte wat die onderskeidelike nasionale span ingepalm het; in [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] sou nog die [[Krieket|krieketwêreldbekertitel]] volg. Hulle het in die eindstryd tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] as verdedigende kampioen gespeel, maar met 6–15 teen Suid-Afrika verloor; albei spanne het tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] weer in die eindstryd ontmoet, en Engeland is dié keer deur die Springbokke met 12–32 geklop. Engeland het sy eerste toetswedstryd in 1871 gespeel, toe hulle op Raeburn Place in [[Edinburg]] deur Skotland verslaan is. Aansluitend het Engeland die Tuisuniekampioenskap (Engels: ''Home Nations Championship'', nou die Sesnasies) wat in 1883 ’n aanvang geneem het, gedomineer. Ná die skeuring in rugbyvoetbal in 1895 (veral in Noord-Engeland), wat ook die nasionale span geraak het, het Engeland tot in 1910 nie weer die kampioenskap gewen nie. Engeland het in 1905 vir die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] gespeel, in 1906 teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en in 1909 teen die [[Australië|Australiese]] Wallabies. Engeland is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Engeland mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Engelse spelers dra tradisioneel wit broeke, vlootblou kouse en wit truie met ’n geborduurde rooi roos – wat aan die [[Huis van Lancaster]] ontleen is – daarop. Die span se tuisstadion is sedert 1910 oorwegend [[Twickenham-stadion|Twickenham]]. In 2003 is Engeland deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. 17 voormalige Engelse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Engeland is tans (Maart 2026) sesde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Engelse Rugbyvoetbalunie}} [[Lêer:Rugby football museum.jpg|duimnael|Die ''Webb Ellis Rugby Football Museum'' in Rugby]] Die beheerliggaam vir rugby in Engeland is die Rugbyvoetbalunie (''Rugby Football Union'', RFU). Die RFU is op 26 Januarie 1871 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |title=History |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120121829/https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |archive-date=20 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee is dit die oudste rugbybeheerliggaam ter wêreld en het in 1890 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1890s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1890s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het die RFU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die belangrikste Engelse rugbytoernooi is die Engelse Premierskap, waaraan tien klubs deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.premiershiprugby.com/clubs |title=Clubs |publisher=Premiership Rugby |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugby-uitdaagbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die RFU ook ander keurspanne byeen. Die ''England Saxons'' is die tweede nasionale span van Engeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |title=England A becomes England Saxons |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=18 Mei 2006 |accessdate=27 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927174442/http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |archive-date=27 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Engeland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |title=England U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=31 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031204738/https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |archive-date=31 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Engeland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Engelse nasionale rugbyspan dien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/participation/education/schools |title=Schools |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Gedurende die 19de eeu === [[Lêer:William Webb Ellis.jpg|duimnael|links|upright|[[William Webb Ellis]]]] [[Lêer:Rugby School 850.jpg|duimnael|Die skoolgebou van die privaatskool in [[Rugby, Engeland|Rugby]]]] [[Lêer:England 1871 first.jpg|duimnael|Engeland voordat hulle in 1871 in die eerste internasionale wedstryd teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] in [[Edinburg]] gespeel het]] [[Lêer:A Football Match.jpg|duimnael|Rugbywedstryd tussen Engeland en Skotland, ca. 1893]] Rugby is glo deur [[William Webb Ellis]] uitgevind, toe hy in 1823 in die Engelse dorp [[Rugby, Engeland|Rugby]] tydens ’n [[sokker]]wedstryd vir die eerste keer die bal met die hand opgetel en weggehardloop het om ’n punt aan te teken. Leerlinge van die Rugby-skool het die nuwe sport in die eerste helfte van die 19de eeu na universiteite, na [[Londen]], en na die graafskappe saamgeneem en oor die hele land versprei. In 1848 het verteenwoordigers van ses openbare skole op ’n algemene stel reëls besluit.<ref name="OriginsofRugby">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/originsofrugby.htm |title=Origins of Rugby |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 26 Januarie 1871 is die beheerliggaam [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) gestig. Die eerste wedstryd van ’n Engelse keurspan is twee maande later op Maandag, 27 Maart 1871, teen Skotland gespeel. Dit was nie net Engeland se eerste wedstryd teen ’n ander land nie, maar ook die eerste internasionale rugbywedstryd en die eerste internasionale wedstryd tussen albei lande in enige sportsoort.<ref name="ShortHist">{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.history |title=Short history of rugby |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=15 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215165655/http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.history |archive-date=15 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Skotland het die kragmeting gewen met twee drieë en ’n verdoeling van een van die drieë; ’n 4–1 oorwinning voor ’n skare van 4&nbsp;000 by Raeburn Place, [[Edinburg]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Marshall, Francis |title=Football; the Rugby union game |pages=140 |year=1892 |location=Londen, Parys, Melbourne |publisher=Cassell and company, limited}})</ref><ref name="Lewis">{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |page=274}}</ref><ref name="Rugby1870s">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1870s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1870s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die terugwedstryd, en Engeland se eerste tuiswedstryd, is op die Londense [[The Oval (Londen)|Kennington Oval]] gehou en deur Engeland met 8–3 gewen.<ref name="First3Games">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/gamesplayed/9 |title=England vs Scotland > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=18 Junie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68W4nFeCq?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/gamesplayed/9 |archive-date=18 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="5Feb1872">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1872/02/05 |title=5 Februarie 1872 – The Oval, London, England |publisher=rugbydata.com |accessdate=18 Junie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68W4nxgbD?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1872/02/05 |archive-date=18 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vroeë wedstryde het nie oor ’n gestruktureerde puntestelsel beskik nie; dit sou eers ná 1890 ingestel word nadat ’n geskikte formaat vir die puntestelsel ontwerp is.<ref name="Rugby1870s" /> Tot in 1875 is – soos in sokker – internasionale rugbywedstryde beslis deur die aangetekende aantal doele (beide doelskoppe en skepdoele), maar vanaf 1876 het die aantal drieë ’n wedstryd beslis as die spanne gelykop was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/page/79004.html |title=Scoring & Player Numbers Explanation |publisher=ESPNscrum |date=1 October 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n aantal wedstryde teen Skotland het Engeland in 1875 op die Londense Oval vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] gespeel en hulle met 7–0 verslaan.<ref name="Lewis" /> Dié wedstryd was Ierland se eerste toets.<ref name="15feb1875">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/ireland/game/1875/02/15 |title=15 Februarie 1875 – The Oval, London, England |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1kbvAH?url=http://www.rugbydata.com/england/ireland/game/1875/02/15 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="IreFirstGames">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/ireland/gamesplayed/37 |title=Ireland > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1lUyYT?url=http://www.rugbydata.com/ireland/gamesplayed/37 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vir albei spanne het 20 spelers uitgedraf,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |title=Irish International Teams: Results, Scorers, Dates and Venues – 1874 to June 1999 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=21 Desember 2018 |archive-date=21 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221100551/http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> soos dit in die vroeë jare van rugby gebruiklik was; die aantal spelers wat tydens een wedstryd vir een span mag uitdraf is eers in 1877 van 20 tot 15 verminder. In 1879 het Engeland en Skotland vir die eerste keer die in [[Indië]] geskenkte Calcuttabeker beslis wat deur Engeland gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Ben Johnson |url=https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/The-Calcutta-Cup/ |title=The Calcutta Cup |publisher=Historic UK |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul eerste wedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] (die laaste van die vier Tuisnasies) is op 19 Februarie 1881 op Richardson’s Field in Blackheath gespeel.<ref name="Timelines1880s">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="19Feb1881">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/wales/game/1881/02/19 |title=19th February 1881 ''Richardsons Field'', Blackheath, England. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1oPnsn?url=http://www.rugbydata.com/england/wales/game/1881/02/19 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Engeland het sy grootste oorwinning tot op daardie stadium behaal toe hulle Wallis met 30–0 (volgens die huidige puntestelsel sou dit ’n 82–0-oorwinning gewees het) verslaan en in die proses 13 drieë gedruk het.<ref name="19Feb1881" /> Die opvolgwedstryd die volgende jaar by St Helens in [[Swansea]] was ’n nouer oorwinning; met Engeland wat 10–0 gewen het.<ref name="16Dec1882">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/wales/england/game/1882/12/16 |title=16th December 1882 St Helens, Swansea, Wales. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1pN5Ep?url=http://www.rugbydata.com/wales/england/game/1882/12/16 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n aantal sporadiese wedstryde tussen die vier Tuisnasies het die beheerliggame in 1883 die eerste Tuisnasies-toernooi gereël wat deur Engeland gewen is.<ref name="6nations">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm |title=6 Nations History |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="SixNationsWinners">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3422419.stm |title=Six Nations roll of honour |publisher=[[BBC]] |date=19 Januarie 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste Tuisnasies-toernooie is deur konflikte met ander beheerliggame oorskadu. In 1884 het die Engelse RFU met die [[Skotse Rugbyunie|Skotse Rugbyvoetbalunie]] (SRU) oor die reëlinterpretasie geskil. Die RFU was van mening dat Engeland as “stigtersland” van die rugbyspel die alleenlike reg geniet het om omstrede punte in die stel reëls te interpreteer. Die Skotte het hiermee nie saamgestem nie en die volgende jaar geweier om teen Engeland te speel. Op 5 Desember 1887 het verteenwoordigers van die SRU, [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) in [[Manchester]] vergader en die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig. Die RFU is vir toetreding genooi, maar hulle het die IRVR se eis oor die alleenlike opstel van die reëls verwerp. Vervolgens het die ander beheerliggame Engeland geboikot, waardeur die Tuisnasies-toernooie in 1888 en 1889 sonder Engeland beslis is. In 1890 het hulle net met voorbehoude deelgeneem en in April dieselfde jaar het die RFU wél by die IRVR aangesluit, nadat ’n Arbitrasieraad – bestaande uit John Macdonald (Lord Justice Clerk) en Francis Marindin (president van die Sokkervereniging) – met die Iere, Skotte en Walliesers saamgestem het.<ref name="rugbyfootballhistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/laws.htm#IB |title=Formation of the Rugby International Board (IB) |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die boikot het Engeland in 1889 sy eerste wedstryd teen ’n nie-tuisuniespan gespeel: die ''New Zealand Natives'', ’n [[Maori|Māori]]-span wat deur Australië en Europa getoer het. Engeland het die wedstryd op ''Rectory Field'' in Blackheath met 7–0 gewen.<ref name="NativeTour1888">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/nz-natives-rugby-tour/unsporting-behaviour |title=Unsporting behaviour? – the New Zealand Natives' rugby tour of 1888/89 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=20 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="NZNativesMatches">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/nz-natives-rugby-tour/matches-played |title=Matches played – New Zealand Natives' rugby tour of 1888/89 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=13 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1890 het Engeland die Tuisnasies-titel met Skotland gedeel.<ref name="RugbyHist6N">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 29 Augustus 1895 het 21 klubs die RFU verlaat en in [[Huddersfield]] ’n nuwe beheerliggaam gestig, die Noordelike Rugbyvoetbalunie (sedert 1922 Rugbyvoetballeague). Dié afstigting, wat as begin van die spel [[Rugby League|rugby league]] beskou word, is gedoen aangesien veral Noord-Engelse klubs hulle uit die werkersklas afkomstige spelers tydens beserings finansieel wou vergoed. Die RFU, wat deur Suid-Engelse spelers uit die Hoër- en boonste middelklas gedomineer is, het hierdie stap as die begin van ’n professionele sport beskou en tevergeefs vir die handhawing van ’n streng amateurstatus gepleit. Sedertdien domineer rugby league veral die Noord-Engelse grafskappe [[Lancashire]] en [[Yorkshire]]. Tot die rugbyspel se professionalisering ’n honderd jaar later is spelers nie toegelaat om van sportkode te verander nie. As gevolg van die splitsing het die nasionale span ’n lang tydperk sonder noemenswaardige sukses beleef, aangesien baie van die beste spelers ’n professionele loopbaan verkies het. Vanaf 1892 tot 1910 het Engeland geen Tuisnasies-toernooi gewen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/Schism.html |title=The Great Schism |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Tydperk voor die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:England vs allblacks Gillett 1905.jpg|duimnael|links|Engeland teen die Nieu-Seelandse oorspronklike [[All Blacks]] in 1905; die All Blacks het met 15–0 gewen]] [[Lêer:Lion rugby.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse katjie oorwen die Engelse leeu (spotprent in ''Punch'')]] [[Lêer:Prince Alexander S. Obolensky.jpg|duimnael|links|upright|Die ingeburgerde Russiese vors Alexander Obolensky het in 1936 twee beslissende drieë teen die All Blacks gedruk]] [[Lêer:Starting-An-Attack-.jpg|duimnael|Skets van ’n wedstryd tussen Engeland en Wallis op Twickenham in 1931]] Op 2 Desember 1905 het Engeland die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] gespeel. Die All Blacks het vyf drieë gedruk, wat op daardie stadium drie punte getel het (vandaar die [[Afrikaans]]e term “drie”) en met 15–0 gewen.<ref name="ABGame79">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1079 |title=All Blacks vs England |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens hul eerste Europatoer het die All Blacks 34 van hul 35 wedstryde gewen en sodoende hul oorheersing van die rugbyspel tot vandag toe begin. Op 22 Maart 1906 het Engeland in die [[Parys]]e [[Parc des Princes]] hul eerste wedstryd teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |title=Match report – France v England, 1906 |publisher=World Rugby Museum |date=14 Augustus 2015 |accessdate=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418230650/https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |archive-date=18 April 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 8 Desember dieselfde jaar het die Engelse vir die eerste keer teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] gespeel en ’n 3-elk aangeteken. Voor die wedstryd het hulle net onwillig die keuring van die [[Jamaika]]anse speler James Peters teruggetrek, nadat die Suid-Afrikaners onwrikbaar geweier het om teen ’n swart speler te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.blackhistorymonth.org.uk/article/section/bhm-firsts/james-peters-the-1st-black-rugby-player/ |title=James Peters the 1st Black Rugby Player |publisher=Black History Month |date=26 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engelse keurspanne het twee keer aan rugbytoernooie tydens [[Olimpiese Somerspele]] deelgeneem, alhoewel dit nie die nasionale span was nie. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in Parys het die span Moseley RFC uit [[Birmingham]] die bronsmedalje gewen. Die silwermedalje tydens die [[Olimpiese Somerspele 1908]] in [[Londen]] is deur ’n span uit die graafskap [[Cornwall]] gewen. Die eerste wedstryd van die Engelse teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] het op 9 Januarie 1909 met ’n 3–9-nederlaag geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1900s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1900s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1910 is [[Twickenham-stadion|Twickenham]] as die RFU se nuwe tuiste geopen wat ’n “goue era” in Engelse rugby ingelui het. Engeland se eerste internasionale wedstryd op Twickenham het aan hulle ’n oorwinning oor Wallis besorg en Engeland het voortgegaan om dieselfde jaar die Tuisnasies-toernooi vir die eerste keer sedert die groot skeuring van 1895 wat gelei het tot die ontstaan van rugby league te wen; die toernooi het ná die toetreding van Frankryk die Vyfnasies geword. Alhoewel Engeland nie die titel in 1911 verdedig het nie, het hulle dit in 1912 gedeel. In 1913 en 1914 het Engeland sy eerste Grand Slams aangeteken, nadat hulle al die deelnemende spanne verslaan het. In 1913 het Engeland ook sy eerste wegoorwinning sedert 1895 in Cardiff aangeteken en gelyktydig die Walliese tuiswenreeks beëindig.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |publisher=University of Wales Press |date=1980 |ISBN=0-7083-0766-3 |pages=198}}</ref> Tussen 1915 en 1919 is weens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geen toetswedstryde gespeel nie. Nadat die Vyfnasies-toernooi in 1920 hervat is, het Engeland sy wenreeks voortgesit. Gedurende die 1920’s het hulle die toernooi vyf keer gewen, waarvan vier met ’n Grand Slam (in 1921, 1923, 1924 en 1928).<ref name="SNHiistory">{{en}} {{cite web| url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As die belangrikste boumeester van hierdie wenstreep word Wavell Wakefield beskou: Die taktiese nuwighede wat deur hom ingevoer is, het die rol van die spelers op die agterste ry heeltemal verander. Hulle het voorheen net standaardsituasies uitgevoer, maar was nou baie meer buigsaam, wat hul teenstanders oor ’n lang tyd laat sukkel het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bowker, Barry |title=England Rugby |year=1978 |publisher=Cassell |isbn=978-0-304-30214-7 |pages=60}}</ref> Een van hul min nederlae gedurende hierdie tydperk was aan die begin van Januarie 1925 teen die All Blacks tydens hul Europatoer, wat weens hul onoorwonne toer (oorwinnings in al hul 36 wedstryde) as ''The Invincibles'' (“die onoorwinlikes”) bekend gestaan het, voor ’n skare van 60&nbsp;000 op Twickenham.<ref name="Invincibles">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1199 |title=All Blacks vs England |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1926 het Skotland as eerste van die Tuisnasies ’n wegwen op Twickenham aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/news-comment/england-v-scotland-the-greatest-moments-1647958.html?action=gallery&ino=2 |title=England v Scotland: The greatest moments |publisher=The Independent |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1930’s het Engeland vyf keer die Tuisnasies-toernooi gewen – maar sonder ’n Grand Slam, nadat Frankryk weens beweerde professionalisme en onvoldoende beheerliggaambestuur vanaf 1932 tot 1939 uit die toernooi gesit is en dit na die Tuisnasies-toernooi teruggekeer het. Desondanks het Engeland in 1934 en 1937 daarin geslaag om die Tuisnasies-toernooi met ’n driekroon te wen, nadat hulle al die ander Tuisnasies verslaan het.<ref name="SNHisBBC">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/1776391.stm |title=Six Nations history |publisher=[[BBC]] |date=28 Januarie 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende hierdie dekade het Engeland op Twickenham twee toerende spanne van die Suidelike Halfrond gehuisves. Aan die begin van Januarie 1932 het hulle teen Suid-Afrika gespeel, maar Engeland is deur die Springbokke met 7–0 verslaan. Die onaantreklike taktiek van die Springbokke wat hoofsaaklik uit skoppe bestaan het, is deur die skare van 70&nbsp;000 en die pers nie goed ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugbys-great-leap-forward-2477113 |title=Rugby's great leap forward |publisher=The Scotsman |date=27 Januarie 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van Januarie 1936 het die Engelse die All Blacks gehuisves. Hul 13–0-oorwinning was die eerste Engelse sukses oor die oormatig skynende All Blacks. Dié oorwinning is veral deur twee drieë van die ingeburgerde vors Alexander Obolensky teweeggebring.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/suffolk/7813726.stm |title=Statue for rugby's Russian prince |publisher=[[BBC]] |date=9 Januarie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="ABGame311">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1311 |title=All Blacks vs England |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="Polanski38-19">{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |year=2003 |title=Century in Black – 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers Limited |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=38–39}}</ref> === ’n Lang tydperk van mislukking === [[Lêer:England vs scotland 1959.jpg|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Vyfnasies 1959]] Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is al die internasionale rugby stopgesit. In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks van wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie. Die jaarlikse toernooi is vanaf 1947 hervat en met Frankryk se hertoelating was die toernooi vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies. In dieselfde jaar het Engeland die kampioenskap met Wallis gedeel. In 1948 het hulle egter geen wedstryd gewen nie en net die ongewilde “houtleupel” ingepalm. Die tydperk van mislukking het tot in 1953 geduur, toe hulle weer die Vyfnasies-toernooi gewen het.<ref name="SNHiistory" /> In 1954 het hulle die titel met Frankryk en Wallis gedeel en in 1957 is die sewende Grand Slam behaal. Verdere toernooi-oorwinnings het in 1958, 1960 en 1963 gevolg.<ref name="SNHiistory" /> Suid-Afrika het in 1952 na Engeland getoer, Nieu-Seeland in 1954 en Australië in 1948 asook in 1958; net in die laaste van hierdie wedstryde het Engeland ’n oorwinning aangeteken. Oor dekades heen het Engelse spelers net na die Suidelike Halfrond getoer as hulle deur die Britse en Ierse Leeus saamgeneem is. Dit het in 1963 verander, toe die RFU vir die eerste keer op sy eie ’n toer gereël het. Engeland het na Nieu-Seeland en Australië getoer, maar hulle is in al hul toetswedstryde deur die All Blacks en die Wallabies verslaan.<ref name="RugbyData22">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/gamesplayed/22 |title=International Teams > England > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1wPSQ7?url=http://www.rugbydata.com/england/gamesplayed/22 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hierdie toer het die nasionale span ’n lang krisistydperk beleef. Die tweede helfte van die 1960’s en die hele 1970’s is hul onsuksesvolste era nog. Met uitsondering van die Vyfnasies 1973, toe al die vyf spanne vir die enigste keer twee oorwinnings én twee nederlae elk aangeteken het, het Engeland nie een toernooi-oorwinning ingepalm nie en is deur beide Wallis en Frankryk oorskadu. In kontras hiermee het Engeland op 20 Desember 1969 op Twickenham sy eerste oorwinning oor Suid-Afrika (met 11–8) aangeteken. Die Springbokke se toer is begelei deur hewige anti-apartheidsproteste, wat onder andere deur [[Peter Hain]] en die latere Britse eerste minister [[Gordon Brown]] gereël is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Carolyn Hitt |url=https://www.thefreelibrary.com/Rebel+with+a+cause+Hain+recalls+his+days+on+the+rugby+protest...-a094440166 |title=Rebel with a cause Hain recalls his days on the rugby protest frontline |publisher=Western Mail |date=19 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kort tevore het die RFU Don White as Engeland se eerste afrigter aangestel. Alhoewel hy as “die mees vooruitdenkende afrigter in Engeland” beskou is, het hy nie daarin geslaag om die Engelse span na sukses terug te neem nie en twee jaar later bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/news/2007/jun/07/guardianobituaries.rugbyunion |title=Don White |publisher=The Guardian |location=UK |author=Paul Stephens |date=7 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van die elf Engelse wedstryde onder White se beheer het hulle drie gewen, in een gelykop gespeel en sewe verloor. Ter geleentheid van hul eeufees het die RFU in April 1971 ’n toetswedstryd gereël teen die ''President’s Overseas XV'', ’n deur die beheerliggaam se president saamgestelde wêreldspan bestaande uit die beste spelers destyds.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/one-team-100-winning-record-england/ |title=Only one team in history has a 100% winning record against England |publisher=ruck.co.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1972 het Engeland die Vyfnasies-toernooi ná vier swak nederlae op die laaste plek beëindig. Die toernooi kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland en Wallis het geweier om hul oorblywende wedstryde in Ierland te speel en die gebrek aan veiligheid aangevoer. Tydens die Vyfnasies 1973 het Engeland ten spyte van soortgelyke dreigemente vir hul wedstryd in Dublin opgedaag en ná hul aankoms by die Lansdowne Road ’n staande applous van vyf minute lank ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/the-day-england-won-a-lansdowne-ovation-1.353883 |title=The day England won a Lansdowne ovation |publisher=The Irish Times |date=29 Mei 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die span met 18–9 verslaan is, het die Engelse [[Kaptein (sport)|kaptein]], John Pullin, skertsend daarna verwys: “Ons is miskien nie baie goed nie, maar ten minste het ons opgedaag” (''We might not be very good but at least we turned up'').<ref name="TurnedUp">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2350186/Breaking-the-losing-streak.html |title=Breaking the losing streak |publisher=The Telegraph |author=Paul Ackford |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne op dieselfde plek geëindig en die titel gedeel. Terwyl die Vyfnasies-toernooi vir die Engelse minder suksesvol verloop het, het hulle teen spanne van die Suidelike Halfrond ’n aantal suksesse behaal, waaronder die eerste wegoorwinnings oor Suid-Afrika (in 1972) en Nieu-Seeland (in 1973). In 1980 was Engeland weer vir ’n kort tydperk die beste Europese span. Die deur kaptein Bill Beaumont aangevoerde span het ná 23 jaar weer die Vyfnasies-toernooi, insluitende ’n Grand Slam, gewen.<ref name="1980GS">{{en}} {{cite web| url=https://www.directart.co.uk/mall/more.php?ProdID=7798 |title=1980 Grand Slam by James Owen. |publisher=directart.co.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die destydse [[skrumskakel]] Steve Smith het die vorige jare se mislukking toegeskryf aan die swak bestuurde beheerliggaam, wat reëlmatig versuim het om die beste spelers saam te roep en hulle te koördineer. Die sukses van 1980 word onder hierdie omstandighede as ’n soort “wonderwerk” beskou. Bedankings van sleutelspelers soos Beaumont, Fran Cotton en Clive Woodward het die span dadelik weer laat verswak en dit sou meer as ’n dekade tot die volgende titel duur.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/213557.html |title=‚Of all the people that hate the English, I can honestly say the Scots hate us the most‘ |author=Tom Hamilton |publisher=ESPNscrum |date=6 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Enkele uitskieters teen spanne van die Suidelike Halfrond het die nuwe mislukking versteek. Onder andere het Engeland in 1982 en 1983 elk ’n tuisoorwinning oor Australië en Nieu-Seeland aangeteken. Ondanks groot kritiek en politieke weerstand het die RFU gedurende somer 1984 weer ’n toer na Suid-Afrika gereël, waar die nasionale span sewe wedstryde gespeel het (waaronder twee toetswedstryde teen die Springbokke). Daarbenewens was dit tot die einde van die apartheidsera die laaste toer van ’n vername span na Suid-Afrika. Die onverskilligheid van die Britse regering onder [[Margaret Thatcher]] teenoor die RFU se optrede was een van die redes vir die boikot van die [[Statebondspele]] 1986 in Edinburg deur 32 lande.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/england-v-south-africa-a-history-of-tough-tackling-and-political-turmoil-126148 |title=England v South Africa – a history of tough tackling and political turmoil |author=Dan Feather |publisher=The Conversation |date=31 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1984 is Engeland ook tuis verslaan deur die Australiese Wallabies, wat op hul beurt hul eerste Grand Slam aangeteken het, nadat hulle tydens dieselfde toer al die vier Tuisnasies verslaan het. === Laaste jare van die amateurtydperk === [[Lêer:Banco nacion vs england.jpg|duimnael|Engeland teen Argentinië tydens hul Suid-Amerikaanse toer in 1990]] Vir meer as ’n eeu was toetswedstryde op die Tuisnasies, Frankryk, Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beperk, maar met die toenemende vestiging van die rugbyspel in ander lande kon hierdie eksklusiwiteit nie meer geregverdig word nie. In 1981 het Engeland die eerste amptelike toer na [[Argentinië]] onderneem en twee toetswedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gespeel (’n oorwinning en ’n gelykop). Verdere suksesvolle premières het in 1985 teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en in 1988 teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] gevolg. Daarteenoor het die 1985-toer na Nieu-Seeland met twee nederlae geëindig. Gedurende dieselfde tydperk het Engeland tydens die Vyfnasies-toernooi gereeld op die laaste plekke geëindig, in 1983 en in 1987 sonder oorwinnings selfs op die laaste plek. Op 15 Februarie 1986 is Engeland deur Skotland met 33–6 op [[Murrayfield-stadion]] verslaan; dit was die hoogste Skotse oorwinning in 102 pogings en die ergste Engelse nederlaag in meer as ’n eeu.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=3bdAAAAAIBAJ&sjid=y6UMAAAAIBAJ&pg=4443%2C3815038 |title=Records tumble as Scots triumph |author=Bill McMurtie |publisher=The Herald |date=17 Februarie 1986 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1980’s het die beheerliggame van Australië en Nieu-Seeland vir die invoering van ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gepleit. Die RFU en die ander Tuisnasies se beheerliggame het die idee aanvanklik verwerp, aangesien hulle ’n verandering in die rugbyspel se amateurstatus gevrees het. Nadat tydens die beslissende IRVR-vergadering in Maart 1985 die Franse en Suid-Afrikaanse beheerliggame vir die voorstel gestem het, het die RFU se president [[John Kendall-Carpenter]] van mening verander, waarvolgens die voorstel goedgekeur is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldcupweb.com/rugby/results/history.asp |title=Rugby World Cup History |publisher=worldcupweb.com |date=13 Mei 2008 |accessdate=22 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422111953/http://www.worldcupweb.com/rugby/results/history.asp |archive-date=22 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Australië en Nieu-Seeland het die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Engeland is saam met Australië, [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] in Groep 1 geloot. Ná ’n 6–19-nederlaag teen die Wallabies het maklike oorwinnings oor die ander twee spanne gevolg. In die kwarteindstryd in [[Brisbane]] is Engeland deur Wallis met 16–3 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/2964265.stm |title=1987 (New Zealand/Australia) |publisher=[[BBC]] |date=25 September 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1989 het Engeland Frankryk met ’n 11–0 tuisoorwinning van die Grand Slam ontneem, maar hulle het die titel misgeloop, nadat hulle in die laaste wedstryd deur Wallis verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/that-1980s-sports-blog/2013/mar/20/remembering-england-cardiff-five-nations-1989 |title=Remembering England’s woe in Cardiff in the 1989 Five Nations |author=Steven Pyem |publisher=[[The Guardian]] |date=20 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1990 was Engeland blykbaar weer op die punt om die titel te wen, maar in die beslissende wedstryd op Murrayfield is hulle verrassend met 13–7 verslaan, wat aan die Skotte die Grand Slam besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-1162492/SIX-NATIONS-SPECIAL-A-trip-memory-lane-England-Scotland.html |title=SIX NATIONS SPECIAL: A trip down rugby's memory lane with England and Scotland |author=Nick Metcalfe |publisher=Daily Mail |date=20 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hierdie misgelope kanse het egter die begin van die Engelse rugby se Renaissance ingelui, wat in die volgende jare tot ’n beter wenrekord sou lei. Dit is veral deur ’n nuwe generasie aan spelers rondom Will Carling, Jeremy Guscott, Jason Leonard en Rory Underwood teweeggebring.<ref name="years">{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/news/article/england-rugby-the-grand-slam-years |title=England Rugby: the Grand Slam years |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=19 Maart 2019 |accessdate=25 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225055926/https://www.englandrugby.com/news/article/england-rugby-the-grand-slam-years |archive-date=25 Februarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1991 het Engeland sy eerste titel sedert 1980 ingepalm, weer met ’n Grand Slam. In dieselfde jaar was Engeland die nominale gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] wat in al die Vyfnasies aangebied is. Engeland is in die eerste wedstryd naelskraap deur Nieu-Seeland verslaan, maar hulle het die volgende twee groepwedstryde teen Italië en die VSA maklik gewen. Ná oorwinnings oor Frankryk in die kwarteindstryd (met 19–10) en oor Skotland in die halfeindstryd (met 9–6) het Engeland in die eindstryd teen Australië te staan gekom, maar hulle is met 12–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die volgende jaar het Engeland sy nuwe sterkte gewys, nadat hulle tydens die Vyfnasies 1992 ’n verdere Grand Slam ingepalm het.<ref name="years" /> In dieselfde jaar is op Twickenham die Springbokke, wat weens die onlangs geligte boikot net oor min speelondervinding beskik het, met 33–16 buitengewoon maklik verslaan. In 1994 het Engeland hierdie prestasie herhaal, nadat hulle die Springbokke in [[Pretoria]] verslaan het. Die Vyfnasies 1995 het Engeland gewen en die derde Grand Slam binne vyf jaar ingepalm, veral danksy Rob Andrew se uitstekende skoppe.<ref name="years" /> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika is Engeland derhalwe as een van die gunstelinge beskou. Tydens die groepfase het Engeland Argentinië, Italië en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] verslaan, al was dit redelik naelskraap. In die kwarteindstryd het hulle teen die verdedigende kampioen Australië wraak geneem en die Wallabies met 25–22 verslaan. Engeland se halfeindstryd is egter oorheers deur die All Blacks en [[Jonah Lomu]] se vier drieë in die wedstryd wat hulle met 29–45 verloor het.<ref name="ABGame992">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1992 |title=All Blacks vs England |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het daarna ook teen Frankryk verloor in die klein finale om die derde plek en toe vierde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Vanaf professionalisering tot die wêreldbekertitel === [[Lêer:England world cup winners.jpg|duimnael|Die Engelse rugbyspan tydens hul oorwinningsmars deur die middestad van London, hier op [[Trafalgarplein]] afgeneem]] [[Lêer:England world cup.jpg|duimnael|Feesvieringe op Trafalgarplein ná Engeland se [[Rugbywêreldbeker 2003]]-oorwinning]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Tydens die Vyfnasies 1996 het Engeland sy titel saam met die Driekroon suksesvol verdedig. In Julie dieselfde jaar het die RFU ’n eksklusiewe kontrak met British Sky Broadcasting gesluit, waarvolgens die Engelse tuiswedstryde uitsluitlik op die betaalkanaal gebeeldsend sou word. Die beheerliggame van die ander deelnemende lande was verras en het aangekondig, as hul eise vir ’n billike ooreenkoms met al die deelnemende partye nie nagekom word nie, nie meer teen Engeland te speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/england-out-of-the-five-nations-1328755.html |title=England out of the Five Nations |author=Paul Trown |publisher=The Independent |date=14 Julie 1996 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná onderhandelinge agter geslote deure is Engeland in September 1996 hertoegelaat, nadat die RFU ingestem het om die inkomste vir die volgende tien jaar te deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/4392795.stm |title=Rugby professionalism timeline |publisher=[[BBC]] |date=31 Maart 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="threat">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-five-nations-threat-to-england-1074370.html |title=Rugby Union: Five Nations threat to England |author=Chris Rea, Paul Trow |publisher=The Independent |date=17 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1997 en 1998 het Engeland twee verdere driekrone ingepalm, maar tydens albei toernooie ná nederlae teen Frankryk die titel misgeloop. Die vroeëre nasionale speler Clive Woodward, wat in September 1997 as nuwe hoofafrigter aangestel is, het opdrag gekry om Engeland na groot suksesse te neem. Aan die begin van sy ampstermyn was daarvan nog min te siene, aangesien die RFU gedurende somer 1998 weer in ’n groot konflik betrokke was. Die klubs van die Engelse Premierskap – bowenal Bath Rugby en Northampton Saints – het geweier om van hul spelers vir die nasionale span beskikbaar te stel. Hulle het op dié manier protes teen die beheerliggaam aangeteken, nadat geen ooreenkoms oor die finansies en die speldatums by die Europese toernooie bereik is nie. Die somertoer na Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika moes Woodward sonder die meeste sleutelspelers aanpak, wat die [[Rugby Australia|Australiese Rugbyunie]] as die “grootste verraad sedert [[Slag van Gallipoli|Gallipoli]]” bestempel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/351366.stm |title=Sport: Rugby Union Mutiny, expulsion and 'old farts' |publisher=[[BBC]] |date=24 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die toer na die Suidelike Halfrond is ná drie swak nederlae die “toer uit die hel” (''Tour of Hell'') gedoop. Die 0–76-nederlaag teen Australië op 6 Junie 1998 is die ergste Engelse nederlaag nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=The Times |author=Mark Baldwin |date=9 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6703425.stm |title=How do England bounce back? |publisher=[[BBC]] |author=Rob Hodgetts |date=30 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie weke voor die afskop van die Vyfnasies 1999 was Engeland weer op die punt om uit die toernooi gesit te word, nadat die RFU die 1996-ooreenkoms bevraagteken het. Die Vyfnasies-toernooi se reëlingskomitee het gedreig om Engeland te vervang met Italië, wie se opname in elk geval vir die volgende jaar beplan was.<ref name="threat" /> Ná net een dag se onderhandelinge het die RFU en die reëlingskomitee ooreengekom om hierdie saak later billik te reël.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/article/1999-01-22-in-out-then-in-again/ |title=In, out, then in again |publisher=Mail & Guardian |date=22 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vervolgens het die Vyfnasies-toernooi soos beplan plaasgevind, en Engeland het beide die titel en Grand Slam op ’n uiters dramatiese manier misgeloop: In die laaste minuut van die laaste wedstryd het die Walliese speler Scott Gibbs deur Engelse duikslae gesny en die beslissende drie gedruk wat deur Neil Jenkins verdoel is. Wallis het vervolgens die wedstryd met 32–31 gewen en die titel aan Skotland besorg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/five_nations/316807.stm |title=Wales snatch glory from England |publisher=[[BBC]] |date=11 April 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] in Wallis het Engeland nie oortuig nie. Hulle het hul groepwedstryde teen Italië en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] maklik gewen, maar Engeland is deur Nieu-Seeland verslaan en moes tydens die uitspeelrondte ’n bykomende wedstryd speel. Hulle het Fidji verslaan, maar in die kwarteindstryd is Engeland deur Suid-Afrika uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met die toetrede van Italië in 2000 het die jaarlikse Vyfnasies-toernooi die huidige Sesnasies-toernooi geword. Engeland het die eerste Sesnasies-toernooi gewen, maar ná ’n nederlaag teen Skotland in die laaste wedstryd die Grand Slam misgeloop.<ref name="2000SN">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/698769.stm |title=Brave Scots defeat England |publisher=[[BBC]] |date=2 April 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2001 het op ’n soortgelyke manier verloop, maar dié keer het Ierland Engeland in ’n uitgestelde wedstryd met 20–14 verslaan om hulle by Lansdowne Road van die Grand Slam te ontneem. Dié toernooi kon egter eers in Oktober dieselfde jaar voltooi word, nadat die laaste wedstryde weens die [[Bek-en-klouseer]] in Ierland uitgestel moes word.<ref name="2001SN">{{en}} {{cite web |url=http://observer.guardian.co.uk/sixnationsrugby/story/0,,639954,00.html |title=The longest six nations … with a sting in the tail |publisher=[[The Guardian]] |author=Greg Wilcox |date=27 Januarie 2002 |accessdate=21 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521075849/http://observer.guardian.co.uk/sixnationsrugby/story/0,,639954,00.html |archive-date=21 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=24072&league=180659 |title=Ireland rain on English parade |publisher=ESPNscrum |date=20 Oktober 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Terwyl die 2002-Sesnasies-titel deur Frankryk gewen is, het Engeland as ’n troosprys die Driekroon gewen.<ref name="2002SN">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/mar/24/rugbyunion.sixnations |title=Clive is reluctantly happy |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=24 Maart 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2002 het Engeland Argentinië in [[Buenos Aires]] verslaan en daarna ’n historiese prestasie behaal, nadat hulle tydens die [[2002 jaareindrugbytoetsreeks]] in November binne 14 dae die drie groot spanne van die Suidelike Halfrond (die All Blacks, die Wallabies en die Springbokke) op Twickenham verslaan het. Vir die Springbokke was dit hul ergste nederlaag tot dusver.<ref name="Argentina2002">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2060216.stm |title=Argentina beaten by England youngsters |publisher=[[BBC]] |date=22 Mei 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="ABs2002">{{en}} {{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2002/11/11/rugby_ed3_.php |title=England make history as All Blacks plot future |publisher=iht.com |author=Peter Berlin |date=11 November 2002 |accessdate=12 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012154705/http://www.iht.com/articles/2002/11/11/rugby_ed3_.php |archive-date=12 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Aust2002">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2484021.stm |title=England stun Aussies |publisher=[[BBC]] |author=Matt Majendie |date=16 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="SA2002">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2506421.stm |title=England rout sorry Springboks |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=23 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2003 het Engeland vir die eerste keer sedert 1995 ’n Grand Slam gewen, hul altesaam twaalfde. In Junie dieselfde jaar het hulle beide Australië en Nieu-Seeland weg verslaan. Met hierdie prestasies het Engeland vir die eerste keer die eerste plek op die wêreldranglys behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2003/SPORT/09/10/rugby.rankings/ |title=England top rugby world rankings |publisher=[[CNN]] |date=11 September 2003 |accessdate=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109161330/https://edition.cnn.com/2003/SPORT/09/10/rugby.rankings/ |archive-date=9 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die aanloop tot die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië was Engeland onder hul kaptein Martin Johnson een van die gunstelinge om die toernooi te wen.<ref name="RWC03Favourites">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10459885 |title=RWC 2003: The All Blacks peak too early |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Gregor Paul |date=26 Augustus 2007 |accessdate=24 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624231524/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10459885 |archive-date=24 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die groepfase het Engeland sy wedstryde teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]], Suid-Afrika, Samoa en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] deels maklik gewen. In die kwarteindstryd het hulle Wallis met 28–17 verslaan en in die halfeindstryd Frankryk met 24–7. Vervolgens het hulle in die eindstryd in [[Sydney]] teen die gasheer te staan gekom. Ná afloop van die gereelde speeltyd was die telling op 14–14. Enkele sekondes voor die einde van die ekstra tyd het [[Jonny Wilkinson]] die beslissende skepdoel aangeteken en Engeland die eindstryd met 20–17 laat beklink, waarvolgens hulle vir die eerste keer die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3228728.stm |title=England win Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee weke later is die Engelse span deur 750&nbsp;000 ondersteuners verwelkom op die [[Londen]]se [[Trafalgarplein]] tydens hul oorwinningsparade oppad na hul ontmoeting met [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] in die [[Buckingham-paleis]].<ref name="bigcrowd">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/uk/2003/dec/09/rugbyworldcup2003.rugbyunion |title=England 750,000, Australia nil |publisher=[[The Guardian]] |author=Andrew Anthony |date=9 Desember 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die spelers het verskeie toekennings deur die IRR ontvang, waaronder “span van die jaar”, Clive Woodward as “afrigter van die jaar” en Jonny Wilkinson as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2003 |title=IRB Awards 2003 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Weens hul uitstekende prestasies voor en tydens die rugbywêreldbekertoernooi het die span in 2004 Laureus se toekenning as “beste span” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2004/laureus-world-team-of-the-year/england-rugby-union-team |title=Team Of The Year 2004: England Rugby Union Team |publisher=Laureus World Sports Awards |date=2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens is die Engelse kaptein Jonny Wilkinson as “speler van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2004 |title=Laureus World Sports Awards 2004 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Twee nederlae tydens wêreldbekereindstryde === [[Lêer:England rugby training at bath arp.jpg|duimnael|Die Engelse rugbyspan tydens hul voorbereidings op die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:England vs Australia 2015 RWC (6).jpg|duimnael|Australië klop Engeland met 33–13 tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] op Twickenham in Londen]] [[Lêer:Scoeng2.JPG|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Sesnasies 2016]] [[Lêer:2023 Rugby World Cup Argentina vs England (66).jpg|duimnael|Bronseindstryd tussen Argentinië en Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]]]] Ná hierdie groot sukses het ’n aantal sleutelspelers hul uittrede uit internasionale rugby aangekondig, wat dadelik die nasionale span geraak het. Tydens die Sesnasies 2004 het Engeland teen beide Frankryk en Ierland verloor en toe derde geëindig.<ref name="2004SN">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3565059.stm |title=Six Nations: End of term report |publisher=[[BBC]] |author=Jonathon Moore |date=27 Maart 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook die meeste wedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond het teleurstellend verloop, waarvolgens Clive Woodward op 2 September 2004 bedank het.<ref name="WoodResign">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3613610.stm |title=Woodward quits England |publisher=[[BBC]] |date=3 September 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy opvolger Andy Robinson het nie daarin geslaag om die nasionale span te laat herstel nie en hulle het tydens die Sesnasies 2005 en 2006 net die vierde plek behaal.<ref name="2005SNTables">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4366751.stm |title=Wonderful Wales exude joy of Six |publisher=[[BBC]] |author=Bryn Palmer |date=21 Maart 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul 26–16-oorwinning oor Australië,<ref name="AustEng051112">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4420364.stm |title=England 26–16 Australia |publisher=[[BBC]] |date=12 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het Engeland die jaar 2005 met ’n 19–23-nederlaag teen die All Blacks afgesluit.<ref name="ABEng051119">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2368525/Englands-onslaught-ends-in-gallant-failure.html |title=England's onslaught ends in gallant failure |publisher=The Telegraph |author=Paul Ackford |date=19 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul nederlaag teen Suid-Afrika in die 2006-eindjaarrugbytoetsreeks,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6177734.stm |title=England 14–25 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=25 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het Engeland dié jaar nege van twaalf toetswedstryde verloor – hul ergste verloorlopie ooit. Onder andere het Argentinië op 11 November vir die eerste keer op Twickenham teen Engeland gewen. Die RFU het hierna in Desember 2006 Andy Robinson vervang deur die aanvalsafrigter Brian Ashton wat voorheen die Ierse nasionale rugbyspan afgerig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6185090.stm |title=Robinson is forced out by England |publisher=[[BBC]] |date=29 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="AshtonCoach">{{en}} {{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2006/12/21/2003341389 |title=Ashton confirmed as new England rugby head coach |publisher=Taipei Times |date=21 Desember 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die Sesnasies 2007 met ’n Calcuttabekeroorwinning oor Skotland afgeskop.<ref name="EngSco1-07">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6320339.stm |title=England 42–20 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Phil Harlow |date=3 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié toernooi het ook ’n geskiedkundige wedstryd op Croke Park teen Ierland ingesluit wat Engeland met 13–43 verloor het, hul ergste nederlaag in dié tyd teen Ierland.<ref name="RecordIreLoss">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/2308240/England-suffer-record-defeat.html |title=England suffer record defeat |publisher=The Telegraph |date=24 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Desondanks het Engeland ’n goeie derde plek behaal. Dit het geblyk asof die afrigter Ashton die Engelse nie in ’n kragtige span kon omskep nie, veral nadat hulle gedurende somer 2007 twee toetswedstryde elk teen Suid-Afrika en Frankryk deels swak verloor het. Sommige deskundiges het self bevraagteken of die verdedigende kampioen Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk hoegenaamd van die groepfase na die uitklopfase sou kon vorder. ’n Verpletterende 0–36-nederlaag teen Suid-Afrika het hierdie menings blykbaar onderstreep.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6994767.stm |title=England 0-36 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=14 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die van hul kaptein Jonny Wilkinson aangevoerde span het egter die verrassing van die toernooi geword. Hulle het ná oorwinnings oor die VSA, Samoa en Tonga tot die kwarteindstryd gevorder. Ná naelskraapse oorwinnings oor Australië (met 12–10) en Frankryk (met 14–9) het hulle in die eindstryd die Springbokke herontmoet. In ’n hoofsaaklik defensiewe wedstryd is hulle met 15–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7052822.stm |title=World Cup final 2007 |author=James Standley |publisher=[[BBC]] |date=20 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> By die daaropvolgende Laureus Wêreldsporttoekenning 2008 is Jonny Wilkinson weer genomineer, dié keer as “terugkoms van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2008 |title=Laureus World Sports Awards 2008 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n wisselvallige Sesnasies 2008 – Engeland het as naaswenner agter Wallis geëindig – het die RFU in April 2008 die hoofafrigter Brian Ashton deur die voormalige spankaptein Martin Johnson vervang. Dié stap was hoogs omstrede, aangesien Johnson destyds oor geen ondervinding as ’n afrigter beskik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/7349845.stm |title=Johnson named as England supremo |publisher=[[BBC]] |date=16 April 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hy het aanvanklik gesukkel om sy sukses op die veld as afrigter te herhaal. Tydens die Sesnasies 2009 het Engeland weer as naaswenner geëindig, dié keer agter Ierland. Nadat Johnson twee en ’n half jaar as hoofafrigter gedien het, het Engeland die Sesnasies 2011 gewen. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland is Engeland saam met maklike teenstanders in een groep geloot. Hulle het die groepfase ná oorwinnings oor Argentinië, Georgië, Roemenië en Skotland op die eerste plek van die tabel afgesluit, maar hulle is in die kwarteindstryd deur Frankryk verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15210221 |title=Rugby World Cup 2011: England 12-19 France |author=Tom Fordyce |publisher=[[BBC]] |date=11 Augustus 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span het ook verskeie skandes buite die veld beleef: ''The Sun'' het onthul dat vier spelers heelnag in ’n kroeg in die toeristeoord [[Queenstown, Nieu-Seeland|Queenstown]] deurgebring het. Manu Tuilagi is deur die polisie aangehou nadat hy tydens ’n borguitstappie van ’n veerboot in die hawe van [[Auckland]] gespring het. Daarbenewens moes drie ander spelers om verskoning vra nadat hulle suggestiewe opmerkings aan ’n hotelklerk in [[Dunedin]] gemaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15238395 |title=Rugby World Cup 2011: England's troubles on and off the pitch |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/oct/14/premiership-apologises-england-behaviour |title=Premiership Rugby apologises for England's World Cup transgressions |publisher=[[The Guardian]] |date=14 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Johnson het ná die mislukte Rugbywêreldbeker 2011 as hoofafrigter bedank. Op 29 Maart 2012 is Stuart Lancaster, die voormalige Elite Rugby-direkteur van Leeds Carnegie, deur die Rugbyvoetbalunie as Engeland se hoofafrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/29/stuart-lancaster-appointed-england-coach-rfu |title=Lancaster appointed England Coach |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=29 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Lancaster is voorheen vir ’n kort tydperk as hoofafrigter benoem en deur die sittende aanvalafrigters Graham Rowntree en Andy Farrell bygestaan. Lancaster is in sy eerste veldtog as Engelse afrigter as ’n sukses beskou – gedurende die Sesnasies 2012 het die verdedigende kampioen Engeland die tweede plek behaal nadat hulle met 19–12 teen Wallis op Twickenham verloor, maar die Calcuttabeker teen Skotland met 13–6 op Murrayfield suksesvol verdedig het. Engeland het die jaar met ’n hoogtepunt afgesluit, nadat hulle die 2011-wêreldbekerwenners Nieu-Seeland op 1 Desember met 38–21 verslaan het. Die All Blacks was vir 20 wedstryde onoorwonne, maar is deur Engeland heeltemal gedomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/sport/0/rugby-union/20534229 |title=England 38-21 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/newzealand/9718512/England-beat-the-All-Blacks-New-Zealand-media-reaction.html |title=England beat the All Blacks |publisher=The Telegraph |author=Emily Benammar |location=Londen |date=3 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2013 het Engeland weer agter Wallis as naaswenner geëindig, nadat hulle ná ’n 3–30-nederlaag teen Wallis in Cardiff die moontlikheid om vir die eerste keer sedert 2003 Grand Slam-wenners te wees misgeloop het. Engeland het egter weer Skotland met 38–18 op Twickenham geklop en sodoende die Calcuttabeker behou. Dit was ook die eerste keer sedert 1974 wat elke span daarin geslaag het om minstens drie toernooipunte aan te teken (gelykstaande aan een oorwinning en een gelykopuitslag of drie gelykopuitslae). Tydens hul 2013-somertoer na [[Suid-Amerika]] het Lancaster ’n “eksperimentele” en onervare span saamgeneem en ’n Suid-Amerikaanse verteenwoordigende XV geklop, gevolg deur ’n 2–0-wenreeks oor Argentinië; die eerste wegwenreeks teen Argentinië in 32 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22923002 |title=England defeat Argentina |publisher=[[BBC]] |date=16 Junie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 2014 en 2015 het Engeland die Sesnasies as naaswenner afgesluit, albei agter Ierland. Engeland het die [[Rugbywêreldbeker 2015]] aangebied, maar hulle het nie daarin geslaag om aan die groot verwagtinge van die publiek te voldoen nie. Hulle is saam met Australië en Wallis in ’n soort “doodsgroep” geloot. Engeland het wel die wedstryde teen Fidji en Uruguay gewen, maar hulle is in die ander twee wedstryde verslaan en sodoende reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34438147 |title=England's Rugby World Cup: Where did it all go wrong? |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=4 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle was egter nie die eerste gasheer wat op hierdie manier ’n toernooi moes verlaat nie, aangesien Wallis op ’n soortgelyke wyse tydens die Rugbywêreldbeker 1991 uitgeskop is. Ná die groot teleurstelling tydens die Rugbywêreldbeker 2015 is Eddie Jones in November 2015 as nuwe hoofafrigter aangestel en het die eerste buitelander in hierdie pos geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/nov/20/eddie-jones-appointed-england-coach-rfu |title=Eddie Jones appointed England head coach by RFU |publisher=[[The Guardian]] |date=20 November 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hy het die nasionale span dadelik na sukses teruggeneem en tydens die Sesnasies 2016 die titel saam met die Grand Slam ingepalm. Die hele 2016 het Engeland onoorwonne gebly, insluitende ’n suiwer wenreeks oor Australië in Juniemaand in Sydney. In November dieselfde jaar het in Twickenham die vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Wallabies gevolg. Daarbenewens het hulle die wêreldrekord van 18 agtereenvolgende toetswenne met ’n indrukwekkende 61–21-oorwinning oor Skotland geëwenaar en gelyktydig die Sesnasies 2017 ingepalm. Dié wenstreep is egter in die volgende toetswedstryd deur Ierland beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39223528 |title=Six Nations 2017: England 61–21 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later die jaar het Engeland drie agtereenvolgende oorwinnings oor Argentinië aangeteken. Ook in 2017 is die Engelse afrigter Jones deur Wêreldrugby aangewys as “afrigter van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/11145973/englands-eddie-jones-named-world-rugby-coach-of-the-year |title=England's Eddie Jones named World Rugby Coach of the Year |publisher=[[Sky Sports]] |author=Matthew Treadwell |date=26 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaar 2018 het vir Engeland goed afgeskop, nadat hulle Italië met 46–15 en ’n taai wedstryd teen Wallis met 12–6 in die eerste twee rondtes van die Sesnasies-toernooi gewen het. Hulle het egter tot in Juniemaand nie ’n verdere oorwinning aangeteken nie, nadat Engeland hul oorblywende wedstryde teen Skotland (met 13–25), Frankryk (met 16–22) en die latere Grand Slam-wenners Ierland (met 15–24) tuis op Twickenham verloor het. ’n Verlore nietoets teen die [[Britse Barbarians]] (met 45–63) het gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/44273946 |title=England v Barbarians: Chris Ashton hat-trick inspires Baa-Baas to victory |publisher=[[BBC]] |date=27 Mei 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens hul 2018-somertoer na Suid-Afrika het Engeland die eerste twee wedstryde met 39–42 en met 12–23 verloor, nadat hulle in albei wedstryde gedurende die eerste helfte voorgeloop het; hulle het egter die derde toets teen ’n meestal tweede Springbokspan met 25–10 gewen. Daardie herfs, ná die aansluiting van die voormalige afrigter van beide die All Blacks en die VSA Arende, John Mitchell by die afrigtingspan, het Engeland die terugwedstryd teen Suid-Afrika met ’n enkele punt (met 12–11) gewen en ’n ewe taai wedstryd teen Nieu-Seeland met 15–16 verloor, albei in omstrede omstandighede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/03/england-south-africa-autumn-international-match-report |title=Owen Farrell's kicks and hits help England overcome South Africa |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=3 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2018/nov/10/england-v-new-zealand-all-blacks-rugby-union-international-live |title=England 15–16 New Zealand: rugby union international – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=James Piercy |date=10 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die jaar met oorwinnings oor Japan (met 35–15) en Australië (met 37–18) afgesluit. Hul oorwinning oor Australië het ’n ononderbroke reeks van ses oorwinnings oor die Wallabies onder die voormalige Australiese afrigter Eddie Jones voortgesit. Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan was Engeland weer een van die gunstelinge om die toernooi te wen. Tydens die groepfase het Engeland maklik teen Tonga, die VSA en Argentinië gewen. Hulle het vervolgens eerste in hul groep bo Frankryk geëindig, danksy meer bonuspunte. Hul laaste groepwedstryd teen Frankryk is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49995604 |title=Rugby World Cup: Typhoon Hagibis forces England-France off; Scotland wait & Ireland play |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die kwarteindstryd teen Australië met 40–16 gewen en sodoende wraak geneem vir die voortydige uitskakeling tydens die Rugbywêreldbeker 2015 se groepfase. Hulle het daarna in die halfeindstryd teen die verdedigende kampioen en groot gunsteling voor die toernooi, Nieu-Seeland, te staan gekom en gedurende die hele wedstryd die All Blacks gedomineer en met 19–7 verslaan. Die Engelse Rose kon egter nie in die eindstryd teen die Springbokke seëvier nie en is soos twaalf jaar gelede deur Suid-Afrika geklop (met 12–32).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=27 Maart 2021}} {{dooie skakel}}</ref> Sedert 1999 het Engeland elk van sy vier konfrontasies teen Suid-Afrika in die laaste fase van ’n rugbywêreldbekertoernooi verloor. Tydens die Sesnasies 2020, wat vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] eers in Oktober afgesluit kon word, het Engeland sy altesaam 39ste titel met Driekroon ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/54720100 |title=France 35–27 Ireland: England win Six Nations despite hosts sealing bonus-point win |publisher=[[BBC]] |author=Michael Morrow |date=31 Oktober 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die daaropvolgende Herfsnasiesbeker, wat pleks van die tradisionele [[eindjaarrugbytoetsreeks]] beslis is, het Engeland in die eindstryd teen Frankryk beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55204300 |title=Autumn Nations Cup: England beat France in sudden death |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=6 Desember 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2021 het Engeland ná nederlae teen Skotland, Wallis en Ierland in die vyfde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2021/03/20/ireland-v-england-live-six-nations-2021-score-latest-updates/ |title=Tame England suffer third Six Nations defeat in comprehensive loss to Ireland |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Gavin Mairs, Charles Richardson |date=20 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] kon hulle oorwinnings oor Tonga, Australië en Suid-Afrika aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59361364 |title=England clinch dramatic 27–26 win over South Africa at Twickenham |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=20 November 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] se wegreeks in Australië het Engeland met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/australia-england-third-test-rugby-union-match-report |title=Marcus Smith’s breakaway sparks England to series victory over Australia |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Desember 2022 is die hoofafrigter Eddie Jones deur Steve Borthwick vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/64039136 |title=Steve Borthwick: New England coach signals new era |publisher=[[BBC]] |author=Chris Jones |date=20 Desember 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In hul laaste opwarmingswedstryd voor die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Engeland op Twickenham sy eerste nederlaag teen Fidji gely, gelyk aan hul eerste nederlaag teen ’n tweede-vlak-span nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66629208 |title=England 22–30 Fiji: Pacific island nation beat England for first time |publisher=[[BBC]] |date=26 Augustus 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi het Engeland sy eerste groepwedstryd teen die Poemas met 27–10 gewen, hoewel hulle vanweë ’n rooikaart van die derde minuut af een speler minder op die veld gehad het. Daarop het oorwinnings oor Japan (met 34–12), [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] (met 71–0) en Samoa (met 18–17) gevolg. In die kwarteindstryd het die Engelse teen die Fidjiane wraak geneem (met 30–24), maar hulle is in die halfeindstryd deur die verdedigende kampioen en latere wêreldkampioen Suid-Afrika naelskraap geklop (met 15–16). In die bronseindstryd het hulle vir die tweede keer Argentinië ontmoet en dié keer naelskraap met 26–23 gewen, waarmee hulle vir die eerste keer die bronsmedalje ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/884028/england-rugby-world-cup-2023-review |title=England: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=28 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die toernooi het [[Owen Farrell]] [[Jonny Wilkinson]] se vorige rekord oortref en met 1237 punte Engeland se beste puntemaker geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/owen-farrell-england-points-record-jonny-wilkinson-b2417247.html |title=Owen Farrell breaks Jonny Wilkinson’s long-standing England record |publisher=[[The Independent]] |author=Harry Latham-Coyle |date=7 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2026 het die Engelse slegs Wallis geklop, maar vir die eerste keer ooit teen Italië verloor. Hulle het die toernooi in die voorlaaste plek, voor Wallis, beëindig, hul swakste prestasie sedert die Sesnasies se stigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:England-Scotland-3-2-07-CC-6.jpg|duimnael|links|Engeland teen Skotland tydens die Calcuttabeker in 2007]] [[Lêer:Red Rose Badge of Lancaster.svg|duimnael|Die rooi roos van die [[Huis van Lancaster]]]] [[Lêer:Jonny Wilkinson 2009 08 england training 2.jpg|duimnael|links|Jonny Wilkinson met die Engelse span tydens ’n oefensessie op Twickenham, 12 Augustus 2009]] [[Lêer:Argentina England rugby.jpg|duimnael|Die Poemas tydens hul oorwinning oor Engeland (wit en rooi) op Twickenham in November 2006]] [[Lêer:Argentina vs England 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Engeland (in swart) teen Argentinië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland]] Engelse rugbyspelers speel gewoonlik in wit truie en ’n wit kortbroek met oorwegend donkerblou sokkies. Die embleem op die trui is ’n rooi [[roos]] pleks van die drie leeus op die truie van die [[Engelse nasionale sokkerspan|sokkerspan]] en die [[Engelse nasionale krieketspan|krieketspan]]. Die klere word deur Castore vervaardig en die truiborg is tans O₂.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/england-countries/castore-has-released-its-first-england-rugby-kit-here-is-what-it-looks-like-176725 |title=Castore has released its first England rugby kit, here is what it looks like |publisher=Rugby World |author=Joe Harvey |date=21 Mei 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die wegtrui is algemeen rooi of donkergrys (“antrasiet” genoem); voor die bekendstelling van die grystrui was rooi die tradisionele tweede kleur. Donkerblou is voorheen ook gebruik en is vir die 2016–17- asook die 2020–21-seisoene heringevoer. Pers is tydens die [[2009 jaareindrugbytoetsreeks]] gebruik en het die tradisionele kleure van die oorspronklike Engelse sweetpakke uit die 1960’s, 1970’s en 1980’s versinnebeeld. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland was die wegtrui vir die eerste keer swart. Die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) het die nasionale span se embleem voor die eerste wedstryd teen Skotland in [[Edinburg]] in 1871 ontwerp. ’n Rooi roos – glo dié van die [[Huis van Lancaster]] – is as die span se embleem gekies.<ref name="rose">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st74325.htm |title=England's Rose – The Official History |author=the Museum of Rugby, Twickenham |publisher=Unofficial England Rugby Union |date=3 Junie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nasionale span se wit trui is ontleen aan dié wat by die Rugby-skool gedra is.<ref name="rose" /> Die ontwerp en standardisering van die roos – wat tot 1920 in verskeie variasies uitgebeeld is – word aan Alfred Wright, ’n werknemer by die Rugbyvoetbalunie, toegeskryf.<ref name="rose" /> Wright se ontwerp is glo tot in die laat 1990’s met min veranderinge gebruik.<ref name="rose" /> Die roos is eers in 1997 verander, toe Nike die amptelike truiverskaffer geword het. In 2003 het Engeland eers ’n stywe trui gedra. Die doel was om dit vir die teenstander moeiliker te maak om aan die hemp tydens aksies vas te klou.<ref name="TightStrip">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3190313.stm |title=England trial World Cup kit |publisher=[[BBC]] |date=29 Augustus 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die tuis- en wegtruie vir 2007 is op 15 Mei daardie jaar bekendgemaak. Die materiaal was beter en het ’n beter prestasie teenoor die 2003-trui gebied. ’n Ingrypende rooi merk op die wit agtergrond het links bo ’n Sint Joriskruis gevorm, en ’n veranderde wegtrui (donkerblou pleks van rooi), het kritiek ontlok omdat daar glo ’n klem op die Sint Joriskruis pleks van die tradisionele rooi roos geplas is.<ref name="UnhappyStrip">{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-454438/Seeing-red-Englands-new-World-Cup-shirt.html |title=Seeing red over England's new World Cup shirt |publisher=The Daily Mail |location=UK |date=13 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nuwe trui is tydens Engeland se tuiswedstryd teen Wallis op 4 Augustus ingevoer, terwyl die wegtrui vir die eerste keer teen Frankryk op 18 Augustus gebruik is.<ref name="NewStrip">{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2007/May/News%20Articles/NewEnglandNikeRugbyKitLaunched.aspx |title=New England Nike Rugby Kit Launched |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=15 Mei 2007 |accessdate=3 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603122845/http://www.rfu.com/news/2007/may/news%20articles/newenglandnikerugbykitlaunched.aspx |archive-date=3 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voormalige tuistrui van Engeland was wit met ’n rooi strook om die nek en die wegtrui was swart (wat groot omstredenheid weens die beroemde ''All Black''-trui van Nieu-Seeland veroorsaak het), albei truie het ’n baanbrekende nuwe tegnologie in die vorm van ’n grypdruk gehad. ’n Besondere trui, wat aan dié van 1910 herinner het, is tydens die wedstryd teen Wallis tydens die 2010-Sesnasies-toernooi ter geleentheid van Twickenham se eeufees gedra. Die huidige trui vir die 2025–26-seisoen word deur Castore vervaardig. Dit bevat ’n eenvoudige wit kortbroek en ’n gewone wit hemp met rooi strepe aan albei sye. Die wegtrui is swart met blou strepe aan albei sye. Die broeke is ook wit. Die sokkies vir tuiswedstryde is swart, en die sokkies vir wegwedstryde is heeltemal swart. == Truiverskaffers en -borge == Sedert die professionalisering van rugby in 1995 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- | ?–? |{{vlagikoon|Engeland}} [[Bukta]] | — |- | 1991–1997 | {{vlagikoon|Engeland}} [[Cotton Traders]] | [[BT Cellnet]] (1996–2002) |- | 1997–2012 | {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Nike (maatskappy)|Nike]] |rowspan=4| [[O2 (selfoonmerk)|O₂]] (sedert 2002) |- | 2012–2020 | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Canterbury of New Zealand]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/9119457/Nike-loses-England-rugby-shirt-deal-to-Canterbury.html |title=Nike loses England rugby shirt deal to Canterbury |publisher=Daily Telegraph |author=Harry Wallop |date=2 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- | 2020–2025 | {{vlagikoon|Engeland}} [[Umbro]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/news/article/umbro-to-become-official-england-rugby-kit-partner |title=Umbro to become official England Rugby Kit partner |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=5 Mei 2020 |accessdate=6 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506232252/https://www.englandrugby.com/news/article/umbro-to-become-official-england-rugby-kit-partner |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/confirmed-england-announce-theyre-dumping-canterbury-for-new-kit-provider/ |title=Confirmed {{!}} England announce they’re dumping Canterbury for new kit provider |publisher=Ruck |date=5 Mei 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- | sedert 2025 | [[Castore]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://no.fashionnetwork.com/news/Castore-signs-major-kit-deal-with-england-rugby-ahead-of-women-s-world-cup,1722915.html |title=Castore signs major kit deal with England Rugby ahead of Women's World Cup |publisher=Fashion Network |author=Nigel Taylor |date=23 April 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Twickenham-stadion}} [[Lêer:Stade de Twickenham à Londres.jpg|duimnael|’n Lugaansig van Twickenham-stadion in Londen]] [[Lêer:Twickenham Rugby Pitch - England vs Australia.png|duimnael|Binnekant van Twickenham-stadion]] Twickenham in die suidweste van [[Londen]] is die grootste suiwer rugbystadion wêreldwyd. In hul vroeë jare het die Engelse rugbyspan ’n aantal stadions dwarsdeur Engeland vir toetswedstryde gebruik, voordat Twickenham in 1910 hul tuiste geword het. Ná uitverkope wedstryde op Kristalpaleis se Nasionale Sportsentrum teen Nieu-Seeland in 1905 en Suid-Afrika in 1906 het die Rugbyvoetbalunie (RFU) besluit om in sy eie stadion te belê en met die krieketspeler en entrepreneur Billy Williams ooreengekom om ’n tuiste vir Engelse rugby te vind. Die grond vir die stadion is in 1907 vir £5&nbsp;572 12s en 6d aangekoop, en die sooi is die volgende jaar gespit.<ref name="Twickenhamhist">{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/TwickenhamStadium/WorldRugbyMuseum/RugbyHistory/StadiumChronology.aspx |title=Twickenham Stadium Time Line |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=15 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115050016/http://www.rfu.com/TwickenhamStadium/WorldRugbyMuseum/RugbyHistory/StadiumChronology.aspx |archive-date=15 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste toetswedstryd op Twickenham was op 15 Januarie 1910 die wedstryd tussen Engeland en Wallis. Die tuisspan het ná ’n 11–6-oorwinning met die wins weggestap, nadat hulle Wallis vir die eerste keer sedert 1898 geklop het.<ref name="FirstTest">{{en}} {{cite web |url=http://www.twickenham-museum.org.uk/detail.php?aid=162&cid=1&ctid=2 |title=The Rugby ground |publisher=twickenham-museum.org.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die stadion is in 1927 en weer in 1932 uitgebrei; maar tot in die 1990’s is die stadion nie verder opgeknap nie, toe nuwe pawiljoens in die noorde, ooste en weste gebou is;<ref name="Twickenhamhist" /> in 2005 en 2006 is ’n pawiljoen in die suide opgerig, waardeur die stadion ’n volledige bak met ’n kapasiteit van 82&nbsp;000 geword het. Engeland het sy eerste toetswedstryd in die herontwikkelde Twickenham op 5 November 2006 teen die All Blacks gespeel,<ref name="CeleMatch">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st106836.htm |title=England v New Zealand Celebration Match Twickenham |publisher=rugbynetwork.net |author=Sally Price |date=29 Oktober 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> wat Nieu-Seeland met 41–20 gewen het, nadat hulle Engeland voor ’n rekordskare van 82&nbsp;076 gedomineer het.<ref name="RuthlessABs">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2349780/Ruthless-All-Blacks-make-England-pay.html |title=Ruthless All Blacks make England pay |publisher=The Daily Telegraph |location=Londen |author=Mick Cleary |date=6 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Alhoewel Engeland sy tuiswedstryde sedert 1910 byna uitsluitlik op Twickenham gespeel het, het hulle in 1998 twee keer op Huddersfield se [[Kirklees-stadion]], in 1997 op [[Old Trafford]] (teen Nieu-Seeland) en in 1992 op [[Wembley-stadion]] (teen Kanada) te staan gekom.<ref name="Trafford">{{en}} {{cite journal |title=Eeh-bah-scrum, Woody;Rugby Union |journal=The Sun |date=9 Desember 1997 |page=29}}</ref><ref name="Huddersfield">{{en}} {{cite journal |title=England not good enough |journal=The Sunday Times |location=Londen |author=Stephen Jones |date=22 November 1998}}</ref> Hulle het in Junie 2009 ook die eerste toets van ’n twee-toetsreeks teen Argentinië op Old Trafford gespeel; ’n wedstryd wat oorspronklik in Argentinië beplan was, maar deur dié land se rugbyunie weens finansiële omstandighede na Engeland verskuif is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/7867120.stm |title=England to play at Old Trafford |publisher=[[BBC]] |date=3 Februarie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die grond van Twickenham is in Junie 2012 deur ’n hibride ''Desso''-tipe vervang wat gebruik maak van kunsvesels verweef met egte gras. Dit maak dit baie makliker om in nat omstandighede te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/9327536/Twickenham-to-get-a-new-pitch-as-part-of-75m-makeover-in-major-modernisation-ahead-of-2015-World-Cup.html |title=Twickenham to get a new pitch as part of £75m makeover in major modernisation ahead of 2015 World Cup |publisher=The Telegraph |author=Gavin Mairs |location=Londen |date=12 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tot in 1910 het die Engelse span verskeie rugbystadions dwarsdeur Engeland gebruik: {| | * [[The Oval (Londen)|Kennington-ovaal]], [[Londen]] * Whalley Range, [[Manchester]] * St John’s Ground, [[Leeds]] * Rectory Field, [[Blackheath, Londen|Blackheath]] * Richardson’s Field, Blackheath | * Crown Flatt, [[Dewsbury]] * Athletic Ground, [[Richmond, Londen|Richmond]] * [[Headingley-stadion]], Leeds * [[Birkenhead Park]], [[Birkenhead, Verenigde Koninkryk|Birkenhead]] * Meanwood Road, Leeds | valign="top" | * [[Fallowfield-stadion]], Manchester * [[Kingsholm-stadion]], [[Gloucester]] * [[Welford Road-stadion]], [[Leicester]] * [[Ashton Gate-stadion]], Bristol * [[Crystal Palace National Sports Centre|Crystal Palace]], Londen |} === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2015}} [[Lêer:Rwc15 venues.png|duimnael|Stadions in Engeland tydens die Rugbywêreldbeker 2015]] Die Rugbywêreldbeker 1991 is deur die destydse Vyfnasies Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis saam aangebied, met Engeland wat sewe wedstryde op vier stadions gehuisves het. Groep 1 (wat Engeland ingesluit het) is dwarsdeur Engeland beslis. Twickenham in Londen het beide die openingswedstryd en die eindstryd tussen die Wallabies en Engeland gehuisves. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Welford Road-stadion in [[Leicester]], [[Kingsholm-stadion]] in [[Gloucester]] en Cross Green in Otley. Die Rugbywêreldbeker 1999 is ook deur die destydse Vyfnasies Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis saam aangebied, met Engeland wat nege wedstryde op vier stadions gehuisves het. Groep B (wat Engeland ingesluit het), asook Engeland se wedstryd tydens die uitspeelrondte en die twee halfeindwedstryde is op verskeie stadions dwarsdeur Engeland beslis. Twickenham in Londen het ses wedstryde tydens dié toernooi gehuisves. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Kirklees-stadion in Huddersfield, Ashton Gate-stadion in [[Bristol]] en Welford Road-stadion in [[Leicester]]. Die Rugbywêreldbeker 2015 is deur Engeland en Wallis saam aangebied, met elf stadions wat dwarsdeur Engeland vir 40 wedstryde gebruik is, terwyl in Wallis net die Millenium-stadion vir agt wedstryde gebruik is. Engeland se Twickenham is onder andere vir die openings- en die eindstryd tussen die All Blacks en die Wallabies gebruik. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: [[Wembley-stadion]] en [[Olimpiese Stadion (Londen)|Olimpiese Stadion]] in [[Londen]], [[St. James’ Park]] in [[Newcastle upon Tyne]], [[Stad Manchester-stadion]] in [[Manchester]], [[Villa Park]] in [[Birmingham]], [[Elland Road]] in [[Leeds]], [[King Power-stadion]] in Leicester, [[Stadion MK]] in [[Milton Keynes]], [[Falmer-stadion]] in [[Brighton]], Kingsholm-stadion in Gloucester en [[Sandy Park]] in [[Exeter]]. == Toetswedstryde == [[Lêer:England IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Engeland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Engeland het 468 van sy 839 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 55,78%. Engeland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Maart 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=1;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – England |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | align="left" | {{ARGru}} || 30 || 24 || 5 || 1 || 80,00 |- | align="left" | {{AUSru}} || 57 || 29 || 27 || 1 || 50,88 |- | {{geenvlag|[[Britse Barbarians|Barbarians]]}} || 18 || 10 || 8 || 0 || 55,56 |- | align="left" | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{FIJru}} || 10 || 9 || 1 || 0 || 90,00 |- | align="left" | {{FRAru}} || 113 || 61 || 45 || 7 || 53,98 |- | align="left" | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{IRLru}} || 144 || 81 || 55 || 8 || 56,25 |- | align="left" | {{ITAru}} || 33 || 32 || 1 || 0 || 96,97 |- | align="left" | {{JPNru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{CANru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Māori All Blacks || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | align="left" | {{NEDru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{NZLru}} || 47 || 9 || 36 || 2 || 19,15 |- | align="left" | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{geenvlag|Presidents XV}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | align="left" | {{ROMru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SAMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SCOru}} || 144 || 77 || 48 || 19 || 53,47 |- | align="left" | {{RSAru}} || 47 || 16 || 29 || 2 || 34,04 |- | align="left" | {{TGAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{USAru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{WALru}} || 144 || 71 || 61 || 12 || 49,31 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''839''' || '''468''' || '''319''' || '''52''' || '''55,78''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Terwyl die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' nie as toetswedstryde beskou word nie, erken die RFU in teenstelling met ander beheerliggame al die wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] as toetswedstryde. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:First international rugby 1871.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd ter wêreld: Engeland teen Skotland op 27 Maart 1871 in [[Edinburg]]]] [[Lêer:Frace england first rugby 1906.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Frankryk op 22 Maart 1906 in [[Parys]]]] [[Lêer:England v australia 1909.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Australië op 9 Januarie 1909 in [[Blackheath, Londen|Blackheath]]]] Veral met die nasionale spanne van die naburige Britse Tuisnasies handhaaf die Engelse ’n intensiewe wedywering. Die eerste toetswedstryd ter wêreld is in 1871 teen Skotland gespeel en sedert 1879 ding albei spanne mee om die Calcuttabeker, die oudste trofee in internasionale sport. Van die 144 toetswedstryde tot dusver het Engeland 77 gewen, Skotland 48, met 19 gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver twee keer ontmoet (in 1991 en 2011) en Engeland het albei wedstryde gewen. Daarbenewens is die toetswedstryd om die 1938-Calcuttabeker noemenswaardig. Dit was die eerste rugbywedstryd wat in televisie gebeeldsend is en is deur die [[BBC]] uitgesaai.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.radiotimesarchive.co.uk/pdf/RT-TV-1938.pdf |title=TELEVISION – Monday, March 14 to Saturday, March 19 |publisher=RadioTimes |date=11 Maart 1938 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland en Frankryk het tot dusver in 113 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 61 gewen het en Frankryk 45, met sewe gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vyf keer ontmoet; Engeland het drie keer gewen en Frankryk twee keer. Wedstryde tussen albei spanne word deur die pers en die ondersteuners in albei lande ''Le Crunch'' genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/570281 |title=Le Crunch: What is it? Where is it? And who wins it? |publisher=[[Rugbywêreldbeker]] |date=10 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Veral tydens rugbywêreldbekertoernooie is Engeland en Frankryk die suksesvolste spanne van die Noordelike Halfrond. Albei spanne het amper afwisselend die eindstryd behaal (slegs in 1995, 2015 en 2023 het spanne van die Suidelike Halfrond die [[Webb Ellis-beker]] beslis). Engeland het tot dusver in vier eindstryde gespeel, terwyl Frankryk tot dusver in drie eindstryde gespeel het, gedurende altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie. Albei spanne beskik ook oor die finansieel sterkste ligas ter wêreld (die Engelse Premierskap en die Franse Top 14). Engeland en Ierland het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 81 gewen het en Ierland 55, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver nog nie ontmoet nie. Sedert 1988 ding albei spanne mee om die Millenniumtrofee wat ter geleentheid van [[Dublin]] se 1000ste herdenking geskenk is.<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Engeland het dié trofee tot dusver 22 keer gewen en Ierland 17 keer. Engeland en Wallis het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 71 gewen het en Wallis 61, met twaalf gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet, waarvan Engeland een gewen het en Wallis twee, met die laaste wedstryd in 2015. Wat die Sesnasies-toernooi aanbetref is beide Engeland en Wallis is die gesamentlik suksesvolste spanne met ’n algehele 39 titels elk. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Engeland ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Eweneens het Engeland tydens al sy eindstrydverskynings teen spanne van die Suidelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen die Wallabies en Springbokke elk). Teen die Wallabies het Engeland die eindstryde van 1991 en 2003 beslis, waarvan Engeland laasgenoemde gewen het. In 2007 en 2019 het hulle teen die Springbokke gespeel, maar hulle is in albei eindstryde verslaan. Gedurende wêreldbekertoernooie het Engeland teen Suid-Afrika net een oorwinning aangeteken: tydens die groepfase in 2003. Teen die All Blacks het Engeland gedurende wêreldbekertoernooie tot dusver vier wedstryde gespeel, waarvan Engeland die halfeindstryd in 2019 gewen het. Teen die Wallabies is hul wenrekord meer gebalanseerd: Van tot dusver sewe wedstryde het Engeland vier gewen en Australië drie. ’n Bykomende aspek in hul wedywering met die Wallabies is die sedert die laat 19de eeu bestaande intensiewe, sportiewe wedywering tussen Engeland en Australië, wat ook in ander sportsoorte (veral [[krieket]] en die [[Statebondspele]]) ’n besondere status geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newstatesman.com/politics/sport/2017/11/why-england-and-australia-love-hate-each-other |title=Why England and Australia love to hate each other |publisher=New Statesman |author=Simon Barnes |date=25 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vanaf 1997 tot 2022 het Australië en Engeland meegeding om die Cookbeker (genoem na [[James Cook]]) en sedert 2008 ding Engeland en Nieu-Seeland mee om die Hillary-skild (genoem na [[Edmund Hillary]] wat in 2008 oorlede is).<ref name="Part One" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee (genoem na die Australiese rugbyspeler en [[Aborigines|Aborigine]] [[Mark Ella]], asook die Engelse rugbyspeler [[Edgar Mobbs]]) vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/doing-the-right-thing-ella-welcomes-cook-cup-name-change-20220616-p5aub8.html |title=‘Doing the right thing’: Ella welcomes Cook Cup name change |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Iain Payten |date=17 Junie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:William Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Engeland het in 2003 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Engeland het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en die [[Webb Ellis-beker]], waarom vierjaarliks meegeding word, een keer omhoog gehou: tydens die vyfde Rugbywêreldbeker 2003 in Australië. Daarmee is Engeland die eerste en tot dusver enigste rugbyspan van die Noordelike Halfrond wat dié trofee ingepalm het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is Engeland in die kwarteindstryd deur Wallis uitgeskakel. Tydens die Rugbywêreldbeker 1991 het Engeland die eindstryd gemaak, maar hulle is deur Australië verslaan. In 1995 het Engeland die halfeindstryd bereik, maar hulle is deur Nieu-Seeland geklop en is ook in die daaropvolgende klein finale om die derde plek deur Frankryk verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Engeland in die kwarteindstryd deur die Springbokke uitgeskakel. In 2003 het hulle hul grootste sukses aangeteken, toe Engeland in die eindstryd die gasheer Australië verslaan het. In 2007 is hulle in die eindstryd deur Suid-Afrika geklop. In 2011 is Engeland in die kwarteindstryd deur Frankryk uitgeskakel en tydens die Rugbywêreldbeker 2015 tuis reeds in die groepfase. In 2019 het hulle die uitslag van 2007 herhaal, toe hulle in die eindstryd deur Suid-Afrika geklop is. In 2023 het Engeland vir die eerste keer in die derde plek geëindig. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || '''Kampioen''' |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Naaswenner |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:Calcutta Cup, England vs Scotland.jpg|duimnael|upright|Die Calcuttabeker is een van die oudste trofeë in die rugbywêreld en word sedert 1879 tussen Engeland en Skotland beslis]] Engeland se enigste jaarlikse toernooi is die [[Sesnasies-toernooi]] waartydens hulle teen vyf ander Europese lande speel: Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Wallis. Die Sesnasies het begin as die Tuisnasies-toernooi in 1883 wat Engeland met ’n Driekroon gewen het. Engeland het die titel tot dusver 29 keer ongedeeld gewen en die kampioenskap tien keer gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span se langste tussenpose in titels was 18 jaar (1892–1910). Engeland het tot dusver 13 Grand Slams aangeteken, d.w.s. ’n Driekroon saam met ’n oorwinning oor Frankryk gedurende dieselfde toernooi. As deel van die Sesnasies-toernooi ding hulle ook met Skotland mee om die Calcuttabeker wat Engeland vir die eerste keer in 1880 gewen het. Sedert 1988 ding Engeland tydens die Sesnasies-toernooi met Ierland mee om die Millenniumtrofee. Die wedstryde tussen Engeland en Frankryk word dikwels “Le Crunch” genoem.<ref>{{en}} ''The Irish Times'', 27 Mei 1981, bl. 27.</ref> * 29 ongedeelde titels (1883, 1884, 1892, 1910, 1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1930, 1934, 1937, 1953, 1957, 1958, 1963, 1980, 1991, 1992, 1995, 1996, 2000, 2001, 2003, 2011, 2016, 2017, 2020) * 10 gedeelde titels (1886, 1890, 1912, 1920, 1932, 1939, 1947, 1954, 1960, 1973) * 13 Grand Slams (1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1957, 1980, 1991, 1992, 1995, 2003, 2016) * 26 Driekrone (1883, 1884, 1892, 1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1934, 1937, 1954, 1957, 1960, 1980, 1991, 1992, 1995, 1996, 1997, 1998, 2002, 2003, 2014, 2016, 2020) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Engeland maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Engeland getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Engeland na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Engeland as gasheer op. As deel daarvan het Engeland van 1997 tot 2022 met Australië meegeding om die Cookbeker en sedert 2008 teen Nieu-Seeland om die Hillary-skild.<ref name="Part One" /> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee vervang. === Olimpiese Spele === Engeland is twee keer tydens Olimpiese rugbytoernooie deur ’n span verteenwoordig. * [[Olimpiese Somerspele 1900|1900]]: Derde plek (verteenwoordig deur Moseley Wanderers RFC) * [[Olimpiese Somerspele 1908|1908]]: Tweede plek (verteenwoordig deur Cornwall se keurspan) == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Engelse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/follow/news-and-media/england-rugbys-2026-guinness-six-nations-squad-announced |title=England Rugby's 2026 Guinness Six Nations squad announced |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie]] |date=23 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Alex Mitchell]] || [[Skrumskakel]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}27 |- | [[Ben Spencer]] || Skrumskakel || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Jack van Poortvliet]] || Skrumskakel || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}21 |- | [[George Ford]] || [[Losskakel]] || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | 105 |- | [[Marcus Smith]] || Losskakel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Seb Atkinson]] || [[Senter]] || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Fraser Dingwall]] || Senter || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}7 |- | [[Max Ojomoh]] || Senter || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Henry Slade]] || Senter || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}74 |- | [[Henry Arundell]] || [[Vleuel]] || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}11 |- | [[Immanuel Feyi-Waboso]] || Vleuel || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Tommy Freeman]] || Vleuel || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}23 |- | [[Cadan Murley]] || Vleuel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Elliot Daly]] || [[Heelagter]] || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}74 |- | [[George Furbank]] || Heelagter || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Freddie Steward]] || Heelagter || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}41 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Luke Cowan-Dickie]] || [[Haker]] || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Theo Dan]] || Haker || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}20 |- | [[Jamie George]] || Haker || [[Saracens]] || style="text-align:center" | 105 |- | [[Trevor Davison]] || [[Stut]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Ellis Genge]] || Stut || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}75 |- | [[Joe Heyes]] || Stut || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Emmanuel Iyogun]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Bevan Rodd]] || Stut || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Billy Sela]] || Stut || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Ollie Chessum]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}30 |- | [[Arthur Clark]] || Slot || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Alex Coles]] || Slot || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Maro Itoje]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Slot || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}97 |- | [[Chandler Cunningham-South]] || [[Losvoorspeler]] || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}20 |- | [[Tom Curry]] || Losvoorspeler || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}65 |- | [[Ben Earl]] || Losvoorspeler || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Greg Fisilau]] || Losvoorspeler || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Guy Pepper]] || Losvoorspeler || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}7 |- | [[Henry Pollock]] || Losvoorspeler || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}5 |- | [[Sam Underhill]] || Losvoorspeler || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}45 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Edgar Mobbs.jpg|duimnael|upright|Edgar Mobbs (voor 1917)]] [[Lêer:Ronald Poulton-Palmer.jpg|duimnael|upright|Ronald Poulton (1911)]] [[Lêer:Wavell Wakefield, 1st Baron Wakefield of Kendal.jpg|duimnael|upright|Wavell Wakefield (1922)]] 17 voormalige Engelse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[William Percy Carpmael]] || Voorspeler || 2010 |- | [[Alan Rotherham]] || Agterspeler || 2010 |- | [[Harry Vassall]] || Voorspeler || 2010 |- | [[Martin Johnson]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[John Kendall-Carpenter]] || Voorspeler || 2011 |- | [[Alfred Hamersley]] || Voorspeler || 2013 |- | [[Jason Leonard]] || [[Stut]] || 2014 |- | [[Bill Beaumont]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2014 |- | [[Edgar Mobbs]] || [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Ronald Poulton]] || [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Wavell Wakefield]] || [[Losvoorspeler]] || 2015 |- | [[Lawrence Dallaglio]] || [[Vleuel]], [[Agsteman]] || 2016 |- | [[Jeremy Guscott]] || [[Senter]] || 2016 |- | [[Jonny Wilkinson]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2016 |- | [[Rob Andrew]] || [[Losskakel]] || 2017 |- | [[Will Carling]] || [[Senter]] || 2021 |- | [[Richard Hill]] || [[Losskakel]] || 2025 |} Daarbenewens is [[William Webb Ellis]] (glo die uitvinder van rugby), die Rugby-skool (die privaatskool waar die rugbyspel uitgedink is), die wêreldkampioenafrigter [[Clive Woodward]] en die [[Varsity-wedstryd]] (sedert 1872 jaarliks tussen die universiteite [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] en [[Universiteit van Oxford|Oxford]] beslis) ingeskryf. [[Wêreldrugby]] het een Engelse speler as speler van die jaar benoem: [[Jonny Wilkinson]] (in 2003). === Spelerkeuring === Terwyl die RFU toesig oor die nasionale span hou, is die nasionale spelers sedert die rugbyspel se professionalisering in 1995 deur kontrakte aan hul klubs in die Engelse Premierskap gebonde. Sedertdien is hulle deel van ’n magstryd ''club v country'' (“klub teen land”) tussen die klubs en die RFU.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tuck, Jason |title=The Men in White: Reflections on Rugby Union, the Media and Englishness |publisher=International Review for the Sociology of Sport |edition=38 |series=2 |pages=195 |year=2003 |doi=10.1177/1012690203038002003}}</ref> Hierdie konflik het in 1998 vir die eerste keer die nasionale span geraak, toe ’n aantal klubs geweier het om spelers vir die nasionale span se toer na Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskikbaar te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-woodward-embroiled-in-club-v-country-spat-rears-its-face-again-1148115.html |title=Woodward embroiled in club v country spat rears its face again |publisher=The Independent |author=Hewett, Chris |date=3 Maart 1998 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende hierdie “toer uit die hel” (''Tour of Hell'') is Engeland met tweede-keur-spelers in al die vier toetswedstryde verslaan, insluitende ’n 0–76-nederlaag teen Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=The Times |author=Baldwin, Mark |date=2 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Engelse klubs het ook uit die Heineken-beker 1998/99 onttrek, nadat met die RFU geen ooreenkoms oor die finansies en die speldatums bereik is nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Morgan, Michael |title=Optimizing the structure of elite competitions in professional sport – lessons from Rugby Union |publisher=Managing Leisure |edition=7 |pages=56 |year=2002 |doi=10.1080/13606710110117023}}</ref> In 2001 het van die klubs saam met die RFU die organisasie “England Rugby” gestig om die Engelse Premierskap met die nasionale span te koördineer. Albei partye het ooreengekom om die aantal liga- en toetswedstryde vir sleutelspelers (’n groep van 50 tot 60 spelers wat deur die RFU benoem is) te reduseer en sodoende beserings en uitputtings te voorkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/1454059.stm |title=New deal to protect England stars |publisher=[[BBC]] |date=24 Julie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In ruil vir geleende spelers het die klubs ’n vergoeding van die RFU ontvang. Hierdie ooreenkoms word as ’n baanbreker vir die nasionale span se sukses tydens die Rugbywêreldbeker 2003 beskou. In 2004 het Clive Woodward ná ’n ampstermyn van sewe jaar as hoofafrigter bedank, nadat hy nie toegang tot die spelers verkry het soos hy dit geëis het nie: ''I wanted more from the union – more training days with the players, more influence over the way they were treated – and ended up with less.'' (“Ek wou meer van die unie hê – meer oefendae met die spelers, meer invloed op die manier waarop hulle behandel is – en ek het uiteindelik minder gekry.”)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/woodward-i-wasnt-ready-to-compromise-i-wanted-more-and-i-got-less-551277.html |title=I wasn't ready to compromise. I wanted more and I got less... |publisher=The Independent |author=Hewett, Chris |date=4 September 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy opvolger Andy Robinson het die gebrek aan beheer oor die nasionale spelers vir die negatiewe wenrekord van sy span aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/the-big-interview-andy-robinson-k3lkthb2mkv |title=The Big Interview: Andy Robinson |publisher=The Times |author=David Walsh |date=5 Augustus 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Brian Ashton, wat Robinson as hoofafrigter opgevolg het, het sy span vir die Sesnasies-toernooi 2007 vroegtydig bekend gemaak, en gehoop dat die klubs in die week voor ’n toetswedstryd geen ligawedstryd sou speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2007/0213/214443-england/ |title=Ashton set to name side for Croker |publisher=rte.ie |date=14 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die RFU en die Premierskap se klubs het toe ’n soortgelyke ooreenkoms soos dié van 2001 gesluit, wat die nasionale span van nasionale spelers uit die klubs vir toetswedstryde voorsien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/peace-deal-agreed-in-club-v-country-row-36hn0qlf07h |title=Peace deal agreed in club v country row |publisher=The Times |author=Cain, Nick |date=24 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Martin Johnson Leicester.jpg|duimnael|upright|Martin Johnson (2007)]] [[Lêer:Jonathan Peter Wilkinson London 2015 (4)-trimmed.jpg|duimnael|upright|Jonny Wilkinson (2015)]] [[Lêer:Jason Leonard 2018 cropped.jpg|duimnael|upright|Jason Leonard (2018)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Engeland se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=1;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Ben Youngs]] || 2010–2023 || 127 |- | {{0}}2 || [[Dan Cole]] || 2010–2025 || 118 |- | {{0}}3 || [[Jason Leonard]] || 1990–2003 || 114 |- | {{0}}4 || [[Owen Farrell]] * || 2012–2026 || 112 |- | {{0}}5 || [[Jamie George]] * || 2015–2026 || 109 |- | {{0}}6 || [[George Ford]] * || 2014–2026 || 108 |- | {{0}}7 || [[Courtney Lawes]] || 2009–2023 || 105 |- | {{0}}8 || [[Danny Care]] || 2008–2024 || 101 |- | {{0}}9 || [[Maro Itoje]] * || 2016–2026 || 109 |- | 10 || [[Dylan Hartley]] || 2008–2018 || {{0}}97 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=1;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Will Carling]] || 1988–1996 || 59 |- | {{0}}2 || [[Owen Farrell]] || 2018–2024 || 48 |- | {{0}}3 || [[Chris Robshaw]] || 2012–2017 || 42 |- | {{0}}4 || [[Martin Johnson]] || 1998–2003 || 39 |- | {{0}}5 || [[Dylan Hartley]] || 2012–2018 || 30 |- | {{0}}6 || [[Lawrence Dallaglio]] || 1997–2004 || 22 |- | {{0}}7 || [[Bill Beaumont]] || 1978–1982 || 21 |- | {{0}}8 || [[Steve Borthwick]] || 2008–2010 || 21 |- | {{0}}9 || [[Martin Corry]] || 2005–2007 || 17 |- | 10 || [[Phil Vickery]] || 2002–2008 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=1;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Owen Farrell]] * || 2012–2026 || 1237 |- | {{0}}2 || [[Jonny Wilkinson]] || 1998–2011 || 1179 |- | {{0}}3 || [[George Ford]] * || 2014–2026 || {{0}}496 |- | {{0}}4 || [[Paul Grayson]] || 1995–2004 || {{0}}400 |- | {{0}}5 || [[Rob Andrew]] || 1985–1997 || {{0}}396 |- | {{0}}6 || [[Marcus Smith]] * || 2021–2026 || {{0}}314 |- | {{0}}7 || [[Toby Flood]] || 2006–2013 || {{0}}301 |- | {{0}}8 || [[Jon Webb]] || 1987–1993 || {{0}}296 |- | {{0}}9 || [[Charlie Hodgson]] || 2001–2012 || {{0}}269 |- | 10 || [[Dusty Hare]] || 1974–1984 || {{0}}240 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=1;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Rory Underwood]] || 1984–1996 || 49 |- | {{0}}2 || [[Jonny May]] || 2013–2023 || 36 |- | {{0}}3 || [[Ben Cohen]] || 2000–2006 || 31 |- | {{0}}4 || [[Will Greenwood]] || 1997–2004 || 31 |- | {{0}}5 || [[Jeremy Guscott]] || 1989–1999 || 30 |- | {{0}}6 || [[Jason Robinson]] || 2001–2007 || 28 |- | {{0}}7 || [[Dan Luger]] || 1998–2003 || 24 |- | {{0}}8 || [[Anthony Watson]] || 2014–2024 || 23 |- | {{0}}9 || [[Josh Lewsey]] || 1998–2007 || 22 |- | 10 || colspan=3 | Vyf spelers met 20 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Clive Woodward.jpg|duimnael|upright|Clive Woodward (2013)]] [[Lêer:Eddie Jones Rugby.jpg|duimnael|upright|Eddie Jones (2009)]] Engeland het in 1969 sy eerste hoofafrigter benoem: Don White. Die huidige hoofafrigter is Steve Borthwick wat die pos in 2022 oorgeneem het. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | Don White || 1969–1971 || 27 |- | John Elders || 1972–1974 || 38 |- | John Burgess || 1975 || 17 |- | Peter Colston || 1976–1979 || 33 |- | Mike Davis || 1979–1982 || 63 |- | Dick Greenwood || 1983–1985 || 24 |- | Martin Green || 1985–1987 || 36 |- | Geoff Cooke || 1988–1994 || 72 |- | Jack Rowell || 1994–1997 || 72 |- | Clive Woodward || 1997–2004 || 71 |- | Andy Robinson || 2004–2006 || 41 |- | Brian Ashton || 2006–2008 || 55 |- | Rob Andrew || 2008 || 0 |- | Martin Johnson || 2008–2011 || 55 |- | Stuart Lancaster || 2011–2015 || 61 |- | Eddie Jones || 2015–2022 || 72,8 |- | Richard Cockerill (tussentyds) || 2022 || 0 |- | Steve Borthwick || sedert 2022 || 60,5 |} == Toekennings == Die Italiaanse sporttydskrif ''Gazzetta dello Sport'' het die Engelse nasionale span in 2003 as “wêreldspan van die jaar” aangewys. Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het England dieselfde jaar as “span van die jaar” benoem. Engeland het ook die Laureus Wêreldsporttoekennings as “span van die jaar” ontvang (in 2004). == Swing Low, Sweet Chariot == [[Lêer:SwingLowSweetChariot1873.jpg|duimnael|''Swing Low, Sweet Chariot'', gepubliseer in ''The Jubilee Singers'', 1873]] ''Swing Low, Sweet Chariot'' is ’n onder Engelse ondersteuners gewilde lied – veral tydens tuiswedstryde op Twickenham. Gedurende die 1988-seisoen se laaste wedstryd teen Ierland het Chris Oti drie drieë vir Engeland gedruk. ’n Groep leerlinge van die [[Benediktyne|Benediktynse]] skool Douai het die lied – soos dit tydens rugbywedstryde op die skool gebruiklik is – gedurende sy derde drie begin sing en ander ondersteuners in die stadion het begin saamsing.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/feb/05/rugbyunion.features |title=Blood, mud and aftershave |publisher=The Observer |author=Oliver Price |date=5 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="SwingLow2">{{en}} {{cite web |url=http://www.everyhit.com/stories/swing_low_sweet_chariot.html |title=The story behind "Swing Low Sweet Chariot" and how it became a rugby anthem |publisher=everyhit.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedertdien word ''Swing Low, Sweet Chariot'' tydens Engelse tuiswedstryde deur rugby-ondersteuners gesing.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7049496.stm#jokes |title=All you need to know about rugby: Rugby songs and jokes |publisher=[[BBC]] |author=Tom Geoghegan |date=19 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1991 het die RFU se bemarkingsbestuurder, Mike Coley, opdrag gekry om ’n liedjie vir die komende Rugbywêreldbeker 1991 te vind. Hy het voorkeur gegee aan die liedjie ''Jerusalem'', wat egter reeds vir die Rugbyligawêreldbeker 1989–1992 gebruik is, waarvolgens hy sy voorstel spontaan in ''Swing Low'' verander het. Verskillende variante is opgeneem en die gepubliseerde weergawe het tydens die toernooi die top-40 van die Britse enkelsnittreffers behaal.<ref name="SwingLow2" /> In 2020 het die Wêreldrugbymuseum tot dusver onbekende argiefmateriaal uitgereik, waarin ''Swing Low'' op Twickenham gesing word, as Martin Offiah (met die bynaam “Chariots” na ’n woordspeel met die oorspronklike titel van die rolprent ''Chariots of Fire'' uit die jaar 1981), tydens die Middlesex Sewes-toernooi 1987 speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-51646140 |title=Swing Low, Sweet Chariot rugby 'mystery solved' |publisher=[[BBC]] |author=Lowbridge, Caroline |date=3 Julie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die museumdirekteur is van mening dat die Twickenham-skare die lied al geken het, aangesien dit sedert die 1960’s in rugbyklubs gesing is, met eenvoudige gebare wat die lirieke illustreer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/i-hate-swing-low-sweet-chariot-says-former-hooker-brian-moore-2890266 |title='I hate Swing Low Sweet Chariot' says former hooker Brian Moore |publisher=The Scotsman |author=Jamie Gardner |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die nasleep van die wêreldwye ''Black Lives Matter''-beweging ná die dood van George Floyd het die RFU in Junie 2020 aangekondig dat hulle die gebruik van die lied deur rugby-ondersteuners sal ondersoek, aangesien dit oorspronklik ’n [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] spirituele lied is. Beide die voormalige rugbyspeler Brian Moore en [[Prins Harry, Hertog van Sussex|Prins Harry]] het daarvoor gepleit die liedjie nie meer tydens rugbywedstryde te sing nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/prince-harry-backs-rugby-move-to-kick-out-slavery-song-swing-low-sweet-chariot-93bdw2qjk |title=Prince Harry backs rugby move to kick out slavery song Swing Low, Sweet Chariot |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/international/300039265/exengand-hooker-brian-moore-says-swing-low-sweet-chariot-must-go |title=Ex-Engand hooker Brian Moore says Swing Low, Sweet Chariot must go |publisher=Stuff |date=21 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Martin Offiah het hom kort daarna beywer om die liedjie te behou en dit as ’n geleentheid te gebruik om Engelse en rugby-ondersteuners van ander nasionaliteite oor diskriminasie en die geskiedenis van swartes in die [[Verenigde Koninkryk]] in te lig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/53096584 |title=Black Lives Matter: RFU reviewing use of slave song Swing Low, Sweet Chariot |publisher=[[BBC]] |date=18 Junie 202 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die voormalige nasionale speler Maggie Alphonsi het gesê: “Ek verwelkom die RFU se ondersoek van die liedjie, maar ek dink nie dat die liedjie verbied sal moet word nie”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/12010398/swing-low-debate-a-chance-to-educate-will-greenwood-maggie-alphonsi-topsy-ojo-discuss |title='Swing Low debate a chance to educate' – Will Greenwood, Maggie Alphonsi, Topsy Ojo discuss |publisher=Sky |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste minister [[Boris Johnson]] was van mening dat die lied nie verbied moes word nie en dat daar minder op die simbole van diskriminasie gefokus sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/53096584 |title=Swing Low, Sweet Chariot: Boris Johnson says song should not be banned |publisher=[[BBC]] |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Engelse nasionale krieketspan]] * [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Engelse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Barry Bowker |title=England Rugby |publisher=Cassell |year=1978 |isbn=978-0-304-30214-7}} * {{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=A Social History of English Rugby Union |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0-415-47660-7}} * {{en}} {{cite book |author=Stuart Farmer |title=The Official England Rugby Miscellany |publisher=Vision Sports Publishing Limited |year=2006 |isbn=978-1-905326-12-9 }} * {{en}} {{cite journal |author=Michael Morgan |title=Optimizing the structure of elite competitions in professional sport – lessons from Rugby Union |journal=Managing Leisure |volume=7 |pages=41–60 |year=2002 |doi=10.1080/13606710110117023}} * {{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black – 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers Limited |year=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 }} * {{en}} {{cite journal |author=Jason Tuck |title=The Men in White: Reflections on Rugby Union, the Media and Englishness |journal=International Review for the Sociology of Sport |volume=38 |issue=2 |pages=177–199 |year=2003 |doi=10.1177/1012690203038002003}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|England national rugby union team|Engelse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [http://www.englandrugby.com/ Amptelike webwerf van die Engelse Rugbyvoetbalunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/england Engeland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/england/ Engeland op Planet Rugby] * {{en}} [http://www.sporting-heroes.net/rugby/ Spelerbiografieë] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Engeland]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] 63u6adi1f0yx6iqcswq4eq0fg0huyq9 0 25244 2925343 2885976 2026-08-15T19:00:26Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925343 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Franse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Franse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Frankryk | beeld = France Rugby Logo.svg | unie = [[Franse Rugbyfederasie]] (FFR) | bynaam = ''XV de France'', ''Les Tricolores'' of ''Les Bleus'' | embleem = die Galliese hoenderhaan | kaptein = [[Antoine Dupont]] | afrigter = {{vlagikoon|Frankryk}} [[Fabien Galthié]] <small>(sedert 2020)</small> | stadion = [[Stade de France]], [[Parys]] | kapasiteit = 81&nbsp;338 | patroon_la1 = _whiteborder | patroon_b1 = _France2526h | patroon_ra1 = _whiteborder | patroon_sh1 = _France2526h | patroon_so1 = _Adidas_white | linkerarm1 = 2F5DBF | liggaam1 = 2F5DBF | regterarm1 = 2F5DBF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = E63C34 | patroon_la2 = _France2526a | patroon_b2 = _France2526a | patroon_ra2 = _France2526a | patroon_sh2 = _France2526a | patroon_so2 = _Adidas_white | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 2C2D61 | kouse2 = E3363A | statistiek = Statistiek | toetse = [[Fabien Pelous]] (118)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=9;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Thomas Ramos]] (563)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=9;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Damian Penaud]] (40)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=9;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{FRAru}} 8–38 {{NZLru-r}}<br />([[Parys]], [[Frankryk]]; 1 Januarie 1906) | grootwen = {{FRAru}} 96–0 {{NAMru-r}}<br />([[Marseille]], Frankryk; 21 September 2023) | grootverloor = {{NZLru}} 61–10 {{FRAru-r}}<br />([[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], [[Nieu-Seeland]]; 9 Junie 2007) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Naaswenner in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] | url = | unieurl = www.ffr.fr }} Die '''Franse nasionale rugbyspan''' ([[Frans]]: ''Équipe de France de rugby à XV'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Frankryk]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Frankryk deur die [[Franse Rugbyfederasie]] (''Fédération française de rugby'', FFR) geadministreer. Frankryk neem jaarliks aan die [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Frankryk het die kampioenskap reeds 20 keer gewen, insluitende tien [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slams]], en het nog agt ander kere die titel gedeel. Frankryk se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbekertoernooi in 1987]] het Frankryk by elke toernooi tot die uitklopfase gevorder. Frankryk het die eindstryd drie keer gehaal, waar hulle in 1987 en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] teen die [[All Blacks]] en in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] teen [[Wallabies|Australië]] verloor het. Frankryk het die [[Rugbywêreldbeker 2007]] aangebied, waar hulle soos tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] deur Engeland in die halfeindrondte uitgeskakel is. Frankryk het as gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 2023]] opgetree. Al is Frankryk telkens een van die gunstelingspanne om die rugbywêreldbeker te verower, het dié eer hulle nog nie te beurt geval nie. Franse rugby dateer terug na 1872 toe dié sport deur Britse setlaars na Frankryk gebring is. Op [[Nuwejaarsdag]] 1906 het Frankryk sy eerste toetswedstryd teen Nieu-Seeland in [[Parys]] gespeel. Frankryk het toe sporadies teen die Tuisnasies begin speel, totdat die Franse in 1910 by die Tuisuniekampioenskap aangesluit het om die Vyfnasies (die huidige Sesnasies) te vorm. Frankryk het ook aan die rugbytoernooie van vroeë [[Olimpiese Somerspele]] deelgeneem, en die goue medalje in 1900 en twee silwermedaljes in die 1920’s gewen. Die nasionale rugbyspan het in die 1950’s en 1960’s verdere suksesse behaal en die Vyfnasies in 1959 vir die eerste keer gewen. Frankryk het hul eerste Grand Slam in 1968 ingepalm. Frankryk speel tradisioneel in blou truie met wit broeke en rooi sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Frankryk]] ontleen is. Naas hul kortnaam ''XV de France'' (''XV'' of ''quinze'' verwys na die 15 spelers) dra die span dus die byname ''les tricolores'' of ''les bleus''. Die Franse embleem is ’n goue Galliese hoenderhaan op ’n rooi skild. Hul alternatiewe kleure bestaan uit ’n wit trui met donkerblou broeke en sokkies. Frankryk se internasionale wedstryde word op verskeie plekke dwarsdeur die land gespeel; die [[Stade de France]] in die Paryse voorstad [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]] word tydens die [[Sesnasies-toernooi]] gebruik, en Frankryk het ’n indrukwekkende tuisrekord op die [[Stade Vélodrome]] in [[Marseille]] waar hulle slegs twee keer verloor het: teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] in 2004 en Nieu-Seeland in 2009. In 2002 is Frankryk deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. Twaalf voormalige Franse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Frankryk is tans (Maart 2026) vierde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Franse Rugbyfederasie}} [[Lêer:Occitània - Rugbi.svg|duimnael|Ligging van al die spanne, wat reeds aan die Franse Top 14 deelgeneem het (rooi punte); binne die rooi lyn is [[Oksitanië]], die tradisionele sentrum van Franse rugby]] Die beheerliggaam vir rugby in Frankryk is die Franse Rugbyfederasie (''Fédération française de rugby'', FFR). Die FFR is op 13 Mei 1919 gestig en het die sportkommissie van die polisportiewe beheerliggaam, die Unie van Franse atletiese sportverenigings (''Union des sociétés françaises de sports athlétiques'', USFSA), vervang.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/ffr/la_federation/presentation_de_la_federation |title=La Fédération |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die FFR het op sy beurt in 1934 ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE) as ’n mededinger vir die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig;<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> hulle het eers in 1978 ’n lid van laasgenoemde geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/france |title=France |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As gevolg van die baie groter gewildheid van rugby in Suid-Frankryk was dié sport veral in [[Oksitanië]] oor dekades heen deur ’n kleinskaalse strukturering gekenmerk. In die noorde van die land het elke plaaslike beheerliggaam toesig gehou oor ’n groter geografiese gebied. As deel van ’n fundamentele strukturele hervorming van die FFR in 2018 het die destydse 26 plaaslike beheerliggame 13 nuwes gevorm, wat nou amper met die geografiese uitbreiding van dié van die [[Franse geweste]] ooreenstem.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/actualites/federation/reforme-territoriale-ligues-regionales |title=Réforme Territoriale : Ligues Régionales |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |date=17 Oktober 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie plaaslike beheerliggame is oorgrens: Aan die ''Ligue régionale Auvergne-Rhône-Alpes de rugby'' behoort ook ’n Switserse span,<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lamontagne.fr/clermont-ferrand-63000/sports/decouvrez-l-incroyable-servette-de-geneve-prochain-adversaire-de-cusset_13536638/ |title=Découvrez l'incroyable Servette de Genève, prochain adversaire de Cusset |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |date=11 April 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> terwyl [[Andorra]] en [[Monaco]] onderskeidelik onder toesig van die ''Ligue régionale Occitanie de rugby'' en die ''Ligue régionale Provence Alpes Côte d'Azur de rugby'' is. Die ''Ligue nationale de rugby'' reël die professionele spelbedryf in Frankryk; hulle hou toesig oor die twee belangrikste Franse rugbytoernooie, die Top 14 met 14 spanne en die Pro D2 met 16 spanne.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lnr.fr/ligue-nationale-rugby/qui-sommes-nous |title=Qui sommes-nous? |publisher=Ligue nationale de rugby |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Ierland, Italië, Skotland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugby-uitdaagbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die FFR ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Frankryk oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/france-u20/#latest |title=France U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=25 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325063644/https://www.sixnationsrugby.com/team/france-u20/#latest |archive-date=25 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/ffr/ecol_ovale/informations_generales |title=Le rugby à l’école |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 2017/18-seisoen is die Franse Barbarians die tweede nasionale span van Frankryk.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/actualites/barbarians-francais/barbarians-francais-une-equipe-dexception |title=Barbarians Français : Une équipe d’exception |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë jare === [[Lêer:France XV v New Zealand 1906.jpeg|duimnael|Die eerste Franse span wat op 1 Januarie 1906 in Parys in die eerste toetswedstryd teen Nieu-Seeland te staan gekom het]] Britse handelaars en studente wat in die [[Le Havre]]-streek van Frankryk gebly het, het die rugbysport na Frankryk saamgeneem en in 1872 die eerste Franse rugbyklub, Le Havre AC, gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.terrynorm.ic24.net/rugby%20union%20history.htm#rugbyinfrance |title=How Le Havre became the birthplace of French rugby |publisher=terrynorm.ic24.net |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kort daarna het die Britte die sportsoort ook aan die Franse hoofstad [[Parys]] bekend gestel. Vanaf hier het dit deur skole en universiteite oor die hele land begin versprei.<ref name="hundyears">{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/EN/News/Features/061114+dk+fre+rugby+100.htm |title=100 years of French Test rugby: part one |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Chris Thau |date=14 November 2006 |accessdate=11 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711235014/http://www.irb.com/EN/News/Features/061114%2Bdk%2Bfre%2Brugby%2B100.htm |archive-date=11 Julie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel die oorsprong van rugby in Noord-Frankryk lê, is dit in Suid-Frankryk meer gewild. In Parys is rugby – net soos in Engeland – deur die hoër klas en die elitistiese [[bourgeoisie]] uitgeoefen. In Suid-Frankryk het dit veral [[Boer (landbou)|boere]] en [[landbou]]werkers van wingerde betrek. Rugby is hier as ’n soort weerstand teen die kulturele oorheersing van die hoofstad Parys beskou. Veral laïsisties-gesinde plaaslike politici het die sport ondersteun, omdat die [[Rooms-Katolieke Kerk]] dit as ’n gewelddadige en sondige sport bestempel het. Die plaaslike bevolking het dit ook as ’n middel vir die handhawing van hul eeue oue wedywering tussen enkele valleie, dorpe en nedersettings gebruik.<ref name="secret">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/badge-of-dishonour-french-rugbys-shameful-secret-5329198.html |title=Badge of dishonour: French rugby's shameful secret |author=John Lichfield |publisher=[[The Independent]] |date=6 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beheerliggaam Unie van Franse atletiese sportverenigings (''Union des sociétés françaises de sports athlétiques'', USFSA), wat in 1890 gestig is en verskeie sportsoorte in Frankryk bestuur het, het in 1892 die eerste Rugbytoernooi aangebied (sonder spanne van buite die hoofstadgebied [[Île-de-France]], wat eers vanaf 1898 kon deelneem).<ref name="hundyears" /> Die volgende jaar het die USFSA uit spelers van die Paryse klubs Racing Club de France en Stade Français ’n nasionale keurspan saamgestel, wat wedstryde teen Engelse klubs gespeel het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_tournament.php |title=Histoire du jeu |publisher=rugby-nomades.qc.ca |date=14 November 2006 |accessdate=17 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117120944/http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_tournament.php |archive-date=17 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in Parys is ook ’n rugbytoernooi aangebied en die USFSA het weer ’n keurspan saamgestel. Ná oorwinnings oor Groot-Brittanje (27–8; verteenwoordig deur die Moseley Wanderers) en Duitsland (27–17; verteenwoordig deur die SC Frankfurt 1880) het Frankryk die goue medalje ingepalm.<ref name="olympics">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/olympics.htm#france1900 |title=Rugby at the 1924 Olympics |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die destydse Franse span word egter nie as ’n amptelike nasionale span beskou nie.<ref name="hundyears" /> Op 1 Januarie 1906 is voor ’n skare van 3&nbsp;000 toeskouers op die Paryse [[Parc des Princes]] die eerste toetswedstryd gespeel. Frankryk is deur die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] tydens hul Europatoer met 38–8 verslaan.<ref name="ABGame88">{{en}} {{cite web| url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1088 |title=Match Centre – All Blacks vs France |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later het die Nieu-Seelandse spelers [[Dave Gallaher]] en Billy Stead in die tydskrif ''The Complete Rugby Footballer'' die volgende skynbaar profetiese sin oor die Franse rugby geskryf:<ref name="ABGame88" /> {{cquote|We are strongly of the opinion that the game will spread in their country and that in the course of time they will put a team in the field which will command the utmost respect of any other.}} {{cquote|Ons is oortuig daarvan dat die spel in hul land sal versprei en dat hulle mettertyd ’n span sal saamstel wat die grootste respek van enige ander sal kry.}} Frankryk het op 22 Maart daardie jaar, weer in Frankryk, vir die eerste keer teen Engeland gespeel, en dié keer met 8–35 verloor.<ref name="FranceEngland1906">{{en}} {{cite web |url=http://2rugby.com/game/4551/ |title=France vs England |publisher=2rugby.com |accessdate=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927203914/http://2rugby.com/game/4551/ |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Frankryk het op 5 Januarie 1907 sy eerste oorsese toetswedstryd op Athletic Ground in [[Richmond, Londen|Richmond]] gespeel, maar met 13–41 teen Engeland verloor. Twee dae vroeër het ’n ander Franse span op die Paryse [[Parc des Princes]] teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] te staan gekom. Die Franse span het uitsluitlik uit spelers van die twee Paryse klubs Stade Français en Racing Club de France bestaan. Aangesien die beste Franse spelers destyds in Engeland was, het hierdie wedstryd geen toetsstatus geniet nie. Net twee van die span wat teen die All Blacks gespeel het, het teen Suid-Afrika uitgedraf – die vleuel Paul Sagot en die flank Georges Jérôme – en geen uit die span teen Engeland nie. Die heelwat meer ervare Springbokke het 13 drieë gedruk en Frankryk met 55–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/countries/SA/tr-1906.htm |title=1906-07 Springboks tour |publisher=rugbyrelics.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Vyfnasies en Olimpiese Spele === [[Lêer:Stade de Colombes, 22.06.1919, jeux interalliés, rugby, match France contre Roumanie.JPG|duimnael|links|[[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] teen Frankryk tydens die Inter-Geallieerde Spele in 1919]] [[Lêer:France vs England 1914.jpg|duimnael|Die Franse nasionale rugbyspan voor die wedstryd teen Engeland in 1914]] [[Lêer:1924 France vs USA rugby match.jpg|duimnael|links|Rugbywedstryd tussen Frankryk en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] tydens die Olimpiese Somerspele 1924]] [[Lêer:France rugby 1924.jpg|duimnael|Die nasionale rugbyspan wat Frankryk tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]] verteenwoordig het]] Frankryk het op 2 Maart 1908 vir die eerste keer teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] gespeel, maar hulle is met 14–36 verslaan, en op 20 Maart 1909 het Frankryk vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] gespeel en met 8–19 verloor. Die beheerliggame van die Britse Tuisnasies het die Franse vervolgens vir hul jaarlikse toernooi genooi, waardeur die destydse Tuisnasies- die Vyfnasies-toernooi (vandag die [[Sesnasies-toernooi]]) geword het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=8}}</ref> Kort voor hul vertrek vir die eerste wedstryd tydens die Vyfnasies-toernooi 1910 teen Wallis het net 14 spelers by die treinstasie Parys-Saint-Lazare byeengekom, een man te min vir ’n volledige rugbyspan. Die spanbestuurder kon net betyds in ’n nabygeleë skilderyversameling ’n aan hom bekende plaasvervanger kry en hom van die saamgaan na [[Swansea]] oortuig.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_pionniers.php |title=Joe Anduran : international contre un… Corot |publisher=Rugby Nomades |accessdate=27 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127163048/http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_pionniers.php |archive-date=27 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die toernooi het Frankryk vir die eerste keer teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] te staan gekom. Sy eerste Vyfnasies-oorwinning het Frankryk in 1911 teen Skotland aangeteken (’n naelskraapse 16–15), andersins het die Franse tydens die eerste ses toernooie net nederlae gely. Op 11 Januarie 1913 het die Springbokke tydens hul Europatoer Frankryk besoek; die eerste toetswedstryd tussen albei spanne het in ’n 38–5-oorwinning vir Suid-Afrika geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3984061.stm |title=History favours Springbok slam |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=5 November 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié wedstryd het in ’n tydperk vanaf 1911 tot 1920 geval, waarin Frankryk 18 agtereenvolgende wedstryde verloor het.<ref name="SAvsFraP3">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/southafrica/france/gamesplayed/3/ |title=South Africa vs France > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110656/http://www.rugbydata.com/southafrica/france/gamesplayed/3/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die internasionale spelbedryf vir vyf jaar stopgesit. Ses maande ná die wapenstilstand het die Franse op 11 Mei 1919 in ’n nieamptelike wedstryd teen die keurspan van die in Europa gestasioneerde Nieu-Seelandse Weermag te staan gekom en naelskraap met 13–14 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/tdih-may-11-1919-nz-army-team-leaves-europe/ |title=NZ Army team leaves Europe |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=25 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225021450/http://rugbymuseum.co.nz/tdih-may-11-1919-nz-army-team-leaves-europe/ |archive-date=25 Februarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Twee dae later het die rugbykommissie van die USFSA afgestig en met die [[Franse Rugbyfederasie]] (FFR) sy eie beheerliggaam gestig. Tydens die Vyfnasies 1920 het Frankryk vir die eerste keer Ierland verslaan. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1920]] in [[Antwerpen]], [[België]], se rugbytoernooi was Frankryk saam met die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] die enigste deelnemers. In die enigste wedstryd van dié toernooi is die Franse verrassend met 8–0 verslaan, waarvolgens hulle net die silwermedalje gewen het.<ref name="olympics" /> Enkele weke later het die Franse met ’n oorwinning in Parys wraak geneem. Tydens hul laaste wedstryd van die Vyfnasies 1921 het Frankryk teikens van ’n nuwe sterkte getoon en Ierland met 20–10 geklop. Alhoewel Frankryk in die volgende jaar nie een wedstryd gewen het nie, het hulle teen beide Skotland en Engeland gelykop gespeel. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]] in Parys was rugbyunie vir die laaste keer op die program. Die gasheer Frankryk het in die eerste wedstryd teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] 13 drieë gedruk en hulle maklik met 59–3 verslaan; die vleuel Adolphe Jaureguy het vier drieë gedruk. In die eindstryd op 18 Mei 1924 op die Paryse Colombes-stadion het Frankryk weer teen die VSA te staan gekom. Die toernooi was baie omstrede: eers moes die Amerikaanse span twaalf ure waag voordat hulle toegelaat is om Frankryk binne te tree, en dan is aan hulle geen oefenveld aangebied nie. Met anti-Amerikaanse berigte het die Franse pers die situasie verder aangehits. In die eindstryd voor ’n oproerige skare van 30&nbsp;000 is Frankryk met 17–3 verslaan, alhoewel hulle die gunstelinge was. Die Amerikaanse spelers is tydens die oorhandiging van die medaljes bestook en moes deur die polisie uit die stadion begelei word.<ref name="olympics" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/20/3067036/1924-rugby-a-wild-olympic-rematch |title=1924 Rugby: A Wild Olympic Rematch |publisher=California Golden Blogs |date=20 Junie 2012 |accessdate=26 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826002655/https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/20/3067036/1924-rugby-a-wild-olympic-rematch |archive-date=26 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met hierdie mislukking het ’n reeks van 13 agtereenvolgende nederlae afgeskop. Onder andere is hulle in 1925 deur die All Blacks met 30–6 verslaan, wat die eerste keer sedert hul toets in 1906 weer na Europa getoer het.<ref name="nz25">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=22 |title=Match Centre – in Australia, the British Isles, France and Canada |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Skorsing uit die Vyfnasies === [[Lêer:Philippe Marcombes-Equipe de France de rugby.jpg|duimnael|Die Franse nasionale rugbyspan in 1933]] Gedurende die tweede helfte van die 1920’s was die Franse meer en meer mededingend teenoor die ander deelnemende spanne en hulle het daarin geslaag om die afstand te laat krimp. In 1927 het Frankryk sy eerste oorwinning oor Engeland aangeteken en in 1928 teen Wallis. Dieselfde jaar het hulle vir die eerste keer teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] te staan gekom en net naelskraap verloor. Rondom 1930 het die Franse Rugbyfederasie egter beheer oor die Franse rugby verloor. Berigte oor ’n beweerde professionalisme in die destyds streng amateursport – veral betaling en stropery van spelers deur middel van geheime ooreenkomste – het die Internasionale Rugbyraad merkbaar omgekrap. ’n Bydraende faktor was die probleem, dat wedstryde toenemend in gevegte ontaard en ook die toeskouers gewelddadig begin optree het.<ref name="secret" /> Veral tydens die Vyfnasies 1931 was die geweld sigbaar, toe tydens die wedstryd tussen Frankryk en Wallis verskeie spelers beserings opgedoen het. Uit protes teen die situasie het 14 toonaangewende klubs die ''Union française de rugby amateur'' gestig, wat van 1930 tot 1932 bestaan het. Ondanks verskeie waarskuwings het die FFR nie teen die IRVR se tevredenheid reageer nie, waarvolgens Frankryk vanaf 1932 as ’n nielid van die IRVR nie meer vir die Vyfnasies genooi is nie (vervolgens het die Vyfnasies weer die Tuisnasies-toernooi geword).<ref name="liberation">{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/sports/2019/03/16/1931-violence-amateurisme-marron-la-france-exclue-du-tournoi-des-cinq-nations_1714764 |title=1931 : violence, amateurisme marron, la France exclue du Tournoi des cinq nations |publisher=Libération |author=Gilles Dhers |date=16 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="fivenations">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyworld.com/Story/0,18830,3551_1884973,00.html |title=2/3/4/5/6 Nations Winners |publisher=Rugby World |accessdate=6 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006193153/http://www.rugbyworld.com/Story/0%2C18830%2C3551_1884973%2C00.html |archive-date=6 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="nationshistory">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/1776391.stm |title=Six Nations history |publisher=[[BBC]] |date=28 Januarie 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ten einde van die spelbedryf se voortbestaan was die FFR op soek na nuwe vennote. Aangesien Frankryk sedert 1927 jaarliks minstens een toetswedstryd teen [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] gespeel het, is dié beheerliggaam se voorstel, ’n nuwe internasionale beheerliggaam te stig, goed ontvang. Onder leiding van die FFR is in 1934 die ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE) met nege lede gestig, wat aansluitend die Europese Rugbybeker aangebied het.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Die Franse nasionale rugbyspan het tydens dié toernooi uitsluitlik teen swakker spanne te staan gekom. Dit het tussen 1931 en 1937 tot ’n wenreeks van twaalf agtereenvolgende oorwinnings gelei – ’n rekord wat tot vandag toe bestaan.<ref name="WinningStreak">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/france/mostwinsinarow/ |title=France > Most Wins in a row |publisher=rugbydata.com |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110649/http://www.rugbydata.com/france/mostwinsinarow/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1939 is die FFR deur die IRVR genooi, om vanaf die volgende jaar weer by die Tuisnasies aan te sluit. Die beplande Vyfnasies 1940 kon weens die [[Tweede Wêreldoorlog]] egter nie aangebied word nie.<ref name="liberation" /> Die internasionale spelbedryf is stopgesit, met een uitsondering: Op 25 Februarie 1940, twee en ’n half maande voor die Slag om Frankryk, het die nasionale span in Parys ’n wedstryd teen ’n keurspan van die [[Britse Weermag]] gespeel en is met 3–36 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/111894.html |title=Wooller inspires British Army triumph |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=24 Februarie 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hierdie swak nederlaag het die daling van die Franse rugby se gehalte sigbaar gemaak. Tydens die skorsing het baie rugbyspelers by die professionele kode [[rugby league]] aangesluit. Tot in 1939 is binne enkele jare meer as 200 klubs gestig, wat bowendien meer toeskouers as rugby-unie-klubs gelok het. Voor die uitbreek van die oorlog was dit skynbaar onvermydelik, dat, soos in Australië, rugby league die dominante kode sou word. In Augustus 1940, net ses weke ná die insetting van die Vichy-regering deur die Duitse besetters, het die minister van sport, Jean Ybarnégaray, die verbod van rugby league aangekondig. Vier maande later het die maarskalk Philippe Pétain ’n dekreet onderteken, wat die onteiening van al die rugby-league-klubs en hul samesmelting met rugby-unie-klubs gereël het. Die regering wou met hierdie stap veral Frankryk se “morele waardes” laat “herleef” en die professionalisering in sport beëindig. Ander professionele sportsoorte soos [[sokker]], [[fietsry]] en [[boks]] is hierdeur egter nie geraak nie. Dekades later het aan die lig gekom dat die verbod veral aan die invloed van ampsdraers by die FFR te danke is, wat noue verhoudinge met die Vichy-regime gehandhaaf en die eerste geleentheid gevat het om van die ernstige konkurrensie ontslae te raak. Rugby League kon ná die bevryding van Frankryk nooit van hierdie nekslag herstel nie en word vandag deur rugby unie oorskadu.<ref name="secret" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rl1908.com/Rugby-League-News/vichy.htm |title=French Rugby League – Still Awaiting An Apology |publisher=rl1908.com |accessdate=11 Mei 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060511184130/http://rl1908.com/Rugby-League-News/vichy.htm |archive-date=11 Mei 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Hertoelating en eerste Grand Slam === [[Lêer:Rugby Italia Francia J Prat e Rosi.png|duimnael|Frankryk teen Italië in Rome, 1954, links Jean Prat]] [[Lêer:Argentina France rugby 1954.jpeg|duimnael|Wedstryd tussen Argentinië en Frankryk in 1954, voorblad van ''El grafico'']] Gedurende die naoorlogse tydperk het die Franse rugby ’n ontwikkeling begin toon. In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' uitgespeel – ’n reeks van wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie. Vanaf 1947 het Frankryk weer aan die Vyfnasies deelgeneem. Frankryk het in 1948 Wallis vir die eerste keer in [[Cardiff]] verslaan<ref>{{en}} {{cite book |authors=Alex Potter, Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A.H. & A.W. Reed |location=Wellington |date=1961 |pages=99}}</ref> en in 1951 Engeland in Londen. Eweneens in 1948 het hulle hul eerste oorwinning oor die Wallabies aangeteken. In 1949 het Frankryk as eerste Europese span [[Argentinië]] besoek en die toetsreeks van twee wedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gewen. In 1952 het Frankryk sy tweede wedstryd teen die Springbokke gespeel, en weer met 3–25 verloor. Frankryk het in 1954 vir die eerste keer die Vyfnasies-titel met Engeland en Wallis gedeel.<ref name="results">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4629242.stm |title=Six Nations roll of honour |publisher=[[BBC]] |date=18 Desember 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In dieselfde jaar het Frankryk ook sy eerste 3–0-oorwinning oor Nieu-Seeland op die Stade de Colombes aangeteken.<ref name="FrenchRenaissance">{{en}} {{cite web |url=http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791109,00.html |title=1954: French renaissance |publisher=nobok.co.uk |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055537/http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791109,00.html |archive-date=16 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Augustus 1954 het Frankryk Argentinië weer vir twee toetswedstryde besoek. In 1955 het Frankryk Engeland, Ierland en Skotland verslaan, en ’n oorwinning oor Wallis sou aan hulle die eerste Grand Slam besorg het, d.w.s. oorwinnings oor al die deelnemende spanne gedurende dieselfde toernooi. Frankryk is egter deur Wallis met 16–11 op die Stade de Colombes in Parys geklop en van die historiese geleentheid ontneem; hulle het egter daarin geslaag om die Vyfnasies-titel te deel.<ref>{{fr}} {{cite book |authors=Pierre Salviac, Roger Couderc |title=Le tournoi des cinq nations: 1910–1980 Tous le matches, tous les résultats, tous les jouers |publisher=Éditions Nathan |location=Parys |year=1981 |pages=71–72}}</ref> Die boumeesters van die Franse rugbyrenaissance was die spankapteins [[Jean Prat]] en [[Lucien Mias]]. Laasgenoemde het die lynstaan se ingooi verder ontwikkel en ’n nuwe aanvallende dimensie by die voorspel bygevoeg. Frankryk het in 1958 die eerste span van die [[Noordelike Halfrond]] geword om ’n toer na Suid-Afrika te onderneem. Hulle is voor die toer as groot buiteperde beskou, maar Frankryk het die Springbokke verras en die twee-toetsreeks gewen. Onder kaptein Lucien Mias, wat die beseerde toerkaptein Michel Celaya vervang het, het die onderskatte Franse span die eerste toets op [[Nuwelandstadion|Nuweland]] in [[Kaapstad]] 3–3 geëwenaar en toe nog ’n groter skok aan die Springbokke besorg deur Suid-Afrika op die [[Johannesburg]]se [[Ellispark-stadion|Ellispark]] met 9–5 te klop. Daardie reeksoorwinning word as ’n keerpunt in die Franse rugbygeskiedenis beskou én het aangedui dat Frankryk nou ’n toprugbyland is. Nietemin het Frankryk aan die FIRA verbonde gebly en aan die onreëlmatige Europese Nasiesbeker deelgeneem. In die wedstryde tydens hierdie toernooie, wat amper almal deur Frankryk gewen is, het meestal die Franse reserwespanne uitgedraf; vervolgens word hulle nie as toetswedstryde beskou nie (met uitsondering van die wedstryde teen die hoër gekeurde Roemene).<ref>{{en}} {{cite book |authors=Alex Potter, Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A.H. & A.W. Reed |location=Wellington |date=1961 |pages=83–91}}</ref> Oorwinnings oor Skotland en Wallis op die Stade de Colombes, saam met ’n 3–3-gelykop teen Engeland op Twickenham, het aan Frankryk in 1959 die eerste alleenlike Vyfnasies-titel besorg. Hulle het in Dublin reeds as kampioen aangekom, en net die Grand Slam deur ’n 5–9-nederlaag afgestaan.<ref name="FindingWilliam">{{en}} {{cite web |url=http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791108,00.html |title=1959: Finding William |publisher=nobok.co.uk |accessdate=6 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606210845/http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791108,00.html |archive-date=6 Junie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ''Les Bleus'' het vier drieë gedruk en een afgestaan op Cardiff Arms Park en sodoende Ierland met ’n rekordtelling van 23–6 verslaan. Frankryk se wedstryd teen Engeland het in ’n dooiepunt geëindig en dié twee spanne moes die 1960-Vyfnasies-trofee deel. Pierre Albaladejo het tydens die 23–6-oorwinning oor Ierland ’n nuwe rekord vir die meeste skepdoele opgestel, naamlik drie. Frankryk het toe vir ’n toer na Argentinië vertrek. In drie toetswedstryde het Frankryk in sy drie oorwinnings 78 punte aangeteken, in vergelyking met die Poemas se twaalf punte.<ref name="Stalemate">{{en}} {{cite web |url=http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791046,00.html |title=1960: Stalemate |publisher=nobok.co.uk |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055614/http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791046,00.html |archive-date=16 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1961 het Frankryk die Vyfnasies-trofee alleenlik ingepalm. Gelyktydig het die Springbokke hul Europatoer van 1960/61 onderneem en ’n Grand Slam aangeteken, nadat hulle die vier Tuisnasies – Skotland, Ierland, Engeland en Wallis – tydens dieselfde toer geklop het, maar hulle is deur Frankryk in ’n 0–0-gelykop op die Stade de Colombes vasgebind.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=453;type=series |title=South Africa tour 1960/61 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat gevegte uitgebreek het, is dié wedstryd amper afgelas. Verskeie sportjoernaliste het na die wedstryd as “wedstryd van die eeu” verwys.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.cairn.info/revue-le-temps-des-medias-2007-2-page-121.htm |title=Le rugby n'est pas devenu un sport national grâce à la télévision ! |publisher=cairn.info |authors=Hubert Cahuzac, Guy Lochard, Joris Vincent |date=Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Tricolours het in 1961 die eerste Europese span geword om na Nieu-Seeland te toer. ''Les Bleus'' het egter die helfte van die provinsiale wedstryde en al drie toetswedstryde teen die All Blacks verloor. Op pad huis toe het die Franse in Australië vasgemaak en in [[Sydney]] die eerste wegoorwinning oor die Wallabies (met 15–8) aangeteken.<ref name="DebutRemember">{{en}} {{cite web |url=http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791047,00.html |title=1961: A debut to remember |publisher=nobok.co.uk |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055628/http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791047,00.html |archive-date=16 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Frankryk het die 1962-Vyfnasies gewen, maar ná ’n nederlaag teen Wallis weer die Grand Slam in die vierde agtereenvolgende jaar misgeloop. Eers in 1964 het die Franse span sy eerste nasionale afrigter gekry; voorheen het die spankaptein dié rol vervul. In dieselfde jaar het hulle weer na Suid-Afrika getoer. Hulle het net een van hul ses wedstryde verloor en Suid-Afrika in die enigste toetswedstryd met 8–6 verslaan. Die Suid-Afrikaanse afrigter [[Danie Craven]] was tot sy dood in 1993 daarvan oortuig dat dit die ergste toetswedstryd was waarin die Springbokke in dié tyd gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby365.com/countries/france/springbok-tricolour-the-first-10-encounters |title=Springbok & Tricolour – the First 10 Encounters |publisher=rugby365.com |date=8 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het tydens die Vyfnasies 1966 ’n rekordoorwinning oor Engeland (13–0) aanteken. Ná agtereenvolgende oorwinnings oor Wallis het Frankryk die 1967-Vyfnasies-titel ingepalm. Hulle het die titel in die laaste wedstryd teen Ierland op Lansdowne Road, wat Frankryk met 11–6 gewen het, beklink; net ’n 8–9-nederlaag teen Skotland in die eerste wedstryd het verhoed dat hulle ook die Grand Slam gewen het. Frankryk het gedurende somer 1967 vir hul eerste volskaalse toer na Suid-Afrika vertrek. Hulle is in [[Durban]] met 26–3 en tydens die “slag van [[Bloemfontein]]” met 16–3 geklop, maar was in staat om terug te kom om die derde toets in Johannesburg met 19–14 te wen en die laaste in Kaapstad met ’n 6–6-gelykop te ewenaar. Aan die begin van Januarie 1968 moes die nasionale span twee ernstige slae van die noodlot verduur: Op Nuwejaarsdag het die nasionale speler [[Guy Boniface]] aan die gevolge van ’n motorongeluk beswyk. Vier dae later is Jean-Michael Capendeguy oorlede, toe hy op pad huis toe van Boniface se begrafnis ook in ’n noodlottige ongeluk dood is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/21931330/mercurial-french-centre-guy-boniface-remembered-50th-anniversary |title=Mercurial French centre Guy Boniface remembered on 50th anniversary |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=1 Januarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hierdie tragiese gebeurtenisse het die span laat saam staan en tydens die daaropvolgende Vyfnasies 1968 het hulle nie net die toernooi gewen nie, maar ook vir die eerste keer die Grand Slam. Die spankaptein [[Christian Carrère]] het daarna gemeen, dat die Franse voorheen net as gaste geduld is, maar vanaf nou het die Britte hulle as ’t ware gerespekteer.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://sport24.lefigaro.fr/rugby/xv-de-france/actualites/il-y-a-cinquante-ans-le-xv-de-france-lancait-sa-revolution-894722 |title=Il y a cinquante ans, le XV de France lançait sa révolution |publisher=Le Figaro |author=David Reyrat |date=31 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Tweede Grand Slam en politieke inmenging === [[Lêer:Rugby argentina vs france.jpg|duimnael|Frankryk teen Argentinië tydens hul [[Suid-Amerika]]toer in 1974, voorblad van ''El grafico'']] Vier maande ná hierdie historiese sukses het die Franse ’n maandelange toer na Australië en Nieu-Seeland onderneem. Hulle het al die drie toetswedstryde teen die All Blacks verloor en is ook in die vierde toetswedstryd deur die Wallabies verslaan (laasgenoemde met net een punt verskil). Twee verdere nederlae het in November 1968 bygekom, toe Suid-Afrika Frankryk besoek het. Altesaam het ''Les Bleus'' sedert hul Grand Slam tien agtereenvolgende nederlae gely. Nadat hulle herstel het, het ''Les Bleus'' voortgegaan om as ’n belangrike meedinger in die Vyfnasies op te tree, die titel in 1970 gedeel, en in 1971 as naaswenner geëindig. Vir hul 1971-toer na Suid-Afrika is die gekleurde speler [[Roger Bourgarel]] in ooreenstemming met die [[apartheid]]sbeleid aanvanklik deur die keurkommissie van die span uitgesluit, maar ná intervensie deur die FFR-president [[Albert Ferrasse]] weer vir die span gekeur. Die met Ferrasse bevriende Danie Craven, intussen president van die Suid-Afrikaanse beheerliggaam, het sy uitdruklike toestemming hiervoor gegee. Die twee toetswedstryde het in ’n gelykop en ’n oorwinning vir die Springbokke geëindig.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/-le-respect-je-l-ai-gagne-sur-le-terrain/419378 |title=«Le respect, je l'ai gagné sur le terrain» |publisher=L’Équipe |author=Gilles Navarro |date=24 November 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ’n Toetsreeks tuis teen die Wallabies gedurende laatherfs 1971 het in een oorwinning en een nederlaag geëindig. Tydens die Vyfnasies 1972 het Frankryk in die toetswedstryd op [[Stade Olympique Yves-du-Manoir|Yves du Manoir Stadium]] in Colombes ses drieë gedruk en net een drie afgestaan om sodoende hul hoogste oorwinning (37–12) oor die “aartsvyand” Engeland aan te teken. Dié toernooi kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aansluitend het Frankryk vir sy teenbesoek na Australië getoer, waar hulle ’n gelykop en ’n naelskraapse oorwinning behaal het. Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne op dieselfde plek geëindig en die titel gedeel. In 1974 het Frankryk twee toetswedstryde in Argentinië gewen, tydens die eerste teenbesoek van die Poemas die volgend jaar het twee verdere oorwinnings bygekom. In 1975 het die Franse na Suid-Afrika getoer en elf wedstryde gespeel, waarvan hulle ses gewen het (in albei toetswedstryde het die Springbokke geseëvier). Tydens dié toer het Craven drie wedstryde teen swart en multietniese spanne gereël – ’n voorwaarde “sine qua non”, wat Ferrasse vir die Franse besoek geëis het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=574–576}}</ref> Die Vyfnasies 1976 het vir Frankryk goed verloop, hul enigste nederlaag was teen Wallis en hulle het Engeland met 30–9 geklop. Tydens die Vyfnasies 1977 het die Franse onder hul kaptein [[Jacques Fouroux]] hul tweede Grand Slam aangeteken. Hulle het die ander spanne heeltemal gedomineer en gedurende die vier wedstryde geen enkele drie toegelaat nie, die eerste span in die toernooigeskiedenis wat daarin geslaag het; daarbenewens het hulle elke wedstryd met dieselfde beginspan aangepak.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.franceinter.fr/emissions/la-chronique-de-xavier-mauduit/la-chronique-de-xavier-mauduit-05-fevrier-2017 |title=Le Grand Chelem d’anthologie du XV de France en 1977 |publisher=France Inter |date=5 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die toer in vroegsomer 1977 na Argentinië het Frankryk in die twee toetswedstryde een oorwinning en een gelykop aangeteken. In November dieselfde jaar het Frankryk die All Blacks in [[Toulouse]] met 18–10 verslaan, maar hulle is in Parys met 15–3 geklop, waardeur die toetsreeks geëwenaar is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=77 |title=Match Centre – in France |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1978 het Frankryk die kans op ’n verdere Grand Slam gehad. In die laaste beslissende wegwedstryd in Cardiff het Wallis egter met 16–9 geseëvier en op hul beurt die Grand Slam ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/france/2294438/1978-Finest-hour-of-the-Welsh-golden-boys.html |title=1978: The finest hour of the Welsh golden boys |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Brendan Gallagher |date=14 Maart 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Maart 1978 het die Franse beheerliggaam uiteindelik by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit – 65 jaar nadat die USFSA se eerste aansoek op lidmaatskap verwerp is.<ref name="Wêreldrugby" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |url=https://books.google.ch/books?id=-VhvJML6xa4C&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false}}</ref> Gelyktydig het die FFR aan die FIRA verbonde gebly. Op 14 Julie 1979, die [[Franse Nasionale Dag]], het Frankryk die All Blacks weg in [[Auckland]] verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1753 |title=Match Centre – All Blacks vs France |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Lêer:Jean-Pierre Rives (1981).jpg|duimnael|upright|Jean-Pierre Rives, spankaptein in 1981]] In 1979 het die Franse regering ’n beplande toer van die Springboks na Frankryk verbied en verklaar dat dit “onvanpas” sou wees om Suid-Afrikaanse spanne te huisves.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=607}}</ref> Nadat die Visa-aansoeke vir die Suid-Afrikaanse spelers in September 1979 deur die Franse owerhede afgekeur is, het die buitelandse ministers van albei lande vergader. Daarna het die Suid-Afrikaanse buitelandse minister die Suid-Afrikaanse Rugbyraad (SARR) oor die Franse houding ingelig, waarvolgens tot minstens ná die [[Olimpiese Somerspele 1980]] ’n wedersydse ontmoeting op sportiewe vlak onmoontlik sou wees. Ten spyte van die Franse regering se protes het die Franse Rugbyfederasie daarop besluit om ’n uitnodiging van die SARR te aanvaar en in 1980 na Suid-Afrika te toer, maar ook om vooraf die stand van sake in Suid-Afrika te laat ondersoek.<ref>{{en}} SAIRV: ''Survey of Race Relations in South Africa 1979''. Johannesburg 1980, bl. 592.</ref> Dié ontmoeting het in Oktober 1980 te midde van internasionale betogings plaasgevind. Ná afsluit van die Franse ondersoek in Suid-Afrika het die president van die Franse beheerliggaam, Albert Ferrasse, verklaar, dat hy nog nie met die vordering rakende die opheffing van rasseskeiding in die Suid-Afrikaanse rugbyspel tevrede was nie.<ref>{{en}} SAIRV: ''Survey of Race Relations in South Africa 1980''. Johannesburg 1981, bl. 598.</ref> In November 1980 het Frankryk in die laaste wedstryd teen Suid-Afrika gedurende die apartheidsera te staan gekom; in die sogenoemde “[[somer]]toets” teen die Springbokke op die Kaapstadse [[Nuwelandstadion]] is die Franse span onder hul kaptein [[Jean-Pierre Rives]] deur die Springbokke met 37–15 maklik verslaan. Op 8 April 1983 het die Franse regering al die sportbeheerliggame verbied om in verbinding met hul Suid-Afrikaanse eweknieë te tree, wat onder andere die skrapping van die Franse span se toer na Suid-Afrika tot gevolg gehad het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=638–639}}</ref> === Laaste jare van die amateurtydperk === [[Lêer:Argentina francia peleando ingoal.jpg|duimnael|Argentinië teen Frankryk in 1988, ''El grafico'']] Jacques Fouroux is net voor die afskop van die Vyfnasies 1981 as Franse afrigter aangestel. Gedurende die tien jaar onder sy bestuur het Frankryk die Vyfnasies ses keer gewen, in 1983, 1986 en 1988 die titel met onderskeidelik Ierland, Skotland en Wallis gedeel en ook twee Grand Slams (in 1981 en 1987) ingepalm. In 1981 het Frankryk die Grand Slam op Twickenham beklink. Die Vyfnasies 1983 het in die laaste wedstryd teen die verdedigende kampioen Ierland op Lansdowne Road neergekom, wat Ierland met 22–16 gewen het. Skotland en Frankryk het die Grand Slam op Murrayfield uitgespeel, wat die Skotte ingepalm het. Die 1986-Vyfnasies-titel is deur Skotland en Frankryk gedeel, nadat albei spanne drie wedstryde gewen en een elk verloor het. Tydens die Vyfnasies 1989 het ’n 0–11-nederlaag teen Engeland ’n verdere Grand Slam verhoed.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/that-1980s-sports-blog/2013/mar/20/remembering-england-cardiff-five-nations-1989 |title=Remembering England’s woe in Cardiff in the 1989 Five Nations |publisher=[[The Guardian]] |author=Pyem Steven |date=20 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk se sukses was gegrond op hul sterk skrum. Hierdie taktiek het nie met die Franse se gewone styl van speel ooreengestem nie, want hulle het veral op wye gooie, feintjies en ’n algemeen lewendige spel met baie entoesiasme staat gemaak. Die feit het ’n aantal Franse kommentators, wat ’n meer tegniese benadering verkies het, ontstel. Teenoor die Britse pers het Fouroux sy resep vir sukses bondig met “geen skrum, geen oorwinning” (''no scrum, no win'') omskryf, wat ’n [[Gevleuelde uitdrukking|gevleuelde woord]] geword het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Article/Les-grandes-phrases-du-sport-6-6-jacques-fouroux-no-scrum-no-win/1095114 |title=Les grandes phrases du sport (6/6) – Jacques Fouroux : « No scrum, no win » |author=Francois-Guillaume Lemouton |publisher=L’Équipe |date=3 Januarie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Bekende name uit hierdie tydperk sluit Philippe Sella, Daniel Dubroca en Serge Blanco in. Teen spanne van die Suidelike Halfrond het ''Les Bleus'' ook ’n aantal suksesse behaal, veral teen Argentinië en Australië. In teenstelling daarmee is hulle verskeie kere deur Nieu-Seeland verslaan. Veral die All Blacks se Frankryktoer gedurende herfs 1986 is noemenswaardig. Die Nieu-Seelanders het ’n grootliks onervare span ontbied, aangesien baie van die beste spelers ten spyte van ’n verbod as “Nieu-Seelandse Kavaliers” ’n nieamptelike toer na Suid-Afrika onderneem het en aansluitend geskors is. Die ''Baby Blacks'' het nogtans in Toulouse met 19–7 geseëvier. Frankryk het aansluitend in die “Slag in [[Nantes]]” wraak geneem en met 16–3 gewen. Drie dekades later het ’n aantal Nieu-Seelandse spelers aan die ondersoekjoernalis Pierre Ballester verklap dat hierdie die hardste en wreedste spel in hul lewe was. Die Franse was blykbaar “met amfetamiene toegegooi”. Alhoewel hierdie bewerings nooit bevestig is nie, het dit vir die IRVR aanleiding gegee om voortaan die gebruik van opkikkers te bestry.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/66622194/france-loaded-on-drugs-for-infamous-1986-all-blacks-battle-of-nantes-test |title=France 'loaded' on drugs for infamous 1986 All Blacks 'Battle of Nantes' test |publisher=stuff.co.nz |date=25 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul Grand Slam tydens die Vyfnasies 1987 het Frankryk die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Australië en Nieu-Seeland enkele maande later as een van die gunstelinge betree. Alhoewel hulle in die eerste groepwedstryd teen Skotland net gelykop gespeel het, het hulle maklik met Roemenië en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] afgereken en sodoende hul groep gewen. In die kwarteindstryd het hulle [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] en in die halfeindstryd Australië met 30–24 verslaan (nadat hulle drie keer agterna was). Frankryk kon die prestasie in die eindstryd teen die gunstelinge Nieu-Seeland nie herhaal nie en is toe met 29–9 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1988 het Frankryk vier keer agtereenvolgens teen Argentinië te staan gekom (elk twee keer weg en tuis) en drie keer geseëvier. Die Vyfnasies 1988 is tussen Frankryk en Wallis gedeel. Frankryk het die Vyfnasies 1989 gewen, maar hulle is ná ’n 0–11-nederlaag teen Engeland van die Grand Slam ontneem. In 1990 het Daniel Dubroca as afrigter oorgeneem, maar hy het nie oortuig nie. Onder andere het ''Les Bleus'' in dieselfde jaar twee keer elk teen Australië en Nieu-Seeland verloor, maar ook teen Roemenië. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] het die span blykbaar weer herstel. Ná oorwinnings oor Roemenië, Fidji en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] het die Franse hul groep gewen. Frankryk is egter in die kwarteindstryd deur Engeland uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met Pierre Berbizier het vervolgens ’n verdere bekende voormalige nasionale speler uit die 1980’s die leisels oorgeneem. Nadat ná die einde van die apartheidstelsel Suid-Afrika se verbanning uit internasionale sport gelig is, het die Springbokke in 1992 na Frankryk getoer (een nederlaag en een oorwinning elk). In 1993 het Frankryk vir sy teenbesoek na Suid-Afrika getoer. Die toerkaptein Jean-Francois Tordo is in ’n wedstryd teen die [[Westelike Provinsie]] beseer en deur Olivier Roumat vervang. Frankryk het die toetsreeks gewen, deur ’n gelykop en ’n oorwinning oor hul gashere aan te teken – hulle het met 18–17 op die [[Johannesburg]]se Ellispark gewen, nadat hulle in die vorige toetswedstryd in [[Durban]] met 20–20 gelykop gespeel het. Die reeksoorwenning was onverwags: Frankryk het voorheen teen ’n Suid-Afrikaanse B-span en die provinsiale span [[Blou Bulle|Noord-Transvaal]] verloor, en gelykop teen die Vrystaat geëindig.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=830–840}}</ref> Gedurende die vroeë 1990’s is Frankryk deur Engeland oorskadu. Agt agtereenvolgende nederlae teen Will Carling se spanne, beginnende in 1989, het die Franse rugby se gebrek aan dissipline onderstreep. ’n Enkele Vyfnasies-titel is in 1993 ingepalm, nadat Engeland in beide Cardiff en Dublin verslaan is. In 1992 het Argentinië Frankryk met 24–20 in Nantes laat verstom, die Poemas se eerste oorwinning op Franse bodem. Tydens hul somertoer 1994 na Nieu-Seeland het die Franse onder hul kaptein Philippe Saint-André ’n 2–0-reeksoorwinning oor die All Blacks aangeteken.<ref name="tour1">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=126 |title=Match Centre – France in New Zealand |publisher=All Blacks |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié reeksoorwinning is deur die beroemde “drie aan die einde van die wêreld” (''essai du bout du monde'') tydens die tweede toetswedstryd op 3 Julie in Auckland verseël, toe die Franse kaptein [[Philippe Saint-André]] gedurende die laaste minute vanaf die Franse helfte ’n teenaanval begin en [[Jean-Luc Sadourny]] die wendrie gedruk het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/sports/1994/12/29/au-bout-de-la-terre-les-francais-marquent-un-essai-du-bout-du-monde_117447 |title=Au bout de la terre, les Français marquent un essai du bout du monde |publisher=Libération |author=Jacques Maigne |date=29 Desember 1994 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n gemengde Vyfnasies 1995 was die Franse voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika nie een van die gunstelinge nie. ''Les Bleus'' het egter een van die verassings van dié toernooi geword. Tydens die groepfase het hulle die [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] verslaan, voordat hulle met ’n oorwinning oor Skotland hul groep gewen het. In die kwarteindstryd het hulle Ierland verslaan, voordat Frankryk in die halfeindstryd ná ’n naelskraapse nederlaag teen die latere kampioen Suid-Afrika uitgeskakel is. In die klein finale om die derde plek het Frankryk Engeland verslaan en sodoende ’n nederlaagreeks teen hul “aartsvyande”, wat in 1989 begin het, beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Professionalisering en die wêreldbeker op eie bodem === [[Lêer:France All Blacks 16-11-2002.jpg|duimnael|Frankryk huisves die [[All Blacks]] in die [[Stade de France]], [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]], 2002]] [[Lêer:France Ecosse 6-02-2004.jpg|duimnael|Frankryk (in wit) teen Skotland in 2004]] [[Lêer:France-Wales 24022007 - 10.jpg|duimnael|Frankryk teen Wallis tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2007]] [[Lêer:2007 Corleto Paris.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2007]] tussen Argentinië en Frankryk]] [[Lêer:Ka mate.jpg|duimnael|Frankryk beantwoord die Nieu-Seelandse [[haka]] tydens die 2007-kwarteindstryd met ’n nabystaan – en sou die wedstryd later wen]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Gedurende hierdie oorgangsfase het [[Jean-Claude Skrela]], ’n verdere voormalige nasionale speler, die span afgerig. Sy doel was die beëindiging van die Engelse oorheersing. Die Vyfnasies is veral deur Engeland gewen, wat die Vyfnasies-trofee in 1995 ingepalm en die titel in 1996 verdedig het. Tydens dié toernooi het Frankryk Engeland geklop, maar hulle is deur hul een-punt-nederlaag teen Wallis in die laaste wedstryd van die titel ontneem. Ná die Vyfnasies het Frankryk Roemenië gehuisves en later vir ’n twee-toetsreeks na Argentinië vertrek; die Franse het al daardie wedstryde gewen. Aan die einde van die jaar het hulle Wallis ontmoet, wat Frankryk in die laaste wedstryd van die Vyfnasies geklop het, maar hierdie keer het Frankryk met 40–33 gewen; dié prestasie is egter deur twee tuisnederlae teen die Springbokke opgevolg. Nadat hulle die 1996-Vyfnasies-kampioenskap net-net misgeloop het, het Frankryk die nuwe seisoen met vertroue begin, tydens die Vyfnasies 1997 onoorwonne gebly en hul vyfde Grand Slam ingepalm. Die beslissende wedstryd teen Skotland was ook die laaste Vyfnasies-wedstryd op die Paryse [[Parc des Princes]], aangesien die Franse sedert 1998 die nuwe [[Stade de France]] vir hul tuiswedstryde inspan.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2017/flashback-le-france-ecosse-de-1997-un-match-pour-l-histoire_sto6051562/story.shtml |title=Flashback : Le France – Écosse de 1997, un match pour l'histoire |publisher=rugbyrama.fr |author=Grégory Letort |date=8 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Een week ná hierdie sukses het Frankryk vir die laaste keer in ’n wedstryd van die Europese Nasiesbeker te staan gekom. Hulle is vir die eerste keer deur die komende Vyfnasies-toetreder Italië met 40–32 verslaan en van die titel ontneem. Die Italianers het op hul beurt bewys, dat hulle aan die beste Europese rugbyspanne behoort.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2018/flashback-france-italie-1997-gueule-de-bois-a-grenoble_sto6638434/story.shtml |title=Flashback : France/Italie 1997, gueule de bois à Grenoble |publisher=rugbyrama.fr |author=Grégory Letort |date=20 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n oorwinning oor Roemenië het Frankryk teen Australië vir ’n twee-toetsreeks gespeel, maar verloor. Aan die einde van die jaar het Frankryk Italië, Roemenië en Argentinië tuis geklop; en weer Suid-Afrika vir ’n twee-toetsreeks gehuisves, maar albei wedstryde verloor, die tweede met meer as 40 punte. Ondanks hul swak vertoning tenoor die Suidelike Halfrond-spanne Australië en Suid-Afrika in 1997, het Frankryk sy Vyfnasies-titel in 1998 suksesvol en onoorwonne verdedig, en hul sesde Grand Slam ingepalm (vir die eerste keer in twee agtereenvolgende toernooie). In die beslissende wedstryd, wat weens bouwerk in Cardiff vir eens op die Londense [[Wembley-stadion]] aangebied is, was Wallis van die Franse offensiewe benadering oorweldig en is met 51–0 verneder.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2017/6-nations-flashback-pays-de-galles-france-1998-le-chef-d-oeuvre-de-wembley_sto6093765/story.shtml |title=Flashback : pays de Galles – France 1998, le chef d'oeuvre de Wembley |publisher=rugbyrama.fr |author=Grégory Letort |date=15 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie oorwinnings oor Argentinië het Frankryk se nuwe sterkte gewys. Frankryk het aan die einde van dié jaar ook Australië gehuisves, maar die Wallabies het die toetswedstryd met 32–21 gewen. Hul verdediging van die Vyfnasies-titel in 1999 het swak begin, nadat Frankryk Ierland met net een punt geklop het. Frankryk het vervolgens al die ander wedstryde verloor en die toernooi vir die eerste keer met die “houtlepel” afgesluit. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] het die Franse weer heeltemal anders opgetree. Hulle het die drie groepwedstryde teen Kanada, [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] en Fidji gewen. Aansluitend het hulle in die kwarteindstryd Argentinië verslaan en in die halfeindstryd teen die toernooigunsteling Nieu-Seeland te staan gekom. Teen al die verwagtinge het hulle die All Blacks met 43–31 verslaan, nadat Frankryk aan die begin van die tweede helfte met 14 punte agterna was, het Fabien Pelous se span ’n uitstaande vertoning van aanvallende rugby gewys en 30 agtereenvolgende punte aangeteken. Dié wedstryd word tot vandag toe as een van die bestes in die toernooi se geskiedenis beskou.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.francetvinfo.fr/sports/rugby/coupe-du-monde/recit-coupe-du-monde-de-rugby-ce-jour-de-1999-ou-la-france-a-terrasse-l-ogre-neo-zelandais_1126089.html |title=France-Nouvelle-Zélande 1999 : dans les coulisses du "plus grand match" de l'histoire de la Coupe du monde du rugby |publisher=France Info |author=Pierre Godon |date=17 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die onstuimige aanvalle het egter sy tribuut geëis, aangesien Frankryk sy moegheid gewys het toe hulle deur die Wallabies op Cardiff se nuwe [[Millennium-stadion]] oortuigend met 35–12 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen die draai van die millennium het die amateurtydperk se tradisie van wekelange toere deur lande van die Suidelike Halfrond tot ’n vinnige einde gekom, aangesien die professionele spelbedtryd net min tyd oorgelaat het. Die toere is deur die eindjaarrugbytoetsreeks in Novembermaand en die midjaarrugbytoetsreeks in Juniemaand vervang. Tot op daardie punt was al die Franse nasionale afrigters deeltyds aangestel. Bernard Laporte, wat Stade Français ná 90 jaar weer die Franse kampioenskap laat wen het, het in November 1999 die eerste volledig professionele hoofafrigter van Frankryk geword.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/sports/1999/11/22/rugby-un-nouveau-coach-pour-le-xv-de-francebernard-laporte-l-homme-du-president_288773 |title=Rugby. Un nouveau coach pour le XV de France.Bernard Laporte, l'homme du président. |publisher=Libération |author=Philippe Rochette |date=22 November 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2000 het Italië by die Vyfnasies aangesluit om die huidige Sesnasies te vorm. Frankryk het aan die begin van die opgeknapte toernooi nie aan die verwagtinge voldoen nie, tydens die Sesnasies 2000 teen beide Engeland en Ierland nederlae gely en sodoende as naaswenner agter Engeland geëindig. Nadat hulle Roemenië met 67–20 geklop het, het Frankryk Australië in Parys gehuisves en die Wallabies in die herontmoeting van die 1999-eindstryd met 18–13 verslaan. Vervolgens het Frankryk in ’n twee-toetsreeks teen Nieu-Seeland te staan gekom, waarvan hulle een gewen en een verloor het. Tydens die Sesnasies 2001 het Frankryk weereens nie goed gevaar nie en teen Ierland, Wallis en Engeland verloor; hulle het net die vyfde plek behaal. Aan die einde van die jaar het hulle egter oorwinnings oor beide Suid-Afrika en Australië aangeteken, maar ook ’n indrukwekkende 77–10-oorwinning oor Fidji. Frankryk het tydens die Sesnasies 2002 onoorwonne gebly en sodoende sy eerste Sesnasies-titel en die sewende Grand Slam ingepalm. Onder andere het Frankryk sy hoogste oorwinning tot dusver oor Ierland aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/apr/08/rugbyunion.sixnationsrugby2002 |title=France masterclass in doing Le Slam |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=8 April 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle het egter twee toetswedstryde teen Australië verloor, maar Frankryk het daarin geslaag om Suid-Afrika te verslaan en teen Nieu-Seeland gelykop te speel. Die spelers het verskeie toekennings deur die IRR ontvang, waaronder “span van die jaar”, Laporte as “afrigter van die jaar” en [[Fabien Galthié]] as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2002 |title=IRB Awards 2002 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het twee wedstryde tydens die Sesnasies 2003, insluitende hul openingswedstryd teen Engeland, verloor; Engeland sou tydens dié toernooi ’n Grand Slam inpalm. Frankryk het net die derde plek behaal. In voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het Frankryk teen Argentinië, die All Blacks en Engeland gespeel, maar gemengde resultate aangeteken. Tydens die groepfase van die wêreldbeker het hulle teen Fidji, [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], Skotland en die VSA onoorwonne gebly, en ook in die kwarteindstryd op die [[Telstra Dome]] in [[Melbourne]] Ierland met 43–21 verslaan. In die halfeindstryd op die [[Sydney Voetbalstadion|Telstra-stadion]] in [[Sydney]] is hulle egter deur die latere kampioen Engeland met 24–7 verslaan en ook in die klein finale om die derde plek op dieselfde stadion het Frankryk teen die All Blacks met 13–40 swak verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2004 het Frankryk onder sy afrigter [[Fabien Pelous]] al sy vyf wedstryde gewen en sy agtste Grand Slam ingepalm. Die beslissende wedstryd het in ’n 24–21 teen die wêreldkampioen Engeland neergekom, wat op sy beurt die kans gehad het om die titel in te palm. Die skare van 79&nbsp;900 op die Stade de France was ’n nuwe toeskouerrekord, met ’n bykomende nege miljoen huishoudings agter die televisieskerms.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La légende du tournoi |publisher=Minerva |location=Parys |year=2005 |isbn=2-8307-0793-1 |pages=246}}</ref> Ná ’n kort suksesvolle toer na [[Noord-Amerika]] het Frankryk teen spanne van die Suidelike Halfrond gespeel: Australië, Argentinië en die All Blacks, maar teen die laaste twee verloor. Tydens die Sesnasies 2005 het Frankryk as naaswenner na Wallis geëindig. Frankryk het ’n twee-toetsreeks teen Suid-Afrika en teen Australië gedurende die middeljaar verloor. Aan die einde van dié jaar het Frankryk sy nederlaagreeks teen die Wallabies voortgesit, en hoë oorwinnings oor Kanada en Tonga aangeteken, gevolg deur ’n taai oorwinning oor Suid-Afrika. Tydens die Sesnasies 2006 het Frankryk sy derde Sesnasies-titel onder Laporte gewen, nadat hulle in die openingswedstryd deur Skotland met 16–20 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4674072.stm |title=Scotland 20–16 France |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die laaste Sesnasies voor die [[Rugbywêreldbeker 2007]] was Frankryk se verdediging van die titel weer suksesvol, alhoewel hulle eers in die laaste minute van die laaste wedstryd die titel beklink het. Om die titel te behou moes Frankryk teen Skotland meer punte aanteken as die Iere teen Italië. Hulle was suksesvol en het die toernooi met ’n verskil van vier punte gewen, maar Frankryk is ná ’n naelskraapse nederlaag teen Engeland van die Grand Slam ontneem. In voorbereiding op die wêreldbeker tuis het ''Les Bleus'' onder andere twee wedstryde elk teen Nieu-Seeland en Engeland gespeel, met gemengde uitslae. Nietemin was die verwagtinge voor die afskop van die toernooi hoog. Tydens die openingswedstryd van die Rugbywêreldbeker 2007 het Argentinië Frankryk met 17–12 geklop, waardeur die gasheer nie meer die groep kon wen nie. Ná oorwinnings oor Namibië (die 87–10 was hul hoogste oorwinning tot dusver), Ierland (25–3) en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] het hulle nogtans tot die kwarteindstryd gevorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6990780.stm |title=France 87-10 Namibia |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=16 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In dié wedstryd het hulle teen die All Blacks te staan gekom en die groot gunstelinge met 20–18 verras. Hulle is egter in die halfeindstryd deur die verdedigende wêreldkampioen Engeland met 14–9 verslaan. In die klein finale om die derde plek is Frankryk ’n tweede keer deur Argentinië (met 34–10) verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Derde eindstrydnederlaag en langdurige krisis === [[Lêer:RWC 2011 final FRA - NZL lineout.jpg|duimnael|Eindstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2011]] tussen Frankryk en Nieu-Seeland]] [[Lêer:2015 Rugby World Cup, France vs. Romania (21048401024).jpg|duimnael|Frankryk teen Roemenië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] [[Lêer:Rugby France v Italy 2022 cropped.jpg|duimnael|Frankryk teen Italië tydens die Sesnasies 2022]] Marc Lièvremont het ná die wêreldbeker op eie bodem die nuwe nasionale afrigter van Frankryk geword.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugby365.fr/lievremont-aux-commandes-2152821.html |title=Lièvremont aux commandes |publisher=rugby365.fr |author=Thomas Mico |date=20 Julie 2011 |accessdate=21 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221101507/https://www.rugby365.fr/lievremont-aux-commandes-2152821.html |archive-date=21 Desember 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sowel in 2008 asook in 2009 het Frankryk tydens die Sesnasies die derde plek behaal. In Junie 2009 het hulle vir die eerste keer die Dave Gallaher-trofee omhoog gehou, nadat die All Blacks weg verslaan is. Tydens die Sesnasies 2010 het ''Les Bleus'' veral die skrum gedomineer, wat nie heeltemal met hul gewone benadering van die spel ooreengestem het nie. Met hierdie taktiek het hulle al die ander deelnemende spanne verslaan en die negende Grand Slam ingepalm.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2010/30-pour-un-grand-chelem_sto2261624/story.shtml |title=30 pour un grand chelem |publisher=rugbyrama.fr |date=20 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk het dié prestasie met ’n 12–10-oorwinning oor Engeland in die laaste wedstryd behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/7487203/Six-Nations-2010-France-12-England-10.html |title=France 12 England 10: match report |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Paul Ackford |date=30 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul titelverdediging het die volgende jaar ná ’n 21–22-nederlaag teen Italië misluk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/sixnations/8378214/Italy-22-France-21-match-report.html |title=Italy 22 France 21: match report |publisher=[[Daily Telegraph]] |date=12 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk se veldtog tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland is deur onrus binne-in die span oorheers. Volgens berigte voor die toernooi het sowat 25 van die 30-spanlede oor die hoofafrigter Marc Lièvremont se benadering gekla.<ref name="Imanol postmortem">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/france/rugby/story/153440.html |title=Harinordoquy admits to French uprising |publisher=ESPNscrum |date=31 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die groepfase het Frankryk wenig indrukwekkende oorwinnings oor [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], ’n verwagte nederlaag teen Nieu-Seeland, en ’n skoknederlaag teen Tonga gely. In hierdie stadium het Lièvremont die span in die media hewig gekritiseer en baie van sy spelers kwaad gemaak. Die [[agsteman]]veteraan Imanol Harinordoquy het Lièvremont openlik gekritiseer, omdat hy sy kritiek openbaar gemaak het pleks daarvan dit met die span te bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/france/rugby/story/151169.html |title=Harinordoquy hits back at Lièvremont |publisher=ESPNscrum |date=4 Oktober 2011 |accessdate=17 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117191540/http://en.espn.co.uk/france/rugby/story/151169.html |archive-date=17 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ondanks die nederlae het hulle tot die uitklopfase gevorder. Die spelers het teen hierdie tyd teen Lièvremont in opstand gekom, en Harinordoquy het vir die Franse rugbyverslaggewer ''Midi Olympique'' ná die toernooi vertel, dat “ons onsself van sy toesig moes bevry.”<ref name="Imanol postmortem" /> Die span het Engeland nogtans met 19–12 in die kwarteindstryd verslaan en op ’n omstrede manier Wallis met 9–8 in die halfeindstryd geklop, nadat die Walliese kaptein Sam Warburton met ’n rooi kaart van die veld gesit is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15307018 |title=Wales 8–9 France |publisher=[[BBC]] |date=15 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/8827806/Wales-8-France-9-match-report.html |title=Wales 8 France 9: match report |publisher=[[Daily Telegraph]] |date=15 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Franse het in die eindstryd bewonderenswaardige teenstanders gebly en naelskraap met 8–7 teen die gasheer Nieu-Seeland verloor,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> alhoewel hulle in die tweede helfte die spel meestal oorheers het; vervolgens het Frankryk vir die derde keer as naaswenner van ’n rugbywêreldbekertoernooi geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15405316 |title=2011 Rugby World Cup final: New Zealand 8-7 France |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=23 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder Lièvrement se opvolger Philippe Saint-André het ’n langdurige krisis begin, wat tot vandag toe aanhou. Onder andere het die Franse tydens die Sesnasies 2013 net op die laaste plek geëindig. Die grootste verrassing was hul 18–23-nederlaag teen Italië, die derde tot dusver.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/report/orquera-leads-italy-to-stunning-success-in-rome/#report |title=Orquera leads Italy to stunning success in Rome |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |date=3 Februarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Deur die jaar heen het hulle vier agtereenvolgende nederlae teen Nieu-Seeland gely, in 2014 is hulle drie keer agtereenvolgens deur Australië verslaan. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Frankryk sy groepwedstryde teen Italië, Roemenië en Kanada gewen, maar sy wedstryd teen Ierland verloor, waardeur hulle die eerste plek in die groep se tabel misgeloop het. In die kwarteindstryd het hulle teen die verdedigende en latere kampioen Nieu-Seeland te staan gekom en is met 13–62 verneder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná die teleurstellende wêreldbeker het Guy Novès die span begin afrig, maar hy het ook nie daarin geslaag om die afwaartse neiging stop te sit nie. Onder hom het die Franse net een derde van hul wedstryde gewen (onder andere is hulle in 2017 in al die vier wedstryde teen Suid-Afrika verslaan), waarvolgens die FFR hom in Desember 2017 afgedank en deur Jacques Brunel vervang het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/Xv-de-france-jacques-brunel-remplace-guy-noves-avec-fabien-galthie/861534 |title=XV de France : Jacques Brunel remplace Guy Novès, avec Fabien Galthié ? |publisher=L’Équipe |date=21 Desember 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Brunel se rekord was nie beter nie; onder andere het ''Les Bleus'' in 2018 al hul drie wedstryde teen Nieu-Seeland deels swak verloor, daarbenewens is hulle deur die andersins heeltemal swakker Fidjiane verslaan. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] is Frankryk saam met Engeland en Argentinië in ’n sogenaamde “doodsgroep” geloot. Tydens die groepfase het hulle Argentinië, die VSA en Tonga verslaan en as gevolg van minder bonuspunte tweede in hul groep agter Engeland geëindig. Hul laaste groepwedstryd teen Engeland is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49995604 |title=Rugby World Cup: Typhoon Hagibis forces England-France off; Scotland wait & Ireland play |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2019}}</ref> In die kwarteindstryd is Frankryk deur Wallis met 20–19 uitgeskakel, nadat hulle in die eerste helfte met 19–10 voorgeloop het. Sébastien Vahaamahina is kort ná die rustyd met ’n rooi kaart van die veld gesit, waarna Wallis die leisels oorgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=27 Maart 2021}}</ref> [[Lêer:2023 Rugby World Cup – France vs New Zealand – 2.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die Rugbywêreldbeker 2023 tussen die gasheer Frankryk en Nieu-Seeland]] Sedert die begin van 2020 word Frankryk deur Fabien Galthié afgerig en hy sal die span by ou suksesse laat aanknoop. Tydens die Sesnasies 2020 het Frankryk die toernooititel slegs weens sy swakker punteverskil agter Engeland misgeloop. By die daaropvolgende Herfsnasiesbeker, wat pleks van die tradisionele [[eindjaarrugbytoetsreeks]] beslis is, het Frankryk die eindstryd gehaal, maar hulle is deur Engeland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55204300 |title=Autumn Nations Cup: England beat France in sudden death |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=6 Desember 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2021 het die span ook die tweede plek behaal, dié keer agter Wallis. In November 2021 het hulle hul eerste oorwinning oor Nieu-Seeland in meer as twaalf jaar aangeteken, waarmee die Franse die Dave Gallaher-trofee vir ’n tweede keer ingepalm het, en [[Antoine Dupont]] is deur [[Wêreldrugby]] as “speler van die jaar” benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2021 |title=World Rugby Awards 2021 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2021 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Franse hul wegreeks teen die Wallabies met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/wallabies-v-france-third-test-how-to-watch-chanel-live-blog-match-report-rugby-union-2021717 |title=Wallabies pull off famous win over France after Koroibete red card |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=17 Julie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2022 het die Franse in al hul vyf wedstryde onoorwonne gebly, waarmee hulle vir die eerste keer sedert 2010 met die titel weggestap en hul tiende Grand Slam aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/19/france-england-six-nations-rugby-union-match-report |title=Antoine Dupont try sinks England and secures grand slam for France |publisher=[[The Guardian]] |date=19 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende wegreeks in Japan en die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Franse ook onoorwonne gebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/penaud-and-jalibert-shine-as-france-finish-perfect-year-with-japan-win/#report |title=Penaud and Jalibert shine as France finish perfect year with Japan win |publisher=Autumn Nations Series |date=20 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2023 het hulle weer die tweede plek behaal, dié keer agter die Iere, teen wie hulle hul enigste nederlaag gely het. Weens hul uitstekende prestasies is die Franse in 2023 as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2023 |title=Laureus World Sports Awards 2023 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frankryk was gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 2023]], waar hulle vanweë hul goeie prestasies in die onlangse jare as een van die gunstelinge op die titel beskou is. In die openingswedstryd het die Franse die medegunsteling Nieu-Seeland hul grootste nederlaag in dié tyd tydens ’n toernooi en hul eerste in die groepfase toegedien (met 27–13). In die daaropvolgende groepwedstryd het die reserwespan teen Uruguay ietwat gesukkel (met 27–12). Daarna kon hulle teen Namibië hul grootste oorwinning in dié tyd aanteken (met 96–0) en teen Italië hul maklikste oorwinning oor dié teenstander (met 60–7). In die groepwedstryd teen Namibië het die sleutelspeler en kaptein [[Antoine Dupont]] egter ’n kake- en wangbeenfraktuur opgedoen, waarvolgens sy verskyning in die kwarteindstryd teen Suid-Afrika twyfelagtig was. Dit het die gasheer teen die verdedigende en nuwe wêreldkampioen naelskraap met 28–29 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/881295/france-rugby-world-cup-2023-review |title=France: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=17 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 het die Franse net soos in die vorige jaar die tweede plek agter Ierland behaal. Een jaar later het die span sy 27ste algehele titel ingepalm, maar die Grand Slam ná ’n naelskraapse nederlaag teen Engeland misgeloop. [[Louis Bielle-Biarrey]] het met sy agtste drie ’n nuwe rekord opgestel.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/La-france-domine-l-ecosse-et-remporte-le-tournoi-des-6-nations/1547141 |title=La France domine l'Écosse et remporte le Tournoi des 6 Nations |publisher=L’Équipe |author=Laurent Campistron |date=15 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2026 het die Franse tydens die Sesnasies hulle titel suksesvol verdedig ná ’n naelskraapse 48–46-oorwinning oor Engeland in die laaste wedstryd. Daarby het Bielle-Biarrey sy eie vorige rekord verbeter en nege drieë gedruk.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.eurosport.fr/rugby/6-nations/2026/tournoi-des-six-nations-2026-le-meilleur-ailier-du-monde-il-marche-sur-les-traces-dantoine-dupont-louis-bielle-biarrey-na-aucune-limite_sto23280969/story.shtml |title=Tournoi des Six Nations 2026 – "Le meilleur ailier du monde", "il marche sur les traces d'Antoine" Dupont : Louis Bielle-Biarrey n'a aucune limite |publisher=Eurosport |author=Paul Citron |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:France v great britain 1900.jpg|duimnael|links|Frankryk met hul eerste trui (wit met die USFSA se twee ringe), voordat hulle teen Groot-Brittanje in Oktober 1900 speel]] {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 180 | header = | image1 = France tshirt museumrugby 1910.jpg | alt1 = | caption1 = Frankryk se rugbytrui in 1910, met die Galliese haan en die USFSA se twee ringe op | image2 = Rugby France shirt - 2007.jpg | alt2 = | caption2 = Frankryk se trui tydens die Rugbywêreldbeker 2007 | footer = }} [[Lêer:Logo XV de france.JPG|duimnael|links|Trui van die Franse rugbyspan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] met die tradisionele hoenderhaan op]] Tot in 1912 was die trui van die Franse span wit met twee ringe (die simbool van ''Union des Sociétés Françaises de Sports Athlétiques'', die destydse beheerliggaam van die meeste sportsoorte in Frankryk). Nadat Frankryk sy eerste wedstryd teen Skotland in 1911 gewen het, het die Franse kaptein Marcel Communeau voorgestel dat die span die ''coq gaulois'' (Galliese haan), ’n historiese embleem van Frankryk, as sy simbool gebruik.<ref name="logo2">{{fr}} {{cite web |url=http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_1911.php |title=2 janvier 1911 : la naissance d'une Nation |publisher=Rugby Nomades |accessdate=20 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070920174513/http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_1911.php |archive-date=20 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Galliese haan is waarskynlik deels gekies omdat dit as ’n trotse en dapper dier beskou word wat soms aggressief kan word; dit is egter reeds vroeër deur Franse spanne as ’n simbool gebruik – ’n voormalige [[sokker]]speler, Jean Rigal, het reeds in Mei 1910 ’n trui met dié simbool gedra.<ref name="logo3">{{fr}} {{cite web |url=http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-02.pdf |title=Le coq dans le sport |publisher=Crdp.ac-bordeaux.fr |accessdate=15 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815164225/http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-02.pdf |archive-date=15 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die kenteken was oorspronklik wit en rooi, maar dit is ná 1945 in ’n veelkleurige, geborduurde beeld verander, en is sedert 1970 goud.<ref name="logo4">{{fr}} {{cite web |url=http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-01.pdf |title=Le coq sportif |publisher=Crdp.ac-bordeaux.fr |accessdate=14 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614043732/http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-01.pdf |archive-date=14 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Franse rugbyspan se simbool het gewild geword, en is later deur die Franse afvaardiging by die [[Olimpiese Somerspele 1920]] gebruik, waar die haan op vyf Olimpiese ringe geplaas is.<ref name="logo5">{{fr}} {{cite web |url=http://www.museedusport.fr/histoire_objet.php |title=Ecusson en forme de coq, devenu emblème national |publisher=Musee du Sport |accessdate=10 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010023538/http://www.museedusport.fr/histoire_objet.php |archive-date=10 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die haan het sedertdien ’n bekende simbool van Franse sportspanne geword. Na Franse spelers word soms as ''les coqs'' (“die hane”) verwys en party Franse ondersteuners laat voor wedstryde hane op die speelveld rondloop.<ref name="RoosterField">{{en}} {{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0302_060302_france_birdflu_2.html |title=Bird Flu Strikes at French Identity, Cuisine |publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]] |author=James Owen |date=2 Maart 2006 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174041/http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0302_060302_france_birdflu_2.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Franse rugbyspan dra gewoonlik blou truie, wit broeke, en rooi sokkies, die kleure van die [[Vlag van Frankryk|nasionale vlag]], en hulle word dus ''les tricolores'' (“die driekleuriges”) genoem. Aangesien die Franse span nou veral blou truie dra, word na die span, net soos baie ander Franse sportspanne, dikwels as ''les Bleus'' (“die bloues”) verwys. As die trui met dié van hul teenstanders ooreenstem – soos in wedstryde teen Argentinië, Skotland en Italië – dra Franse spelers wit. Vir die Rugbywêreldbeker 2007 is nuwe truie ontwerp, waarvan een donkerblou is. In Junie 2011 het hulle ’n ander trui bekend gestel met ’n blou hemp, blou broeke en blou sokkies vir hul tuistrui en ’n wit trui, wit broeke en wit sokkies vir hul wegtrui. In 2011 het die Franse Rugbyfederasie (FFR) aangekondig dat Adidas vir ’n tydperk van ses jaar hul nuwe vennoot sou wees, en die vervaardiging van die Franse nasionale rugbytrui vanaf 1 Julie 2012 tot op 30 Junie 2018 sou oorneem.<ref name="adidasjersey">{{en}} {{cite web |url=http://rugbyshirts.net/france-adidas-rugby-deal-5607.html |publisher=RugbyShirts.net |title=France into adidas for International Rugby from 2012 |date=9 Julie 2012 |accessdate=22 Februarie 2013 |archive-url=https://archive.is/20130222010308/http://rugbyshirts.net/france-adidas-rugby-deal-5607.html |archive-date=22 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van Julie 2018 af is die trui vir ’n tydperk van ses jaar deur die Franse uitruster [[Le Coq Sportif]] vervaardig.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lefigaro.fr/sports/rugby/xv-de-france/fil-info/le-coq-sportif-equipementier-du-xv-de-france-des-2018-862857 |title=Le Coq Sportif nouvel équipementier du XV de France à partir de 2018 |publisher=Le Figaro |date=6 Junie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.midi-olympique.fr/breve/30188-xv-france-coq-sportif-remporte-sa-finale |title=XV de France : Le coq sportif remporte sa finale |publisher=Midi olympique |date=3 Junie 2017 |accessdate=4 Junie 2017}} {{dooie skakel}}</ref> In 2024 het die Duitse uitruster Adidas vir vier jaar as truiverskaffer teruggekeer.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/Adidas-sera-l-equipementier-des-equipes-de-france-de-rugby-a-partir-de-2024/1402863 |title=Adidas sera l'équipementier des équipes de France de rugby à partir de 2024 |publisher=L’Équipe |date=15 Junie 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder die nuwe voorsitterskap van president Bernard Laporte het die federasie beoog om die trui aan ’n borg te verhuur. Die FFR het op 24 Januarie 2017 bekend gemaak dat hulle met die bemarking van die trui begin het. In Februarie dieselfde jaar is besluit om die trui te gebruik om Frankryk se aansoek vir die Rugbywêreldbeker 2023 deur ''#France2023'' op die voorkant van die trui te ondersteun.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.letelegramme.fr/sports/rugby/spanequipe-de-francespan-une-publicite-sur-le-maillot-pour-la-coupe-du-monde-2023-2925870.php |title=Équipe de France. Une publicité sur le maillot... pour la Coupe du monde 2023 |publisher=Le Télégramme |date=9 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Maart 2017 het die Groupe Altrad sy ondersteuning vir Frankryk se bod getoon en die maatskappy se kenteken is by die ''#France2023'' op die Franse trui bygevoeg. Die groep het die eerste private maatskappy geword wat op ’n Franse nasionale trui verskyn het. Ná Frankryk se suksesvolle aansoek vir die Rugbywêreldbeker 2023 het Groupe Altrad ’n verdrag met die FFR onderteken en hul kenteken verskyn nou alleenlik op die truie.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/rugby/6-nations/2017/xv-de-france-le-nouveau-maillot-des-bleus-avec-le-logo-altrad_sto6084155/story.shtml |title=XV de France – Le nouveau maillot des Bleus avec le logo Altrad |publisher=Rugbyrama |date=7 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == Sedert 1970 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- | 1970–1975 ||style=text-align:left| [[Le Coq Sportif]] ||rowspan=8| — |- | 1976–1979 ||style=text-align:left| [[Adidas]] |- | 1980–1986 ||style=text-align:left| Le Coq Sportif |- | 1985–1986 ||style=text-align:left| [[Nike (maatskappy)|Nike]] |- | 1986–1998 ||style=text-align:left| Adidas |- | 1998–2012 ||style=text-align:left| Nike |- | 2012–2017 ||style=text-align:left| Adidas |- | 2017–2018 ||style=text-align:left| Adidas |- | 2018–2024 ||style=text-align:left| Le Coq Sportif ||rowspan=2|Groupe Altrad |- | 2024–2028 ||style=text-align:left| Adidas |} == Tuisstadions == [[Lêer:07-09-07 Cérémonie d'ouverture (33).jpg|duimnael|Openingseremonie van die [[Rugbywêreldbeker 2007]] op die [[Stade de France]] in [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]], naby [[Parys]]]] Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskik Frankryk oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Franse gebruik vir hul toetse eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Frankryk. Wedstryde tydens die Sesnasies en vorige toernooie word egter altyd in die metropolitaanse gebied van Parys gehou. Voorheen het Frankryk sy internasionale wedstryde in stadions soos [[Parc des Princes]] en [[Stade Olympique Yves-du-Manoir|Stade Olympique de Colombes]], albei in Parys, gespeel.<ref>{{en}} {{cite journal |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/p/pod/dod-idx?c=wsfh;idno=0642292.0035.014 |title=Crowd Control: Transforming Stadium Spectatorship in Interwar France |journal=Proceedings of the Western Society for French History |author=Rob Lewis |year=2007 |volume=35 |pages=219–232}}</ref> Die [[Stade Olympique Yves-du-Manoir|Stade Olympique de Colombes]] was die hoofstadion tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]], waartydens ook rugby aangebied is.<ref name="olympics" /> Sedert die Franse nasionale rugbyspan aan die einde van 1997 die Parc des Princes verlaat het, dien [[Stade de France]] in [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]] as hul tuisstadion, en hier speel Frankryk ook sy tuiswedstryde tydens die jaarlikse Sesnasies-toernooi. Dit het ’n kapasiteit van 80&nbsp;000.<ref name=sixnationsvenues>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/stadium_france.htm |title=Stade de France |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=23 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323115906/http://www.rbs6nations.com/stadium_france.htm |archive-date=23 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2005 het Frankryk ook tuiswedstryde in ’n aantal ander stadions dwarsdeur die land gespeel: [[Stade Chaban-Delmas]] in [[Bordeaux]], [[Stade Pierre-Mauroy|Grand Stade Lille Métropole]] (nou bekend as Stade Pierre-Mauroy) in [[Villeneuve-d'Ascq]], [[Stade de Gerland]] in [[Lyon]], [[Stade Vélodrome]] in [[Marseille]], [[Stade de la Mosson]] in [[Montpellier]], [[Stade de la Beaujoire]] in [[Nantes]], [[Stade Auguste Bonal]] in [[Montbéliard]], [[Stadium Municipal (Toulouse)|Stadium Municipal]] in [[Toulouse]] en [[U Arena]] in [[Nanterre]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/france/gamesplayed/ |title=Games played by France |publisher=rugbydata.com |accessdate=29 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829125606/http://www.rugbydata.com/france/gamesplayed/ |archive-date=29 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 2012 het die FFR planne vir ’n nuwe rugbystadion in [[Évry, Essonne|Évry]], sowat 25&nbsp;km suid van Parys, bekend gemaak. Na verwagting sou die boukoste sowat 600&nbsp;miljoen&nbsp;€ beloop en die kapasiteit sou omtrent 82&nbsp;000 wees. Sy voltooiing was oorspronklik vir 2017 beplan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/france/9365481/French-rugby-federation-chooses-new-82000-seater-stadium-south-of-Paris.html |title=French rugby federation chooses new 82,000-seater stadium south of Paris |publisher=The Telegraph |date=29 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar dit is later na 2021 of 2022 uitgestel.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://grandstaderugby.fr/le-stade/les-dates-cles/ |title=Le Stade: Les dates clés |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=24 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024144722/http://grandstaderugby.fr/le-stade/les-dates-cles/ |archive-date=24 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Desember 2016 het FFR die stadionprojek amptelik laat vaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12508/10695930/the-french-rugby-federation-abandon-plans-for-new-stadium |title=The French rugby federation abandon plans for new stadium |publisher=Sky Sports |author=Charlotte Bates |date=14 Desember 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2007|Rugbywêreldbeker 2023}} [[Lêer:2007 Rugby Final England medals.jpg|duimnael|Die Stade de France-stadion net nadat die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2007 gespeel is]] Gedurende die Rugbywêreldbeker 1991 is wedstryde van Groep D (wat Frankryk ingesluit het) regdeur Frankryk aangebied, insluitende [[Béziers]], [[Bayonne]], [[Grenoble]], [[Toulouse]], [[Brive]] en [[Agen]]. Beide Parc des Princes en Stadium Municipal het ook een kwarteindstryd gehuisves.<ref name="1991RWCVenues">{{en}} {{cite web |url=http://www.worldcupweb.com/WCrugby/1991.asp |title=1991 Rugby World Cup Results |publisher=worldcupweb.com |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928025833/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/1991.asp |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Groep C-wedstryde tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is regdeur Frankryk aangebied: Béziers, [[Bordeaux]] en Toulouse. ’n Tweede groepwedstryd is in [[Stade Félix-Bollaert]] gehuisves een een kwarteindstryd is op die Stade de France gehou; albei was ook 2007-stadions. Gedurende die Rugbywêreldbeker 2007 het Frankryk as die nominale gasheer opgetree en tydens dié toernooi is tien stadions dwarsdeur die land gebruik ([[Cardiff]] in Wallis en [[Edinburg]] in Skotland het ook enkele wedstryde aangebied).<ref name=wcvenues>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyworldcup.com/destinationFrance/index.html |title=Destination France |publisher=rugbyworldcup.com |accessdate=27 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027111553/http://www.rugbyworldcup.com/destinationFrance/index.html |archive-date=27 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van die Franse stede wat wedstryde gehuisves het, sluit in Bordeaux (Stade Chaban-Delmas), [[Lens, Pas-de-Calais|Lens]] (Stade Félix-Bollaert), Lyon (Stade Gerland), [[Marseille]] (Stade Vélodrome), [[Montpellier]] (Stade de la Mosson), [[Nantes]] (Stade de la Beaujoire), Parys (Stade de France, Saint-Denis en Parc des Princes), [[Saint-Étienne]] ([[Stade Geoffroy-Guichard]]) en [[Toulouse]] (Stadium Municipal).<ref name="wcvenues" /> Die eindstryd is op Stade de France beslis. Hulle het in 2023 weer as gasheer opgetree; dit was die vierde rugbywêreldbekertoernooi waartydens Franse rugbystadions gebruik is. == Toetswedstryde == [[Lêer:France IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Frankryk se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Frankryk het 463 van sy 831 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 55,72%. Frankryk se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Maart 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=9;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – France |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | align="left" | {{ARGru}} || 56 || 40 || 15 || 1 || 71,43 |- | align="left" | {{AUSru}} || 53 || 22 || 29 || 2 || 41,50 |- | align="left" | {{BILru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | align="left" | {{GERru}} || 16 || 14 || 2 || 0 || 87,50 |- | align="left" | {{ENGru}} || 113 || 45 || 61 || 7 || 39,82 |- | align="left" | {{FIJru}} || 12 || 11 || 1 || 0 || 91,67 |- | align="left" | {{GEOru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{IRLru}} || 105 || 61 || 37 || 7 || 58,10 |- | align="left" | {{ITAru}} || 51 || 47 || 3 || 1 || 92,16 |- | align="left" | {{CIVru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{JPNru}} || 8 || 7 || 0 || 1 || 87,50 |- | align="left" | {{CANru}} || 9 || 8 || 1 || 0 || 88,89 |- | align="left" | {{NAMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{NZLru}} || 67 || 15 || 51 || 1 || 22,39 |- | align="left" | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{ROMru}} || 52 || 42 || 8 || 2 || 80,77 |- | align="left" | {{SAMru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SCOru}} || 105 || 61 || 41 || 3 || 58,10 |- | align="left" | {{RSAru}} || 47 || 12 || 29 || 6 || 25,53 |- | align="left" | {{TGAru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | align="left" | {{CZEru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{URUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{USAru}} || 9 || 7 || 2 || 0 || 77,78 |- | align="left" | {{WALru}} || 106 || 52 || 51 || 3 || 49,06 |- | align="left" | {{ZIMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''831''' || '''463''' || '''334''' || '''34''' || '''55,72''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Franse Rugbyfederasie]] (FFR) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' word nie as toetswedstryde beskou nie, die meeste wedstryde tydens die Europese Nasiesbeker, wat oorwegend deur die tweede span gespeel is, word ook nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:ParcdesPrincesParisFrance-NouvelleZélande1906.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Frankryk en Nieu-Seeland op 1 Januarie 1901 in [[Parys]]]] [[Lêer:Frace england first rugby 1906.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Frankryk op 22 Maart 1906 in Parys]] Frankryk en Engeland het tot dusver in 113 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 61 gewen het en Frankryk 45, met sewe gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vyf keer ontmoet; Engeland het drie keer gewen en Frankryk twee keer. Wedstryde tussen albei spanne word deur die pers en die ondersteuners in albei lande ''Le Crunch'' genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/570281 |title=Le Crunch: What is it? Where is it? And who wins it? |publisher=[[Rugbywêreldbeker]] |date=10 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Veral tydens rugbywêreldbekertoernooie is Engeland en Frankryk die suksesvolste spanne van die Noordelike Halfrond. Albei spanne het amper afwisselend die eindstryd behaal (net in 1995, 2015 en 2023 het spanne van die Suidelike Halfrond die [[Webb Ellis-beker]] beslis). Engeland het tot dusver in vier eindstryde gespeel, terwyl Frankryk tot dusver in drie eindstryde gespeel het, gedurende altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie. Albei spanne beskik ook oor die finansieel sterkste ligas ter wêreld (die Engelse Premierskap en die Franse Top 14). Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Frankryk ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Eweneens het Frankryk tydens al sy eindstrydverskynings teen spanne van die Suidelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen die All Blacks en een keer teen die Wallabies). Teen die All Blacks het Frankryk die eindstryde van 1987 en 2011 beslis, maar geen gewen nie. In 1999 het hulle teen die Wallabies gespeel en is ook verslaan. Die Springbokke het Frankryk gedurende wêreldbekertoernooie twee keer ontmoet: in 1995 is hulle in die kwarteindstryd deur die gasheer verslaan en in 2023 het hulle in die kwarteindstryd teen die verdedigende en latere wêreldkampioen verloor. Teen die All Blacks het Frankryk gedurende wêreldbekertoernooie tot dusver agt wedstryde gespeel, waarvan Frankryk die halfeindstryd in 1999 en die kwarteindstryd in 2007 teen die gunsteling Nieu-Seeland gewen het. Teen die Wallabies is hul wenrekord meer gebalanseerd: Van tot dusver vier wedstryde het albei spanne twee elk gewen. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Coupe du monde rugby - tour Eiffel.JPG|duimnael|upright|Die Paryse [[Eiffeltoring]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] Frankryk het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en tydens drie toernooie die eindstryd gehaal, maar teen Nieu-Seeland (in 1987), Australië (in 1999) en weer Nieu-Seeland (in 2011) verloor. Daarmee is Frankryk die tweede mees suksesvolle span van die Noordelike Halfrond, net na Engeland wat die [[Webb Ellis-beker]] tot dusver een keer omhoog gehou het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987 in Australië en Nieu-Seeland het Frankryk die eindstryd gemaak, maar hulle is deur Nieu-Seeland maklik verslaan. Tydens die tweede Rugbywêreldbeker 1991 in die destydse Vyfnasies is Frankryk in die kwarteindstryd deur Engeland uitgeskakel. In 1995 het Frankryk die halfeindstryd behaal, maar hulle is deur die gasheer en latere kampioen Suid-Afrika geklop, in die daaropvolgende klein finale om die derde plek het hulle Engeland verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999, wat eweneens in die destydse Vyfnasies aangebied is, het Frankryk ná ’n sterk optrede teen Nieu-Seeland weer die eindstryd behaal, maar hulle is dié keer deur Australië verslaan. In 2003 is Frankryk in die halfeindstryd deur die latere kampioen Engeland geklop en is ook in die klein finale om die derde plek deur Nieu-Seeland maklik verslaan. Die Rugbywêreldbeker 2007 tuis het met ’n verrassende nederlaag teen sterk Argentyne afgeskop, maar Frankryk het nogtans die halfeindstryd behaal, waar hulle deur Engeland verslaan is; in die klein finale om die derde plek is hulle weereens deur Argentinië geklop. In 2011 het Frankryk ten spyte van die span se weerstand teen die nasionale afrigter die eindstryd behaal, maar hulle is naelskraap deur die gasheer Nieu-Seeland verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2015 is Frankryk in die kwarteindstryd deur die verdedigende en latere kampioen Nieu-Seeland maklik uitgeskakel. Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 het Frankryk sy oorwinning in die kwarteindstryd teen Wallis uit die hand gegee en is naelskraap verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2023 is die gasheer in die kwarteindstryd naelskraap deur die verdedigende en latere wêreldkampioen Suid-Afrika uit die toernooi geskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Kwarteindrondte |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Vierde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:AAT Murrayfield.jpg|duimnael|upright|Tydens die Sesnasies-toernooi ding onder andere Frankryk en Skotland om die Auld Alliance-trofee mee]] Frankryk se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese lande speel: Engeland, Ierland, Italië, Skotland en Wallis. Die Sesnasies het begin as die Tuisnasies-toernooi in 1883 en Frankryk het in 1910 by hulle aangesluit om sodoende die Vyfnasies te vorm.<ref name="results" /><ref name="RollofHonour">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3422419.stm |title=Six Nations roll of honour |publisher=[[BBC]] |date=29 Januarie 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1932 is Frankryk weens beweerde professionaliteit in die destydse amateursport uit die toernooi gesit, maar het in 1947 weer by dié toernooi aangesluit. Hulle het die toernooi in 1954 vir die eerste keer gewen en die titel met beide Engeland en Wallis gedeel. In die volgende seisoen het Frankryk die titel weer met Wallis gedeel en in 1959 vir die eerste keer alleenlik ingepalm.<ref name="RollofHonour" /> Die span se langste tussenpose in titels was 37 jaar (1910–1954). As deel van die Sesnasies-toernooi ding Frankryk sedert 2007 met Italië om die Giuseppe Garibaldi-trofee, sedert 2018 met Skotland om die Auld Alliance-trofee<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sedert 2026 met Ierland om die Solidarity-trofee mee.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/2026/02/02/6-nations-2026-un-nouveau-trophee-recompensera-les-vainqueurs-des-france-irlande-13203703.php |title=6 Nations 2026. Un nouveau trophée récompensera les vainqueurs des France-Irlande |publisher=Rugbyrama |author=Tristan Failler |date=2 Februarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Oor die hele geskiedenis van die toernooi heen is Frankryk die derde suksesvolste land, hulle het nege kampioenskappe minder as Engeland ingepalm. Daar moet egter in ag geneem word dat Frankryk in 34 toernooie minder as die Tuisnasies deelgeneem het. Frankryk het ook bykans dieselfde aantal toernooie gewen waaraan hulle deelgeneem het as Engeland oor dieselfde tydperk heen; Frankryk is ook die suksesvolste span in die naoorlogse tydperk (1945–hede). Frankryk het die titel tot dusver 20 keer gewen en die kampioenskap agt keer gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle het tot dusver met tien Grand Slams weggestap. Die wedstryde tussen Engeland en Frankryk word dikwels “Le Crunch” genoem.<ref>{{en}} ''The Irish Times'', 27 Mei 1981, bl. 27.</ref> * 20 ongedeelde titels (1959, 1961, 1962, 1967, 1968, 1977, 1981, 1987, 1989, 1993, 1997, 1998, 2002, 2004, 2006, 2007, 2010, 2022, 2025, 2026) * 8 gedeelde titels (1954, 1955, 1960, 1970, 1973, 1983, 1986, 1988) * 10 Grand Slams (1968, 1977, 1981, 1987, 1997, 1998, 2002, 2004, 2010, 2022) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Rugby1.jpg|duimnael|Die Trophée des Bicentenaires]] Gedurende die amateurtydperk het Frankryk maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Frankryk getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Frankryk na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Frankryk as gasheer op. As deel daarvan ding Frankryk sedert 1989 met Australië om die Trophée des Bicentenaires (geskenk ter geleentheid van die tweede eeufees van die [[Franse Rewolusie]]) en sedert 2000 teen Nieu-Seeland om die Dave Gallaher-trofee (genoem na David “Dave” Gallaher, die kaptein van die “Original All Blacks” van 1905/06, wat tydens die Eerste Wêreldoorlog in Frankryk gesneuwel het) mee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Olimpiese Spele === Frankryk het drie keer aan Olimpiese rugbytoernooie deelgeneem. Hulle is een keer as Olimpiese kampioen gekroon en twee keer in die eindstryd verslaan (in albei gevalle deur die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]). * [[Olimpiese Somerspele 1900|1900]]: '''Olimpiese kampioen''' * [[Olimpiese Somerspele 1920|1920]]: Naaswenner * [[Olimpiese Somerspele 1924|1924]]: Naaswenner === Europese Nasiesbeker === Die Franse nasionale span het tussen 1935 en 1954 aan die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] deelgeneem en gedurende hierdie tydperk al die ses toernooie gewen. Aansluitend het die Franse beheerliggaam vanaf 1965 net met die reserwespan ''France A'' aan die Europese Nasiesbeker deelgeneem – met uitsondering van die wedstryde teen die hoër gekeurde span [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] – en tot hul uiteindelike onttrekking in 1997 nog 20 titels gewen. * Titeloorwinnings deur die nasionale span (6): 1935, 1936, 1937, 1938, 1952, 1954 * Titeloorwinnings deur ''France A'' (20): 1965/66, 1966/67, 1967/68, 1969/70, 1970/71, 1971/72, 1972/73, 1973/74, 1975/76, 1977/78, 1978/1979, 1979/80, 1981/82, 1983/84, 1984/85, 1985–1987, 1987–1989, 1989/90, 1990–1992, 1992–1994 === Mediterreense Spele === Tot op hede is tydens Mediterreense Spele vier rugbytoernooie aangebied. Die Franse nasionale span het aan al die toernooie deelgeneem en gedurende hierdie tydperk al die vier toernooie gewen. * Titeloorwinnings (4): 1955, 1979, 1983, 1993 == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Franse gevorm span tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/actualites/xv-de-france/xv-de-france-masculin-le-groupe-pour-preparer-le-tournoi-des-six-nations-2026 |title=XV de France masculin : Le groupe pour préparer le Tournoi des Six Nations 2026 |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |date=26 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(arrières)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Thibault Daubagna]] || [[Skrumskakel]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Antoine Dupont]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Skrumskakel || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 59 |- | [[Baptiste Serin]] || Skrumskakel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 46 |- | [[Matthieu Jalibert]] || [[Losskakel]] || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Ugo Seunes]] || Losskakel || [[Racing 92]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Fabien Brau-Boirie]] || [[Senter]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Nicolas Depoortère]] || Senter || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Kalvin Gourgues]] || Senter || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Yoram Moefana]] || Senter || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Noah Nene]] || Senter || [[Stade Français]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Théo Attissogbe]] || [[Vleuel]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Louis Bielle-Biarrey]] || Vleuel || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 22 |- | [[Gaël Dréan]] || Vleuel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Aaron Grandidier-Nkanang]] || Vleuel || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Grégoire Arfeuil]] || [[Heelagter]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Romain Buros]] || Heelagter || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Thomas Ramos]] || Heelagter || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 47 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(avants)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Maxime Lamothe]] || [[Haker]] || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Julien Marchand]] || Haker || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 48 |- | [[Peato Mauvaka]] || Haker || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Dorian Aldegheri]] || [[Stut]] || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Uini Atonio]] || Stut || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | 68 |- | [[Cyril Baille]] || Stut || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 57 |- | [[Georges-Henri Colombe]] || Stut || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Jean-Baptiste Gros]] || Stut || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 40 |- | [[Régis Montagne]] || Stut || [[ASM Clermont Auvergne|Clermont]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Rodrigue Neti]] || Stut || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Dany Priso]] || Stut || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Tevita Tatafu]] || Stut || [[Aviron Bayonnais|Bayonne]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Hugo Auradou]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Section Paloise|Pau]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Joshua Brennan]] || Slot || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Thibaud Flament]] || Slot || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Mickaël Guillard]] || Slot || [[Lyon Olympique Universitaire|Lyon]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Emmanuel Meafou]] || Slot || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Tom Staniforth]] || Slot || [[Castres Olympique|Castres]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Cameron Woki]] || Slot || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Paul Boudehent]] || [[Losvoorspeler]] || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[François Cros]] || Losvoorspeler || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 39 |- | [[Alexandre Fischer]] || Losvoorspeler || [[Aviron Bayonnais|Bayonne]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Oscar Jégou]] || Losvoorspeler || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Anthony Jelonch]] || Losvoorspeler || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Temo Matiu]] || Losvoorspeler || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Lenni Nouchi]] || Losvoorspeler || [[Montpellier Hérault Rugby|Montpellier]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Charles Ollivon]] || Losvoorspeler || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 48 |- | [[Alexandre Roumat]] || Losvoorspeler || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 10 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Jo Maso.JPG|duimnael|upright|Jo Maso (2011)]] [[Lêer:Pierre Villepreux.jpg|duimnael|upright|Pierre Villepreux (1978)]] [[Lêer:Fabien Pelous - Moudenc's rallye, Toulouse town election, 2008 - 1295.jpg|duimnael|upright|Fabien Pelous (2008)]] [[Lêer:Serge Blanco cropped.jpg|duimnael|upright|Serge Blanco (2010)]] Twaalf voormalige Franse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Philippe Sella]] || [[Senter]] || 2008 |- | [[Serge Blanco]] || [[Heelagter]], [[Vleuel]] || 2010 |- | [[André Boniface]] || [[Senter]], [[Vleuel]] || 2010 |- | [[Guy Boniface]] || [[Senter]] || 2010 |- | [[Lucien Mias]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2010 |- | [[Jean Prat]] || [[Losvoorspeler]] || 2010 |- | [[Jo Maso]] || [[Senter]] || 2014 |- | [[Jean-Pierre Rives]] || [[Losvoorspeler]] || 2015 |- | [[Marcel Communeau]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2015 |- | [[Fabien Pelous]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2017 |- | [[Pierre Villepreux]] || [[Heelagter]] || 2018 |- | [[Thierry Dusautoir]] || [[Losvoorspeler]] || 2023 |} Daarbenewens is [[Pierre de Coubertin]] (vir sy invloed op die sport) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/704757 |title=Pierre de Coubertin |work=World Rugby Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Wêreldrugby]] het drie Franse spelers as speler van die jaar benoem: [[Fabien Galthié]] (in 2002), [[Thierry Dusautoir]] (in 2011) en [[Antoine Dupont]] (2021). === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Frankryk se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=9;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Fabien Pelous]] || 1995–2007 || 118 |- | {{0}}2 || [[Philippe Sella]] || 1982–1995 || 111 |- | {{0}}3 || [[Raphaël Ibañez]] || 1996–2007 || {{0}}98 |- | {{0}}4 || [[Gaël Fickou]] * || 2013–2026 || {{0}}98 |- | {{0}}5 || [[Serge Blanco]] || 1980–1991 || {{0}}93 |- | {{0}}6 || [[Olivier Magne]] || 1997–2007 || {{0}}90 |- | {{0}}7 || [[Damien Traille]] || 2001–2011 || {{0}}86 |- | {{0}}8 || [[Nicolas Mas]] || 2003–2015 || {{0}}85 |- | {{0}}9 || [[Sylvain Marconnet]] || 1998–2011 || {{0}}84 |- | 10 || [[Dimitri Szarzewski]] || 2004–2015 || {{0}}83 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=9;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Thierry Dusautoir]] || 2009–2015 || 56 |- | {{0}}2 || [[Fabien Pelous]] || 1997–2006 || 42 |- | {{0}}3 || [[Raphaël Ibañez]] || 1998–2007 || 41 |- | {{0}}4 || [[Jean-Pierre Rives]] || 1978–1984 || 34 |- | {{0}}5 || [[Philippe Saint-André]] || 1994–1997 || 34 |- | {{0}}6 || [[Guilhem Guirado]] || 2016–2019 || 33 |- | {{0}}7 || [[Antoine Dupont]] * || 2021–2026 || 32 |- | {{0}}8 || [[Daniel Dubroca]] || 1986–1988 || 25 |- | {{0}}9 || [[Fabien Galthié]] || 1999–2003 || 25 |- | 10 || [[Guy Basquet]] || 1948–1952 || 24 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=9;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Thomas Ramos]] * || 2019–2026 || 563 |- | {{0}}2 || [[Frédéric Michalak]] || 2001–2015 || 436 |- | {{0}}3 || [[Christophe Lamaison]] || 1996–2001 || 380 |- | {{0}}4 || [[Dimitri Yachvili]] || 2002–2012 || 373 |- | {{0}}5 || [[Morgan Parra]] || 2008–2019 || 370 |- | {{0}}6 || [[Thierry Lacroix]] || 1989–1997 || 367 |- | {{0}}7 || [[Didier Camberabero]] || 1982–1993 || 354 |- | {{0}}8 || [[Gérald Merceron]] || 1999–2003 || 267 |- | {{0}}9 || [[Jean-Pierre Romeu]] || 1972–1977 || 265 |- | 10 || [[Thomas Castaignède]] || 1995–2007 || 252 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=9;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Damian Penaud]] * || 2017–2026 || 40 |- | {{0}}2 || [[Serge Blanco]] || 1980–1991 || 38 |- | {{0}}3 || [[Vincent Clerc]] || 2002–2013 || 34 |- | {{0}}4 || [[Philippe Saint-André]] || 1990–1997 || 32 |- | {{0}}5 || [[Philippe Sella]] || 1982–1995 || 30 |- | {{0}}6 || [[Louis Bielle-Biarrey]] * || 2023–2026 || 29 |- | {{0}}7 || [[Philippe Bernat-Salles]] || 1992–2001 || 26 |- | {{0}}8 || [[Émile Ntamack]] || 1994–2000 || 26 |- | {{0}}9 || [[Christophe Dominici]] || 1998–2007 || 25 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 23 drieë elk |} |} === Spelerkeuring en -voorbereiding === [[Lêer:CNR de Linas-Marcoussis.jpg|duimnael|Oefenkamp in Marcoussis]] In Desember 2016 het die FFR-president Bernard Laporte ’n verandering in die keuringskriterias vir internasionale toernooie aangekondig, waarvolgens net spelers vir die nasionale span mag speel wat Franse staatsburgers is. Dié regulasie is bykomend tot Wêreldrugby se reëls, waarvolgens spelers vir nasionale spanne gekeur mag word, nadat hulle ten minste drie jaar rugby in die betrokke land gespeel het. Ná 31 Desember 2020 beloop die tydperk volgens die reël vyf jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/245382 |title=World Rugby announces historic eligibility regulation reform |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=10 Mei 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor die verandering in die FFR se regulasies kon ook spelers met ’n Franse herkoms vir die nasionale span speel, al was hulle nie Franse staatsburgers nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/38389827 |title=France rugby team to stop selecting 'foreign' players, says Laporte |publisher=[[BBC]] |date=21 Desember 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As gevolg daarvan het Frankryk tydens Sesnasies die minste aandeel buitelandse spelers in sy span.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americasrugbynews.com/2019/01/30/foreign-born-players-in-2019-six-nations/ |title=Foreign-Born Players in 2019 Six Nations |publisher=Americas Rugby News |date=30 Januarie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 1970’s berei die nasionale span op sy tuiswedstryde in die fasiliteite van die Club Shell in Rueil-Malmaison voor. Vanaf 1980 tot 2002 het hulle die boedel La Voisine in Clairefontaine-en-Yvelines gebruik, wat in besit van die Pernod Ricard-groep en aan die Franse beheerliggaam beskikbaar gestel is. Dié kasteeltjie naby die ''Centre technique national Fernand-Sastre'' staan ook as ''Château Ricard'' bekend.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lesechos.fr/2001/04/chateau-ricard-domaine-reserve-du-xv-de-france-715205 |title=« Château Ricard », domaine réservé du XV de France |publisher=Les Échos |date=6 April 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 2002 word elke tuiswedstryd in die ''Centre national du rugby'' in [[Marcoussis]] voorberei, wat oor al die nodige fasiliteite beskik.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/entreprises/offres-entreprises-et-stages-sportifs/stages-sportifs |title=Offres entreprises et stages sportifs |publisher=[[Franse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Afrigters == [[Lêer:Jubilé Chabal-Nallet - 20150604 - Bernard Laporte.jpg|duimnael|upright|Bernard Laporte (2015)]] [[Lêer:Fabien Galthié Feb 2023.jpg|duimnael|upright|Fabien Galthié (2023)]] Frankryk het in 1964 sy eerste hoofafrigter benoem: Jean Prat. Die huidige hoofafrigter is Fabien Galthié wat die pos in 2020 oorgeneem het. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | Jean Prat || 1964–1968 || 66 |- | Fernand Cazenave || 1968–1973 || 32 |- | Jean Desclaux || 1973–1980 || 58 |- | Jacques Fouroux || 1981–1990 || 60 |- | Daniel Dubroca || 1990–1991 || 65 |- | Pierre Berbizier || 1991–1995 || 67 |- | Jean-Claude Skrela || 1995–1999 || 65 |- | Bernard Laporte || 1999–2007 || 63 |- | Marc Lièvremont || 2007–2011 || 60 |- | Philippe Saint-André || 2011–2015 || 44 |- | Guy Novès || 2015–2017 || 33 |- | Jacques Brunel || 2017–2019 || 42 |- | Fabien Galthié || sedert 2020 || 74 |} == Toekennings == Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het Frankryk in 2002 as “span van die jaar” benoem. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Franse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Franse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Philip Dine |title=French Rugby Football—Cultural History |publisher=Berg |year=2001 |isbn=978-1-85973-327-1}} * {{fr}} {{cite book |author=Ian Borthwick |title=France/All Blacks: 100 ans de rencontres |publisher=Au vent des îles |location=Papeete |year=2006 |isbn=2-915654-07-7}} * {{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1}} * {{en}} {{cite book |authors=Alex Potter, Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A.H. & A.W. Reed |location=Wellington |year=1961 |pages=83–91}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|France national rugby union team|Franse nasionale rugbyspan}} * {{fr}} [http://www.ffr.fr/ Amptelike webwerf van die Franse Rugbyfederasie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/france Frankryk by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/france/ Frankryk op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Frankryk]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] tew5uumlp1jierh3xhx4003qw7mu8gy 0 25423 2925376 2925091 2026-08-15T20:36:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925376 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Fidjiaanse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Fidji | beeld = Kenteken van die Fidjiaanse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Fidjiaanse Rugbyunie]] (FRU) | bynaam = Vlieënde Fidjiane | embleem = die [[Palmagtige|palmboom]] | stadion = HFC Bank-stadion, [[Suva]] | kapasiteit = 25&nbsp;000 | kaptein = [[Tevita Ikanivere]] | afrigter = {{vlagikoon|Australië}} [[Mick Byrne]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _fiji23rwch | patroon_b1 = _fiji23rwch | patroon_ra1 = _fiji23rwch | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _blackstripe | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = 000000 | kouse1 = ffffff | patroon_la2 = | patroon_b2 = _fiji_rugby23a | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _redtop | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = | regterarm2 = 000000 | broek2 = ff0000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Nicky Little]] (71)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=14;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Nicky Little]] (670)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=14;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Vereniki Goneva]] en [[Nemani Nadolo]] (22 elk)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=14;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = [[Lêer:Flag of the Samoa Trust Territory.svg|20px]] '''[[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]]''' 0–6 {{FIJru-r}}<br />([[Apia]], [[Samoa]]; 18 Augustus 1924)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=1924;team=14;type=year |title=Fiji / Match results |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | grootwen = {{FIJru}} 124–4 {{NIUru-r}}<br />(Apia, Samoa; 10 September 1983)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=1983;team=14;type=year |title=Fiji's Results – 1983 |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | grootverloor = {{NZLru}} 91–0 {{FIJru-r}}<br />([[Auckland]], [[Nieu-Seeland]]; 10 Junie 2005)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=2005;team=14;type=year |title=Fiji's Results – 2005 |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | Wêreldbekerverskynings = 9/10 | jaar = 1987 | beste = Kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.fijirugby.com }} Die '''Fidjiaanse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Fiji national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Fidji]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Fidji geadministreer deur die [[Fidjiaanse Rugbyunie]] (''Fiji Rugby Union'', FRU) wat in 1913 gestig is. Fidji word deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Fidji is tans (September 2025) negende op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die span neem deel aan die jaarlikse [[Stille Oseaan-nasiesbeker]], saam met [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]]. Fidji is ’n lid van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie (Engels: ''Pacific Islands Rugby Alliance''; ''PIRA''), saam met Tonga; Samoa was tot in 2009 ook ’n lid, maar hulle het hulself onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.samoaobserver.ws/index.php?view=article&id=10568%3Awe-quit&option=com_content&Itemid=53 |title=We quit: SRU |publisher=Samoa Observer |accessdate=20 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220102824/http://www.samoaobserver.ws/index.php?view=article&id=10568%3Awe-quit&option=com_content&Itemid=53 |archive-date=20 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fidji het in 1924 sy eerste internasionale wedstryd teen Samoa gespeel. Fidji, Samoa en Tonga speel gereeld teen mekaar in toernooie soos die Stille Oseaan-nasiesbeker (tot in 2005 Stille Oseaan-drienasies), waarin Fidji tot dusver 19 titels gewen het. Fidji se bynaam is ''Flying Fijians'' (Engels vir: “Vlieënde Fidjiane”). Die Cibi-oorlogsdans ([[Fidjiaans]]: [ˈðimbi]) word voor elke toetswedstryd deur die Fidjiaanse span uitgevoer. Die oorlogsdans dateer uit die land se oorloë met naburige eilande en word sedert 1939 op die rugbyveld gebruik.<ref name="history">{{en}} {{cite web |url=http://www.teivovo.com/history/index.html |title=Rugby History in Fiji |publisher=Teivovo |accessdate=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/ |archive-date=14 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fidji het tot dusver vir nege van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer en slegs die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] misgeloop. In [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] het hulle daarin geslaag om tot die kwarteindrondte deur te dring. Een voormalige Fidjiaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Fidji speel tradisioneel in wit truie met swart kleuraksente, wit broeke en swart-wit-gestreepte sokkies. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Fidjiaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Fidji is die Fidjiaanse Rugbyunie (Engels: ''Fiji Rugby Union'', FRU). Die Fidjiaanse Rugbyunie is in 1913 gestig en het in 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste rugbywêreldbekertoernooi]], ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji |title=Fiji |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarbenewens was die Fidjiaanse Rugbyunie in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref name="islands">{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep die Fidjiaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. ''Fiji Warriors'' is die tweede nasionale span van Fidji en hulle neem aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi deel. Die ''Fiji Sevens'' is die Fidjiaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, [[Olimpiese Somerspele]] en die [[Statebondspele]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/teams/national-15s/ |title=National 15s |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513223501/https://www.fijirugby.com/teams/national-15s/ |archive-date=13 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Fidji oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/tournaments/schools-rugby/ |title=Schools Rugby |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |accessdate=21 September 2025 |archive-date= 9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509082913/https://www.fijirugby.com/tournaments/schools-rugby/ |url-status=dead }}</ref> As deel van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie het die beheerliggaam van 2004 wedstryde gereël van die Stille Oseaan-eilanders, ’n gemeensame keurspan van die drie Stille Oseaan-[[Eilandstaat|eilandstate]] Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]. Aangesien die Stille Oseaan-eilanders nie die gewenste inkomste vir die beheerliggame gegenereer het nie, het die Samoaanse beheerliggaam dié samewerking in 2009 beëindig.<ref name="Samoa quits">{{en}} {{cite web |url=http://www.planetrugby.com/story/0,25883,16024_5437460,00.html |title=Samoa quits Pacific Islands Rugby Alliance |publisher=Planet Rugby |date=17 Julie 2009 |accessdate=21 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721003642/http://www.planetrugby.com/story/0,25883,16024_5437460,00.html |archive-date=21 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2022 word Fidji in die internasionale [[Superrugby]]toernooi verteenwoordig deur die professionele span Fijian Drua, wat aan dié toernooi deelneem saam met spanne uit Australië, Nieu-Seeland en een uit die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die Cookeilande, Fidji, Samoa en Tonga).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/super-rugby-set-twelve-2022/ |title=Reports: Agreement reached for 12-team Super Rugby from 2022 |publisher=SA Rugby Magazine |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Algemene situasie == [[Lêer:Fijian rugby.jpg|duimnael|Rugbyspelende kinders in Fidji]] Fidji is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die [[Cookeilande]], [[Nieu-Seeland]], [[Samoa]], [[Tonga]] en [[Wallis]] kan soortgelyke bewerings maak.<ref name="history" /> Daar is ongeveer 80&nbsp;000 geregistreerde spelers uit ’n totale bevolking van sowat 950&nbsp;000 wat in meer as 600 klubs aktief is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/rugby-house/about-us/ |title=About us |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |date=2021 |accessdate=9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509145652/https://www.fijirugby.com/rugby-house/about-us/ |archive-date=9 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fidji ly egter onder ’n groot uitvloei aan talent, aangesien baie spelers in die professionele ligas in [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Europa]] of [[Japan]] speel en deur die onderskeie land ingeburger word. Volgens [[Wêreldrugby]] se reëls is ’n tydperk van vyf jaar ononderbroke blyplek genoeg om vir die nasionale span van ’n ander land uit te draf (tot aan die einde van 2020 was dit slegs drie jaar).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39868065 |title=World Rugby raises international eligibility period from three to five years |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Verder speel ’n beduidende aantal spelers, wat vir Fidji verkiesbaar is, vir [[Wallabies|Australië]] of [[All Blacks|Nieu-Seeland]]; noemenswaardige voorbeelde is die Fidjiaans gebore All Blacks [[Joe Rokocoko]] en [[Sitiveni Sivivatu]] asook die [[Wallabies]] [[Tevita Kuridrani]] en [[Lote Tuqiri]]. Met ’n bevolking van ’n rapsie minder as ’n 950&nbsp;000 is Fidji van die kleinste lande wat gereeld aan rugbywêreldbekertoernooie deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2023/09/12/rugby-world-cup-2023-country-populations/ |title=Rugby World Cup 2023 – Country Populations |publisher=Americas Rugby News |date=12 September 2023 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Stille Oseaan-eilandstate se beheerliggame is nie sterk genoeg om hierdie uitvloei aan talent stop te sit nie. Soms word die sistematiese stropery in ’n ironiese manier met die 19de eeuse ''Blackbirding'' vergelyk.<ref name="gain">{{en}} {{cite web |url=https://www.northweststar.com.au/story/937123/pacifics-brawn-drain-is-world-rugbys-gain/ |title=Pacific's brawn drain is world rugby's gain |publisher=North West Star |date=7 Oktober 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Fidjiane, wat hul eie land verteenwoordig, kan nie altyd vir hul nasionale span verskyn nie, aangesien veral Engelse klubs huiwerig is om spelers vir toetswedstryde beskikbaar te stel. Die professionele span [[Fijian Drua]], wat sedert 2022 aan die internasionale toernooi [[Superrugby]] deelneem, sal as ’n oplossing dien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/next-steps-in-pacific-island-professional-teams-journey-confirmed-by-nz-rugby/ |title=Next steps in Pacific Island professional teams' journey confirmed by NZ Rugby |publisher=[[All Blacks]] |date=14 April 2021 |accessdate=5 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205120957/https://www.allblacks.com/news/next-steps-in-pacific-island-professional-teams-journey-confirmed-by-nz-rugby/ |archive-date=5 Februarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Fidjiane is in rugbyunie steeds onder die 15 beste spanne wêreldwyd. Hulle is egter nog meer suksesvol in [[sewesrugby]], waarvan die reëls op rugbyunie s’n geskoei is. Byvoorbeeld: het hulle twee Sewesrugbywêreldbekertoernooie en tydens die [[Olimpiese Somerspele]] in [[Olimpiese Somerspele 2016|2016]] en [[Olimpiese Somerspele 2020|2020]] goue medaljes gewen. Vir die sewesrugbyspan het spelers verskyn wat voorheen of later ook vir die rugbyuniespan gespeel het. Volgens Wêreldrugby se reëls is dit egter nie moontlik om terselfdertyd vir albei nasionale spanne in aanmerking te kom nie; hierdeur sal veral uitputting van spelers vermy word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/governance/regulations/reg-8 |title=Regulation 8. Eligibility to play for national representative teams |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === Britte, Nieu-Seelanders en inheemse polisiemagte het in 1884 vir die eerste keer rugby by Ba op die eiland [[Viti Levu]] gespeel. Gedurende die vroeë 1890’s het die plaaslike pers vir die eerste keer oor dié sport verslag gedoen, waarvolgens dit in die bevolking begin versprei het. Aanvanklik was dit in wedywering met [[sokker]], maar rugby het spoedig die voortou gekry en is tot op hede die oorheersende balsport in Fidji.<ref>{{en}} {{cite book |author=J. R. Jones |title=Encyclopedia of Rugby Union Football |publisher=Robert Hale |location=Londen |date=1976 |ISBN=0-7091-5394-5 |pages=37}}</ref> Volgens Robert F. Dewey, ’n historikus aan die DePauw-universiteit, was rugby destyds ’n belangrike manier om die plaaslike trots en strydlustige manlikheid uit te druk. Nadat baie tradisionele rituele gedurende die koloniale tydperk verdwyn het, was rugby ’n goeie plaasvervanger vir die uitvoering van ou konflikte. Buitendien was die atletiese vaardighede van die inheemse spelers glo heel geskik vir die rugbyspel. ’n Soortgelyke ontwikkeling het in twee ander Stille Oseaan-eilandstate plaasgevind: [[Samoa]] en [[Tonga]].<ref name="gain" /> Van 1904 is aparte toernooie aangebied, waartydens Europese setlaars en inheemses net onder mekaar gespeel het; dié toernooie was egter net los gestruktureer. In 1913 het die Nieu-Seelandse [[loodgieter]] Paddy Sheehan, wat by die oprigting van die ''Grand Pacific Hotel'' in die hoofstad [[Suva]] gewerk het, met die ''Pacific Club'' die eerste formeel georganiseerde klub gestig. Onmiddellik daarna is die Fidjiaanse Rugbyvoetbalunie (''Fiji Rugby Football Union'', FRFU) gestig en die goewerneur Ernest Bickham Sweet-Escott het die ''Escott Shield'' as kampioenskaptrofee geskenk.<ref name="history" /> Sheehan het as die eerste president van die beheerliggaam daarvoor gesorg dat die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] tydens hul terugkeer van hul suksesvolle toer na [[Kalifornië]] ’n tussenstop in Suva maak om in ’n wedstryd te speel. Dit het op 13 Desember 1913 plaasgevind en met ’n 3–67-nederlaag vir die uitsluitlik uit Europeërs saamgestelde span geëindig. Sheehan, wat ook as kaptein en afrigter gedien het, het met sy [[Drie (sport)|drie]] die enigste punte vir Fidji aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://teivovo.com/history/1913_days_to_remember.html |title=Pioneers of Fiji Rugby |publisher=Teivovo |date=2002 |accessdate=2 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102221424/http://teivovo.com/history/1913_days_to_remember.html |archive-date=2 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van die destydse rasseskeiding was die FRFU in die eerste jare vir Europeërs voorbehou. In 1914 het Ratu Epeli Ganilau ’n toernooi vir “inheemses” (''natives'') met vier klubs, wat saam die ''Fiji Native Union'' gevorm het, van stapel gestuur.<ref name="history" /> Dié beheerliggaam was met die FRFU geassosieerd en het ook die meeste nasionale spelers gelewer, maar die rasseskeiding het vir die volgende drie dekades bly bestaan. Eers in 1945 is die ''Fiji Native Union'' volledig in die FRFU geïntegreer. Sedert 1963 dra die beheerliggaam die naam Fidjiaanse Rugbyunie (''Fiji Rugby Union'', FRU). Die meeste hoofafrigters, raadslede en ander funksionarisse was steeds van ’n Europese afkoms wat eers met die onafhanklikheidwording in 1970 begin verander het. Die Fidjiaanse Indiërs, wat aan die einde van die 19de eeu deur die Britse koloniste uit [[Brits-Indië]] hier gevestig is, was egter steeds uitgesluit. Tot op hede word hierdie bevolkingsgroep nie deur die Fidjiaanse rugbykultuur betrek nie.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Dominik Schieder |title=Rugby in Fiji: Unifying and Dividing a Multi-Cultural Society |work=Pacific News |edition=37 |publisher=Arbeitsgemeinschaft für Pazifische Studien, Universität Hamburg |location=Hamburg |date=Januarie 2012 |pages=23–28 |url=https://www.pacific-geographies.org/wp-content/uploads/sites/2/2017/06/PN37_Schieder.pdf |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === [[Lêer:1924 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1924]] [[Lêer:1932 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1932]] [[Lêer:1939 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1939]] In 1924 het die FRFU en die geassosieerde ''Fiji Native Union'' die eerste Fidjiaanse nasionale rugbyspan saamgestel. Dit het slegs uit spelers van die vyf bestaande “inheemse” klubs bestaan en geen Europese speler ingesluit nie. Die eerste toetswedstryd is op 15 Augustus 1924 in die Samoaanse hoofstad [[Apia]] teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] gespeel en met 6–0 gewen.<ref name="history" /> Volgens ’n legende is die wedstryd op ’n rugbyveld met ’n groot boom op die middellyn gespeel, maar destydse koerantberigte vermeld niks daarvan nie.<ref name="islands" /> Die wedstryd het om 7 v.m. afgeskop om die Samoaanse teenstanders kans te gee om ná die wedstryd te gaan werk. Die Fidjiaanse spelers was volledig in swart geklee (na die Nieu-Seelandse voorbeeld) en het kaalvoet uitgedraf. Aansluitend het hulle vir nege wedstryde na Tonga getoer. Die eerste toetswedstryd in [[Nukuʻalofa]] is met 6–9 teen die [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tongane]] verloor, die tweede met 14–3 gewen en in die derde het hulle met 0–0 gelykop gespeel. Op pad huis toe is Fidji deur Samoa met 9–3 geklop.<ref name="history" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/49 |title=1924 Fiji tour to Western Samoa and Tonga |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Met uitsondering van die jaar 1930 het Fidji en Tonga tussen 1924 en 1934 al om die twee jaar ’n toetsreeks van drie wedstryde teen mekaar gespeel. Toe die Tongane in 1926 vir die eerste keer Fidji besoek het, het die Fidjiaanse spelers in ’n wit trui met ’n geborduurde Palmembleem begin uitdraf; saam met die swart broeke vorm dit steeds die gewone speeldrag. In 1928 het die beheerliggaam vir die eerste keer ’n studentekompetisie aangebied. Op daardie stadium was die meeste rugby-aktiwiteite veral op Suva en Nausori beperk. In ’n berig deur die beheerliggaam is die rede hiervoor genoem: “Dit is moeilik om die spel buite Suva te vestig, aangesien amper elke geskikte plek reeds ’n [[krieket]]veld met ’n betonblad in die middel het.” Die Nieu-Seelandse Maori (die [[Maori's]] se keurspan) het in Augustus 1938 vir die eerste keer na Fidji getoer. Die gasheer het vir die eerste keer in stewels uitgedraf, maar hulle het die neiging gehad om dit tydens die wedstryd uit te trek en oor die kantlyn te gooi. Van die vyf wedstryde tydens die toer was drie toetswedstryde. In die eerste het hulle met 3–3 gelykop gespeel, Fidji het die tweede met 11–5 en die Maori die derde met 6–3 gewen, waarvolgens die reeks onbeslis geëindig het.<ref name="history" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/91 |title=1938 New Zealand Maori tour to Fiji and New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Fidjiane het in 1939 [[Nieu-Seeland]] vir die eerste keer besoek. Die spankaptein tydens die toer van agt wedstryde, Ratu George Cakobau, was van mening dat sy span ’n oorloogsdans in antwoord op die Nieu-Seelandse [[Haka]] moes opvoer. Sedertdien word die Cibi voor elke wedstryd deur die nasionale span gedans. Die Fidjiane het sonder vrees gespeel en die toeskouers met hul onvoorspelbare spelstyl vermaak. Hulle was die eerste span ooit wat tydens ’n toer na Nieu-Seeland onoorwonne gebly het, ’n prestasie wat geen ander span kon naboots nie. Hulle het van die eerste sewe wedstryde teen provinsiale keurspanne ses gewen en een gelykop gespeel. Ter afsluiting het die Fidjiane in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] teen die Nieu-Seelandse Maori te staan gekom en met 14–4 geseëvier. Hulle kon egter nie teen die All Blacks speel nie.<ref name="history" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/92 |title=1939 Fiji tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:1948 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1948]] [[Lêer:1957 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1957]] [[Lêer:1961 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1961]] Die [[Tweede Wêreldoorlog]] het ’n meerjarige onderbreking van die internasionale speelprogram tot gevolg gehad. In 1947 het hulle Tonga vir twee toetswedstryde gehuisves, wat hul albei verloor het. In 1948 het die Nieu-Seelandse Maori Fidji besoek; van die drie toetswedstryde het die Fidjiane twee gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/98 |title=1948 New Zealand Maori tour to Fiji and New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Drie jaar later het die teenbesoek in Nieu-Seeland gevolg, waartydens die nasionale span oor ’n tydperk van sewe weke in 14 wedstryde gespeel het. In [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] het hulle teen die Nieu-Seelandse Maori te staan gekom en hulle met 21–14 geklop. Ook dié keer het hulle nie die All Blacks ontmoet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/108 |title=1951 Fiji tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In Julie en Augustus 1952 het die Fidjiane vir die eerste keer [[Australië]] besoek, nadat hulle deur die [[Rugby Australia|Australiese Rugbyunie]] genooi is. Die provinsiale beheerliggaam van [[Nieu-Suid-Wallis]] was destyds amper bankrot en moes by die belangrikste klubs vir skenkings aanklop om ’n vooruitbetaling vir die Fidjiane se bestedings in dié deelstaat te kon bekostig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/history |title=Our History |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In die eerste ses van die tien wedstryde tydens die toer het Fidji onoorwonne gebly; onder andere het hulle teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Nieu-Suid-Wallis Waratahs]] met 14–14 gelykop gespeel en die [[Reds (Superrugbyspan)|Queensland Reds]] met 24–17 geklop, wat die toeskouers se belangstelling in die twee toetswedstryde in [[Sydney]] aansienlik verhoog het. Die eerste ontmoeting met die Australiese nasionale span, die [[Wallabies]], het in ’n 9–15-nederlaag geëindig. Die pers was eens, dat dit veral aan die reënerige weer en die nat speelveld te wyte was dat die Fidjiane se speelvaardighede glo belemmer is. Die besoekers het die tweede toetswedstryd naelskraap met 17–15 gewen. Daarmee het Fidji vir die eerste keer daarin geslaag om ’n tradisionele rugbyland te verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/australia/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952 |title=Historic Rugby Internationals: Australia v Fiji, 1952 |publisher=World Rugby Museum |date=4 November 2019 |accessdate=17 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517114804/https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/australia/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952 |archive-date=17 Mei 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1954 het Fidji ’n tweede toer van 16 wedstryde na Australië onderneem, wat weens die Fidjiane se aanskoulike speelstyl weereens rekordskare gelok het. Hul enigste nederlaag teen ’n provinsiale keurspan was teen die Waratahs. Die eerste toetswedstryd in [[Brisbane]] het die Wallabies met 22–19 gewen, terwyl Fidji die tweede in Sydney met 18–16 gewen het. Albei wedstryde is deur erge vuilspel gekenmerk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijitimes.com/brawls-and-broken-jaws/ |title=Brawls and broken jaws |publisher=The Fijian Times |author=Kameli Rakoko |date=15 April 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In dieselfde jaar het hulle die Nieu-Seelandse Maori gehuisves en in 1955 het hulle vir die eerste keer in 27 jaar weer Samoa besoek. In 1957 het die Fidjiane weer na Nieu-Seeland getoer, waar hulle onder andere die Maori in Wellington met 36–13 en in [[Dunedin]] met 17–8 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/139 |title=1957 Fiji tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die volgende toer na Australië in Mei en Julie 1961 het 14 wedstryde ingesluit, waarvan drie toetswedstryde was. Terwyl die Fidjiane in Brisbane en Sydney deur die Wallabies verslaan is, het hulle in [[Melbourne]] met 3-elk gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/159 |title=1961 Fiji tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Toenemende internasionale kontak === [[Lêer:1964 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1964]] In 1963 is die eerste Suid-Stille Oseaan-spele in Suva aangebied en Fidji het tydens die rugbytoernooi onoorwonne gebly en dié toernooi beklink. Die FRU het in 1964 vir die eerste keer ’n interkontinentale toer gereël wat die nasionale span deur [[Wallis]], [[Frankryk]] en [[Kanada]] geneem het. Tydens dié toer het Fidji onder andere wedstryde teen die verskeie nasionale spanne gespeel, maar slegs dié teen Frankryk is as ’n toetswedstryd erken. Die Fidjiane het die toeskouers weer met hul aggressiewe en aantreklike speelstyl vermaak. Veral die ontmoeting met die [[Walliese nasionale rugbyspan|Walliese nasionale span]] in [[Cardiff]] het ’n skare van meer as 60&nbsp;000 gelok.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/7010442.stm |title=The 1964 Fijians |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2007 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die mededingers uit Samoa en Tonga het nie aan die Suid-Stille Oseaan-spele 1969 se rugbytoernooi deelgeneem nie; Fidji het die ander deelnemende spanne heeltemal oorheers en in die eindstryd die gasheer [[Papoea-Nieu-Guinee]] met 88–3 oorrompel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nla.gov.au/nla.obj-330240358/view?sectionId=nla.obj-336138924&partId=nla.obj-330294304#page/n36/mode/1up |title=Rugby Fijians destroy opposition |publisher=Pacific Islands Monthly |date=1 September 1969 |pages=40 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ná ’n eenmaandse toer deur Nieu-Seeland met ’n gemengde rekord (onder andere ’n gelykop en ’n nederlaag teen die Nieu-Seelandse Maori) het aan die einde van die jaar 1970 die tweede toer na Europa en Noord-Amerika gevolg, waartydens 13 van die 16 wedstryde in [[Engeland]] gespeel is. Op 24 Oktober het die Fidjiane in [[Newcastle upon Tyne]] ’n verrassing behaal, toe hulle die [[Britse Barbarians|Barbarians]] met 29–9 verneder het. Hierdie prestasie is veral noemenswaardig aangesien die Barbarians amper net nasionale spelers van die boonste rakke op die veld gesit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newcastlefalcons.co.uk/news/story/all-our-yesterdays-1970---when-fiji-came-to-newcastle |title=All our yesterdays: 1970 – When Fiji came to Newcastle |publisher=Newcastle Falcons |date=2 Desember 2020 |accessdate=27 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827213803/https://www.newcastlefalcons.co.uk/news/story/all-our-yesterdays-1970---when-fiji-came-to-newcastle |archive-date=27 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die toere van 1972 en 1976 het hulle vier deels naelskraapse nederlae teen die Wallabies behaal. In teenstelling met die Australiërs het die Nieu-Seelanders in 1974 wedstryde teen die Fidjiane nie as toetswedstryde erken nie, maar nietemin het die All Blacks ná hul toer na Australië na Suva vertrek om vir die eerste keer teen die Fidjiaanse nasionale span te speel. Die gaste het die wedstryd op 11 Junie net met groot moeite naelskraap 14–13 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1674 |title=All Blacks vs Fiji |publisher=[[All Blacks]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Fidjiane het op 15 Augustus 1977 een van die grootste verrassings ooit behaal, toe die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] op hul pad huis toe van hul driemaandse toer na Nieu-Seeland ’n tussenhalte in Fidji gemaak het en voor ’n opgewonde skare van 20&nbsp;000 met 21–25 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.vice.com/en/article/xw8q3d/hungover-under-the-suva-sun-remembering-when-fiji-upset-the-british-and-irish-lions |title=The Long Suva Hangover: Remembering When Fiji Upset the British and Irish Lions, in 1977 |publisher=Vice |author=Ben Stanley |date=1 Junie 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Stille Oseaan-spele 1979 in Suva het Fidji in die eindstryd teen Tonga met 3–6 verloor en die silwermedalje verower. In 1980 was daar twee premières: [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] het Fidji besoek (en is met 16–3 geklop) en die Fidjiane het hul eerste toer na [[Suid-Amerika]] onderneem; die hoogtepunte was die eerste twee toetswedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentynse nasionale span]] wat Fidji albei verloor het. In 1982 het die nuwe, jaarlikse Stille Oseaan-drienasiestoernooi gereelde wedstryde aan die drie voorste Stille Oseaan-rugbylande besorg; in 1983 het Fidji dié toernooi vir die eerste keer beklink. In dieselfde jaar het hulle tydens die Suid-Stille Oseaan-spele met die goue medalje weggestap. Dit was ook hul laaste deelname aan dié toernooi, aangesien die klasverskil met die meeste ander deelnemers te groot was: Byvoorbeeld het hulle [[Niue]] met 120–4 verneder, tot op hede hul hoogste oorwinning. Tydens die toer na Europa gedurende [[herfs]] 1985 het Fidji in sy eerste toetswedstryd teen Wallis gespeel, wat die gasheer oortuigend met 40–3 gewen het. Daarteenoor was hul eerste wedstryd teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] (wat nie as ’n toetswedstryd erken is nie) meer gebalanseerd en die Fidjiane het in [[Dublin]] naelskraap met 15–16 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/428 |title=1985 Fiji tour to British Isles |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die hoogtepunt van die jaar 1986 was die eerste besoek van die Walliesers aan Fidji wat die gaste met 22–15 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/435 |title=1986 Wales tour to Pacific |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Eerste deelname aan rugbywêreldbekertoernooie === Weens hul voortgesette goeie prestasies teen sterker geagte spanne was Fidji in 1987 een van die 16 lande wat deur die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) uitgenooi is om aan die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] deel te neem. Daarmee het gepaard gegaan die Fidjiaanse beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR, waarvolgens amper alle wedstryde met die tradisionele rugbylande as toetswedstryde erken is.<ref name="Wêreldrugby" /> Tydens die Rugbywêreldbeker het Fidji Argentinië in die groepfase geklop (met 28–9), maar ook twee nederlae teen Nieu-Seeland (met 13–74) en Italië (met 15–18) gely. Aangesien by gelyke punte vir die kwarteindstrydkwalifisering die aantal drieë gedruk belangrik was, en nie soos in die huidige formaat die punteverskil nie, het die Fidjiane bo Italië en Argentinië die tweede plek gehaal en tot die kwarteindrondte gevorder. In die kwarteindstryd het hulle teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] met 16–31 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Benewens die jaarlikse Stille Oseaan-drienasiestoernooi het hulle in die daaropvolgende jare ook ’n aantal toere onderneem. Onder andere het Fidji vir die eerste keer teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] te staan gekom. Die [[Rugbywêreldbeker 1991]], wat deur die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied is, het vir Fidji teleurstellend verloop: Hulle het in aldrie hul groepwedstryde teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] (met 3–13), Frankryk (met 9–33) en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] (met 15–17) verloor, waardeur hulle die laaste plek ingeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Gedurende die vroeë 1990’s het die span ernstig gesukkel en suksesse was maar skaars. Weens sy laaste plek tydens die Rugbywêreldbeker 1991 moes Fidji aan die rugbywêreldbekerkwalifisering deelneem. Gedurende die uitspeelwedstryde wat uit ’n tuis- en wegwedstryd teen Tonga bestaan het, het hulle met ’n totale telling van 26–34 die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/175?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – Oceania qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Nadat die IRVR in Augustus 1995 al die beperkinge rakende spelersbetaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui het, was dit vir Fidji en die ander Stille Oseaan-eilandstate terselfdertyd vloek én seën. Aan die een kant kon die nasionale span professionele spelers insluit wat oorwegend by klubs in Nieu-Seeland, Australië, Europa en Japan gespeel het. Aan die ander kant het die FRU altyd met die risiko gesit dat hierdie spelers meer as drie jaar oorsee gebly het en volgens die IRVR se woonplekreël deur die onderskeie beheerliggame gekeur kon word, waarvolgens hulle nie meer vir die nasionale span beskikbaar was nie. Buitendien het die finansieel sterk mededingers die plaaslike liga erg verswak.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=67}}</ref> Ná jare sonder sukses het die beheerliggaam met die heropbou van die nasionale span begin, maar die prestasies was aanvanklik min gesaai. Byvoorbeeld het ’n toer vir ses wedstryde gedurende herfs 1995 na Wallis en Ierland in ses nederlae geëindig. ’n Kort toer gedurende die somer van 1996 deur Nieu-Seeland en Suid-Afrika het beter verloop, en die hoogtepunt was die eerste toetswedstryd teen die [[Springbokke]] op [[Loftus Versfeld|Loftus]] op 2 Julie. Fidji het die toets met 18–43 verloor, maar hulle kon drie dae later as troosprys die [[Blou Bulle]], een van die sterkste provinsiale spanne, met 44–37 klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/630 |title=1996 Fiji tour to New Zealand and South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die daaropvolgende rugbywêreldbekerkwalifisering was suksesvol en Fidji het een van die Oseaniese plekke bespreek. Tussen die twee kwalifiseringsrondtes het hulle op 26 Junie 1998 vir ’n verrassing gesorg, toe hulle die Skotse besoekers in Suva met 51–26 oorrompel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/100661.stm |title=Poor start for hapless Scots |publisher=[[BBC]] |date=26 Mei 1998 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Gedurende somer 1999 het Fidji vir die eerste keer deelgeneem aan die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap, ’n toernooi vir die spanne in en rondom die [[Stille Oseaan]], en die vierde plek onder ses deelnemers beklee. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]], wat weer in die destydse Vyfnasies gehou is, het Fidji ná oorwinnings teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] (met 67–18) en Kanada (met 38–22), asook ’n naelskraapse nederlaag teen Frankryk (met 19–28) die tweede plek gehaal en tot die uitspeelrondte gevorder, maar hulle is deur Engeland met 45–24 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Vestiging naby die wêreldklas === [[Lêer:South Africa vs Fiji 2007 RWC (4).jpg|duimnael|Fidji teen Suid-Afrika tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Fiji vs Canada RWC2007 lineout.jpg|duimnael|Lynstaan tydens Fidji se groepwedstryd teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] in die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Cariparma Test Match 2010 - Italia VS Fiji (5213733679).jpg|duimnael|Toetswedstryd tussen Italië en Fidji in 2010]] [[Lêer:South Africa vs Fiji 2011 RWC (4).jpg|duimnael|Lynstaan tydens Fidji se groepwedstryd teen [[Springbokke|Suid-Afrika]] in die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] In 2001 het Fidji die laaste Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap beklink, nadat hulle in die eindstryd in [[Tokio]] Samoa met 28–17 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijirugbyunion.com/team_fiji/news/20010708_fiji_28_samoa_17.html |titel=Fiji triumph 28–17 over Samoa |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |author=Jeremy Duxbury |date=8 Julie 2001 |accessdate=20 Junie 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030620051123/http://www.fijirugbyunion.com/team_fiji/news/20010708_fiji_28_samoa_17.html |archive-date=20 Junie 2003 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Stille Oseaan-drienasies in 2002 het terselfdertyd as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien. Fidji en Samoa het hul toernooiplekke met drie oorwinnings en ’n gelykop elk bespreek, bowendien het Fidji danksy sy beter punteverskil dié toernooi gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2002/0706/165243-rugby/ |title=Fiji qualify for World Cup finals |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=6 Julie 2002 |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van die wêreldwyd toenemende professionalisering en die afnemende beskikbaarheid van spelers het die tradisionele rugbytoere uit die amateurtydperk eindelik verdwyn. Fidji het sy laaste rugbytoer in Augustus 2003 onderneem en na Suid-Amerika getoer. Tydens die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het die Fidjiane in die groepfase die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] (met 19–18) en Japan (met 41–13) geklop, maar hulle het teen Skotland (met 20–22) en Frankryk (met 18–61) verloor. Vervolgens het hulle met hul derde plek die kwarteindrondte misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2002 was die FRU een van die stigterslede van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie wat die doelwit gehad het om die samewerking tussen die Stille Oseaan-rugbylande te verbeter. In 2004 het die lede die gesamentlike keurspan Stille Oseaan-eilanders byeengeroep, wat volgens die [[Britse en Ierse Leeus]] se voorbeeld al om die twee jaar pleks van die onderskeidelike nasionale span ’n aantal toetswedstryde teen die vername rugbylande gespeel het. Op mediumtermyn sou dié span homself vir ’n moontlike uitbreiding van die [[Superrugby|Super 12]] of die [[Die Rugbykampioenskap|Drienasiesreeks]] beskikbaar stel.<ref name="islands" /> In altesaam elf wedstryde het hulle agt nederlae gely en drie oorwinnings aangeteken. In 2009 het die Samoaanse beheerliggaam die alliansie verlaat, aangesien hulle glo naas die sportiewe ook nie in die finansiële doelwitte geslaag het nie. Sedertdien het die Stille Oseaan-eilanders ondanks verskeie herlewingspogings nie meer byeengekom nie.<ref name="Samoa quits" /> Net soos die ander Stille Oseaan-rugbylande het Fidji toenemend gebuk gegaan onder die feit dat die beste spelers kontrakte by oorsese klubs onderteken het en vervolgens van hul onderskeie klubs afhanklik was. Dit en ander nadele het daartoe gelei dat die beheerliggame van Fidji, Samoa en Tonga in 2000 die kontinentale beheerliggaam Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou Oseanië Rugby, OR) van stapel gestuur het.<ref name="islands" /> Die FORU het vir ’n medebeslissingsreg by die IRR se uitvoerende raad aangeklop en dit is in 2004 toegestaan. Die meer as ’n dosyn lede moet egter twee setels deel en word dus steeds erg benadeel teenoor die “groot” rugbylande.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Pacific Islands rugby: Navigating the global professional era |editor=Greg Ryan |work=The changing face of rugby: The Union game and professionalism since 1995 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |location=Newcastle |date=2008 |ISBN=978-1-84718-530-3 |pages=95–97}}</ref> Tydens die 2005-midjaarrugbytoetsreeks het Fidji weg teen Nieu-Seeland met 0–91 hul ergste nederlaag in dié tyd gely; die in Fidji gebore All Black [[Sitiveni Sivivatu]], wat volgens die woonplekreël gekeur is, het met vier drieë die meeste punte aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2005/jun/11/lions2005.rugbyunion |title=Four-try Sivivatu leads slaughter of the islanders |publisher=[[The Guardian]] |date=11 Junie 2005 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ses weke later het die Fidjiane vir die rugbywêreldbeker gekwalifiseer. In 2006 is die vorige Stille Oseaan-drienasies met die nuwe [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] vervang. Tydens die eerste toernooi het die FRU vyf spelers vir die res van die jaar geskors, nadat hulle in Japan dronk in ’n bakleiery betrokke was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/5244382.stm |title=Five Fijians banned after brawl |publisher=[[BBC]] |date=4 Augustus 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die 2007-midjaarrugbytoetsreeks het as voorbereiding op die rugbywêreldbeker gedien. Vir dié toernooi kon die Fidjiane nie op hul beste spelers staat maak nie, aangesien hulle deur hul klubs nie beskikbaar gestel is nie. Erg verswak is hulle weg deur die Wallabies met 0–49 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2007/0609/218799-australia/ |title=Australia 49–0 Fiji |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=9 Junie 2007 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk het Fidji weer oor alle spelers beskik. In die groepfase het hulle twee oorwinnings teen Japan (met 35–31) en Kanada (met 29–16) aangeteken. Vir die wedstryd teen Australië het die hoofafrigter ’n aantal sleutelspelers laat rus, waardeur die 12–55-nederlaag geen verrassing was nie. Die volstomspan het in die wedstryd Wallis oorheers en in ’n tot die eindfluitjie noue wedstryd ’n verrassende oorwinning met 38–34 aangeteken. Daarmee het hulle vir die eerste keer sedert 1987 die kwarteindrondte gehaal. Hulle is egter deur die latere kampioen Suid-Afrika met 37–20 geklop. Met hul kwarteindrondtedeelname het hulle regstreeks vir die daaropvolgende rugbywêreldbeker gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Nadat hulle tydens die eerste drie Stille Oseaan-nasiesbekertoernooie onderpresteer het, het die Fidjiane tydens die 2009-toernooi die tweede plek behaal en hulle is slegs deur die ''Junior All Blacks'', die Nieu-Seelandse tweede span, verbygesteek. In 2010 het hulle weer as naaswenner geëindig, dié keer na Japan, wat ’n beter punteverskil gehad het. In dieselfde jaar is hulle in toetswedstryde deur Australië en Frankryk maklik verslaan. Daarteenoor het hulle in November 2010 in Cardiff teen die Walliesers in ’n verrassende 16–16-gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9206584.stm |title=Wales 16–16 Fiji |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2010 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland is die Fidjiane in ’n sterk groep geloot. In hul eerste wedstryd het hulle Namibië met 49–25 geklop, maar in die ander drie wedstryde het hulle swak nederlae gely: met 3–49 teen Suid-Afrika, met 7–27 teen Samoa en met 0–66 teen Wallis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Geleidelike suksesse === [[Lêer:Rugby world cup 2011 wales fidji 6 octobre 2011 - 7309577128.jpg|duimnael|Fidji teen Wallis tydens die Rugbywêreldbeker 2011]] Ná hul tweede plek in 2012 het Fidji tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2013 vir die eerste keer die titel gewen. Daarteenoor het hulle al hul toetswedstryde teen vlak-een-spanne verloor. Een rede hiervoor was die spelers se gebrek aan dissipline. Byvoorbeeld het die Fidjiane in November 2013 in [[Cremona]] teen Italië vyf geel kaarte gesien. Hoewel hulle met tye slegs elf pleks van 15 spelers op die veld gehad het, was die nederlaag met 31–37 nogal naelskraap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/italy-vs-fiji/62477 |title=Autumn internationals: Italy hold on to defeat ill-disciplined Fiji |publisher=Sky Sports |date=16 November 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Sewe maande later het hulle in Suva met ’n 25–14-oorwinning wraak geneem. Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering in dieselfde maand was ’n maklike 108–6-oorwinning teen die [[Cookeilande]] genoeg. Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2015 het die Fidjiane hul tweede titel gewen; in die eindstryd in die Kanadese stad [[Burnaby]] het hulle Samoa met 39–29 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.huffpost.com/archive/ca/entry/fiji-defeats-samoa-39-29-in-wild-pacific-nations-cup-final_n_7929968 |title=Fiji defeats Samoa 39–29 in wild Pacific Nations Cup final |publisher=Huffpost |date=8 Maart 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Soos vier jaar voorheen is Fidji tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in ’n “doodsgroep” geloot. Die openingswedstryd op die Londense [[Twickenham-stadion]] teen die gasheer Engeland het soos verwag in ’n 11–35-nederlaag geëindig. Ná twee verdere nederlae teen Australië (met 13–28) en Wallis (met 13–23) het Fidji reeds die kwarteindrondte misgeloop; hul maklike oorwinning teen [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] met 47–15 was nie meer van belang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2016, 2017 en 2018 het Fidji in die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi drie opeenvolgende titels ingepalm en in al daardie toernooie onoorwonne gebly. In 2017 het die toernooi ook as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien. Tydens die [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] het Fidji Italië en Skotland tuis verslaan. In November 2018 het hul 21–14-wegoorwinning teen Frankryk groot opskudding veroorsaak; dit was hul eerste oorwinning teen dié span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/11562921/france-14-21-fiji-fiji-finally-claim-win-over-france |title=France 14–21 Fiji: Fiji finally claim win over France |publisher=Sky Sports |date=14 November 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hul prestasies tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan was gemeng. Op hul 21–39-nederlaag teen Australië het ’n onverwagse 27–30-nederlaag teen die buiteperd Uruguay gevolg. Die derde groepwedstryd teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] het in ’n maklike 45–17-oorwinning geëindig. In hul laaste wedstryd het die Fidjiane teen Wallis met 17–29 verloor. Met hul derde plek het hulle die uitklopfase misgeloop, maar regstreeks vir die volgende toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Sowel in 2020 as in 2021 is die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] afgelas. Pleks daarvan is Fidji vir die Herfsnasiesbeker in November 2020 na Groot-Brittanje genooi. Weens ’n aantal besmettings het die span al die groepwedstryde misgeloop en hulle is as nederlae geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/nov/20/fiji-covid-19-crisis-forces-cancellation-of-scotland-autumn-nations-cup-clash-rugby-union |title=Fiji Covid-19 crisis forces cancellation of Scotland Autumn Nations Cup clash |publisher=[[The Guardian]] |date=20 November 2020 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hulle kon slegs in die wedstryd om die sewende plek speel en het met 38–24 teen Georgië gewen. Aan die begin van 2022 het Wêreldrugby ’n nuwe reël geïmplementeer wat vir die Stille Oseaan-eilandstate as baie voordelig beskou word. Hiervolgens kan nasionale spelers van ’n “groot” rugbyland na ’n ander land oorskakel, ongeag die aantal toetswedstryde wat tot dusver gespeel is. Hiervoor moes 36 maande verloop het sedert die laaste toetswedstryd en die speler moet in die betrokke land gebore wees; ’n oorskakeling is ook moontlik met ’n ouer of grootouer wat daar gebore is. Volgens verwagtinge sal talle spelers met ’n Fidjiaanse, Samoaanse of Tongaanse herkoms tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] vir hul oorspronklike land kan speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/300462490/world-rugbys-tweak-of-eligibility-rule-game-changing-for-pacific-island-unions |title=World Rugby's tweak of eligibility rule game changing for Pacific Island unions |publisher=stuff.co.nz |date=25 November 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2023 het die Fidjiane onoorwonne gebly en hul sesde titel ingepalm. In hul laaste opwarmingswedstryd voor die Rugbywêreldbeker 2023 in Frankryk kon Fidji op Twickenham sy eerste oorwinning ooit teen Engeland aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66629208 |title=England 22–30 Fiji: Pacific island nation beat England for first time |publisher=[[BBC]] |date=26 Augustus 2023 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die hooftoernooi het die Fidjiane hul eerste oorwinning teen Australië in 69 jaar aangeteken (met 22–15) en Georgië naelskraap geklop (met 17–12), maar hulle het ook naelskraapse nederlae teen Wallis (met 26–32) en ietwat verrassend [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] (met 23–24) gely. Daarmee het hulle pleks van die Australiërs die uitklopfase gehaal, maar teen Engeland verloor (met 24–30).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/881138/fiji-rugby-world-cup-2023-review |title=Fiji: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=17 Oktober 2023 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2024 het die Fidjiane hul titel onoorwonne verdedig,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/959093/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-final-recap |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup: Brilliant Fiji claim sixth title |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> sowel as tydens die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2025.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/1016505/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-2025-final-fiji-v-japan |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup 2025: 7-up for Fiji after epic final win over Japan |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == Fidji speel tradisioneel in ’n wit trui met swart kleuraksente, wit broeke en swart-wit-gestreepte sokkies. Hul alternatiewe trui is swart met wit kleuraksente, wit broeke en wit sokkies met swart bane. Die huidige truiverskaffer is sedert 2025 Umbro<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/sports/Fiji-Rugby-signs-5-year-partnership-with-Umbro-5rf48x |title=Fiji Rugby signs 5 year partnership with Umbro |publisher=Fiji Village |author=Alipate Narawa |date=22 Januarie 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> en die truiborg is sedert 2025 Fiji Water.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/news/-Fiji-Rugby-renews-partnership-with-Fiji-Water-for-the-next-4-years-fx854r |title=Fiji Rugby renews partnership with Fiji Water for the next 4 years |publisher=Fiji Village |author=Mosese Raqio |date=20 Junie 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Fidjiaanse Rugbyunie]], wat ook op die trui verskyn, se kenteken toon ’n [[Palmagtige|palmboom]] in swart voor ’n gestileerde rugbybal met ’n swart fraiing en die belettering ''Fiji Rugby'' daaronder. Die nasionale span se bynaam is ''Flying Fijians'' (“Vlieënde Fidjiane”). == Truiverskaffers en -borge == Sedert 1970 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class=wikitable style=text-align:center ! Tydperk ! Truiverskaffer ! Truiborg |- |rowspan="2"|1970–2003 |rowspan="2"|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |National Bank of Fiji |- |[[Vodafone]] |- |2004–2005 |[[Cotton Traders]] |[[Digicel Pacific|Digicel]] |- |rowspan="3"|2005–2016 |rowspan="3"|[[KooGa]]–[[Beyond Limits Known|BLK]] |Fiji Flour Mills |- |[[Fiji Airways]] |- |[[Vodafone]] |- |rowspan="3"|2017–2021 |rowspan="3"|[[ISC (maatskappy)|ISC]] |[[Fiji Airways]] |- |Vodafone |- |[[China Navigation Company|Swire Shipping]] |- |2021–2024 |[[Nike (maatskappy)|Nike]] |[[Fiji Water]] |- |sedert 2025 |[[Umbro]] |[[Fiji Water]] |} == Die Cibi == [[Lêer:Fiji vs Canada RWC2007 cibi.jpg|duimnael|Fidji voer die Cibi tydens die Rugbywêreldbeker 2007 teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] op]] [[Lêer:The Fiji cibi (5190205131).jpg|duimnael|Fidji se Cibi op [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]], [[Wallis]], 2010]] [[Lêer:South Africa vs Fiji 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Fidji voer die Cibi tydens die Rugbywêreldbeker 2011 teen Suid-Afrika op]] Voor elke wedstryd voer die span ’n ''Cibi'' ([[Fidjiaans]]: [ˈðimbi]) genoemde oorlogsdans uit om die teenstander te intimideer en hulself aan te moedig. Dit is tydens die 1939-toer na Nieu-Seeland vir die eerste keer gedans om die bekende [[Haka]] van die [[All Blacks]] en ander Nieu-Seelandse keurspanne (in dié geval die Nieu-Seelandse Maori) met ’n ekwivalent te beantwoord. Ratu Sir George Cakobau, die destydse spankaptein, het Ratu Bola, die opperhoof van die krygerstam Navusaradave in die provinsie Ba, versoek om vir die nasionale span ’n nuwe oorlogsdans te bedink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2009/11/14/no-evil-in-cibi/ |title=No evil in cibi |publisher=Fiji Sun |author=Maciu Malo |date=14 November 2009 |accessdate=9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509082916/https://fijisun.com.fj/2009/11/14/no-evil-in-cibi/ |archive-date=9 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/rugby_union/features/newsid_3104000/3104432.stm |title=Learn the amazing Fijiian cibi! |publisher=[[BBC]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| |'''Fidjiaans''' |'''Afrikaans''' |- | style="padding-right:50px" | ''Ai tei vovo, tei vovo''<br /> ''E ya, e ya, e ya, e ya;''<br /> ''Tei vovo, tei vovo''<br /> ''E ya, e ya, e ya, e ya'' ''Rai tu mai, rai tu mai''<br /> ''Oi au a virviri kemu bai''<br /> ''Rai tu mai, rai ti mai''<br /> ''Oi au a virviri kemu bai'' ''Toa yalewa, toa yalewa''<br /> ''Veico, veico, veico''<br /> ''Au tabu moce koi au''<br /> ''Au moce ga ki domo ni biau'' ''E luvu koto ki ra nomu waqa''<br /> ''O kaya beka au sa luvu sara''<br /> ''nomu bai e wawa mere''<br /> ''Au tokia ga ka tasere'' | Maak reg, maak reg,<br /> Oh, oh, oh, oh, oh, oh, oh, oh; *<br /> Maak reg, maak reg,<br /> Oh, oh, oh, oh, oh, oh, oh, oh Kyk hier, kyk hier,<br /> Ek bou ’n oorlogdraad vir jou,<br /> Kyk hier, kyk hier,<br /> Ek bou ’n oorlogdraad vir jou ’n Haan en ’n hen,<br /> Hulle val aan, val aan, val aan,<br /> Ek mag nie sluimer nie,<br /> Behalwe vir die geluid van die inbrekende branders Jou skip lê diep gekelder,<br /> Moenie dink ek het ook verdrink nie.<br /> Jou verdediging wag net daarop<br /> Om in te stort as ek dit prik. |} '''*''' soos ’n waarskuwing uitgespreek == Tuisstadions == Fidji se tuisstadion is die HFC Bank-stadion in die hoofstad [[Suva]] wat in 1951 opgerig is. Ná opknappings in 1978/79 en 2012 het dit ’n kapasiteit van 15&nbsp;000. Hier is tot dusver sowat driekwart van Fidji se tuiswedstryde aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2012/08/09/17-5m-for-stadium-upgrade/ |title=$17.5m for stadium upgrade |publisher=Fiji Sun |author=Anasilini Ratuva |date=9 Augustus 2012 |accessdate=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130221912/http://fijisun.com.fj/2012/08/09/17-5m-for-stadium-upgrade/ |archive-date=30 November 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijisportscouncil.com.fj/facilities/anz-stadium/ |title=ANZ Stadium |publisher=Fiji Sports Council |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> ’n Ander belangrike stadion is die Churchillpark in [[Lautoka]] wat sedert 1954 gereeld gebruik word. Enkele wedstryde is ook op die Prince Charles Park in Nadi gespeel. == Toetswedstryde == [[Lêer:Fiji IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Fidji se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Fidji het 192 van sy 370 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 51,89%. Fidji se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=14;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Fiji |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 4 || 1 || 3 || 0 || 25,00 |- | {{AUSru}} || 23 || 3 || 19 || 1 || 13,04 |- | {{BELru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{geenvlag|[[Britse Barbarians]]}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | {{COKru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 9 || 1 || 8 || 0 || 11,11 |- | {{FRAru}} || 12 || 1 || 11 || 0 || 8,33 |- | {{GEOru}} || 8 || 6 || 1 || 1 || 75,00 |- | {{HKGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{ITAru}} || 13 || 6 || 7 || 0 || 46,15 |- | {{JPNru}} || 21 || 17 || 4 || 0 || 80,95 |- | {{CANru}} || 14 || 10 || 4 || 0 || 71,43 |- | {{NAMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0,00 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Nieu-Seelandse Maori || 28 || 8 || 18 || 2 || 28,57 |- | {{NIUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PNGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{ROMru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{Ru-rt|Salomonseilande}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100 |- | {{SAMru}} || 61 || 37 || 21 || 3 || 60,66 |- | {{SCOru}} || 12 || 3 || 9 || 0 || 25,00 |- | {{ESPru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 96 || 66 || 27 || 3 || 68,75 |- | {{URUru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{USAru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{WALru}} || 15 || 2 || 12 || 1 || 13,33 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''370''' || '''192''' || '''167''' || '''11''' || '''51,89''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Fidji het tot dusver aan amper elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, met uitsondering van die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika. Hul beste prestasie tot dusver was hul vordering tot die kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Uitspeelrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Stille Oseaan-drienasies === Die Stille Oseaan-drienasies was van 1982 tot 2005 die tradisionele jaarlikse toernooi tussen die drie Stille Oseaan-rugbylande Fidji, Samoa en Tonga. Hulle het die toernooi elf keer gewen. * Titeloorwinnings (11): 1983, 1984, 1985, 1987, 1988, 1994, 1995, 1996, 1998, 2002, 2004 === Stille Oseaan-nasiesbeker === Fidji se enigste jaarlikse toernooi sedert 2006 is die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]], waartydens hulle teen Samoa en Tonga speel (soms word ook ander nasionale span genooi). Hulle het die toernooi agt keer gewen. * Titeloorwinnings (8): 2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2023, 2024, 2025 === Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap === Fidji het drie keer aan die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap deelgeneem en die laaste toernooi gewen. * Titeloorwinnings (1): 2001 === Suid-Stille Oseaan-spele === Fidji het vyf keer aan die Suid-Stille Oseaan-spele se rugbytoernooi deelgeneem en drie keer gewen. * Titeloorwinnings (3): 1963, 1969, 1983 === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Fidji maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Fidji getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se midjaarrugbytoetsreeks vertrek Europese spanne na Fidji en gedurende Novembermaand se eindjaarrugbytoetsreeks reis Fidji na Europa. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Fidji nie vir enige trofee teen sy teenstander nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Fidjiaanse span gevorm tydens die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/mick-byrne-names-fiji-water-flying-fijians-squad-for-2025-pacific-nations-cup |title=Mick Byrne Names FIJI Water Flying Fijians Squad for 2025 Pacific Nations Cup |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |date=11 Augustus 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Simione Kuruvoli]] || [[Skrumskakel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Philip Baselala]] || Skrumskakel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Isaiah Armstrong-Ravula]] || [[Losskakel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Caleb Muntz]] || Losskakel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Semi Radradra]] || [[Senter]] || [[Shizuoka Blue Revs]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[Kalaveti Ravouvou]] || Senter || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Inia Tabuavou]] || Senter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Seta Tamanivalu]] || Senter || [[Toshiba Brave Lupus Tokyo]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Ponepati Loganimasi]] || [[Vleuel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Taniela Rakuro]] || Vleuel || Taranaki || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tuidraki Samusamuvodre]] || Vleuel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Kemu Valetini]] || Vleuel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Sam Wye]] || [[Heelagter]] || Taradale || style="text-align:center" | {{0}}1 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Tevita Ikanivere]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Haker]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 24 |- | [[Zuriel Togiatama]] || Haker || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Mesake Doge]] || [[Stut]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Haereiti Hetet]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Eroni Mawi]] || Stut || [[Saracens]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Samu Tawake]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Meli Tuni]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Temo Mayanavanua]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 26 |- | [[Isoa Nasilasila]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 22 |- | [[Mesake Vocevoce]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Etonia Waqa]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Elia Canakaivata]] || [[Losvoorspeler]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Viliame Mata]] || Losvoorspeler || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Motikai Murray]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Kitione Salawa jr.]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Isoa Tuwai]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |} |} === Bekende spelers === {{dubbelbeeld|regs|Waisale Serevi 2014.jpg|150|Nicky Little.jpg|150|Waisale Serevi (2014)|Nicki Little (2007)}} {{dubbelbeeld|regs|Seremaia Baï.jpg|150|VGoneva.jpg|150|Seremaia Bai (2009)|Vereniki Goneva (2012)}} {{dubbelbeeld|regs|Leone Nakarawa June 2014 (cropped).jpg|150|BEN VOLA VOLA (15401278078).jpg|150|Leone Nakarawa (2014)|Ben Volavola (2014)}} Een voormalige Fidjiaanse speler is vir sy uitstekende prestasie in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Waisale Serevi]] || [[Losskakel]], [[Heelagter]], [[Skrumskakel]] || 2013 |} === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Fidji se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=14;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Nicky Little]] || 1996–2011 || 71 |- | {{0}}2 || [[Leone Nakarawa]] || 2009–2021 || 66 |- | {{0}}3 || [[Akapusi Qera]] || 2005–2018 || 64 |- | {{0}}4 || [[Campese Ma’afu]] || 2010–2019 || 62 |- | {{0}}5 || [[Vereniki Goneva]] || 2007–2019 || 59 |- | {{0}}6 || [[Sunia Koto]] || 2005–2017 || 57 |- | {{0}}7 || [[Seremaia Bai]] || 2000–2016 || 53 |- | {{0}}8 || [[Manasa Saulo]] || 2012–2022 || 51 |- | {{0}}9 || [[Dominiko Waqaniburotu]] || 2010–2019 || 51 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 49 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=14;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Akapusi Qera]] || 2011–2018 || 38 |- | {{0}}2 || [[Greg Smith]] || 1996–2003 || 30 |- | {{0}}3 || [[Waisea Nayacalevu]] || 2020–2024 || 20 |- | {{0}}4 || [[Esala Teleni]] || 1983–1989 || 19 |- | {{0}}5 || [[Mosese Rauluni]] || 2004–2008 || 17 |- | {{0}}6 || [[Dominiko Waqaniburotu]] || 2010–2019 || 16 |- | {{0}}7 || [[Epi Bolawaqatabu]] || 1969–1973 || 12 |- | {{0}}8 || [[Tevita Ikanivere]] * || 2024–2025 || 12 |- | {{0}}9 || [[Deacon Manu]] || 2010–2012 || 12 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met elf toetswedstryde elk |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=14;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Nicky Little]] || 1996–2011 || 670 |- | {{0}}2 || [[Seremaia Bai]] || 2000–2016 || 321 |- | {{0}}3 || [[Ben Volavola]] || 2015–2023 || 294 |- | {{0}}4 || [[Severo Koroduadua]] || 1982–1991 || 268 |- | {{0}}5 || [[Nemani Nadolo]] || 2010–2021 || 237 |- | {{0}}6 || [[Waisale Serevi]] || 1989–2003 || 221 |- | {{0}}7 || [[Caleb Muntz]] * || 2023–2025 || 162 |- | {{0}}8 || [[Vereniki Goneva]] || 2007–2019 || 110 |- | {{0}}9 || [[Taniela Rawaqa]] || 2007–2011 || 103 |- | 10 || [[Waisea Nayacalevu]] || 2012–2024 || {{0}}90 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=14;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Vereniki Goneva]] || 2007–2019 || 22 |- | {{0}}2 || [[Nemani Nadolo]] || 2010–2021 || 22 |- | {{0}}3 || [[Sanivalati Laulau]] || 1980–1985 || 20 |- | {{0}}4 || [[Waisea Nayacalevu]] || 2012–2024 || 18 |- | {{0}}5 || [[Norman Ligairi]] || 2000–2010 || 17 |- | {{0}}6 || [[Timoci Nagusa]] || 2008–2018 || 16 |- | {{0}}7 || [[Viliame Satala]] || 1999–2005 || 16 |- | {{0}}8 || [[Fero Lasagavibau]] || 1997–2002 || 15 |- | {{0}}9 || colspan=3 | Drie spelers met 13 drieë elk |} |} == Afrigters == {{dubbelbeeld|regs|Inoke Male 2010.jpg|150|Vern Cotter.jpg|150|Inoke Male (2013)|Vern Cotter (2010)}} {{dubbelbeeld|regs|Simon Raiwalui.jpg|150|Mick Byrne 2023.png|150|Simon Raiwalui (2023)|Mick Byrne (2023)}} Fidji het in 1954 met William Goodsir sy eerste afrigter benoem. Sedert 2024 dien die Australiër Mick Byrne as Fidjiaanse hoofafrigter. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} William Goodsir || 1954 |- | {{vlagikoon|Australië}} Douglas Walkden-Brown || 1964 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Jo Sovau || 1987 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} George Simpkin || 1987–1991 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Samisoni Viriviri Sr || 1989–1991 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Meli Kurisaru || 1996 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Brad Johnstone || 1996–1999 |- | {{vlagikoon|Australië}} Greg Smith || 2000–2001 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Ifereimi Tawake (tussentyds) || 2001–2002 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Mac McCallion || 2002–2003 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Wayne Pivac || 2004–2007 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Ilivasi Tabua || 2007–2008 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Mike Brewer || 2009–2010 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Sam Domoni || 2010–2011 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Inoke Male || 2012–2014 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John McKee || 2014–2019 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Vern Cotter || 2020–2023 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Simon Raiwalui || 2023 |- | {{vlagikoon|Australië}} Mick Byrne || sedert 2024 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Pacific Islands rugby: Navigating the global professional era |editor=Greg Ryan |work=The changing face of rugby: The Union game and professionalism since 1995 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |location=Newcastle |date=2008 |ISBN=978-1-84718-530-3}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1}} * {{en}} {{cite book |author=J. R. Jones |title=Encyclopedia of Rugby Union Football |publisher=Robert Hale |location=Londen |date=1976 |ISBN=0-7091-5394-5}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Fiji national rugby union team|Fidjiaanse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.fijirugby.com/ Amptelike webwerf van die Fidjiaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji Fidji by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/fiji/ Fidji op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Fidji]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Oseanië]] dowpakz3mkvke38mjf6apnbijlj8261 0 25751 2925362 2885989 2026-08-15T20:00:17Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925362 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Walliese nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Walliese nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Wallis | beeld = Kenteken van die Walliese nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) | bynaam = Rooi Drake | embleem = [[Prins van Wallis]] se vere | kaptein = [[Dewi Lake]] | afrigter = {{vlagikoon|Wallis}} [[Steve Tandy]] <small>(sedert 2025)</small> | stadion = [[Millennium-stadion]], [[Cardiff]] | kapasiteit = 73&nbsp;931 | patroon_la1 = _redwhitecuffpiping | patroon_b1 = _redquarters14 | patroon_ra1 = _redwhitecuffpiping | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _redtop | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = ed1c24 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = FF0000 | kouse1 = ffffff | patroon_la2 = _redwhitecuffpiping | patroon_b2 = _blackcollar | patroon_ra2 = _redwhitecuffpiping | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _whitetop | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Alun Wyn Jones]] (158)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=4;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Neil Jenkins]] (1&nbsp;049)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=4;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Shane Williams]] (58)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=4;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = {{ENGru}} 8–0 {{WALru-r}}<br />(Blackheath, [[Engeland]]; 19 Februarie 1881) | grootwen = {{WALru}} 98–0 {{JPNru-r}}<br />([[Cardiff]], [[Wallis]]; 26 November 2004) | grootverloor = {{RSAru}} 96–13 {{WALru-r}}<br />([[Pretoria]], [[Suid-Afrika]]; 27 Junie 1998) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Derde plek in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] | url = | unieurl = www.wru.co.uk }} Die '''Walliese nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Wales national rugby union team''; [[Wallies]]: ''Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Wallis]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Wallis deur die [[Walliese Rugbyunie]] (''Welsh Rugby Union'', WRU) geadministreer. Wallis neem jaarliks aan die [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] en [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]]. Wallis is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Wallis mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Wallis se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbekertoernooi in 1987]] het Wallis aan elke toernooi deelgeneem en sy beste uitslag tydens die [[Rugbywêreldbeker 1987]] behaal, toe die span die klein finale om die derde plek teen die [[Wallabies]] gewen het. Wallis het tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] as nominale gasheer opgetree, maar ook tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991|rugbywêreldbekertoernooie 1991]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] is wedstryde in Wallis aangebied. Wallis het sy eerste internasionale rugbywedstryd in 1881 teen Engeland gespeel. Sedert die voorganger van die Vyf- en Sesnasies-toernooi, die Tuisnasies, in 1883 ’n aanvang geneem het, het die span reeds 28 toernooie gewen, en nog elf ander kere die titel gedeel. Sedert Italië in 2000 by die kompetisie aangesluit het om die Sesnasies te vorm, het Wallis vyf titels verower, die laaste in 2021. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Wallis as ’n vlak-een rugbyland. Veral Walliese spelers van die 1970’s word as van die beste in die geskiedenis van die spel beskou. Alhoewel verskeie swak vertonings in die laat 1980’s en 1990’s die span se reputasie baie skade toegedien het, het ’n herstel in die 2000’s en Sesnasies-titels saam met [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slams]] in 2005, 2008, 2012 en 2019 daartoe bygedra om die situasie om te keer. As gevolg van die sukses het Wallis die eerste Europese span ooit geword om ’n Grand Slam met meer weg- as tuiswedstryde te verower. Walliese spelers dra tradisioneel skarlakenrooi truie, wit broeke en rooi sokkies. Die span se tuisstadion is [[Millennium-stadion|Millennium]] in [[Cardiff]] waar hulle vir die eerste keer in 1999 gespeel het. 18 voormalige Walliese rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Wallis is tans (Maart 2026) efde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis is een van min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die [[Cookeilande]], [[Fidji]], [[Nieu-Seeland]], [[Samoa]] en [[Tonga]] kan soortgelyke bewerings maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.teivovo.com/history/index.html |title=Rugby History in Fiji |publisher=Teivovo |accessdate=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/ |archive-date=14 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Walliese Rugbyunie}} [[Lêer:WalesRugbyRegions.png|duimnael|Walliese rugbystreke]] Die beheerliggaam vir rugby in Wallis is die Walliese Rugbyunie (''Welsh Rugby Union'', WRU) wat in 1881 gestig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/14148.php |title=WRU: History of the Welsh Rugby Union: A Brief History |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=2009 |accessdate=14 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814113115/http://www.wru.co.uk/14148.php |archive-date=14 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1886 het die WRU saam met die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het die WRU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die WRU hou toesig oor die vier professionelle rugbyspanne [[Cardiff Blues]], [[Scarlets]], [[Dragons (rugbyspan)|Dragons]] en [[Ospreys]] wat aan die professionelle Liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] deelneem, saam met spanne uit Ierland, Italië, Skotland en Suid-Afrika. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Skotland die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Benede die Verenigde Rugbykampioenskap word die Walliese Premierafdeling beslis, waaraan twaalf Walliese spanne deelneem. Naas die amptelike nasionale span roep die WRU ook ander keurspanne byeen. Die ''Wales A'' is die tweede nasionale span van Wallis, hulle het egter sedert 2000 in geen wedstryd meer te staan gekom nie. Net soos ander rugbylande beskik Wallis oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/wales-u20/#latest |title=Wales U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=16 Maart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030220411/https://www.sixnationsrugby.com/team/wales-u20/#latest |archive-date=30 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Wallis beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Walliese nasionale rugbyspan dien. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë jare === [[Lêer:Wales1881.jpg|duimnael|Die Walliese 1881-span voor hul eerste internasionale wedstryd teen Engeland]] ’n Aan rugby en [[sokker]] ver verwante speel met die naam ''Cnapan'' is sedert eeue in die grafskappe Carmarthenshire, Ceredigion en Pembrokeshire gespeel.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Tony Collins, John Martin, Wray Vamplew |title=Cnapan |work=Encyclopedia of traditional British rural sports |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=2005 |isbn=0-415-35224-X |pages=66–67 |url=https://books.google.ch/books?id=NWu6sLJn7-kC&pg=PA66&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Rugby het in 1850 in Wallis posgevat, toe die dominee Rowland Williams die adjunkskoolhoof van St David’s-Kollege, Lampeter, geword en die sport, soos hy dit van gegradueerdes van die Rugby-skool leer ken het, daar bekend gemaak het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Owen Sheers |date=2013 |title=Calon: A Journey to the Heart of Welsh Rugby |publisher=Faber & Faber |url=https://books.google.com/books?id=5c2n07a6JxcC&pg=PA1984#v=onepage&q&f=false |isbn=978-0-571-29731-3 |pages=1984}}</ref> Vanaf hoërskole en universiteite het die rugbyspel gedurende die 1870’s veral in die [[nywerheid]]s- en [[mynbou]]stede van Suid-Wallis versprei.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |date=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=11–12}}</ref> Die in 1875 gestigte Suid-Walliese Voetbalklub (''South Wales Football Club'', SWFC) het probeer om ’n algemene stel reëls vas te lê en die sport te versprei.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |date=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=14}}</ref> In 1878 het die Suid-Walliese Voetbalunie (''South Wales Football Union'', SWFU) gevolg, wat van plan was om uit spelers van verskeie klubs ’n keurspan saam te stel. Die SWFU het daarin geslaag om verskeie wedstryde teen Engelse spanne te reël, maar hy was swak bestuur en die keuring is as ongemotiveer beskou. Richard Mullock, die sekretaris van die Newport Athletic Club, het besluit om op sy eie en sonder afspraak met die SWFU ’n toetswedstryd teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] te reël.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |date=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=34–40}}</ref> Die eerste Walliese toetswedstryd is op 19 Februarie 1881 in Blackheath naby [[Londen]] gespeel. Aangevoer deur die spankaptein [[James Bevan]] het hulle met sewe doele, een skepdoel en ses drieë teenoor nul (82–0 sou die huidige telling gewees het) verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="WalesHistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/809_14148.php |title=A Brief History of the Welsh Rugby Union |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=27 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927174122/http://www.wru.co.uk/eng/thewru/history/index.php |archive-date=27 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel die eerste Walliese nasionale rugbyspan taamlik gebalanseerd was, wat die geografiese verspreiding van die verteenwoordigende klubs betref, het dit blykbaar nie oor ’n hoë vaardigheidsvlak beskik nie. Die span het veral uit gegradueerdes van die universiteite [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] en [[Universiteit van Oxford|Oxford]] bestaan, en die plaaslike pers het die keuring ná die swak nederlaag hewig gekritiseer.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |date=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=41}}</ref> Drie weke later is op 12 Maart 1881 in die Castle Hotel in Neath die Walliese Voetbalunie (''Wales Football Union''; sedert 1934 die [[Walliese Rugbyunie]], ''Welsh Rugby Union'') gestig, en die SWFU het homself ontbind.<ref name="WalesHistory" /> In 1882 het Wallis vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] te staan gekom en ook dié wedstryd verloor. Vanaf 1883 het die beheerliggame van die vier Britse Tuisnasies die jaarlikse Tuisnasies-toernooi – nou bekend as die [[Sesnasies-toernooi]] – vir die eerste keer beslis. Tydens die eerste toernooi het Wallis ook geen oorwinning aangeteken nie, onder andere tydens die eerste toetswedstryd teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]].<ref name="6NHistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/en/championship/history.php |title=History |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601150855/https://www.sixnationsrugby.com/en/championship/history.php |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="SixNationsResults">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1884 het hulle vir die eerste keer teen Ierland geseëvier, in 1888 is Skotland vir die eerste keer verslaan en in 1890 Engeland.<ref name="6NHistory" /> In 1886 het die Walliese beheerliggaam saam met sy Ierse en Skotse eweknieë die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory" /> === Eerste “goue tydperk” === [[Lêer:1895 Wales team cropped.jpg|duimnael|links|Die Walliese 1895-span voor hul wedstryd teen Engeland tydens die Tuisnasies-toernooi]] [[Lêer:Wales Rugby1905.jpg|duimnael|Wallis se 1905-span wat die ''Original''-[[All Blacks]] geklop het]] [[Lêer:Wales versus New Zealand scrum 1905 - cropped.jpg|duimnael|’n Skrum tydens Wallis se oorwinning oor die ''Original''-All Blacks in 1905]] Teen die 1890’s het die [[Walliesers]] die “vier vleuels”-formasie uitgedink – met sewe agterspelers en agt voorspelers pleks van die destyds algemene ses agterspelers en nege voorspelers – dit het die sport gerevolusioneer en is uiteindelik deur al die nasionale en klubspanne oorgeneem.<ref name="SixNationsResults" /> Met hierdie innovasie het Wallis die Tuisnasies-toernooi in 1893 vir die eerste keer gewen, en hulle het ook met die Driekroon (''Triple Crown'') weggestap.<ref name="6NHistory" /> Die eerste superster van die Walliese rugby was [[Arthur Gould]], wat die nasionale span 18 keer as kaptein aangevoer het – ’n rekord, wat eers in 1994 deur [[Ieuan Evans]] verbeter is. Gould was ook die rede, hoekom Wallis in 1897 deur die ander Tuisnasies geboikot is. Hy het ’n finansiële vergoeding aanvaar, wat as ’n oortreding van amateurisme beskou is. Eers met sy aftrede is die nasionale span die volgende jaar weer vir die toernooi toegelaat.<ref>{{en}} {{cite web |author=Huw Richards |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15338572/arthur-gould-welsh-rugby-first-superstar |title=Arthur Gould: Welsh rugby's first superstar |publisher=ESPNscrum |date=22 Oktober 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die volgende Walliese toernooi-oorwinning het in 1900 gevolg, weer met ’n Driekroon, wat die eerste “goue tydperk” van Walliese rugby ingelui het wat tot in 1911 sou streek.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Andrews |title=Welsh Indigenous! and British Imperial? – Welsh Rugby, Culture, and Society 1890–1914 |publisher=Journal of Sport History |edition=18 |series=3 |year=1991 |url=http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |pages=343 |accessdate=12 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912144841/http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |archive-date=12 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In hierdie tydperk het hulle net sewe wedstryde verloor en was tuis onoorwonne. Hulle het in 1902 en 1905 twee verdere Driekrone gewen,<ref name="6Nresults">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/six-nations-2014/rugby/page/87742.html |title=Six Nations Championship: Past Winners |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220122750/http://en.espn.co.uk/six-nations-2014/rugby/page/87742.html |archive-date=20 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in 1901, 1903 en 1904 as naaswenners geëindig.<ref name="SixNationsResults" /> Toe Wallis op 16 Desember 1905 teen die [[All Blacks]] op [[Cardiff Arms Park]] gespeel het, het hulle sedert 1899 nie een tuiswedstryd verloor nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Matt Elliott |title=Dave Gallaher – The Original All Black Captain |location=Londen |publisher=Harper Collins |year=2012 |isbn=978-1-86950-968-2 |pages=177–178}}</ref> Hierdie Nieu-Seelandse span – bekend as die ''Original All Blacks'' – was die eerste span van die [[Suidelike Halfrond]] wat [[Europa]] besoek het.<ref>{{en}} {{cite book |author=G. T. Vincent |year=1998 |title=Practical Imperialism: The Anglo‐Welsh Rugby Tour of New Zealand, 1908 |publisher=The International Journal of the History of Sport |edition=15 |series=1 |pages=124 |doi=10.1080/09523369808714015}}</ref> Hulle was op daardie stadium tydens hul toer onoorwonne, aangesien hulle reeds Engeland, Ierland en Skotland verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=11 |title=Match Centre – in the British Isles, France and North America |publisher=[[All Blacks]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis was die 28ste wedstryd van Nieu-Seeland se toer, en op daardie stadium het die besoekers 801 punte aangeteken en slegs 22 afgestaan.<ref name=McCarthy46>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |year=1968 |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |pages=46}}</ref> Voor die wedstryd het die Nieu-Seelandse span ’n [[haka]] (’n [[Maori|Māori]]-oorlogsdans) opgevoer; die 47&nbsp;000-gehoor het met die Walliese volkslied – ''Hen Wlad Fy Nhadau'' (“Land van my vaders”) geantwoord – dit was die eerste keer wat ’n volkslied voor ’n sportwedstryd gesing is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=150 |title=The 1905/06 'Originals' |publisher=rugbymuseum.co.nz |accessdate=10 September 2012 |archive-url=https://archive.today/20120910224223/http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=150 |archive-date=10 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wallis se vleuel Teddy Morgan het ’n drie gedruk en Wallis het toe met 3–0 voorgeloop. Nieu-Seeland se Bob Deans was toe van mening dat hy ook ’n drie gedruk het. Hy is agter die doellyn gesleep, voordat die skeidsregter by die toneel verskyn het. Die skeidsregter het aan Wallis ’n skrum toegeken en die telling het onveranderd gebly; Wallis het met 3–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |year=1968 |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |pages=48–49}}</ref> Dié nederlaag was die enigste in Nieu-Seeland se 35 wedstryde van die toer.<ref>{{en}} {{cite book |author=Matt Elliott |title=Dave Gallaher – The Original All Black Captain |location=Londen |publisher=Harper Collins |year=2012 |isbn=978-1-86950-968-2 |pages=198}}</ref> In 1906 het Wallis die Tuisnasies-titel met Ierland gedeel.<ref name="6Nresults" /> Op 1 Desember dieselfde jaar het hulle vir die eerste keer teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] te staan gekom. Voor die afskop is Wallis as gunsteling beskou,<ref>{{en}} {{cite book |author=David Parry-Jones |title=Prince Gwyn, Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby |year=1999 |publisher=seren |location=Bridgend |isbn=978-1-85411-262-0 |pages=180}}</ref> maar Suid-Afrika het Wallis met sy voorspelers gedomineer en die wedstryd met 11–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/5388786.stm |title=Mighty Boks: South African rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=28 September 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NZFL19070112.2.24.2 |title=Rugby Football |date=12 Januarie 1907 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later, op 12 Desember 1908, het Wallis vir die eerste keer teen die besoekende [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gespeel, en met 9–6 gewen.<ref name="BBCWalesAus">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4206152.stm |title=Wallaby wonders: Aussie rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=22 September 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1909 het Wallis ook die Tuisnasies-toernooi gewen. Vanaf 1910 het Frankryk aan die toernooi deelgeneem, wat toe as die Vyfnasies-toernooi bekend gestaan het. In 1911 het Wallis vir die eerste keer ’n amptelike Grand Slam ingepalm, nadat hulle al hul wedstryde teen die ander deelnemers – insluitende Frankryk – gedurende dieselfde toernooi gewen het.<ref name="6Nresults" /> Wallis het ook in 1908 en 1909 Frankryk geklop, maar aangesien Frankryk eers in 1910 by die toernooi aangesluit het, word die jare nie as Grand Slam-jare beskou nie.<ref name="6Nresults" /> Dit sou sowat 40 jaar neem, voordat Wallis weer ’n Grand Slam sou behaal.<ref name="6Nresults" /> Engeland se oorwinning oor Wallis in 1913 was Wallis se eerste tuisnederlaag teen een van die Vyfnasies-spanne sedert 1899, en hul eerste tuisnederlaag teen Engeland sedert 1895.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=198}}</ref> Die [[Eerste Wêreldoorlog|Groot Oorlog]] het in 1914 uitgebreek en al die rugby is tydens dié oorlog opgeskort. Die enigste uitsondering was ’n nieamptelike wedstryd teen die [[Britse Barbarians]] in April 1915.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.wales/2003/05/wales-v-barbarians-classics-1915/ |title=Wales V Barbarians Classics – 1915 |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=26 Mei 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Krisis en herstel === [[Lêer:Ireland-v-Wales-1920.jpg|duimnael|links|1920-illustrasie van ’n wedstryd tussen Ierland en Wallis]] [[Lêer:France versus Wales in rugby union 1922 - cropped.jpg|duimnael|Wallis teen Frankryk tydens die 1922-Vyfnasies-toernooi]] [[Lêer:Starting-An-Attack-.jpg|duimnael|Skets van ’n wedstryd tussen Engeland en Wallis op Twickenham in 1931]] In die jare ná die Eerste Wêreldoorlog het die Walliese rugby ’n agteruitgang beleef. As gevolg van ’n ineenstorting in navraag vir [[steenkool]] is die land deur ’n swaar resessie geteister wat veral Suid-Wallis se mynboustreke geraak het. Die Walliese internasionale tellings in die 1920’s het die toestand van die ekonomie blykbaar weerspieël: van hul 42 wedstryde het Wallis net 17 gewen, met drie gelykopuitslae.<ref name="Smith204">{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=204}}</ref> ’n Halfmiljoen mense het Wallis tydens die [[Groot Depressie]] op soek na werk verlaat, wat die finansiële situasie van baie klubs dramaties vererger het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |pages=123}}</ref> Baie Walliese nasionale rugbyspelers het rugby unie verlaat en na die professionele spel [[rugby league]] oorgeskakel. Daarbenewens het sokker al hoe gewilder geword, wat voorheen veral in Noord-Wallis gespeel is, en nou ook in die rugbygebiede van Suid-Wallis begin versprei het.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=224–225}}</ref> Tussen 1923 en 1928 het Wallis net sewe oorwinnings aangeteken – waarvan vyf teen Frankryk. Selfs Frankryk het daarin geslaag om Wallis in daardie dekade te verslaan en in 1928 hul eerste oorwinning oor Wallis behaal. Hulle is in 1924 en 1927 ook maklik deur beide Nieu-Seeland en Australië verslaan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |pages=126}}</ref> Wallis se keuringsbeleid het die omwentelinge in die middel van die 1920’s weerspieël. In 1924 is 35 verskillende spelers vir Wallis se vier wedstryde gekies, met ’n ander kaptein vir elke wedstryd; net Edward Watkins van die agterspelers en Charlie Pugh van die voorspelers het gedurende al vier wedstryde uitgedraf.<ref name="Smith204" /> Tydens die krisis is die basiese beginsels vir die geleidelike heropswaai geplaas, nadat die in 1923 gestigte ''Welsh Secondary Schools Rugby Union'' die sport aan sekondêre skole begin bevorder het. Oor die jare heen het hierdie skole ’n nuwe generasie spelers na vore gebring. Wallis het sodoende die stelsel van Engeland en Skotland oorgeneem, waarvolgens talente vanaf hul jeug tot hul volwassenheid begelei is.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=240–244}}</ref> Aan die begin van die 1930’s het die Walliese rugby ’n opswaai begin toon, alhoewel die land nog onder die uitwerkinge van die groot depressie gely het en baie klubs gesukkel het om te oorleef.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=268}}</ref> Die WRU het wél daarin geslaag om rugby se gewildheid in Noord-Wallis te laat groei, maar hulle was in finansiële opsig nie goed gevestig nie en die enigste van die vier Tuisnasies wat nie oor sy eie stadion beskik het nie: Die Cardiff Arms Park moes gepag word en [[St Helen’s Rugby- en Krieketveld|St Helen’s]] in [[Swansea]] is net geleen.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=168}}</ref> Ten spyte van hierdie moeilike omstandighede het Wallis in 1931 sy eerste kampioenskap in nege jaar gewen. Daardie jaar het Wallis vir die eerste keer sedert die Eerste Wêreldoorlog dieselfde span vir twee agtereenvolgende wedstryde ingespan toe hulle teen Engeland en Skotland te staan gekom het.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=262}}</ref> In 1932 het Wallis sy volgende toernooititel ingepalm, wat des te meer noemenswaardig is, aangesien Frankryk (destyds die duidelik swakste span) uit die toernooi gesit is en vir die volgende jare weer die Tuisnasies-toernooi beslis is. In 1933 het Wallis, onder kapteinskap van Watcyn Thomas, Engeland vir die eerste keer op [[Twickenham-stadion|Twickenham]] geklop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |pages=135}}</ref> In 1935 het Wallis die toerende Nieu-Seelandse All Blacks met 13–12 verslaan, en Haydn Tanner het in sy eerste toets gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |author=Huw Richards |url=https://www.espn.co.uk/rugby/story/_/id/14404845/when-wales-beat-all-blacks-1935 |title=When Wales beat the All Blacks: 'Three kicks. Three lucky bounces. Three tries' |publisher=ESPNscrum |date=21 Desember 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee verdere toernooititels het in 1936 en 1939 gevolg. Alhoewel die Vyfnasies-toernooi tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] opgeskort is, het Wallis in 1940 ’n Rooikruisliefdadigheidswedstryd teen Engeland in Cardiff gespeel, maar met 9–18 verloor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |pages=46}}</ref> === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:Wales v Arg Squad Photo - Middle Row 2nd from Left.jpg|duimnael|Die Walliese span wat in 1968 na Argentinië getoer het]] [[Lêer:Rugby arg wales 1968.jpg|duimnael|Wallis teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] op Estadio GEBA in September 1968]] In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks van wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie. Die jaarlikse toernooi is vanaf 1947 hervat en met Frankryk se hertoelating was die toernooi vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies. In dieselfde jaar het Wallis die kampioenskap met Engeland gedeel, maar in 1948 het Wallis sy eerste tuisnederlaag teen Frankryk gely.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Alex Potter; Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A. H. & A. W. Reed |year=1961 |location=Wellington |pages=99}}</ref> Die ekonomiese situasie het in die naoorlogse tydperk duidelik verbeter, wat ook tot groter gehore gelei het. Hierdie effek is met die eerste televisieuitsendings van toetswedstryde versterk. Die span se prestasies het ook aansienlik verbeter: In 1950 het 1952 Wallis die Vyfnasies saam met ’n Grand Slam gewen. Vanaf 1954 tot 1956 het die Walliesers in drie agtereenvolgende toernooie geseëvier, waartydens hulle die titel in 1954 met Engeland en Frankryk asook in 1955 met Frankryk gedeel het.<ref name="6Nresults" /> Daarbenewens het hulle verskeie suksesse teen spanne van die Suidelike Halfrond behaal. In 1947 en 1958 het hulle Australië maklik verslaan, en in 1953 is Nieu-Seeland met 13–8 geklop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |year=1968 |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |pages=233}}</ref> Daarteenoor het Wallis in 1951 ’n nederlaag teen Suid-Afrika met 3–6 gely, alhoewel hulle die lynstaan oorheers het.<ref name="smith233">{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=233}}</ref> Die Vyfnasies 1950 word nie net vir Wallis se eerste Grand Slam sedert 1911 onthou nie, maar ook vir die vliegtuigongeluk in Llandow.<ref name="6Nresults" /> Op 12 Maart 1950 het ’n groep Walliese ondersteuners, wat die beslissende wedstryd in [[Dublin]] bygewoon het, met ’n huurvlug teruggekeer. Tydens landing het die vliegtuig, ’n [[Avro Tudor]], neergestort, waarby 80 van die 83 passasiers aan boord dood is. Dit was die destyds ergste siviele vliegtuigramp.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/exhibits/IvW-1950.htm |title=The 1950 Welsh Triple Crown & Llandow Air Disaster |publisher=World Rugby Museum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nasionale span se tuiswedstryde was tydens die laaste sewe dekade amper gelyk tussen Cardiff en Swansea opgedeel. In Junie 1953 het die WRU die vervalle toestand van St Helen’s in Swansea nie langer geduld nie en tydens sy algemene jaarvergadering daarop besluit om in 1955 vir die laaste keer op St Helen’s te speel en in die toekoms uitsluitlik die Cardiff Arms Park as amptelike tuisstadion in te span.<ref name="smith233" /> In 1956 het Wallis die Vyfnasies-titel ingepalm, maar aansluitend ’n swakker fase betree. Eers in 1964 het hulle weer ’n toernooi gewen, in 1965 en 1966 het twee verdere titels gevolg.<ref name="6Nresults" /> As gevolg van die swaar nywerheid se geleidelike agteruitgang gedurende die 1960’s het die nasionale span minder op myn- en staalwerkers staat gemaak, en meer leerlinge en onderwysers ingespan. Oor dekades heen het Walliese spelers net in die Suidelike Halfrond getoer, as hulle deur die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] saamgeneem is. Dit het in 1964 verander, toe die WRU op hul eie ’n toer gereël het. Hulle het vir vyf wedstryde na Suid-Afrika getoer, waaronder ’n toetswedstryd teen die Springbokke in [[Durban]].<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=368}}</ref> Wallis is met 3–24 verslaan, hul ergste nederlaag in 40 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.englandrugby.com/news/world-rugby-1951-date-1288172/ |title=World Rugby 1951 – Date |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=23 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623061113/http://www.englandrugby.com/news/world-rugby-1951-date-1288172/ |archive-date=23 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die WRU se aansluitende algemene jaarvergadering het die uitgaande WRU-president D. Ewart Davies verklaar dat “uit die ervaring van die Suid-Afrikaanse toer blyk dit dat ’n baie meer positiewe houding binne die speel in Wallis nodig is&nbsp;... Spelers moet, tot die absolute punt van bemeestering, bereid wees om die basiese beginsels van rugby te leer en as ’t ware opnuut te leer”.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=368–369}}</ref> Dié toespraak het diepgaande hervormings in die afrigteropleiding ingelui. Die WRU se afrigtingskomitee – wat in die laat 1950’s van stapel gestuur is – het die taak gekry om die gehalte van afrigting te verbeter. In Januarie 1967 is Ray Williams as afrigtingsorganiseerder benoem.<ref name=Morgan44>{{en}} {{cite book |authors=Leighton Morgan, Scott Fleming |year=2003 |title=The Development of Coaching in Welsh Rugby Union Football |publisher=Football Studies |edition=6 |series=2 |url=http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/FootballStudies/2003/FS0602f.pdf |pages=44–45 |accessdate=5 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305005833/http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/FootballStudies/2003/FS0602f.pdf |archive-date=5 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste nasionale afrigter, David Nash, is in 1967 aangestel om Wallis in daardie seisoen te bestuur, maar hy het bedank nadat die WRU geweier het om hom as Walliese afrigter tydens hul 1968-toer na [[Argentinië]] te benoem.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=389}}</ref> Die WRU het hul besluit eindelik teruggeneem en Clive Rowlands as afrigter vir dié toer aangestel. Van hul ses wedstryde het Wallis drie gewen, in twee gelykop gespeel en een verloor.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=393}}</ref> === Tweede “goue tydperk” === Gedurende die 1970’s het Wallis ’n tweede “goue tydperk” beleef, met spelers van ’n wêreldklasgehalte soos Gareth Edwards, J.P.R. Williams, Gerald Davies, Barry John en Mervyn Davies in hul span.<ref name="ReesGoldenEra">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/16/six-nations-2012-wales |title=Wales grand slam can herald start of new golden age |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="Rewind1978">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/wales/rugby/story/257611.html |title=The greatest Welsh player of them all bows out |publisher=ESPNscrum |author=How Richards |date=26 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="ThatTry">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/player/7225.html |title=Gareth Edwards |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis het tussen 1969 en 1979 rugby in die Noordelike Halfrond oorheers, en ’n ongelooflike wenrekord behaal, aangesien hulle net sewe wedstryde in daardie tydperk verloor het.<ref name="ReesGoldenEra" /> Die Walliese span van die 1970’s word as een van die bestes in die rugbygeskiedenis beskou. Hulle het nege van tien wedstryde teen Engeland gewen, agt van tien wedstryde teen Skotland en sewe van nege wedstryde teen Ierland (met een gelykop). Net die Franse was in staat om mee te ding, aangesien hulle in tien wedstryde drie oorwinnings en een gelykop aangeteken het. Wallis het in 1969 vir die eerste keer na Nieu-Seeland getoer, maar hulle is in albei wedstryde verslaan. In die tweede toets, wat hulle met 12–33 verloor het,<ref>{{en}} {{cite book |author=Terry McLean |year=1969 |title=Red Dragons of Welsh Rugby |publisher=A. H. & A. W. Reed |location=Wellington |isbn=978-0-589-00395-1 |pages=144}}</ref> het Nieu-Seeland se [[heelagter]] Fergie McCormick 24 punte aangeteken; ’n destydse rekord.<ref>{{en}} {{cite book |author=Terry McLean |year=1969 |title=Red Dragons of Welsh Rugby |publisher=A. H. & A. W. Reed |location=Wellington |isbn=978-0-589-00395-1 |pages=119}}</ref> Aan die begin van die jaar 1970 het Wallis met 6–6 teen Suid-Afrika gelykop gespeel en daarna het hulle die Vyfnasies-titel met Frankryk gedeel.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=400}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1971 het Wallis sy eerste Grand Slam sedert 1952 ingepalm. Hulle het net 16 verskillende spelers gedurende vier wedstryde ingespan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1971.php |title=Grand Slam 1971 |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=27 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627081532/http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1971.php |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die 1971-toernooi het Wallis sy merkwaardigste oorwinning oor Skotland aangeteken, nadat ’n drie deur Gerald Davies in die laaste minuut Skotland se voorsprong tot 18–17 laat krimp het. Die vleuel John Taylor het ’n drie van die kantlyn verdoel wat as “die beste verdoeling sedert [[Paulus van Tarsus|Paulus die Apostel]]” beskryf is en aan Wallis ’n 19–18-oorwinning besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2631343.stm |title=Six Nations: Golden moments |publisher=[[BBC]] |date=24 Januarie 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/onthisday/rugby/story/109024.html |title=The greatest conversion since St. Paul |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vir die Britse en Ierse Leeus se toer na Nieu-Seeland dieselfde jaar het Wallis meer spelers as enige ander span bygedra. Hierdie Leeus is die enigstes wat ’n reeks toetswedstryde in Nieu-Seeland gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/history/timeline/1971_new_zealand_and_australia.php |title=1971 Australia & New Zealand |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=7 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307160047/http://lionsrugby.com/history/timeline/1971_new_zealand_and_australia.php |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Vyfnasies 1972 kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis en Skotland het geweier om hul oorblywende wedstryde in Ierland te speel en die gebrek aan veiligheid aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/1193077.stm |title=Sport in chaos as crisis deepens |publisher=[[BBC]] |date=27 Februarie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié toernooi het onopgelos gebly, aangesien Wallis en Ierland onoorwonne was. Nadat die Vyfnasies 1973 tussen die vyf spanne heeltemal gelykop was en die titel vir die eerste keer deur al die vyf deelnemende spanne gedeel is, het die Walliesers Australië in Cardiff met 24–0 geklop.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=432}}</ref> Wallis het die Vyfnasies 1975 met net een nederlaag teen Skotland gewen en tydens die Vyfnasies 1976 het Wallis sy tweede Grand Slam van die dekade ingepalm. Soos in die eerste van die dekade in 1971 het hulle gedurende vier wedstryde net 16 verskillende spelers ingespan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1976.php |title=Grand Slam 1976 |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=26 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926132443/http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1976.php |archive-date=26 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het dié prestasie in 1978 herhaal en vervolgens die eerste span geword wat drie agtereenvolgende Driekrone ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1978.php |title=RBS Six Nations: 11 Grand Slams: Grand Slam 1978 |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=27 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627091459/http://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/grand_slam_1978.php |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul laaste Vyfnasies-wedstryd in 1978 het beide Phil Bennett en Gareth Edwards uit al die vorms van rugby getree.<ref name="Rewind1978" /> Die Walliese toer na Australië in Junie 1978 het met een nederlaag elk in die toetswedstryde geëindig. Wallis het in November dieselfde jaar Nieu-Seeland op Cardiff Arms Park gehuisves, maar ná ’n laat strafdoel deur die plaasvervangende heelagter Brian McKechnie met 12–13 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1741 |title=Match Centre – All Blacks vs Wales |publisher=[[All Blacks]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié strafdoel was omstrede, aangesien die Nieu-Seelandse slot Andy Haden van ’n lynstaan uitgeduik het om ’n strafdoel te verkry. Haden het later erken, dat hy en Frank Oliver vooraf op dié taktiek besluit het, indien hulle in moeilikhede sou kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/20463813 |title=Andy Haden has no regrets over line-out 'dive' against Wales |publisher=[[BBC]] |date=24 November 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="HadenDive">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-haden-dived-to-cheat-the-welsh-1179032.html |title=Haden 'dived' to cheat the Welsh |publisher=The Independent |author=Hugh Godwin |date=18 Oktober 1998 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Engelse [[skeidsregter]] Roger Quittenton is deur die pers gekritiseer, omdat hy die duik oor die hoof gesien het; hy het later beweer dat die strafdoel teen die Walliese slot Geoff Wheel weens sy sprong teen Oliver se skouer toegeken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/england/rugby/player/8701.html |publisher=ESPNscrum |title=Roger Quittenton |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Quittenton het later beweer, “Haden se persepsie is dat sy duikslag die strafskop verseker het. Dit is ’n vullis”.<ref name="HadenDive" /> Wallis het toe die Vyfnasies 1979 met ’n Driekroon gewen.<ref name="6Nresults" /> === Moeilike jare === [[Lêer:Graham Henry 28 March 2011 Twickenham.jpg|duimnael|upright|Die Nieu-Seelander Graham Henry het Wallis tydens hul eerste toetsoorwinning oor Suid-Afrika in 1999 afgerig]] Die “goue tydperk” het stadig maar seker geëindig, omdat vir die uitstekende spelergenerasie te min gelykwaardige plaasvervangers beskikbaar was. Dit het vanaf 1980 tot ’n slegter wenrekord en gemengde resultate tydens die Vyfnasies gelei. In 1980 het die WRU sy eeufees gevier en Wallis het tydens hierdie geleentheid die All Blacks in Cardiff verwelkom, maar met 23–3 teen Nieu-Seeland verloor, nadat die gaste vier drieë teenoor nul gedruk het.<ref name="ABMagic">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4003989.stm |title=All Black magic: New Zealand rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=13 November 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&MT_ID=1792 |title=Match Centre – All Blacks vs Wales |publisher=[[All Blacks]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1981 het Wallis Australië verslaan, maar hulle het tydens die Vyfnasies 1982 net die laaste plek behaal. ’n Erge laagtepunt was in Oktober 1983, toe die oorweldig lykende Walliese span in [[Boekarest]] tydens hul eerste toetswedstryd teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] met 6–24 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Sean Davies |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/5392460.stm |title=Weathered Oaks: Romanian rugby |publisher=[[BBC]] |date=29 September 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Net drie weke voorheen is hulle amper deur [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] veras, maar het in Cardiff met 29–24 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6157863.stm |title=Eastern Promise: Japanese rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=12 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1984 is Wallis tuis deur Australië met 28–9 op Cardiff Arms Park verslaan.<ref name="BBCWalesAus" /> ’n Toer na [[Oseanië]] in Mei en Junie 1986 (die eerste in agt jaar) was met drie oorwinnings oor [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] meer suksesvol, terwyl die Europese toernooie veral deur nederlae gekenmerk is. Tydens die Vyfnasies 1987 het Wallis net een oorwinning aangeteken, vervolgens was hulle voor die afskop van die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Australië en Nieu-Seeland nie een van die gunstelinge nie. Hulle het egter in een van dié toernooi se verassings ontaard en hul groepfase met oorwinnings oor Ierland, Tonga en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] op die eerste plek beëindig. Nadat hulle in die kwarteindstryd Engeland verslaan het,<ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=36–39}}</ref> het Wallis in die halfeindstryd teen Nieu-Seeland te staan gekom en is met 49–6 maklik verslaan. In die klein finale om die derde plek het Wallis Australië naelskraap met 22–21 geklop. Tot vandag toe is dit Wallis se beste uitlag tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=246–247}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1988 het hulle die titel met Frankryk gedeel en die eerste Driekroon sedert 1979 gewen. In 1988 en 1989 is Wallis drie keer maklik deur Nieu-Seeland verslaan en het tuis teen Roemenië verloor.<ref name="ABMagic" /> Aan die einde van die 1980’s het die rugbysport in Wallis weer ’n groot krisis beleef. Die merkbaar groeiende gewildheid van rugby league het daartoe gelei, dat soveel spelers as nog nooit tevore nie na die professionele weergawe oorgeskakel het. Van die beste spelers was toe nie meer vir die nasionale span beskikbaar nie, aangesien ’n oorskakeling destyds ’n lewenslange uitsluiting uit die rugbysport meegebring het. Tydens die Vyfnasies 1990 en 1991 het Wallis nie een wedstryd gewen nie en net die “houtlepel” “gewen”.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/news/10048.php |title=Wooden Spoon History |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=28 Maart 2003 |accessdate=2 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602094821/http://www.wru.co.uk/eng/news/10048.php |archive-date=2 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]], wat nominal in Engeland aangebied is, het Wallis ’n verdere teleurstelling beleef, alhoewel Wallis al sy groepwedstryde tuis gespeel het. In hul openingswedstryd is Wallis deur Wes-Samoa met 16–13 verslaan, waarvolgens hulle die Argentynse [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] met 16–7 verslaan het. ’n Tweede nederlaag tydens die groepfase, ’n 3–38 teen Australië, het Wallis op die derde plek laat eindig en uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="Peatey264">{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=264–265}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1993 het Wallis weer net die laaste plek behaal, maar hulle het die volgende jaar baie beter vertoon en die Vyfnasies 1994 volgens punteverskil bo Engeland gewen.<ref name="6Nresults" /> Dieselfde jaar moes Wallis aan die kwalifisering vir die volgende rugbywêreldbekertoernooi deelneem, waarin hulle ná deels maklike oorwinnings oor [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]], [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]], Roemenië en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] geslaag het. Tydens die tussenwêreldbekertydperk het hulle egter nóg Australië, nóg Nieu-Seeland nóg Suid-Afrika verslaan. Tydens die Vyfnasies 1995 het Wallis ook al sy vier wedstryde verloor. Vervolgens is Wallis nie as een van die groot mededingers vir die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika beskou nie.<ref name="Peatey264" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=81}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 1995, ná ’n maklike oorwinning oor Japan, het Wallis swak teen Nieu-Seeland verloor; waarvolgens hulle in hul laaste groepwedstryd Ierland moes verslaan om tot die kwarteindrondte te vorder. Wallis is egter met 24–23 verslaan en het dus versuim om vir die tweede agtereenvolgende keer tot die uitklopfase te vorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="Peatey282">{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=282–283}}</ref> In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Tydens hierdie oorgangstydperk het die WRU met Kevin Bowring Wallis se eerste voltydse hoofafrigter aangestel. Daarbenewens het baie voormalige nasionale spelers van rugby league teruggekeer, nadat oorskakelings tussen albei rugbykodes sonder probleme moontlik geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-reenter-the-dragon-interview-kevin-bowring-1046133.html |title=Re-enter the Dragon; interview – Kevin Bowring |publisher=The Independent |author=Tim Glover |date=10 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná rekordnederlae van 0–51 teen Frankryk en 13–96 teen Suid-Afrika het die WRU in 1998 die Nieu-Seelander Graham Henry as hoofafrigter benoem.<ref name="CoachArchive">{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/management/archive/16760.php |title=Graham Henry |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=19 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719131447/http://www.wru.co.uk/eng/wales/management/archive/16760.php |archive-date=19 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="HenryDownfall">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/wales/rugby/story/259055.html |title=Graham Henry’s downfall as Wales coach |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=12 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Henry was vanaf begin suksesvol en het Wallis tot ’n reeks van tien agtereenvolgende oorwinnings geneem; dit sluit Wallis se eerste oorwinning oor Suid-Afrika, ’n 29–19-oorwinning gedurende die eerste wedstryde op die nuwe [[Millennium-stadion]] in Cardiff, in. Henry het vervolgens deur die Walliese pers en ondersteuners gekry die bynaam ''the Great Redeemer'' (“die groot verlosser”), ’n verwysing na die openingsreël van ''Cwm Rhondda'', ’n onder Walliese ondersteuners gewilde lied.<ref name="CoachArchive" /><ref name="HenryDownfall" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/rugbycup/Story/0,,202623,00.html |title=Henry the great redeemer |publisher=[[The Guardian]] |author=Eddie Butler |date=30 September 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die laaste wedstryd van die Vyfnasies 1999 het Wallis met ’n 32–31-oorwinning Engeland van die titel ontneem, wat deur Skotland ingepalm is. Dié toernooi is in die laaste minuut beslis, nadat [[Scott Gibbs]] die beslissende drie teen England gedruk het, wat aansluitend deur [[Neil Jenkins]] verdoel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/rugby_union/five_nations/316807.stm |title=Wales snatch glory from England |publisher=[[BBC]] |date=11 April 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vervolgens was die verwagtinge voor die [[Rugbywêreldbeker 1999]], wat deur die Walliese beheerliggaam gereël is, hoog. Wallis het sy groep ná oorwinnings oor Argentinië, Samoa en Japan gewen, maar hulle is in die kwarteindstryd deur die latere kampioen Australië met 24–9 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="Peatey115">{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=115}}</ref> ’n Gebrek aan sukses gedurende die Vyf- en later Sesnasies (Italië het in 2000 by dié toernooi aangesluit), en veral ’n aantal hoë nederlae teen Ierland, het in Februarie 2002 tot Henry se bedanking gelei; sy assistent Steve Hansen het by hom oorgeneem.<ref name="CoachArchive" /><ref name="HenryDownfall" /> Tydens Hansen se termyn het die WRU ’n wesenlike verandering in die struktuur van die plaaslike spel geïmplementeer en in 2003 is plaaslike spanne op ’n vlak bo die tradisionele klubgebaseerde strukture ingevoer, en die vyf (later vier) plaaslike spanne het die hoogste vlak van die plaaslike professionele rugby in die land begin vorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2013/feb/01/bridgend-maesteg-death-welsh-rugby |title=Bridgend and Maesteg’s malaise symbolic of the decline of Welsh club rugby |publisher=[[The Guardian]] |author=Tom Jenkins |date=2 Februarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/20218179 |publisher=[[BBC]] |title=Damning report questions survival of Welsh rugby regions |date=7 November 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 2003 is Wallis vir die eerste keer deur Italië verslaan en het op die laaste plek geëindig. Tydens die groepfase van die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het Wallis Kanada, Tonga en Italië verslaan, voordat hulle vier drieë in hul 37–53-nederlaag teen Nieu-Seeland gedruk het (hul hoogste aantal drieë teen die All Blacks).<ref name="Peatey323">{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=323–324}}</ref> In die kwarteindstryd het hulle teen die latere kampioen Engeland verloor, ondanks drie drieë teenoor een.<ref name="Peatey160">{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=160}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Herlewing === [[Lêer:Wales rugby team.jpg|duimnael|Die Walliese nasionale rugbyspan tydens die [[Sesnasies-toernooi]] in 2008 op die [[Millennium-stadion]], [[Cardiff]]]] [[Lêer:Millennium Stadium RWC2015.jpg|duimnael|Toneel voor die wedstryd teen Fidji tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] [[Lêer:New Zealand national rugby 20191101d31.jpg|duimnael|Nieu-Seeland teen Wallis tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] se bronseindstryd, Japan]] Onder hul nuwe hoofafrigter Mike Ruddock het Wallis in 2005 sy eerste titel sedert 1994 en sy eerste Grand Slam sedert 1978 gewen. ’n Laat langafstand-strafskop deur Gavin Henson het hul oorwinning oor Engeland op die [[Millennium-stadion]] in Cardiff vir die eerste keer in 12 jaar laat beklink,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/six-nations-2014-class-2005-6556662 |title=Where the 2005 Grand Slam winners are now |author=Chris Pyke |date=24 Januarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en ná oorwinnings oor Italië, Frankryk en Skotland het hulle teen Ierland op ’n volgepakte Millennium-stadion te staan gekom; Wallis het die Iere met 32–20 geklop en sodoende hul eerste kampioenskap sedert 1994 ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4366751.stm |title=Wonderful Wales exude joy of Six |publisher=[[BBC]] |author=Bryn Palmer |date=21 Maart 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dieselfde jaar, toe die WRU sy 125ste bestaansjaar gevier het, het Wallis ’n rekordnederlaag tuis gely, nadat hulle deur Nieu-Seeland met 41–3 geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2005-11-06/all-blacks-step-up-a-gear-to-crush-wales/2139956 |title=All Blacks step up a Gear to crush Wales |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=6 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die elf wedstryde gedurende die jaar 2005 het hulle nogtans net twee nederlae gely (die tweede was teen Suid-Afrika). Ruddock het tydens die Sesnasies 2006 as hoofafrigter bedank<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4714378.stm |title=Ruddock steps down as Wales coach |publisher=[[BBC]] |date=14 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en is deur [[Gareth Jenkins]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/4936698.stm |title=Wales unveil Jenkins as new coach |publisher=[[BBC]] |date=27 April 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2006 midjaarrugbytoetsreeks]] het Wallis vir die eerste keer ’n toetsreeks teen die Argentyne verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/5084264.stm |title=Argentina 45–27 Wales |publisher=[[BBC]] |date=17 Junie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2007 is Wallis vir die tweede keer deur Italië verslaan en het met hul oorwinning oor Engeland in die laaste wedstryd die “houtlepel” vermy. Op 10 Mei 2007 het beide die Walliese en Australiese beheerliggame met die stigting van die James Bevan-trofee daarop besluit om 100 jaar se toetsrugby tussen die twee lande te vier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/6643203.stm |title=New trophy for Wales v Australia |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit is genoem na die Australies-gebore Wallies-opgevoede man wat die Walliese span se eerste kaptein was; Australië het die eerste reeks om dié trofee met 2–0 gewen. Tydens die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk het Wallis maklik teen Kanada en Japan gewen, maar hulle is deur Australië met 20–32 verslaan. ’n Oorwinning oor Fidji in die laaste groepwedstryd sou aan hulle ’n plek in die kwarteindstryd besorg het, maar drie minute voor die eindfluitjie het Graham Dewes die beslissende drie gedruk en Fidji met 38–34 laat wen. Wallis het toe weer versuim om tot die uitklopfase te vorder en Jenkins het gevolglik sy pos verloor.<ref name="Peatey186">{{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 |pages=186–187}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/7029067.stm |title=Lewis explains Jenkins’ sacking |publisher=[[BBC]] |date=5 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Nieu-Seelander Warren Gatland is as sy opvolger aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/7025721.stm |title=Gatland unveiled as Wales coach |publisher=[[BBC]] |date=8 November 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis het gedurende Gatland se eerste wedstryd as afrigter op Twickenham teen Engeland te staan gekom, dit was ook hul eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2008. Hulle het Engeland op daardie stadion vir die eerste keer sedert 1988 geklop, nadat Wallis die wedstryd met 26–19 beklink het. Wallis het later al sy wedstryde tydens die Sesnasies 2008 gewen, en net twee drieë gedurende die veldtog afgestaan, om sodoende ook sy tiende Grand Slam in te palm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://icwales.icnetwork.co.uk/rugbynation/rugby-news/2008/03/16/wales-prove-they-re-grand-masters-91466-20629966/ |title=Wales prove they’re Grand masters |publisher=Wales On Sunday |date=16 Maart 2008 |accessdate=22 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222023101/http://icwales.icnetwork.co.uk/rugbynation/rugby-news/2008/03/16/wales-prove-they-re-grand-masters-91466-20629966/ |archive-date=22 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Wallis Australië in Cardiff met 21–18 verslaan, maar het daarna ’n reeks van 23 wedstryde oor ses jaar sonder oorwinnings oor die drie spanne van die Suidelike Halfrond – Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika – betree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/11262559/Wales-12-South-Africa-6-Warren-Gatlands-men-beat-southern-hemisphere-team-for-first-time-in-23-games.html |title=Wales 12 South Africa 6: Warren Gatland’s men beat southern hemisphere team for first time in 23 games |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=James Corrigan |date=29 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later in 2008 is [[Shane Williams]] deur die IRR as “speler van die jaar” aangewys.<ref name="IRB Awards 2008">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2008 |title=IRB Awards 2008 |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis se titelverdediging tydens die Sesnasies 2009 het met ’n oorwinning oor Skotland afgeskop, wat Wallis tot die vierde plek op die wêreldranglys laat vorder het, die hoogste plek van Wallis sedert die bekendstelling van die ranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/rankings/news/newsid=2029048.html?cid=rssfeed&att |title=Wales secure highest ever position |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=9 Februarie 2009 |accessdate=26 Januarie 2013 |archive-url=https://archive.is/20130126112437/http://www.irb.com/rankings/news/newsid=2029048.html?cid=rssfeed&att |archive-date=26 Januarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die daaropvolgende wedstryd het Wallis Engeland verslaan, hul agste agtereenvolgende oorwinning tydens die Sesnasies, waarmee hulle die vorige rekord tydens dié toernooi verbeter het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/rugbynation/rugby-news/2009/02/14/gatland-proud-as-wales-battle-on-91466-22930660/ |title=Gatland proud as Wales battle on |publisher=Wales Online |date=14 Februarie 2009 |accessdate=21 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090421121828/http://www.walesonline.co.uk/rugbynation/rugby-news/2009/02/14/gatland-proud-as-wales-battle-on-91466-22930660/ |archive-date=21 April 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het Wallis sy eerste groepwedstryd teen Suid-Afrika naelskraap met 16–17 verloor. Die drie daaropvolgende oorwinnings oor Samoa, [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] en Fidji het Wallis tot die kwarteindrondte laat vorder. Wallis het toe Ierland met 22–10 verslaan en vir die eerste keer sedert 1987 het Wallis weer die halfeindrondte behaal. Hulle is egter naelskraap met 9–8 deur Frankryk verslaan, nadat die kaptein Sam Warburton met ’n rooikaart van die veld gestuur is.<ref name="2011semi">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15307018 |title=Wales 8–9 France |publisher=[[BBC]] |date=15 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die klein finale om die derde plek is Wallis deur Australië met 21–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor hul laaste wedstryd tydens die Sesnasies 2012 het Wallis nog een oorwinning nodig gehad om hul derde Sesnasies-Grand Slam in agt jaar in te palm, waarin hulle ná ’n 16–9-oorwinning oor Frankryk geslaag het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/17/rhys-priestland-wales-france-six-nations |title=Composed Rhys Priestland drives Wales to grand slam win over France |publisher=[[The Guardian]] |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit is onmiddellik deur ’n reeks van agt nederlae opgevolg, wat uiteindelik tydens die Sesnasies 2013 beëindig is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2013/feb/09/france-wales-six-nations |title=Six Nations 2013: Wales win after George North turns screw on France |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=10 Februarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> waartydens Wallis die kampioenskap vir die eerste keer sedert 1979 verdedig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2013/mar/16/wales-england-six-nations |title=Wales bask in Six Nations title after slamming England in Cardiff rout |publisher=[[The Guardian]] |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] is Wallis tuis in Cardiff deur Australië met 33–28 verslaan, hul tiende agtereenvolgende nederlaag teen die Wallabies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-11-09/wallabies-post-10th-straight-win-over-wales-with-33-28-triumph-/5877378 |title=Wallabies post 10th straight win over Wales with 33-28 triumph at Millennium Stadium |publisher=ABC News |date=8 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Net een week later het Wallis egter sy eerste oorwinning oor Suid-Afrika sedert 1999 aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |author=Bruce Pope |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/30183266 |title=Wales 12-6 South Africa |publisher=[[BBC]] |date=29 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] is Wallis saam met Australië en die gasheer Engeland in ’n soort “doodsgroep” geloot. Ná hul oorwinning in die eerste wedstryd teen [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] het Wallis Engeland naelskraap met 28–25 verslaan. Hul daaropvolgende oorwinning oor Fidji het Wallis tot die kwarteindrondte laat vorder, wat ’n nederlaag teen die Wallabies nie kon verhoed nie. In die kwarteindstryd is hulle deur Suid-Afrika met 23–19 verslaan, nadat hulle teen halftyd met 13–12 voorgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Williams |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34548763 |title=Rugby World Cup 2015: South Africa 23–19 Wales |publisher=[[BBC]] |date=17 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2016 het Wallis drie agtereenvolgende wegnederlae teen Nieu-Seeland gely, maar vanaf 2016 tot 2018 vier agtereenvolgende oorwinnings oor Suid-Afrika aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |author=James Piercy |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2018/nov/24/wales-v-south-africa-rugby-union-international-match-live |title=Wales 20-11 South Africa – as it happened |publisher=[[BBC]] |date=25 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2019 het Wallis sy altesaam twaalfde Grand Slam en sy vierde in 14 jaar beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/av/rugby-union/47598346 |title=Wales lift Six Nations trophy after completing Grand Slam |publisher=[[BBC]] |date=16 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n oorwinning oor Engeland tydens sy voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 2019]] het Wallis op 19 Augustus 2019 vir die eerste keer die eerste plek op Wêreldrugby se wêreldranglys behaal, en die posisie vir twee weke beklee.<ref name="ranglys" /> Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 in Japan het Wallis al sy vier groepwedstryde teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]], Australië, Fidji en Uruguay gewen. In die kwarteindstryd het hulle Frankryk naelskraap met 20–19 uitgeskakel, maar Wallis is in die halfeindstryd deur die latere kampioen Suid-Afrika met 20–19 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/50199557 |title=Rugby World Cup semi-final: Wales 16–19 South Africa |publisher=[[BBC]] |date=27 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die klein finale om die derde plek is Wallis deur Nieu-Seeland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}} {{dooie skakel}}</ref> Tydens die Sesnasies 2021 het Wallis sy altesaam 39ste titel met Driekroon ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/56545048 |title=Six Nations: Wales win title as Scotland beat France in Paris |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=26 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 19 Maart 2022, die laaste rondte tydens die Sesnasies 2022, het die Walliesers met 21–22 hul eerste tuisnederlaag teen Italië ooit gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-v-italy-live-kick-23419127 |title=Wales 21–22 Italy: Italians break seven-year Six Nations losing streak in Cardiff |publisher=Wales Online |authors=Simon Thomas, Jon Doel |date=19 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks|midjaarrugbytoetsreeks]] het die Walliesers hul wegreeks teen die Springbokke met 1–2 verloor, hoewel hulle vir die eerste keer in Suid-Afrika ’n oorwinning kon aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/62191313 |title=South Africa 30–14 Wales: Hosts end tourists' dream in Cape Town |publisher=[[BBC]] |author=Gareth Griffiths |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks|eindjaarrugbytoetsreeks]] is die Walliesers vir die eerste keer ooit deur die Georgiërs tuis geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/georgia-make-history-with-sensational-win-over-wales/#report |title=Georgia make history with sensational win over Wales |publisher=Autumn Nations Series |author=Sarah Mockford |date=19 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van Desember 2022 is die hoofafrigter Wayne Pivac ontslaan en deur Warren Gatland vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/dec/05/warren-gatland-returns-to-wales-rugby-union-as-head-coach-with-wayne-pivac-sacked |title=Warren Gatland returns to Wales as head coach with Wayne Pivac sacked |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=5 Desember 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het die Walliesers hul groep ná oorwinnings oor Fidji (met 32–26), Portugal (met 28–8), Australië (met 40–6) en Georgië (met 43–19) gewen, maar hulle het in die kwarteindstryd hul eerste rugbywêreldbekernederaag teen Argentinië (met 17–29) gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/880072/wales-rugby-world-cup-2023-review |title=Wales: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=16 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 het die Walliesers vir die eerste keer sedert 2003 al hul vyf wedstryde verloor en in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/68584938 |titel=Six Nations 2024: Wales 21–24 Italy – visitors consign Wales to first Wooden Spoon in 21 years |publisher=[[BBC]] |author=Gareth Griffiths |date=16 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 2025-toernooi het Gatland as hoofafrigter bedank, nadat die span in die hele jaar 2024 geen oorwinning kon aanteken nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cpwrj451k95o |title=Gatland leaves Wales head coach role during Six Nations |publisher=[[BBC]] |author=Gareth Griffiths |date=11 Februarie 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná die Sesnasies 2025, waar Wallis weer sonder ’n oorwinning gebly het, is hy opgevolg deur die Wallieser [[Steve Tandy]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/21/wales-steve-tandy-head-coach-succession-warren-gatland-rugby-union |title=Wales appoint Steve Tandy as head coach to launch the post-Gatland era |publisher=[[The Guardian]] |date=21 Julie 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure en embleem == [[Lêer:Wales alternative strip.jpg|duimnael|links|Wallis in hul alternatiewe trui tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] [[Lêer:Prince of Wales's feathers Badge.svg|duimnael|Die [[Prins van Wallis]] se vere]] Wallis speel tradisioneel in skarlakenrooi truie, wit broeke en rooi sokkies. Vir die 2015–16-seisoen het die trui se ontwerp vir die eerste keer goud bevat. Op die truie is die [[Prins van Wallis]] se vere geborduur, dié vere is in die 19de eeu deur die WRU pleks van ’n ander Walliese simbool, die preie, verkies om die land se lojaliteit aan die [[Verenigde Koninkryk]] te beklemtoon.<ref>{{en}} {{cite journal |author=David Andrews |title=Welsh Indigenous! and British Imperial? – Welsh Rugby, Culture, and Society 1890–1914 |journal=Journal of Sport History |volume=18 |issue=3 |year=1991 |url=http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |pages=346 |accessdate=12 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912144841/http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |archive-date=12 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1991 is die oorspronklike generiese motief deur ’n meer gestileerde weergawe vervang om van die toestel ’n handelsmerk te maak. Die oorspronklike leuse onder die vere was ''Ich dien'' ([[Duits]] vir: “Ek dien”), maar dit is in die nuwe ontwerp deur die hoofletters “WRU” vervang.<ref>{{en}} {{cite news |title=Welsh rugby union strips talent from England – Cotton Traders |publisher=The Independent |date=6 Desember 1991 |page=32 }}</ref> Wallis se wegtrui bestaan uit ’n groen trui, wit broeke en groen sokkies,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.wales/2019/07/new-wales-kit-revealed/ |title=New Wales kit revealed |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |author=Simon Rimmer |date=6 Julie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> hoewel daar in die verlede ook verskillende ontwerpe met ander kleure was. Voormalige Walliese wegtriue het ook kleure soos swart, donkerblou, wit, geel en grys ingesluit.<ref name="BlackStrip">{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/10351_3611.php |title=Wales Out of Red and into Black |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=11 Oktober 2005 |accessdate=15 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221003715/http://www.wru.co.uk/10351_3611.php |archive-date=21 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wallis het in 2005 swart truie as deel van die vieringe vir die WRU se 125ste bestaansjaar aangetrek. Die trui is daardie jaar teen Fidji en toe Australië gedra; die wedstryd teen die Wallabies was die eerste teen een van hul tradisionele teenstaanders waarin Wallis nie in hul rooi truie uitgedraf het nie.<ref name="BlackStrip" /> Vanaf die [[2008 eindjaarrugbytoetsreeks]] is die trui deur Under Armour vervaardig. Hulle het Reebok opgevolg wat die trui tussen laat 1996 en laat 2008 verskaf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.co.uk/eng/thewru/partners/under_armour.php |title=Under Armour – Official Technical Partner |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=20 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140720020554/https://www.wru.co.uk/eng/thewru/partners/under_armour.php |archive-date=20 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voormalige truiborge sluit in Brains Brewery, Admiral Insurance en Isuzu.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-unveil-new-graphite-away-6320327 |title=Player 'Selfies' Reveal New Change Kit |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |author=Simon Rimmer |date=19 November 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens rugbywêreldbekertoernooie mag die trui geen borge daarop hê nie – net die nasionale unie se embleem, die rugbywêreldbekertoernooi se kenteken en die kenteken van die truivervaardiger word toegelaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stuff.co.nz/sport/10451697/NZRU-not-approached-about-2015-World-Cup-ad |title=NZRU not approached about 2015 World Cup ad |publisher=Stuff |date=2 September 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 2020 dien Macron as nuwe truiverskaffer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/54176465 |title=Welsh Rugby Union announces Macron as new kit sponsor |publisher=[[BBC]] |date=16 September 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == Sedert die 1970’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1970’s–1991 |[[Umbro]] |rowspan=3| – |- |1991–1996 |[[Cotton Traders]] |- |1997–2000 |rowspan=4|[[Reebok (maatskappy)|Reebok]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3561941.stm |title=WRU extends Reebok deal |publisher=[[BBC]] |date=23 Maart 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2000–2002 |Redstone Telecom<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/wales/1008223.stm |title=New kit deal for Wales |publisher=[[BBC]] |date=5 November 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2002–2004 |[[Rockport (maatskappy)|Rockport]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2207856.stm |title=New name for Welsh shirts |publisher=[[BBC]] |date=21 Augustus 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2004–2008 |rowspan=2|[[Brains Brewery]] |- |2008–2010 |rowspan=3|[[Under Armour]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/7245049.stm |title=WRU signs £10m deal for new kit |publisher=[[BBC]] |date=14 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2010–2017 |[[Admiral Group|Admiral]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/8578031.stm |title=Insurance firm Admiral is new sponsor of Welsh rugby |publisher=[[BBC]] |date=20 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- |2017–2020 |rowspan=2|[[Isuzu]] <small>(tuistrui)</small><ref>{{en}} {{cite web |author=Simon Rimmer |url=https://www.wru.co.uk/eng/news/39089.php#.We8gGhNSyu4 |title=Wales pick-up historic Isuzu shirt deal |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=26 Junie 2017 |accessdate=1 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701203943/https://www.wru.co.uk/eng/news/39089.php |archive-date=1 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />[[Subaru]] <small>(wegtrui)</small> |- |2020–2021 |rowspan=3|[[Macron (maatskappy)|Macron]] |- |2021–2023 |[[Cazoo]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cazoo.co.uk/press/cazoo-becomes-headline-sponsor-of-welsh-rugby-union/ |title=Cazoo becomes headline sponsor of Welsh Rugby Union |publisher=Cazoo |accessdate=21 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621164818/https://www.cazoo.co.uk/press/cazoo-becomes-headline-sponsor-of-welsh-rugby-union/ |archive-date=21 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- |sedert 2023 |[[Vodafone]] |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Cardiff Arms Park|Millennium-stadion}} [[Lêer:The National Stadium The Arms Park Cardiff.jpg|duimnael|links|Die Nasionale Stadion op Cardiff Arms Park, voormalige Walliese tuisstadion]] [[Lêer:MillenniumStadiumExterior.jpg|duimnael|Die Millennium-stadion in Cardiff, waar Wallis sy tuiswedstryde speel]] [[Lêer:Millennium Stadium before Wales vs Fiji.jpg|duimnael|Wallis se Millennium-stadion voor die wedstryd tussen Wallis en Fidji tydens die Rugbywêreldbeker 2015]] Wallis se eerste internasionale wedstryd op eie bodem is in 1882 op St Helen’s Ground in Swansea gespeel. Gedurende die 1880’s en 1890’s het Wallis van sy tuiswedstryde in Cardiff, Swansea, Newport en Llanelli gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=474–480}}</ref> Swansea het tot in 1954 internasionale wedstryde gehuisves, toe Cardiff Arms Park Wallis se hooftuiste geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.liberty-stadium.com/liberty_stadium_introduction.php |title=Liberty Stadium – The Background |publisher=liberty-stadium.com |accessdate=3 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803024225/http://www.liberty-stadium.com/liberty_stadium_introduction.php |archive-date=3 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=114}}</ref> In 1881 is die eerste pawiljoen op Cardiff Arms Park opgerig, en het in daardie dekade voortgegaan om sy kapasiteit uit te brei.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=9}}</ref> Die toeskouers het aanhou groei en in 1902 het ’n wêreldrekordskare van 40&nbsp;000 die wedstryd tussen Wallis en Skotland bygewoon.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=139}}</ref> In 1911 het die eienaars van die Arms Park, die Marquess of Bute-gesin, Wallis se verblyfreg bevestig en gedurende die 1920’s en 1930’s het Wallis geleidelik toenemende beheer verkry.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=219}}</ref> Vir die 1933–34-seisoen is ’n nuwe pawiljoen opgerig, wat Cardiff Arms Park se kapasiteit tot 56&nbsp;000 verhoog het.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=284}}</ref> Teen 1958 het die WRU tot die gevolgtrekking gekom dat ’n nuwe nasionale stadion nodig is, aangesien die Arms Park gereeld deur oorstromings van die Taff-rivier geraak is.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=371}}</ref> Ná debatte en geskille tussen die WRU en verskeie ander partye, insluitende Cardiff RFC, is in die 1960’s besluit dat ’n nuwe nasionale stadion op ’n nuwe veld aangrensend aan die Cardiffklub opgerig moet word.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=372}}</ref> Die Nasionale Stadion, soos dit bekend gestaan het, is in 1970 amptelik geopen.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 |pages=371–373}}</ref> Sedert 1999 speel Wallis al sy tuiswedstryde op die Millennium-stadion in Cardiff – met ’n kapasiteit van 73&nbsp;931 – wat ook as Wallis se nasionale stadion dien.<ref>{{en}} {{cite web |author=Matt Hale |title=The Venue: The Millennium Stadium |url=https://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2004/07/Wales_England_Venue_Millennium.htm |publisher=TheFA.com |date=30 Julie 2004 |accessdate=5 April 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050405074207/https://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2004/07/Wales_England_Venue_Millennium.htm |archive-date=5 April 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Millennium-stadion is in 1994 ontwerp, toe ’n herontwikkelingskomitee aangestel is. Daar is besluit om die Nasionale Stadion in Cardiff Arms Park te vervang, nadat ’n hersiening bevind het dat dié stadion verouderd is; en nuwe wetgewing ook vereis het dat al die stadions standvas moet wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.millenniumstadium.com/3473_3557.php |title=Background to the Millennium Stadium Project |publisher=millenniumstadium.com |accessdate=9 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009115105/http://www.millenniumstadium.com/3473_3557.php |archive-date=9 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die konstruksie van die nuwe stadion het in September 1997 begin, en is teen Junie 1999 voltooi, betyds vir die Rugbywêreldbeker in 1999. Die konstruksie, wat die WRU £126&nbsp;miljoen gekos het, is deur private beleggings befonds, £46&nbsp;miljoen van openbare fondse deur die Nasionale Lotery, die verkoop van skuldbriewe aan ondersteuners (wat kaartjies in ruil vir ’n rentevrye lening waarborg), en lenings.<ref>{{en}} {{cite news |title=Why is it taking so long? |publisher=Bristol Evening Post |date=28 Mei 2007 |page=8 }}</ref> Tydens die konstruksie van die nuwe stadion het Wallis die ou [[Wembley-stadion]] in [[Londen]] vir sy tuiswedstryde gebruik<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/england/rugby/ground/16615.html |title=Wembley Stadium |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> – ’n ooreenkoms wat tydens die konstruksie van die nuwe Wembley-stadion vergoed is, toe FA-bekereindstryde op die Millennium-stadion gehuisves is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thefa.com/competitions/facompetitions/thefacup/history/themillenniumyears |title=The Millennium Years |publisher=The Football Association |accessdate=6 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306181308/https://www.thefa.com/competitions/facompetitions/thefacup/history/themillenniumyear |archive-date=6 Maart 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Millennium-stadion is in besit van die maatskappy Millennium Stadium plc, ’n dogtermaatskappy van die WRU. Die eerste wedstryd is op 26 Junie 1999 gehou, toe Wallis vir die eerste keer die Suid-Afrikaanse Springbokke verslaan het. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2007|Rugbywêreldbeker 2015}} Van Wallis se stadions is al tydens rugbywêreldbekertoernooie soos in 1991, 1999, 2007 en 2015 gebruik. Tydens die 1991-toernooi is die Nasionale Stadion in Cardiff, Stradeypark in Llanelli, Pontypoolpark in Pontypool en Sardis Road in Pontypridd saam met ander stadions van die Vyfnasies vir wedstryde gebruik. Gedurende die 1999-toernooi het Wallis as nominale gasheer opgetree, alhoewel wedstryde in al die destydse Vyfnasies aangebied is. Wallis se hoofstadion was die nuut-opgerigte Millennium-stadion in Cardiff; van Wallis se ander stadions tydens dié toernooi was Racecourse Ground in Wrexham en Stradeypark in Llanelli. Die Walliese Millennium-stadion is ook tydens die Rugbywêreldbeker 2007 – met Frankryk as nominale gasheer en ook die Skotse Murrayfield-stadion – vir vier wedstryde gebruik. Gedurende die 2015-toernooi het Wallis saam met Engeland as gasheer opgetree en agt wedstryde is in Wallis se Millennium-stadion aangebied. == Toetswedstryde == [[Lêer:Wales IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Wallis se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Wallis het 406 van sy 806 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 50,37%. Wallis se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Maart 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=4;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Wales |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | style="text-align:left" | {{ARGru}} || 23 || 14 || 8 || 1 || 60,87 |- | style="text-align:left" | {{AUSru}} || 49 || 14 || 34 || 1 || 28,57 |- | style="text-align:left" | {{geenvlag|[[Britse Barbarians]]}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | style="text-align:left" | {{ENGru}} || 144 || 61 || 71 || 12 || 42,36 |- | style="text-align:left" | {{FIJru}} || 15 || 12 || 2 || 1 || 80,00 |- | style="text-align:left" | {{FRAru}} || 106 || 51 || 52 || 3 || 48,11 |- | style="text-align:left" | {{GEOru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | style="text-align:left" | {{IRLru}} || 137 || 69 || 61 || 7 || 50,36 |- | style="text-align:left" | {{ITAru}} || 35 || 29 || 5 || 1 || 82,86 |- | style="text-align:left" | {{JPNru}} || 13 || 11 || 2 || 0 || 84,62 |- | style="text-align:left" | {{CANru}} || 13 || 12 || 1 || 0 || 92,31 |- | style="text-align:left" | {{NAMru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{NZLru}} || 38 || 3 || 35 || 0 || 7,89 |- | style="text-align:left" | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{PORru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{ROMru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | style="text-align:left" | {{SAMru}} || 10 || 6 || 4 || 0 || 60,00 |- | style="text-align:left" | {{SCOru}} || 132 || 75 || 54 || 3 || 56,82 |- | style="text-align:left" | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{RSAru}} || 44 || 7 || 36 || 1 || 15,91 |- | style="text-align:left" | {{TGAru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{USAru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | style="text-align:left" | {{ZIMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''806''' || '''406''' || '''370''' || '''30''' || '''50,37''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Terwyl die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' nie as toetswedstryde beskou word nie, erken die WRU die destyds gekeurde spelers as nasionale spelers. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:Wales-v-New-Zealand-1905.jpg|duimnael|Wallis se eerste wedstryd teen die All Blacks in 1905]] Wallis handhaaf veral teen die buurland Engeland ’n intensiewe wedywering. Engeland en Wallis het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Wallis 61 gewen het en Engeland 71, met twaalf gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet, waarvan Engeland een gewen het en Wallis twee, met die laaste wedstryd in 2015. Wat die Sesnasies-toernooi aanbetref is beide Engeland en Wallis is die gesamentlik suksesvolste spanne met ’n algehele 39 titels elk. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Wallis ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Wallis het al gedurende vier wêreldbekertoernooie teen die All Blacks te staan gekom, maar al sy wedstryde verloor (halfeindstryd in 1987, groepwedstryd in 1995, groepwedstryd in 2003 en die klein finale om die derde plek in 2019). Wallis se wenrekord teen die Springbokke gedurende wêreldbekertoernooie is ook negatief: Wallis is in al drie wedstryde verslaan (groepwedstryd in 2011, kwarteinstryd in 2015 en die halfeindstryd in 2019). Daarteenoor is hul wenrekord teen die Wallabies meer gebalanseerd: van agt wedstryde het hulle drie gewen (die klein finale om die derde plek in 1987 en ’n groepwedstryd elk in 2019 en 2023). == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Cardiff Castle rugby ball 2015 RWC.jpg|duimnael|’n Reuse rugbybal, ''Match XV'' – die amptelike rugbybal van die Rugbywêreldbeker 2015 – by die Cardiff-kasteel in Wallis op die vooraand van die toernooi]] Wallis het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en tydens drie toernooie die halfeindstryd behaal, maar het teen Nieu-Seeland (in 1987), Frankryk (in 2011) en Suid-Afrika (in 2019) verloor. Daarmee is Wallis een van die mees suksesvolle nasionale rugbyspanne van die Noordelike Halfrond. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987 in Australië en Nieu-Seeland het Wallis tot die halfeindstryd deurgedring, maar hulle is deur Nieu-Seeland maklik verslaan; vervolgens het hulle in die klein finale om die derde plek Australië naelskraap geklop, Wallis se beste prestasie tot dusver. Tydens die tweede Rugbywêreldbeker 1991 in die destydse Vyfnasies is Wallis ná twee nederlae reeds in die groepfase uitgeskakel. Dieselfde lot het Wallis in 1995 toegeval, ook ná twee nederlae in die groepfase. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999, wat weer in die destydse Vyfnasies aangebied is, het Wallis die kwarteindrondte bereik, maar hulle is deur die latere kampioen Australië verslaan. In 2003 het Wallis se toernooi op ’n soortgelyke manier verloop, nadat hulle in die kwarteindstryd deur die latere kampioen Engeland verslaan is. In 2007 het Wallis ná twee oorwinnings en twee nederlae versuim om vir die kwarteindrondte te kwalifiseer. In 2011 het Wallis tot die halfeindrondte gevorder, maar hulle is naelskraap deur Frankryk verslaan en het die daaropvolgende klein finale om die derde plek teen Australië verloor. Tydens die Rugbywêreldbeker 2015, wat Wallis saam met Engeland aangebied het, het Wallis op koste van Engeland tot die kwarteindrondte gevorder, maar hulle is deur Suid-Afrika verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 het Wallis al sy groepwedstryde gewen en Frankryk in die kwarteindstryd naelskraap verslaan, maar hulle is in die halfeindstryd deur die latere kampioen Suid-Afrika geklop. In die klein finale om die derde plek is hulle deur Nieu-Seeland maklik verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2023 het Wallis weereens al sy groepwedstryde gewen, naar in die kwarteindstryd hul eerste toernooinederlaag teen Argentinië gely. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === Wallis se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese lande speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Skotland. Die Sesnasies het as die Tuisnasies-toernooi in 1883 as ’n wedstryd tussen die vier [[lande van die Verenigde Koninkryk]] afgeskop. Wallis het sy eerste titel in 1893 ingepalm, nadat hulle die Driekroon verower het.<ref name="6NHistory" /><ref name="SixNationsResults" /> Wallis het die kampioenskap tot dusver 28 keer gewen, en het 11 bykomende titels gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span se langste tussenpose in titels was elf jaar (1994–2005). Wallis het sy eerste Grand Slam in 1908 beklink – alhoewel Frankryk tot in 1910 nie by die Tuisnasies-toernooi aangesluit het nie – en hul eerste Sesnasies-Grand Slam in 2005.<ref name="6NHistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/17720.php |title=RBS 6 Nations: 11 Grand Slams – 2005 Grand Slam |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=1 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141201083422/https://www.wru.co.uk/eng/wales/sixnations/slams/17720.php |archive-date=1 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hul mees onlangse Sesnasiestitel en Driekroon het Wallis in 2021 beklink. As deel van die Sesnasies-toernooi ding Wallis sedert 2018 met Skotland om die Doddie Weir-beker mee. * 28 ongedeelde titels (1893, 1900, 1902, 1905, 1908, 1909, 1911, 1922, 1931, 1936, 1950, 1952, 1956, 1965, 1966, 1969, 1971, 1975, 1976, 1978, 1979, 1994, 2005, 2008, 2012, 2013, 2019, 2021) * 11 gedeelde titels (1906, 1920, 1932, 1939, 1947, 1954, 1955, 1964, 1970, 1973, 1988) * 12 Grand Slams (1908, 1909, 1911, 1950, 1952, 1971, 1976, 1978, 2005, 2008, 2012, 2019) * 22 Driekrone (1893, 1900, 1902, 1905, 1908, 1909, 1911, 1950, 1952, 1965, 1969, 1971, 1976, 1977, 1978, 1979, 1988, 2005, 2008, 2012, 2019, 2021) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Wallis maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Wallis getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Wallis na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Wallis as gasheer op. As deel daarvan ding Wallis sedert 2007 met Australië mee om die James Bevan-trofee (geskenk ter herdenking van 100 jaar se toetswedstryde tussen albei lande en genoem na James Bevan)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/news/14479.php#.V-4ZZZqa3oo |title=James Bevan Trophy unveiled in Sydney |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |date=24 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en teen Suid-Afrika om die [[Prins William-beker]] (genoem na [[William, Prins van Wallis|prins William]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.principalitystadium.wales/2008/02/08/prince-william-cup-to-go-on-display/ |title=Prince William Cup to go on display |publisher=[[Millennium-stadion]] |date=8 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Walliese span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wru.wales/2026/01/tandy-names-first-wales-six-nations-squad/ |title=Tandy names first Wales Six Nations squad |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |author=Verity Williams |date=20 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Kieran Hardy]] || [[Skrumskakel]] || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| 28 |- | [[Reuben Morgan-Williams]] || Skrumskakel || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Tomos Williams]] || Skrumskakel || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] ||style="text-align:center"| 67 |- | [[Sam Costelow]] || [[Losskakel]] || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 19 |- | [[Dan Edwards]] || Losskakel || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Jarrod Evans]] || Losskakel || [[Harlequins]] ||style="text-align:center"| 14 |- | [[Joe Hawkins]] || [[Senter]] || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Louie Hennessey]] || Senter || [[Bath Rugby|Bath]] ||style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Eddie James]] || Senter || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Ben Thomas]] || Senter || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 17 |- | [[Owen Watkin]] || Senter || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| 43 |- | [[Josh Adams]] || [[Vleuel]] || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 65 |- | [[Mason Grady]] || Vleuel || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 15 |- | [[Louis Rees-Zammit]] || Vleuel || [[Bristol Bears]] ||style="text-align:center"| 35 |- | [[Tom Rogers]] || Vleuel || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 13 |- | [[Gabriel Hamer-Webb]] || Vleuel || [[Leicester Tigers]] ||style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Blair Murray]] || [[Heelagter]] || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 14 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Liam Belcher]] || [[Haker]] || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Ryan Elias]] || Haker || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 44 |- | [[Dewi Lake]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Haker || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| 26 |- | [[Rhys Carré]] || [[Stut]] || [[Saracens]] ||style="text-align:center"| 23 |- | [[Tomas Francis]] || Stut || [[Provence Rugby|Provence]] ||style="text-align:center"| 77 |- | [[Archie Griffin]] || Stut || [[Bath Rugby|Bath]] ||style="text-align:center"| 11 |- | [[Nicky Smith]] || Stut || [[Leicester Tigers]] ||style="text-align:center"| 58 |- | [[Gareth Thomas]] || Stut || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| 44 |- | [[Sam Wainwright]] || Stut || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Adam Beard]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Montpellier Hérault Rugby|Montpellier]] ||style="text-align:center"| 61 |- | [[Ben Carter]] || Slot || [[Dragons (rugbyspan)|Dragons]] ||style="text-align:center"| 14 |- | [[Rhys Davies]] || Slot || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Dafydd Jenkins]] || Slot || [[Exeter Chiefs]] ||style="text-align:center"| 26 |- | [[Freddie Thomas]] || Slot || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] ||style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[James Botham]] || [[Losvoorspeler]] || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 18 |- | [[Olly Cracknell]] || Losvoorspeler || [[Leicester Tigers]] ||style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Harri Deaves]] || Losvoorspeler || [[Ospreys]] ||style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[Alex Mann]] || Losvoorspeler || [[Cardiff Blues|Cardiff]] ||style="text-align:center"| 11 |- | [[Josh Macleod]] || Losvoorspeler || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Taine Plumtree]] || Losvoorspeler || [[Scarlets]] ||style="text-align:center"| 11 |- | [[Aaron Wainwright]] || Losvoorspeler || [[Dragons (rugbyspan)|Dragons]] ||style="text-align:center"| 62 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Arthur Gould.jpg|duimnael|upright|Arthur Gould (1897)]] [[Lêer:Jack Matthews rugby 1950.jpg|duimnael|upright|Jack Matthews (1950)]] [[Lêer:Bleddyn Williams 1950.jpg|duimnael|upright|Bleddyn Williams (1950)]] 18 voormalige Walliese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Gareth Edwards]] || Skrumskakel || 2007 |- | [[Cliff Morgan]] || Losskakel || 2009 |- | [[Frank Hancock]] || Senter || 2010 |- | [[Jack Matthews]] || Senter || 2013 |- | [[Bleddyn Williams]] || Senter || 2013 |- | [[Keith Rowlands]] || Slot || 2014 |- | [[J. P. R. Williams]] || Heelagter, Losvoorspeler || 2014 |- | [[Ieuan Evans]] || Vleuel || 2014 |- | [[Barry John]] || Losskakel || 2015 |- | [[Carwyn James]] || Losskakel || 2015 |- | [[Gerald Davies]] || Vleuel, Senter || 2015 |- | [[Gwyn Nicholls]] || Senter || 2015 |- | [[Mervyn Davies]] || [[Agsteman]] || 2015 |- | [[Phil Bennett]] || [[Losskakel]] || 2015 |- | [[Johnny Williams]] || Vleuel || 2015 |- | [[John Dawes]] || Senter || 2016 |- | [[Arthur Gould]] || Heelagter || 2016 |- | [[Shane Williams]] || Vleuel || 2016 |} Daarbenewens is die [[Cardiff RFC]] (vir sy invloed op die sport) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706482 |title=Cardiff RFC |publisher=[[Wêreldrugby]] |work=World Rugby Hall of Fame |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Wêreldrugby]] het een Walliese speler as speler van die jaar benoem: [[Shane Williams]] (in 2008).<ref name="IRB Awards 2008" /> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Alun Wyn Jones 2008 (cropped).jpg|duimnael|upright|Alun Wyn Jones (2008)]] [[Lêer:Ieuan Evans (cropped).jpg|duimnael|upright|Ieuan Evans (2010)]] [[Lêer:Gareth Thomas (rugby player).jpg|duimnael|upright|Gareth Thomas (2011)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Engeland se spelers. Die spelers wat met * gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=4;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Alun Wyn Jones]] || 2006–2023 || 158 |- | {{0}}2 || [[Gethin Jenkins]] || 2002–2016 || 129 |- | {{0}}3 || [[George North]] || 2010–2024 || 121 |- | {{0}}4 || [[Dan Biggar]] || 2008–2023 || 112 |- | {{0}}5 || [[Taulupe Faletau]] * || 2011–2026 || 109 |- | {{0}}6 || [[Stephen Jones (rugbyspeler)|Stephen Jones]] || 1998–2011 || 104 |- | {{0}}7 || [[Leigh Halfpenny]] || 2008–2023 || 101 |- | {{0}}8 || [[Gareth Thomas]] || 1995–2007 || 100 |- | {{0}}9 || [[Martyn Williams]] || 1996–2012 || 100 |- | 10 || [[Jonathan Davies]] || 2009–2022 || {{0}}96 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=4;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sam Warburton]] || 2011–2016 || 49 |- | {{0}}2 || [[Alun Wyn Jones]] || 2009–2023 || 48 |- | {{0}}3 || [[Ryan Jones]] || 2008–2013 || 33 |- | {{0}}4 || [[Ieuan Evans]] || 1991–1995 || 28 |- | {{0}}5 || [[Colin Charvis]] || 2002–2004 || 22 |- | {{0}}6 || [[Rob Howley]] || 1998–1999 || 22 |- | {{0}}7 || [[Gareth Thomas]] || 2003–2007 || 21 |- | {{0}}8 || [[Jonathan Humphreys]] || 1995–2003 || 19 |- | {{0}}9 || [[Arthur Gould]] || 1889–1897 || 18 |- | 10 || [[Dewi Lake]] * || 2023–2026 || 17 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=4;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Neil Jenkins]] || 1991–2002 || 1049 |- | {{0}}2 || [[Stephen Jones (rugbyspeler)|Stephen Jones]] || 1998–2011 || {{0}}917 |- | {{0}}3 || [[Leigh Halfpenny]] || 2008–2023 || {{0}}801 |- | {{0}}4 || [[Dan Biggar]] || 2008–2023 || {{0}}631 |- | {{0}}5 || [[James Hook]] || 2006–2015 || {{0}}352 |- | {{0}}6 || [[Paul Thorburn]] || 1985–1991 || {{0}}304 |- | {{0}}7 || [[Shane Williams]] || 2000–2011 || {{0}}290 |- | {{0}}8 || [[George North]] || 2010–2024 || {{0}}235 |- | {{0}}9 || [[Arwel Thomas]] || 1996–2000 || {{0}}211 |- | 10 || [[Gareth Thomas]] || 1995–2007 || {{0}}200 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=4;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Shane Williams]] || 2000–2011 || 58 |- | {{0}}2 || [[George North]] || 2010–2024 || 47 |- | {{0}}3 || [[Gareth Thomas]] || 1995–2007 || 40 |- | {{0}}4 || [[Ieuan Evans]] || 1987–1998 || 33 |- | {{0}}5 || [[Josh Adams]] * || 2018–2026 || 24 |- | {{0}}6 || [[Colin Charvis]] || 1996–2007 || 22 |- | {{0}}7 || [[Liam Williams]] || 2012–2025 || 21 |- | {{0}}8 || [[Gerald Davies]] || 1966–1978 || 20 |- | {{0}}9 || [[Gareth Edwards]] || 1967–1978 || 20 |- | 10 || [[Tom Shanklin]] || 2001–2011 || 20 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Steve Hansen 2012.jpg|duimnael|upright|Steve Hansen (2012)]] [[Lêer:Warren Gatland Wales coach at the Wales Grand Slam Celebration, Senedd 19 March 2012.png|duimnael|upright|Warren Gatland is in 2007 as Walliese hoofafrigter benoem en het Wallis na Sesnasies Grand Slams in 2008, 2012 en 2019 geneem, meer as enige ander afrigter<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/eng/wales/management/archive/2298.php |title=Warren Gatland |publisher=[[Walliese Rugbyunie]] |accessdate=2 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702094143/http://www.wru.co.uk/eng/wales/management/archive/2298.php |archive-date=2 Julie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>]] Hierdie lys bevat ale afrigters sedert 1967, aangesien eers sedert dié jaar voltydse afrigters aangestel word. Die afrigters wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is net as sogenaamde verteenwoordigers benoem. Hulle het die pos net tydelik beklee, toe die hoofafrigter nie in staat was om sy amp te vervul nie, hetsy weens verpligtinge in klubs, Leeustoere of as gevolg van siektes. {| class="wikitable" ! Naam !! Tydperk !! Wedstryde !! Oorwinnings !! Gelykop !! Nederlae !! % Gewen |- | {{vlagikoon|Wallis}} David Nash || 1967–1968 || 5 || 1 || 1 || 3 || 20 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Clive Rowlands || 1968–1974 || 29 || 18 || 4 || 7 || 62,1 |- | {{vlagikoon|Wallis}} John Dawes || 1974–1979 || 24 || 18 || 0 || 6 || 75 |- | {{vlagikoon|Wallis}} John Lloyd || 1980–1982 || 14 || 6 || 0 || 8 || 42,9 |- | {{vlagikoon|Wallis}} John Bevan || 1982–1985 || 15 || 7 || 1 || 7 || 46,7 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Tony Gray || 1985–1988 || 18 || 9 || 0 || 9 || 50 |- | {{vlagikoon|Wallis}} John Ryan || 1988–1990 || 9 || 2 || 0 || 7 || 22,2 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Ron Waldron || 1990–1991 || 10 || 2 || 1 || 7 || 20 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Alan Davies || 1991–1995 || 35 || 18 || 0 || 17 || 51,4 |- | {{vlagikoon|Australië}} Alex Evans <nowiki>*</nowiki> || 1995 || 4 || 1 || 0 || 3 || 25 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Kevin Bowring || 1995–1998 || 29 || 15 || 0 || 14 || 51,7 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Dennis John <nowiki>*</nowiki> || 1998 || 2 || 1 || 0 || 1 || 50 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Graham Henry || 1998–2002 || 34 || 20 || 1 || 13 || 58,8 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Lynn Howells <nowiki>*</nowiki> || 2001 || 2 || 2 || 0 || 0 || 100 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Steve Hansen || 2002–2004 || 29 || 10 || 0 || 19 || 34,5 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Mike Ruddock || 2004–2006 || 20 || 13 || 0 || 7 || 65 |- | {{vlagikoon|Australië}} Scott Johnson <nowiki>*</nowiki> || 2006 || 3 || 0 || 1 || 2 || 0 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Gareth Jenkins || 2006–2007 || 20 || 6 || 1 || 13 || 30 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Nigel Davies <nowiki>*</nowiki> || 2007 || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Warren Gatland || 2007–2019 || 151 || 87 || 2 || 62 || 57 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Robin McBryde <nowiki>*</nowiki> || 2009 || 6 || 5 || 0 || 1 || 83,3 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Rob Howley <nowiki>*</nowiki> || 2012, 2016–2017 || 20 || 10 || 0 || 10 || 50 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Wayne Pivac || 2019–2022 || 34 || 13 || 1 || 20 || 38 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Warren Gatland || 2022–2025 || 26 || 6 || 0 || 20 || 23 |- | {{vlagikoon|Engeland}} Matt Sherratt <nowiki>*</nowiki> || 2025 || 5 || 1 || 4 || 0 || 20 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Steve Tandy || sedert 2025 || 9 || 2 || 0 || 7 || 22,22 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Walliese nasionale vrouerugbyspan]] * [[Walliese nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite journal |author=David Andrews |title=Welsh Indigenous! and British Imperial? – Welsh Rugby, Culture, and Society 1890–1914 |journal=Journal of Sport History |volume=18 |issue=3 |pages=335–349 |year=1991 |url=http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf}} * {{en}} {{cite book |author=Matt Elliott |title=Dave Gallaher – The Original All Black Captain |location=Londen |publisher=Harper Collins |year=2012 |isbn=978-1-86950-968-2 }} * {{en}} {{cite journal |author=John Harris |title=Cool Cymru, rugby union and an imagined community |journal=International Journal of Sociology and Social Policy |volume=27 |issue=3/4 |pages=151–162 |year=2007 |doi=10.1108/01443330710741084 }} * {{en}} {{cite journal |authors=Leighton Morgan; Scott Fleming |year=2003 |title=The Development of Coaching in Welsh Rugby Union Football |journal=Football Studies |volume=6 |issue=2 |pages=39–51 |url=http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/FootballStudies/2003/FS0602f.pdf }} * {{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |year=1968 |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London }} * {{en}} {{cite journal |author=Martin Johnes |year=2008 |title=A Prince, a King, and a Referendum: Rugby, Politics, and Nationhood in Wales, 1969–1979 |journal=The Journal of British Studies |volume=47 |issue=1 |page=129 |doi=10.1086/522347 }} * {{en}} {{cite book |author=Terry McLean |year=1969 |title=Red Dragons of Welsh Rugby |publisher=A. H. & A. W. Reed |location=Wellington |isbn=978-0-589-00395-1 }} * {{en}} {{cite journal |author=Gareth Morgan |title=Rugby and Revivalism: Sport and Religion in Edwardian Wales |journal=The International Journal of the History of Sport |volume=22 |issue=3 |pages=434–456 |date=May 2005 |doi=10.1080/09523360500064057 }} * {{en}} {{cite book |author=David Parry-Jones |title=Prince Gwyn, Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby |year=1999 |publisher=seren |location=Bridgend |isbn=978-1-85411-262-0}} * {{en}} {{cite book |author=Lance Peatey |title=In Pursuit of Bill: A Complete History of the Rugby World Cup |publisher=New Holland Publishers |year=2011 |isbn=978-1-74257-191-1 }} * {{en}} {{cite book |authors=Alex Potter; Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A. H. & A. W. Reed |year=1961 |location=Wellington }} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans |isbn=978-1-84596-016-2 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing }} * {{en}} {{cite book |author=Owen Sheers |year=2013 |title=Calon: A Journey to the Heart of Welsh Rugby |publisher=Faber & Faber |url=https://books.google.com/books?id=5c2n07a6JxcC&pg=PA1984#v=onepage&q&f=false |isbn=978-0-571-29731-3}} * {{en}} {{cite book |authors=David Smith; Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |year=1980 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-0766-3 }} * {{en}} {{cite journal |author=G. T. Vincent |year=1998 |title=Practical Imperialism: The Anglo‐Welsh Rugby Tour of New Zealand, 1908 |journal=The International Journal of the History of Sport |volume=15 |issue=1 |pages=123–140 |doi=10.1080/09523369808714015}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Wales national rugby union team|Walliese nasionale rugbyspan}} * {{en}} [http://www.wru.co.uk/ Amptelike webwerf van die Walliese Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/wales Wallis by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/wales/ Wallis op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Wallis]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] bdlgw1531wepkkmyk4nxv3les8pzsrs 0 25889 2925360 2923399 2026-08-15T20:00:06Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925360 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Skotse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Skotse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Skotland | beeld = Kenteken van die Skotse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) | bynaam = die XV van die dissel | embleem = Dissel | kaptein = [[Sione Tuipulotu]] | afrigter = {{vlagikoon|Skotland}} [[Gregor Townsend]] <small>(sedert 2017)</small> | stadion = [[Murrayfield-stadion]], [[Edinburg]] | kapasiteit = 67&nbsp;144 | patroon_la1 = _ScotlandRU2024la1 | patroon_b1 = _ScotlandRU2024b1 | patroon_ra1 = _ScotlandRU2024ra1 | patroon_sh1 = _ScotlandRU2024sh1 | patroon_so1 = _ScotlandRU2024so1 | linkerarm1 = 101d42 | liggaam1 = 101d42 | regterarm1 = 101d42 | broek1 = ffffff | kouse1 = 101d42 | patroon_la2 = _ScotlandRU2024la2 | patroon_b2 = _ScotlandRU2024b2 | patroon_ra2 = _ScotlandRU2024ra2 | patroon_sh2 = _ScotlandRU2024sh2 | patroon_so2 = _ScotlandRU2024so2 | linkerarm2 = cbe1fe | liggaam2 = cbe1fe | regterarm2 = cbe1fe | broek2 = 0073ec | kouse2 = ffffff | statistiek = Statistiek | toetse = [[Ross Ford]] (110)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=2;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toppuntebehaler = [[Chris Paterson]] (809)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=2;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Darcy Graham]] (37)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=2;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = (''ook die wêreld se eerste'')<br />{{SCOru}} 1–0 {{ENGru-r}}<br />([[Edinburg]], [[Skotland]]; 27 Maart 1871) | grootwen = {{SCOru}} 100–8 {{JPNru-r}}<br />([[Perth, Skotland|Perth]], Skotland; 13 November 2004) | grootverloor = {{SCOru}} 10–68 {{RSAru-r}}<br />(Edinburg, Skotland; 6 Desember 1997) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Vierde plek in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] | url = | unieurl = www.scottishrugby.org }} Die '''Skotse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Scotland national rugby union team''; [[Skots-Gaelies]]: ''Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Alba'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Skotland]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Skotland deur die [[Skotse Rugbyunie]] (''Scottish Rugby Union'', SRU) geadministreer. Skotland neem jaarliks aan die [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Skotland is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Skotland mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Skotland se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbekertoernooi in 1987]] het die span aan al tien toernooie deelgeneem. Hulle beste uitslag was in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] toe Skotland die klein finale om die derde plek teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] verloor het. Skotse rugby dateer terug na 1871 toe Skotland Engeland in die eerste internasionale rugbywedstryd op Raeburn Place verslaan het. Sedert die voorganger van die Vyf- en Sesnasies-toernooi, die Tuisnasies, in 1883 ’n aanvang geneem het, is die span 15 keer as die kampioen gekroon – insluitend in die laaste Vyfnasies in 1999 – en het nog nege ander kere die titel gedeel. Sedert Italië in 2000 by die kompetisie aangesluit het om die Sesnasies te vorm, het Skotland nog nie ’n titel verower nie. Daar is nog altyd strawwe wedywering tussen Skotland en hul Britse buurland Engeland. Skotland ding as deel van die Sesnasies-toernooi met England om die Calcuttabeker mee, die oudste trofee in rugby. Skotse spelers dra tradisioneel donkerblou [[Hemp|truie]], wit broeke en blou sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Skotland]] ontleen is. Die span se tuisstadion is [[Murrayfield-stadion|Murrayfield]] in [[Edinburg]] waar hulle vir die eerste keer in 1925 gespeel het. Veral tydens tuiswedstryde skep die Skotse aanhangers, ondersteun deur tradisionele [[doedelsak]]ke, ’n unieke atmosfeer wanneer hulle ''The Flower of Scotland'' sing. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Skotland as ’n vlak-een rugbynasie. Tien voormalige Skotse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Skotland is tans (Maart 2026) sewende op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Skotse Rugbyunie}} [[Lêer:Weststandmurrayfield.jpg|duimnael|Die wespawiljoen van Murrayfield toon die gewildheid van Skotse rugby tydens toetswedstryde]] Die beheerliggaam vir rugby in Skotland is die Skotse Rugbyunie (''Scottish Rugby Union'', SRU). Die SRU is in 1873 as Skotse Voetbalunie (''Scottish Football Union'', SFU) gestig<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scottishrugby.org/about/history |title=History |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |accessdate=31 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031093102/https://www.scottishrugby.org/about/history |archive-date=31 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en is ná die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] (RFU) die tweede oudste beheerliggaam in die rugbygeskiedenis. In 1886 het die SFU saam met die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 1924 gebruik die Skotse beheerliggaam sy huidige naam. Daarbenewens het die SRU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die belangrikste rugbyliga in Skotland is die [[Verenigde Rugbykampioenskap]], waaraan 14 spanne uit Ierland, Italië, Skotland, Suid-Afrika en Wallis deelneem, waaronder die twee Skotse spanne [[Edinburgh Rugby]] en [[Glasgow Warriors]]. Benede word die Skotse Premierskap tussen tien spanne beslis. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die SRU ook ander keurspanne byeen. ''Scotland A'' is die tweede nasionale span van Skotland. Net soos ander rugbynasies beskik Skotland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/scotland-u20/#latest |title=Scotland U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=9 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009160521/https://www.sixnationsrugby.com/team/scotland-u20/#latest |archive-date=9 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Skotland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Skotse nasionale rugbyspan dien. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Begin van die hanteerspel === [[Lêer:Scotland rugbyteam 1871.jpg|duimnael|Skotland voor hul eerste internasionale wedstryd teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] in [[Edinburg]], 1871]] Verskeie nuwe skole is gedurende die eerste helfte van die 19de eeu in Skotland gestig, waaronder die Edinburg Akademie (1824), Loretto (1827), Merchiston Kasteelskool (1833), Glasgow Akademie (1845) en Trinity College, Glenalmond (1847). Dit is bekend dat eenvoudige en kru vorme van voetbal by al hierdie skole gespeel is. Dit was egter in Edinburg waar die hanteerspel wortel geskiet en na die res van Skotland begin versprei het. Twee jong broers, Francis en Alexander Crombie, het in 1854 van Durham-skool na Edinburg gekom. Francis het by die Akademie aangesluit, maar Alexander het reeds sy skoolopleiding voltooi. Blykbaar het nie een van die twee broers by Durham-skool voetbal gespeel nie, maar hulle het hulle kennis van die reëls, soos wat dit by Rugby-skool gespeel is, na Skotland saamgeneem. Francis Crombie was die eerste skoolvoetbalspankaptein en Alexander was aan die stigting van die Edinburg Akademie se Voetbalklub aktief betrokke. Hy het vir lidmaatskap gekwalifiseer volgens ’n reël wat familielede van skoolleerlinge toegelaat het om aan te sluit. In 1858 het hy die eerste kaptein van die voetbalklub geword – ’n posisie wat hy vir agt jaar sou beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.edinburghaccies.com/the-club/160-years-of-rugby/ |title=Club history |publisher=Edinburgh Academical FC |accessdate=22 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122030350/https://www.edinburghaccies.com/the-club/160-years-of-rugby/ |archive-date=22 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Omtrent dieselfde tyd het nog ’n seun, genaamd Hamilton, in 1856 van ’n Engelse privaatskool na die Koninklike Hoërskool in Edinburg gekom en ’n kopie van die Reëls van Rugbyvoetbal, soos hy dit in die Suide geken het, saamgeneem. Dié dokument was instrumenteel in die aanpassing van die hoërskool se bestaande spel aan die nuwe vorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.royalhigh.co.uk/rhsfp_history.htm |title=RHSFP Rugby Club History |publisher=The Royal High School Club |archive-date=1 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101201820/http://www.royalhigh.co.uk/rhsfp_history.htm |accessdate=1 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste gedokumenteerde interskolewedstryd in Skotland was die Koninklike Hoërskool teen Merchiston Kasteelskool wat op 13 Februarie 1858 gespeel is. Dié wedstryd is egter sonder eenvormige reëls en bal gespeel (die Koninklike Hoërskool het van “reusagtige opgeblase koeëls met ’n groot omvang en van ’n groot swaarheid” berig), wat die spelvloei gekniehalter het. Oor verskeie jare heen het die spel egter die Rugby-skool se weergawe oorgeneem. Voorheen was daar verskeie plaaslike weergawes wat binne-in wedstryde noodwendig tot dispute gelei het. Tot laat in die 1870’s het slegs die Edinburg Akademie, Merchiston Kasteelskool en die Koninklike Hoërskool ’n eenvormige vorm van die spel gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Allan Massie |title=A Portrait of Scottish Rugby |publisher=Polygon |location=Edinburg |year=1984 |isbn=0-904919-84-6 |pages=2}}</ref> Vanaf die middel-1860’s het seniorklubs met voormalige leerlinge in beide Edinburg en [[Glasgow]] begin vorm. Die klubs het teen mekaar begin speel deur gebruik te maak van die nuwe riglyne. In die vroeë klubwedstryde is spel gereeld onderbreek sodat kapteins en skeidsregters verskille in die reëls kon besleg; dit was egter nie ’n permanente toestand nie. ’n Stel vergaderings is deur die Edinburg Akademiese Voetbalklub gereël en in 1868 het dié klub, met die instemming van ander skole en klubs, reëls vir die spel in Skotland opgestel en gedruk. Die boekie wat saamgestel is, ''Laws of Football as played by the Principal Clubs in Scotland'', het bekend geword as die “Groen Boek“. Die reëlboekie se titel was sonder die woord “Rugby”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/12104978/james-g-robertson-1854-82111900-the-worlds-first-black-rugby-player |title=James G Robertson (1854–1900): The world's first black rugby player |publisher=Sky Sports |date=17 Oktober 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === ’n Uitdaging aan Engeland === [[Lêer:First international rugby 1871.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd ter wêreld: Engeland teen Skotland op 27 Maart 1871 in [[Edinburg]]]] In Desember 1870, ná ’n reeks [[sokker]]wedstryde tussen Engeland en Skotland wat in [[Londen]] gespeel en almal deur Engeland gewen is, het ’n groep [[Skotte]] ’n uitdagingsbrief in die Skotse koerant ''The Scotsman'' en in die [[Londen]]se sportkoerant ''Bell’s Life'' gepubliseer, waarin hulle Engeland genooi het om ’n twintigtal vir ’n rugbywedstryd na Skotland te stuur. Die [[Engelse]] kon skaars só ’n uitdaging ignoreer, wat gelei het tot die eerste internasionale rugbywedstryd. Dit is op die [[krieket]]veld van die Edinburg Akademie, Raeburn Place, op Maandag 27 Maart 1871, gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Marshall, Francis |title=Football; the Rugby union game |pages=140 |year=1892 |location=Londen, Parys, Melbourne |publisher=Cassell and company, limited}}</ref><ref name="Lewis">{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |page=274}}</ref><ref name="Rugby1870s">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1870s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1870s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was nie net die eerste wedstryd tussen albei lande in enige sportsoort nie, maar ook die eerste internasionale rugbywedstryd. Die Skotte het dié stryd voor ’n skare van 4&nbsp;000 met ’n doel en ’n drie gewen teenoor die enkele drie wat Engeland gedruk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0007/print.shtml |title=The first international rugby match |publisher=[[BBC]] |author=Alex Gordon |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het egter die volgende jaar by die [[The Oval (Londen)|Kennington Ovaal]] in [[Londen]] wraak geneem en met 2–1 doele gewen. Die vroeë wedstryde het nie oor ’n gestruktureerde puntestelsel beskik nie; dit sou eers ná 1890 ingestel word nadat ’n geskikte formaat vir die puntestelsel ontwerp is.<ref name="Rugby1870s" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |pages=274}}</ref> Tot in 1875 is – soos in sokker – internasionale rugbywedstryde beslis deur die aangetekende aantal doele (beide doelskoppe en skepdoele), maar vanaf 1876 het die aantal drieë ’n wedstryd beslis as die spanne gelykop was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/page/79004.html |title=Scoring & Player Numbers Explanation |publisher=ESPNscrum |date=1 October 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Soos dit in die vroeë jare van rugby gebruiklik was, het vir albei spanne 20 spelers uitgedraf; die aantal spelers wat tydens een wedstryd vir een span mag uitdraf is eers in 1877 van 20 tot 15 verminder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |title=Irish International Teams: Results, Scorers, Dates and Venues – 1874 to June 1999 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=18 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118215707/http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |archive-date=18 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Calcuttabeker en Tuisnasies-toernooi === [[Lêer:A Football Match.jpg|duimnael|links|Engeland teen Skotland in 1893]] [[Lêer:Calcuttacup.jpg|duimnael|Die Calcuttabeker in 1890]] [[Lêer:Scotland 1896.jpg|duimnael|links|Die Skotse span in 1896]] [[Lêer:Calcutta Cup 1892.jpg|duimnael|Die Calcuttabeker in 1892]] Verteenwoordigers van agt klubs het op 3 Maart 1873 in Glasgow vergader en die beheerliggaam Skotse Voetbalunie (''Scottish Football Union'') gestig, wat homself eers in 1924 in Skotse Rugbyunie hernoem het. Van die klubs was vyf lede van die Engelse Rugbyvoetbalunie wat op daardie stadium nog nie op Engeland beperk was nie.<ref name="rfbh">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/scotland.html |title=Scotland |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1877 het Skotland vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] te staan gekom en met ses doele teenoor nul gewen. Die Calcuttabeker is in 1878 aan die Rugbyvoetbalunie geskenk deur lede van die kortstondige Calcutta Rugbyklub in die [[Indië|Indiese]] stad [[Kolkata]]. Die lede het besluit om die klub te ontbind. Die beker is geskep uit gesmelte [[silwer]]roepees wat beskikbaar geword het toe die klub se fondse uit die bank onttrek en gesmelt is. Die beker is uniek in die sin dat slegs Engeland en Skotland jaarliks daarom kompeteer; dit is die oudste rugbytrofee. Die eerste Calcuttabekerwedstryd is in 1879 in Edinburg gespeel en het gelykop geëindig. Engeland het die beker in 1880 vir die eerste keer verower en Skotland twee jaar later.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1880/02/28 |title=28th February 1880 Whalley Range, Manchester, England. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1n2YzI?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1880/02/28 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1882 het die beheerliggame van Skotland, Engeland, Wallis en Ierland die Tuisnasies-toernooi gestig, die voorganger van die huidige [[Sesnasies-toernooi]]. Tydens die Tuisnasies-toernooi 1883, die eerste van sy aard, het Skotland vir die eerste keer teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] gespeel en met 1–0 doele gewen.<ref name="6nations">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1886 het die Skotse beheerliggaam saam met sy Ierse en Walliese eweknieë die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Ná drie agtereenvolgende tweede plekke het die Skotte tydens die Tuisnasies-toernooi 1886 hul eerste titel ingepalm (gedeel met die volgens punte gelykstaande Engelse). Een jaar later het tydens die Tuisnasies-toernooi 1887 die eerste ongedeelde titel gevolg. Tydens die Tuisnasies-toernooi 1890 het Engeland en Skotland weer die titel gedeel.<ref name="RugbyHist6N">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die daaropvolgende jaar, tydens die Tuisnasies-toernooi 1891, het Skotland sy eerste Driekroon gewen – d.w.s. ’n titel saam met oorwinnings oor al die drie ander Tuisnasies. In 1895 het hulle dié sukses herhaal.<ref name="6nations" /><ref name="rfbh" /> Aan die begin van die 20ste eeu, toe die Engelse die afstigting van [[rugby league]] moes verduur, het Skotland en Wallis om die jaarlikse toernooi se oorheersing gewedywer.<ref name="6nations" /> Skotland het die Tuisnasies-toernooi in 1901, 1903 en 1907 elk met ’n Driekroon ingepalm, in 1904 het ’n verdere titel gevolg. Die 1907-titel sou egter die laaste in amper twee dekades wees, nadat Engeland ná ’n lang krisis herstel het.<ref name="6nations" /> Op 18 November 1905 het Skotland vir die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] te staan gekom en met 7–15 verloor. Die eerste toetswedstryd teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] het op 17 November 1906 gevolg en is met 6–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/countries/SA/tr-1906.htm |title=1906-07 Springboks tour |publisher=rugbyrelics.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] genooi is om by die toernooi aan te sluit, het die Tuisnasies in 1910 die Vyfnasies geword. Skotland het tydens die Vyfnasies-toernooi 1910 vir die eerste keer teen die nuwe deelnemer gespeel en met 27–0 gewen. Een jaar later, tydens die Vyfnasies-toernooi 1911, was Skotland ook die eerste van die Tuisnasies wat deur Frankryk verslaan is.<ref name="6nations" /> === Tyd van die wêreldoorloë === [[Lêer:Eric Liddell.jpg|duimnael|upright|[[Eric Liddell]], Olimpiese kampioen in 400&nbsp;m, het in 1922 en 1923 vir Skotland gespeel]] Met die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]] moes die spelbedryf in Skotland grootliks ingeperk word, terwyl internasionale wedstryde vir die volgende jare volledig afgelas is. Tydens die oorlog se veldslae het 31 aktiewe of voormalige Skotse nasionale spelers gesneuwel, meer as by enige ander nasionale span van die Vyfnasies. Onder andere het [[David Bedell-Sivright]], voormalige kaptein van die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]], en [[Eric Milroy]], die laaste Skotse kaptein voor die oorlog, gesterf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Scotland Rugby Miscellany |publisher=Vision Sports Publishing |location=Kingston upon Thames |year=2007 |isbn=1-905326-24-6 |pages=109}}</ref> Ten spyte van hierdie groot verlies aan talentvolle spelers het Skotland die eerste toernooi ná die oorlog, die Vyfnasies 1920 gewen en die titel met Wallis en Engeland gedeel. Toe die All Blacks in 1924/25, ná ’n onderbreking van 19 jaar, weer deur Europa getoer het, het die Skotte geweier om teen hulle te speel. Dié toer is deur die Engelse Rugbyvoetbalunie gereël en die Skotse beheerliggaam, bekend vir sy streng beleid van amateurisme, het beweer dat die Nieu-Seelanders vir hul toer vergoed is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black |publisher=Hodder Moa Beckett |location=Auckland |year=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=42}}</ref> In 1897 het die SFU in Inverleith, Edinburg, grond aangekoop en sodoende die eerste van die vier Tuisnasies geword om sy eie grond te besit. Vanaf 1899 het die nasionale span al sy tuiswedstryde hier gespeel. Die eerste besoekende span was op 18 Februarie 1899 Ierland (Skotland 3–9 Ierland). Tot op 24 Januarie 1925 is op Inverleith internasionale rugby gespeel, met die laaste wedstryd teen Frankryk. Die destydse 25–4-oorwinning het vir Skotland die suksesvolle Vyfnasies 1925 ingelui, waarop wegoorwinnings oor beide Wallis en Ierland gevolg het. Dié toernooi het op 21 Maart in die wedstryd teen Engeland neergekom. Voor ’n skare van 70&nbsp;000 in die nuwe [[Murrayfield-stadion]] (wat sedertdien as Skotland se tuisstadion dien) het die Skotte ná ’n drievoudige terugkoms die verdedigende kampioen Engeland met 14–11 verslaan en nie net die sesde Driekroon, maar ook die eerste [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] ingepalm, nadat hulle al die deelnemende spanne insluitende Frankryk verslaan het.<ref name="rfbh" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0020/print.shtml |title=First Scottish Grand Slam |publisher=[[BBC]] |author=Paul MacDonald |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1926 het Skotland die eerste van die Vyfnasies geword wat Engeland op die [[Londen]]se [[Twickenham-stadion]] geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.readingchronicle.co.uk/sport/national/18320548.day-1926-scotland-beat-england-twickenham-first-time/ |title=On this day in 1926: Scotland beat England at Twickenham for first time |publisher=The Reading Chronicle |date=20 Maart 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In beide 1926 en 1927 het Skotland die titel met Ierland gedeel. Op 17 Desember 1927 het hulle vir die eerste keer teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gespeel en die gaste tydens hul Europatoer met 10–8 verslaan. Ietwat meer as ’n jaar later, in 1929, het Skotland sy volgende titel gewen. In 1932 het die Springbokke ná twee dekades weer Skotland besoek en met ’n 6–3-oorwinning weggestap. Dieselfde jaar is Frankryk weens beweerde professionalisme en ’n gebreek aan bestuur deur sy beheerliggaam uit die jaarlikse toernooi gesit, wat weer die Tuisnasies geword het. Skotland het die toernooie in 1933 en 1938 gewen.<ref name="6nations" /> Die uitbraak van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in September 1939 het die rugbybedryf in Skotland, soos in ander lande ook, stopgesit. Terwyl al die internasionale wedstryde weer afgelas is, het die SRU die klubs aangemoedig, om sover moontlik voort te gaan. Party klubs moes weens die gebreek aan spelers hulself ontbind, terwyl ander saamgesluit en verder teen ander Skotse klubs gespeel het. Af en toe is wedstryde teen spanne van die teenwoordige [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] gereël.<ref name="rfbh" /> In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks van wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie.<ref name="rfbh" /> Tydens dié toernooi het Skotland in Januarie 1946 ’n sterk span van die Nieu-Seelandse Weermag met 11–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzhalloffame.co.nz/Inductees/0-9/2nd-New-Zealand-Expeditionary-Force-rugby-team.aspx |title=2nd New Zealand Expeditionary Force rugby team (1945–46) |publisher=New Zealand Sports Hall of Fame |accessdate=8 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208221341/https://www.nzhalloffame.co.nz/Inductees/0-9/2nd-New-Zealand-Expeditionary-Force-rugby-team.aspx |archive-date=8 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyredefined.com/2013/04/25/2nd-new-zealand-expeditionary-force-rugby-team/ |title=2nd New Zealand Expeditionary Force rugby team (1945–1946) |publisher=Rugby Redefined |accessdate=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925101122/http://rugbyredefined.com/2013/04/25/2nd-new-zealand-expeditionary-force-rugby-team/ |archive-date=25 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === 1940’s tot 1970’s === [[Lêer:England vs scotland 1959.jpg|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Vyfnasies 1959]] Die jaarlikse toernooi is vanaf 1947 weer hervat en het met die hertoelating van Frankryk weer die Vyfnasies geword. Dié jaar is Skotland in al sy wedstryde verslaan en het op die laaste plek geëindig.<ref name="rfbh" /> Die jare ná die Tweede Wêreldoorlog was vir Skotland nie suksesvol nie. In 1947 is hulle deur die toerende Wallabies, in 1951 deur die Springbokke en in 1954 deur die All Blacks verslaan. Veral die wedstryd teen die Springbokke het die span se moeilikhede genadeloos ontbloot: Suid-Afrika het nege drieë gedruk en Skotland met 44–0 verslaan, ’n destydse rekordoorwinning (62–0 sou die hedendaagse telling wees).<ref>{{en}} {{cite book |author=Paul Gregor |title=Top 10 of Everything Rugby |date=Oktober 2012 |publisher=Exisle Publishing (Nieu-Seeland) |isbn=978-1-927147-52-8 |page=190 |url=https://books.google.de/books?id=YYvfUdBEQlUC&pg=PA190&lpg=PA190&dq=scotland+0+south+africa+44+1951&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=scotland%200%20south%20africa%2044%201951&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vanaf Februarie 1951 tot Januarie 1955 het Skotland 17 agtereenvolgende nederlae gely en net 54 punte aangeteken: 11 drieë, ses doelskoppe, en vier strafdoele.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmax2=31+Dec+1959;spanmin2=01+Jan+1950;spanval2=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland 1950s |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tussen 1955 en 1963 het Skotland weer beter presteer. Hulle het nie daarin geslaag om Engeland te verslaan nie, maar hulle het in drie wedstryde gelykop gespeel. Skotland het verskeie oorwinnings oor Wallis, Ierland en Frankryk aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;opposition=1;spanmax1=31+Dec+1963;spanmin1=01+Jan+1953;spanval1=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland v England – 1955–63 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Oor dekades heen het Skotse spelers net in die Suidelike Halfrond getoer, as hulle deur die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] gekeur is. Dit het in 1960 verander, toe die SRU ’n toetswedstryd in Suid-Afrika gereël het. Op 30 April 1960 het die Skotte in [[Port Elizabeth]] teen die Springbokke te staan gekom en is met 18–10 verslaan. Hulle het baanbrekerswerk vir die Tuisnasies gedoen; maar Skotland het sy volgende toer eers 15 jaar later aangepak en ook daarna het hulle net ’n klein aantal toere onderneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/fanzone/on-this-day-a-tour-that-made-history/ |title=On this day: A tour that made history |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=30 April 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het ’n aantal jare met groot suksesse gevolg. In 1961, 1962, 1963, 1966 en 1967 het Skotland tydens die Vyfnasies die tweede plek behaal. In 1964 het hulle hul eerste titel sedert 1938 (gedeel met Wallis) ingepalm en vir die eerste keer sedert 1950 Engeland van die Calcuttabeker ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/default_content/12385773.pringle-fisher/ |title=Pringle Fisher |publisher=The Herald |date=29 April 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/pagine/OverviewCompetizioni.aspx?ID=202 |title=Calcutta Cup |publisher=Rugby Archive |accessdate=3 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003013909/http://www.rugbyarchive.net/Pagine/OverviewCompetizioni.aspx?ID=202 |archive-date=3 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het hulle die toerende All Blacks in ’n 0–0-gelykop vasgebind, die laaste internasionale wedstryd waarin geen punte aangeteken is nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/blogs/sport/story/322459.html |title=A rare scoreless rugby draw |publisher=ESPNscrum |author=John Griffiths |date=8 Julie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In April 1965 het hulle die Springbokke tuis in Edinburg met 8–5 en in Desember 1966 die Wallabies met 11–5 verslaan. In Augustus 1968 het ’n 9–3-oorwinning oor Australië en in Desember 1969 ’n 6–3-oorwinning oor Suid-Afrika gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/southafricatour/rugby/series/17586.html?template=results |title=South Africa tour 1969/70 |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906154745/http://en.espn.co.uk/southafricatour/rugby/series/17586.html?template=results |archive-date=6 September 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Springbokke se toer is begelei deur hewige anti-apartheidsproteste, wat onder andere deur die latere Britse eerste minister [[Gordon Brown]] gereël is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/apr/23/protests-politics-and-a-bus-hijack-the-rugby-tour-that-gave-mandela-hope |title=Protests, politics and a bus hijack: the rugby tour that gave Mandela hope |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=23 April 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die vroeë 1970’s het die SRU verskeie hervormings geïmplementeer, wat as rewolusionêr beskou is. Voorheen het hulle die aanstelling van ’n nasionale afrigter ontwyk, aangesien die SRU homself as voog van die suiwer amateurisme beskou en gevrees het dat hierdie pos as eerste stap van ’n professionalisering beskou kan word. In 1971 het die SRU Bill Dickinson as eerste hoofafrigter aangestel, na sy pos is egter amptelik as ’n “raadgewer vir die kaptein” verwys. Dickinson was vir organisasie, motivering, en taktiese opleiding verantwoordelik, terwyl bestuursamptenare nog steeds die spankeuring gedoen het.<ref name="bdc">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-bill-dickinson-1371664.html |title=Obituary: Bill Dickinson |publisher=The Independent |author=Bill Leith |date=22 April 1994 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 1865/66-seisoen het in Skotland ’n rugykampioenskap bestaan, maar dit is vir meer as ’n eeu deur die beheerliggaam nie erken nie en het derhalwe net nieamptelike status geniet (mededingende speletjies tussen klubs is in konserwatiewe rugbykringe as ’n voorloper van die veragte professionele sport beskou). In voorbereiding op die 1973/74-seisoen het die SRU as eerste beheerliggaam van die Tuisnasies ’n amptelike kampioenskap van stapel gestuur: die Skotse Premierskap wat tot vandag toe bestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sportsheritagescotland.co.uk/index.php/rugby |title=Rugby &#124; Sports Heritage Scotland |publisher=sportsheritagescotland.co.uk |accessdate=23 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023102958/http://sportsheritagescotland.co.uk/index.php/rugby |archive-date=23 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Vyfnasies 1972 kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Wallis en Skotland het geweier om hul oorblywende wedstryde in Ierland te speel en die gebrek aan veiligheid aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/1193077.stm |title=Sport in chaos as crisis deepens |publisher=[[BBC]] |date=27 Februarie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié toernooi het onopgelos gebly, aangesien Wallis en Ierland onoorwonne was. Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne op dieselfde plek geëindig en die titel gedeel. Op 1 Maart 1975 het ’n gehoor van sowat 104&nbsp;000 gesien hoe Skotland Wallis in ’n Vyfnasies-wedstryd op Murrayfield met 12–10 verslaan het. Dié bywoning was in dié tyd ’n wêreldrekord vir ’n rugbywedstryd, en is nog steeds die rekordbywoning op Murrayfield.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/sport/13201403.flashback-march-3-1975-notorious-occasion-record-crowd-packed-murrayfield/ |title=Notorious occasion when record crowd packed Murrayfield |publisher=Herald Scotland |author=Alasdair Reid |date=13 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/highest_attendance.html?id=1;type=class |title=Rugby stats & records – Record attendances |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120011210/http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/highest_attendance.html?id=1;type=class |archive-date=20 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié oorwinning was deel van ’n reeks van nege agtereenvolgende oorwinnings vir die nasionale span op Murrayfield gedurende die 1970’s; hulle was egter nie in staat om die prestasie buite Skotland op die veld te bring nie, en het net een wegoorwinning in dié tydperk aangeteken.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |date=November 2007 |publisher=Mainstream Publishing |isbn=978-1-84596-255-5 |url=https://books.google.de/books?id=-VhvJML6xa4C&pg=PA1978&lpg=PA1978&dq=Chronic+travel-sickness+was+Scotland%27s+1970s+affliction&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=Chronic%20travel-sickness%20was%20Scotland's%201970s%20affliction&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1977 het Nairn MacEwan Bill Dickinson as nasionale afrigter opgevolg. Hy was egter net in staat om een internasionale oorwinning in sy ampstermyn van drie jaar aan te teken.<ref name="nairn">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Scotland Rugby Miscellany |date=Oktober 2007 |publisher=Vision Sports Publishing Ltd |isbn=978-1-905326-24-2 |page=133}}</ref> Nogtans het rugby in Skotland ’n sterk ontwikkeling getoon. Die oprigting van die nasionale ligas in 1973/74 het begin vrugte afwerp; die vlak van klub en distrikrugby was hoër as ooit tevore en die spelers was meer gewoond daaraan om druk te ervaar in wedstryde waar die uitslag werklik saak gemaak het. Minder spelers van Engelse klubs is gekies om Skotland op internasionale vlak te verteenwoordig, aangesien die plaaslike klubs vir die eerste keer sedert die Eerste Wêreldoorlog die nasionale span met ’n voldoende aantal spelers voorsien het wat geskik was vir internasionale wedstryde.<ref name="telfer">{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/the-age-of-telfer-2476840 |title=The age of Telfer |publisher=The Scotsman |date=28 Januarie 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Die amateurtydperk se laaste jare === Jim Telfer het in 1980 die nasionale afrigter van ’n span met ’n groot potensiaal geword.<ref name="jtc">{{en}} {{cite book |author=John Eunson |title=Sporting Scots: How Scotland Brought Sport to the World (And the World Wouldn't Let Us Win) |date=April 2012 |publisher=Black & White Publishing |isbn=978-1-84502-414-7 |url=https://books.google.de/books?id=VhQjAwAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=jim+telfer+1980&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=jim%20telfer%201980&f=false|accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="telfer" /> In Maart 1982 het Skotland vir die eerste keer in 20 jaar in Wallis gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;home_or_away=2;opposition=4;spanmax1=31+Dec+1982;spanmin1=01+Jan+1962;spanval1=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Wales v Scotland – 1962–82 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vier maande later het Skotland na Australië getoer en hulle het die eerste van twee toetse gewen: Dit was Skotland se eerste oorwinning oor een van die groot drie spanne van die Suidelike Halfrond (Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika).<ref>{{en}} {{cite book |author=Steve Jones |title=Rothmans Rugby Yearbook 1983–84 |year=1983 |isbn=978-0-356-09731-2 |page=55}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmax1=31+Dec+1982;spanmin1=01+Jan+1982;spanval1=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland 1982 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die 1983-seisoen het teleurstellend afgeskop, toe Skotland die eerste drie van sy Vyfnasies-wedstryde verloor het. Dié toernooi is egter met ’n hoogtepunt beëindig, nadat Skotland sy eerste oorwinning sedert 1938 oor Engeland op Twickenham aangeteken het.<ref name="jtc" /> In November 1983 het Skotland in ’n hard gevegte 25–25-gelykop teen die All Blacks gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmax2=31+Dec+1983;spanmin2=01+Jan+1983;spanval2=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland 1983 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder die kapteinskap van Jim Aitken het Skotland tydens die Vyfnasies 1984 al sy vier wedstryde gewen en sodoende sy tweede Grand Slam, die eerste sedert 1925, behaal.<ref name="jtc" /> Die span het voordeel getrek uit ’n konsekwente seleksie – twaalf spelers het aan al vier Vyfnasies-wedstryde deelgeneem en van die 20 spelers wat altesaam ingespan is, was net twee uit klubs buite Skotland.<ref name="telfer" /> Jim Telfer het ná die Grand Slam bedank om op sy professionele loopbaan as ’n skoolmeester te kon fokus. Hy is deur sy assistent, die voormalige Hawick-[[losskakel]] Colin Telfer (nie ’n familielid nie), opgevolg.<ref name="telfer" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailyrecord.co.uk/sport/rugby/watch-telfer-talk-scotland-legend-5306487 |title=Watch Telfer Talk as Scotland legend insists we CAN claim first Twickenham win in 32 years |publisher=Daily Record |author=David Ferguson |date=10 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy ampstermyn was net een jaar, waartydens Skotland ses agtereenvolgende nederlae gely het. Onder andere is Skotland deur die toerende Wallabies geklop, wat in 1984 op hul beurt die Grand Slam ingepalm het (hulle het al die vier Tuisnasies tydens dieselfde toer verslaan). Telfer is deur Derrick Grant vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=ucJAAAAAIBAJ&sjid=36UMAAAAIBAJ&pg=4124%2C1632010 |title=Can Derrick swing it for Scotland? |publisher=The Glasgow Herald |author=Bill McMurtie |date=7 Oktober 1985 |accessdate=16 Maart 2026 |page=7}}</ref> In Januarie 1986 het Grant ’n proefwedstryd tussen “Blou” (spelers wat na verwagting in dieselfde jaar nog vir Skotland sou speel) en “Rooi” (opkomende spelers met ’n moontlike internasionale toekoms) gehou, wat in ’n verrassende 41–10-oorwinning vir “Rooi” geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bill McLaren |title=My Autobiography |date=November 2005 |publisher=Bantam |isbn=978-0-553-81558-0 |page=309 |edition=Herdruk |url=https://books.google.de/books?id=saMTdok11GkC&pg=PA309&lpg=PA309&dq=scotland+blues+reds+trial+match&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=scotland%20blues%20reds%20trial%20match&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die “Rooi” het spelers soos Gavin en Scott Hastings, Finlay Calder en David Sole ingesluit, almal sou nog in dieselfde jaar by die komende Vyfnasies-toernooi vir Skotland debuteer en oor die volgende jare belangrike rolle in die nasionale span inneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/interview-scott-hastings-scottish-rugby-legend-1-1499943 |title=Interview: Scott Hastings, Scottish rugby legend |publisher=The Scotsman |date=4 Februarie 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het die 1986-Vyfnasies-titel met Frankryk gedeel, nadat albei spanne drie van hul vier wedstryde elk gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=HrxAAAAAIBAJ&sjid=w6UMAAAAIBAJ&pg=4335%2C3916788 |title=Relieved Grant praises Scots' defence |author=Bill McMurtie |publisher=The Glasgow Herald |date=17 Maart 1986 |accessdate=16 Maart 2026 |page=9}}</ref> Tydens dié toernooi het Skotland Engeland op Murrayfield met 33–6 verneder; dit was Skotland se hoogste winning oor die Engelse span, destyds net een punt minder as in Skotland se rekordoorwinning in enige internasionale rugbywedstryd en Engeland se ergste nederlaag in meer as ’n eeu.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=3bdAAAAAIBAJ&sjid=y6UMAAAAIBAJ&pg=4443%2C3815038 |title=Records tumble as Scots triumph |publisher=The Glasgow Herald |author=Bill McMurtie |date=17 Februarie 1986 |accessdate=16 Maart 2026 |page=9}}</ref> Skotland het in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] aan die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in Australië en Nieu-Seeland deelgeneem. John Rutherford, die span se algemene en beherende invloed, het sy knie tydens ’n ongemagtigde toer na [[Bermuda]] beseer. Hy het binne die eerste 15 minute van die eerste speel teen Frankryk ineengestort en nooit ooit weer vir Skotland gespeel nie. Skotland het voorgeloop, maar dié wedstryd het met 20–20 gelykop geëindig. Vervolgens het Skotland die groepwedstryde teen [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] maklik gewen, waarop hulle tot die kwarteinrondte gevorder het. In die kwarteindstryd was Skotland sonder kanse en is deur Nieu-Seeland met 30–3 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Lêer:Gavin Hastings.jpg|duimnael|upright|Gavin Hastings het aan die Skotte ’n Grand Slam en die halfeindrondte van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] besorg]] Op 27 Junie 1988 is Ian McGeechan as nuwe afrigter aangestel en het Derrick Grant, wat ná die teleurstellende 1988-Vyfnasies-toernooi bedank het, vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=9DNAAAAAIBAJ&sjid=T1kMAAAAIBAJ&pg=4084%2C7885826 |title=Ian is a natural to tackle coaching post |publisher=The Glasgow Herald |author=Bill McMurtie |date=28 Junie 1988 |accessdate=16 Maart 2026 |page=29}}</ref> 1990 word as Skotland se beste jaar in die moderne tydperk beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0062/page02.shtml |title=Grand Slam 1990 |publisher=[[BBC]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die laaste wedstryd van die Vyfnasies 1990 het hulle op Murrayfield teen die “ou vyand” Engeland te staan gekom. Op daardie stadium het albei spanne al hul wedstryde tydens dié toernooi gewen en die pers het Engeland as gunsteling beskou, alhoewel hulle die gaste was. Ten spyte van die algemene verwagtinge het Skotland die wedstryd met 13–7 gewen en sodoende die toernooi saam met die derde Grand Slam beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-1162492/SIX-NATIONS-SPECIAL-A-trip-memory-lane-England-Scotland.html |title=SIX NATIONS SPECIAL: A trip down rugby's memory lane with England and Scotland |publisher=[[Daily Mail]] |author=Nick Metcalfe |date=20 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die wedstryd teen Engeland was ook die eerste waartydens ''The Flower of Scotland'' op Murrayfield gespeel is, nadat dit vroeër die jaar Skotland se himne geword het.<ref name="anthem">{{en}} {{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2009/02/07/the-perfect-rugby-anthem-flower-of-scotland-91466-22874358/ |title=The perfect rugby anthem – Flower of Scotland! |publisher=Wales Online |author=Steffan Rhys |date=7 Februarie 2009 |accessdate=10 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210144117/http://walesonline.co.uk/news/wales-news/2009/02/07/the-perfect-rugby-anthem-flower-of-scotland-91466-22874358 |archive-date=10 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 1990 is Skotland deur die All Blacks weg in [[Auckland]] naelskraap met 21–18 verslaan. Vyf maande later het hulle vir die eerste keer teen die [[Argentinië|Argentynse]] [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] te staan gekom en met 49–3 geseëvier. Die tweede rugbywêreldbekertoernooi het in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] plaasgevind, met wedstryde wat dwarsdeur die destydse Vyfnasies aangebied is. Skotland het die meeste van sy groepwedstryde tuis op Murrayfield gespeel. Ná oorwinnings oor [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], Zimbabwe en Ierland het Skotland sy groep gewen. In die daaropvolgende kwarteindstryd het Skotland [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] met 28–6 verslaan. Ná ’n naelskraapse 6–9-nederlaag in die halfeindstryd teen Engeland op Murrayfield het die Skotte in die klein finale om die derde plek teen Nieu-Seeland te staan gekom en is deur die All Blacks met 13–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="wc1991">{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0063/ |title=Scotland's Rugby World Cup 1991 |publisher=[[BBC]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het weer ’n kort swak tydperk gevolg. In 1994 het Skotland nie ’n enkele oorwinning aangeteken nie. In 1995 het hulle herstel en tydens die Vyfnasies hul eerste drie wedstryde gewen. Onder andere het Skotland Frankryk weg met 23–21 verslaan, danksy ’n verdoelde drie deur Gavin Hastings in die laaste minuut. Dit was Skotland se eerste oorwinning in Parys sedert 1969. Die laaste Vyfnasies-wedstryd was weer om die Grand Slam teen Engeland, maar hierdie keer het Engeland die Skotte met 24–12 geklop, veral te danke aan Rob Andrew se skopvermoeë.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scotland/rugby/story/180145.html |title=Hastings carries Scotland to victory |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sporting-heroes.net/rugby/scotland/gavin-hastings-3285/biography-of-his-rugby-union-career-for-scotland_a03224/ |title=Gavin Hastings |publisher=Sporting Heroes |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die derde rugbywêreldbekertoernooi is in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] in Suid-Afrika gehou. Tydens die groepfase het Skotland die [[Ivoorkus nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] maklik verslaan. In die derde groepwedstryd teen Frankryk het hulle tydens beseringstyd ’n drie afgestaan, en Skotland het as naaswenner van sy groep geëindig. Hulle is in die kwarteindstryd deur Nieu-Seeland met 48–30 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/timeline/rugby/story/79915.html |title=South Africa's triumphant homecoming |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Professionalisering en moeilike tye === [[Lêer:France Ecosse 6-02-2004.jpg|duimnael|Skotland teen Frankryk tydens die Sesnasies 2004]] [[Lêer:Scotland Romania Lineout.jpg|duimnael|’n Lynstaan tussen Skotland en Roemenië (November 2006)]] [[Lêer:Six Nations 2009 - Scotland vs Ireland 9.jpg|duimnael|Skotland teen Ierland tydens die Sesnasies 2009]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Die SRU het vervolgens vier professionele plaaslike keurspanne gestig, wat in die nuwe Europese bekertoernooie sou meeding. Finansiële moeilikhede het in 1998 tot ’n vermindering op drie en in 2007 op twee spanne gelei ([[Glasgow Warriors]] en [[Edinburgh Rugby]]). Hierdie spanne het die meeste Skotse nasionale spelers ingesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotlandrugbynews.com/2019/11/can-scottish-rugby-afford-a-new-pro-team/ |title=Can Scottish Rugby afford a new pro team? |publisher=Scotland Rugby News |author=James Maclean |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413214315/https://www.scotlandrugbynews.com/2019/11/can-scottish-rugby-afford-a-new-pro-team/ |url-status=dead }}</ref> In Desember 1996 het Skotland vir die eerste keer teen [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] te staan gekom en tuis met 29–22 gewen, die eerste nederlaag teen die Italianers het Skotland in Januarie 1998 weg in [[Treviso]] gely. Nadat die Vyfnasies-toernooie in 1997 en 1998 met net een oorwinning oor Ierland elk teleurstellend verloop het, het Skotland die Vyfnasies 1999 op ’n oortuigende manier beklink; hulle het net teen Engeland naelskraap verloor. Dit was ook die laaste toernooi in die ou formaat, aangesien die volgende jaar met die aansluiting van Italië die Sesnasies gevorm is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/five_nations/316807.stm |title=Wales snatch glory from England |publisher=[[BBC]] |date=11 April 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 1999]] is opnuut dwarsdeur die destydse Vyfnasies aangebied en Skotland het sy groepwedstryde weer op Murrayfield gespeel. Ná ’n nederlaag teen Suid-Afrika in hul eerste wedstryd het Skotland [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] en [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] verslaan. As tweede van hul groep moes Skotland aan die uitspeelrondte deelneem, waar hulle Samoa met 35–20 verslaan het. Soos vier jaar voorheen is Skotland in die kwarteindstryd deur Nieu-Seeland uitgeskakel, dié keer met 18–30.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_world_cup/teams/scotland/483408.stm |title=All Blacks end it for gutsy Scots |publisher=[[BBC]] |date=24 Oktober 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2000, die eerste van die uitgebreide jaarlikse toernooi, het die verdedigende kampioen nie oortuig nie. Hulle het die eerste vier wedstryde verloor, insluitende die openingswedstryd teen die debutant Italië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmax1=31+Dec+2000;spanmin1=01+Jan+2000;spanval1=span;team=2;template=results;trophy=2;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland, Six Nations, 2000 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nogtans het hulle in die laaste wedstryd die Grand Slam van Engeland verhoed.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/698769.stm |title=Brave Scots defeat England |publisher=[[BBC]] |date=2 April 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2002 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland die Springbokke tuis met 21–6 verrassend maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/nov/25/rugbyunion.englandrugbyunionteam |title=England earn credit but Springboks only contempt |author=Robert Kitson |publisher=[[The Guardian]] |date=25 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Australiese afrigter Matt Williams het in 2003 die eerste buitelander geword om Skotland af te rig. Sy ampstermyn was egter omstrede en word as onsuksesvol beskou. Dit word veral vir ’n reeks swak uitslae en onderonsies tussen die afrigter en sy spelers onthou.<ref name="mwb">{{en}} {{cite book |author=Gregor Paul |title=Top 10 of Everything Rugby |date=Oktober 2012 |publisher=Exisle Publishing (Nieu-Seeland) |isbn=978-1-927147-52-8 |page=185 |url=https://books.google.de/books?id=YYvfUdBEQlUC&pg=PA185&lpg=PA185&dq=matt+williams+first+foreign+coach&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=matt%20williams%20first%20foreign%20coach&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/my_club/ulster/7165088.stm |title=Williams accepts Ulster position |publisher=[[BBC]] |date=30 Desember 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="row">{{en}} {{cite web |url=http://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/scotland-players-say-sack-matt-williams-now-1-1051343 |title=Scotland players say sack Matt Williams now |publisher=Edinburgh Evening News |date=20 April 2005 |accessdate=12 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412192808/http://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/scotland-players-say-sack-matt-williams-now-1-1051343 |archive-date=12 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het Skotland ná oorwinnings oor Japan, die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|VSA]] en [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] as naaswenner van sy groep agter Frankryk geëindig, maar hulle is in die kwarteindrondte deur die gasheer met 33–16 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2004 het Williams ’n omstrede “Kasteel Skotland”-beleid probeer implementeer, waarvolgens net spelers wat in Skotland speel vir die nasionale span in aanmerking sou kan kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/scotland-tread-dangerous-path-to-2007-nhct8gn9wx7 |title=Scotland tread dangerous path to 2007 |publisher=The Sunday Times |date=4 April 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Intussen het die uitvoerende hoof Phil Anderton (weens sy vermaakskoue voor wedstryde “Firework Phil” genoem) die unie na finansiële solvensie probeer terugneem. Hy het groot hervormings geïmplementeer om die agteruitgang van rugby in Skotland te voorkom, maar hy is in Januarie 2005 afgedank nadat sy baas David Mackay deur die SRU se algemene komitee gedwing is om te bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/news/12408790.srus-giant-leap-backwards-departing-mackay-forecasts-tragedy-if-anderton-goes/ |title=SRU's giant leap backwards Departing Mackay forecasts 'tragedy' if Anderton goes |publisher=Herald Scotland |date=11 Januarie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/2353702/Anderton-adds-to-SRU-turmoil.html |title=Anderton adds to SRU turmoil |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Alasdair Reid |date=13 Januarie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen April 2005 het Skotland net drie van sy 17 wedstryde onder Williams gewen.<ref name="mwb" /> Ná ’n hersiening deur die SRU en openbare kritiek van verskeie spelers<ref name="row" /> is Williams op 25 April 2005 afgedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4483233.stm |title=Williams sacked as Scotland coach |publisher=[[BBC]] |date=25 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Frank Hadden, die hoofafrigter van die Edinburgh Gunners, is as voorlopige afrigter vir die [[2005 midjaarrugbytoetsreeks]] teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] benoem,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4497327.stm |title=Hadden to lead Scots over summer |publisher=[[BBC]] |date=29 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en het albei wedstryde gewen. Op 15 September 2005 is hy as nasionale afrigter van die Skotse span aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4249150.stm |title=Scotland appoint Hadden as coach |publisher=[[BBC]] |date=15 September 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2006 is Frankryk in die eerste wedstryd met 20–16 verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4674072.stm |title=Scotland 20–16 France |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> dit was Skotland se eerste oorwinning oor die Franse sedert 1999.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/feb/06/sixnations2006.rugbyunion4 |title=Lamont launches Scotland into orbit as favourites fall flat at the first |publisher=[[The Guardian]] |author=Mike Averis |date=6 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het ook Engeland tuis op Murrayfield met 18–12 oorwin en sodoende die Calcuttabeker herower,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4745130.stm |title=Scotland 18–12 England |publisher=[[BBC]] |date=25 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar hulle moes dié trofee een jaar later aan Engeland teruggee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6320339.stm |title=England 42–20 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Phil Harlow |date=3 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Februarie 2006 was Skotland die eerste Sesnasies-span wat tuis deur Italië (17–37) verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/6389855.stm |title=Scotland v Italy |publisher=[[BBC]] |date=24 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was Italië se hoogste oorwinning oor Skotland nog, beide tuis en weg. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk het Skotland ná oorwinnings oor [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]], Roemenië en Italië, maar ook ’n nederlaag teen Nieu-Seeland, tot die kwarteindrondte gevorder. Hulle is egter deur Argentinië met 19–13 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |author=Clive Lindsay |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7030460.stm |title=Argentina 19–13 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Clive Lindsay |date=7 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het die Sesnasies 2008 tuis met ’n 6–27-nederlaag teen Frankryk afgeskop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7222661.stm |title=Scotland 6–27 France |publisher=[[BBC]] |author=Phil Harlow |date=3 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat hulle in die daaropvolgende wedstryde deur Ierland en Wallis verslaan is, het die druk op Frank Hadden toegeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/theres-no-robinson-pressure-insists-2196633 |title=There’s no Robinson pressure, insists Hadden |publisher=Wales Online |date=18 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7260841.stm |title=Ireland 34 Scotland 13 |publisher=[[BBC]] |date=23 Februarie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het Engeland ná ’n 15–9-oorwinning van die Calcuttabeker ontneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7282172.stm |title=Scotland 15–9 England |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=8 Maart 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar hulle is vervolgens deur Italië met 23–20 verslaan en het op die voorlaaste plek geëindig. Hulle het die “houtlepel” net volgens punteverskil vermy.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7294056.stm |title=Italy 23–20 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Nabil Hassan |date=15 Maart 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2009 het op ’n soortgelyke manier teleurstellend verloop (net een oorwinning oor Italië), waarvolgens Hadden in April 2009 bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mirror.co.uk/sport/rugby-union/scotland-coach-frank-hadden-resigns-386029 |title=Scotland coach Frank Hadden resigns |publisher=[[Daily Mirror]] |date=3 April 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie maande later het die voormalige Engelse hoofafrigter Andy Robinson by hom oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8082359.stm |title=Scots name Robinson as head coach |publisher=[[BBC]] |date=4 Junie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2009 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Skotte tuis ’n gedenkwaardige 9–8-oorwinning oor Australië aangeteken, hul eerste sukses oor die Wallabies in 27 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8369615.stm |title=Scotland 9–8 Australia |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=21 November 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Opwaartse neiging === [[Lêer:Ecosse-France 2010.JPG|duimnael|’n Lynstaan tussen Skotland en Frankryk tydens die Sesnasies 2010]] [[Lêer:2012-03-17 ITA - SCO Lineout.jpg|duimnael|’n Lynstaan tussen Skotland en Italië tydens die Sesnasies 2012]] [[Lêer:Italia vs scotland Six Nations 2016.jpg|duimnael|Skotland teen Italië tydens die Sesnasies 2016]] Tydens die Sesnasies 2010 is Skotland deur Frankryk, Wallis en Italië verslaan, voordat hulle teen Engeland in ’n gelykop gespeel het. In die laaste wedstryd op Crokepark het Skotland sy enigste oorwinning aangeteken, toe hulle Ierland met 23–20 ná ’n strafdoel deur Dan Parks in die laaste minuut verslaan het, waardeur die Iere van die Driekroon ontneem is en die Skotte die “houtlepel” vermy het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8578135.stm |title=Ireland 20–23 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Richard Petrie |date=20 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2010 midjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland na Argentinië getoer en hul eerste wegreeks teen die Poemas beklink, nadat hulle albei toetse met onderskeidelik 24–16 en 13–9 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8747358.stm |title=Argentina 9–13 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Andy Campbell |date=19 Junie 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2010 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland ’n swak nederlaag teen Nieu-Seeland gely, voordat hulle oorwinnings oor Suid-Afrika (met 21–17)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/Sport/Boks-trail-at-Murrayfield-20101120 |title=Boks' Grand Slam hopes end |publisher=Sport24 |date=20 November 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en Samoa (met 19–16) aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmax2=31+dec+2010;spanmin2=01+nov+2010;spanval2=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland Autumn internationals 2010 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2011 het Skotland net een wedstryd, ’n 21–8-oorwinning oor Italië, aangeteken en die laaste plek weer naelskraap vermy.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9428170.stm |title=Scotland 21–8 Italy |publisher=[[BBC]] |author=Colin Moffat |date=19 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het Skotland ook weinig beïndruk en gesukkel om [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] te verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14809745 |title=Rugby World Cup 2011: Scotland 34–24 Romania |publisher=[[BBC]] |date=10 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14811476 |title=Rugby World Cup 2011 Pool B: Scotland 15–6 Georgia |publisher=[[BBC]] |date=14 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat hulle deur Argentinië met 13–12 verslaan is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15041494 |title=Rugby World Cup 2011: Argentina 13–12 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Clive Lindsay |date=25 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> moes Skotland sy laaste groepwedstryd teen Engeland wen om tot die kwarteindrondte te vorder. Ná ’n uur se spel het hulle blykbaar gemaklik met 12–3 voorgeloop, maar hulle is ná ’n drie deur Chris Ashton met 16–12 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was die eerste keer wat Skotland reeds in die groepfase van ’n rugbywêreldbekertoernooi uitgeskakel is.<ref name="wc2011">{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-2044332/RUGBY-WORLD-CUP-2011-Scotland-bounce--Andy-Robinson.html |title=Robinson determined to lead Scotland fightback after early World Cup exit |publisher=[[Daily Mail]] |date=2 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2012 het Skotland, ten spyte van baie belowende oomblikke, ná vyf nederlae op die laaste plek geëindig<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/17/italy-scotland-six-nations |title=Scotland pick up Six Nations wooden spoon after losing to Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Stuart McAllister |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en vervolgens op die twaalfde plek op Wêreldrugby se wêreldranglys teruggesak, Skotland se laagste plek nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/scotland/9173935/Scotland-stick-with-Andy-Robinson.html |title=Scotland stick with Andy Robinson |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Alasdair Reid |date=29 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Selfs ná hierdie swak toernooi het Skotland daarin geslaag om Australië tydens die [[2012 midjaarrugbytoetsreeks]] verrassend met 9–6 weg te verslaan. Dit was Skotland se eerste oorwinning in Australië sedert 1982 en die eerste keer in 30 jaar wat Skotland die Wallabies meer as een keer agtereenvolgend verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/18324263 |title=Australia 6–9 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Colin Moffat |date=5 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het ook wegoorwinnings oor beide Fidji en Samoa aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmax2=31+jul+2012;spanmin2=01+apr+2012;spanval2=span;team=2;template=results;type=team;view=results |title=Rugby stats & records – Scotland summer tour 2012 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n nederlaag teen Tonga het Andy Robinson in November 2012 as afrigter bedank en is voorlopig deur Scott Johnson vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/20484998 |title=Andy Robinson quits as Scotland's rugby coach |publisher=[[BBC]] |date=25 November 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/scotland/9757970/Scotland-appoint-Scott-Johnson-as-interim-head-coach-for-6-Nations-and-South-Africa-tour.html |title=Scotland appoint Scott Johnson as interim head coach for 6 Nations and South Africa tour. |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Alasdair Reid |date=20 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2013 het Skotland die derde plek behaal, hul beste prestasie in die toernooi sedert 2006. Op 3 Mei 2013 is Johnson deur die Skotse Rugbyunie as die eerste rugbydirekteur benoem en was verantwoordelik vir die toesig oor al die rugby in die nasie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22401943 |title=Interim head coach Scott Johnson named director of rugby |publisher=[[BBC]] |author=Phil Goodlad |date=3 Mei 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 27 Mei 2013 is aangekondig dat Vern Cotter die nuwe hoofafrigter van Skotland sou word, maar die SRU moes tot in 2014 wag, aangesien die klub Clermont nie ’n ooreenkoms met die SRU om Cotter ’n jaar vroeër van sy kontrak te ontbind bereik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scotland/rugby/story/183506.html |title=Cotter confirmed as new Scotland coach |publisher=ESPNscrum |date=16 Mei 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2014 het vir Skotland teleurstellend verloop, nadat hulle net in Italië gewen het en deur Wallis met 51–3 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sport.stv.tv/blog/268709-more-six-nations-despair-for-scotland-but-new-era-under-vern-cotter-looms/ |title=More Six Nations despair for Scotland but new era under Vern Cotter looms |publisher=STV Sport |author=Finlay Morrison |date=17 Maart 2014 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233836/http://sport.stv.tv/blog/268709-more-six-nations-despair-for-scotland-but-new-era-under-vern-cotter-looms/ |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vern Cotter het toe sy termyn as hoofafrigter begin en tydens die [[2014 midjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland drie oorwinnings oor die Amerikas se beste spanne aangeteken, voordat Suid-Afrika Skotland met 55–6 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/28073290 |title=South Africa 55–6 Scotland |publisher=[[BBC]] |date=28 Junie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die toets op 22 November 2014 teen Tonga op Rugbypark, Kilmarnock, was die eerste internasionale rugbywedstryd wat op ’n kunsmatige oppervlak gespeel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/av/rugby-union/30163051 |title=Scotland 37–12 Tonga: Vern Cotter happy with display |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ondanks optimisme onder die spelers en ondersteuners voor die Sesnasies 2015 is Skotland deur al die deelnemende spanne geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/32027453 |title=Six Nations: Scotland must adapt after whitewash |publisher=[[BBC]] |author=Mike Blair |date=23 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die opwarmingswedstryde voor die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Skotland egter beter vertoon en dié toernooi met redelike selfvertroue aangepak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sport.stv.tv/rugby-world-cup/1328793-preview-cotters-scotland-a-team-with-potential-to-roar-at-rugby-world-cup/ |title=Preview: Cotter's Scotland a team with potential to roar at Rugby World Cup |publisher=STV Sport |author=Finlay Morrison |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234827/http://sport.stv.tv/rugby-world-cup/1328793-preview-cotters-scotland-a-team-with-potential-to-roar-at-rugby-world-cup/ |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die groepfase het hulle Japan, die VSA en Samoa verslaan; met ’n bykomende nederlaag teen Suid-Afrika. In die kwarteindstryd het Skotland teen Australië te staan gekom, en 30 sekondes voor die eindfluitjie voorgeloop, toe die skeidsregter [[Craig Joubert]] aan Australië ’n omstrede strafskop toegeken het, wat deur [[Bernard Foley]] verdoel is en die Wallabies met 35–34 laat wen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/11938951/Australia-35-Scotland-34-match-report-Agony-for-Scots-as-last-minute-Bernard-Foley-penalty-snatches-late-victory.html |title=Australia 35 Scotland 34, match report: Agony for Scots as last-minute Bernard Foley penalty snatches late victory |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Mick Cleary |date=18 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34576756 |title=Rugby World Cup 2015: 'Craig Joubert wrong to award penalty' |publisher=[[BBC]] |date=19 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2016 het Skotland sy eerste twee wedstryde verloor. Die langste nederlaagreeks sedert die 1950’s tydens die jaarlikse toernooi het sodoende oor nege wedstryde gestrek en is met ’n wegoorwinning oor Italië beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/italy-vs-scotland-match-report-scots-put-two-years-of-misery-behind-them-a6900166.html |title=Italy vs Scotland match report: Scots put two years of misery behind them |publisher=The Independent |author=Andy Newport |date=27 Februarie 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/35651242 |title=Six Nations 2016: Italy 20–36 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=27 Februarie 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het ’n tuisoorwinning oor Frankryk gevolg. Skotland se eerste oorwinning oor Frankryk sedert 2006 het ’n reeks van tien nederlae teen ''Les Bleus'' beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.six-nations-guide.co.uk/2016/scotland-v-france.html |title=Scotland 29–18 France |publisher=Six Nations Guide |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2016 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland sy derde agtereenvolgende oorwinning oor Argentinië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=289724&league=289234 |title=Scotland vs Argentina – Report – Friendly 2016 – 19 Nov, 2016 – ESPN |publisher=ESPNscrum |date=19 November 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2017 het Skotland heelwat beter presteer en drie tuisoorwinnings aangeteken. Daarteenoor het Skotland ’n 21–61-rekordnederlaag teen Engeland gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39223528 |title=Six Nations 2017: England 61–21 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Cotter het, soos voorheen bespreek, bedank en is in Junie 2017 deur Gregor Townsend vervang, soos dit reeds tien maande vroeër aangekondig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/aug/17/gregor-townsend-scotland-coach-vern-cotter-glasgow |title=Gregor Townsend to succeed Vern Cotter as Scotland coach in 2017 |publisher=[[The Guardian]] |date=17 Augustus 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later dié jaar het Skotland Australië tuis en weg verslaan. Noemenswaardig was veral die tuiswedstryd op 25 November wat die Skotte met 53–24 gewen het; hul hoogste oorwinning oor die Wallabies nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/42059631 |title=Autumn international: Scotland 53-24 Australia |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=25 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=291174&league=289234 |title=Scotland make Wallabies pay for Kepu's moment of madness |publisher=ESPNscrum |date=25 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Een week vroeër is Skotland naelskraap deur Nieu-Seeland verslaan, nadat Skotland byna sy eerste oorwinning oor die All Blacks aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/nov/18/scotland-new-zealand-autumn-international-match-report |title=Stuart Hogg and Scotland denied at the last as New Zealand hold on |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=18 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=291189&league=289234 |title=All Blacks made to work for victory over plucky Scotland |publisher=ESPNscrum |date=18 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Skotte het tydens die Sesnasies 2018 Engeland tuis met 25–13 verslaan en sodoende vir die eerste keer sedert 2008 die Calcuttabeker gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2018/02/24/scotland-vs-england-six-nations-2018-live-score-updates// |title=Rampant Scots bring auld rivals crashing down to earth to claim Calcutta Cup |publisher=[[The Daily Telegraph]] |date=24 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens dieselfde toernooi het Skotland en Frankryk vir die eerste keer om die Auld Alliance trofee gespeel, wat in herinnering aan die nasionale spelers van albei spanne wat tydens die Eerste Wêreldoorlog gesneuwel het, geskenk is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/auld-alliance-trophy-unveiled/ |title=Auld Alliance Trophy unveiled |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=2 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die laaste wedstryd van die Sesnasies 2019 het Skotland weg op Twickenham die Calcuttabeker suksesvol verdedig; hulle het teen die Engelse met 38–38 gelykop gespeel, nadat hulle teen halftyd blykbaar met 7–31 hopeloos agterna was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/47598676 |title=England and Scotland draw astonishing Test 38-38 in Six Nations |publisher=[[BBC]] |date=16 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het vir Skotland teleurstellend verloop. Hulle het daarin geslaag om Samoa en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] sonder teenpunte te verslaan, maar ná nederlae teen Ierland en die gasheer is hulle vroeg uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/rugby-world-cup/rwc-2019-japan/116539877/rugby-world-cup-2019-scots-accuse-all-blacks-of-undue-influence-in-games-cancellation-decision |title=Rugby World Cup 2019: Scotland accuse All Blacks of 'undue influence' in cancellation decision |publisher=Stuff |author=Richard Bath |date=13 Oktober 2019 |accessdate=7 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207190636/https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/rugby-world-cup/rwc-2019-japan/116539877/rugby-world-cup-2019-scots-accuse-all-blacks-of-undue-influence-in-games-cancellation-decision |archive-date=7 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Weens tifoon Hagibis se verwoestinge was die wedstryd teen Japan ernstig bedreig. Stellings deur die SRU se voorsitter, waarvolgens hy vir die kansellasie van dié wedstryd met regstappe gedreig het, het verontwaardiging veroorsaak. Wêreldrugby het die Skotse beheerliggaam toe met £70&nbsp;000 beboet, aangesien die wedstryd diskrediteer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12505/11856427/scottish-rugby-union-fined-70000-by-world-rugby-over-typhoon-hagibis-comments |title=Scottish Rugby Union fined £70,000 by World Rugby over Typhoon Hagibis comments |publisher=Sky Sports |date=7 November 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2020 moes die Skotte ná ’n tuisnederlaag die Calcuttabeker weer aan Engeland oorhandig, waarna hulle tuisoorwinnings oor die Franse en Walliesers kon aanteken. Skotland het tydens die Sesnasies 2021 met sy altesaam vyfde oorwinning op Twickenham die Calcuttabeker herower en nog beter gevaar, toe hulle ook Frankryk weg kon klop; dié prestasie het hulle laas in 1926 behaal. Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] kon hulle Australië en Japan klop, maar hulle is deur Suid-Afrika verslaan. Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het Skotland sy wegreeks teen Argentinië met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/62194161 |title=Argentina 34–31 Scotland: Tourists undone as Pumas fight back for series win |publisher=[[BBC]] |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sowel tydens die Sesnasies 2022 as by die Sesnasies 2023 kon die Skotte die Engelse klop. Tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] kon hulle Fidji en Argentinië klop, maar hulle het teen Australië en Nieu-Seeland verloor. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk is Skotland ondanks maklike oorwinnings oor Tonga (met 45–17) en Roemenië (met 84–0) vanweë nederlae teen die gunstelinge Suid-Afrika (met 3–18) en Ierland (14–36) reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/876904/scotland-review |title=Scotland: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=9 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 kon die Skotte hul vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Engelse aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/feb/23/how-scotland-have-cast-calcutta-cup-inferiority-complex-to-the-winds |title=How Scotland have cast Calcutta Cup inferiority complex to the winds |publisher=[[The Guardian]] |author=Bryn Palmer |date=23 Februarie 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later het Skotland tot in die laaste rondte die kans gehad om die toernooi vir die eerste keer sedert die Sesnasies se stigting te wen, maar hulle is deur Ierland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en himne == [[Lêer:Cirsium vulgare 6214.jpg|duimnael|upright|Die dissel, die nasionale embleem van Skotland sedert die bewind van Alexander III van Skotland (1249–1286) en die embleem van die Skotse nasionale rugbyspan]] Die dissel is die nasionale blom van Skotland en ook die embleem van die Skotse nasionale rugbyspan. Volgens ’n legende het die “beskermende dissel” sy rol gespeel tydens die verdediging van Skotland teen ’n snagse aanval deur [[Noorweë|Noorse]] [[Wikings]], een van hulle skree van pyn toe hy kaalvoet op ’n dissel trap, wat die Skotse verdedigers waarsku. Die [[Latyn]]se ''Nemo me impune lacessit'' (“Niemand ontlok my ongestraf nie!” in [[Afrikaans]]) is ’n antieke leuse van die [[Koninkryk van Skotland|Skotse monarge]], en ook van die voorste ridderorde van Skotland, die oudste en edelste orde van die dissel, en van die Skotswagte (waarvan die twee laasgenoemde aan die monarg “behoort” het).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scottish-at-heart.com/scottish-thistle.html |title=The Scottish Thistle – Beautifully Bold! |publisher=Scottish at Heart |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ''The Flower of Scotland'' dien sedert 1990 as Skotland se nieamptelike volkslied. Die teks is in 1967 deur Roy Williamson van die musiekgroep ''The Corries'' geskryf, en deur die Skotse Rugbyunie as plaasvervanger vir “[[God Save the Queen]]” goedgekeur. In die eerste jaar waarin die Skotte ''The Flower of Scotland'' as hul himne gebruik het, het Skotland vir die beslissende wedstryd van die Vyfnasies 1990 teen Engeland te staan gekom. Hierdie kombinasie was plofbaar en Skotland het Engeland met 13–7 verslaan en die Vyfnasies-kampioenskap saam met ’n Grand Slam gewen. Tydens tuiswedstryde op Murrayfield word die opvoering van ''The Flower of Scotland'' tradisioneel deur [[doedelsak]]ke begelei, waardeur ’n unieke atmosfeer geskep word.<ref name="anthem" /> Skotland speel tradisioneel in donkerblou truie, wit broeke en blou sokkies, die kleure van die [[Vlag van Skotland|nasionale vlag]]. As Skotland die tuisspan is en die teenstander gewoonlik in donker kleure speel – soos in wedstryde teen Argentinië, Frankryk en Italië – sal Skotland sy alternatiewe trui aantrek. Dit is tradisioneel ’n wit trui met donkerblou broeke en sokkies. Vir ’n kort tydperk, met Cotton Oxford as klereborg, is die wit trui deur ’n helder oranje met blou hoepels om die moue vervang. Dit is vir die eerste keer op 14 November 1998 teen die Nieu-Seeland [[Maori|Māori]] gedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-fans-anger-over-scotlands-red-and-yellow-kit-2476607 |title=Rugby fans' anger over Scotland's red and yellow kit |publisher=The Scotsman |date=15 Junie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hierdie wisselstrook is net twee jaar later deur die tradisionele wit een vervang. Tydens dié borgskap is ook pers by die tradisionele blou trui bygevoeg. Dit was ’n belangrike afwyking van die tradisionele kleure blou en wit, alhoewel pers aan die disselblom ontleen was. In September 1993 is ’n borgskap met die handelsmerk ''The Famous Grouse'' van die [[whisky]]stokery Glenturret bekendgestel, wat daartoe gelei het dat vir die eerste keer ’n borgnaam by die truivervaardiger se naam bygevoeg is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/news/12721224.cap-that-for-a-benefit-after-new-sponsorship-package/ |title=Cap that for a benefit after new sponsorship package |publisher=The Herald |date=1 September 1993 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As gevolg van ’n nuwe kontrak in 1997 het die Famous Grouse-kenteken op die Skotse trui verskyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/news/12285669.all-blacks-wrap-up-sale-of-the-century-sponsors-massive-30m-shirt-deal-puts-all-the-others-in-the-shade/ |title=All Blacks wrap up sale of the century. Sponsors' massive #30m shirt deal puts all the others in the shade |publisher=The Herald |date=21 Oktober 1997 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Verdere ooreenkomste het gevolg en dit het vervolgens die langste ooreenkoms met ’n borg in die rugbywêreld geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/famous-grouse-puts-sru-fears-to-flight-with-new-deal-2476595 |title=Famous Grouse puts SRU fears to flight with new deal |author=David Ferguson |publisher=The Scotsman |date=12 Mei 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens wedstryde in Frankryk moes die ''Famous Grouse''-kenteken weens die Evin-wet, waarvolgens in Frankryk enige alkoholreklame (insluitend in sportbyeenkomste) verbied is, deur die voorletters “TFG” vervang word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/1123252.stm |title=Firm have grouse about French |publisher=[[BBC]] |date=18 Januarie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Mei 2007, ná 17 jaar, het ''Famous Grouse'' sy borgskap met die Skotse span beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldscotland.com/default_content/12777272.famous-grouse-ends-sponsor-deal-scots-rugby-team/ |title=Famous Grouse ends sponsor deal with Scots rugby team |author=Rob Robertson |publisher=The Herald |date=4 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aansluitend het ''The Famous Grouse'' se verbintenis aan die SRU voortgegaan en was vanaf 2013 tot 2016 die “amptelike drank van Skotse rugby”. Dié ooreenkoms was volgens ramings een tiende van die oorspronklike koste waard en het die SRU verbied om verdrae met ander whiskystokerye te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportspromedia.com/news/the_famous_grouse_to_sponsor_scottish_rugby_again |title=The Famous Grouse to sponsor Scottish Rugby again |publisher=SportsPro |date=17 Januarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 3 September 2007 is aangekondig dat die destydse Glasgow Rangersvoorsitter, Sir David Murray, se maatskappy die nuwe truiborg sal word, nadat ’n ooreenkoms ter waarde van £2,7&nbsp;miljoen oor drie jaar onderteken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rangers-owner-says-rugby-is-in-his-heart-as-he-puts-ps27m-into-the-sru-2476606 |title=Rangers owner says rugby is in his heart as he puts £2.7m into the SRU |author=David Ferguson |publisher=The Scotsman |date=4 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Augustus 2011 het, nadat Sir David Murray se maatskappy besluit het om sy borgskap te beëindig, die Royal Bank of Scotland as hoofborg van Skotse rugby oorgeneem. BT het as deel van die £20&nbsp;miljoen-ooreenkoms wat in 2014 onderteken is, die hoofborg van die trui geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scottishrugby.org/news/15/04/14/bt-completes-scottish-rugby-portfolio-scotlands-front-shirt-sponsor |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |title=BT completes Scottish Rugby portfolio as Scotland's front of shirt sponsor |date=1 April 2015 |accessdate=13 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113170058/http://scottishrugby.org/news/15/04/14/bt-completes-scottish-rugby-portfolio-scotlands-front-shirt-sponsor |archive-date=13 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:England-Scotland-3-2-07-CC-4.jpg|duimnael|Die Skotse nasionale rugbyspan staan tydens die volkslied in ’n ry in hul tradisionele donkerblou truie, 2007]] Sedert die 1990’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1991–1994 ||[[Umbro]] || – |- |1994–1998 ||[[Pringle of Scotland|Pringle]] |rowspan=3|[[Glenturret|The Famous Grouse]] |- |1998–2000 |Cotton Oxford |- |2000–2008 |rowspan=3|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- |2008–2011 ||[[David E. Murray|Murray]] |- |2011–2013 |rowspan=2|[[Royal Bank of Scotland|RBS]] |- |2013–2015 |rowspan=3|[[Macron (maatskappy)|Macron]] |- |2015–21 ||[[BT Group|BT]] |- |sedert 2021 ||[[Peter Vardy (ondernemer)|Peter Vardy Group]] |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Murrayfield-stadion}} [[Lêer:Murrayfield Stadium 2005-05-13.jpg|duimnael|Die Murrayfield-stadion in Edinburg]] [[Lêer:Memorial Arche Murrayfield Stadium ZOOM Remembrance Eric Milroy and marcel Burgun - Auld Alliance Trophy.jpg|duimnael|Die gedenkteken ter nagedagtenis aan Skotse rugbyspelers wat tydens die twee wêreldoorloë gesneuwel het]] Die eerste internasionale wedstryd tussen twee nasionale rugbyspanne is in die Raeburn Place-stadion gehou. Die Skotse span, wat in Edinburg gesetel was, het op 27 Maart 1871 ’n wedstryd teen die Engelse span gewen. Vanaf 1871 tot 1925 het die Skotse span, voordat hulle hulself in Murrayfield gevestig het, in verskeie Skotse stadions internasionale tuiswedstryde gespeel. Die destydse Skotse Voetbalunie (nou die Skotse Rugbyunie) moes aanvanklik verskeie [[krieket]]velde vir die Skotse rugbyspan huur, waarvolgens hulle besluit het om ’n eie stadion op te rig. Hul soektog het sewe jaar geneem; aangesien geen munisipaliteit die Skotse rugbyspan wou huisves nie, met die voorwendsel dat die ondersteuners op wedstryddae soos wilde hordes sou opdaag. In 1897 het hulle uiteindelik grond in Inverleith ter waarde van £&nbsp;3&nbsp;800 verkry, waarvolgens hulle die eerste van die vier Tuisnasies geword het om ’n eie speelveld te besit.<ref name="raeburn-stadium">{{en}} {{cite web |url=http://www.scottishrugby.org/sites/default/files/editor/docs/raeburn-stadium.pdf |title=From Raeburn Place to Murrayfield: a Past with a Future |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |accessdate=16 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085624/http://www.scottishrugby.org/sites/default/files/editor/docs/raeburn-stadium.pdf |archive-date=16 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste wedstryd, wat oorspronklik teen Wallis beplan was, het op 18 Februarie 1899 plaasgevind en die Skotte is tuis deur Ierland (3–9) geklop. Inverleith het tot op 25 Januarie 1925 Skotland vir wedstryde gehuisves, toe die laaste wedstryd teen Frankryk hier gespeel is. Die Skotse rugbyspan het daarna, op 21 Maart dieselfde jaar, na Murrayfield verhuis. Die Skotse Rugbyunie het die grond in 1920 van die Edinburgh Polo Club gekoop, en met die oprigting van die eerste Murrayfield-stadion begin wat op 21 Maart 1925 ingewy is.<ref name="raeburn-stadium" /> Die eerste wedstryd op Murrayfield was Skotland teen Engeland voor ’n skare van 70&nbsp;000, wat die Skotte gewen het om sodoende hul eerste Grand Slam in te palm.<ref name="raeburn-stadium" /> Tydens die Tweede Wêreldoorlog is Murrayfield deur die [[Britse Lugmag]] as ’n bewaarplek gebruik. Skotse rugbyspele is toe twee jaar lank, tot in 1944, op Inverleith gespeel, toe die inspanning van die stadion deur die Britse Lugmag beëindig is. Die stadion kon in 1975 tot 104&nbsp;000 toeskouers verwelkom, maar die kapasiteit moes weens veiligheidsredes verminder word. ’n Veldverwarmingstelsel is in die vroeë negentigerjare geïnstalleer en tydens die Rugbywêreldbeker 1991 gebruik. Dit vergemaklik wedstryde gedurende [[winter]]maande. Teen die suidoostekant van die stadion, naby die spoorwegbrug, is ’n gedenkteken ter nagedagtenis aan Skotse rugbyspelers wat tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] en die twee wêreldoorloë gesneuwel het, aangebring.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-ftopic454.html |title=The Scottish War Memorials |publisher=warmemscot.s4.bizhat.com |accessdate=6 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206210216/http://warmemscot.s4.bizhat.com/warmemscot-ftopic454.html |archive-date=6 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2004 word tuiswedstryde teen “kleiner” nasionale spanne sporadies ook in [[Aberdeen, Skotland|Aberdeen]], [[Glasgow]], [[Kilmarnock]] en [[Perth, Skotland|Perth]] gehuisves. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2007}} Skotland se Murrayfield-stadion is onder andere tydens die Rugbywêreldbeker 1991 en Rugbywêreldbeker 1999 (saam met wedstryde in die ander destydse Vyfnasies), asook die Rugbywêreldbeker 2007 (saam met die gasheer Frankryk en Cardiff se [[Millennium-stadion]]) gebruik. In 1999 is ook [[Glasgow]] se Hampdenpark en Galashiels se Netherdale gebruik. == Toetswedstryde == [[Lêer:Scotland IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Skotland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Skotland het 341 van sy 771 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 44,23%. Skotland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Maart 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=2;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Scotland |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 23 || 11 || 12 || 0 || 47,83 |- | {{AUSru}} || 35 || 13 || 22 || 0 || 37,14 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 144 || 48 || 77 || 19 || 33,33 |- | {{FIJru}} || 12 || 9 || 3 || 0 || 75,00 |- | {{FRAru}} || 105 || 41 || 61 || 3 || 39,05 |- | {{GEOru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 144 || 65 || 73 || 6 || 45,14 |- | {{ITAru}} || 39 || 29 || 10 || 0 || 74,36 |- | {{CIVru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JPNru}} || 9 || 8 || 1 || 0 || 88,89 |- | {{CANru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{NZLru}} || 33 || 0 || 31 || 2 || 0,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 14 || 12 || 2 || 0 || 85,71 |- | {{RUSru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 13 || 11 || 1 || 1 || 84,62 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 30 || 5 || 25 || 0 || 16,67 |- | {{TGAru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{WALru}} || 132 || 54 || 75 || 3 || 40,91 |- | {{ZIMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''771''' || '''341''' || '''396''' || '''34''' || '''44,23''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' word nie as toetswedstryde beskou nie, ook wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] word nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:Calcutta Cup, England vs Scotland.jpg|duimnael|upright|Die Calcuttabeker is een van die oudste trofeë in die rugbywêreld en word sedert 1879 tussen Engeland en Skotland beslis]] Veral met die nasionale spanne van die naburige Britse Tuisnasies handhaaf die Skotte ’n intensiewe wedywering. Die eerste toetswedstryd ter wêreld is in 1871 teen Engeland gespeel en sedert 1879 ding albei spanne mee om die Calcuttabeker, die oudste trofee in internasionale sport. Van die 144 toetswedstryde tot dusver het Engeland 77 gewen, Skotland 48, met 19 gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver twee keer ontmoet (in 1991 en 2011), en Engeland het albei wedstryde gewen. Daarbenewens is die toetswedstryd om die 1938-Calcuttabeker noemenswaardig. Dit was die eerste rugbywedstryd wat in televisie gebeeldsend is en is deur die [[BBC]] uitgesaai.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.radiotimesarchive.co.uk/pdf/RT-TV-1938.pdf |title=TELEVISION – Monday, March 14 to Saturday, March 19 |publisher=RadioTimes |date=11 Maart 1938 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Naas Engeland is ook Ierland ’n belangrike mededinger.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/47164954 |title=Six Nations 2019: Scotland v Ireland – Five reasons behind the 'narkiness' between two nations |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=7 Februarie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hierdie wedywering tussen dié twee “[[Kelte|Keltiese]] nasies” is gekenmerk deur unieke gebeurtenisse oor dekades heen; ’n bydraende faktor is die wedersydse migrasie in die 19de en 20ste eeu. Skotland en Ierland het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Ierland 73 gewen het en Skotland 65, met ses gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet (groepwedstryde in 1991, 2019 en 2023), waarvan Skotland dié in 1991 gewen het en Ierland dié in 2019 asook 2023. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Skotland ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Gedurende wêreldbekertoernooie het Skotland vyf keer teen die All Blacks te staan gekom, maar al sy wedstryde verloor (kwarteindstryd 1987, klein finale om die derde plek 1991, kwarteindstryd 1995, kwarteindstryd 1999 en groepwedstryd 2007). Skotland se wenrekord teen die Springbokke gedurende wêreldbekertoernooie is ook negatief: Skotland is in al drie groepwedstryde verslaan (in 1999, 2015 en 2023). Teen die Wallabies het Skotland ’n soortgelyke rekord behaal: Skotland is in beide die kwarteindstryd 2003 en die kwarteindstryd 2015 geklop. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Rugby World Cup 2007 - Scotland v Romania 177.jpg|duimnael|Skotse rugbyondersteuners tydens die wedstryd teen Roemenië gedurende die Rugbywêreldbeker 2007 op Murrayfield in Edinburg]] Skotland het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en een keer die vierde plek behaal (in 1991), Skotland se beste prestasie tot dusver, nadat hulle in die halfeindstryd deur Engeland en in die klein finale om die derde plek deur Nieu-Seeland verslaan is. Daarbenewens het Skotland tot dusver ses keer tot die kwarteindstryd gevorder, maar hulle is deur Nieu-Seeland (in 1987, 1995 en 1999), Australië (in 2003 en 2015) en Argentinië (in 2007 verslaan). Tydens drie rugbywêreldbekertoernooie (in 2011, 2019 en 2023) het Skotland ná twee oorwinnings en twee nederlae tydens die groepfase nie tot die volgende rondte gevorder nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:AAT Murrayfield.jpg|duimnael|upright|Die Auld Alliance-trofee]] Skotland se enigste jaarlikse toernooi is die [[Sesnasies-toernooi]] waartydens hulle teen vyf ander Europese nasies speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Wallis. Die Sesnasies-toernooi het as die Tuisnasies-toernooi in 1883 begin, en Skotland het in 1886 die titel met Engeland gedeel, voordat hulle die titel een jaar later alleenlik gewen het. Skotland het die kampioenskap tot dusver 15 keer verower en het nege ander titels gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland het drie Grand Slams gewen (insluitende die Driekroon) in 1925, 1984 en 1990, met sewe bykomende Driekrone. Skotland het die laaste Vyfnasies in 1999 gewen, voordat Italië by dié toernooi aangesluit het om die Sesnasies-toernooi te vorm. As deel van die Sesnasies-toernooi ding hulle ook met Engeland mee om die Calcuttabeker wat Skotland vir die eerste keer in 1882 gewen het. Sedert 1989 ding Skotland tydens die Sesnasies met Ierland mee om die Centenary Quaich, sedert 2018 met Frankryk om die Auld-Alliance-trofee asook met Wallis om die Doddie Weir-beker, en sedert 2022 met Italië om die Cuttittabeker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/the-cuttitta-cup-is-unveiled/ |title=The Cuttitta Cup is unveiled |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=7 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> * 15 ongedeelde titels (1887, 1889, 1891, 1895, 1901, 1903, 1904, 1907, 1925, 1929, 1933, 1938, 1984, 1990, 1999) * 9 gedeelde titels (1886, 1888, 1890, 1920, 1926, 1927, 1964, 1973, 1986) * 3 Grand Slams (1925, 1984, 1990) * 10 Driekrone (1891, 1895, 1901, 1903, 1907, 1925, 1933, 1938, 1984, 1990) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Hopetoun Cup.jpg|duimnael|upright|Die Hopetounbeker]] Gedurende die amateurtydperk het Skotland maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Skotland getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Skotland na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Skotland as gasheer op. As deel daarvan ding Skotland sedert 1998 met Australië om die Hopetounbeker en sedert 2008 met Kanada om die Douglas Horn-trofee mee. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Skotse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/news-and-features/townsend-names-scotland-squad-for-2026-guinness-six-nations/ |title=Townsend names Scotland squad for 2026 Guinness Six Nations |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=20 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Jamie Dobie]] || [[Skrumskakel]] || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[George Horne]] || Skrumskakel || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 40 |- | [[Gus Warr]] || Skrumskakel || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Ben White]] || Skrumskakel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Fergus Burke]] || [[Losskakel]] || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Adam Hastings]] || Losskakel || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Finn Russell]] || Losskakel || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | 89 |- | [[Rory Hutchinson]] || [[Senter]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Huw Jones]] || Senter || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Tom Jordan]] || Senter || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Stafford McDowall]] || Senter || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Sione Tuipulotu]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Senter || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 33 |- | [[Darcy Graham]] || [[Vleuel]] || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 50 |- | [[Kyle Rowe]] || Vleuel || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Kyle Steyn]] || Vleuel || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 28 |- | [[Duhan van der Merwe]] || Vleuel || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 52 |- | [[Blair Kinghorn]] || [[Heelagter]] || [[Stade Toulousain|Toulouse]] || style="text-align:center" | 62 |- | [[Ollie Smith]] || Heelagter || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 12 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Ewan Ashman]] || [[Haker]] || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 32 |- | [[Dave Cherry]] || Haker || [[RC Vannes|Vannes]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Gregor Hiddleston]] || Haker || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[George Turner]] || Haker || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | 50 |- | [[Zander Fagerson]] || [[Stut]] || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 76 |- | [[Nathan McBeth]] || Stut || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Elliot Millar Mills]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[D’Arcy Rae]] || Stut || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Pierre Schoeman]] || Stut || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] ||style="text-align:center" | 44 |- | [[Rory Sutherland]] || Stut || [[Glasgow Warriors]] ||style="text-align:center" | 46 |- | [[Gregor Brown]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Alex Craig]] || Slot || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Scott Cummings]] || Slot || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 45 |- | [[Grant Gilchrist]] || Slot || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 83 |- | [[Jonny Gray]] || Slot || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux Bègles]] || style="text-align:center" | 81 |- | [[Max Williamson]] || Slot || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Josh Bayliss]] || [[Losvoorspeler]] || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Magnus Bradbury]] || Losvoorspeler || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[Rory Darge]] || Losvoorspeler || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Jack Dempsey]] || Losvoorspeler || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 29 |- | [[Freddy Douglas]] || Losvoorspeler || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Matt Fagerson]] || Losvoorspeler || [[Glasgow Warriors]] || style="text-align:center" | 59 |- | [[Liam McConnell]] || Losvoorspeler || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Jamie Ritchie]] || Losvoorspeler || [[USA Perpignan|Perpignan]] || style="text-align:center" | 61 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Bill-Maclagan.jpeg|duimnael|upright|Bill Maclagan (ca. 1878–1890)]] [[Lêer:David Bedell-Sivright 2.jpg|duimnael|upright|David Bedell-Sivright (voor 1915)]] Tien voormalige Skotse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Ned Haig]] || Uitvinder van [[Sewesrugby]] || 2008 |- | [[Bill Maclagan]] || [[Senter]] || 2009 |- | [[Ian McGeechan]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2009 |- | [[David Bedell-Sivright]] || Voorspeler || 2013 |- | [[Gavin Hastings]] || [[Heelagter]] || 2013 |- | [[Jim Greenwood]] || [[Agsteman]], Losvoorspeler || 2014 |- | [[Andy Irvine]] || [[Heelagter]] || 2015 |- | [[Gordon Brown (rugbyspeler)|Gordon Brown]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2015 |- | [[Phil Macpherson]] || [[Senter]] || 2016 |- | [[Jim Telfer]] || [[Agsteman]] || 2021 |} Daarbenewens is die [[Melrose RFC]] (vir die uitvinding van [[Sewesrugby]]) en die sportkommentator [[Bill McLaren]] (vir sy invloed op die sport) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/704787 |title=Melrose RFC |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706565 |title=Bill McLaren |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Jason White 03.jpg|duimnael|upright|Jason White (2010)]] [[Lêer:USO-Gloucester Rugby - 20141025 - Greig Laidlaw 1.jpg|duimnael|upright|Greig Laidlaw (2014)]] [[Lêer:2017.06.17.15.04.43-AUSvSCO anthems-0001 (34651888233) (Ross Ford cropped).jpg|duimnael|upright|Ross Ford (2017)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Skotland se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=2;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Ross Ford]] || 2004–2017 || 110 |- | {{0}}2 || [[Chris Paterson]] || 1999–2011 || 109 |- | {{0}}3 || [[Sean Lamont]] || 2004–2016 || 105 |- | {{0}}4 || [[Stuart Hogg]] || 2012–2023 || 100 |- | {{0}}5 || [[Finn Russell]] * || 2014–2026 || {{0}}93 |- | {{0}}6 || [[Scott Murray]] || 1997–2007 || {{0}}87 |- | {{0}}7 || [[Grant Gilchrist]] * || 2013–2026 || {{0}}86 |- | {{0}}8 || [[Mike Blair]] || 2002–2012 || {{0}}85 |- | {{0}}9 || [[Gregor Townsend]] || 1993–2003 || {{0}}82 |- | 10 || [[Jonny Gray]] * || 2013–2026 || {{0}}81 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=2;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Greig Laidlaw]] || 2013–2019 || 40 |- | {{0}}2 || [[David Sole]] || 1989–1992 || 25 |- | {{0}}3 || [[Stuart Hogg]] || 2020–2022 || 22 |- | {{0}}4 || [[Bryan Redpath]] || 1998–2003 || 21 |- | {{0}}5 || [[Gavin Hastings]] || 1993–1995 || 20 |- | {{0}}6 || [[Ian McLauchlan]] || 1973–1979 || 19 |- | {{0}}7 || [[Jason White]] || 2005–2008 || 19 |- | {{0}}8 || [[Rob Wainwright]] || 1995–1998 || 16 |- | {{0}}9 || [[John Barclay]] || 2017–2019 || 15 |- | 10 || [[Andy Irvine]] || 1980–1982 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=2;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Chris Paterson]] || 1999–2011 || 809 |- | {{0}}2 || [[Greig Laidlaw]] || 2010–2019 || 714 |- | {{0}}3 || [[Gavin Hastings]] || 1986–1995 || 667 |- | {{0}}4 || [[Finn Russell]] * || 2014–2026 || 494 |- | {{0}}5 || [[Andy Irvine]] || 1972–1982 || 269 |- | {{0}}6 || [[Dan Parks]] || 2004–2012 || 266 |- | {{0}}7 || [[Kenny Logan]] || 1992–2003 || 220 |- | {{0}}8 || [[Peter Dods]] || 1983–1991 || 210 |- | {{0}}9 || [[Darcy Graham]] * || 2018–2026 || 195 |- | 10 || [[Duhan van der Merwe]] * || 2020–2026 || 175 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=2;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Darcy Graham]] * || 2018–2026 || 37 |- | {{0}}2 || [[Duhan van der Merwe]] * || 2020–2026 || 35 |- | {{0}}3 || [[Stuart Hogg]] || 2012–2023 || 27 |- | {{0}}4 || [[Huw Jones]] * || 2016–2026 || 25 |- | {{0}}5 || [[Ian Smith (rugbyspeler)|Ian Smith]] || 1924–1933 || 24 |- | {{0}}6 || [[Tony Stanger]] || 1989–1998 || 24 |- | {{0}}7 || [[Chris Paterson]] || 1999–2011 || 22 |- | {{0}}8 || [[Tommy Seymour]] || 2013–2019 || 20 |- | {{0}}9 || [[Kyle Steyn]] * || 2020–2026 || 18 |- | 10 || colspan=3 | Drie spelers met 17 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Vern Cotter.jpg|duimnael|upright|Vern Cotter (2010)]] Skotland het in 1971 vir die eerste keer ’n hoofafrigter benoem: Bill Dickinson. Na sy pos is amptelik as “raadgewer vir die kaptein” verwys. Voorheen het die kaptein as afrigter fungeer.<ref name="bdc" /> Die huidige Skotse hoofafrigter is Gregor Townsend, nadat hy in 2017 aangestel is. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | {{vlagikoon|Skotland}} Bill Dickinson || 1971–1977 || 51,85 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Nairn McEwan || 1977–1980 || 7,14 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Jim Telfer || 1980–1984 || 48,15 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Colin Telfer || 1984–1985 || 0,00 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Derrick Grant || 1985–1988 || 50,00 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Ian McGeechan || 1988–1993 || 57,58 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Jim Telfer || 1994–1999 || 39,62 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Ian McGeechan || 2000–2003 || 41,86 |- | {{vlagikoon|Australië}} Matt Williams || 2003–2005 || 17,65 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Frank Hadden || 2005–2009 || 39,02 |- | {{vlagikoon|Engeland}} Andy Robinson || 2009–2012 || 42,86 |- | {{vlagikoon|Australië}} Scott Johnson (voorlopig) || 2012–2014 || 31,25 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Vern Cotter || 2014–2017 || 52,78 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Gregor Townsend || sedert 2017 || 54,93 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Skotse nasionale krieketspan]] * [[Skotse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Skotse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} * {{en}} {{cite book |author=Richards Huw |title=A Game for Hooligans |publisher=Mainstream Publishing |year=2006 |place=Edinburg |isbn=978-1-84596-255-5}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Scotland national rugby union team|Skotse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.scottishrugby.org/ Amptelike webwerf van die Skotse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/scotland Skotland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/scotland/ Skotland op Planet Rugby] * {{en}} [http://www.sporting-heroes.net/rugby/ Spelerbiografieë] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Skotland]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] 9jbi54und2xm58p0etvp7z0msrtnh9l 11 37848 2925384 1644983 2026-08-15T21:36:12Z SpesBona 2720 /* Onlangse veranderinge */ nuwe afdeling 2925384 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} ==Lynbreuk== Is daar 'n doel wat ons vir die lynbreuk het tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki>? Ek meen, kan ons nie maar net 'n wit spasie invoeg in elke indiwiduele artikel waar ons dit so wens nie? Want deur hierdie gaping te hê, skep dit nou wit spasies op baie ander artikels waar daar nog iets onderaan die <nowiki>==Verwysings==</nowiki> opskrif geskryf is en, my mening na, lyk dit effens onnet.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:11, 11 April 2009 (UTC) Sien [[Facebook#Verwysings|Facebook]] as 'n voorbeeld. Geen wit spasie word onder <nowiki>{{verwysings}}</nowiki> gelaat nie, daar word egter wel 'n wit spasie in die artikel getoon en die enigste manier om dit te keer is om die lynbreuk in die sjabloon tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki> te verwyder.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:14, 11 April 2009 (UTC) :Dit lyk vreeslik. As daar nie 'n rede hiervoor is nie moet ons dit asb. verwyder. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 21:32, 11 April 2009 (UTC) ==Teksgrootte== Die teksgrootte van hierdie sjabloon is al 'n ruime tyd gelede gewysig om kleiner as die artikelteks te wees. Dit is handig vir lang lyste verwysings, maar in ander gevalle kan dit onnet lyk en daar is gevalle waar voetnotas ook in die manier aangebring word, waar 'n leesbare teksgrootte verlang word. Ek het dit dus verwyder vir nou, maar stel voor ons skep 'n veranderlike wat die teks kleiner maak of selfs 'n {{ref-klein}} of iets vir daardie lang lyste. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 07:11, 10 Augustus 2009 (UTC) : Ek stem saam met jou, maar ek dink selfs vir lang lyste sal 'n normale teksgrootte vir die meeste mense tien teen een gewens wees.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 18:10, 10 Augustus 2009 (UTC) == Onlangse veranderinge == {{Ping|Pynappel}} Die aantal kolomme stem steeds nie ooreen soos dit in artikels bepaal is nie, sien bv. [[Katedraal van Petrus en Paulus]] (5 ipv. 3), [[Katedraal van Vilnius]] (3 ipv. 2) en [[Reusebotsingshipotese]] (5 ipv. 3). Dit is waarskynlik in die meeste artikels die geval. Onthou die kassie boaan wydgebruikte sjablone: "Hierdie sjabloon word in 16 000+ bladsye gebruik." Hoewel dit meer as 50&nbsp;000 is. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:36, 15 Augustus 2026 (UTC) mp7c3x1d492fajuqej260bzva7p0x9q 2925385 2925384 2026-08-15T21:40:26Z SpesBona 2720 /* Onlangse veranderinge */ aw 2925385 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} ==Lynbreuk== Is daar 'n doel wat ons vir die lynbreuk het tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki>? Ek meen, kan ons nie maar net 'n wit spasie invoeg in elke indiwiduele artikel waar ons dit so wens nie? Want deur hierdie gaping te hê, skep dit nou wit spasies op baie ander artikels waar daar nog iets onderaan die <nowiki>==Verwysings==</nowiki> opskrif geskryf is en, my mening na, lyk dit effens onnet.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:11, 11 April 2009 (UTC) Sien [[Facebook#Verwysings|Facebook]] as 'n voorbeeld. Geen wit spasie word onder <nowiki>{{verwysings}}</nowiki> gelaat nie, daar word egter wel 'n wit spasie in die artikel getoon en die enigste manier om dit te keer is om die lynbreuk in die sjabloon tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki> te verwyder.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:14, 11 April 2009 (UTC) :Dit lyk vreeslik. As daar nie 'n rede hiervoor is nie moet ons dit asb. verwyder. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 21:32, 11 April 2009 (UTC) ==Teksgrootte== Die teksgrootte van hierdie sjabloon is al 'n ruime tyd gelede gewysig om kleiner as die artikelteks te wees. Dit is handig vir lang lyste verwysings, maar in ander gevalle kan dit onnet lyk en daar is gevalle waar voetnotas ook in die manier aangebring word, waar 'n leesbare teksgrootte verlang word. Ek het dit dus verwyder vir nou, maar stel voor ons skep 'n veranderlike wat die teks kleiner maak of selfs 'n {{ref-klein}} of iets vir daardie lang lyste. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 07:11, 10 Augustus 2009 (UTC) : Ek stem saam met jou, maar ek dink selfs vir lang lyste sal 'n normale teksgrootte vir die meeste mense tien teen een gewens wees.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 18:10, 10 Augustus 2009 (UTC) == Onlangse veranderinge == {{Ping|Pynappel}} Die aantal kolomme stem steeds nie ooreen soos dit in artikels bepaal is nie, sien bv. [[Katedraal van Petrus en Paulus]] (5 ipv. 3), [[Katedraal van Vilnius]] (3 ipv. 2) en [[Reusebotsingshipotese]] (5 ipv. 3). Dit is waarskynlik in die meeste artikels die geval. Onthou die kassie boaan wydgebruikte sjablone: "Hierdie sjabloon word in 16 000+ bladsye gebruik." Hoewel dit meer as 50&nbsp;000 is. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:36, 15 Augustus 2026 (UTC) :Die aantal kolomme is nou willekeurig, al is dieselfde aantal bepaal. Kyk asb. ook vir rekenaars (bv. by voorbladartikels). Ek kan enige artikel noem, kliek net op die artikels op ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 15 Augustus 2026 (UTC) 00eogtm7jvr6g554qxq90kj7oklwagm 2925386 2925385 2026-08-15T21:51:07Z Pynappel 70858 /* Onlangse veranderinge */ Antwoord 2925386 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} ==Lynbreuk== Is daar 'n doel wat ons vir die lynbreuk het tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki>? Ek meen, kan ons nie maar net 'n wit spasie invoeg in elke indiwiduele artikel waar ons dit so wens nie? Want deur hierdie gaping te hê, skep dit nou wit spasies op baie ander artikels waar daar nog iets onderaan die <nowiki>==Verwysings==</nowiki> opskrif geskryf is en, my mening na, lyk dit effens onnet.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:11, 11 April 2009 (UTC) Sien [[Facebook#Verwysings|Facebook]] as 'n voorbeeld. Geen wit spasie word onder <nowiki>{{verwysings}}</nowiki> gelaat nie, daar word egter wel 'n wit spasie in die artikel getoon en die enigste manier om dit te keer is om die lynbreuk in die sjabloon tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki> te verwyder.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:14, 11 April 2009 (UTC) :Dit lyk vreeslik. As daar nie 'n rede hiervoor is nie moet ons dit asb. verwyder. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 21:32, 11 April 2009 (UTC) ==Teksgrootte== Die teksgrootte van hierdie sjabloon is al 'n ruime tyd gelede gewysig om kleiner as die artikelteks te wees. Dit is handig vir lang lyste verwysings, maar in ander gevalle kan dit onnet lyk en daar is gevalle waar voetnotas ook in die manier aangebring word, waar 'n leesbare teksgrootte verlang word. Ek het dit dus verwyder vir nou, maar stel voor ons skep 'n veranderlike wat die teks kleiner maak of selfs 'n {{ref-klein}} of iets vir daardie lang lyste. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 07:11, 10 Augustus 2009 (UTC) : Ek stem saam met jou, maar ek dink selfs vir lang lyste sal 'n normale teksgrootte vir die meeste mense tien teen een gewens wees.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 18:10, 10 Augustus 2009 (UTC) == Onlangse veranderinge == {{Ping|Pynappel}} Die aantal kolomme stem steeds nie ooreen soos dit in artikels bepaal is nie, sien bv. [[Katedraal van Petrus en Paulus]] (5 ipv. 3), [[Katedraal van Vilnius]] (3 ipv. 2) en [[Reusebotsingshipotese]] (5 ipv. 3). Dit is waarskynlik in die meeste artikels die geval. Onthou die kassie boaan wydgebruikte sjablone: "Hierdie sjabloon word in 16 000+ bladsye gebruik." Hoewel dit meer as 50&nbsp;000 is. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:36, 15 Augustus 2026 (UTC) :Die aantal kolomme is nou willekeurig, al is dieselfde aantal bepaal. Kyk asb. ook vir rekenaars (bv. by voorbladartikels). Ek kan enige artikel noem, kliek net op die artikels op ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 15 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. Dit vertoon reg vir my. Kan jy asb. probeer om die cache skoon te maak deur 'n bladsy te wysig en te stoor sonder om enige veranderinge aan te bring en te kyk of die aantal kolomme dan reg vertoon? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:51, 15 Augustus 2026 (UTC) sjx5fndc7yd3emylg8br4mlss4vnqss 2925387 2925386 2026-08-15T22:10:41Z SpesBona 2720 /* Onlangse veranderinge */ aw 2925387 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} ==Lynbreuk== Is daar 'n doel wat ons vir die lynbreuk het tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki>? Ek meen, kan ons nie maar net 'n wit spasie invoeg in elke indiwiduele artikel waar ons dit so wens nie? Want deur hierdie gaping te hê, skep dit nou wit spasies op baie ander artikels waar daar nog iets onderaan die <nowiki>==Verwysings==</nowiki> opskrif geskryf is en, my mening na, lyk dit effens onnet.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:11, 11 April 2009 (UTC) Sien [[Facebook#Verwysings|Facebook]] as 'n voorbeeld. Geen wit spasie word onder <nowiki>{{verwysings}}</nowiki> gelaat nie, daar word egter wel 'n wit spasie in die artikel getoon en die enigste manier om dit te keer is om die lynbreuk in die sjabloon tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki> te verwyder.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:14, 11 April 2009 (UTC) :Dit lyk vreeslik. As daar nie 'n rede hiervoor is nie moet ons dit asb. verwyder. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 21:32, 11 April 2009 (UTC) ==Teksgrootte== Die teksgrootte van hierdie sjabloon is al 'n ruime tyd gelede gewysig om kleiner as die artikelteks te wees. Dit is handig vir lang lyste verwysings, maar in ander gevalle kan dit onnet lyk en daar is gevalle waar voetnotas ook in die manier aangebring word, waar 'n leesbare teksgrootte verlang word. Ek het dit dus verwyder vir nou, maar stel voor ons skep 'n veranderlike wat die teks kleiner maak of selfs 'n {{ref-klein}} of iets vir daardie lang lyste. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 07:11, 10 Augustus 2009 (UTC) : Ek stem saam met jou, maar ek dink selfs vir lang lyste sal 'n normale teksgrootte vir die meeste mense tien teen een gewens wees.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 18:10, 10 Augustus 2009 (UTC) == Onlangse veranderinge == {{Ping|Pynappel}} Die aantal kolomme stem steeds nie ooreen soos dit in artikels bepaal is nie, sien bv. [[Katedraal van Petrus en Paulus]] (5 ipv. 3), [[Katedraal van Vilnius]] (3 ipv. 2) en [[Reusebotsingshipotese]] (5 ipv. 3). Dit is waarskynlik in die meeste artikels die geval. Onthou die kassie boaan wydgebruikte sjablone: "Hierdie sjabloon word in 16 000+ bladsye gebruik." Hoewel dit meer as 50&nbsp;000 is. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:36, 15 Augustus 2026 (UTC) :Die aantal kolomme is nou willekeurig, al is dieselfde aantal bepaal. Kyk asb. ook vir rekenaars (bv. by voorbladartikels). Ek kan enige artikel noem, kliek net op die artikels op ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 15 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. Dit vertoon reg vir my. Kan jy asb. probeer om die cache skoon te maak deur 'n bladsy te wysig en te stoor sonder om enige veranderinge aan te bring en te kyk of die aantal kolomme dan reg vertoon? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:51, 15 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Pynappel}} As anoniem met ander webblaaiers en die 2022-skin het al die artikels nou minder kolomme as bepaal. Bv. [[Verenigde Koninkryk]], [[Verenigde State van Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Kanada]], [[Meksiko]], [[Suid-Afrika]]. Hulle almal bepaal vier kolomme, maar daar is slegs twee of drie. Ek het vier webblaaiers gebruik: Opera, Firefox, Edge en Avira Secure Browser. Almal wys dieselfde. Gewoonlik gebruik ek slegs Opera en Firefox, d.w.s. die ander is onbenut. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:10, 15 Augustus 2026 (UTC) kzpczam6as274gr8i13ilbbr9zmncc0 2925388 2925387 2026-08-15T22:15:38Z SpesBona 2720 /* Onlangse veranderinge */ aw 2925388 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} ==Lynbreuk== Is daar 'n doel wat ons vir die lynbreuk het tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki>? Ek meen, kan ons nie maar net 'n wit spasie invoeg in elke indiwiduele artikel waar ons dit so wens nie? Want deur hierdie gaping te hê, skep dit nou wit spasies op baie ander artikels waar daar nog iets onderaan die <nowiki>==Verwysings==</nowiki> opskrif geskryf is en, my mening na, lyk dit effens onnet.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:11, 11 April 2009 (UTC) Sien [[Facebook#Verwysings|Facebook]] as 'n voorbeeld. Geen wit spasie word onder <nowiki>{{verwysings}}</nowiki> gelaat nie, daar word egter wel 'n wit spasie in die artikel getoon en die enigste manier om dit te keer is om die lynbreuk in die sjabloon tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki> te verwyder.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:14, 11 April 2009 (UTC) :Dit lyk vreeslik. As daar nie 'n rede hiervoor is nie moet ons dit asb. verwyder. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 21:32, 11 April 2009 (UTC) ==Teksgrootte== Die teksgrootte van hierdie sjabloon is al 'n ruime tyd gelede gewysig om kleiner as die artikelteks te wees. Dit is handig vir lang lyste verwysings, maar in ander gevalle kan dit onnet lyk en daar is gevalle waar voetnotas ook in die manier aangebring word, waar 'n leesbare teksgrootte verlang word. Ek het dit dus verwyder vir nou, maar stel voor ons skep 'n veranderlike wat die teks kleiner maak of selfs 'n {{ref-klein}} of iets vir daardie lang lyste. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 07:11, 10 Augustus 2009 (UTC) : Ek stem saam met jou, maar ek dink selfs vir lang lyste sal 'n normale teksgrootte vir die meeste mense tien teen een gewens wees.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 18:10, 10 Augustus 2009 (UTC) == Onlangse veranderinge == {{Ping|Pynappel}} Die aantal kolomme stem steeds nie ooreen soos dit in artikels bepaal is nie, sien bv. [[Katedraal van Petrus en Paulus]] (5 ipv. 3), [[Katedraal van Vilnius]] (3 ipv. 2) en [[Reusebotsingshipotese]] (5 ipv. 3). Dit is waarskynlik in die meeste artikels die geval. Onthou die kassie boaan wydgebruikte sjablone: "Hierdie sjabloon word in 16 000+ bladsye gebruik." Hoewel dit meer as 50&nbsp;000 is. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:36, 15 Augustus 2026 (UTC) :Die aantal kolomme is nou willekeurig, al is dieselfde aantal bepaal. Kyk asb. ook vir rekenaars (bv. by voorbladartikels). Ek kan enige artikel noem, kliek net op die artikels op ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 15 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. Dit vertoon reg vir my. Kan jy asb. probeer om die cache skoon te maak deur 'n bladsy te wysig en te stoor sonder om enige veranderinge aan te bring en te kyk of die aantal kolomme dan reg vertoon? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:51, 15 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Pynappel}} As anoniem met ander webblaaiers en die 2022-skin het al die artikels nou minder kolomme as bepaal. Bv. [[Verenigde Koninkryk]], [[Verenigde State van Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Kanada]], [[Meksiko]], [[Suid-Afrika]]. Hulle almal bepaal vier kolomme, maar daar is slegs twee of drie. Ek het vier webblaaiers gebruik: Opera, Firefox, Edge en Avira Secure Browser. Almal wys dieselfde. Gewoonlik gebruik ek slegs Opera en Firefox, d.w.s. die ander is onbenut. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:10, 15 Augustus 2026 (UTC) :::Aangemeld op Opera help wysig en stoor niks nie. [[Reusebotsingshipotese]] het steeds meer kolomme as drie en anoniem/onaangemeld minder as drie. Voorheen was die aantal kolomme presies soos bepaal. Ook by [[Akademia]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:15, 15 Augustus 2026 (UTC) m1iu4n6iys2rt9lcr5g66b14ikbw8ym 2925402 2925388 2026-08-15T23:22:51Z Pynappel 70858 /* Onlangse veranderinge */ Antwoord 2925402 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} ==Lynbreuk== Is daar 'n doel wat ons vir die lynbreuk het tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki>? Ek meen, kan ons nie maar net 'n wit spasie invoeg in elke indiwiduele artikel waar ons dit so wens nie? Want deur hierdie gaping te hê, skep dit nou wit spasies op baie ander artikels waar daar nog iets onderaan die <nowiki>==Verwysings==</nowiki> opskrif geskryf is en, my mening na, lyk dit effens onnet.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:11, 11 April 2009 (UTC) Sien [[Facebook#Verwysings|Facebook]] as 'n voorbeeld. Geen wit spasie word onder <nowiki>{{verwysings}}</nowiki> gelaat nie, daar word egter wel 'n wit spasie in die artikel getoon en die enigste manier om dit te keer is om die lynbreuk in die sjabloon tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki> te verwyder.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:14, 11 April 2009 (UTC) :Dit lyk vreeslik. As daar nie 'n rede hiervoor is nie moet ons dit asb. verwyder. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 21:32, 11 April 2009 (UTC) ==Teksgrootte== Die teksgrootte van hierdie sjabloon is al 'n ruime tyd gelede gewysig om kleiner as die artikelteks te wees. Dit is handig vir lang lyste verwysings, maar in ander gevalle kan dit onnet lyk en daar is gevalle waar voetnotas ook in die manier aangebring word, waar 'n leesbare teksgrootte verlang word. Ek het dit dus verwyder vir nou, maar stel voor ons skep 'n veranderlike wat die teks kleiner maak of selfs 'n {{ref-klein}} of iets vir daardie lang lyste. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 07:11, 10 Augustus 2009 (UTC) : Ek stem saam met jou, maar ek dink selfs vir lang lyste sal 'n normale teksgrootte vir die meeste mense tien teen een gewens wees.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 18:10, 10 Augustus 2009 (UTC) == Onlangse veranderinge == {{Ping|Pynappel}} Die aantal kolomme stem steeds nie ooreen soos dit in artikels bepaal is nie, sien bv. [[Katedraal van Petrus en Paulus]] (5 ipv. 3), [[Katedraal van Vilnius]] (3 ipv. 2) en [[Reusebotsingshipotese]] (5 ipv. 3). Dit is waarskynlik in die meeste artikels die geval. Onthou die kassie boaan wydgebruikte sjablone: "Hierdie sjabloon word in 16 000+ bladsye gebruik." Hoewel dit meer as 50&nbsp;000 is. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:36, 15 Augustus 2026 (UTC) :Die aantal kolomme is nou willekeurig, al is dieselfde aantal bepaal. Kyk asb. ook vir rekenaars (bv. by voorbladartikels). Ek kan enige artikel noem, kliek net op die artikels op ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 15 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. Dit vertoon reg vir my. Kan jy asb. probeer om die cache skoon te maak deur 'n bladsy te wysig en te stoor sonder om enige veranderinge aan te bring en te kyk of die aantal kolomme dan reg vertoon? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:51, 15 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Pynappel}} As anoniem met ander webblaaiers en die 2022-skin het al die artikels nou minder kolomme as bepaal. Bv. [[Verenigde Koninkryk]], [[Verenigde State van Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Kanada]], [[Meksiko]], [[Suid-Afrika]]. Hulle almal bepaal vier kolomme, maar daar is slegs twee of drie. Ek het vier webblaaiers gebruik: Opera, Firefox, Edge en Avira Secure Browser. Almal wys dieselfde. Gewoonlik gebruik ek slegs Opera en Firefox, d.w.s. die ander is onbenut. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:10, 15 Augustus 2026 (UTC) :::Aangemeld op Opera help wysig en stoor niks nie. [[Reusebotsingshipotese]] het steeds meer kolomme as drie en anoniem/onaangemeld minder as drie. Voorheen was die aantal kolomme presies soos bepaal. Ook by [[Akademia]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:15, 15 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit lyk my die wysig-en-stoor-benadering om cache te verwyder, werk nie in hierdie geval nie. Ek het nou die cache verwyder d.m.v. "purge" op https://af.wikipedia.org/wiki/Reusebotsingshipotese?action=purge en op [[Verenigde Koninkryk]] en nou vertoon dit reg op daardie bladsye. Kan jy asb. hierdie benadering probeer volg en kyk of dit nog steeds 'n probleem is? Indien wel, dan kan ons dit maar seker terugrol. Maar dan het ons weer die probleem dat 'n mens nie die verwysings op die selfoon kan lees nie. Die ou benadering "hard-code" die aantal kolomme, so as jy sê 5 kolomme, dan het jy 5 kolomme op alle skermgroottes, ook op jou selfoon, wat dit onmoontlik maak om te lees. Die nuwe benadering bereken eerder die kolomwydte sodat daar 5 kolomme op die verstekskermgrootte is op rekenaars, en minder op kleiner skerms sodat die kolomwydte konstant bly en eerder minder kolomme vertoon word indien almal nie op die skerm inpas nie. Indien dit reg vertoon nadat jy ?action=purge probeer het, dan kan dit dalk 'n tydjie vat voor die cache vir almal uitgewis is en die aantal kolomme reg vertoon. Ek weet nie hoe lank dit kan vat nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:22, 15 Augustus 2026 (UTC) 0as5kqoq64z36d6fpuskkjpl64ter0l 0 39668 2925457 2830161 2026-08-16T09:49:32Z Aliwal2012 39067 /* Dood en nalatenskap */ 2925457 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Karel II |kleur = #ccf |titel = ''Koning van Engeland, Ierland en Skotland'' |beeld = Charles II of England.jpeg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Huis |1 = [[Huis van Stuart|Stuart]] |opskrif2 = Regeer |2 = [[29 Mei]] [[1660]] – [[6 Februarie]] [[1685]] |opskrif3 = Voorganger |3 = [[Karel I van Engeland|Karel I]]<br />[[Richard Cromwell]] (Lord-Protektor) |opskrif4 = Opvolger |4 = [[Jakobus II van Engeland|Jakobus II & VII]] |opskrif5 = Eggenote |5 = Catherine van Braganza |opskrif6 = Kinders |6 = O.a. James Scott, 1ste Hertog van Monmouth, Charles FitzCharles, 1ste Graaf van Plymouth, Charles FitzRoy, 2de Hertog van Cleveland, Henry FitzRoy, 1ste Hertog van Grafton, George FitzRoy, 1ste Hertog van Northumberland, Charles Beauclerk, 1ste Hertog van St. Albans, Charles Lennox, 1ste Hertog van Richmond |opskrif7 = Gebore |7 = [[29 Mei]] [[1630]]; [[Sint James-paleis]], [[Londen]] |opskrif8 = Oorlede |8 = [[6 Februarie]] [[1685]]; Whitehall-paleis, [[Londen]] |opskrif9 = Vader |9 = [[Karel I van Engeland|Karel I]] |opskrif10 = Moeder |10 = Henrietta Maria van Frankryk |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = |12 = |opskrif13 = |13 = |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = }} '''Karel II''' ([[Engels]]: '''Charles II'''; 29 Mei 1630 – 6 Februarie 1685) was die koning van [[Engeland]], [[Ierland]] en [[Skotland]]. == Vroeë lewe == Karel Stuart, die oudste oorlewende seun van [[Karel I van Engeland]] en Henrietta Maria van Frankryk, is op 29 Mei 1630 in [[Sint James-paleis]] in [[Londen]] gebore. Sy pa is op 30 Januarie 1649 in die Whitehall-paleis tereggestel tydens die [[Engelse Burgeroorlog]]. Engeland het ’n periode in die geskiedenis betree bekend as die Engelse Interregnum of die [[Gemenebes van Engeland]]. Die land was ’n [[de facto]]-republiek onder [[Oliver Cromwell]]. Skotland was toe ’n aparte koninkryk en die parlement het Karel II op 5 Februarie 1649 in [[Edinburg]] aangewys as koning van die Skotte. Hy is op 1 Januarie 1651 gekroon. Nadat hy op 3 September 1651 in die [[Slag van Worcester]] deur Cromwell verslaan is, het hy na die Europese vasteland gevlug. Hy het die volgende nege jaar in bannelingskap in Frankryk, die [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande]] en die [[Spaanse Nederlande]] gewoon. Ondanks familiebande met Frankryk en Nederland deur Henrietta Maria en die Prinses van Oranje, het dié twee lande hulle by Cromwell geskaar. Karel was verplig om hom tot [[Spanje]] te wend vir hulp. Hy het ’n leër op die been probeer bring, maar het misluk weens ’n gebrek aan geld.<ref>Hutton, pp.74–112</ref> == Die troon herstel == ’n Politieke krisis het ontstaan ná die dood van Cromwell in 1658. Hy is as Lord-Protektor opgevolg deur sy seun, [[Richard Cromwell|Richard]], maar dié het geen magsbasis in die parlement of die leër gehad nie. In 1659 is hy gedwing om te abdikeer en die Protektoraat is afgeskaf. Karel is genooi om terug te keer en die troon te bestyg. Hy het op 27 Mei 1660 in Engeland aangekom en op sy 30ste verjaardag, 29 Mei 1660, in Londen. Ná 1660 is alle wetsdokumente gedateer asof Karel sy pa in 1649 opgevolg het. Hy is op [[23 April]] [[1661]] in die [[Westminster-abdy]] gekroon as koning van Engeland en Ierland. Karel was die laaste monarg wat die dag voor die kroning aan die tradisionele optog van die [[Londense Tower]] na die abdy deelgeneem het.<ref>{{cite book|last=Keay|first=A.|year=2002|title=The Crown Jewels|publisher=The Historic Royal Palaces|isbn=1 873993 20 X}}</ref> In 1670 het hy die geheime [[Verdrag van Dover]] aangegaan met sy neef, koning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] van [[Frankryk]]. Hiervolgens het Lodewyk onderneem om Karel in die [[Derde Anglo-Nederlandse Oorlog]] te help en hom ’n pensioen te betaal as Karel belowe om hom op ’n ongespesifiseerde datum in die toekoms tot die [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] geloof te bekeer. Karel het in 1672 probeer om godsdiensvryheid ingestel te kry vir alle Katolieke en [[Protestant]]e, maar die parlement het hom gekeer. == Dood en nalatenskap == Karel het op 2 Februarie 1685 ’n [[beroerte]] gekry en is vier dae later in Whitehallpaleis op die ouderdom van 54 dood.<ref>Fraser, p.450; Hutton, p.443</ref> Hy het hom op sy sterfbed tot die [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke geloof]] bekeer. Hy het geen kinders by sy vrou, Catherine van Braganza, gehad nie, maar het minstens 12 buite-egtelike kinders by sewe verskillende minnaresse as syne erken.<ref>Fraser, p.411</ref> Baie van die kinders het die titel hertog of graaf gekry en die hertogdom van Cleveland is spesiaal geskep vir sy een [[minnares]], Barbara Palmer, die Gravin van Castlemaine. Die huidige hertoë van Buccleuch, Richmond, Grafton en St. Albans is almal afstammelinge van Karel.<ref>Fraser, p.413</ref> Die Britse belastingbetalers was uiters ongelukkig oor die geld wat op Karel se minnaresse en buite-egtelike kinders uitgegee is.<ref>Hutton, p.338</ref> John Wilmot het van Karel geskryf: {{cquote|<center>Restless he rolls from whore to whore<br />A merry monarch, scandalous and poor.<ref>Miller, ''Charles II'' p.95</ref></center>}} [[Diana, Prinses van Wallis|Diana, die Prinses van Wallis]] was ’n afstammeling van twee van Karel se buite-egtelike seuns, Henry FitzRoy, 1ste Hertog van Grafton, en Charles Lennox, 1ste Hertog van Richmond (wat ook ’n voorvader is van [[koningin Camilla van die Verenigde Koninkryk]], die tweede vrou van [[Charles III]]). Diana se seun, [[William, Prins van Wallis]], die eerste aanspraakmaker op die Britse troon, sal dus waarskynlik die eerste monarg wees wat van Karel II afstam. Sohoplein in [[Londen]] is in die laat 1670's gebou en is oorspronklik "King Square" genoem ter ere van Karel. ’n Standbeeld van hom wat in 1681 opgerig is, staan steeds op die plein.<ref name=Cibber>[http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=41027&strquery=Cibber "Soho Square Area: Portland Estate: Soho Square Garden"] in ''Survey of London'' vol. 33 and 34 (1966) St Anne Soho, pp. 51-53. Datum besoek: 12 Januarie 2008.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == {{refbegin}} * {{cite web|url=http://www.royal.gov.uk/HistoryoftheMonarchy/KingsandQueensoftheUnitedKingdom/TheStuarts/CharlesII.aspx|title=Charles II (r. 1660–1685)|publisher=Amptelike webtuiste van die Britse monargie|accessdate=2007-09-07}} * {{cite book|author=Fraser, Antonia|year=1979|title=King Charles II|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=Londen|isbn=0-297-77571-5}} * {{cite book|author=Hutton, Ronald|year=1989|title=Charles II: King of England, Scotland, and Ireland|publisher=Clarendon Press|location=Oxford (Engeland)|isbn=0-19-822911-9}} * {{cite book|author=Miller, John|year=1991|title=Charles II|publisher =Weidenfeld and Nicolson|location=Londen|isbn=0-297-81214-9}} * {{citation|first=Paul|last=Seaward|title=Charles II (1630–1685)|journal=Oxford Dictionary of National Biography|publisher=Oxford University Press|date=September 2004; aanlyn-uitg., Mei 2006|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/5144|doi=10.1093/ref:odnb/5144}} {{refend}} == Verdere leesstof == {{refbegin|2}} * Abbott, Jacob (1849). ''History of King Charles the Second of England.'' Beskikbaar by [http://www.gutenberg.net/browse/BIBREC/BR6659.HTM Project Gutenberg,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040218121312/http://www.gutenberg.net/browse/BIBREC/BR6659.HTM |date=18 Februarie 2004 }} URL besoek op 2007-05-18 * Hamilton, Anthony, [http://books.google.com/books?id=EUUaAAAAYAAJ&printsec=titlepage ''Memoirs of the court of Charles II''], P.F. Collier & Son, 1910. Memoires van Philibert, comte de Gramont * {{cite book | author = Harris, Tim | year = 2005 | title = Restoration: Charles II and his kingdoms, 1660–1685 | publisher = Allen Lane| location = Londen| isbn = 0-7139-9191-7}} * {{cite book|author=Jones, J. R.|year=1987|title=Charles II: Royal Politician|location=Londen}} * {{cite book|author=Keay, Anna|year=2008|title=The Magnificent Monarch: Charles II and the Ceremonies of Power|publisher=Hambledon Continuum|location=Londen|isbn=978-1-84725-225-8}} * {{citation|author=Kenyon, J. P.|title=Review Article: The Reign of Charles II|journal=Cambridge Historical Journal|volume=XIII|pages=82–86|year=1957}} * {{cite book|author=Miller, John|year=1985|title=Restoration England: the reign of Charles II|publisher=Longman|location=Londen|isbn=0-582-35396-3}} {{refend}} == Skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Charles II of England}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Charles II of England}} {{Monarge van Engeland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse monarge]] [[Kategorie:Geboortes in 1630]] [[Kategorie:Huis van Stuart]] [[Kategorie:Ierse monarge]] [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 1685]] byy8egsdrc5eeisn6ihudefpl4x3sym 0 40615 2925358 2921784 2026-08-15T19:30:19Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925358 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Italiaanse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Italië | beeld = Kenteken van die Italiaanse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (FIR) | bynaam = ''Gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) | embleem = Wapen van die Italiaanse Rugbyfederasie | kaptein = [[Michele Lamaro]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Gonzalo Quesada]] <small>(sedert 2024)</small> | stadion = [[Stadio Olimpico]], [[Rome]] | kapasiteit = 70&nbsp;634 | patroon_la1 = _Italy21h | patroon_b1 = _Italy21h | patroon_ra1 = _Italy21h | patroon_sh1 = _2021_rugby_italyh | patroon_so1 = | linkerarm1 = 2349B0 | liggaam1 = 2349B0 | regterarm1 = 2349B0 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = 2349B0 | patroon_la2 = _Italy21a | patroon_b2 = _Italy21a | patroon_ra2 = _Italy21a | patroon_sh2 = _2021_rugby_italya | patroon_so2 = | linkerarm2 = 000066 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 000066 | broek2 = 2349B0 | kouse2 = FFFFFF | statistiek = Statistiek | toetse = [[Sergio Parisse]] (142)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=20;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toppuntebehaler = [[Diego Dominguez]] (983)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=20;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Marcello Cuttitta]] (26)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=20;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = {{vlagikoon|Spanje|1785}} [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] 9–0 '''Italië''' {{vlagikoon|Italië|1861}}<br />([[Barcelona]], [[Spanje]]; 20 Mei 1929) | grootwen = {{ITAru}} 104–8 {{CZEru-r}}<br />(Viadana, [[Italië]]; 18 Mei 1994) | grootverloor = {{RSAru}} 101–0 {{ITAru-r}}<br />([[Durban]], [[Suid-Afrika]]; 19 Junie 1999) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Twee oorwinnings elk in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.federugby.it }} Die '''Italiaanse nasionale rugbyspan''' ([[Italiaans]]: ''Nazionale di rugby a 15 dell’Italia'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Italië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle staan ook bekend as ''gli Azzurri'' (Italiaans vir: “die [[Hemelblou]]es”). [[Savoiblou]] is die gewone kleur van die nasionale spanne wat Italië verteenwoordig, aangesien dit die tradisionele kleur van die [[Huis van Savoje]] was wat van 1860 tot 1946 oor die Koninkryk Italië regeer het. Rugby word in Italië deur die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (''Federazione Italiana Rugby'', FIR) geadministreer. Italië neem jaarliks aan die [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Italië het sy eerste toetswedstryd in 1929 teen [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] gespeel. Italië was net soos [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] oor dekades heen een van die sterkste Europese spanne buite die destydse Vyfnasies. Hulle het tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] een titel ingepalm, nege keer as naaswenner en agt keer op die derde plek geëindig. Gedurende die 1990’s het die Italiaanse rugby ’n opswaai beleef, wat tot die aansluiting by die destydse Vyfnasies en hul uitbreiding tot die Sesnasies gelei het. Hulle het die een of ander prestasie behaal, maar nooit beter as die vierde plek gevaar nie. Italië se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbekertoernooi in 1987]] het die span aan al nege toernooie deelgeneem, maar nog nie tot die uitklopfase gevorder nie. Die Italiaanse nasionale span het tot ’n konstante deelnemer ontwikkel. Sedert [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] het Italië tydens elke toernooi twee oorwinnings en twee nederlae aangeteken, genoeg om outomaties vir die volgende toernooi te kwalifiseer. Italiaanse spelers dra tradisioneel blou [[Hemp|truie]], wit broeke en blou sokkies. Hul alternatiewe kleure bestaan uit ’n wit trui met blou broeke en wit sokkies. Italië se internasionale wedstryde word op verskeie plekke dwarsdeur die land gespeel; die [[Stadio Olimpico]] in [[Rome]] word tydens die Sesnasies-toernooi gebruik. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Italië as ’n vlak-een rugbyland. Een voormalige Italiaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Italiaanse rugbyspan is tans (Maart 2026) tiende op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Italiaanse Rugbyfederasie}} [[Lêer:LocationPoRiver.PNG|duimnael|links|Die [[Povlakte]] in Noord-Italië word algemeen as die hartland van Italiaanse rugby beskou]] Die beheerliggaam vir rugby in Italië is die Italiaanse Rugbyfederasie (''Federazione Italiana Rugby'', FIR). Die FIR het in 1928<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=143&Itemid=668 |title=Federazione Italiana Rugby |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> uit die “Propagandakomitee” ontstaan en in 1987 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy |title=Italy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Italiaanse Rugbyfederasie in 1934 ’n stigterslid van die vastelandse beheerliggaam ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE).<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in Italië is die Campionato di Eccellenza, waaraan twaalf spanne deelneem. Van die spanne is veral uit die twee rugbyvestings [[Lombardye]] en [[Veneto]] afkomstig. Bo die nasionale kampioenskap word die internasionale liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] beslis, saam met spanne uit Ierland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis, waaraan twee Italiaanse spanne ([[Benetton Rugby Treviso]] uit [[Treviso]] en [[Zebre]] uit [[Parma]]) deelneem. Bo die Verenigde Rugbykampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Ierland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die FIR ook ander keurspanne byeen. ''Italia Emergenti'' (“Opkomende Italië”) is die tweede nasionale span van Italië. Net soos ander rugbylande beskik Italië oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |title=Italy U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170027/https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Bekendstelling van rugby aan Italië === [[Lêer:Harpastum romain.jpg|duimnael|’n Romeinse muurskildery wat die antieke spel ''Harpastum'' toon]] [[Lêer:Calcio fiorentino 1688.jpg|duimnael|’n ''Calcio fiorentino''-spel op die Piazza Santa Croce te Florence in 1688]] Die oorspronklik uit [[Griekeland]] afkomstige en in die hele [[Romeinse Ryk]] uitgeoefene speel ''Harpastum'' kan as ’n ver verwante, antieke voorloper van rugby beskou word. In berigte van historici en skrywers soos Athenaeus van Naucratis, [[Clemens van Alexandrië]], Iulius Pollux en [[Claudius Galenus]] word dit beskryf as ’n volkontaksport tussen twee spanne bestaande uit vyf tot twaalf spelers met die doel om op ’n reghoekige veld ’n bal agter die teenstander se doellyn te beweeg.<ref>{{en}} {{cite book |author=H. A. Harris |title=Sport in Greece and Rome |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca |year=1972 |isbn=0-8014-0718-4 |pages=86–99}}</ref> Gedurende die [[Middeleeue]] het in Italië verskeie balsporte ontwikkel, wat nader verwant was aan rugby as aan [[sokker]], aangesien die speel met die hande ’n sentrale kenmerk was. Die bekendste voorbeeld is die ''[[Calcio storico fiorentino]]'' wat uit die vroeë 16de eeu dateer en steeds in [[Florence]] gespeel word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://vault.si.com/vault/2008/08/04/balls-and-blood |title=Balls and Blood |publisher=Sports Illustrated |author=Jake Halpern |date=4 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Britse seemanne, wat by die Genuese hawe aangedoen het, het rondom 1890 die in die [[Verenigde Koninkryk]] reeds gevestigde rugby aan Italië bekendgestel. Maar vanaf die begin is dit deur sokker oorskadu en was ’n nissport. Daar word vermoed dat die Britte aanvanklik veral onder mekaar verkeer het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=68}}</ref> Die eerste amptelike rugbywedstryd op Italiaanse bodem is op 2 April 1910 in [[Turyn]] tussen twee buitelandse klubs, die [[Parys]]e SCUF en die [[Genève|Geneefse]] RC Servette, gehou. Twee weke later is die eerste Italiaanse rugbyklub, RC Torino, gestig, maar hulle het ná net een wedstryd teen die sokkerklub FC Pro Vercelli hulself weer ontbind.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Gianluca Barca, Gian Franco Bellè |title=La sesta nazione. Ottant'anni di storia della Federazione Italiana Rugby |publisher=Grafiche Step editrice |location=Parma |year=2008 |pages=11}}</ref> Een jaar later het Stefano Bellandi, die bestuurder van die ''Teatro alla Scala'' in [[Milaan]], die beslissende impuls vir rugby se vestiging in Italië gelewer. Hy het, nadat hy ’n aantal jare in [[Frankryk]] deurgebring en die rugbysport leer ken het, na Italië teruggekeer en sy militêre diens gedoen. Saam met die hulp van ’n Franse vriend het hy ’n rugby-afdeling by die sportklub US Milanese gestig. Dit het op 2 April 1911 op die Arena Civica teen ’n span uit Voiron sy eerste wedstryd gespeel. Volgens ''La Gazzetta dello Sport'' was die toeskouers ten spyte van die 0–15-nederlaag opgewonde, waarvolgens verdere wedstryde gereël is.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=299–300}}</ref> Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het hierdie ontwikkeling stopgesit. Ná die einde van die oorlog het Bellandi hom vir ’n herlewing van die Italiaanse rugbysport beywer en by die Milaanse ''Sport Club Italia'' ’n nuwe span saamgestel. Vervolgens het bykomende klubs ontstaan en middelgroot [[nywerheid]]sstede in die [[Povlakte]] soos Brescia, Parma, Rovigo en [[Treviso]] het in Italië se rugbyvestings ontwikkel (later het nog [[Rome]], [[Napels]] en L’Aquila bygekom). Op 26 Julie 1927 het Bellandi ’n “Propagandakomitee” gestig en die Franse joernalis Henri Desgrange, stigter van die [[Tour de France]], om ondersteuning gevra. Hy het gehelp om ’n aantal wedstryde van ’n nieamptelike Italiaanse keurspan teen verskeie Franse klubs te reël.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=303}}</ref> Enkele verteenwoordigers van die fascistiese Italiaanse regime het die propagandistiese waardes van die gewild wordende rugbysport opgemerk. Augusto Turati, sekretaris-generaals van die ''Partito Nazionale Fascista'' (PNF), het op 13 Mei 1928 die eerste wedstryd in die hoofstad gereël en die Stadio Nazionale del PNF beskikbaar gestel.<ref name="rav305">{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=305}}</ref> Enkele maande later, op 26 September, is uit die destydse Propagandakomitee die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (''Federazione Italiana Rugby'', FIR) gestig, wat vervolgens die eerste nasionale kampioenskap aangebied het.<ref name="coni">{{it}} {{cite web |url=https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/federazione-italiana-rugby-fir.html?view=minisito&layout=federazione |title=La storia della FIR |publisher=Comitato Olimpico Nazionale Italiano |date=2020 |accessdate=21 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121190415/https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/federazione-italiana-rugby-fir.html?view=minisito&layout=federazione |archive-date=21 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === [[Lêer:Rugby Italia 1933.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan in 1933]] [[Lêer:Rugby Italia 1942 Milano.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan in 1942]] Die FIR het ook ’n amptelike nasionale span van stapel gestuur. Hul eerste toetswedstryd is op 29 Mei 1929 in [[Barcelona]] teen die eweneens debuutmakende [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] gehou. Voor ’n skare van 62&nbsp;000 op die Montjuicstadion en in teenwoordigheid van die Spaanse koning Alfons XIII<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-madrid-19290521-49.html |title=España vence a Italia por nueve puntos a cero |publisher=ABC |date=29 Mei 1929 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> is hulle met 9–0 verslaan; die Spaanse span het uitsluitlik uit [[Katalane]] bestaan. ’n Jaar later het Italië wraak geneem en in Milaan hul eerste tuiswedstryd met 3–0 gewen.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=306}}</ref> Op 19 Oktober 1929 het die Olimpiese beheerliggaam ''Comitato Olimpico Nazionale Italiano'' (CONI) die FIR ná net een jaar se werk ontbind en die bestuur van die nasionale kampioenskap oorgeneem.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,5/articleid,1156_01_1929_0251_0005_24386420/anews,true/ |title=La soppressione della federazione di rugby |publisher=La Stampa |date=20 Oktober 1929 |accessdate=16 Maart 2026 |pages=5}}</ref> Die presiese rede is nie bekend nie, maar daar word vermoed dat die fascistiese regime teenoor die kulturele verskynsel rugby toenemend met misnoë bekyk het, aangesien dit van ’n Britse oorsprong was. Die onderdrukking van rugby het gepaard gegaan met pogings om ’n nuwe balsport, ''Volata'' genoem, af te dwing, wat volgens bewerings ’n nasaat van die Romeinse Harpastum was.<ref name="rav305" /> Volata het nie gewildheid verwerf nie, waarvolgens CONI die rugbybeheerligaam in Oktober 1932 herstig het, aanvanklik onder die Italiaaniseerde naam ''Federazione Italiana della Palla Ovale'' (“Italiaanse Ovaalbalbeheerliggaam”).<ref>{{it}} {{cite web |url=http://dlib.coninet.it/bookreader.php?&c=1&f=1023&p=4#page/4/mode/2up |title=La soppressione della federazione di rugby |publisher=Il Littoriale |date=12 Oktober 1932 |accessdate=16 Maart 2026 |pages=5}}</ref> In die daaropvolgende jaar het die beheerliggaam onder die amper oorspronklike naam ''Federazione Italiana Rugbi'' verkeer (van 1946 af is rugby weer met ’n y geskryf).<ref name="coni" /> As gevolg van beheerliggaamsgeskille het die nasionale span drie jaar lank onaktief gebly, maar vanaf 1933 teen die destydse sterkste spanne van die vastelandse Europa te staan gekom. Die lede van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) het egter oorwegend met mekaar verkeer. Die [[Franse nasionale rugbyspan]] was tot in 1983 die enigste wêreldklasspan buite die IRVR en tot in 1988 die enigste van die destydse Vyfnasies, wat amptelike toetswedstryde teen Italië gespeel het. Tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] is op 17 Oktober 1937 in Parys die eerste wedstryd tussen albei spanne gereël en het in ’n 5–43-nederlaag vir die Italianers geëindig. Die ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE) was verantwoordelik vir die reël van die Europese Nasiesbeker. Dié alternatiewe internasionale beheerliggaam is in 1934 op inisiatief van Frankryk gestig, nadat hulle uit die Vyfnasies geskop is. Die FIR was een van die stigterslede.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Aan die begin van die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die spelbedryf in Italië amper sonder inperkings voortgesit. Die nasionale kampioenskap het tot in 1943 plaasgevind, terwyl die nasionale span tussen 1940 en 1942 twee toetswedstryde teen Roemenië en een teen Nazi-Duitsland gespeel het. Die Fasciste, wat die rugbysport ween sy Britse herkoms aanvanklik verwerp en wou verdring het, het dit nou heeltemal ondersteun en as ’n voorbeeld van kameraadskap en veggees bevorder. Die PNF se partysekretaris Achille Starace het rugby beskryf as ’n “vegkuns wat deur die fascistiese jeug beoefen en wyd versprei moet word”. Die verdere verspreiding se belemmering ná die Tweede Wêreldoorlog word aan hierdie politisering toegeskryf. Vir ’n tyd lang is rugby as ’n “fascistiese sportsoort” beskou. Die teenwoordigheid van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] wat vanaf 1943 rugbywedstryde teen mekaar gereël het, kon hierdie siening net ’n bietjie verander.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=310}}</ref> === Stagnasie en tydelike agteruitgang === [[Lêer:Rugby Italia Francia J Prat e Rosi.png|duimnael|Frankryk teen Italië in Rome, 1954]] [[Lêer:Rugby union Italy team June 1973.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan voor hul Suid-Afrikaanse toer in 1973]] In 1946 het die FIR die nasionale kampioenskap hervat, terwyl die nasionale span eers vanaf Maart 1948 weer toetswedstryde kon speel. Die nasionale span is vanaf sy begin deur ’n nasionale afrigter bestuur (in teenstelling met die Vyfnasies se spanne wat deur die spankaptein bestuur is), maar van die nasionale afrigters is so gereeld verander, dat net min kontinuïteit of ’n verbetering in die tegniese vaardighede kon plaasvind. Op die Europese vasteland het ’n soort driedeling ontstaan: Op die allesoorheersende Frankryk het met ’n bietjie afstand Italië gevolg, wat op sy beurt al die ander nasionale spanne oorheers het. Byvoorbeeld het die ''Azzurri'' gedurende die 1950’s elke toetswedstryd teen Duitsland, Roemenië, Spanje en [[Tsjeggiese nasionale rugbyspan|Tsjeggo-Slowakye]] gewen, maar hulle het elke wedstryd teen Frankryk verloor – soms swak. Die beheerliggaam se bestuurders was bewus daarvan, dat die Italiaanse rugby net in vergelyking met die toonaangewende lande kon ontwikkel. In 1956 en 1958 het nieamptelike toere deur [[Wallis]], [[Engeland]] en [[Ierland]] plaasgevind, waartydens die nasionale span teen drie klubs elk te staan gekom het. Die 1960’s het min vordering gesien, afgesien van Roemenië se opkoms en hul wedywering om die tweede plek tydens die Europese Nasiesbeker. Die Roemene was self in staat om Frankryk die een of ander keer te klop, waarin die Italianers eers enkele dekades later kon slaag. Op 14 April 1963 was die Italianers op die punt om Frankryk se oorheersing te beëindig: In [[Grenoble]] het hulle tot in die doodsnikke met 12–6 voorgeloop, maar Frankryk het twee drieë gedruk en die wedstryd met 14–12 beklink.<ref>{{fr}} {{cite web |author=Robert Duthen |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1963/04/16/une-pale-et-miraculeuse-victoire-du-quinze-de-france-sur-l-equipe-d-italie_2205825_1819218.html#CtpTsf5kVb7XWqr4.99 |title=Une pâle et miraculeuse victoire du Quinze de France sur l'équipe d'Italie |publisher=[[Le Monde]] |date=16 April 1963 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Baie het hierdie naelskraapse nederlaag as die begin van ’n verwagte, volhoubare kwaliteitsvordering beskou, wat egter nie plaasgevind het nie. In 1965 het die FIRA die Europese Nasiesbeker hervorm en in verskeie vlakke onderdeel. Italië het vanaf 1965/66 aan die toernooi se eerste afdeling deelgeneem en soos altyd as naaswenner agter Frankryk geëindig. Tydens die daaropvolgende toernooi in 1966/67 het Italië egter ’n agteruitgang beleef: Ná ’n naelskraapse oorwinning oor Portugal en twee swak nederlae teen Frankryk en Roemenië het Italië vir die eerste keer net die derde plek behaal. Die [[Franse Rugbyfederasie]] het vervolgens daarop besluit, om vir wedstryde teen Italië net ’n tweede span pleks van die nasionale span te ontplooi. Die volgende amptelike toetswedstryd tussen albei lande sou eers drie dekades later volg. Italië het homself aan die Europese Nasiesbeker 1967/68 onttrek en is na die tweede afdeling gerelegeer. Tydens die daaropvolgende Europese Nasiesbeker 1968/69 het die Italianers al die mededingers oorheers en die regstreekse bevordering behaal. Die beheerliggaam het tot die gevolgtrekking gekom, dat die nasionale span ook buite Europa ondervinding moes versamel. In Mei 1970 het die ''Azzurri'' se eerste amptelike toer buite Europa plaasgevind. Hulle het na [[Madagaskar]] getoer en twee toetswedstryde gespeel wat in naelskraapse oorwinnings geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/17594.html?template=results |title=Italy tour 1970 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná nederlae teen Frankryk, Marokko en Roemenië is Italië in 1971 weer in die tweede afdeling gerelegeer. Gedurende Junie en Julie 1973 het die ''Azzurri'', met die voormalige Springbokstut Amos Du Plooey, weer ’n toer na [[Suider-Afrika]] onderneem. Hulle het teen ’n aantal Suid-Afrikaanse keurspanne en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]] te staan gekom. Laasgenoemde wedstryd se status as ’n toetswedstryd is omstrede, aangesien dié land se onafhanklikheid destyds nie erken is nie.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Paolo Pacitti, Francesco Volpe |title=Rugby 2018 |publisher=Grafica Zesi |location=Rome |date=2017 |isbn=978-0-244-93148-3 |pages=203–204}}</ref> Italië se enigste oorwinning was teen die [[Luiperds]], die nieamptelike nasionale span van die [[bruin mense]]. Ten spyte van agt nederlae is hierdie toer as ’n mylpaal beskou, aangesien Italië homself aan die algemene publiek van ’n land in die [[Suidelike Halfrond]] kon vertoon.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.solorugby.org/dondi-saluta-gli-azzurri-del--73-.htm |title=Dondi saluta gli azzurri del '73 |publisher=solorugby.com |date=13 Maart 2008 |accessdate=21 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821223027/http://www.solorugby.org/dondi-saluta-gli-azzurri-del--73-.htm |archive-date=21 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Stadige toenadering === [[Lêer:Italy Rugby ITA - FRA 1975.jpg|duimnael|’n Groepfoto van die Italiaanse nasionale rugbyspan voor hul wedstryd teen Frankryk in 1975]] Ná drie toernooie in die tweede afdeling het Italië vir die 1974/75-seisoen weer tot die Europese Nasiesbeker se eerste afdeling gevorder en daar gevestig. Onder andere het hulle ’n 3–3-gelykop weg teen die latere kampioen Roemenië aangeteken, wat enkele maande voorheen Frankryk verslaan het. In 1974 en 1975 het twee kort toere na Groot-Brittanje gevolg, waartydens hulle teen county-keurspanne en die Engelse nasionale o/23-span uitgedraf het.<ref name="storia379">{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=379}}</ref> Ná hul tweede plek tydens die Europese Nasiesbeker 1975/76, danksy ’n 13–12-tuisoorwinning oor Roemenië, het op 4 November 1976 in Milaan hul eerste wedstryd teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gevolg. Dié wedstryd was nie ’n amptelike toetswedstryd nie en het in ’n naelskraapse 15–16-nederlaag geëindig wat tot nuwe hoop op ’n verdere ontwikkeling gelei het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0019/articleid,1104_01_1976_0243_0019_15964154/ |title=I rugbisti azzurri perdono per un punto |publisher=La Stampa |date=5 November 1976 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul afsluiting op die vierde plek tydens die Europese Nasiesbeker 1976/77 het die verhoogde verwagtinge egter weer gedemper. Onder andere het die ''Azzurri'' op 1 Mei 1977 weg teen Roemenië met 0–69 verloor, gelykstaande aan hul ergste nederlaag tot dusver.<ref>{{ro}} {{cite web |url=https://www.rugby.ro/palmares-romania-a-invins-italia-si-cu-69-0-12410.html |title=Palmares: Romania a invins Italia si cu 69-0! |publisher=rugby.ro |date=10 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Destyds het die Italiaanse klubs buitelandse spelers (John Kirwan, [[Naas Botha]], David Campese, Michael Lynagh) en afrigters (Julien Saby, Roy Bish, Greenwood, [[Nelie Smith]]) in diens begin neem, teen einde ’n hoër speelkwaliteit te verseker. Van hulle was veral [[Suid-Afrika]]ners, Australiërs en [[Nieu-Seeland]]ers, waarvan sommige van ’n Italiaanse herkoms was. Op 24 Oktober 1978 is in Rovigo die eerste wedstryd teen die Argentynse [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gereël, wat Italië onverwags met 19–6 gewen het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1979–80 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |year=1979 |isbn=0-354-09087-9 |pages=47–51}}</ref> Ander destydse noemenswaardige prestasies was ’n 6–6-gelykop teen die Engelse o/23-span op 16 Mei in Brescia en ’n bemoedigende 12–18-nederlaag op 28 November 1979 in Rovigo teen die oënskynlik oorweldigende Nieu-Seelandse [[All Blacks]] (dié wedstryd was egter geen toetswedstryd nie).<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0036/articleid,1461_02_1979_0317_0036_20755696/ |title=L’Italia fa vedere nero agli “All Black” |publisher=La Stampa |author=Cristiano Chiavegato |date=29 November 1979 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1980 het die ''Azzurri'' ’n toer na [[Oseanië]] onderneem en onder andere twee toetswedstryde teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] en die Cookeilande gespeel, maar hulle is in albei wedstryde verslaan.<ref name="storia379" /> Hulle het in 1981 ’n verdere toer sonder toetswedstryd na Australië onderneem, wat met sewe oorwinnings in nege wedstryde baie suksesvol was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournament/790/results |title=1981 Italy Tour of Australia |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2020 |accessdate=7 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207080814/https://www.world.rugby/tournament/790/results |archive-date=7 Februarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Europese Nasiesbeker 1981/82 het Italië vir die eerste keer in ses jaar weer op die tweede plek geëindig, met hul enigste nederlaag soos gewoonlik teen die Franse reserwespan. Tydens die daaropvolgende toernooi 1982/83 het die ''Azzurri'' vir die eerste keer bo hul Franse mededingers geëindig; weens ’n wegnederlaag teen Roemenië het hulle egter weer op die tweede plek geëindig. Tydens die vroeë 1980’s het die Italiaanse rugby een van sy suksesvolste tydperk gedurende die afgelope vyf dekades beleef, wat die IRVR se lede in ’n toenemende mate vergoed het. Gedurende [[herfs]] 1983 het die Wallabies deur Europa getoer en die eerste van die “groot” rugbylande geword om teen die ''Azzurri'' ’n toetswedstryd te speel, wat op 23 Oktober in Rovigo plaasgevind het. Italië het met 7–29 verloor, maar dié wedstryd is as ’n eerste stap op pad na die wêreld se beste spanne beskou.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=223}}</ref> Gedurende die 1980’s was tydens die Europese Nasiesbekers nie net Frankryk en Roemenië ernstige mededingers nie, maar ook die [[Russiese nasionale rugbyspan|Sowjetunie]], waardeur die Italianers die een of ander keer net op die derde of selfs vierde plek geëindig het. Gedurende [[somer]] 1983 het Italië vir die eerste keer na [[Noord-Amerika]] getoer, waartydens hulle ook twee toetswedstryde teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] gespeel het. Terwyl die eerste in ’n verrassende nederlaag geëindig het, het hulle in die tweede ’n maklike oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/17932.html?template=results |title=Italy tour 1983 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende somer 1985 het die ''Azzurri'' weer na Suider-Afrika getoer. Hulle het in twee toetswedstryde teen Zimbabwe (die voormalige Rhodesië) te staan gekom en albei gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/17977.html?template=results |title=Italy tour 1985 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Mei 1986 het die Italianers ’n noemenswaardige prestasie aangeteken, toe hulle teen die Engelse nasionale o/23-span met 15–15-gelykop gespeel het. Aansluitend het hulle na Australië getoer en onder andere ’n toetswedstryd teen die Wallabies gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/18011.html?template=results |title=Italy tour 1986 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Eerste Rugbywêreldbekertoernooie en verdere toenadering === In Mei 1985 het die IRVR op die invoering van die [[Rugbywêreldbeker]] besluit. Die nuwe toernooi sou oorspronklik vir die lede voorbehou wees, maar die president van die Franse beheerliggaam, Albert Ferrasse (wat ook as FIRA se president gedien het), het vir sy toestemming vereis dat ook nielede kon deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vervolgens is onder andere Italië vir deelname genooi; daarmee gepaard gegaan het die Italiaanse beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR.<ref name="Wêreldrugby" /> In die openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste toernooi in 1987]] het die ''Azzurri'' teen die medegasheer Nieu-Seeland te staan gekom; die All Blacks het die wedstryd heeltemal oorheers en aan hulle ’n 6–70-nederaag toegedien. Daarop het nog ’n nederlaag teen Argentinië en ’n naelskraapse oorwinning oor Fidji gevolg. Ondanks sy oorwinning het Italië die kwarteindrondte misgeloop, aangesien die aantal gedrukte drieë beslissend was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1987 het die nasionale speler Stefano Bettarello as destyds eerste Italianer ’n uitnodiging vir die tradisieryke keurspan [[Britse Barbarians|Barbarians]] ontvang. Saam met die aansluiting van die FIR by die IRVR dieselfde jaar is dit as ’n onmiskenmarke kenteken beskou, watter respek Italië intussen in die hoogste Britse rugbykringe geniet het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1987/03/25/bettarello-convocato-tra-barbarians.html |title=Bettarello convocato tra i Barbarians |publisher=La Repubblica |date=25 Maart 1987 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/maggio/25/Barbarians_leggenda_del_rugby_torna_co_0_030525150.shtml |title=Barbarians, la leggenda del rugby torna in meta |publisher=Corriere della Sera |author=Valerio Vecchiarelli |date=25 Maart 1987 |accessdate=25 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025202010/http://archiviostorico.corriere.it/2003/maggio/25/Barbarians_leggenda_del_rugby_torna_co_0_030525150.shtml |archive-date=25 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens ’n kort toer het hulle op 31 Desember 1988 vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] te staan gekom. Dié wedstryd in [[Dublin]], wat hulle met 15–31 verloor het, was die eerste toetswedstryd teen een van die “Tuisnasies” van die [[Britse Eilande]]. In Junie 1989 het hulle na Argentinië getoer, maar dit het met ’n nederlaag in die toetswedstryd teen die Poemas geëindig. Twee jaar later het weer ’n toer na Suider-Afrika gevolg, waartydens hulle twee toetswedstryde teen die pas onafhanklike [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] gespeel het, maar in albei verslaan is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1990–91 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |date=1991 |isbn=0-356-19162-1}}</ref> Die Namibië-toer was ’n voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 1991]]. In hul eerste groepwedstryd het die ''Azurri'' die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] verslaan, gevolg deur ’n nederlaag in hul eerste ontmoeting met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]]. Soos verwag het hulle teen Nieu-Seeland die vordering tot die kwarteindrondte misgeloop, maar die naelskraapse 21–31-nederlaag was meer as agbaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het in die vroeë 1990’s gedurende die Europese Nasiesbeker hul afstand teenoor Frankryk stadigaan gereduseer. Onder andere het hulle tydens die Europese Nasiesbeker 1990/92 ná byna ’n dekade weer op die tweede plek geëindig. Nog suksesvoller was die toernooie in 1993 en 1994. Op 11 November 1993 het die Italianers ’n noemenswaardige prestasie behaal, toe hulle in Treviso die Franse reserwespan met 16–9 verslaan het. Ná ’n nederlaag teen Roemenië in die laaste wedstryd het hulle die titel weereens misgeloop, maar net weens hul erger punteverskil. Gedurende somer 1994 het hulle weer na Australië getoer, waar hulle twee toetswedstryde teen die Wallabies gespeel het. Die ''Azzurri'' is in albei wedstryde verslaan, maar net naelskraap. Op 12 Oktober dieselfde jaar het hulle tydens die Rugbywêreldbekerkwalifisering vir die eerste keer teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] te staan gekom en is weer naelskraap verslaan. Die vordering, wat hulle tydens wedstryde teen teenstaanders van ’n hoë gehalte gemaak het, was op die hand liggend: Op 6 Mei 1995 het Italië in Treviso teen Ierland te staan gekom en met 22–12 gewen, dit was hul eerste oorwinning oor een van die Britse Eilande se spanne.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1995/05/07/italrugby-batte-irlanda.html?ref=search |title=Italrugby batte l’Irlanda |publisher=La Repubblica |date=7 Mei 1995 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] het Italië sy eerste groepwedstryd teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] met 18–42 swak verloor. Teen Engeland was die ''Azzurri'' op die punt van ’n oorwinning, maar hulle het met 20–27 verloor en die kwarteindrondte opnuut misgeloop. In die laaste groepwedstryd het hulle Argentinië met 31–25 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Professionalisering en aansluiting by die Sesnasies === In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Die oprigting van ooreenstemmende strukture op klubvlak het in Italië ’n aantal jare geneem, waarvolgens baie spelers na die finansieel sterk spanne in Frankryk of Engeland oorgeskakel het. Terwyl hul toenadering aan die beste Europese spanne stadig maar seker plaasgevind het, was hul kwaliteitsverskil teenoor die [[Suidelike Halfrond]] se spanne steeds erg. Onder andere het die All Blacks in Oktober 1995 in [[Bologna]] met 70–6 gewen. Twee weke later het die destydse wêreldkampioen, die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]], vir die eerste keer ’n toetswedstryd teen die Italianers gespeel en met 40–21 gewen. In 1996 het wedstryde teen Wallis, Australië, Engeland en vir die eerste keer [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] gevolg, wat almal verlore gegaan het, maar deels net naelskraap. Destyds was Engeland op die punt om uit die Vyfnasies geskors en deur Italië vervang te word, nadat die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] sonder afspraak met die ander beheerliggame ’n eksklusiewe verdrag met British Sky Broadcasting gesluit het. Ná onderhandelinge agter geslote deure het dit egter nie gebeur nie, maar die Italiaanse beheerliggaam het nou die doelstelling gehad, om by hierdie eksklusiewe kring aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-five-nations-threat-to-england-1074370.html |title=Rugby Union: Five Nations threat to England |publisher=[[The Independent]] |authors=Chris Rea, Paul Trow |date=17 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=361}}</ref> In 1997 het die ''Azzurri'' twee oorwinnings oor Ierland aangeteken: op 4 Januarie weg in [[Dublin]] met 37–29 en op 20 Desember met 37–22 in [[Bologna]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby-world-cup-2019/2011/0929/285413-rwc_blog_italy_ireland_oshea/ |title=RWC Blog: Italy's Golden Era against Ireland |publisher=RTÉ |date=29 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die tydperk daartussen het hulle ’n verdere prestasie behaal en vir die eerste keer die Europese Nasiesbeker gewen. Veral hul 40–32-wegoorwinning oor Frankryk in [[Grenoble]] op 22 Maart was deurslaggewend; dit was Italië se eerste oorwinning oor Frankryk in ’n amptelike toetswedstryd.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=363}}</ref> Dit was selfs opmerkliker in die lig van die feit, dat Frankryk een week voorheen die Vyfnasies 1997 met ’n [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] beklink het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/23/Storica_meta_Italia_insegna_rugby_co_0_97032313300.shtml |title=Storica meta, l'Italia insegna rugby ai francesi |publisher=Corriere della Sera |date=23 Maart 1997 |accessdate=18 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218150136/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/23/Storica_meta_Italia_insegna_rugby_co_0_97032313300.shtml |archive-date=18 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit sou egter hul enigste titel tydens die Europese Nasiesbeker bly, nadat beide die Italianers en die Franse hulle aan dié toernooi onttrek het, omdat die kwaliteitsverskil teenoor die ander deelnemende spanne te groot geword het en albei beheerliggame nie meer belang gestel het nie. Op 16 Januarie 1998 het die Vyfnasieskomitee daarop besluit, om Italië vanaf 2000 aan die gesogte toernooi te laat deelneem, waarmee dit die Sesnasies geword het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.corriere.it/sport/cards/rugby-20-anni-fa-italia-fu-invitata-sei-nazioni-percorso-azzurro-torneo/grandi-aspettative-ma_principale.shtml |title=Rugby, 20 anni fa l'Italia fu invitata al Sei Nazioni. Il percorso azzurro nel torneo |publisher=Corriere della Sera |author=Fiorenzo Radogna |date=16 Januarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Agt dae later het hul eerste oorwinning oor Skotland gevolg. Tydens die kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 1999]] dieselfde jaar het Italië in Huddersfield teen Engeland naelskraap met 15–23 verloor, maar hulle het aangevoer dat ’n drie van Alessandro Troncon nie deur die skeidsregter toegeken is nie. Omdat die Italianers net voorheen [[Nederlandse nasionale rugbyspan|Nederland]] met 60 punte verskil verslaan het, het hulle vir die toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.love-rugby.com/rugby-memorabilia/rugby-Programmes/England-Italy-1998-rugby-Programmes-3407.php |title=England v Italy Rugby Programme 1998 – 1998 England Italy Rugby Programme |publisher=love-rugby.com |work=Mediaclan 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het met wedstryde teen spanne van ’n hoë gehalte voorberei, maar verskeie geskille tussen beheerliggaam, afrigter en spelers het die toer na Suid-Afrika in Junie 1999 oorskadu. Nadat die klubs geweier het om die versoekte spelers beskikbaar te stel, het ’n heeltemal onervare span vertrek. Die 0–101-nederlaag in [[Durban]] in die eerste van twee toetswedstryde teen die Springbokke was die ergste nederlaag in die ''Azzurri'' se geskiedenis.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=365}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Italië vir die derde agtereenvolgende keer in dieselfde groep met Nieu-Seeland geplaas, saam met Engeland en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]]. Soos verwag is die ''Azzurri'' deur die All Blacks en Engeland maklik verslaan. Maar hulle is ook deur Tonga, teen wie hulle vir die eerste keer te staan gekom het, met 28–25 verslaan, waardeur Italië net die laaste plek behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/2011-rugby-world-cup/rugby/match/23674.html |title=Rugby Union – ESPN Scrum – Italy v Tonga at Leicester |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Begin van die Sesnasies-tydperk === [[Lêer:Italie Portugal 19-09-07 (8).jpg|duimnael|Italië teen Portugal tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:camerapics file 2 the rugby game.jpg|duimnael|Italië teen die All Blacks op die uitverkope Giuseppe Meazza-stadion voor ’n skare van 80&nbsp;000, November 2009]] Italië het in 2000 uiteindelik by die Sesnasies-toernooi aangesluit, maar sy aansluiting het met die aftrede van ’n aantal van sy beste spelers saamgeval. Die voormalige Nieu-Seelandse nasionale speler Brad Johnstone het die Italiaanse span tydens hul eerste deelnaame aan die Sesnasies afgerig. In hul eerste wedstryd op die hoogste Europese vlak op 5 Februarie 2000 in Rome het hulle die Skotte (die wenners van die Vyfnasies 1999) oorheers en met 34–20 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/six_nations/631993.stm |title=Scots destroyed in Italian debut |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aansluitend het hulle teen die ander spanne egter nie beïndruk nie en ná vier agtereenvolgende nederlae op die laaste plek geëindig. Tydens die toernooie 2001 en 2002 het hulle nie ’n oorwinning aangeteken nie en net met die “houtlepel” weggestap. Johnstone het probeer om aan ’n in die Franse kunsryke spelstyl spelende span ’n soort Angel-Saksiese dissipline oor te dra.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=374}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2000/novembre/22/Johnstone_Italia_impara_dagli_All_co_0_0011228276.shtml |title=Johnstone: «Italia, impara dagli All Blacks» |publisher=Corriere della Sera |date=22 November 2000 |accessdate=16 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016192907/http://archiviostorico.corriere.it/2000/novembre/22/Johnstone_Italia_impara_dagli_All_co_0_0011228276.shtml |archive-date=16 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voormalige Italiaanse nasionale speler en destydse president van die beheerliggaam, Marco Bollesan, het die afrigter se werk gekritiseer. Hulle het ’n mededingende span, maar dit is weens tegniese, karakterlike en sielkundige redes nie in staat om van hul beste eienskappe te wys nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/aprile/11/Bollesan_Sei_Nazioni_Gli_errori_co_0_0104114418.shtml |title=Bollesan e il Sei Nazioni «Gli errori di Johnstone hanno rovinato la festa» |publisher=Corriere della Sera |date=11 April 2001 |accessdate=16 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816081541/http://archiviostorico.corriere.it/2001/aprile/11/Bollesan_Sei_Nazioni_Gli_errori_co_0_0104114418.shtml |archive-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende herfs 2001 het hy ’n verdere Nieu-Seelander, John Kirwan, ter ondersteuning aangestel, wat vanaf die Sesnasies 2002 die leisels oorgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/apr/27/rugbyunion.ianmalin1 |title=Kirwan just the job for Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Ian Malin |date=27 April 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder Kirwan het die span met twee oorwinnings oor Spanje en Roemenië sonder moeilikhede vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gekwalifiseer. Aansluitend het hulle hul eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2003 teen Wallis gewen en vervolgens vir die eerste keer die laaste plek vermy. Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 in Australië is Italië soos verwag deur Nieu-Seeland verslaan. Ná twee oorwinnings oor Kanada en Tonga het hulle die realistiese kans gehad tot die kwarteindrondte te vorder, maar die 15–27-nederlaag in hul laaste wedstryd teen Wallis het hulle uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2004 het die Italianers weer die Skotte verslaan en bo hulle in die tabel geëindig. Soos in die jare tevore het hulle egter meer nederlae gely as oorwinnings aangeteken. Dit was ook van toepassing vir beweerde swakker teenstanders soos die Roemene, teen wie hulle tydens die 2004-midjaarrugbytoetsreeks verloor het. Nadat die ''Azzurri'' die Sesnasies 2005 weer sonder ’n oorwinning afgesluit en op die laaste plek geëindig het, is John Kirwan deur die Fransman Pierre Berbizier vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport/rugby/arid-30198864.html |title=Berbizier named as new Azzurri boss |publisher=Irish Examiner |date=19 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder die nuwe hoofafrigter het die ''Azzurri'' tydens die 2005-midjaarrugbytoetsreeks ’n groot prestasie behaal, toe hulle tydens hul Argentinië-toer ’n toetswedstryd teen die Poemas met 30–29 gewen het. Dit was nie net hul eerste wegoorwinning oor hierdie teenstander nie,<ref>{{it}} {{cite web |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2005/giugno/19/Italia_spettacolo_Argentina_battuta_con_ga_10_0506196592.shtml |title=Italia spettacolo: Argentina battuta con tre mete |publisher=La Gazzetta dello Sport |date=19 Junie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar ook die enigste oorwinning van ’n span uit die Noordelike Halfrond in die Suidelike Halfrond gedurende hierdie jaar. Tydens die Sesnasies 2006 het die Italianers weg teen Wallis met 18–18 gelykop geëindig, maar weereens nie beter as die laaste plek gevaar nie. Nogtans het hulle in die wedstryd teen Frankryk belowend vertoon, nadat hulle gedurende die eerste halftyd voorgeloop het. Met twee maklike oorwinnings oor Portugal en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] in Oktober 2006 het hulle sonder moeite vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] gekwalifiseer. Tydens die Sesnasies 2007 het die ''Azzurri'' hul beste vertoning sedert hul aansluiting by dié toernooi gehad. Hulle het weg teen Skotland en tuis teen Wallis gewen en op die vierde plek geëindig. Die belangstelling in die rugbysport het nuwe hoogtes bereik, toe op die voorblaaie van die vernaamste Italiaanse koerante oor die Italiaanse sukses berig is. Meer as 10&nbsp;000 aanhangers het die span ná die laaste wedstryd teen Ierland op die Romeinse Piazza del Popolo verwelkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.eurosport.com/rugby/six-nations/2007/italy-salute-rugby-heroes_sto1121056/story.shtml |title=Italy salute Rugby heroes |publisher=Eurosport |date=18 Maart 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Lêer:2011-03-12 Rugby ITA - FRA 6 Nations Italy celebrating 2.jpg|duimnael|Die Italiaanse span vier hul oorwinning oor Frankryk tydens die Sesnasies 2011]] Met die doelstelling om vir die eerste keer die kwarteindrondte te bereik, het die span vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] na Frankryk vertrek. Op die verwagte hoë nederlaag in hul eerste wedstryd teen Nieu-Seeland het twee oorwinnings oor Roemenië en Portugal gevolg, waardeur die laaste groepwedstryd in [[Saint-Étienne]] teen Skotland beslissend was. Alessandro Troncon het tydens die wedstryd die enigste drie gedruk, maar danksy die gebrek aan dissipline het die Skotte ’n aantal strafskoppe aangeteken. Italië het eindelik met 16–18 verloor en is uit die toernooi geskakel, maar hul derde plek het hulle regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2011]] laat kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Pierre Berbizier het reeds in April aangekondig, dat hy sy verdrag nie sou verleng nie. In Oktober 2007 het die FIR die Suid-Afrikaner [[Nick Mallett]] as sy plaasvervanger benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-mallett-gets-italian-job/UCO3ETTLCGBMSRLYFQ5Y5J24JA/ |title=Rugby: Mallett gets Italian job |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=3 Oktober 2007 |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170036/https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-mallett-gets-italian-job/UCO3ETTLCGBMSRLYFQ5Y5J24JA/ |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Sesnasies 2008 het Italië weer op die laaste plek geëindig, maar hulle het nietemin ’n oorwinning oor Skotland aangeteken, terwyl die nederlae teen Ierland en Engeland naelskraap was. In Junie het die Italianers ’n verdere verrassende wegoorwinning oor Argentinië aangeteken.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/06/sezioni/sport/rugby-argentina-italia/rugby-argentina-italia/rugby-argentina-italia.html |title=Rugby, l’Italia piega i Pumas. Gli azzurri vincono con il cuore |publisher=La Repubblica |date=28 Junie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hierdie sukses het egter ’n verloorreeks begin, wat oor ’n jaar sou streek. Tydens die 2008-jaareindrugbytoetsreeks, die Sesnasies 2009 en die 2009 midjaarrugbytoetsreeks is die Italianers in elke wedstryd verslaan. Ná altesaam 13 nederlae het hulle eers einde November 2009 weer ’n oorwinning aangeteken, toe hulle in Ascoli Piceno vir die eerste keer teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] te staan gekom het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Rugby/Testmatch2009/28-11-2009/-giorno-italia-samoa-602134069775.shtml |title=È il giorno di Italia-Samoa. Impresa azzurra: 24-6 |publisher=La Gazzetta dello Sport |author=Claudio Lenzi |date=28 November 2009 |accessdate= 28 Maart 2021}}</ref> === Stagnasie en ontbrekende verdere ontwikkeling === [[Lêer:2011-02-05 Rugby lineup ITA - IRL 6 Nations cropped.jpg|duimnael|Die Italiaanse span staan tydens die volkslied in ’n ry, 2011]] [[Lêer:2012-03-17 ITA - SCO Lineout.jpg|duimnael|Italië met ’n lynstaan teen Skotland tydens die Sesnasies 2012]] [[Lêer:Fans from Messina on their way to Murrayfield Stadium, Edinburgh.JPG|duimnael|Italiaanse ondersteuners op pad na Murrayfield om hul span teen Skotland tydens die Sesnasies in 2013 te sien]] [[Lêer:2019RWC Italy v Namibia 3.jpg|duimnael|Die Italiaanse rugbyspan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]]]] Ondanks ’n naelskraapse tuisoorwinning oor Skotland het Italië tydens die Sesnasies 2010 weer op die laaste plek geëindig. In die ander wedstryde in 2010 het hulle net teen Fidji ’n oorwinning aangeteken. Ten spyte van hul laaste plek tydens die Sesnasies 2011 het die span tydens hul tuiswedstryde beïndruk. In hul eerste wedstryd teen Ierland het hulle voorgeloop, toe die Iere twee minute voor die eindfluitjie ’n skepdoel aangeteken en met 13–13 gewen het. Vyf weke later het hulle Frankryk naelskraap met 22–21 verslaan, nadat hulle ’n 6–18-agterstand ingehaal het. Die ''Azzurri'' het dus hul eerste oorwinning oor ''le Bleus'' sedert 1997 aangeteken en vir die eerste keer die Giuseppe Garibaldi-trofee ingepalm.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Rugby/6-nazioni/12-03-2011/per-orgoglio-mallett-80458569411.shtml |title=Italia-Francia: 22-21! Che impresa al Flaminio |publisher=La Gazzetta dello Sport |author=Claudio Lenzi |date=12 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in [[Nieu-Seeland]] het vir die Italianers soos die vorige toernooi verloop. Die eerste groepwedstryd teen Australië het hulle met 6–32 verloor, nadat hulle teen halftyd op 6–6 was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14810954 |title=Rugby World Cup 2011: Australia 32-6 Italy |publisher=[[BBC]] |date=11 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het twee maklike oorwinnings oor Rusland en die Verenigde State gevolg, waardeur die laaste wedstryd beslissend was. Italië is deur die Iere oorheers en is met 6–36 uit die toernooi geskakel, maar hul derde plek het die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2015]] verseker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beheerliggaam het reeds in Mei daarop besluit, om die verdrag met Mallett nie te hernu nie; ná die Rugbywêreldbeker is hy deur die Fransman Jacques Brunel vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/may/03/jacques-brunel-italy-coach-mallett |title=Jacques Brunel to succeed Nick Mallett as Italy coach after World Cup |publisher=[[The Guardian]] |date=3 Mei 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die tweede wedstryd tydens die Sesnasies 2012 was die ''Azzurri'' op die punt om Engeland te verslaan, toe hulle teen halftyd met 12–6 voorgeloop het, maar tog met 15–19 naelskraap verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/16971190 |title=Six Nations: Italy 15-19 England |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Februarie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle het die laaste plek vermy, nadat hulle in die laaste wedstryd die Skotte verslaan en bo hulle geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/17/italy-scotland-six-nations |title=Scotland pick up Six Nations wooden spoon after losing to Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Stuart McAllister |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die jaar het Italië vir die eerste keer sedert 1998 drie agtereenvolgende oorwinnings aangeteken: teen Kanada, die VSA en Tonga. In die eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2013 het Italië die Franse met 23–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21279519 |title=Six Nations: Italy 23-18 France |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=6 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op hierdie groot prestasie het Italië in die laaste wedstryd Ierland met 22–15 verslaan. Dit was hul eerste Sesnasies-oorwinning oor die Iere en Italië het vir die eerste keer sedert 2007 weer op die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21789586 |title=Six Nations 2013: Italy 22-15 Ireland |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Suid-Afrikaanse toernooi tydens die 2013 midjaarrugbytoetsreeks, waar die Italianers deur die Springbokke, Skotte en Samoane verslaan is, is later as ’n draaipunt beskou, waarvandaan hulle ’n afwaartse neiging getoon het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://terzo-tempo.blogautore.repubblica.it/2015/09/27/il-ritratto-di-dorian-brunel/ |title=Il ritratto di Dorian Brunel |publisher=La Repubblica |author=Massimo Calandri |date=27 September 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit het tydens die Sesnasies 2014 duidelik na vore getree, toe die Italianers sonder ’n oorwinning op die laaste plek geëindig het. Tot in Junie 2014 het hulle nege agtereenvolgende nederlae gely, waaronder vir die eerste keer teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]]. Met ’n naelskraapse 22–19-wegoorwinning oor Skotland tydens die Sesnasies 2015 het hulle die “houtlepel” vermy, maar hulle het teen die ander spanne nie beïndruk nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/31642502 |title=Scotland 19-22 Italy |publisher=[[BBC]] |author=Andy Burke |date=28 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tot op hede (2021) was dit hul laaste oorwinning in ’n Sesnasies-wedstryd. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Italië soos tydens die twee vorige toernooie vertoon. Op die verwagte nederlaag in hul eerste wedstryd teen Frankryk het ’n verrassend naelskraapse 23–18-oorwinning oor Kanada gevolg. Met die 9–16-nederlaag in hul derde groepwedstryd teen Ierland is hulle uit die toernooi geskakel, waarvolgens hul 32–22-oorwinning oor Roemenië net kosmetiese waardes gehad het. Nietemin het hulle met hul derde plek weer regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2019]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n baie swak prestasie tydens die Sesnasies 2016 is Brunel as hoofafrigter geskors en deur die Ier Conor O’Shea vervang. Saam met hom het die FIR die ontwikkelingsbestuurder Stephen Aboud opdrag gegee om ’n jeugprogram op te bou, teen einde van ’n hoër gehalte in die Italiaanse rugby.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/international-rugby/conor-oshea-recruits-irfu-development-chief-as-part-of-his-italy-backroom-team-34570187.html |title=Conor O'Shea recruits IRFU development chief as part of his Italy backroom team |publisher=Irish Independent |author=Brendan Fanning |date=24 Maart 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2016 midjaarrugbytoetsreeks het die ''Azzurri'' een van die onlangse dekades se grootste verrassinge in internasionale rugby behaal, toe hulle op 19 November in [[Florence]] die Suid-Afrikaanse Springbokke in ’n fisiese wedstryd met 20–18 verslaan het. Dit was hul eerste oorwinning oor Suid-Afrika in 13 toetswedstryde en hul eerste oorwinning oor een van die drie “groot” spanne van die Suidelike Halfrond (Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/nov/19/italy-beat-south-africa-first-time |title=Italy celebrate famous first win over sorry South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=9 November 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was egter net ’n positiewe uitskieter, aangesien die daaropvolgende Sesnasies 2017 weer met vyf swak nederlae geëindig het. Die 10–63-tuisnederlaag teen Ierland was hul ergste in die Sesnasies-geskiedenis.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Rugby/6-nazioni/11-02-2017/rugby-sei-nazioni-italia-irlanda-10-63-travolti-onda-verde-180784311913.shtml |title=Rugby, Sei Nazioni: Italia-Irlanda 10-63. Travolti dall'onda verde |publisher=La Gazzetta dello Sport |date=11 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van hul elf toetswedstryde in 2017 het die ''Azzurri'' net dié teen Fidji gewen. Die jare 2018 en 2019 het net ’n bietjie beter verloop: tydens die Sesnasies was Italië sonder enige kans en hulle het net enkele oorwinnings oor swakker spanne van die tweede vlak aangeteken. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het Italië aanvanklik beter vertoon en beide Namibië en Kanada maklik verslaan. Die daaropvolgende 3–49-nederlaag teen Suid-Afrika was egter teleurstellend. Hul laaste groepwedstryd teen Nieu-Seeland is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/update/505639 |title=Typhoon Hagibis impact on Rugby World Cup 2019 matches |publisher=Rugby World Cup |date=10 Oktober 2019 |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204124305/https://www.rugbyworldcup.com/update/505639 |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met hul derde plek het Italië weer regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2023]] gekwalifiseer. Ná die toernooi het O’Shea as hoofafrigter bedank en is deur die Suid-Afrikaner [[Franco Smith]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/20191121-franco-smith-appointed-interim-italy-rugby-head-coach |title=Franco Smith appointed interim Italy rugby head coach |publisher=France 24 |date=21 November 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nuwe hoofafrigter was egter nie in staat om die algemene situasie om te keer; onder andere het die ''Azzurri'' in 2020 nie ’n oorwinning aangeteken nie. Die 10–50-nederlaag teen Frankryk in die eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2021 was hul 28ste agtereenvolgende nederlaag tydens dié toernooi. Vervolgens het veral in die Britse en Ierse pers ’n groot debat oor Italië se mededingendheid binne die hoogste vlak begin. Byvoorbeeld het die voormalige Walliese spankaptein Sam Warburton ’n relegasiestelsel voorgestel. Dit sou ook aan ander spanne die kans gee om teen die sterkste spanne van Europa te speel. Hy het na Georgië verwys, wat sedert jare die Europese Rugbykampioenskap se eerste afdeling oorheers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55972682 |title=Six Nations: Italy should face prospect of relegation – Warburton |publisher=[[BBC]] |date=7 Februarie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ander deskundiges het daarvoor gepleit, om Italië deur Suid-Afrika of Argentinië te vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/italy-six-nations-5367897-Feb2021/ |title=Italy's time is nearly up, get South Africa or Argentina into the Six Nations |publisher=The 42 |author=Gary Doyle |date=28 Februarie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Im Mei 2021 is Franco Smith as leier van die Italiaanse rugby se hoëprestasie-afdeling benoem, terwyl die Nieu-Seelander Kieran Crowley as nuwe hoofafrigter aangestel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/31471362/italy-announce-former-all-black-crowley-new-head-coach |title=Italy announce former All Black Crowley as new head coach |publisher=ESPNscrum |date=19 Mei 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 19 Maart 2022, die laaste rondte tydens die Sesnasies 2022, het die Italianers ’n 22–21-wegoorwinning oor Wallis aangeteken, waarmee hulle ’n nederlaagreeks van 36 wedstryde by dié toernooi beëindig het; vir die Walliesers was dit hul eerste tuisnederlaag teen Italië nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-v-italy-live-kick-23419127 |title=Wales 21-22 Italy: Italians break seven-year Six Nations losing streak in Cardiff |publisher=Wales Online |authors=Simon Thomas, Jon Doel |date=19 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het Italië sy eerste wegnederlaag teen Georgië gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/news/georgia-beat-italy-in-batumi-143980 |title=Georgia beat Italy in Batumi |publisher=Rugby World |author=Sarah Mockford |date=10 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor kon Italië tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] Australië vir die eerste keer klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/capuozzo-double-inspires-italy-to-historic-success/#report |title=Capuozzo double inspires Italy to historic success |publisher=Autum Nations Series |date=12 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Italië eers Namibië maklik geklop (met 52–8), maar toe teen Uruguay (met 38–17) gesukkel en was teen die twee gunstelinge Nieu-Seeland (met 17–96) en die gasheer (met 7–60) sonder enige kans. Hul troosprys was weereens die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2027]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/876079/rwc-2023-review-italy |title=Italy: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=8 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert Januarie 2024 is die Argentyn [[Gonzalo Quesada]] die hoofafrigter van Italië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/sport/rugby-union/article/italy-to-part-ways-with-coach-kieran-crowley-after-world-cup-lr3bhqlbx |title=Italy appoint Gonzalo Quesada after parting ways with Crowley |publisher=[[The Times]] |author=Mark Palmer |date=16 Junie 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 het die Italianers met oorwinnings oor Skotland en Wallis, asook ’n gelykop teen Frankryk hul beste uitslag tot dusver behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.wales/national-news/italy-record-their-best-ever-six-nations-campaign-with-a-24-21-win-over-wales/ |title=Italy record their best ever Six Nations campaign with a 24-21 win over Wales |publisher=Herald Wales |date=16 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later het die span weer Skotland geklop, waarna hulle vir die eerste keer ooit Engeland verslaan het. Ná twee oorwinnings en drie nederlae het hulle die vierde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Federazione Italiana Rugby.jpg|duimnael|links|Die huidige embleem van die Italiaanse nasionale rugbyspan]] [[Lêer:Escudo Italia años treinta.jpg|duimnael|Die oorspronklike embleem van die Italiaanse nasionale rugbyspan, ontleen aan die [[Huis van Savoje]] se wapen]] Die Italiaanse span speel nie in die kleure van die [[Vlag van Italië|nasionale vlag]] nie, maar in blou, as ’n huldeblyk aan die koninklike familie van die [[Huis van Savoje]] wat onder andere die Koninkryk Italië regeer het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/coupe-du-monde/2007/la-question-du-jour/9.shtml |title=Pourquoi l'Italie joue-t-elle en bleu |publisher=linternaute.com |accessdate=1 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101081644/http://www.linternaute.com/sport/rugby/coupe-du-monde/2007/la-question-du-jour/9.shtml |archive-date=1 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se bynaam ''gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) is soos dié van die Italiaanse sokkerspan afgelei van die hemelblou trui. Tussen 2000 en 2012 het Kappa die trui aan Italië verskaf.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.digitalsport.fr/2011/03/strategie-marketing-kappa/ |title=La marque Kappa revient dans la partie ! |publisher=digitalsport.fr |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 2017 word die Italiaanse span deur Macron toegerus. Tydens tuiswedstryde speel hulle in ’n hemelblou trui met die drie bane van die Italiaanse vlag op die moue, wit broeke en donkerblou sokkies. Indien hul teenstander tradisioneel ook in ’n blou trui uitdraf – soos in wedstryde teen Argentinië, Frankryk en Skotland – speel Italië in ’n wit trui met rooi en groen strepe op die skouers, blou broeke en wit sokkies. Sedert 2022 is Vittoria Assicurazioni, ’n Italiaanse versekeringsmaatskappy, die hoofborg van die Italiaanse span. Voor elke wedstryd van die Italiaanse nasionale rugbyspan word ''Il Canto degli Italiani'' ([[Italiaans]] vir: “Die Lied van die Italianers”), die Italiaanse volkslied, gespeel.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.quirinale.it/qrnw/statico/simboli/inno/inno.htm |title=Fratelli d'Italia |publisher=quirinale.it |accessdate=19 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519095549/http://www.quirinale.it/qrnw/statico/simboli/inno/inno.htm |archive-date=19 Mei 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Italië staan dié volkslied ook as ''L’inno di Mameli'' ("Mameli se volkslied") bekend, en verwys na die outeur van die lirieke, Goffredo Mameli. Van die begin van die Italiaanse rugbyspan tot die einde van die Tweede Wêreldoorlog is die ou embleem op die trui aan die Italiaanse rugbyspan aan die Huis van Savoje se wapen ontleen. Die huidige embleem van Italië herinner aan die Italiaanse vlag (groen, wit en rooi), omring deur lourierblare, wat die grootsheid van die Romeinse geskiedenis en die oorwinnings van [[Julius Caesar]] in die oudheid simboliseer. Die lourierkrans is deur die Romeinse keisers gedra. Dit is ook as ’n beloning vir militêre oorwinnings aan die generaals toegeken.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |title=Les lauriers italiens |publisher=linternaute.com |author=Jérémy Talbot |accessdate=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923013058/http://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |archive-date=23 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Italy national rugby union team kit.jpg|duimnael|upright|Italië se trui in 2011]] Sedert die 1980’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1981–1989 | [[Adidas]] |rowspan=9| – |- |1990–1993 | [[Lotto Sport Italia|Lotto]] |- |[[Rugbywêreldbeker 1991]] | – |- |1993–1995 | [[Gilbert Rugby|Gilbert]]<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.ilmuseodelrugby.it/index.php/nazionali-maschile/item/825-n1-andrea-castellani-italia |title=Museo del Rugby – N.1, Andrea Castellani, Italia |accessdate=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124065747/http://www.ilmuseodelrugby.it/index.php/nazionali-maschile/item/825-n1-andrea-castellani-italia |archive-date=24 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- |[[Rugbywêreldbeker 1995]] | – |- |1996–1997 |rowspan=2| [[Reebok (maatskappy)|Reebok]] |- |Europese Nasiesbeker 1997 |- |1998–1999 | – |- |1999 | [[Cotton Oxford]] |- |Sesnasies 2000 – [[2000 midjaarrugbytoetsreeks]] | [[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |rowspan=2|[[Alliance UniChem]] |- |[[2000 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2002 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=3| [[Kappa (maatskappy)|Kappa]] |- |[[2002 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2006 eindjaarrugbytoetsreeks]] | [[Jaguar Cars|Jaguar]] |- |Sesnasies 2007 – [[2012 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=3|[[Cariparma]] |- |[[2012 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] | [[Adidas]] |- |[[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2018 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=6| [[Macron (maatskappy)|Macron]] |- |[[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] | [[Cattolica Assicurazioni]] |- |2021 eindjaarrugbytoetsreeks | [[Suzuki]] |- |Sesnasies 2022 | [[Bitpanda]] |- |2022 eindjaarrugbytoetsreeks |rowspan=2| Vittoria Assicurazioni |- |Sesnasies 2023 |} == Tuisstadion == [[Lêer:2012-11-17 ITA-NZL Olympic Stadium.jpg|duimnael|links|Die [[Stadio Olimpico]] in Rome, tans die tuiste van die Italiaanse rugbyspan]] [[Lêer:2007 Six Nations ITA v WAL.jpg|duimnael|Italië speel teen Wallis tydens die Sesnasies 2007 op Stadio Flaminio, Rome]] Voor hul aansluiting by die Sesnasies in 2000 het Italië nie oor ’n vaste tuisstadion beskik nie. Die tuiswedstryde is in meer as drie dosyn se verskeie stadions aangebied, met ’n voorkeur aan Rome en die streke Lombardye en Veneto. Sedert hul aansluiting by die Sesnasies is Rome die plek van al hul tuiswedstryde tydens dié toernooi, terwyl die FIR vir al die ander wedstryde verskeie plekke dwaarsdeur die land gebruik. Van 2000 tot 2011 het Italië al sy Sesnasies-tuiswedstryde op die Stadio Flaminio in [[Rome]] gespeel. Met ’n kapasiteit van 32&nbsp;000 (waarvan 8&nbsp;000 onder ’n dak) was dit die kleinste van die Sesnasies-stadions. Dit is lankal nie meer as groot genoeg vir die Italiaanse nasionale rugbyspan beskou nie en daar was herhaaldelik berigte dat die nasionale span na óf [[Genua]] óf die [[Stadio Olimpico]] in Rome sal verhuis. Hierdie verandering is bevestig met die feit dat die Italiaanse Rugbyfederasie oor die gebroke beloftes van opknappings ontsteld geraak het. Oorspronklik is berig dat FIR Sesnasies-wedstryde na die Stadio Artemio Franchi in [[Florence]] wou verskuif.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/12941136 |title=Italy to move Six Nations games from Rome to Florence |publisher=[[BBC]] |date=1 April 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Januarie 2010 het die Italiaanse Rugbyfederasie aangekondig, dat die Stadio Flaminio in Florence opgeknap sal word, waarvolgens sy kapasiteit na 42&nbsp;000 verhoog word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/108729.html |title=Stadio Flaminio set for re-vamp |publisher=ESPNscrum |date=30 Januarie 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die stad Rome uiteindelik met die beloofde opknappingswerk begin het, het FIR aangekondig dat die Sesnasies-wedstryde in Rome sal bly en in die Stadio Olimpico aangebied word;<ref>{{it}} {{cite web|url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=3112:rbs-6-nazioni-allo-stadio-olimpico-ledizione-2012&catid=109:italia&Itemid=415 |title=RBS 6 Nazioni, allo Stadio Olimpico l'Edizione 2012 |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |date=13 Julie 2011|accessdate=16 Maart 2026 |author=Nazionali Azzurre}}</ref> hulle sal na die Flaminio terugkeer sodra dié stadion klaar is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/en/italy/19060.php |title=Italy switch stadium to Stadio Olimpico |work=Sportsbeat |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |date=14 Julie 2011 |accessdate=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104041651/http://www.rbs6nations.com/en/italy/19060.php |archive-date=4 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die opknapping van die Stadio Flaminio sou oorspronklik in 2014 voltooi wees, maar daar is min vordering gemaak en teen September 2016 was die stadion steeds in ’n verlate toestand.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.platform-blog.com/en/flaminio-abbandonato-pier-luigi-nervi/ |title=The Forgotten Story of Flaminio |publisher=platform-blog.com |author=Annalisa Guerisoli |date=21 Maart 2016 |accessdate=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423100136/http://www.platform-blog.com/en/flaminio-abbandonato-pier-luigi-nervi/ |archive-date=23 April 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van die gebrek aan vordering en die massief verhoogde koste het die FIR op 26 Februarie 2014 van ’n inspanning van die Stadio Flaminio afgesien en dit aan die sokkerbeheerliggaam Federazione Italiana Giuoco Calcio oorhandig.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.carteinregola.it/wp-content/uploads/2014/08/deliberazione-di-Giunta-Capitolina-n.-48-del-30-marzo-2017.pdf |title=Estratto dal verbale delle deliberazioni della Giunta Capitolina ― Deliberazione n. 36 |publisher=Stad Rome |date=26 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 2010’s het rugbywedstryde nie net in Rome meer en meer toeskouers gelok nie, maar ook op ander plekke. In teenstelling met vorige jare, waar die meeste toeskouers ondersteuners van die Britse, Franse of Ierse spanne was, beskik Italië nou oor meer tuisskare. Sedert die Italianers na die Stadio Olimpico verhuis het, het die bywoning aansienlik toegeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/six-nations-2013/rugby/story/176595.html |title=Italy come of age |publisher=ESPNscrum |date=5 Februarie 2013 |accessdate=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423201830/http://en.espn.co.uk/six-nations-2013/rugby/story/176595.html |archive-date=23 April 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Italiaanse span lok sedert 2008 groot skares, veral gedurende Sesnasieswedstryde en wedstryde teen Nieu-Seeland. Net soos Argentinië is Italië die enigste vlak-een-rugbyland wat tot dusver nog nie ’n wedstryd tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi gehuisves het nie, alhoewel hulle vir beide die [[Rugbywêreldbeker 2015]] en [[Rugbywêreldbeker 2019]] aansoek gedoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/heineken-cup-2012-13/rugby/story/170055.html |title=Italian rugby chief wades into euro row |publisher=ESPNscrum |date=20 September 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7564403.stm |title=IRB confirm 2015 & 2019 host bids |publisher=[[BBC]] |date=15 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Italy IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Italië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Italië het 203 van sy 517 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 39,26%. Italië se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Maart 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=20;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Italy |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 24 || 5 || 18 || 1 || 20,83 |- | {{AUSru}} || 20 || 2 || 18 || 0 || 10,00 |- | {{BELru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BULru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{COKru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GERru}} || 20 || 15 || 4 || 1 || 75,00 |- | {{ENGru}} || 33 || 1 || 32 || 0 || 3,03 |- | {{FIJru}} || 13 || 7 || 6 || 0 || 53,85 |- | {{FRAru}} || 51 || 3 || 47 || 1 || 5,88 |- | {{GEOru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{IRLru}} || 39 || 4 || 35 || 0 || 10,26 |- | {{JPNru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | {{YUGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | {{CROru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MADru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MARru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | {{NAMru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{NEDru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 17 || 0 || 17 || 0 || 0,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{POLru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{PORru}} || 13 || 11 || 1 || 1 || 84,62 |- | {{ROMru}} || 44 || 25 || 16 || 3 || 56,82 |- | {{RUSru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 9 || 3 || 6 || 0 || 33,33 |- | {{SCOru}} || 39 || 10 || 29 || 0 || 25,64 |- | {{SOWru}} || 14 || 4 || 9 || 1 || 28,57 |- | {{ESPru}} || 27 || 23 || 3 || 1 || 85,19 |- | {{RSAru}} || 19 || 1 || 18 || 0 || 5,26 |- | {{CZEru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{vlagikoon|Tsjeggo-Slowakye}} Tsjeggo-Slowakye || 11 || 9 || 1 || 1 || 81,82 |- | {{TGAru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{TUNru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 35 || 5 || 29 || 1 || 14,29 |- | {{ZIMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''517''' || '''203''' || '''303''' || '''11''' || '''39,26''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (FIR) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde teen Frankryk tydens die Europese Nasiesbeker word nie as toetswedstryde beskou nie, aangesien die Franse hul wedstryde met ’n reserwespan gespeel het. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Italië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, maar hulle is die enigste van die Sesnasies-spanne wat nog nie tot die uitklopfase gevorder het. Terwyl hulle tydens die eerste drie toernooie se groepfases net een oorwinning elk aangeteken het, het hulle tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] geen oorwinning aangeteken nie. Daarna het hul prestasie tot ’n konstante vertoning van twee oorwinnings ontwikkel. Tot dusver was dit nog nie genoeg om tot die kwarteindrondte te vorder nie, maar is dit voldoende om regstreeks vir die daaropvolgende rugbywêreldbeker te kwalifiseer. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Europese Nasiesbeker === Die Italiaanse nasionale span het tussen 1935 en 1997 aan die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] deelgeneem en gedurende hierdie tydperk een toernooi gewen. * Europese Kampioen: 1997 * Tweede plek: 1937, 1952, 1954, 1966, 1976, 1982, 1983, 1992, 1994 * Derde plek: 1936, 1967, 1970, 1975, 1977, 1980, 1984, 1985 === Mediterreense Spele === Tot op hede is tydens Mediterreense Spele vier rugbytoernooie aangebied. Die Italiaanse nasionale span het aan al die toernooie deelgeneem en gedurende hierdie tydperk al die vier toernooie in die tweede plek afgesluit. * Tweede plek: 1955, 1979, 1983, 1993 === Sesnasierekord === [[Lêer:Italian kickoff.jpg|duimnael|Italië skop af teen Skotland tydens die Sesnasies 2007]] [[Lêer:Cuttitta Cup March 2024.jpg|duimnael|upright|Tydens die Sesnasies-toernooi ding onder andere Italië en Skotland om die Cuttittabeker mee]] Italië se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese lande speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis. Italië het in 2000 by dié internasionale toernooi aangesluit wat toe die Sesnasies geword het; Italië kon sy eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2000 teen Skotland met 34–20 wen. Hulle het tydens die Sesnasies 2003 vyfde geëindig, bo Wallis, nadat Italië hulle met 30–22 geklop het, en was die volgende jaar weer vyfde, dié keer bo Skotland, nadat Italië hulle met 20–14 verslaan het. In 2006 het Italië in ’n 18–18-gelykop teen Wallis op die [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]] gespeel. Italië se eerste drie oorwinnings tydens die Sesnasies, in 2000, 2003 en 2004, was voor ’n tuisskare op die Stadio Flaminio in Rome. Op 24 Februarie 2007 het hulle Skotland met 37–17 op [[Murrayfield-stadion|Murrayfield]] vir hul eerste wegwen verslaan. Twee weke later het Italië Wallis vir die tweede keer verslaan, met 23–20 tuis in Rome. Dit was die eerste keer wat Italië twee van sy vyf wedstryde in een toernooi gewen het, en hulle eindig vervolgens op die vierde plek. Sedert 2007 ding Italië tydens die Sesnasies met Frankryk om die Giuseppe Garibaldi-trofee mee. Italië het die Giuseppe Garibaldi-trofee in 2011 vir die eerste keer gewen, nadat hulle Frankryk in ’n taai wedstryd met 22–21 verslaan het. Twee jaar later het Italië die trofee weer omhoog gehou, nadat hulle Frankryk met 23–18 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Italië het in 2013 sy eerste oorwinning oor Ierland aangeteken, toe hulle die Iere met 22–15 verslaan het en hulle het op die vierde plek geëindig. Op 28 Februarie 2015 het Italië sy tweede wegwen oor Skotland ná ’n taai wedstryd met 22–21 aangeteken. Hul daaropvolgende oorwinning het tydens die Sesnasies 2022 weg in Cardiff teen Wallis gevolg, nadat hulle met 22–21 geseëvier het. Tydens dié toernooi het Italië vir die eerste keer teen Skotland om die Cuttittabeker teen Skotland gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/the-cuttitta-cup-is-unveiled/ |title=The Cuttitta Cup is unveiled |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=7 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2024 kon Italië dié trofee vir die eerste keer inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/68520987 |title=Six Nations 2024: Italy 31–29 Scotland – Hosts earn first home win since 2013 |publisher=[[BBC]] |date=9 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen Maart 2026 het Italië 18 Sesnasies-wedstryde gewen, waarvan nege teen Skotland, vyf teen Wallis, twee teen Frankryk en een elk teen Engeland en Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/scotland/ |title=Italy v Scotland rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906102203/http://www.rugbydata.com/italy/scotland/ |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/france/ |title=Italy v France rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101816/http://www.rugbydata.com/italy/france/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/wales/ |title=Italy v Wales rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101804/http://www.rugbydata.com/italy/wales/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/ireland/ |title=Italy v Ireland rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101759/http://www.rugbydata.com/italy/ireland/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/england/ |title=Italy v England rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906113105/http://www.rugbydata.com/italy/england/ |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Italië maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Italië getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Italië na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Italië as gasheer op. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Italiaanse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{it}} {{cite web |url=https://federugby.it/italrugby-gli-azzurri-convocati-per-il-raduno-di-verona-verso-il-guinness-sei-nazioni-2026/ |titel=Italrugby, gli Azzurri convocati per il raduno di Verona verso il Guinness Sei Nazioni 2026 |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |date=21 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(tre quarti)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Alessandro Fusco]] || [[Skrumskakel]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Alessandro Garbisi]] || Skrumskakel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Stephen Varney]] || Skrumskakel || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Giacomo Da Re]] || [[Losskakel]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Paolo Garbisi]] || Losskakel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Ignacio Brex]] || [[Senter]] || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Leonardo Marin]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Damiano Mazza]] || Senter || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tommaso Menoncello]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Paolo Odogwu]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Monty Ioane]] || [[Vleuel]] || [[Lyon Olympique Universitaire|Lyon]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Louis Lynagh]] || Vleuel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Edoardo Todaro]] || Vleuel || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Matt Gallagher]] || [[Heelagter]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Lorenzo Pani]] || Heelagter || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(avanti)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Tommaso Di Bartolomeo]] || [[Haker]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Pablo Dimcheff]] || Haker || [[Colomiers Rugby|Colomiers]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Giacomo Nicotera]] || Haker || [[Stade Français (Rugby Union)|Stade Français]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Simone Ferrari]] || [[Stut]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 69 |- | [[Danilo Fischetti]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Muhamed Hasa]] || Stut || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Mirco Spagnolo]] || Stut || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Giosuè Zilocchi]] || Stut || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 25 |- | [[Niccolò Cannone]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Riccardo Favretto]] || Slot || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Federico Ruzza]] || Slot || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 67 |- | [[Andrea Zambonin]] || Slot || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Lorenzo Cannone]] || [[Losvoorspeler]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 33 |- | [[Alessandro Izekor]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Michele Lamaro]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Samuele Locatelli]] || Losvoorspeler || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[David Odiase]] || Losvoorspeler || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Manuel Zuliani]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 38 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Geneva Rugby Cup - 20140808 - SF vs LOU - Sergio Parisse 1.jpg|duimnael|upright|Sergio Parisse (2007)]] Een voormalige Italiaanse speler is vir sy uitstekende prestasie in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Sergio Parisse]] || [[Agsteman]] || 2024 |} === Spelerstatistieke === [[Lêer:Mirco Bergamasco 2017.jpeg|duimnael|upright|Mirco Bergamasco (2017)]] [[Lêer:Tommaso Allan 2018 Roma.jpg|duimnael|upright|Tommaso Allan (2018)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Italië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=20;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sergio Parisse]] || 2002–2019 || 142 |- | {{0}}2 || [[Martin Castrogiovanni]] || 2002–2016 || 119 |- | {{0}}3 || [[Alessandro Zanni]] || 2005–2020 || 118 |- | {{0}}4 || [[Marco Bortolami]] || 2001–2015 || 112 |- | {{0}}5 || [[Leonardo Ghiraldini]] || 2006–2020 || 107 |- | {{0}}6 || [[Mauro Bergamasco]] || 1998–2015 || 106 |- | {{0}}7 || [[Andrea Lo Cicero]] || 2000–2013 || 103 |- | {{0}}8 || [[Alessandro Troncon]] || 1994–2007 || 102 |- | {{0}}9 || [[Andrea Masi]] || 2000–2015 || {{0}}95 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 89 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=20;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sergio Parisse]] || 2008–2019 || 93 |- | {{0}}2 || [[Michele Lamaro]] * || 2020–2026 || 43 |- | {{0}}3 || [[Marco Bortolami]] || 2002–2014 || 39 |- | {{0}}4 || [[Massimo Giovanelli]] || 1992–1999 || 38 |- | {{0}}5 || [[Marco Bollesan]] || 1968–1975 || 37 |- | {{0}}6 || [[Massimo Cuttitta]] || 1993–1999 || 22 |- | {{0}}7 || [[Alessandro Troncon]] || 2000–2007 || 21 |- | {{0}}8 || [[Marzio Innocenti]] || 1985–1988 || 20 |- | {{0}}9 || [[Alessandro Moscardi]] || 2000–2002 || 19 |- | 10 || [[Ambrogio Bona]] || 1978–1981 || 18 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=20;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Diego Domínguez]] || 1991–2003 || 983 |- | {{0}}2 || [[Tommaso Allan]] * || 2013–2026 || 554 |- | {{0}}3 || [[Stefano Bettarello]] || 1979–1988 || 483 |- | {{0}}4 || [[Paolo Garbisi]] * || 2020–2026 || 298 |- | {{0}}5 || [[Luigi Troiani]] || 1985–1995 || 294 |- | {{0}}6 || [[Ramiro Pez]] || 2000–2007 || 260 |- | {{0}}7 || [[Mirco Bergamasco]] || 2002–2012 || 256 |- | {{0}}8 || [[Luciano Orquera]] || 2004–2015 || 154 |- | {{0}}9 || [[David Bortolussi]] || 2006–2008 || 153 |- | 10 || [[Carlo Canna]] || 2015–2021 || 152 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=20;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Marcello Cuttitta]] || 1987–1999 || 26 |- | {{0}}2 || [[Paolo Vaccari]] || 1991–2003 || 23 |- | {{0}}3 || [[Carlo Checchinato]] || 1990–2004 || 21 |- | {{0}}4 || [[Manrico Marchetto]] || 1972–1981 || 21 |- | {{0}}5 || [[Monty Ioane]] * || 2020–2026 || 19 |- | {{0}}6 || [[Alessandro Troncon]] || 1994–2007 || 19 |- | {{0}}7 || [[Mirco Bergamasco]] || 2002–2012 || 17 |- | {{0}}8 || [[Ange Capuozzo]] * || 2022–2026 || 17 |- | {{0}}9 || [[Serafino Ghizzoni]] || 1977–1987 || 17 |- | 10 || [[Massimo Mascioletti]] || 1977–1990 || 17 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Pierre Villepreux (1971).jpg|duimnael|upright|Pierre Villepreux (1971)]] [[Lêer:Brad Johnstone.jpg|duimnael|upright|Brad Johnstone (2020)]] [[Lêer:Sir John Kirwan 2013.jpg|duimnael|upright|John Kirwan (2013)]] [[Lêer:Jacques Brunel.jpg|duimnael|upright|Jacques Brunel (2016)]] [[Lêer:Kieran-Crowley-09-05-23.jpg|duimnael|upright|Kieran Crowley (2009)]] [[Lêer:Gonzalo Quesada - US Oyonnax vs. Stade français, 30th August 2014.jpg|duimnael|upright|Gonzalo Quesada (2014)]] Italië het in 1929 vir die eerste keer ’n hoofafrigter benoem: Arnaldo Cortese en John Thomas. Die huidige Italiaanse hoofafrigter is Gonzalo Quesada, nadat hy in 2024 aangestel is. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Arnaldo Cortese<br />{{vlagikoon|Engeland}} John Thomas || 1929– || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Arturo Cameroni<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1930– || 100 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1932–1934 || 75 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1934–1935 || 100 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1935–1936 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Michel Boucheron || 1936 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1937 || 40 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1938 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Giuseppe Sessa || 1938–1940 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Romano Bonifazi || 1940–1941 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Franco Chiaserotti || 1941–1942 || – |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Franco Chiaserotti || 1942 || 100 |- |{{vlagikoon|Italië}} Tommaso Fattori || 1947–1949 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giorgio Briasco<br />{{vlagikoon|Italië}} Antonio Radicini || 1949–1950 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Romano Bonifazi || 1950 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Francesco Vinci || 1950 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Renzo Maffioli || 1950–1951 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Renzo Maffioli<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1951–1954 || 66,7 |- |{{vlagikoon|Italië}} Piermarcello Farinelli<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1954–1956 || 62,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giulio Fereoli<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1956–1957 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1957–1958 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Mario Battaglini<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1958–1960 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Romano Bonifazi || 1960–1962 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1962–1965 || 28,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Mario Martone || 1965–1967 || 42,8 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1967–1970 || 87,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giordano Campice || 1970 || 100 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari || 1970–1971 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Guglielmo Geremia || 1971 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1971–1972 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Umberto Levorato || 1972 || 25 |- |{{vlagikoon|Italië}} Gianni Villa || 1972–1975 || 30 |- |{{vlagikoon|Wallis}} Roy Bish || 1975–1977 || 53,3 |- |{{vlagikoon|Italië}} Isidoro Quaglio || 1977 || 50 |- |{{vlagikoon|Wallis}} Gwyn Evans || 1977–1978 || 20 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Pierre Villepreux || 1978–1981 || 41,6 |- |{{vlagikoon|Italië}} Paolo Paladini<br />{{vlagikoon|Italië}} Marco Pulli || 1981–1985 || 57,1 |- |{{vlagikoon|Italië}} Marco Bollesan || 1985–1988 || 36,8 |- |{{vlagikoon|Italië}} Loreto Cucchiarelli || 1988–1989 || 14,3 |- |{{vlagikoon|Italië}} Loreto Cucchiarelli<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Bertrand Fourcade || 1989 || 50 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Bertrand Fourcade || 1990–1993 || 59,3 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Georges Coste || 1993–1999 || 39,6 |- |{{vlagikoon|Italië}} Massimo Mascioletti || 1999 || 40 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Brad Johnstone || 1999–2002 || 18,5 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John Kirwan || 2002–2005 || 31,3 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Pierre Berbizier || 2005–2007 || 40 |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Nick Mallett]] || 2007–2011 || 21,4 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Jacques Brunel || 2011–2016 || 22,0 |- |{{vlagikoon|Ierland|rugby}} Conor O’Shea || 2016–2019 || 23,1 |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Franco Smith]] || 2019–2021 || 0 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Kieran Crowley || 2021–2023 || 31,50 |- |{{vlagikoon|Argentinië}} Gonzalo Quesada || sedert 2024 || 42,31 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Italiaanse nasionale krieketspan]] * [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Italiaanse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{it}} {{cite book |author=Francesco Volpe |title=Il rugby sottosopra – Grenoble 1997, quando l'Italia ribaltò la Francia e il mondo |publisher=Absolutely Free |year=2014 |isbn=978-8868580124}} * {{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1}} * {{it}} {{cite book |author=Fabrizio Zupo |title=Inseguendo il paradiso del rugby |publisher=Editrice Nutrimenti |year=2007 |isbn=88-88389-85-7}} * {{it}} {{cite book |author=Flavia Sferragatta |title=Le mete dell’allenatore. Prospettive di psicologia dello sport per l’allenatore di rugby |publisher=FrancoAngeli |year=2013 |isbn=88-204-3153-X}} * {{it}} {{cite book |authors=Gianluca Barca, Gian Franco Bellè |title=La sesta nazione. Ottant'anni di storia della Federazione Italiana Rugby |publisher=Grafiche Step editrice |location=Parma |year=2008}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Italy national rugby union team|Italiaanse nasionale rugbyspan}} * {{it}} [https://www.federugby.it/ Amptelike webwerf van die Italiaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy Italië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/italy/ Italië op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Italië]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] l49w93u6yyeqx3m58slewtix9qy6vue 0 40621 2925356 2921778 2026-08-15T19:30:07Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925356 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Ierse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Ierse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Ierland | beeld = Kenteken van die Ierse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) | bynaam = ''Men in green'' (“Mans in groen”) | embleem = [[Klawers|Klawerblaar]] | kaptein = [[Caelan Doris]] | afrigter = {{vlagikoon|Engeland}} [[Andy Farrell]] <small>(sedert 2019)</small> | stadion = [[Aviva-stadion]], [[Dublin]] | kapasiteit = 51&nbsp;700 | patroon_la1 = _thinwhiteborder | patroon_b1 = _whitecollar | patroon_ra1 = _thinwhiteborder | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _band_white | linkerarm1 = 009900 | liggaam1 = 009900 | regterarm1 = 009900 | broek1 = ffffff | kouse1 = 009900 | patroon_la2 = _thingreenborder | patroon_b2 = _greencollar | patroon_ra2 = _thingreenborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _greentop | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 000066 | kouse2 = 000066 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Cian Healy]] (137)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=3;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toppuntebehaler = [[Jonathan Sexton]] (1&nbsp;108)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=3;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Brian O’Driscoll]] (46)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=3;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = {{ENGru}} 7–0 {{IRLru-r}}<br />([[Londen]], [[Engeland]]; 15 Februarie 1875) | grootwen = {{PORru}} 7–106 {{IRLru-r}}<br />([[Algés]], [[Portugal]]; 12 Julie 2025) | grootverloor = {{NZLru}} 60–0 {{IRLru-r}}<br />([[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], [[Nieu-Seeland]]; 23 Junie 2012) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]], [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.irishrugby.ie }} Die '''Ierse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Ireland national rugby union team''; [[Iers-Gaelies]]: ''Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann'') is die nasionale [[rugby]]span wat die hele [[Ierland]] (beide die [[Republiek Ierland]] en [[Noord-Ierland]]) in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Ierland deur die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (''Irish Rugby Football Union'', IRFU) geadministreer. Ierland neem jaarliks aan die [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Ierland is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Ierland mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Ierland se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbekertoernooi in 1987]] het die span aan al tien toernooie deelgeneem en agt keer, behalwe vir [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] en [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], tot die kwarteindrondte gevorder. Ierse rugby dateer terug na 1875 toe Ierland deur Engeland in hulle eerste internasionale rugbywedstryd geklop is. Sedert die voorganger van die Vyf- en Sesnasiestoernooi, die Tuisnasies in 1883 begin is, is die span 16 keer as die kampioen gekroon en het nog agt ander kere die titel gedeel. Sedert [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] in 2000 by die kompetisie aangesluit het om die Sesnasies te vorm het Ierland ses titels verower, mees onlangs in 2024. Ierse spelers dra tradisioneel groen [[Hemp|truie]], wit broeke en groen sokkies. Die span se tuisstadion is [[Aviva-stadion|Aviva]] in [[Dublin]] waar hulle vir die eerste keer in 2010 gespeel het. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Ierland as ’n vlak-een rugbyland. Die Ierse rugbyspan is tans (Maart 2026) derde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en in 2018 is die Ierse rugbyspan deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. Twaalf voormalige Ierse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Ierse nasionale rugbyspan is in die rugbywêreld uniek, aangesien dit die hele Ierland verteenwoordig en nie net een onafhanklike staat nie. Spelers uit beide die Republiek Ierland en Noord-Ierland, een van die vier [[Lande van die Verenigde Koninkryk|lande]] van die [[Verenigde Koninkryk]], mag vir die Ierse rugbyspan uitdraf. Vervolgens gebruik die Ierse rugbyspan nóg een van die lande se volksliedere, nóg een van hul vlae as ’n verteenwoordigende simbool; pleks daarvan gebruik die Ierse nasionale rugbyspan sy eie vlag – dié van die Ierse Rugbyvoetbalunie – en himne. Alternatiewelik betree die span die veld met beide die vlae van Ierland en [[Ulster]], waartoe die ses Ierse graafskappe in Noord-Ierland behoort. As gevolg van die gemeensame span vir beide die Republiek Ierland en Noord-Ierland word die Ierse nasionale rugbyspan, net soos die soortgelyke Ierse nasionale hokkiespan en die [[Ierse nasionale krieketspan]], as ’n belangrike simbool vir vrede en samewerking op die polities verdeelde eiland Ierland beskou. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Ierse Rugbyvoetbalunie}} [[Lêer:Map of IRFU provincial branches.svg|duimnael|Die vier provinsiale beheerliggame van die Ierse Rugbyvoetbalunie]] Die beheerliggaam vir rugby in Ierland is die Ierse Rugbyvoetbalunie (''Irish Rugby Football Union'', IRFU). Die IRFU het in 1879 met die samesluiting van twee beheerliggame ontstaan.<ref name="collins">{{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=The Oval World: A global history of rugby |publisher=Bloomsbury |location=Londen |year=2018 |isbn=978-1-4088-4372-7 |pages=122}}</ref> In 1886 het die IRFU saam met die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het die IRFU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die IRFU bestaan uit die vier provinsiale beheerliggame [[Connacht Rugby]], [[Leinster Rugby]], [[Munster Rugby]] en [[Ulster Rugby]], wat elkeen met sy eie span deelneem aan die internasionale liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]], saam met spanne uit Italië, Skotland, Suid-Afrika en Wallis. Benede word die All-Ireland League tussen 50 spanne uit die hele Ierland beslis. Bo die Verenigde Rugbykampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die IRFU ook ander keurspanne byeen. ''Ireland Wolfhounds'' is die tweede nasionale span van Ierland, gevolg deur ''Emerging Ireland'' (“Opkomende Ierland”). Net soos ander rugbylande beskik Ierland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/ireland-u20/#latest |title=Ireland U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=23 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823200135/https://www.sixnationsrugby.com/team/ireland-u20/#latest |archive-date=23 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Ierland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Ierse nasionale rugbyspan dien. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Bekendstelling van rugby aan Ierland === Ierland beskik oor ’n eeue oue tradisie aan balsporte, wat aan moderne sportsoorte soos rugby, [[sokker]] en [[Gaeliese voetbal]] herinner. Die stel reëls was inkonsekwent en het na gelang van die streek soms heeltemal verskil. Die enigste gemeenskaplike beginsel was om ’n meestal ronde, uit diervelle of -blase bestaande bal van die een veldkant na die ander te beweeg. Van die oudste bekende verslae oor sulke spele in die graafskappe Meath, Louth en Dublin dateer uit die 17de eeu.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Brian Lalor |title=Gaelic football |work=The Encyclopaedia of Ireland |publisher=Gill & Macmillan |location=Dublin |year=2003 |isbn=978-0-7171-3000-9 |pages=421}}</ref> Verskeie Dublinse koerante doen in die jare 1758 tot 1766 verslag oor wedstryde in die omliggende nedersettings. ’n Weergawe, wat veral in die graafskap Kerry gewild was, was [[Caid]], wat op ’n afgebakende gebied en met ’n bepaalde aantal spelers gespeel is. Caid het ook die een of ander ooreenkoms met die latere rugby getoon en veral die grondslag vir Gaeliese voetbal gevorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gaa.ie/news/football-history-and-evolution/ |title=Football – History and Evolution |publisher=[[Gaeliese Atletiekvereniging]] |date=15 Desember 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1854 het voormalige studente van die Rugby-skool en ander openbare skole by die Dublinse Trinity College die Dublinse Universiteitsvoetbalklub (''Dublin University Football Club'', DUFC) gestig, om die speel, wat hulle tydens hul skooldae in [[Engeland]] leer ken het, ook in Ierland te kon uitoefen. Die presiese stigtingsdatum is onbekend, maar ’n advertensie in die ''Daily Express'' op 1 Desember 1855 lees, dat die span sedert meer as ’n jaar bestaan. Die DUFC word dus as die oudste tot vandag toe bestaande rugbyklub wêreldwyd beskou. Geen Dublinse span is toegelaat om teen die eerste span van die DUFC te speel, solank hy nie die tweede span verslaan het nie. Gereeld is wedstryde teen ander Kollegespanne gespeel; van hulle was die Koninklike Skools in [[Armagh]], [[Dungannon]] en [[Enniskillen]].<ref name="dufc">{{en}} {{cite web |url=https://www.dufc.ie/club-history/ |title=Club History |publisher=Dublinse Universiteitsvoetbalklub |date=2019 |accessdate=26 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226012529/https://www.dufc.ie/club-history/ |archive-date=26 Februarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Verskeie ander klubs, waarvan die meeste vandag nog bestaan is vervolgens gestig, insluitende NIFC (1868), Wanderers (1869), Queen’s University (1869), Lansdowne (1873), Dungannon (1873), Co. Carlow (1873), UCC (1874) en Ballinasloe (1875); laasgenoemde het met Athlone saamgesmelt om Buccaneers te word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/irfu/history/history.php |title=History of the Irish Rugby Football Union |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=28 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228083639/http://www.irishrugby.ie/irfu/history/history.php |archive-date=28 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 1868 het Charles Burton Barrington van die DUFC ’n stel reëls gepubliseer. Dit het net min van die Engelse stel reëls verskil, maar dit het die verspreiding van die rugbysport oor die hele eiland vergemaklik en tot die stigting van talle klubs gelei.<ref name="dufc" /> In Desember 1874 is die beheerliggaam Ierse Voetbalunie (''Irish Football Union'') gestig, wat toesig gehou het oor [[Leinster]], [[Munster (Ierland)|Munster]] en dele van [[Ulster]]; ’n Maand later is die Noordelike Voetbalunie van Ierland (''Northern Football Union of Ireland'') gestig, wat in [[Belfast]] werksaam was. In 1879 het albei beheerliggame as die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (''Irish Rugby Football Union'', IRFU) saamgesluit.<ref name="collins" /> In 1884 het Michael Cusack in reaksie op die as ’n bedreiging beskoude verspreiding van Engelse sportsoorte die Gaeliese Atletiekvereniging (''Gaelic Athletic Association'', GAA) gestig, ten einde van ’n identifikasie met die Ierse kultuur deur middel van sport. Vir meer as ’n eeu is volgens reël 42 van die GAA-statuut die deelname aan “vreemde spele” (''foreign games'') op die plekke van dié beheerliggaam verbied; “vreemd” het uitdruklik op rugby, sokker, [[veldhokkie]] en [[krieket]] gemik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://gaelicfootball.eusu.ed.ac.uk/documents/GAA%20Official%20Guide%202003.pdf |title=Official Guide 2003 |publisher=[[Gaeliese Atletiekvereniging]] |date=2003 |accessdate=16 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816230315/http://gaelicfootball.eusu.ed.ac.uk/documents/GAA%20Official%20Guide%202003.pdf |archive-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tot in 1971 is GAA-lede volgens reël 27 self verbied, om aan hierdie sportsoorte deel te neem of om sulke sportsoorte in stadions te besoek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stairnaheireann.net/2016/04/11/1971-the-gaa-lifts-its-ban-on-members-playing-or-attending-foreign-sports-such-as-soccer-or-rugby-3/ |title=1971 – The GAA lifts its ban on members playing or attending ‘foreign’ sports such as soccer or rugby |publisher=Stair na hÉireann / History of Ireland |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === [[Lêer:Ireland-First-Team-1875.jpg|duimnael|Die eerste Ierse nasionale rugbyspan op 15 Februarie 1875 by die Londense [[The Oval (Londen)|Kennington Oval]]]] [[Lêer:South africa ireland teams 1912.jpg|duimnael|Gesamentlike groepfoto van die Ierse en Suid-Afrikaanse spanne op 30 November 1912]] Albei rugbybeheerliggame het aan die begin van 1875 ’n gesamentlike Ierse keurspan saamgestel, om teen die [[Engelse nasionale rugbyspan|Engelse span]] te speel. Die eerste toetswedstryd is op 15 Februarie 1875 op die Londense [[The Oval (Londen)|Kennington Oval]] aangebied en Ierland het met nul teenoor twee doele verloor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |pages=274}}</ref> Soos dit in die vroeë jare van rugby gebruiklik was, het vir albei spanne 20 spelers uitgedraf; die aantal spelers wat tydens een wedstryd vir een span mag uitdraf is eers in 1877 van 20 tot 15 verminder<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |title=Irish International Teams: Results, Scorers, Dates and Venues – 1874 to June 1999 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=21 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221100551/http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |archive-date=21 Desember 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ierland se eerste tuiswedstryd was ook teen Engeland in dieselfde jaar op Leinster Krieketklub se Observatory Lanegrond in Rathmines, aangesien Lansdowne Road – die tuisstadion van die Lansdowne Voetbalklub en later van die IRFU – nie as geskik geag is nie. Die eerste wedstryd op Lansdowne Road is op 11 Maart 1878 gehou, waarin Engeland Ierland met twee doele en ’n drie teenoor nul geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/match/18913.html |title=Ireland 0G – 2G England (FT) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Een jaar vroeër, op 19 Februarie 1877, het die Iere in [[Belfast]] vir die eerste keer teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] te staan gekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/match/18910.html |title=Ireland 0G – 6G Scotland (FT) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het sy eerste toets (ná agt agtereenvolgende nederlae) op 19 Februarie 1881 gewen, toe die Iere Skotland op Ormeau in [[Belfast]] geklop het. Ierland het sy eerste wedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] in [[Cardiff]] op 28 Januarie 1882 gespeel, en weer ’n oorwinning aangeteken. In dieselfde jaar het die beheerliggame van Engeland, Ierland Skotland en Wallis die Tuisnasies-toernooi gestig, die voorloper van die huidige [[Sesnasies-toernooi]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1884 het Ierland vir die wedstryd teen Wallis in Cardiff met twee mans te min vir ’n volledige span opgedaag, waarvolgens twee Walliese plaasvervangers ingestem het om die Ierse span te voltooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_3.htm |title=1882–83 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=25 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325141208/https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_3.htm |archive-date=25 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1886 het die Ierse beheerliggaam saam met sy Skotse en Walliese eweknieë die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref name="rugbyfootballhistory" /> Ná ’n aantal nederlae tydens die eerste vier toernooie het die Iere op 5 Februarie 1887 in Dublin vir die eerste keer teen Engeland geseëvier, met twee doele teenoor nul. In die derde wedstryd in Maart 1888 het Ierland sy eerste oorwinning oor Wallis met ’n doel, ’n drie en ’n skepdoel teenoor nul behaal. Gedurende die 1890’s was rugby veral ’n speel vir die [[Protestantisme|Protestantse]] middelklas, alhoewel hierdie selfbeskouing wat deur die IRFU gekweek is, nie noodwendig met die feite ooreengestem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/news/7889.php |title=Connacht Gear Up For Launch Of New Kits : Irish Rugby &#124; Official Website |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=19 Oktober 2011 |accessdate=1 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101182149/http://www.irishrugby.ie/news/7889.php |archive-date=1 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Onder andere het Rooms-Katolieke instellings Leinster se studentekampioenskap, wat sedert 1887 beslis is, oorheers.<ref name="rugbywar">{{en}} {{cite web |url=https://hira.hope.ac.uk/id/eprint/683/1/Liam%20O%27Callaghan%20Irish%20Rugby_war.pdf |title=Irish Rugby and the First World War |author=Liam O’Callaghan |publisher=School of Health Sciences, Liverpool Hope University |date=2015 |accessdate=21 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721120204/http://hira.hope.ac.uk/id/eprint/683/1/Liam%20O%27Callaghan%20Irish%20Rugby_war.pdf |archive-date=21 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die destydse Protestantse oorheersing in die verenigingsbestuur het ook ’n invloed op die samestelling van die nasionale span gehad. Toe hulle in 1894 vir die eerste keer die jaarlikse toernooi gewen het, was Tom Crean die enigste Katoliek in die span. Bowendien was die geografiese verspreiding beperk: Van die 18 spelers gedurende die drie Tuisnasies-wedstryde was 13 van drie Dublinse klubs – Wanderers, DUFC en Bective Rangers – en die oorblywende vyf was van [[Ulster]] in die noorde van die eiland. Ierland het die Walliese model gevolg en vir die eerste keer sewe agterspelers pleks van ses ingespan. Ná ’n oorwinning oor Engeland in Blackheath het Ierland vir die eerste keer agtereenvolgende tuis- en wegwedstryde gewen, nadat hulle op 24 Februarie hul eerste oorwinning oor Skotland behaal het. Ierland het toe Wallis in Belfast verslaan en vir die eerste keer die Driekroon (''Triple Crown'') ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://therugbyhistorysociety.co.uk/forrest.html |titel=Edmund George Forrest |publisher=The Rugby History Society |author=Patrick Casey |date=2010 |accessdate=24 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324012753/http://therugbyhistorysociety.co.uk/forrest.html |archive-date=24 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het die Tuisnasies-toernooi voor die afloop van die eeu nog twee keer gewen (in 1896 en 1899), sodat teen 1901 al die vier Tuisnasies sukses behaal het in ’n sport wat gewildheid verwerf het onder beide spelers en toeskouers. In Oktober 1899 het die IRFU ’n keurspan na [[Kanada]] – ná ’n uitnodiging deur ’n entrepreneur met ’n Ierse afkoms wat die rugbysport wou ondersteun – gestuur. Tydens die vier weke se toer is elf wedstryde gespeel, waarvan Ierland tien gewen het; hul enigste nederlaag was teen [[Halifax, Nova Scotia|Halifax]] se span. Toetse is egter nie gespeel nie, aangesien destyds nog geen [[Kanadese nasionale rugbyspan]] bestaan het nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=The Oval World: A Global History of Rugby |publisher=Bloomsbury Sport |location=Londen |year=2016 |isbn=978-1-4088-3157-1 |url=https://books.google.ch/books?id=sTRJCgAAQBAJ&pg=PT126&dq=ireland+rugby+1899+canada&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwj33rLwwL7tAhV15eAKHT5bCWEQ6AEwAHoECAQQAg#v=onepage&q=ireland%20rugby%201899%20canada&f=false |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die belangstelling in die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] se eerste besoek op 26 November 1905 was groot en vir die eerste keer was ’n deur die IRFU gereëlde wedstryd uitverkoop. Ierland het die Nieu-Seelandse metode om soos ’n “rover” te speel aangepas en met net sewe voorspelers uitgedraf. Die Iere is voor ’n gehoor van 12&nbsp;000 egter met 15–0 verslaan; Ierland sou sy eerste oorwinning oor die All Blacks eers 111 jaar later aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/37886601 |title=Autumn internationals: Ireland 40-29 New Zealand |publisher=[[BBC]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Tuisnasieskampioenskap 1906 het Ierland die titel met Wallis gedeel. Skaars ’n jaar ná die Nieu-Seelandse besoek het Ierland op 24 November 1906 die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] ontvang; in Belfast het die eerste wedstryd tussen albei spanne in ’n naelskraapse 12–15-nederlaag vir die Iere geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2019/09/20/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07/ |title=The 1st South Africa Tour to the UK and France 1906-07 |publisher=World Rugby Museum |date=20 September 2019 |accessdate=4 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304225305/https://worldrugbymuseum.blog/2019/09/20/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07/ |archive-date=4 Maart 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ierland het sy eerste wedstryd teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] op 20 Maart 1909 in Dublin met 19–8 gewen. Dit was Ierland se destyds hoogste oorwinning in internasionale rugby, hul hoogste puntetelling en ’n nuwe rekord van vyf drieë. Vanaf 1910 het die Franse aan die jaarlikse toernooi deelgeneem, wat toe as die Vyfnasies bekend gestaan het. In 1912 het die Iere weer die titel gedeel, dié keer met Engeland. Op 30 November 1912 het Ierland in sy eerste wedstryd in Dublin teen die Springbokke te staan gekom. Ierland, wat met sewe nuwelinge uitgedraf het, is deur ’n rekordtelling van 38–0 oorweldig, steeds ’n rekordtelling teen Suid-Afrika wat 10 drieë gedruk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2018/05/28/who-was-the-first-substitute-referee/ |title=Who was the first substitute referee? |publisher=World Rugby Museum |date=28 Mei 2018 |accessdate=5 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305015914/https://worldrugbymuseum.blog/2018/05/28/who-was-the-first-substitute-referee/ |archive-date=5 Maart 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Tyd van die wêreldoorloë en verdeling van Ierland === [[Lêer:Ireland-v-Wales-1920.jpg|duimnael|1920-illustrasie van ’n wedstryd tussen Ierland en Wallis]] Met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die IRFU die spelbedryf ingeperk, toetswedstryde is vir die volgende jare nie gespeel nie. In die veldslae van die oorlog het nege aktiewe of voormalige spelers gesneuwel. Al hierdie slagoffers het as vrywilligers aan die oorlog deelgeneem, aangesien in Ierland geen diensplig bestaan het nie – in teenstelling met Groot-Brittanje, waar dit in 1916 ingevoer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.therugbyhistorysociety.co.uk/irishww1.html |title=Irish Internationals who Died in World War 1 |publisher=The Rugby History Society |author=Patrick Casey |date=2010 |accessdate=16 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916235132/http://www.therugbyhistorysociety.co.uk/irishww1.html |archive-date=16 September 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die IRFU het die klubs uitdruklik aangemoedig om soveel spelers as moontlik vir die militêre diens te werf. Hulle het selfs ’n eie vrywilligerkorps saamgestel, wat in die [[Slag van Gallipoli]] geveg het. Daarbenewens het die IRFU met ’n persveldtoeg rugbyspelers se bereidwilligheid in opofferings en verdediging probeer beklemtoon en hulle in vergelyking met ander, volgens bewerings minder “lojale” sportsoorte, probeer beter daarstel. Rugby is as ’n verpersoonliking van [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] en [[Edwardiaanse tydperk|Edwardiaanse]] ideale beskou: energiek, manlik, militaristies en patrioties. Volgens latere ondersoeke was die aandeel rugbyspelers onder die rekrute – ondanks die aanhoudende propaganda – net effens hoër as dié van ander bevolkingsgroepe.<ref name="rugbywar" /> Alhoewel die rugbysport aanhangers veral in die anglofiele en unionistiese dele van die Ierse bevolking gewerf het, het dit ook in die nasionalistiese-republikeinse kringe toenemende gewildheid ervaar, ondanks die sterk mededinging van die deur die GAA bevorderde sportsoorte. Byvoorbeeld was [[Éamon de Valera]], later langdienende [[Taoiseach]] (eerste minister) van die onafhanklike Republiek Ierland, in sy jeug ’n entoesiastiese rugbyspeler. Die leierskap van die beheerliggaam is nog ’n ruk lank deur verteenwoordigers van die Protestantse elite oorheers, maar die invloed van die Katolieke het stadigaan gegroei. Dit is een van die redes hoekom die IRFU ná die Ierse onafhanklikheidsoorlog van ’n wegbreek van die Noord-Ierse klubs gespaar is en ondanks die politieke verdeling die hele eiland bly verteenwoordig het. Verskeie ander sportsoorte het hierdie model gevolg, terwyl sokker die enigste belangrike uitsondering is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Anthony J. Jordan |title=Eamon de Valera 1882–1975. Irish: Catholic; Visionary |publisher=Westport Books |location=Dublin |year=2010 |isbn=978-0-9524447-9-4 |pages=279}}</ref> Ná die hervat van die Vyfnasies in 1920 het Ierland tydens drie agtereenvolgende toernooie net die laaste plek behaal; onder andere moes die span in 1920 sy eerste tuisnederlaag teen Frankryk en in 1921 sy eerste wegnederlaag toelaat. Die prestasies het geleidelik verbeter en tydens die Vyfnasies 1926 het Ierland die kans op sy eerste Grand Slam – d.w.s. ’n toernooi-oorwinning met seges oor al die ander deelnemende spanne – gehad. Ierland is in die laaste wedstryd egter deur Wallis met 11–8 verslaan en moes toe die titel met die Skotte deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/international/an-emblem-of-united-ireland-when-wales-crushed-ireland-s-1926-triple-crown-hopes-1.3824333 |title=‘An emblem of united Ireland’: When Wales crushed Ireland’s 1926 Triple Crown hopes |publisher=The Irish Times |author=Ruaidhrí Croke |date=14 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1927 het Ierland weer die titel met Skotland gedeel; ná hul enigste nederlaag teen Engeland het die Iere die Grand Slam weer misgeloop. Op 12 November dieselfde jaar het Ierland vir die eerste keer die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gehuisves; hulle is naelskraap met 3–5 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://en.espn.co.uk/australiatour/rugby/match/19346.html |title=Ireland (0) 3 – 5 (5) Australia (FT) |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809104049/http://en.espn.co.uk/australiatour/rugby/match/19346.html |archive-date=9 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die toernooie van 1927 tot 1931 het Ierland tweede geëindig. Nadat Frankryk weens skynamateurisme uitgesluit is en die toernooi weer die Tuisnasies geword het, het in 1932 weer ’n gedeelde titel gevolg. Tydens die Tuisnasies 1935 het die Iere vir die eerste keer in 36 jaar die alleenlike kampioen geword, ’n verdere gedeelde titel het in 1939 gevolg. Die politieke verdeling van die eiland het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] na vore getree: In die Republiek Ierland, wat ’n streng neutraliteit gehandhaaf het, is die spelbedryf in teenstelling met die Britse Noord-Ierland net min ingeperk. Agt Noord-Ierse nasionale spelers het in die oorlog gesneuwel, daarbenewens was [[Paddy Mayne]] (wie in ses toetswedstryde uitgedraf het) ’n stigterslid van die eenheid Spesiale Lugdiens.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://wartimeni.com/article/irish-rugby-internationals-at-war/ |title=Irish rugby internationals in World War Two |publisher=Wartime NI |datum=2020 |accessdate=5 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205022404/https://wartimeni.com/article/irish-rugby-internationals-at-war/ |archive-date=5 Desember 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Suksesvolle naoorlogse tydperk === [[Lêer:Hewitt sarandon rugby.jpg|duimnael|W. J. Hewitt en Miguel Angel Sarandón poseer saam tydens die Ierse span se 1952-toer na Argentinië]] In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks van wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie. Die jaarlikse toernooi is vanaf 1947 hervat en het ná die heraansluiting van Frankryk vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies geword. Tydens die Vyfnasies 1947 het die Iere Engeland met 22–0 verslaan, in dié tyd hulle hoogste oorwinning oor die Engelse.<ref name="IRLvENG">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6389727.stm |title=Ireland v England |publisher=[[BBC]] |date=24 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As deurslaggewend vir hierdie sukses word die kaptein [[Con Murphy]] beskou – hy was die enigste speler, wat voor en ná die oorlog vir die nasionale span uitgedraf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/con-murphy-dies-aged-88-1.1084604 |title=Con Murphy dies aged 88 |publisher=The Irish Times |date=10 April 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n swak 3–16-nederlaag teen die besoekende Wallabies in Desember 1947 het tydens die daaropvolgende Vyfnasies 1948 die grootste sukses tot dusver gevolg. Die Iere het weg oor Frankryk en Engeland en tuis oor Skotland en Wallis geseëvier. Daarmee het Ierland sy eerste Grand Slam beklink. Hierby het die taktiek van [[Jack Kyle]], wat as een van die beste Ierse spelers beskou word, ’n belangrike rol gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/mar/20/ireland-grand-slam-1948-six-nations |title=Sweet memories of an age when the grand slam was called a clean sweep |publisher=[[The Guardian]] |author=Eddie Butler |date=20 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1949 het Ierland die toernooi weer gewen, dié keer met ’n Driekroon. Die Vyfnasies 1950 word vir die vliegtuigongeluk in Llandow onthou. Op 12 Maart 1950 het ’n groep Walliese ondersteuners, wat die beslissende wedstryd in [[Dublin]] bygewoon het, met ’n huurvlug teruggekeer. Tydens landing het die vliegtuig, ’n [[Avro Tudor]], neergestort, waarby 80 van die 83 passasiers aan boord dood is. Dit was die destyds ergste siviele vliegtuigramp.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/exhibits/IvW-1950.htm |title=The 1950 Welsh Triple Crown & Llandow Air Disaster |publisher=World Rugby Museum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1951 het Ierland weer die kans op ’n Grand Slam gehad, nadat hulle die eerste drie wedstryde teen Frankryk, Engeland en Skotland naelskraap gewen het. Die beslissende wegwedstryd teen Wallis het egter in ’n 3–3-gelykop geëindig, waarvolgens Ierland nie aan sy voorneme voldoen het nie; hulle het nogtans met die titel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/when-slam-doors-shut-on-irish-hopes-1.353887 |title=When Slam doors shut on Irish hopes |publisher=The Irish Times |date=29 Maart 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die Kanadatoer in 1899 het Ierse spelers oor dekades heen net in die Suidelike Halfrond getoer, as hulle deur die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] gekeur is. Dit het in 1952 verander, toe die IRFU oorsese toere weer begin reël het. Tydens die eerste toer in Augustus en September het Ierland Suid-Amerika besoek, maar sy voortgang het aanvanklik onseker geblyk. Kort ná hul vertrek is [[Eva Perón]] oorlede, waarna [[Argentinië]] in nasionale rou verkeer het. Al die nege beplande wedstryde het egter plaasgevind, waarvan twee wedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]], die Argentynse nasionale span. Hulle het in onderskeidelik ’n gelykop en ’n oorwinning vir Ierland geëindig, maar geen toetsstatus geniet nie.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://uar.com.ar/wp-content/themes/wpbootstrap/pdf/1950/1952.pdf |title=Memoria y Balance |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=24 November 1952 |accessdate=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926030705/https://www.uar.com.ar/wp-content/themes/wpbootstrap/pdf/1950/1952.pdf |archive-date=26 September 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 27 Februarie 1954 het Ierland teen Skotland op Ravenhill in Belfast gespeel. Kaptein Jim McCarthy het die IRFU-president Sarsfield Hogan die vorige aand ingelig, dat die elf spelers uit die Republiek Ierland tydens die speel van ''[[God Save the Queen]]'' nie langs die Skotte sou staan nie. Tydens ’n geheim vergadering net voor die afskop is ooreengekom, om ’n verkorte weergawe van die Britse himne – bekend as ''The Salute'' – te speel en in die toekoms nie meer wedstryde in Belfast aan te bied nie. Die vier Noord-Ierse spelers het eers later van die vergadering kennis gekry: Hulle is meegedeel dat die Katolieke in die span in die kleedkamer vir die ernstig siek [[Pous Pius XII]] sou bid. Die IRFU het geen probleem met die kwytskelding van wedstryde in Belfast gehad nie: Eerstens het dit konflik tussen Unioniste en Republikeine vermy en tweedens het die veel groter stadion in Dublin in elk geval meer inkomste opgelewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2007/feb/27/comment.gdnsport3 |title=How Ravenhill rebels made an issue out of an anthem |publisher=[[The Guardian]] |author=Frank Keating |date=27 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Maer jare en Noord-Ierland-konflik === [[Lêer:Irlanda en argentina 1970.jpg|duimnael|Die Ierse 1970-span wat op Estadio Ferro Carril Oeste teen Argentinië gespeel het]] Gedurende die middel-1950’s het die Vyfnasies vir Ierland minder suksesvol verloop. Onder andere het Ierland in die jare 1955, 1958, 1960, 1961, 1962 en 1964 net die laaste plek behaal. Uitblinkers in hierdie tydperk was redelik skaars. Byvoorbeeld het Ierland op 18 Januarie 1958 die Wallabies met 9–6 verslaan, die eerste oorwinning oor een van die drie groot spanne van die Suidelike Halfrond. Tydens die Vyfnasies 1959 het Ierland die Franse van hul Grand Slam ontneem, nadat die reeds amptelike titelhouer met 9–5 verslaan is. Die Franse het tydens die Vyfnasies 1960 wraak geneem en Ierland met ’n rekordtelling van 23–6 verslaan. ’n Verdere oorsese toer is in 1961 na Suid-Afrika en [[Rhodesië]] gereël, maar die enigste toetswedstryd teen die Springbokke in [[Kaapstad]] het in ’n swak 8–24-nederlaag geëindig. Gedurende die middel-1960’s het Ierland se prestasies tydens die jaarlikse toernooi heelwat verbeter, alhoewel hulle nie met die destyds oorheersende Walliesers en Franse kon meeding nie. Byvoorbeeld het die Iere tydens die Vyfnasies 1965 beide Engeland en Skotland verslaan, waarin hulle sedert 1951 nie meer geslaag het nie. Aansluitend het hulle op 10 April 1965 Suid-Afrika tuis met 9–6 verslaan, hul eerste oorwinning oor die Springbokke.<ref>{{en}} {{cite web |last=CR's Video Vaults |title=Ireland vs South Africa Rugby 1965 |url=https://www.youtube.com/watch?v=J8kRe1K97Ps |publisher=[[Youtube]] |date=28 Junie 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1967 is die Wallabies twee keer verslaan: in Januarie in Dublin en tydens die eerste Ierse toer na Australië in Mei in [[Sydney]]. Die beplande ontmoeting met die All Blacks tydens Nieu-Seeland se Europatoer dieselfde jaar moes weens ’n uitbreek van die [[Bek-en-klouseer]] gekanselleer word.<ref name="beckons">{{en}} {{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/event/story.cfm?c_id=1500971&ObjectID=10357266 |title=Beach beckons as All Blacks celebrate history |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=27 November 2005 |accessdate=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930014500/http://www.nzherald.co.nz/event/story.cfm?c_id=1500971&ObjectID=10357266 |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Oktober 1968 het die Iere hul vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Wallabies aangeteken. Enkele maande later het hulle die kans gehad, om die Vyfnasies saam met ’n Grand Slam te wen, maar hulle is in die laaste wegwedstryd deur Wallis met 24–11 verslaan. Gedurende [[herfs]] 1969 het die IRFU daarop besluit, om Ronnie Dawson as die eerste Ierse hoofafrigter aan te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.leinsterrugby.ie/dawson-inducted-into-irb-hall-of-fame/ |title=Dawson inducted into IRB Hall of Fame |publisher=[[Leinster Rugby]] |date=19 November 2013 |accessdate=6 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906064659/https://www.leinsterrugby.ie/dawson-inducted-into-irb-hall-of-fame/ |archive-date=6 September 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 10 Januarie 1970 het die Iere teen die Springbokke tuis in ’n 8–8-gelykop gespeel. Die Vyfnasies 1972 kon weens die Noord-Ierland-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie in [[Derry]], waartydens 13 ongewapende betogers deur Britse soldate doodgeskiet is, het groot betogings in Dublin plaasgevind. Die Britse ambassade is op 2 Februarie deur die woedende skare afgebrand. Op 14 Februarie het die [[Skotse Rugbyunie]] aangekondig, dat die Skotse span nie na Ierland sou vertrek nie. Dié beheerliggaam was bekommerd oor die spelers se veiligheid, nadat hulle dreigbriewe, vermoedelik van die IRA, ontvang het. Sowat twee weke later het ook die [[Walliese Rugbyunie]] sy onttrekking aangekondig, nadat Walliese spelers ook bedreig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland |publisher=Wales Online |author=Mark Orders |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Franse Rugbyfederasie]] was egter onbeïndruk en het ’n bykomende vriendskaplike wedstryd op 29 April in Dublin gereël, waardeur die IRFU minstens ’n deel van die verlore inkomste kon maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/159995.html |title=Rewind to 1972: A troubled year |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=24 Februarie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1973 het Engeland ten spyte van soortgelyke dreigemente vir hul wedstryd in Dublin opgedaag en ná hul aankoms by die Lansdowne Road ’n staande applous van vyf minute lank ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/the-day-england-won-a-lansdowne-ovation-1.353883 |title=The day England won a Lansdowne ovation |publisher=The Irish Times |date=29 Mei 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het dié wedstryd met 18–9 gewen. Die Engelse kaptein, John Pullin, het skertsend daarna verwys: “Ons is miskien nie baie goed nie, maar ten minste het ons opgedaag” (''We might not be very good but at least we turned up'').<ref name="TurnedUp">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2350186/Breaking-the-losing-streak.html |title=Breaking the losing streak |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Paul Ackford |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne op dieselfde plek geëindig en die titel gedeel. Tydens die toernooi het die All Blacks deur Europa getoer. Op 20 Januarie 1973 was Ierland op die punt om die All Blacks vir die eerste keer te verslaan, dié wedstryd het egter in ’n 10–10-gelykop geëindig.<ref name="beckons" /> === Aan die einde van die amateurtydperk === [[Lêer:Australia v Ireland 1979.jpg|duimnael|’n Ierse lynstaan tydens hul tweede toets teen die Wallabies in Sydney, 1979]] Tydens die Vyfnasies 1974 het die Ierse vir die eerste keer in 23 jaar ’n ongedeelde titel gewen. Gedurende die middel-1970’s het die prestasies van die span vir ’n rukkie weer verminder en in 1977 het hulle op die laaste plek geëindig, nadat Ierland in al sy vier wedstryde verslaan is. Anders as oorspronklik verwag was die Australiese toer in Junie 1979 suksesvol: Ierland het albei toetse teen die Wallabies gewen en sodoende vir die eerste keer ’n toetsreeks beklink.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1980–81 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |year=1980 |isbn=0-362-02018-3 |pages=28–32}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1981 kon die Iere weer geen oorwinning aanteken nie en hulle het op die laaste plek geëindig. In 1977 het die regeringshoofde van die [[Britse Statebond]] die Gleneagles-ooreenkoms onderteken, ten einde van ’n sportiewe isolasie van die Suid-Afrikaanse [[apartheid]]stelsel. Aangesien Ierland geen lidland van die Britse Statebond is nie, het die IRFU dié ooreenkoms geïgnoreer en hulle het in Mei en Junie 1981 ’n toer na Suid-Afrika gereël. Hierdie voorneme is in die openbaar skerp gekritiseer. ’n Aantal sleutelspelers het aangekondig, dat ’n deelname teenstrydig met hul gewete sou wees, terwyl ander beroepsverpligtinge vir hul onttrekking voorgegee het. Politieke partye, [[Kerk (organisasie)|kerke]], vakbonde, studente-organisasies en sportverenigings het by die IRFU vir ’n kansellasie van die toer gepleit, omdat dit Ierland se goeie reputasie sou skade kon toedien. Die Ierse buitelandse minister, Brian Lenihan, het dit nie as ’n sportgebeurtenis beskou nie, maar as ’n suiwer politieke daad. Protes is ook deur die [[African National Congress]] en die [[Verenigde Nasies]] aangeteken. Die IRFU was egter onbeïndruk en het met hul omstrede voorneme voortgegaan en hulle het die vreemde oënskynlike standpunt ingeneem, die toer sou die apartheid nie ondersteun nie en dié stelsel eerder skade toedien. Ter vermyding van protes tydens hul vertrek aan die Dublinse lughawe het die spanlede in Engeland ontmoet en van daar af verder gereis. Op ’n sportiewe vlak was die toer minder suksesvol; die Iere is in vier van sewe wedstryde verslaan, insluitende die twee toetse teen die Springbokke.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/answering-apartheids-call-29839040.html |title=Answering Apartheid's call |publisher=Irish Independent |author=Eamonn Sweeney |date=14 Desember 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> ’n Jaar later, tydens die Vyfnasies 1982, het die Ierse span die eerste Driekroon in 33 jaar ingepalm; die moontlike Grand Slam het hulle in die laaste wedstryd met ’n 9–22-wegnederlaag teen Frankryk misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s739/st181826.htm |title=Ireland in the Five Nations of 1982 |publisher=Rugby Network |author=Gary Watton |date=12 April 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1983 het Ierland die titel met die Franse gedeel en tydens die Vyfnasies 1985 het Ierland weer die alleenlike titel, saam met die Driekroon, ingepalm (hul laaste in die 20ste eeu). Frankryk het Ierland met ’n gelykopuitslag opnuut van ’n moontlike Grand Slam ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s739/st181837.htm |title=Ireland in the Five Nations of 1985 |publisher=Rugby Network |author=Gary Watton |date=12 April 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 1 November 1986 het die Iere rugbygeskiedenis gemaak: In hul eerste toets teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]], wat ’n halwe jaar voorheen die Vyfnasies-titelhouer Frankryk verslaan het, het Ierland tuis met 60–0 gewen en in dié proses tien drieë gedruk. Dit was die destyds hoogste oorwinning van ’n nasionale span wêreldwyd.<ref>{{YouTube|sFnly53A_zg|Ireland 60 Romania 0 – November 1st 1986 – BBC News report}}</ref> Die IRVR het Ierland vir die [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Australië en Nieu-Seeland uitgenooi, die eerste rugbywêreldbekertoernooi. Twee jaar voorheen was die IRFU gekant teen die invoering van rugbywêreldbekertoernooie, omdat hulle ’n stadige professionalisering en ’n oorgebruik van die werkende amateurspelers gevrees het. Die uiteindelik geklopte beheerliggaam het aansluitend ’n tyd lank dit ’n “kompetisie om die [[Webb Ellis-beker]]” genoem en die benaming rugbywêreldbekertoernooi vermy. ’n Aanval deur die IRA het die Ierse voorbereiding op die toernooi oorskadu: Die Noord-Ierse spelers [[Nigel Carr]], [[David Irwin]] en [[Philip Rainey]] was op pad na ’n opleidingssessie in Dublin, toe hul motor net voor die grens van die Republiek Ierland deur die ontploffingsgolf van ’n afstandbeheerde motorbom getref is. Al drie insittendes het beserings opgedoen; Carr s’n was die ergste, waarvolgens hy sy sportloopbaan moes beëindig. Die teiken van dié aanval was die Here Regter [[Maurice Gibson]], wie op die teenoorgestelde rigting op pad was en saam met sy vrou Cecily dood is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/world-cup/comment/tony-wards-memories-of-1987-it-was-a-maiden-voyage-loaded-with-drama-26769792.html |title=Tony Ward's memories of 1987: It was a maiden voyage loaded with drama |publisher=Irish Independent |date=8 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/the-5-worst-rugby-disasters-in-history/2/ |title=The 5 worst rugby disasters in history – 4. IRA bombing |publisher=Irish Independent |date=15 April 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland is in sy eerste wedstryd deur Wallis verslaan, hulle het ná maklike oorwinnings oor Kanada en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] op die tweede plek geëindig en vir die kwarteindrondte gekwalifiseer. Hulle is egter deur die medegasheer Australië met 33–15 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van 1988 het Ierland vir die eerste keer teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] te staan gekom en albei wedstryde gewen. Daarteenoor het Ierland tydens die Vyfnasies ’n tyd lank gesukkel: Vanaf 1988 tot in die laaste Vyfnasies 1999 het hulle nooit beter as die naaslaaste plek gevaar nie; in 1988, 1992, 1996, 1997 en 1998 het hulle op die laaste plek geëindig. Suksesse was skaars; byvoorbeeld het Ierland op 27 Oktober 1990 tuis sy eerste amptelike toets teen Argentinië gewen, 38 jaar ná die eerste nieamptelike ontmoeting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/time-to-recognise-uncapped-irish-internationals-who-tackled-the-pumas-1.3692549 |title=Time to recognise uncapped Irish internationals who tackled the Pumas |publisher=The Irish Times |author=John O’Sullivan |date=9 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul eerste toer na die pas onafhanklike [[Namibië]] in Julie 1991 het egter teleurstellend verloop. Hulle is in albei toetse in [[Windhoek]] deur die [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibiese span]] verrassend verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/rugby/my-namibia-nightmare-28062638.html |title=My Namibia nightmare |publisher=Belfast Telegraph |author=Gavin Mairs |date=4 Julie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 1991]] is in die destydse Vyfnasies aangebied, waardeur Ierland twee van sy drie groepwedstryde in Dublin kon speel. Hulle het [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] maklik verslaan, maar hulle is in [[Edinburg]] naelskraap deur Skotland geklop. In die kwarteindstryd in Dublin het Ierland teen Australië die meeste tyd voorgeloop en was op die punt van ’n verrassende oorwinning. Nadat [[Michael Lynagh]] die beslissende drie gedruk het, is hulle egter met 19–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die laaste twee wedstryde tydens die rugbywêreldbekertoernooi was die begin van elf agtereenvolgende nederlae, wat tot in Maart 1993 sou streek en nog steeds ’n negatiewe rekord is. In November 1993 het Ierland vir die eerste keer ’n toets teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] gespeel en gewen. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika is Ierland in die eerste wedstryd deur Nieu-Seeland gemaklik verslaan en hulle het aansluitend Japan maklik geklop. ’n Naelskraapse 24–23-oorwinning in [[Johannesburg]] oor Wallis het die tweede plek in die groep verseker. Die Iere het in hul derde agtereenvolgende kwarteindrondte te staan gekom, maar hulle is deur die dominante Franse met 36–12 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Begin van die professionele tydperk === [[Lêer:Croke park 2.jpg|duimnael|Ierland tydens die Sesnasies 2007 op Crokepark in Dublin]] [[Lêer:Paul O'Connell Ireland Rugby.jpg|duimnael|Paul O’Connell wen die lynstaan teen Argentinië in 2007]] [[Lêer:2009 Six Nations Champions - Ireland.jpg|duimnael|Brian O’Driscoll hou die 2009-Sesnasies Grand Slam-trofee omhoog]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Die Iere het aan die begin van die professionale tydperk gesukkel. Naas die reeks nederlae tydens die Vyfnasies het hulle drie agtereenvolgende nederlae teen Italië gely; die Italianers was van voorneme om by die vernaamste Europese rugbylande aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby-world-cup-2019/2011/0929/285413-rwc_blog_italy_ireland_oshea/ |title=RWC Blog: Italy's Golden Era against Ireland |publisher=RTÉ News |date=29 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1998 is die Nieu-Seelandse Warren Gatland as afrigter benoem en hy het die onsuksesvolle Brian Ashton vervang. Gatland het egter nie onmiddellike sukses behaal nie, aangesien Ierland tydens die Vyfnasies 1998 weer op die naaslaaste plek geëindig het.<ref name="gatland">{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/warren-gatland-1981914-Mar2015/ |title=The Gatland seasons: How Ireland fared during the four years when Warren was king |publisher=The 42 |date=9 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 1999]] is hoofsaaklik in Wallis aangebied, maar Ierland het al sy groepwedstryde in Dublin gespeel. Hulle het, soos verwag, maklike oorwinnings oor die Verenigde State en Roemenië aangeteken, maar Ierland is ook deur die latere kampioen Australië met 23–3 verslaan. As tweede in hul groep moes Ierland in die uitspeelrondte vir die kwarteindstryd speel, waar hulle deur Argentinië met 28–24 geklop is en vir die eerste keer nie tot die kwarteindrondte kon vorder nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van hierdie laagtepunt het die Ierse rugby egter verbeter. In die loop van professionalisering het die IRFU die vier tradisionele keurspanne van die provinsiale beheerliggame van [[Connacht Rugby|Connacht]], [[Leinster Rugby|Leinster]], [[Munster Rugby|Munster]] en [[Ulster Rugby|Ulster]] in professionele spanne omgeskep. Hulle was finansieel sterk genoeg om van die beste spelers in hul eie land te behou en te verhoed dat hulle na Engeland of Frankryk gaan. Daarbenewens het hulle ook noue verhoudings met amateurklubs en skole aangeknoop, wat ’n konstante aanbod aan talent gewaarborg het. Die stigting van die [[Verenigde Rugbykampioenskap|Keltiese Liga]] in 2001 (nou bekend as die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]) het die Ierse provinsiale spanne met gereelde rugbywedstryde van ’n hoë gehalte voorsien en tot ’n merkbare kwaliteitsverbetering gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/rugby-professional-new-breed-book-2290918-Aug2015/ |title=It's 20 years today since rugby turned professional and it's now a different beast |publisher=The 42 |date=26 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met die aansluiting van Italië by die jaarlikse toernooi in 2000 het dit die Sesnasies geword en die koms van die nuwe toernooiformaat het met die Ierse herlewing saamgeval. Tydens die Sesnasies 2001 het Ierland as naaswenner geëindig, hul beste prestasie in 15 jaar; net ’n wegnederlaag teen Skotland het hulle van die Grand Slam ontneem. Ondanks hierdie sukses het die IRFU Warren Gatland se kontrak nie verleng nie en hulle het hom in November 2001 met sy adjunk Eddie O’Sullivan vervang.<ref name="gatland" /> Tydens die Sesnasies 2003 het Ierland die beslissende tuiswedstryd om die Grand Slam teen Engeland op Lansdowne Road met 6–42 verloor, waardeur ’n reeks van tien agtereenvolgende oorwinnings op eie bodem sedert September 2002 beëindig is. Ná ’n suksesvolle voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi met oorwinnings oor Wallis, Italië en Skotland het die Iere met optimisme na die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië vertrek. Tydens die groepfase het hulle Roemenië en Namibië maklik verslaan, naelskraap teen Argentinië met 16–15 gewen, en is naelskraap deur die gasheer geklop. As naaswenner van hul groep het Ierland weer tot die kwarteindrondte gevorder, maar hulle is deur Frankryk met 43–21 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2004 was Ierland die eerste span wat die wêreldkampioen Engeland verslaan het; daarmee het hulle hul eerste Driekroon in 19 jaar gewen en as naaswenner net na Frankryk geëindig. Tydens die [[2004 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Ierland sy eerste oorwinning oor die Springbokke sedert 1965 aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2004/nov/15/rugbyunion.irelandrugbyunionteam |titel=O’Gara delivers payback to put record straight |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=15 November 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Verdere Driekrone het in 2006 en 2007 gevolg, nadat Frankryk in albei toernooie die Ierse titeloorwinning verhoed het. Tussen albei toernooie het Ierland tydens die [[2006 eindjaarrugbytoetsreeks]] tuisoorwinnings oor beide Suid-Afrika en Australië aangeteken. Die Sesnasies 2007 was histories op verskeie maniere: Ná die sloping van die stadion Lansdowne Road was die span vir drie jaar van ’n vervangingslokaal in Dublin afhanklik. Die [[Gaeliese Atletiekvereniging]] (GAA) het onder toenemende druk verkeer om hul stadion [[Crokepark]] in hierdie tydperk beskikbaar te stel. Nie net die IRFU het daarop aanspraak gemaak nie, maar ook die Sokkervereniging van Ierland (''Football Association of Ireland'') wat saam met Skotland ’n gemeensame bod vir die aanbieding van die [[Europese Sokkerkampioenskap 2008]] beplan het. In September 2002 het die GAA nog steeds geweier om hul omstrede reël 42, wat die beoefening van “vreemde spele” verbied het, te verslaap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/northern_ireland/2259736.stm |title=Croke Park ruled out for Euro 2008 |publisher=[[BBC]] |date=15 September 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee en ’n half jaar later het dié beheerliggaam van mening verander en in April 2005 het die GAA-kongres met die vereiste tweederdemeerderheid van die afgevaardigdes sokker en rugby uiteindelik toegelaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/news/2005/0416/62039-gaa/ |title=GAA Congress Rule 42 decision welcomed |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=16 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste rugbywedstryd op Crokepark was op 11 Februarie 2007 die Sesnasies-wedstryd teen Frankryk. Die daaropvolgende wedstryd teen Engeland op 24 Februarie was omstrede, omdat ''God Save the Queen'' op ’n plek gespeel sou word, waar Britse soldate op Bloed-Sondag in 1920 14 toeskouers geskiet het.<ref>{{en}} {{cite web |author=John A. Murphy |url=https://www.independent.ie/irish-news/god-save-the-queen-at-joness-road-a-remarkable-moment-26284813.html |title='God Save the Queen' at Jones's Road a remarkable moment |publisher=Irish Independent |date=18 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Terwyl die Republican Sinn Féin voor die stadion protes aangeteken het, het die Ierse span met 43–13 geseëvier en hulle hoogste oorwinning oor Engeland in dié tyd aangeteken.<ref name="IRLvENG" /> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk was Ierland een van die medegunstelinge, maar hul toernooi het heeltemal teleurstellend verloop. Ná twee naelskraapse oorwinnings oor die vermeende buiteperde Namibië en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] is hulle deur Frankryk en Argentinië verslaan. Vervolgens is Ierland reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2008 is Ierland drie keer verslaan, waarna O’Sullivan as hoofafrigter bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/irish/7306032.stm |title=O’Sullivan quits as Ireland coach |publisher=[[BBC]] |date=19 Maart 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Aansluiting by die wêreldklas === [[Lêer:Australia vs Ireland 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Ierland teen Australië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|duimnael|Die Ierse nasionale rugbyspan nadat hulle die Sesnasies 2014 gewen het]] [[Lêer:Ireland vs Romania 2015 RWC (5).jpg|duimnael|Ierland teen Roemenië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] Onder O’Sullivan se opvolger Declan Kidney het Ierland tydens die Sesnasies 2009 nie net die titel gewen nie, maar ook hul tiende Driekroon en tweede Grand Slam (sedert 1948) gewen. Hierdie prestasies het hulle in die laaste wegwedstryd teen Wallis beklink, toe [[Ronan O’Gara]] drie minuut voor die eindfluitjie ’n skepdoel vir hul 17–15-sege aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7954758.stm |title=2009 Six Nations |publisher=[[BBC]] |date=22 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/rugby/sixnations/2009/0321/ireland.html |title=Wales 15–17 Ireland |publisher=RTÉ |date=21 Maart 2009 |accessdate=22 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322174905/http://www.rte.ie/sport/rugby/sixnations/2009/0321/ireland.html |archive-date=22 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n gelykop teen Australië en oorwinnings oor Fidji en die destydse wêreldkampioen Suid-Afrika tydens die [[2009 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Ierland vir die eerste keer gedurende die professionele tydperk ’n jaar onoorwonne afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/ten-out-of-ten-ireland-s-unbeaten-2009-in-rugby-1.781304?mode=amp |title=Ten out of ten: Ireland's unbeaten 2009 in rugby |publisher=The Irish Times |date=3 Desember 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vervolgens is die Ierse afrigter Kidney deur die IRR aangewys as “afrigter van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/kidney-named-coach-of-the-year-1.1230270 |title=Kidney named Coach of the Year |publisher=[[The Irish Times]] |date=28 Junie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In hul laaste wedstryd van die Sesnasies 2010, en die laaste wedstryd op Crokepark, is Ierland deur Skotland met 23–20 geklop en van die Driekroon ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8578135.stm |title=Ireland 20–23 Scotland |publisher=[[BBC]] |date=20 Maart 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het sy eerste tuiswedstryd op die nuwe Dublinse [[Aviva-stadion]] op 6 November 2010 teen Suid-Afrika gespeel; hulle is naelskraap met 21–23 verslaan.<ref name="IRLvRSA">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/irish/8296992.stm |title=SA to play in Aviva rugby opener |publisher=[[BBC]] |date=8 Oktober 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die wegwedstryd teen Wallis tydens die Sesnasies 2011 het Ronan O’Gara die eerste Ier en die vyfde rugbyspeler geword, wat in toetswedstryde die mylpaal van 1&nbsp;000 punte behaal het. [[Brian O’Driscoll]] het in die daaropvolgende tuiswedstryd teen Engeland ’n verdere rekord aangeteken, toe hy sy 25ste drie tydens Sesnasies druk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/odriscoll-sets-alltime-try-record-20110320-1c1sh.html |title=O’Driscoll sets all-time try record |publisher=The Sydney Morning Herald |date=19 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vir Ierland het die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland baie belowend afgeskop, nadat hulle in die groepfase die Verenigde State, Australië, [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] en Italië verslaan het. In die kwarteindrondte is hulle egter deur Wallis met 10–22 verras en uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14830264 |title=Rugby World Cup 2011: Wales 22-10 Ireland |publisher=[[BBC]] |date=8 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2012 midjaarrugbytoetsreeks]] het hulle twee keer weg teen Nieu-Seeland te staan gekom. In die eerste toets is Ierland naelskraap met 19–22 verslaan, waarop in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] ’n 0–60 gevolg het, hul ergste nederlaag tot vandag toe.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/rugby/26771.php |title=Ireland End Tour With Heavy Loss |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=23 Junie 2012 |accessdate=28 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628113450/http://www.irishrugby.ie/rugby/26771.php |archive-date=28 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/18526474 |title=New Zealand 60-0 Ireland |publisher=[[BBC]] |author=Lyle Jackson |date=23 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2013 het ook teleurstellend verloop. Ierland het sy eerste tuisnederlaag teen Engeland in tien jaar gely en hul eerste nederlaag teen Italië tydens die Sesnasies nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/rugby/28351.php |title=Penalties Decide It As Ireland Lose Brutal Contest |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=10 Februarie 2013 |accessdate=12 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130212101559/http://www.irishrugby.ie/rugby/28351.php |archive-date=12 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21789586 |title=Six Nations 2013: Italy 22–15 Ireland |publisher=[[BBC]] |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die IRFU het vervolgens daarop besluit om Kidney se kontrak nie te verleng nie en hulle het einde April Joe Schmidt as nuwe hoofafrigter benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/news/29026.php |title=IRFU Announce Joe Schmidt As Ireland Coach |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=10 Februarie 2013 |accessdate=1 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501233911/http://www.irishrugby.ie/news/29026.php |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2013 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Ierland teen Nieu-Seeland te staan gekom en amper die hele wedstryd voorgeloop; hulle is egter met 22–24 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/sport/0/rugby-union/25037059 |title=New Zealand deny Ireland to win 24-22 and seal perfect year |publisher=[[BBC]] |date=24 November 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/rugby/30193.php |title=Last-Minute Try Denies Ireland Historic Win |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=24 November 2013 |accessdate=27 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127020010/http://www.irishrugby.ie/rugby/30193.php |archive-date=27 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ierland het die Sesnasies 2014 met oorwinnings oor Skotland en Wallis afgeskop,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/rugby/fixturesandresults/29623.php |title=Terrific Display Sees Ireland Dominate Wales |date=8 Februarie 2014 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=22 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222035053/http://www.irishrugby.ie/rugby/fixturesandresults/29623.php |archive-date=22 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> hulle is aansluitend deur Engeland met 10–13 verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/six-nations/england-edge-ireland-in-war-of-attrition-to-end-our-grand-slam-dreams-30033471.html |title=England edge Ireland in war of attrition to end our Grand Slam dreams |publisher=The Independent |date=22 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> en hulle het die daaropvolgende wedstryde teen Italië (met 46–7)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/en/matchcentre/21476.php |title=O’Driscoll signs off in style in Dublin |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=10 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210231242/http://www.rbs6nations.com/en/matchcentre/21476.php |archive-date=10 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en Frankryk (met 22–20) gewen en sodoende met die titel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/en/matchcentre/21619.php |title=Ireland win 2014 RBS 6 Nations in Paris thriller |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=10 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210233934/http://www.rbs6nations.com/en/matchcentre/21619.php |archive-date=10 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die nederlaag teen Engeland was hul enigste gedurende hierdie jaar: Tydens die [[2014 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Iere Argentinië twee keer weg verslaan, tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] onder andere Suid-Afrika en Australië. Tydens die Sesnasies 2015 het Ierland sy titel, ten spyte van ’n nederlaag teen Wallis, op punteverskil verdedig. Dit was Ierland se 20ste Sesnasies-titel en vir enkele weke het Ierland net ná Nieu-Seeland die tweede plek op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys beklee, die span se beste posisie tot dusver.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/ireland-second-world-rankings-rugby-2015-2260560-Aug2015/ |title=Ireland have moved up to second in the world rankings for the first time ever |publisher=The 42 |date=9 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vervolgens was die Iere voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland een van die gunstelinge op die titel. Ierland het sy groep ná oorwinnings oor Kanada, Roemenië, Italië en Frankryk gewen. As groepwenner het Ierland in die kwarteindrondte teen Argentinië te staan gekom, maar hulle is deur die offensief optredende Poemas verras en met 20–43 uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34561309 |title=Rugby World Cup 2015: Ireland 20-43 Argentina |publisher=[[BBC]] |author=John Haughey |date=18 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As gevolg van ’n deur beseerde sleutelspelers verswakte span het Ierland tydens die Sesnasies 2016 net die derde plek behaal. Tydens die [[2016 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Iere op 5 November op [[Chicago]] se [[Soldier Field]] ’n geskiedkundige prestasie behaal, nadat hulle Nieu-Seeland met 40–29 verslaan het. In hul 29ste ontmoeting was dit die Iere se eerste oorwinning oor die All Blacks; voorheen het hulle in 111 jaar, behalwe vir ’n gelykopuitslag in 1973, net nederlae gely. Dit was ook Nieu-Seeland se enigste nederlaag dié jaar en het hul wenlopie van 18 agtereenvolgende toetsoorwinnings beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport/rugby/how-history-was-made-as-ireland-beat-new-zealand-429363.html |title=How history was made as Ireland beat New Zealand |publisher=Irish Examiner |date=7 November 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ondanks die Nieu-Seelandse 21–9-oorwinning in die terugwedstryd die volgende week in Dublin het Ierland tot die vierde plek op Wêreldrugby se wêreldranglys teruggesak.<ref name="ranglys" /> Ierland het tydens die Sesnasies 2017 as naaswenner na die verdedigende kampioen Engeland geëindig, nadat hulle die Engelse in die laaste wedstryd met 13–9 verslaan en sodoende Engeland se rekord van 18 agtereenvolgende oorwinnings sedert 2015 beëindig en boonop Engeland van hul Grand Slam ontneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39270065 |title=Six Nations 2017: Ireland 13-9 England |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=18 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aangesien baie van Ierland se eerstekeuse-spelers vir die Britse en Ierse Leeus se toer na Nieu-Seeland saamgeneem is, het Ierland met ’n ontwikkelingspan aan die [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] deelgeneem; dit het ’n 55–19-oorwinning oor die VSA en ’n 2–2-toetsreeksoorwinning oor Japan ingesluit. Tydens die [[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] was hul 38–3-oorwinning oor Suid-Afrika Ierland se grootste prestasie; dit is Ierland se hoogste oorwinning oor die Springbokke tot dusver.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=291261&league=289234 |title=Ireland humble the Springboks in one-sided affair in Dublin |publisher=ESPNscrum |date=11 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2018 het Ierland al sy wedstryde gewen; hulle het sodoende naas die toernooititel die Driekroon en die derde Grand Slam ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/six-nations/the-perfect-grand-slam-schmidts-ireland-in-all-black-territory-after-ruthlessly-securing-six-nations-clean-sweep-36718818.html |title=The perfect Grand Slam: Schmidt's Ireland in All Black territory after ruthlessly securing Six Nations clean sweep |publisher=Irish Independent |date=19 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2018/0318/948458-how-does-2018-grand-slam-compare-to-delirium-of-2009/ |title=How does 2018 Grand Slam compare to delirium of 2009? |publisher=RTÉ |author=Conor Neville |date=19 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ierland het ná ’n 24–15-wegoorwinning oor Engeland met dié prestasie weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/43414537 |title=Six Nations: Ireland beat England 24-15 to win Grand Slam |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=17 Maart 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2018 midjaarrugbytoetsreeks]] het Ierland ’n toetsreeks van drie wedstryde teen die Wallabies met 2–1 beklink en tydens die [[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Iere op 24 November hul tweede oorwinning oor Nieu-Seeland aangeteken, dié keer in Dublin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/17/ireland-new-zealand-autumn-international-match-report |title=Jacob Stockdale scores only try as Ireland earn historic win over All Blacks |publisher=[[The Guardian]] |date=17 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Derhalwe is die afrigter Schmidt deur Wêreldrugby aangewys as “afrigter van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.balls.ie/rugby/joe-schmidt-coach-year-401592 |title=Ireland's Joe Schmidt Deservedly Wins World Rugby Coach Of The Year |publisher=Balls.ie |date=10 September 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2019 het Ierland nie aan die hoë verwagtinge voldoen nie en net die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/six-nations/raidhr-oconnor-schmidts-review-must-start-at-home-ireland-coach-must-acknowledge-his-own-role-in-collapse-37924373.html |title=Schmidt's review must start at home – Ireland coach must acknowledge his own role in collapse |publisher=Irish Independent |author=Rúaidhrí O’Connor |date=18 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2019/0316/1036845-wales-27-0-ireland/ |title=Horror show for Ireland as Wales sail away with Slam |publisher=RTÉ |author=Micil Glennon |date=16 Maart 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het Ierland ’n aantal opwarmingswedstryde gespeel en onder andere Wallis twee keer verslaan. Op 9 September 2019, net voor die afskop van die rugbywêreldbekertoernooi, het Ierland vir die eerste keer in hul geskiedenis die eerste plek op die wêreldranglys behaal en was vervolgens een van die gunstelinge op die titel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/448428 |title=Ireland top rankings going into Rugby World Cup 2019 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=9 September 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die groepfase het die Iere Skotland verslaan, maar hulle is aansluitend deur die gasheer Japan verrassend met 12–19 verslaan. Ná twee verdere oorwinnings oor Rusland en Samoa het Ierland as naaswenner na die gasheer geëindig en sodoende die kwarteindrondte behaal. Hulle is deur die verdedigende kampioen Nieu-Seeland maklik met 46–14 verslaan, waardeur die Iere vir die sewende keer tydens die kwarteindrondte uitgeskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Soos een jaar voorheen aangekondig, het Joe Schmidt ná die rugbywêreldbekertoernooi bedank en die span aan sy opvolger [[Andy Farrell]] oorhandig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/andy-farrell-era-ireland-head-coach-4860450-Oct2019/ |title=The new Andy Farrell era will be fascinating, exciting and challenging |publisher=The 42 |date=21 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het hulle weer ’n tuisoorwinning oor Nieu-Seeland aangeteken. Tydens die Sesnasies 2022 het Ierland sy twaalfde Driekrooon ingepalm, maar hulle het weens ’n 24–30-tuisnederlaag teen Frankryk die toernooititel misgeloop (wat op sy beurt die titel met ’n Grand Slam ingepalm het).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/19/france-england-six-nations-rugby-union-match-report |title=Antoine Dupont try sinks England and secures grand slam for France |publisher=[[The Guardian]] |date=19 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] kon Ierland Nieu-Seeland vir die eerste keer in ’n wegreeks met 2–1 verslaan. Dit was ook Ierland se eerste oorwinnings in Nieu-Seeland nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/new-zealand-ireland-third-test-rugby-union-match-report |title=Ireland stun All Blacks again to make history with series triumph |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van die jaar kon hulle ook Suid-Afrika, Fidji en Australië klop. Tydens die Sesnasies-toernooi 2023 het die Iere hul eerste toernooititel sedert 2018 beklink. Met oorwinnings oor al die ander spanne het hulle ook hul vierde Grand Slam en 13de Driekroon gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/64992479 |title=Six Nations 2023: Ireland 29–16 England – Irish seal Grand Slam in Dublin |publisher=[[BBC]] |author=Matt Gault |date=18 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk is die Iere vanweë hul goeie prestasies in die onlangse jare as een van die gunstelinge op die titel beskou. In die groepfase het Ierland maklike oorwinnings oor Roemenië (met 82–8), Tonga (met 59–16) en Skotland (met 36–14) aangeteken, maar ook die verdedigende kampioen en latere wêreldkampioen Suid-Afrika naelskraap geklop (met 13–8). In die kwarteindstryd het die Iere egter naelskraap teen Nieu-Seeland (met 24–28) verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/881135/ireland-rugby-world-cup-2023-review |title=Ireland: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=17 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die toernooi het [[Johnny Sexton]] [[Ronan O’Gara]] se vorige rekord oortref en met 1108 punte Ierland se beste puntemaker geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/johnny-sexton-ronan-ogara-ireland-points-record-b2412862.html |title=Johnny Sexton passes Ronan O’Gara as all-time leading Irish points scorer |publisher=The Independent |author=Harry Latham-Coyle |date=16 September 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die einde van die toernooi is die hoofafrigter Farrell deur Wêreldrugby as “afrigter van die jaar” benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/884118/world-rugby-awards-winners-2023 |title=Ardie Savea named World Rugby Men's Player of the Year 2023 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=29 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies-toernooi 2024 kon die Iere hul titel suksesvol verdedig, slegs teen Engeland het hulle ’n naelskraapse nederlaag gely. Een jaar later kon die span die Driekroon wen, maar hulle is ná ’n swak tuisnederlaag teen Frankryk van die toernooititel ontneem. Tydens die [[2025 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Iere vir die eerste keer Lissabon besoek, waar hulle weens die [[Britse en Ierse Leeus]] se gelyktydige Australiese toer egter met hul tweede span uitgedraf het. Nogtans het die besoekers met 106–7 hul grootste oorwinning in dié tyd aangeteken; vir die gashere was dit ’n nuwe rekordnederlaag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/lionsless-ireland-hit-rugby-century-against-portugal-2025713 |titel=Lions-less Ireland hit rugby century against Portugal |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nick Wasiliev |date=13 Julie 2025 |accessdate=13 Julie 2025}}</ref> In 2026 het die Iere weer die Driekroon gewen, maar die Franse het met die titel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, vlae en himnes == [[Lêer:Irish clover.jpg|duimnael|links|Die [[Klawers|klawerblaar]], die nasionale simbool van Ierland. Volgens tradisie sou [[Sint Patrick]] in die 5de eeu die [[Christendom|Christelike]] [[Drie-eenheid]] vir die [[Iere]] met behulp van ’n klawerblaar verduidelik het]] [[Lêer:Four Provinces Flag.svg|duimnael|Vlag wat die hele eiland Ierland verteenwoordig; saamgestel uit die vlae van die vier Ierse provinsies Munster, Connacht, Leinster en Ulster]] [[Lêer:IRFU flag.svg|duimnael|Vlag van die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]]]] Ierland se tradisionele trui bestaan uit ’n groen hemp, wit broeke en groen sokkies, waarvan hul bynaam ''Men in Green'' (“Mans in groen”) afgelei is. Hul embleem bevat ’n klawerblaar (''Shamrock'') en ’n rugbybal; ’n klawerblaar is al tydens die eerste wedstryd van ’n Ierse span in 1874 op hul embleem vertoon. Vanaf 1996 tot somer 2002 was Ierland se hoofklereborg Irish Permanent, wat ná ’n samesmelting Permanent TSB geword het, en tot in herfs 2006 die trui geborg het. O₂ was sedertdien tot in 2014 Ierland se hoofborg. Three Ireland was die spanborg tot in somer 2016, wanneer Vodafone as hoofborg oorgeneem het. Voor 1992 het Umbro die trui aan Ierland verskaf. Nike was die vervaardiger tussen 1992 en somer 2000. Canterbury het toe in somer 2000 oorgeneem en tot in Junie 2009 die trui vervaardig. In November 2009 het Puma as Ierland se truivervaardiger oorgeneem. In Januarie 2014 het die IRFU ’n kontrak met Canterbury onderteken en tussen November 2014 en 2020 die trui vervaardig.<ref name="irishrugby.ie">{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/ireland/30560.php |title=Canterbury Announced As New Kit Sponsors To IRFU |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=27 Januarie 2014 |accessdate=29 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129201841/http://www.irishrugby.ie/ireland/30560.php |archive-date=29 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Ierse nasionale rugbyspan is een van min nasionale spanne op die eiland wat deur beide Ierse nasionaliste en Unioniste ondersteun word. Aangesien die span sy spelers uit twee aparte lande keur, het dit tot kwessies rondom die vlag en himne tydens hul internasionale wedstryde gelei. As Ierse wedstryde in alternatiewelik Belfast en Dublin gehou is, is die Britse volkslied ''God Save the Queen'' voor wedstryde in Belfast en die Ierse volkslied ''Amhrán na bhFiann'' voor wedstryde in Dublin gespeel. ''God Save the Queen'' word nie meer gespeel nie. Geen volkslied is voor wegwedstryde gespeel nie. Vanaf 1954 tot 2007 het die IRFU, ter vermyding van konflikte tussen Nasionaliste en Unioniste in Noord-Ierland, nie toetse in Belfast gereël nie.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Vic Rigby, Lima O’Callaghan |title=The Riddle of Ravenhill: The 1954 Irish Rugby International in Belfast |work=Ordinary Irish Life: Music, Sport and Culture |publisher=Irish Academic Press |location=Dublin |year=2007 |isbn=978-0-7165-3154-8 |pages=98–113}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 1987 het die tradisionele ballade ''The Rose of Tralee'' (in ’n vertolking deur [[James Last]]) as himne gedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/rugby/worldcup2007/moments1987.html |title=1987: Phil Orr and Donal Lenihan |publisher=RTÉ |accessdate=7 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007213055/http://www.rte.ie/sport/rugby/worldcup2007/moments1987.html |archive-date=7 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert April 1995 word voor Ierland se wegwedstryde uitsluitlik ''Ireland’s Call'' gespeel, ’n spesifiek deur [[Phil Coulter]] saamgestelde himne, wat na die vier historiese Ierse provinsies se gevoel van samehorigheid verwys en nie die politieke verdeling noem nie.<ref name="IrelandsCall">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/learning_centre/newsid_2369000/2369769.stm |title=Ireland's Call |publisher=[[BBC]] |date=29 Oktober 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit het tot klagtes van ’n aantal spelers en ondersteuners uit die Republiek Ierland gelei dat ''Amhrán na bhFiann'' gespeel moet word.<ref name="RightAnthem">{{en}} {{cite web |url=http://www.ucc.ie/students/unixpr/0405/11/20a.html |title=‘Ireland's Call’ is the right anthem |publisher=University College Cork |author=Kevin Barry |date=10 Maart 2005 |accessdate=8 Februarie 2007}} {{dooie skakel}}</ref> As gevolg daarvan word voor wedstryde in Dublin ''Ireland’s Call'' steeds saam met ''Amhrán na bhFiann'' gespeel.<ref name="DublinIC">{{en}} {{cite web |url=http://www.planet-rugby.com/Story/0,18259,5067_,00.html |title=Ireland Anthem |publisher=Planet Rugby |date=18 Mei 2001 |accessdate=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111905/http://www.planet-rugby.com/Story/0%2C18259%2C5067_%2C00.html |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit het op sy beurt in Augustus 2007 voor Ierland se voorbereidingswedstryd teen Italië in Belfast (die eerste wedstryd van die Iere in Belfast sedert 1953) in aanloop tot die Rugbywêreldbeker 2007 tot soortgelyke klagtes deur spelers en Unionistiese ondersteuners uit Noord-Ierland gelei. Hulle het vir die gebruik van ''God Save the Queen'' saam met ''Ireland’s Call'' gepleit, maar die versoek is deur die IRFU verwerp.<ref name="AnthemDebate">{{en}} {{cite web |url=http://www.breakingnews.ie/2006/08/21/story273217.html |title=Rugby bosses reject unionists' anthem argument |publisher=BreakingNews.ie |date=21 Augustus 2006 |accessdate=11 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811211553/https://www.breakingnews.ie/2006/08/21/story273217.html |archive-date=11 Augustus 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die beheerliggaam het daarna verwys, dat beide ''Ireland’s Call'' en ''Amhrán na bhFiann'' net in Dublin saam gespeel word, en dat buite die Republiek Ierland net ''Ireland’s Call'' gebruik sal word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsletter.co.uk/news/monday-august-21-you-re-off-key-over-claim-on-anthem-says-rugby-body-1-1841218 |title=You're off key over claim on anthem, says rugby body |publisher=The News Letter |location=Belfast |date=21 Augustus 2006 |accessdate=23 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823032647/https://www.newsletter.co.uk/news/monday-august-21-you-re-off-key-over-claim-on-anthem-says-rugby-body-1-1841218 |archive-date=23 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[vlag van Ierland]] word net tydens wedstryde in Dublin gehys, en dit net langs ’n vlag, wat die vier historiese provinsies van Ierland verteenwoordig ([[Connacht]], [[Leinster]], [[Munster]] en [[Ulster]]). Tydens wegwedstryde word net die beheerliggaam se vlag gehys. Dikwels word die tradisionele Ierse ''Shamrock''-embleem gebruik. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015]] en [[Rugbywêreldbeker 2019]] het die Ierse span die veld met beide die Ierse driekleur en die vlag van Ulster, waartoe die ses Ierse graafskappe in Noord-Ierland behoort, betree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://danieldcollins.wordpress.com/2015/10/21/is-irish-rugby-truly-the-beacon-of-inclusiveness-it-is-purported-to-be/ |title=Is Irish Rugby Truly the Beacon of Inclusiveness It Is Purported to Be? |publisher=Daniel Collins |date=21 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:March 431 ireland 2009 grand slam.jpg|duimnael|Die Ierse trui in 2009, toe O₂ die hoofborg was]] Sedert die 1990’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |?–1991 |[[Umbro]] |rowspan=2| – |- |1992–1996 |rowspan=2|[[Nike (maatskappy)|Nike]] |- |1996–2000 |rowspan=2|[[Permanent TSB]] |- |2000–2006 |rowspan=2|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- |2006–2009 |rowspan=2|[[O2 (selfoonmerk)|O₂]] |- |2009–2014 |[[Puma (maatskappy)|Puma]] |- |2014–2016 |rowspan=2|Canterbury |[[3 (handelsmerk)|3]] |- |sedert 2016 |[[Vodafone Group|Vodafone]] |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Lansdowne Road|Aviva-stadion}} [[Lêer:Leinster2006.jpg|duimnael|Lansdowne Road, die ou tuiste van Ierse rugby in Dublin]] Die tradisionele tuiste van Ierse rugby is Lansdowne Road in Dublin, waar die meeste van Ierland se tuiswedstryde gespeel is. Die stadion is in 2007 gesloop en in 2010 deur ’n nuwe stadion vervang. Die naamregte is aan ’n versekeringsmaatskappy verkoop, en die stadion staan nou bekend as die Aviva-stadion. Die oorspronklike stadion, wat aan die Ierse Rugbyvoetbalunie behoort het, is in 1872 opgerig, en was die eerste suiwer rugbystadion wêreldwyd, waar toetse aangebied is. In 1878 het die stadion sy eerste rugbytoets gehuisves, toe Ierland Engeland ontvang het (die eerste verteenwoordigende rugbywedstryd voor die toets was ’n wedstryd tussen [[Ulster Rugby|Ulster]] en [[Leinster Rugby|Leinster]]). Lansdowne Road het ’n kapasiteit van net meer as 49&nbsp;000 voor sy afbreking in somer 2007 gehad. Die opgeknapte stadion bied nou plek vir 51&nbsp;700 en is in Mei 2010 geopen. Die laaste Ierse toets voordat die opknappingswerk aan die stadion begin het, was teen die Pasifiese Eilanders in laat 2006. Aangesien Lansdowne Road as ’n bouterrein nie vir rugbywedstryde geskik was nie, was Ierland vir die daaropvolgende Sesnasies-toernooi sonder tuisstadion. Die Gaeliese Atletiekvereniging (GAA) se Crokepark (met ’n kapasiteit van 82&nbsp;500) is in 2007 vir Ierland se twee tuiswedstryde teen Frankryk en Engeland gebruik. Dit was die eerste keer wat rugby in dié stadion gehuisves is. Crokepark is ook vir Ierland se ander Sesnasies-wedstryde en verdere toetse gebruik totdat die stadion op Lansdowne Road klaar was. Die eerste Ierse wedstryd op die herboude stadion was teen die destydse wêreldbekerkampioen Suid-Afrika op 6 November 2010. Die Springbokke het die wedstryd met 23–22 gewen. Weens die historiese betekenis van dié wedstryd het Suid-Afrika aangekondig dat hulle in hul wegtrui sal uitdraf, sodat Ierland sy tuisklere kan aantrek; gewoonlik verander die tuisspan sy kleure indien dit met die besoekende span s’n sal bots.<ref name="IRLvRSA" /> === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999}} [[Lêer:Aviva Stadium by Night.jpg|duimnael|Aviva-stadion op Lansdowne Road]] Alhoewel Ierland nog nie op sy eie ’n volledige rugbywêreldbekertoernooi aangebied het nie, is verskeie wedstryde van beide die 1991- en 1999-toernooie in Ierland aangebied. Groep B in 1991 is hoofsaaklik in Ierland en Skotland beslis, waarvan twee wedstryde op Lansdowne Road (Ierland se wedstryde) en een (Zimbabwe teen Japan) op Ravenhill, Belfast, gehou is. ’n Kwarteindstryd en ’n halfeindstryd is ook in Dublin aangebied. ’n Soortgelyke formaat is in 1999 gebruik, waarby net soos Lansdowne en Ravenhill ook Thomondpark gebruik is. Lansdowne Road het ook in 1999 ’n kwarteindstryd gehuisves. Ierland sou ook wedstryde tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] op Lansdowne Road aanbied, maar weens skeduleringskonflikte as gevolg van die rekonstruksie van die stadion, het hulle daarop besluit om nie wedstryde aan te bied nie.<ref name="scotlandgames">{{en}} {{cite web |url=http://www.worldcupweb.com/WCrugby/content/show_article.asp?id=461&cat=2 |title=Scotland looks to give up World cup matches at Murrayfield |publisher=WorldCupWeb.com |author=Tighthead |date=2 Desember 2005 |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928025723/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/content/show_article.asp?id=461&cat=2 |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die regerings van die Republiek Ierland en Noord-Ierland het saam met die Ierse Rugbyvoetbalunie (IRFU) op 5 Desember 2014 hul belangstelling in die [[Rugbywêreldbeker 2023]] bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2014/1205/664798-ireland-to-bid-for-2023-rugby-world-cup/ |title=Ireland confirms bid for 2023 Rugby World Cup |publisher=RTÉ |date=6 Desember 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Volgens eie verwagtinge het hul bod oor goeie kanse beskik, aangesien Ierland nog nooit as ’n gasheer op sy eie opgetree het nie en hulle ’n ooreenkoms bereik het, waarvolgens sommige stadions van die Gaeliese Atletiekvereniging (waaronder [[Crokepark]]) gebruik kon word. Hul bod het twaalf stadions in nege stede bevat: [[Belfast]], [[Castlebar]], [[Cork]], [[Derry]], [[Dublin]], [[Galway]], [[Killarney]], [[Kilkenny]] en [[Limerick]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irishrugby.ie/ireland2023/ |title=A tournament like no other |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=2016 |accessdate=24 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124182240/http://www.irishrugby.ie/ireland2023/ |archive-date=24 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ander kandidate tydens die stemming was Frankryk en Suid-Afrika. Tydens ’n spesiale vergadering van Wêreldrugby wat op 15 November 2017 in [[Londen]] gehou is, is Frankryk as die gasheer van die toernooi aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/41995220 |title=2023 Rugby World Cup: France beat South Africa and Ireland to host competition |publisher=[[BBC]] |date=15 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Ireland IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Ierland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Ierland het 373 van sy 770 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 48,44%. Ierland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Maart 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=3;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Ireland |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 20 || 14 || 6 || 0 || 70,00 |- | {{AUSru}} || 39 || 16 || 22 || 1 || 41,03 |- | {{ENGru}} || 144 || 55 || 81 || 8 || 38,19 |- | {{FIJru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FRAru}} || 105 || 37 || 61 || 7 || 35,24 |- | {{GEOru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ITAru}} || 39 || 35 || 4 || 0 || 89,74 |- | {{JPNru}} || 11 || 10 || 1 || 0 || 90,91 |- | {{CANru}} || 8 || 7 || 0 || 1 || 87,50 |- | {{NAMru}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{NZLru}} || 39 || 5 || 33 || 1 || 12,82 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RUSru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{SCOru}} || 144 || 73 || 65 || 6 || 50,69 |- | {{RSAru}} || 31 || 10 || 20 || 1 || 32,26 |- | {{TGAru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 137 || 61 || 69 || 7 || 44,53 |- | {{USAru}} || 11 || 11 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ZIMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''770''' || '''373''' || '''365''' || '''32''' || '''48,44''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' word nie as toetswedstryde beskou nie, ook wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] word nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == Veral met die nasionale spanne van die naburige Britse Tuisnasies handhaaf die Iere ’n intensiewe wedywering, waarvan veral die wedywering met Engeland belangrik is. Van die 144 toetswedstryde tot dusver het Ierland 55 gewen, Engeland 81, met agt gelykopuitslae. Gedurende rugbywêreldbekertoernooie het albei spanne nog nie ontmoet nie. Naas Engeland is ook Skotland ’n belangrike mededinger.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/47164954 |title=Six Nations 2019: Scotland v Ireland – Five reasons behind the 'narkiness' between two nations |publisher=[[BBC]] |author=Tom English |date=7 Februarie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hierdie wedywering tussen dié twee “[[Kelte|Keltiese]] lande” is gekenmerk deur unieke gebeurtenisse oor dekades heen; ’n bydraende faktor is die wedersydse migrasie in die 19de en 20ste eeu. Skotland en Ierland het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Ierland 73 gewen het en Skotland 65, met ses gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet (groepwedstryde in 1991, 2019 en 2023), waarvan Skotland dié in 1991 gewen het en Ierland dié in 2019 en 2023. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Ierland ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Gedurende wêreldbekertoernooie het Ierland drie keer teen die All Blacks te staan gekom, maar al drie wedstryde verloor (groepwedstryd 1995, asook kwarteindstryde 2019 en 2023). Teen die Wallabies is hul wenrekord meer gebalanseerd: Van tot dusver vyf wedstryde het Ierland een gewen (groepwedstryd 2011) en Australië het die ander vier gewen (kwarteindstryd 1987 en 1991 asook groepwedstryde 1999 en 2003). Teen die Springbokke het Ierland gedurende rugbywêreldbekertoernooie een keer te staan gekom en die groepwedstryd in 2023 gewen. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Ierland het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en agt keer die kwarteindrondte behaal, maar hulle is deur Australië (in 1987 en 1991), Frankryk (in 1995 en 2003), Argentinië (in 1999 en 2015), Wallis (in 2011) en Nieu-Seeland (in 2019 en 2023) verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Ierland in die uitspeelwedstryd deur Argentinië verslaan en het sodoende die kwarteindrondte misgeloop. Tydens die Rugbywêreldbeker 2007 is Ierland ná twee oorwinnings en twee nederlae reeds in die groepfase uit die toernooi geskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte uitspelwedstryd |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:Ireland 2009 6 nations triple crown.jpg|duimnael|Ierland het in 2009 die Sesnasies gewen en die Driekroon ingepalm]] Ierland se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese nasies speel: Engeland, Frankryk, Italië, Skotland en Wallis. Die Sesnasies-toernooi het in 1883 as die Tuisnasies-toernooi tussen Engeland, Ierland, Skotland en Wallis begin. Frankryk het in 1910 by die toernooi aangesluit wat die Vyfnasies-toernooi geword het, voordat Italië die toernooi toegetree het wat die Sesnasies-toernooi geword het. Ierland het sy eerste titel in 1894 ingepalm, en gelyktydig die Driekroon (oorwinnings oor al die ander Tuisnasies) gewen. Sedertdien het Ierland die toernooi nog 15 keer gewen (mees onlangs in 2024), met altesaam vier Grand Slams (oorwinnings in al die wedstryde). Daarbenewens het Ierland nog agt keer die titel gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 1988 ding Ierland tydens die Sesnasies met Engeland mee om die Millennium-trofee, sedert 1989 met Skotland om die Centenary Quaich<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sedert 2026 met Frankryk om die Solidarity-trofee.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.rugbyrama.fr/2026/02/02/6-nations-2026-un-nouveau-trophee-recompensera-les-vainqueurs-des-france-irlande-13203703.php |title=6 Nations 2026. Un nouveau trophée récompensera les vainqueurs des France-Irlande |publisher=Rugbyrama |author=Tristan Failler |date=2 Februarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> * 16 ongedeelde titels (1894, 1896, 1899, 1935, 1948, 1949, 1951, 1974, 1982, 1985, 2009, 2014, 2015, 2018, 2023, 2024) * 8 gedeelde titels (1906, 1912, 1926, 1927, 1932, 1939, 1973, 1983) * 4 Grand Slams (1948, 2009, 2018, 2023) * 15 Driekrone (1894, 1899, 1948, 1949, 1982, 1985, 2004, 2006, 2007, 2009, 2018, 2022, 2023, 2025, 2026) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Ierland maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Ierland getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Ierland na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Ierland as gasheer op. As deel daarvan ding Ierland sedert 1999 mee met Australië om die Lansdownebeker<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sedert 2012 met Argentinië om die Admiral Brown-trofee (genoem na die Iers-gebore admiral William Brown wat die [[Argentynse Vloot]] gestig het).<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/2012/11/21/irlanda-v-argentina-la-copa-almirante-brown/ |title=Irlanda v Argentina: La Copa Almirante Brown |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=21 November 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Ierse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/2026/01/21/farrell-names-ireland-squad-for-2026-guinness-mens-six-nations/ |title=Farrell Names Ireland Squad For 2026 Guinness Men’s Six Nations |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |date=21 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Craig Casey]] || [[Skrumskakel]] || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0}}24 |- | [[Jamison Gibson-Park]] || Skrumskakel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Nathan Doak]] || Skrumskakel || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Harry Byrne]] || [[Losskakel]] || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Jack Crowley]] || Losskakel || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0}}30 |- | [[Ciarán Frawley]] || Losskakel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}9 |- | [[Sam Prendergast]] || Losskakel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Stuart McCloskey]] || [[Senter]] || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0}}23 |- | [[Jude Postlethwaite]] || Senter || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Garry Ringrose]] || Senter || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}69 |- | [[Tom Farrell]] || Senter || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Robert Baloucoune]] || [[Vleuel]] || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[James Lowe]] || Vleuel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}43 |- | [[Tommy O’Brien]] || Vleuel || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}6 |- | [[Jacob Stockdale]] || Vleuel || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0}}40 |- | [[Jamie Osborne]] || [[Heelagter]] || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Rónan Kelleher]] || [[Haker]] || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}43 |- | [[Dan Sheehan]] || Haker || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}35 |- | [[Tom Stewart]] || Haker || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Finlay Bealham]] || [[Stut]] || [[Connacht Rugby|Connacht]] || style="text-align:center" | {{0}}54 |- | [[Billy Bohan]] || Stut || [[Connacht Rugby|Connacht]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Tom Clarkson]] || Stut || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Tadhg Furlong]] || Stut || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}82 |- | [[Jeremy Loughman]] || Stut || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}5 |- | [[Michael Milne]] || Stut || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Tom O’Toole]] || Stut || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Tadhg Beirne]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0}}65 |- | [[Edwin Edogbo]] || Slot || [[Munster Rugby|Munster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Cormac Izuchukwu]] || Slot || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Joe McCarthy]] || Slot || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}19 |- | [[James Ryan]] || Slot || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}76 |- | [[Jack Conan]] || [[Losvoorspeler]] || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}55 |- | [[Caelan Doris]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}55 |- | [[Cian Prendergast]] || Losvoorspeler || [[Connacht Rugby|Connacht]] || style="text-align:center" | {{0|00}}8 |- | [[Nick Timoney]] || Losvoorspeler || [[Ulster Rugby|Ulster]] || style="text-align:center" | {{0|00}}6 |- | [[Josh van der Flier]] || Losvoorspeler || [[Leinster Rugby|Leinster]] || style="text-align:center" | {{0}}75 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Basil MacLear.jpg|duimnael|upright|Basil Maclear (voor 1915)]] [[Lêer:Jack Kyle 1950.jpg|duimnael|upright|Jack Kyle (1950)]] [[Lêer:Tony O'Reilly 1959.jpg|duimnael|upright|Tony O’Reilly (1959)]] [[Lêer:Keith Wood 1989 cropped.jpg|duimnael|upright|Keith Wood (1989)]] Twaalf voormalige Ierse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Jack Kyle]] || [[Losskakel]] || 2008 |- | [[Willie John McBride]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2009 |- | [[Syd Millar]] || [[Stut]] || 2009 |- | [[Tony O’Reilly]] || [[Vleuel]] || 2009 |- | [[Mike Gibson]] || [[Senter]] || 2010 |- | [[Ronnie Dawson]] || [[Haker]] || 2013 |- | [[Keith Wood]] || [[Haker]] || 2014 |- | [[Basil Maclear]] || [[Senter]], [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Fergus Slattery]] || [[Losvoorspeler]] || 2015 |- | [[Tom Kiernan]] || [[Heelagter]] || 2015 |- | [[Brian O’Driscoll]] || [[Senter]] || 2016 |- | [[Ronan O’Gara]] || [[Losskakel]] || 2018 |} [[Wêreldrugby]] het drie Ierse spelers as speler van die jaar benoem: [[Keith Wood]] (in 2001), [[Jonathan Sexton]] (in 2018) en [[Josh van der Flier]] (in 2022).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Ierland se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=3;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Cian Healy]] || 2009–2025 || 137 |- | {{0}}2 || [[Brian O’Driscoll]] || 1999–2014 || 133 |- | {{0}}3 || [[Ronan O’Gara]] || 2000–2013 || 128 |- | {{0}}4 || [[Conor Murray]] || 2011–2025 || 125 |- | {{0}}5 || [[Rory Best]] || 2005–2019 || 124 |- | {{0}}6 || [[Jonathan Sexton]] || 2009–2023 || 118 |- | {{0}}7 || [[Peter O’Mahony]] || 2012–2025 || 114 |- | {{0}}8 || [[Paul O’Connell]] || 2002–2015 || 108 |- | {{0}}9 || [[John Hayes (rugbyspeler)|John Hayes]] || 2000–2011 || 105 |- | 10 || [[Keith Earls]] || 2008–2023 || 101 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=3;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Brian O’Driscoll]] || 2002–2012 || 83 |- | {{0}}2 || [[Rory Best]] || 2009–2019 || 38 |- | {{0}}3 || [[Keith Wood]] || 1996–2003 || 36 |- | {{0}}4 || [[Jonathan Sexton]] || 2019–2023 || 30 |- | {{0}}5 || [[Paul O’Connell]] || 2004–2015 || 28 |- | {{0}}6 || [[Tom Kiernan]] || 1963–1973 || 24 |- | {{0}}7 || [[Ciaran Fitzgerald]] || 1982–1986 || 19 |- | {{0}}8 || [[Donal Lenihan]] || 1986–1990 || 17 |- | {{0}}9 || [[Fergus Slattery]] || 1979–1981 || 17 |- | 10 || colspan=3 | Drie spelers met 15 toetswedstryde elk |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=3;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Jonathan Sexton]] || 2009–2023 || 1108 |- | {{0}}2 || [[Ronan O’Gara]] || 2000–2013 || 1083 |- | {{0}}3 || [[David Humphreys]] || 1996–2005 || {{0}}560 |- | {{0}}4 || [[Mike Kiernan]] || 1982–1991 || {{0}}308 |- | {{0}}5 || [[Eric Elwood]] || 1993–1999 || {{0}}296 |- | {{0}}6 || [[Brian O’Driscoll]] || 1999–2014 || {{0}}245 |- | {{0}}7 || [[Jack Crowley]] * || 2022–2026 || {{0}}231 |- | {{0}}8 || [[Ollie Campbell]] || 1976–1984 || {{0}}217 |- | {{0}}9 || [[Paddy Jackson]] || 2013–2017 || {{0}}195 |- | 10 || [[Keith Earls]] || 2008–2023 || {{0}}180 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=3;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Brian O’Driscoll]] || 1999–2014 || 46 |- | {{0}}2 || [[Keith Earls]] || 2008–2023 || 36 |- | {{0}}3 || [[Tommy Bowe]] || 2004–2017 || 30 |- | {{0}}4 || [[Denis Hickie]] || 1997–2007 || 29 |- | {{0}}5 || [[Shane Horgan]] || 2000–2009 || 21 |- | {{0}}6 || [[Jacob Stockdale]] * || 2017–2026 || 20 |- | {{0}}7 || [[Girvan Dempsey]] || 1998–2008 || 19 |- | {{0}}8 || colspan=3 | Vyf spelers met 18 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Warren Gatland Wales coach at the Wales Grand Slam Celebration, Senedd 19 March 2012.png|duimnael|upright|Warren Gatland (2012)]] [[Lêer:Declan-Kidney-09-05-23.jpg|duimnael|upright|Decland Kidney (2015)]] Ierland het in 1968 vir die eerste keer ’n hoofafrigter benoem: Ronnie Dawson. Die huidige Ierse hoofafrigter is Andy Farrell, nadat hy in 2019 aangestel is. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | Ronnie Dawson || 1969–1972 |- | Syd Millar || 1972–1975 |- | Roly Meates || 1975–1977 |- | Noel Murphy || 1977–1980 |- | Tom Kiernan || 1980–1983 |- | Willie John McBride || 1983–1984 |- | Mick Doyle || 1984–1987 |- | Jim Davidson || 1987–1990 |- | Ciaran Fitzgerald || 1990–1992 |- | Gerry Murphy || 1993–1995 |- | Murray Kidd || 1995–1997 |- | Brian Ashton || 1997–1998 |- | Warren Gatland || 1998–2001 |- | Eddie O’Sullivan || 2001–2008 |- | Michael Bradley || 2008 (voorlopig) |- | Declan Kidney || 2008–2013 |- | Les Kiss || 2013 (voorlopig) |- | Joe Schmidt || 2013–2019 |- | Andy Farrell || sedert 2019 |- | Simon Easterby || 2025 (voorlopig) |} == Toekennings == Wêreldrugby het Ierland een keer as “span van die jaar” benoem (in 2018). == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Ierse nasionale krieketspan]] * [[Ierse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Ierse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Tom English |title=No Borders: Playing Rugby for Ireland |location=Dublin |publisher=Arena Sport |year=2018 |isbn=978-1-909715-18-9}} * {{en}} {{cite book |author=Edmund van Esbeck |title=Irish Rugby 1874–1999: A History |url=https://www.irishrugby.ie/irfu/history/archived-team-history/ |location=Dublin |publisher=Gill & Macmillan |year=1999 |pages=327—385, 399—406 |isbn=0-7171-2930-6}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Ireland national rugby union team|Ierse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.irishrugby.ie/ Amptelike webwerf van die Ierse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/ireland Ierland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/ireland/ Ierland op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Ierland]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] rq8d4e5611txmjrwxmi98odmbfpv83a 0 44847 2925460 2838097 2026-08-16T09:54:08Z Stephan1000000 111471 aantal_seisoene = 11 | aantal_episodes = 173 2925460 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Futurama''}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Futurama | beeld = [[Lêer:Futurama 1999 logo.svg|200px]] | onderskrif = Logo van ''Futurama'' | reeksnaam_2 = | genre = Sitkom<br />volwasse animasie<br />[[wetenskapfiksie]] | formaat = | skepper = [[Matt Groening]] | ontwikkelaar = Matt Groening<br />[[David X. Cohen]] | skrywer = | regisseur = | kreatiewe regisseur = | aanbieder = | rolverdeling = | beoordelaars = | stemme = [[Billy West]]<br />[[Katey Sagal]]<br />[[John DiMaggio]]<br />[[Lauren Tom]]<br />[[Phil LaMarr]]<br />[[Tress MacNeille]]<br />[[Maurice LaMarche]]<br />[[David Herman]] | verteller = | temamusiekkomponis = [[Christopher Tyng]] | openingstema = ''Theme from Futurama'' | afsluitingstema = | komponis = | oorsprongsland = {{vlagland|Verenigde State}} | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = 11 | aantal_episodes = 173 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = Matt Groening<br />David X. Cohen<br />[[Ken Keeler]] | vervaardiger = [[Lee Supercinski]]<br />[[Claudia Katz]] | redigeerder = Paul D. Calder | lokasie = | kinematografie = | kamera = | looptydperk = 22 minute | maatskappy = [[The Curiosity Company]]<br />[[20th Century Fox Television]] | verspreider = [[20th Television]] | netwerk = [[Fox Uitsaaikorperasie|Fox]] <small>(1999–2003)</small><br />[[Comedy Central]] <small>(2008–2013)</small> | beeldformaat = 480i (4:3 SDTV) <small>(1999–2003)</small><br />1080i (16:9 HDTV) <small>(2010–2013)</small> | klankformaat = Dolby Surround <small>(1999–2003)</small><br />Dolby Digital 5.1 <small>(2008–2013)</small> | eerste_lopie = 28 Maart 1999 – 4 September 2013 | eerste_uitsending = | laaste_uitsending = | status = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | verwant = ''[[The Simpsons]]'' | webwerf = http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml | produksiewebwerf = }} '''''Futurama''''' is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[televisie]]-[[animasie]]reeks wat deur [[Matt Groening]] en [[David X. Cohen]] geskep is en sedert 1998 saam met [[Ken Keeler]] in [[Suid-Korea]] en die VSA geproduseer word. [[Lêer:Matt Groening.jpg|duimnael|links|140px|Die skepper Matt Groening]] [[Lêer:Futurama flag of Earth.svg|duimnael|links|160px|Die ''Vlag van die Aarde'' soortgelyk aan die [[vlag van die Verenigde State]]]] [[Lêer:Futurama Planet Express.svg|duimnael|links|160px|Logo van die [[maatskappy]] ''Planet Express'', die werkgewer van die hoofkarakters]] [[Lêer:Alien decoder Futurama.svg|duimnael|links|160px|Die [[Latynse alfabet|Latynse]] en sommige uitheemse alfabette]] Futurama het 7 seisoene met 121+ episodes sedert die eerste uitsending in [[1999]] en 4 [[DVD]]-[[rolprent]]e. Futurama speel af in [[New York Stad|Nieu-New York]] in die [[31ste eeu]]. Daar is ook 'n ''Futurama Comic'', wat deur ''Bongo Comics'' gepubliseer word. Die 4 rolprente is ''Futurama: Bender’s Big Score'' (2007), ''Futurama: The Beast with a Billion Backs'' (2008), ''Futurama: Bender’s Game'' (2008) en ''Futurama: Into the Wild Green Yonder'' (2009). == Hoofkarakters == * Philip J. Fry * Turanga Leela * Bender Bieger Rodriguez * Professor Hubert J. Farnsworth * Dr. John Zoidberg * Hermes Conrad * Amy Wong == Medekarakters == * Zapp Brannigan * Kif Kroker * Nibbler * Mom * Sal * Scruffy == Sien ook == * [[The Simpsons]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{IMDb-titel|id=0149460}} * {{en}} [http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml Amptelike tuisblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120041323/http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml |date=20 Januarie 2010 }} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] [[Kategorie:Animasie]] 4ey0ukcz0xjbfmfmncaw0hmgb8yjng7 2925462 2925460 2026-08-16T09:59:33Z Stephan1000000 111471 172 2925462 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Futurama''}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Futurama | beeld = [[Lêer:Futurama 1999 logo.svg|200px]] | onderskrif = Logo van ''Futurama'' | reeksnaam_2 = | genre = Sitkom<br />volwasse animasie<br />[[wetenskapfiksie]] | formaat = | skepper = [[Matt Groening]] | ontwikkelaar = Matt Groening<br />[[David X. Cohen]] | skrywer = | regisseur = | kreatiewe regisseur = | aanbieder = | rolverdeling = | beoordelaars = | stemme = [[Billy West]]<br />[[Katey Sagal]]<br />[[John DiMaggio]]<br />[[Lauren Tom]]<br />[[Phil LaMarr]]<br />[[Tress MacNeille]]<br />[[Maurice LaMarche]]<br />[[David Herman]] | verteller = | temamusiekkomponis = [[Christopher Tyng]] | openingstema = ''Theme from Futurama'' | afsluitingstema = | komponis = | oorsprongsland = {{vlagland|Verenigde State}} | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = 11 | aantal_episodes = 172 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = Matt Groening<br />David X. Cohen<br />[[Ken Keeler]] | vervaardiger = [[Lee Supercinski]]<br />[[Claudia Katz]] | redigeerder = Paul D. Calder | lokasie = | kinematografie = | kamera = | looptydperk = 22 minute | maatskappy = [[The Curiosity Company]]<br />[[20th Century Fox Television]] | verspreider = [[20th Television]] | netwerk = [[Fox Uitsaaikorperasie|Fox]] <small>(1999–2003)</small><br />[[Comedy Central]] <small>(2008–2013)</small> | beeldformaat = 480i (4:3 SDTV) <small>(1999–2003)</small><br />1080i (16:9 HDTV) <small>(2010–2013)</small> | klankformaat = Dolby Surround <small>(1999–2003)</small><br />Dolby Digital 5.1 <small>(2008–2013)</small> | eerste_lopie = 28 Maart 1999 – 4 September 2013 | eerste_uitsending = | laaste_uitsending = | status = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | verwant = ''[[The Simpsons]]'' | webwerf = http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml | produksiewebwerf = }} '''''Futurama''''' is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[televisie]]-[[animasie]]reeks wat deur [[Matt Groening]] en [[David X. Cohen]] geskep is en sedert 1998 saam met [[Ken Keeler]] in [[Suid-Korea]] en die VSA geproduseer word. [[Lêer:Matt Groening.jpg|duimnael|links|140px|Die skepper Matt Groening]] [[Lêer:Futurama flag of Earth.svg|duimnael|links|160px|Die ''Vlag van die Aarde'' soortgelyk aan die [[vlag van die Verenigde State]]]] [[Lêer:Futurama Planet Express.svg|duimnael|links|160px|Logo van die [[maatskappy]] ''Planet Express'', die werkgewer van die hoofkarakters]] [[Lêer:Alien decoder Futurama.svg|duimnael|links|160px|Die [[Latynse alfabet|Latynse]] en sommige uitheemse alfabette]] Futurama het 7 seisoene met 121+ episodes sedert die eerste uitsending in [[1999]] en 4 [[DVD]]-[[rolprent]]e. Futurama speel af in [[New York Stad|Nieu-New York]] in die [[31ste eeu]]. Daar is ook 'n ''Futurama Comic'', wat deur ''Bongo Comics'' gepubliseer word. Die 4 rolprente is ''Futurama: Bender’s Big Score'' (2007), ''Futurama: The Beast with a Billion Backs'' (2008), ''Futurama: Bender’s Game'' (2008) en ''Futurama: Into the Wild Green Yonder'' (2009). == Hoofkarakters == * Philip J. Fry * Turanga Leela * Bender Bieger Rodriguez * Professor Hubert J. Farnsworth * Dr. John Zoidberg * Hermes Conrad * Amy Wong == Medekarakters == * Zapp Brannigan * Kif Kroker * Nibbler * Mom * Sal * Scruffy == Sien ook == * [[The Simpsons]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{IMDb-titel|id=0149460}} * {{en}} [http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml Amptelike tuisblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120041323/http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml |date=20 Januarie 2010 }} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] [[Kategorie:Animasie]] k3ubl9oflp5difn6ugasq5hbvk98pcd 0 45529 2925446 2118663 2026-08-16T09:29:47Z Kontributor 2K 168202 update image-map redirect 2925446 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #FFFFFF; background: #003399; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Banja Luka'''<br />Бања Лука<br /> [[Lêer:Banja Luka vue générale.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:BiH municipality location Banja Luka.svg|180px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coat of arms of Banja Luka.svg|75px|center]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of None.svg|90px|center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Bosnië-Herzegowina}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Deelstaat''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of the Republika Srpska.svg|22px]] [[Republika Srpska]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1494]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;232 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 163 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2010) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 238&nbsp;353 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 243/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[CET]] (UTC+1) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[CEST]] (UTC+2) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Dragoljub Davidović |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.banjaluka.rs.ba ''banjaluka.ba''] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Banja Luka''' ([[Serwies]]: Бања Лука) is die tweede grootste stad in {{nowrap|[[Bosnië en Herzegowina]]}}, met 'n bevolking van 238&nbsp;353, ná die hoofstad [[Sarajevo]]. Dit is die [[hoofstad]] en grootse [[nedersetting]] in die deelstaat [[Republika Srpska]]. [[Lêer:Rijeka Krupa 222.jpg|duimnael|280px|senter|Rijeka Krupa, 'n [[rivier|stroom]] wat deur die natuurskoon buite Banja Luka vloei.]] {{clr}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Bosnië en Herzegowina]] a0usyncwx3svw53w0cm21u3dwh0beyj 0 47428 2925367 2923265 2026-08-15T20:07:20Z Sobaka 328 /* Mei tot Augustus */ bywerk 2925367 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|teks=Die Irannese opperleier Ali Chamenei is in gekoördineerde Amerikaans-Israeliese lugaanvalle dood}} Die '''jaar 2026''' is 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dis is die 26ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Siprus]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Denemarke]] oor. * 1 Januarie – Bulgarye skakel na die [[euro]] oor en word die 21ste land in die Eurosone. * [[3 Januarie]] – Die [[Amerikaanse aanvalle in Venezuela in 2026|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. * [[15 Januarie]] – [[Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. * [[22 Januarie]] – Die ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die [[Vredesraad]] vind plaas op die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]]. * [[6 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2026|25ste Olimpiese Winterspele]] begin in [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italië]]. * [[7 Februarie]]–[[8 Maart]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2026|10de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[10 Februarie]] – 'n [[2026 Tumbler Ridge-skietery|Massaskietery]] vind plaas in Tumbler Ridge, [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], met 36 totale ongevalle (9 dood en 27 beseer). * [[20 Februarie]] – Afsluitingseremonie van die Olimpiese Winterspele 2026. * [[23 Februarie]] – Die [[Nederland]]se [[Jetten-kabinet]] word saamgestel. * [[28 Februarie]] – [[Israel]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] loods grootskaalse [[Aanvalle op Iran in 2026|lugaanvalle]] op Iran wat onder andere tot die dood van die Irannese opperleier [[Ali Chamenei]] lei. * [[4 Maart]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2026|14de Paralimpiese Winterspele]] is in Milaan en Cortina d'Ampezzo gehou. * [[25 Maart]] – Sarah Mullally word die eerste vroulike [[aartsbiskop van Kantelberg]] en daarmee van die [[Kerk van Engeland]]. * [[25 April]] – 'n [[Aandeteskietery by Withuiskorrespondente in 2026|Aanvaller trek skote af naby die hoofsekuriteitsondersoekarea]] tydens die jaarlikse ete vir [[Withuis]]korrespondente by die Washington Hilton in [[Washington, D.C.]], wat deur president [[Donald Trump]], [[Eerste Dame]] [[Melania Trump]], Visepresident [[J.D. Vance]] en lede van die kabinet bygewoon is. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[16 Mei]] – Die [[Kakkerlak Volksparty]], word in [[Indië]] gestig na 'n uitlating van die hoofregter van Indië, Surya Kant waarin hy werklose jeug met "kakkerlakke" en "parasiete van die samelewing" vergelyk het. Binne dae het die beweging honderduisende ondersteuners gekry en aanlyn en vanlyn protesoptogte en gemeenskapsdiensaktiwiteite georganiseer. * [[10 Junie]] – [[Antoni Gaudí]] is 100 jaar gelede oorlede. * [[11 Junie]]–[[19 Julie]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldkampioenskap]] word in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Spanje]] gewen. * [[12 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|10de T20I-vrouewêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[1 Julie]] – [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor. * [[4 Julie]] – Presies 250 jaar gelede word die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik deur hulle ''Onafhanklikheidsverklaring''. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. == Sterftes == === Januarie tot April === * [[18 Januarie]] – [[Patsy King]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1930]]). * [[30 Januarie]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). * [[11 Februarie]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer (* [[1977]]). * [[15 Februarie]] – [[Robert Duvall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * [[17 Februarie]] – [[Jesse Jackson]] sr., Amerikaanse burgerregte-aktivis (* [[1941]]). * [[18 Februarie]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer (* [[1944]]). * [[19 Februarie]] – [[Eric Dane]], Amerikaanse [[akteur]] en vervaardiger (* [[1972]]). * [[4 Maart]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1948]]). * 4 Maart – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder (* [[1961]]). * [[8 Maart]] – [[Walid Khalidi]], Palestynse historikus (* [[1925]]). * [[14 Maart]] – [[Jürgen Habermas]], Duitse filosoof en sosioloog (* [[1929]]). * [[17 Maart]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof (* [[1958]]). * [[19 Maart]] – [[Chuck Norris]], Amerikaanse akteur en vegkunstenaar (* [[1940]]). * 19 Maart – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat (* [[1952]]). * [[3 April]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). * [[7 April]] – [[J.C.M.D. du Plessis]], Suid-Afrikaanse leksikograaf en akademikus (* 1940). * 7 April – [[Mircea Lucescu]], [[Roemenië|Roemeense]] [[sokker]]speler en afrigter (* [[1945]]). * [[19 April]] – [[Jan Wilkens]], Suid-Afrikaanse professionele stoeier (* [[1942]]). * [[27 April]] – [[Mimi Coertse]], Suid-Afrikaanse koloratuursopraan (* [[1932]]). * [[29 April]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman (* [[1946]]). === Mei tot Augustus === * [[8 Mei]] – [[Festus Mogae]], politikus en derde president van [[Botswana]] (1998–2008) (* [[1939]]). * [[12 Junie]] – [[Portchie]], Suid-Afrikaanse skilder en entrepreneur (* [[1963]]). * [[15 Junie]] – [[Abdullah Ibrahim]], Suid-Afrikaanse pianis en komponis (* [[1934]]). * [[22 Junie]] – [[Alan Greenspan]], Amerikaanse ekonoom (* [[1926]]). * [[24 Junie]] – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktrise en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar-pryswenner]] (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Penelope Keith]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[7 Julie]] – [[Joanna Pettet]], Engelse aktrise (* [[1942]]). * [[8 Julie]] – [[Bonnie Tyler]], Walliese sanger-liedjieskrywer (* [[1951]]). * 8 Julie – [[Dieter Gerhardt]], kommodoor in die Suid-Afrikaanse Vloot en Sowjetspioen (* [[1935]]). * [[13 Julie]] – [[Sam Neill]], Nieu-Seelandse akteur (* [[1947]]). * [[15 Julie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). * [[16 Julie]] – [[Tersia Marshall]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1980]]). * [[22 Julie]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* [[1952]]). * [[23 Julie]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise (* [[1941]]). * [[24 Julie]] – [[Bettina Wyngaard]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1971]]). * 24 Julie – [[Gillian van Houten]], Suid-Afrkaanse TV-nuusleser en natuurliefhebber (* [[1954]]). * 24 Julie – [[Gunther von Hagens]], Duitse ontleedkundige (* [[1945]]). * [[5 Augustus]] – [[Jean Lodge]], Engelse aktrise (* [[1927]]). * [[14 Augustsus]] – [[Jason Arday]], kontroversiële Britse akademikus en skrywer (* [[1985]]). [[Kategorie:2026| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] dezxgqt2ntl1zp7s85y7uldjgjymq43 2925368 2925367 2026-08-15T20:07:40Z Sobaka 328 /* Mei tot Augustus */ 2925368 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|teks=Die Irannese opperleier Ali Chamenei is in gekoördineerde Amerikaans-Israeliese lugaanvalle dood}} Die '''jaar 2026''' is 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dis is die 26ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Siprus]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Denemarke]] oor. * 1 Januarie – Bulgarye skakel na die [[euro]] oor en word die 21ste land in die Eurosone. * [[3 Januarie]] – Die [[Amerikaanse aanvalle in Venezuela in 2026|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. * [[15 Januarie]] – [[Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. * [[22 Januarie]] – Die ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die [[Vredesraad]] vind plaas op die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]]. * [[6 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2026|25ste Olimpiese Winterspele]] begin in [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italië]]. * [[7 Februarie]]–[[8 Maart]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2026|10de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[10 Februarie]] – 'n [[2026 Tumbler Ridge-skietery|Massaskietery]] vind plaas in Tumbler Ridge, [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], met 36 totale ongevalle (9 dood en 27 beseer). * [[20 Februarie]] – Afsluitingseremonie van die Olimpiese Winterspele 2026. * [[23 Februarie]] – Die [[Nederland]]se [[Jetten-kabinet]] word saamgestel. * [[28 Februarie]] – [[Israel]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] loods grootskaalse [[Aanvalle op Iran in 2026|lugaanvalle]] op Iran wat onder andere tot die dood van die Irannese opperleier [[Ali Chamenei]] lei. * [[4 Maart]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2026|14de Paralimpiese Winterspele]] is in Milaan en Cortina d'Ampezzo gehou. * [[25 Maart]] – Sarah Mullally word die eerste vroulike [[aartsbiskop van Kantelberg]] en daarmee van die [[Kerk van Engeland]]. * [[25 April]] – 'n [[Aandeteskietery by Withuiskorrespondente in 2026|Aanvaller trek skote af naby die hoofsekuriteitsondersoekarea]] tydens die jaarlikse ete vir [[Withuis]]korrespondente by die Washington Hilton in [[Washington, D.C.]], wat deur president [[Donald Trump]], [[Eerste Dame]] [[Melania Trump]], Visepresident [[J.D. Vance]] en lede van die kabinet bygewoon is. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[16 Mei]] – Die [[Kakkerlak Volksparty]], word in [[Indië]] gestig na 'n uitlating van die hoofregter van Indië, Surya Kant waarin hy werklose jeug met "kakkerlakke" en "parasiete van die samelewing" vergelyk het. Binne dae het die beweging honderduisende ondersteuners gekry en aanlyn en vanlyn protesoptogte en gemeenskapsdiensaktiwiteite georganiseer. * [[10 Junie]] – [[Antoni Gaudí]] is 100 jaar gelede oorlede. * [[11 Junie]]–[[19 Julie]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldkampioenskap]] word in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Spanje]] gewen. * [[12 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|10de T20I-vrouewêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[1 Julie]] – [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor. * [[4 Julie]] – Presies 250 jaar gelede word die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik deur hulle ''Onafhanklikheidsverklaring''. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. == Sterftes == === Januarie tot April === * [[18 Januarie]] – [[Patsy King]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1930]]). * [[30 Januarie]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). * [[11 Februarie]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer (* [[1977]]). * [[15 Februarie]] – [[Robert Duvall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * [[17 Februarie]] – [[Jesse Jackson]] sr., Amerikaanse burgerregte-aktivis (* [[1941]]). * [[18 Februarie]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer (* [[1944]]). * [[19 Februarie]] – [[Eric Dane]], Amerikaanse [[akteur]] en vervaardiger (* [[1972]]). * [[4 Maart]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1948]]). * 4 Maart – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder (* [[1961]]). * [[8 Maart]] – [[Walid Khalidi]], Palestynse historikus (* [[1925]]). * [[14 Maart]] – [[Jürgen Habermas]], Duitse filosoof en sosioloog (* [[1929]]). * [[17 Maart]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof (* [[1958]]). * [[19 Maart]] – [[Chuck Norris]], Amerikaanse akteur en vegkunstenaar (* [[1940]]). * 19 Maart – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat (* [[1952]]). * [[3 April]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). * [[7 April]] – [[J.C.M.D. du Plessis]], Suid-Afrikaanse leksikograaf en akademikus (* 1940). * 7 April – [[Mircea Lucescu]], [[Roemenië|Roemeense]] [[sokker]]speler en afrigter (* [[1945]]). * [[19 April]] – [[Jan Wilkens]], Suid-Afrikaanse professionele stoeier (* [[1942]]). * [[27 April]] – [[Mimi Coertse]], Suid-Afrikaanse koloratuursopraan (* [[1932]]). * [[29 April]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman (* [[1946]]). === Mei tot Augustus === * [[8 Mei]] – [[Festus Mogae]], politikus en derde president van [[Botswana]] (1998–2008) (* [[1939]]). * [[12 Junie]] – [[Portchie]], Suid-Afrikaanse skilder en entrepreneur (* [[1963]]). * [[15 Junie]] – [[Abdullah Ibrahim]], Suid-Afrikaanse pianis en komponis (* [[1934]]). * [[22 Junie]] – [[Alan Greenspan]], Amerikaanse ekonoom (* [[1926]]). * [[24 Junie]] – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktrise en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar-pryswenner]] (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Penelope Keith]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[7 Julie]] – [[Joanna Pettet]], Engelse aktrise (* [[1942]]). * [[8 Julie]] – [[Bonnie Tyler]], Walliese sanger-liedjieskrywer (* [[1951]]). * 8 Julie – [[Dieter Gerhardt]], kommodoor in die Suid-Afrikaanse Vloot en Sowjetspioen (* [[1935]]). * [[13 Julie]] – [[Sam Neill]], Nieu-Seelandse akteur (* [[1947]]). * [[15 Julie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). * [[16 Julie]] – [[Tersia Marshall]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1980]]). * [[22 Julie]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* [[1952]]). * [[23 Julie]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise (* [[1941]]). * [[24 Julie]] – [[Bettina Wyngaard]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1971]]). * 24 Julie – [[Gillian van Houten]], Suid-Afrkaanse TV-nuusleser en natuurliefhebber (* [[1954]]). * 24 Julie – [[Gunther von Hagens]], Duitse ontleedkundige (* [[1945]]). * [[5 Augustus]] – [[Jean Lodge]], Engelse aktrise (* [[1927]]). * [[14 Augustus]] – [[Jason Arday]], kontroversiële Britse akademikus en skrywer (* [[1985]]). [[Kategorie:2026| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] 22gjphvn50p82wppkfuzo9n8h970m9t 0 68780 2925234 1256087 2026-08-15T14:17:08Z Pynappel 70858 enkapsulering -> inkapseling. Kry nie enkapsulering in die WAT nie. Dalk afgelei van Engels "encapsulation"? 2925234 wikitext text/x-wiki '''Vrystelbeheer''' is 'n strategie in die [[materiaalkunde]] waar 'n chemiese samestelling binne 'n stelsel teen 'n ingeperkte spoed ingevoer (of vrygestel) word. Vrystelbeheer word toegepas by bemesting, plaagdoders en medisyne. Om 'n chemikalie by 'n spesifieke plek op 'n plant of binne die mens se liggaam te bring, verbeter die kostedoeltreffendheid van die besproeiing- of medisyneverbruik. Sou die gewenste uitwerking langer moet duur, moet die chemikalie voortdurend toegedien word. Om 'n enkele groot dosis toe te dien, verminder wel die verbruiksfrekwensie, maar so 'n handeling kan vergiftiging of ongewenste newe-effekte tot gevolg hê wat by 'n klein dosis onskadelik sou gewees het. Vrystelbeheer voeg die voordelige uitwerkings saam om met 'n enkele groot dosis, kleiner hoeveelhede oor 'n langer tydperk vry te stel (bietjie-vir-bietjie). Vrystelbeheerde stelsels werk deur die diffusie van 'n chemikalie te verminder binne die stelsel. Vrystelbeheer is ook te vinde binne mikro-inkapseling of insluitverbindings. Vrystelbeheerde tablette word tans gebruik om 'n konstante vlak van medisyne heeldagdeur in die bloed te behou. [[Kategorie:Materiaalkunde]] 59akqpztyt709m7tbzlzgmnd7l5itoh 6 73900 2925416 1104817 2026-08-16T05:34:07Z JMK 649 weergawe, skakels 2925416 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] in [[Bloemfontein]] |bron=http://assa.saao.ac.za |datum=5 Maart 2013 |daarsteller=http://assa.saao.ac.za |outeur=http://assa.saao.ac.za |ander_weergawes= [[Lêer:Lamont-Hussey Observatory, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Teleskope]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teaters]] g4ypgv391lxyeocwhs2uwd3yhv3o1kf 0 74205 2925488 2577046 2026-08-16T11:50:52Z Aliwal2012 39067 +verwysings uit en:wp artikel 2925488 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Judith Olivia "Judi" Dench | bynaam = | beeld = Judi Dench at the BAFTAs 2007 (cropped).jpg | onderskrif = Judi Dench tydens die BAFTAs-plegtigheid op 11 Februarie 2007 | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1934|12|9}} | geboorteplek = [[York]], [[Yorkshire]], [[Engeland]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = Dame | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | beroep = [[Aktrise]] | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = [[Michael Williams (akteur)|Michael Williams]] († 2001) | kinders = [[Finty Williams]] | webwerf = | handtekening = }} Dame '''Judith Olivia "Judi" Dench''', CH, DBE, FRSA (gebore 9 Desember 1934) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Engelse]] toneel-, film- en televisie-[[aktrise]].<ref>{{cite news |last=Dowd |first=Maureen |title=Queen! Bow Down to Tattoo-Flashing Octogenarian Dame Dench |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/09/21/style/dame-judi-dench.html |url-status=dead |date=21 September 2017 |access-date=30 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730152647/https://www.nytimes.com/2017/09/21/style/dame-judi-dench.html |archive-date=30 July 2021 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=gfame>{{cite news |author=Staff and agencies |title=Hopkins and Dench named best British actors |url=https://www.theguardian.com/film/2005/aug/18/news |url-status=live |newspaper=The Guardian |location=London |date=18 August 2005 |access-date=29 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061107065140/http://film.guardian.co.uk/news/story/0,12589,1551503,00.html |archive-date=7 November 2006}}</ref><ref name=tfame>{{cite magazine |title=Connery and Dench Top Legend Poll |url=https://www.timeout.com/film/news/303/connery-and-dench-top-legend-poll.html |url-status=dead|magazine=Time Out London |publisher=Time Out Group |date=25 February 2005 |access-date=29 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106003837/http://www.timeout.com/film/news/303/connery-and-dench-top-legend-poll.html |archive-date=6 November 2007 |df=dmy-all}}</ref> Dench het haar debuut as aktrise in 1957 by die toneelgeselskap ''Old Vic Company'' in [[Londen]] gemaak. In die volgende jare het sy rolle in 'n verskeidenheid tonele van [[William Shakespeare]] vertolk, waaronder dié van Ophelia in ''[[Hamlet]]'', Julia in ''[[Romeo en Juliet]]'' en Lady Macbeth in ''[[Macbeth]]''. Sy het daarnaas ook op die silwerdoek begin optree en die [[Bafta|BAFTA]]-prys as Mees Belowende Nuwe Aktrise ontvang. Dench het haarself in hierdie tydperk egter veral op die toneel toegespits. Alhoewel sy nie algemeen as sangeres bekend gestaan het nie, het sy vir haar leidende rol in die musiekblyspel ''Cabaret'' in 1968 positiewe kritieke ontvang. In die volgende twee dekades het Judi Dench as lid van die ''National Theatre Company'' en die ''Royal Shakespeare Company'' haar status as een van die mees vooraanstaande Britse toneelakteurs bevestig. Ook op televisie het sy groot sukses met die reeks ''A Fine Romance'' behaal wat tussen 1981 en 1984 gebeeldsend is en daarna vanaf 1992 gereeld 'n rol in die romantiese komediereeks ''As Time Goes By'' vertolk. Voor 1995 het Dench nie gereeld op die silwerdoek opgetree nie. In daardie jaar het sy vir die eerste keer die rol van M in die [[James Bond]]-rolprent ''GoldenEye'' vertolk. Sy het ook in alle volgende Bond-rolprente, insluitende ''Skyfall'' (2012), opgetree. Ander filmrolle, wat met pryse bekroon is, sluit [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Koningin Victoria]] in ''Mrs. Brown'' (1997) asook haar optredes in rolprente soos ''[[Shakespeare in Love]]'' (1998), ''Chocolat'' (2000), ''Iris'' (2001), ''Mrs Henderson Presents'' (2005) en ''Notes on a Scandal'' (2006) in. Dench het daarnaas 'n toekenning vir haar rol in die televisiefilm ''The Last of the Blonde Bombshells'' (2001) ontvang. Die lang lys van toekennings vir haar werk op die verhoog, silwerdoek en televisie sluit elf BAFTA-pryse (waaronder die ''Bafta Fellowship'' in 2001), sewe Laurence Olivier-pryse (insluitende die ''Special Award''), twee ''Screen Actors Guild''-toekennings, twee ''[[Golden Globe|Golden Globes]]'', 'n ''[[Oscar|Academy Award]] (Oscar)'', en 'n ''Tony Award'' in. In Junie 2011 het sy lidmaatskap van die ''British Film Institute (BFI)'' ontvang. Judi Dench was sedert 1971 met die akteur [[Michael Williams (akteur)|Michael Williams]] († 2001) getroud. Uit hul huwelik is 'n dogter gebore, [[Finty Williams]], wat as aktrise in die voetspore van haar ouers gevolg het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dench, Judi}} [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] 5m15p09v985hy8nbllf0xjbjwndjtpd 2 87254 2925308 2924250 2026-08-15T15:49:42Z Martinvl 12559 /* X-straal */ 2925308 wikitext text/x-wiki ==Test of NC file display== Display of the same image, one taken from an .SVG file and the other from a .JPG file. This test will be used on other Wikipedias to check the transfer of files. [[File:SI logo full.svg|thumb|left|Test download of SI Logo from NC Commons (.SVG)]] [[File:SI logo all udp.jpg|thumb|right|Test Download of SI logo from NC Commons (.JPG)]] [[File:SI logo all udp.jpg|thumb|right|Test Download of SI logo from NC Commons (.JPG)]] {{NC |File=File:SI logo all udp.jpg |caption=Test download of SI Logo from NC Commons (.SVG)}} <!-- [[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]] *Die SI Logo hoort om hier verttoon te word. *The SI logo should be displayed here. Wikicode to display the image from NC Commons shown on the right: :<nowiki>[[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]]</nowiki> --> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> == X-straal == https://en.wikipedia.org/wiki/Military_time_zone [[file:Clipboard icon.svg|35px|alt="Booking Required"]] == Stamboom2 == Gebruik stamboom2 {{stamboom2}} *Sophia of Hannover (1630-1714) **{{Stamboom2/einde tak}} [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]]George I (1660-1727) ***{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]]George II (1683-1760) ****Frederick, Prince of Wales *****{{Stamboom2/einde tak}} [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]]George III ******Duke of Kent *******{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Victoria (1819-1901) ********[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Edward VII ********* [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] George V **********{{Stamboom2/einde tak}} ... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Charles III (*1948) *********{{Stamboom2/einde tak}}[[Maud van Wallis|Maud]] (1869-1938) **********{{Stamboom2/einde tak}}... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] [[Harald V van Noorweë]] (*1937) ******** Prince Arthur, Duke of Connaught and Strathearn (1850-1942) *********{{Stamboom2/einde tak}} ... Princess Ingrid of Sweden **********{{Stamboom2/einde tak}} ... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] [Denmark] Frederick X ******** Leopold, Duke of Albany (1853-1884) *********{{Stamboom2/einde tak}} ... Princess Sibylla of Saxe-Coburg and Gotha **********{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] [Sweden] Carl XVI Gustaf ******** Princess Victoria = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Frederick III of Germany (1831-1888) ********* [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Kaiser Wilhelm II (1859-1941) **********... [[Beeld:Simple silver crown.svg|15px]] [Germany] Georg Friedrich Prince of Prussia (*1976) **********{{Stamboom2/einde tak}} Victoria Louise of Prussia (1892-1980) ***********{{Stamboom2/einde tak}} Frederica (1917-1981) = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Paul of Greece (1901-1964) ************{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple silver crown.svg|15px]] [Greece] ... Pavlos (*1967) *********{{Stamboom2/einde tak}}Sophia of Hannover (1870-1932) = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Carol II of Romania (1893-1953) **********{{Stamboom2/einde tak}} ... [[Beeld:Simple silver crown.svg|15px]] Margareta of Romania (*1949) ********{{Stamboom2/einde tak}} Beatrice (1857-1944) *********{{Stamboom2/einde tak}} Eugenie (1887-1969) = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Alfonso XIII of Spain (1886-1941) **********{{Stamboom2/einde tak}}... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Felipe VI of Spain (*1968) ******{{Stamboom2/einde tak}} [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Ernest Augustus, King of Hanover (1771-1851) *******{{Stamboom2/einde tak}} ... [[Beeld:Simple white crown.svg|15px]] Ernest Augustus of Hannover (*1954) ****{{Stamboom2/einde tak}}Anne (1709-1759) = William IV, Prince of Orange (1711 - 1751) *****William V, Prince of Orange (1748-1806) ******{{Stamboom2/einde tak}}... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] [[Willem-Alexander van die Nederlande]] (*1967) *****{{Stamboom2/einde tak}}Carolina of Orange-Nassau (1743-1787) ******{{Stamboom2/einde tak}} ... Astrid of Sweden (1905-1935) = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Leopold III of Belgium (1901-1983) *******{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Filip of Belgium (*1960) {{Stamboom2/einde}} ==Byvoegsel== :'''[[:en:Wikipedia:Administrators%27_noticeboard/IncidentArchive816#User:Martinvl_and_long_term_disruption_of_WT:MOSNUM]]''' is a very good example of how not to do things, both from a practical point of view and from a legal point of view. :'''Practical Point of View''' ::As I see it, an ANI case should contain four sections: ::*Complainant's opening statement ::*Comments by others ::*Defendant's Reply ::*Closing Administrator’s Statement ::It is my view that the complainant’s opening statement and the closing administrator's closing statement should contain sufficient detail (including diffs) that anybody who is reviewing the incident need not read the defence or any of the comments made by third parties as anything of relevance should be repeated in the closing statement, unless of course an appeal is centred around the closing administrator mis-representing a third-party comment or a defence offered by the defendant. ::While this will require the complainant to take of an effort when preparing a case, it should reduce the amount of input from others. It will make it more difficult for complainants to "throw mud, hoping that it will stick" and thus simplify the closing administrator's task as there will be less material through which to wade. ::If the defendant is subsequently blocked, then both the defendant and the administrator who is handling the appeal will have a common reference point from which to work, not some vague wall of text that would take forever through which to wade. :'''Legal Point of View''' ::There was a good deal of discussion in the case in question about user’s rights and "natural justice". I have since done some research on the matter and it is my understanding that under the Law of California, '''members of organisations that provide a public service''' are entitled to '''protection under the rules of [[:en: https://en.wikipedia.org/wiki/Due_process|due process]]'''. My research suggest that Wikipedia is one such organisation. At this stage, it might be appropriate to point out that since I was discussing the Law of California rather than English Law, I should have used the term "due process" rather than "natural justice". ::My assertion is based on the judgement given in the case [https://scocal.stanford.edu/opinion/pinsker-v-pacific-coast-society-orthodontists-27828 Pinsker v. Pacific Coast Society of Orthodontists] heard in the Supreme Court of California in 1974. The judgement gives two examples of what constitutes an organisation that “provides a public service” - labor unions and professional organisations and two examples of what organisations do not provide a pubic service - golf clubs and fraternities, the difference being that the former have an impact on the public at large while the latter do not. ::It is my view that since Wikipedia, like professional bodies, has an impact on the population at large that Wikipedia, like professional bodies must be viewed as an organisation that provides a "public service". ::The Wikipedia article [[:en:Due Process#United States|due process]] details how the Supreme Court of the United States interprets "due process". Among the important feature is a protection from vague laws, while the article [[:en:Procedural due process|Procedural due process]] catalogues a list of basic due process procedural rights as drawn up by Judge Henry Friendly (1903-1986). This includes: ::* the requirement of the complainant to give "Notice of the proposed action and the grounds asserted for it" (in the case of Wikipedia, the complainant producing all the pertinent diffs) ::* the right to cross-examine witnesses (in the case of Wikipedia the right of the accussed to present their defence) ::* the "requirement that the tribunal prepare written findings of fact and the reasons for its decision" (in the case of Wikipedia, the closing administrator's statement). :'''Application to the Case in Question''' ::In the case in question, all the diffs are buried in a posting that is approximately 8900 words in length (estimated using the word count facility in Microsoft WORD). Furthermore the details of what I am alleged to have done are so vague that I have no point of reference against which my application for readmission can be measured by an administrator. ::In his closing statement, closing administrator [[User:TParis]] asserted that "I have fully reviewed Martinvl's counter claim of vote stacking and determined that his evidence failed to meet the threshold". ::If my counter claim of vote stacking was not accepted, did he read the rest of the case to see whether or not is was well founded? Since he had 17 minutes from the time that Wee Curry Monster asked for an uninvolved administrator to act and him posting his judgement, did he really read all 8900 words - that would require a reading speed of 525 words per minute without allowing any time for him to prepare his closing statement or to follow up any of the diffs. According to the Wikipedia article [[:en:Speed reading]], the "normal reading [rate] for comprehension" is typically 200 - 300 words per minute. ::As a result, I have been blocked for ten years because he did not do a proper job of explaining why I had been blocked. If the ANI structure that I proposed had been followed, then either he would have rejected the application (which he should have done for lack of evidence) or his closing statement would implicitly have provided a criteria against which, in a worst case scenario, an application for readmission could be measured. == Eksterne skakels == * [http://pdg.lbl.gov/2005/reviews/contents_sports.html#constantsetc Oorsig, 2005] * [http://physics.nist.gov/cuu/Constants/index.html NIST-konstantes] * [http://users.telenet.be/lode.stevens/const.htm Natuurkonstantes] * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:nl:Natuurkundige constante|Nederlandse Wikipedia]] == Verwysings == {{Notas}} {{Verwysings}} ==UTF-8== UTF-8 is a protocol whereby UNICODE characters can be transmitted as variable-length byte strings in a manner that will maximise the communications wandwidth. WHen the text involved can be wrtitten in ASCCI, the UTF-8 rendering of teh text and teh ASCII rendering are identical, making UTF-8 string upward compatible with ASCII strings. == Historical background== The first standard for interchanging text between computers was ISO-xxxx. This standard used 7 bit characters, reserving the eight bit as a parity bit for error chaecking. Of the 128 characters available using 7 bits, 32 values were reserved as control bits and the remaining 96 valeus ont printable characters. ISO-xxxx had 12 variations, one for each of 12 different languages with 12 values reserved for national use. ISO-xxxx-y (the United States variant) and ISOxxxx-z (the British variant) were identical except for teh character "#" which appeared in teh American character set and "£" which appeared in the British character set. The Germans sacrificed the characters ..... to accomodate " ", " " ..... This standard was uperceded b ISO-xxxxx which used 8 bits to represent its characters. It adopted ISO-xxxx-0 (the American variant) for the first 128 characters .... {|class = "wikitext" |- ! Laagste<br>waarde ! Hoogste<br>waarde !Aantal<br>grepe ! greep 1 ! greep 2 ! greep 3 ! greep 4 ! greep5 |- | x00 || xF7 || 7 | style = "background-color: gray" |<code>0gfedcba</code> | || || || |- | x0080 | x07FF || 11 |style = "background-color: gray"|<code>110lkjih</code> |style = "background-color: gray"| <code>0gfedcba</code> || || || |- | x0800 | xFFFF || 16 |style = "background-color: gray"|<code>1110qpon |style = "background-color: gray"|<code>10mlkjih</code> |style = "background-color: gray"| <code>0gfedcba</code> || || |- | x0800 | xFFFF || 21 |style = "background-color: yellow"|11110vut |style = "background-color: yellow"|10srqpon |style = "background-color: yellow"|10mlkjih |style = "background-color: #0F0"| 0gfedcba || |- } {| class="wikitable" |+ Définition du nombre d'octets utilisés dans le codage (attention ce tableau de principe contient des séquences non valides) |- ! scope="col" | Caractères codés ! scope="col" | Représentation binaire UTF-8 ! scope="col" | Premier octet valide (hexadécimal) ! scope="col" | Signification |- ! scope="row" style="text-align: center" | U+0000 à U+007F ! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">0</span><var style="background: #0F0">ƀƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd> | 00 à 7F | 1 octet, codant jusqu’à 7 bits |- ! scope="row" style="text-align: center" | U+0080 à U+07FF ! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">11</span>0<var style="background: #0F0">ƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd> | C2 à DF | 2 octets, codant jusqu’à 11 bits |- ! scope="row" style="text-align: center" | U+0800 à U+FFFF ! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">111</span>0·<var style="background: #0F0">ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd> | E0 à EF | 3 octets, codant jusqu’à 16 bits |- ! scope="row" rowspan="2" style="text-align: center" | U+10000 à U+10FFFF ! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">1111</span>·0<span style="background: #0F0">0<var>ƀƀ</var></span> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd> | F0 à F3 | rowspan="2" | 4 octets, codant jusqu’à 21 bits |- ! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">1111</span>·0<span style="background: #0F0">100</span> 10<span style="background: #0F0">00·<var>ƀƀƀƀ</var></span> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd> | F4 |} ==Verwysings== {{Verwysings}} == Romeinse syfers== {| class="wikitable" |- ! Fraction ! Roman numeral |- | {{frac|1|12}} |style='text-align: center'| '''·''' |- |style='text-align: center'| {{frac|2|12}} = {{frac|1|6}} |style='text-align: center'| '''··''' or ''':''' |- |style='text-align: center'| {{frac|3|12}} = {{frac|1|4}} |style='text-align: center'| '''···''' or '''∴''' |- |style='text-align: center'| {{frac|4|12}} = {{frac|1|3}} |style='text-align: center'| '''····''' or '''∷''' |- | {{frac|5|12}} |style='text-align: center'| '''·····''' or '''⁙''' |- |{{frac|1|2}} |style='text-align: center'|S |} == Boulevard Periphique Toets == {|class = wikitable !Interior !! Compass Point !! Exterior |- |Junction 1 clock |88 degrees |Junction 1 anti-clock |- | || <small>East</small> || |- |Junction 2 clock |94 degrees |Junction 2 anti-clock |} == Toets== [[File:Metre Convention Signatories.svg|thumb|test]] [[File:M F Gervais Monarchs of Spain.pdf|thumb|Monarchs of Spain]] Alles hier is vanuit die Engelse WIkipedia gesny en hier geplak sonder vertaling: # Both fiber and composite remain in the elastic strain regime. In this stage, we also note that the composite Young's {{nowrap| 1&hairsp;234&nbsp;km}}. modulus is a simple weighted sum of the two component moduli. #:<math> \sigma_{c} = V_{f}\epsilon_{c}E_{f} + V_{m}\epsilon_{c}E_{m} </math> <ref name="courtney"/> #:<math> E_{c} = V_{f}E_{f} + V_{m}E_{m} </math> <ref name="courtney"/> # The fiber remains in the elastic regime but the matrix yields and plastically deforms. #:<math> \sigma_{c} = V_{f}\epsilon_{c}E_{f} + V_{m}\sigma_{m}(\epsilon_{c}) </math> <ref name="courtney"/> # Both fiber and composite yield and plastically deform. This stage often features significant Poisson strain which is not captured by model below. #:<math> \sigma_{c} = V_{f}\sigma_{f}(\epsilon_{c}) + V_{m}\sigma_{m}(\epsilon_{c}) </math> <ref name="courtney"/> # The fiber fractures while the matrix continues to plastically deform. While in reality the fractured pieces of fiber still contribute some strength, it is left out of this simple model. #:<math> \sigma_{c} \approx V_{m}\sigma_{m}(\epsilon_{c}) </math><ref name="courtney"/> g3jsi181kkcyzo4wagrfqpzaqkt3mju 0 89690 2925236 2522258 2026-08-15T14:18:13Z Pynappel 70858 enkapsulering -> inkapseling. Kry nie enkapsulering in die WAT nie. Dalk afgelei van Engels "encapsulation"? 2925236 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} '''Ontploffingsbeskerming''' berus op die beginsel dat daar drie komponente teenwoordig moet wees vir die ontstaan van 'n brand of ontploffing, naamlik 'n [[brandstof]], [[suurstof]] en 'n ontstekingsbron. Sodra een van die drie verwyder word, is ontploffingsbeskerming toegepas. Die groep standaarde soos in SANS10108 uitgewys sluit nie plofstowwe in nie, hulle is hoofsaaklik onder SANS1717 gelys.<ref>Dr. JG Auret, "Explosion Prevention Basics for Explosive Atmospheres Personnel", Explolabs (Pty) Ltd.</ref> Ter beskerming is die eerste stap om 'n ondersoek te doen om te bepaal waar plofbare atmosfere kan vorm in 'n fabriek of aanleg, na so 'n ondersoek word verwys as 'n gebiedsklassifikasie. Dit dui aan waar sulke mengsels kan vorm, hoe gereeld en watter vlambare stowwe daar teenwoordig mag wees. Sulke areas word dan in sones opgedeel (Sone 0, Sone 1, Sone 2 vir gasse en Sone 20, Sone 21 en Sone 22 vir stof). Daar is 'n reeks veiligheidstandaarde ontwikkel waaraan elektriese toerusting moet voldoen ten einde nie ontstekingsbronne te wees nie. Hierdie gespesialiseerde toerusting word dus ontwerp om in plofbare mengsels gebruik te word sonder dat dit ontsteek. In [[Suid-Afrika]] (en elders) is daar goedgekeurde laboratoriums wat die suksesvolle ontwerp van hierdie toerusting kan goedkeur of bevestig. 'n Sertifikaat word uitgereik wat as bewys dien dat 'n derdeparty die toestel ondersoek het en gevind het dat dit aan een of meer van die ontploffingsbeskermingstegnieke se standaarde voldoen.<ref>SANS 10108 en ARP 0108</ref> Suid-Afrika se standaarde in ontploffingsbeskerming word erken en gebruik deur meeste [[Afrika]]lande (behalwe dalk vêrre Noord-Afrika) en ons standaarde word weer op die IEC/EN-standaarde gebaseer. Vroeër het ons dit hoofsaaklik op VK-standaarde ontwikkel en net aangepas om by ons te pas maar vandag doen ons relatief min aanpassings en aanvaar dit standaarde grootliks net so. Die [[VSA]] en [[Kanada]] is hoofsaaklik nie in lyn met ons nie (onder die UL en CSA reeks standaarde) en sulke toerusting moet oorgetoets word in RSA sou dit ingevoer word (baie belangrik). Dit is hoofsaaklik omdat hulle nog op imperiese mates werk en daar is ook groot verskille in die merking van hul onploffingsbeskermde toerusting en tegnieke. '''Ontploffingsbeskermingstegnieke''' sluit in (om net die mees algemene te noem): # Vlamdigting (die oudste van die tegnieke, met die kode Ex d of FLP) # Gevorderde veiligheid (Ex e) # Inherent veilig (Ex i) # Vonkvry (Ex N of Ex n wat verder verdeel word in Ex nR, Ex nC, Ex nA en Ex nL) # Beskerming deur omhulsel (Ex t of Ex tD, die ouer merk was DIP) # Inkapseling/Seëling (Ex m) # Deur dit onder druk te plaas in 'n inerte gas (Ex p) Daar word vereis dat sulke toerusting gemerk word met die afkorting of kode "Ex", in [[Europa]] sal dit "EEx" gemerk word met die tegniek volgende na die Ex. Daar is hoofsaaklik twee ontstekingsmetodes wat ook gemerk word ten einde die korrekte toerusting te kies vir die gas/stof waar dit gebruik gaan word: # Ontsteking deur 'n vonk wat opgedeel is in drie hoofmateriaalgroepe # Ontsteking deur 'n warm voorwerp of oppervlak Die materiaalgroepe is soos volg: {| class="wikitable" |- ! Beskrywing !! Materiaalgroep !! Ontstekingsenergie!! |- | Ondergrondse Steenkoolmyne || I ||250μJ |- | Bogrondse Gasse en dampe || IIA || 180μJ |- | Bogrondse Gasse en dampe || IIB|| 60μJ |- | Bogrondse Gasse en dampe || IIC || 20μJ |- | Bogrondse Stof || IIIA || Vylsels |- | Bogrondse Stof || IIIB || Nie-geleidende stof |- | Bogrondse Stof || IIIC || Geleidende stof |} Die maksimum oppervlaktemperatuur word beperk vir Groep I tot 150&nbsp;°C en vir Groep II word dit in ses klasse opgedeel: {| class="wikitable" |- ! Temp. Klas !! Maksimum Temperatuur van toestel in °C |- | T1 || 450 |- | T2 || 300 |- | T3 || 200 |- | T4 || 135 |- | T5 || 100 |- | T6 || 85 |} Vir Groep III word die maksimumtemperatuur van die toestel in °C aangedui. Voorbeelde van <2009 Suid-Afrikaanse merking: <ref>[https://mtexlab.co.za/page-2.html http://www.mtexlab.co.za]</ref> Ex d I/IIB T4 beteken die toestel is ontploffingsbeskerm (Ex) wat vlamdig is (d), ondergronds (I) of bogronds (IIB) gebruik kan word in vlambare/plofbare atmosfere wat nie kan ontsteek met 'n 60μJ vonk of by 135&nbsp;°C nie. Tegnieke met dubbelbeskerming is gemerk met 'n "a" langs die tegniek soos volg: "Ex ia ..." en kan aangeskakel bly in 'n konstante plofbare mengsel, soos bo in 'n brandstoftenk. Op toerusting wat na 2009 getoets is, word die "vlak van beskerming" of EPL ("Equipment Protection Level") ook gemerk en dit dui ook aan hoe gereeld die toestel blootgestel kan word aan 'n plofbare (of vlambare, soos verkies in Britse standaarde) mengsel. Dit word dan aangedui met 'n klein letter "a", "b" of "c" langs die beskermingstegniek, of aan die einde van die merking soos volg: {| class="wikitable" |- ! < 2009 merking !! Nuwe merking !! Alternatief |- | Ex d IIB T4 || Ex d IIB T4 Gb || Ex db IIB T4 |- | Ex ia I 150&nbsp;°C || Ex ia I T4 Ma of Ex ia I 150&nbsp;°C Ma ||Ex ia I 150&nbsp;°C of Ex ia I T4 |- | Ex tD IIIC T90&nbsp;°C || Ex t IIIC T90&nbsp;°C Db ||Ex tb IIIC T90&nbsp;°C |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geboue en strukture]] [[Kategorie:Plofstowwe]] [[Kategorie:Terrorisme]] kfpy46l3bx0ugt03rxezeq6ib4jj74z 0 95747 2925443 2920363 2026-08-16T09:20:42Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2925443 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI Wikipedia.jpg|duimnael|Voorstelling van KI geskep deur KI beeldskepper.]] {{Kunsmatige intelligensie}} '''Kunsmatige intelligensie''' (KI) is die [[intelligensie]] waarmee [[masjien|masjiene]] of [[sagteware]] vorendag sou kom, in teenstelling met die intelligensie van mense of diere. Dit is 'n akademiese studieveld waarin probeer word om menslike intelligensie kunsmatig te skep. KI-navorsers en {{nowrap|-handboeke}} definieer dit as "die studie en ontwerp van intelligente agente",<ref>Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-510270-3}}.</ref> waar 'n [[intelligente agent]] 'n stelsel is wat sy omgewing waarneem en aksies neem wat sy kanse op sukses vergroot. Voorbeeldtake waarin dit gedoen word, sluit in spraakherkenning, [[rekenaarvisie]], vertaling tussen (natuurlike) tale, asook ander kartering van insette. KI-toepassings sluit in gevorderde websoekenjins (bv. [[Google-soekenjin]]), aanbevelingstelsels (gebruik deur [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] en [[Netflix]]), verstaan van menslike spraak (soos Siri en Alexa), [[selfrymotor]]s (bv. Waymo), generatiewe of kreatiewe gereedskap ([[ChatGPT]] en KI-kuns), outomatiese besluitneming, en meeding op die hoogste vlak in strategiese spelstelsels (soos [[skaak]] en [[go]]).{{sfnp|Google|2016}} John McCarthy, wat die term in 1955 geskep het, definieer dit as "die wetenskap van die skep van intelligente masjiene".<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2019) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1), 15-25]</ref> Meer in detail, definieer Andreas Kaplan en Michael Haenlein kunsmatige intelligensie as "die vermoë van 'n stelsel om eksterne data korrek te interpreteer, om uit hierdie data te leer en om hierdie lesse te gebruik om spesifieke doelstellings en take te bereik deur buigsame aanpassing."<ref>[https://web.archive.org/web/20181121191205/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Kaplan Andreas; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]</ref><ref>[https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 Andreas Kaplan; Artificial Intelligence, Business and Civilization - Our Fate Made in Machines, 2022, Routledge]</ref> KI-navorsing is hoogs tegnies en gespesialiseerd, en is diep in onderafdelings verdeel, wat dikwels nie met mekaar kommunikeer nie.<ref name="Fragmentation of AI">McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., {{ISBN|1-56881-205-1}}.</ref> In sommige gevalle kan die verdeeldheid aan sosiale en kulturele faktore toegeskryf word, soos werk wat by 'n bepaalde instelling of deur individuele navorsers gedoen word. KI-navorsing word ook deur verskeie tegniese kwessies geraak. Sekere subvelde fokus op die oplos van spesifieke probleme. Ander fokus weer op een van verskeie moontlike benaderings, of die gebruik van 'n bepaalde hulpmiddel, of ter vervulling van spesifieke toepassings. Die sentrale probleme (of doelwitte) van KI-navorsing sluit in: redenasie, kennis, beplanning, leer, [[natuurliketaalverwerking]] (kommunikasie), persepsie en die vermoë om te beweeg en voorwerpe te manipuleer.<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, {{ISBN|0-13-790395-2}}.</ref> algemene kunsmatige intelligensie word as een van die veld se langtermyn doelwitte beskou.<ref>Kurzweil, Ray (1999). The Age of Spiritual Machines. Penguin Books. {{ISBN|0-670-88217-8}}.</ref> 'n Redelik algemeen aanvaarde toets vir kunsmatige intelligensie is die [[turingtoets]], geformuleer deur die Engelse wiskundige [[Alan Turing]], een van die vaders van [[rekenaarwetenskap]]. Dit kom daarop neer dat as 'n [[rekenaar]] iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n [[mens]] is, die rekenaar intelligent moet wees. Tegnieke soos [[neurale netwerk]]e en genetiese [[algoritme]]s toon dat die KI ook inspirasie put uit die [[biologie]]. Baie takke van wetenskap hou verband met die KI. Kunsmatige intelligensie kan dus ook gesien word as 'n brug tussen verskillende dissiplines. == Geskiedenis van KI == [[Lêer:Didrachm Phaistos obverse CdM.jpg|duimnael|[[Silwer]] didrachma van [[Kreta]] wat [[Talos]] uitbeeld, 'n antieke mitiese outomaat met kunsmatige intelligensie (ongeveer 300 vC)]] Kunsmatige wesens met intelligensie het in die oudheid as storieverteltoestelle verskyn,<ref name="AI in myth"> KI in [[mite]]s: * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=4–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> en was algemeen in [[fiksie]], soos in [[Mary Shelley]] se Frankenstein of [[Karel Čapek]] se R.U.R.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=17–25}} Hierdie karakters en hul lotgevalle het baie van dieselfde kwessies geopper wat nou in die etiek van kunsmatige intelligensie bespreek word.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=340–400}} Kunsmatige Intelligensie, het 'n ryk geskiedenis wat oor 'n paar dekades strek. Die oorsprong van KI kan teruggevoer word na die 1950's toe navorsers die idee begin ondersoek het om masjiene te skep wat menslike intelligensie kan simuleer. In 1956 is die veld van KI amptelik gevestig met die [[Dartmouth-werkswinkel]], waar pioniers in die veld bymekaargekom het om KI-navorsing te bespreek en te bevorder.<ref>Solomonoff, R.J.The Time Scale of Artificial Intelligence; Reflections on Social Effects, Human Systems Management, Vol 5 1985, bl 149-153</ref><ref>Moor, J., The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty years, AI Magazine, Vol 27, No., 4, bl. 87-9, 2006</ref><ref name="auto"> Kline, Ronald R., Cybernetics, Automata Studies and the Dartmouth Conference on Artificial Intelligence, IEEE Annals of the History of Computing, Oktober–Desember, 2011, IEEE Computer Society</ref> Gedurende die vroeë jare het KI gefokus op simboliese of reëlgebaseerde benaderings, waar rekenaars met eksplisiete reëls en kennis geprogrammeer is om spesifieke take uit te voer. Vooruitgang was egter stadig, en KI het beduidende uitdagings in die gesig gestaar om komplekse werklike probleme te hanteer. In die 1980's het 'n nuwe benadering genaamd [[masjienleer]] ontstaan, wat daarop gemik was om rekenaars in staat te stel om uit data te leer en hul werkverrigting te verbeter sonder om uitdruklik geprogrammeer te word. Hierdie benadering het momentum gekry en gelei tot vooruitgang op gebiede soos patroonherkenning, natuurlike taalverwerking en rekenaarvisie. In die laat 1990's en vroeë 2000's het KI 'n herlewing van belangstelling en deurbrake gesien, grootliks as gevolg van die beskikbaarheid van groot datastelle en vooruitgang in rekenaarvermoë. [[Diepleer]], 'n subveld van masjienleer wat op kunsmatige [[neurale netwerk]]e fokus, het prominensie verwerf en merkwaardige sukses behaal in take soos beeld- en spraakherkenning. In onlangse jare het KI aansienlike vordering gemaak in verskeie domeine. Dit is toegepas op gebiede soos gesondheidsorg, finansies, vervoer en kliëntediens, wat nywerhede rewolusie en doeltreffendheid verbeter. KI-aangedrewe tegnologieë, soos virtuele assistente en outonome voertuie, het meer algemeen in die daaglikse lewens geword. == Turingtoets == {{Hoofartikel|Turingtoets}} Die Turingtoets beteken dat as 'n rekenaar iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n mens is, die rekenaar intelligent moet wees. Vir so 'n toets moet die omstandighede sodanig gemaak word dat die proefpersoon nie kan sien met wie hy praat nie, byvoorbeeld deur met iemand in 'n ander vertrek via 'n toetsbord en netwerk te gesels. Volgens die John McCarthy-definisie van 1955 is dit "toelaat dat 'n masjien so optree dat ons intelligente gedrag sou noem as iemand sou optree" in sy "''Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence''" (1955), waarin die term kunsmatige intelligensie die eerste keer verskyn. === Die Chinese kamerargument === {{Hoofartikel|Chinese kamerargument}} Om 'n voorstelling te kan maak dat dit nie nodig is om 'n opdrag inhoudelik te begryp nie en tog so 'n taak wesenlik te kan uitvoer word deur [[John Searle]] en sy Chinese kamerdenkeksperiment voorgestel. Volgens die eksperiment moet jy jou voorstel dat jy in 'n afgeslote kamer is en dat jy volgens 'n formele instruksieprogram 'n uitset moet genereer aan die hand van 'n inset. Die feit dat jy nie die insette hiervoor hoef te verstaan nie, word bewys deur die feit dat hierdie insette en uitsette in die vorm van [[Chinese karakter]]s plaasvind, sonder dat jy enige kennis van [[Chinees]] het. Die feit dat die uitset danksy die program nog steeds korrek is, word aangetoon deur die feit dat die Chinese sprekers die inhoud betekenisvol vind. In die eksperiment word vrae wat in Chinees geskryf is, aangebied vir insette. Die antwoorde wat verkry word deur die instruksies blindelings te volg, is so goed dat die onderwerp nie besef dat die antwoorde wat gegee word gegenereer is deur iemand wat glad nie Chinees verstaan nie. Searle wil bewys dat dit nie intelligensie is nie: jy verstaan self niks van die uitset nie. Volgens Searle kan 'n rekenaar dus die turingstoets slaag, maar dit kan nog steeds nie intelligent wees nie. 'n Voor die hand liggende teenargument is dat dit in hierdie voorbeeld byna sielkundig onvermydelik is dat jy jouself identifiseer met die 'persoon' in die kamer wat nie Chinees verstaan nie, maar dat dit verkeerd is, getuig deur die feit dat die totale stelsel (die kamer plus inhoud, uitvoerende persoon plus program), wel Chinees verstaan. == Doelwitte == Die algemene probleem om intelligensie te simuleer (of te skep) is in subprobleme opgedeel. Dit bestaan uit spesifieke eienskappe of vermoëns wat navorsers verwag dat 'n intelligente stelsel moet vertoon. Die eienskappe wat hieronder beskryf word, het die meeste aandag gekry en dek die omvang van KI-navorsing.{{efn|name="Problems of AI"|This list of intelligent traits is based on the topics covered by the major AI textbooks, including: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004}}, {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} and {{Harvtxt|Nilsson|1998}}}} === Redenering, probleemoplossing === Vroeë navorsers het algoritmes ontwikkel wat stap-vir-stap redenasies nageboots het wat mense gebruik wanneer hulle raaisels oplos of logiese afleidings maak.<ref> Problem solving, puzzle solving, game playing and deduction: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 3–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 6}} ([[constraint satisfaction]]) * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|loc=hoofstuk 2,3,7,9}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|loc=hoofstuk 3,4,6,8}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Teen die laat 1980's en 1990's is metodes ontwikkel vir die hantering van [[onsekerheid|onseker]] of onvolledige inligting, deur konsepte uit [[waarskynlikheid]] en [[ekonomie]] te gebruik.<ref>Uncertain reasoning: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 12–18}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345–395}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=333–381}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Baie van hierdie algoritmes is onvoldoende om groot redenasieprobleme op te los omdat hulle 'n "kombinatoriese ontploffing" ervaar: hulle het eksponensieel stadiger geword namate die probleme groter geword het.<ref name="Intractability">Intractability and efficiency and the combinatorial explosion: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21}}</ref> Selfs mense gebruik selde die stap-vir-stap afleiding wat vroeë KI-navorsing kon modelleer. Hulle los die meeste van hul probleme op deur vinnige, intuïtiewe oordeel te gebruik.<ref name="Psychological evidence of sub-symbolic reasoning"> Psychological evidence of the prevalence sub-symbolic reasoning and knowledge: * {{Harvtxt|Kahneman|2011}} * {{Harvtxt|Dreyfus|Dreyfus|1986}} * {{Harvtxt|Wason|Shapiro|1966}} * {{Harvtxt|Kahneman|Slovic|Tversky|1982}}</ref> Akkurate en doeltreffende redenering is 'n onopgeloste probleem. === Kennisvoorstelling === [[Lêer:General Formal Ontology.svg|duimnael|'n Ontologie verteenwoordig kennis as 'n stel konsepte binne 'n domein en die verwantskappe tussen daardie konsepte.]] [[Kennisvoorstelling en redenering|Kennisvoorstelling]] en [[kennis ingenieurswese]]<ref>Kennisvoorstelling en kennis ingenieurswese: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 10}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23–46, 69–81, 169–233, 235–277, 281–298, 319–345}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–243}}, * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 17.1–17.4, 18}}</ref> laat KI-programme toe om vrae intelligent te beantwoord en afleidings te maak oor werklike feite. Formele kennisvoorstellings word gebruik in inhoudgebaseerde indeksering en herwinning,{{sfnp|Smoliar|Zhang|1994}} toneel interpretasie,{{sfnp|Neumann|Möller|2008}} kliniese besluitondersteuning,{{sfnp|Kuperman|Reichley|Bailey|2006}} kennisontdekking (ontginning van "interessante" en uitvoerbare afleidings van groot databasisse),{{sfnp|McGarry|2005}} en ander areas.{{sfnp|Bertini|Del Bimbo|Torniai|2006}} === Beplanning en besluitneming === 'n “Agent” is enigiets wat in die wêreld waarneem en aksies in die wêreld neem. 'n [[rasionele agent]] het doelwitte of voorkeure en neem aksies om dit te laat gebeur.{{efn| ""Rasionele agent" is 'n algemene term wat in [[ekonomie]], [[filosofie]] en teoretiese kunsmatige intelligensie gebruik word. Dit kan verwys na enigiets wat sy gedrag rig om doelwitte te bereik, soos 'n persoon, 'n dier, 'n korporasie, 'n nasie, of, in die geval van KI, 'n rekenaarprogram. }}{{sfnp|Russell|Norvig|2021|p=528}} In [[outomatiese beplanning en skedulering|outomatiese beplanning]] het die agent 'n spesifieke doelwit.<ref>Automated planning:* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 11}}</ref> In [[outomatiese besluitneming]] het die agent voorkeure – daar is sekere situasies waarin hy verkies om te wees, en sommige situasies wat hy probeer vermy. Die besluitnemingsagent ken 'n nommer aan elke situasie toe (genoem die "[[nut (ekonomie)|nut]]") wat meet hoeveel die agent dit verkies. Vir elke moontlike aksie kan dit die "verwagte nut" bereken: die nut van alle moontlike uitkomste van die aksie, geweeg deur die waarskynlikheid dat die uitkoms sal plaasvind. Dit kan dan die aksie kies met die maksimum verwagte nut.<ref>Automated decision making, Decision theory: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 16–18}}</ref> === Leer === [[Masjienleer]] is die studie van programme wat hul prestasie op 'n gegewe taak outomaties kan verbeter.<ref name ="machine learning">[[Masjienleer|leer]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 19–22}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397–438}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=385–542}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> Dit was van die begin af deel van KI.{{efn |[[Alan Turing]] het die sentraliteit van leer reeds in 1950 in sy klassieke artikel "[[Computing Machinery and Intelligence]]" bespreek.{{sfnp|Turing|1950}} In 1956, by die oorspronklike [[Dartmouth-werkswinkel|Dartmouth KI-somerkonferensie]], het Ray Solomonoff 'n verslag geskryf oor sonder toesig probabilistiese masjienleer: "An Inductive Inference Machine".{{sfnp|Solomonoff|1956}} }} === Natuurliketaalverwerking === {{Hoofartikel|Natuurliketaalverwerking}} [[Natuurliketaalverwerking]]<ref> [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 23–24}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91–104}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=591–632}} </ref> laat programme toe om te lees, skryf en kommunikeer in menslike tale soos [[Engels]]. Spesifieke probleme sluit in [[spraakherkenning]], [[spraaksintese]], [[masjienvertaling]], [[inligtingonttrekking]], [[inligtingherwinning]] en [[vraagbeantwoording]].<ref>Subprobleme van [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} </ref> Vroeë werk, gebaseer op [[Noam Chomsky]] se [[generatiewe grammatika]] en [[semantiese netwerk]]e, het gesukkel met [[woord-sin ondubbelsinningheid]]{{efn|See {{section link|AI winter|Machine translation and the ALPAC report of 1966 }}}} tensy beperk tot klein domeine genaamd "mikro-wêrelde" (as gevolg van die gesonde verstand kennis probleem).<ref name="Breadth of commonsense knowledge" /> === Persepsie === [[Lêer:Ääretuvastuse näide.png|duimnael|upright=1.5|Kenmerkbespeuring (uitgebeeld: [[randbespeuring]]) help KI om insiggewende abstrakte strukture uit rou data saam te stel.]] [[Masjienpersepsie]] is die vermoë om insette van sensors (soos kameras, mikrofone, draadlose seine, aktiewe [[lidar]], sonar, radar en [[tasbare sensor]]s) te gebruik om aspekte van die wêreld af te lei. [[Rekenaarvisie]] is die vermoë om visuele insette te analiseer.<ref> [[Rekenaarvisie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 25}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 6}} </ref> Die veld sluit in [[spraakherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} [[beeld klassifikasie]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=895–899}} [[gesigherkenningstelsel|gesigherkenning]], [[voorwerpherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=899–901}} em [[robotiese waarneming|robotiese persepsie]].{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=931–938}} === Robotika === [[Robotika]] gebruik KI.<ref name="Robotics">[[Robotika]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 26}} </ref> === Sosiale intelligensie === [[Lêer:Kismet robot at MIT Museum.jpg|duimnael|Kismet, 'n robot met rudimentêre sosiale vaardighede{{sfnp|MIT AIL|2014}}]] Affektiewe berekening is 'n interdissiplinêre sambreel wat stelsels bevat wat menslike gevoel, emosie en bui herken, interpreteer, verwerk of simuleer.<ref> [[Affective computing]]: * {{Harvtxt|Thro|1993}} * {{Harvtxt|Edelson|1991}} * {{Harvtxt|Tao|Tan|2005}} * {{Harvtxt|Scassellati|2002}} </ref> Sommige [[virtuele assistent]]e is byvoorbeeld geprogrammeer om meer gesellig te praat of selfs om humoristies te babbel; dit laat hulle meer sensitief lyk vir die emosionele dinamika van menslike interaksie, of om andersins [[mens-rekenaarinteraksie]] te fasiliteer. Dit is egter geneig om naïewe gebruikers 'n onrealistiese opvatting te gee van hoe intelligent bestaande rekenaaragente eintlik is.{{sfnp|Waddell|2018}} === Algemene intelligensie === 'n Masjien met [[kunsmatige algemene intelligensie]] moet 'n wye verskeidenheid probleme kan oplos met breedte en veelsydigheid soortgelyk aan menslike intelligensie.<ref name = "AGI" > [[Kunsmatige algemene intelligensie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=32–33, 1020–1021}} Proposal for the modern version: * {{Harvtxt|Pennachin|Goertzel|2007}} Warnings of overspecialization in AI from leading researchers: * {{Harvtxt|Nilsson|1995}} * {{Harvtxt|McCarthy|2007}} * {{Harvtxt|Beal|Winston|2009}} </ref> == Gevolge vir die klimaat == Kunsmatige intelligensie vereis baie elektriese energie. Daar word geraam dat dit teen 2027 soveel energie as 'n land soos [[Nederland]] gaan eis. Dit kan die klimaatprobleme baie vererger.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2493605-ai-slurpt-energie-kan-over-vier-jaar-net-zoveel-stroom-als-nederland-gebruiken|publisher=NOS|title=AI slurpt energie}}</ref> ==Verskil tussen kunsmatige intelligensie en menslike intelligensie== Kunsmatige intelligensie word dikwels gemeet aan individuele menslike prestasie, soos die vermoë om tekste te skryf, eksamens te slaag of diagnoses te maak. Hierdie vergelyking is egter beperk, aangesien menslike intelligensie nie hoofsaaklik individueel funksioneer nie, maar sosiaal, liggaamlik en kollektief. Navorsing toon dat menslike kennis en insig ontstaan uit samewerking, gedeelde taal, kultuur en leerprosesse oor geslagte heen. Mense dink en leer binne sosiale netwerke en instellings, en hul intelligensie is diep gewortel in fisiese ervaring, emosie en interaksie met ander. KI-stelsels, daarenteen, verwerk inligting in isolasie op grond van statistiese patrone in data. Hulle beskik nie oor bewussyn, bedoeling, sosiale begrip of morele oordeel nie, en het geen toegang tot direkte lewenservaring nie. Verder is KI se opleiding gebaseer op beperkte en dikwels kultureel eensydige databronne, wat nie die volle diversiteit van menslike kennis weerspieël nie. Alhoewel KI nuttige instrumente kan wees, bly dit afhanklik van menslike insette en beheer. Die vergelyking tussen KI en menslike intelligensie is daarom ’n kategorie-fout, aangesien menslike intelligensie fundamenteel kollektief, beliggaam en kultureel ingebed is, terwyl KI hoofsaaklik tegnies en afgeleë funksioneer.<ref>Rodger, Jennifer, & Louro, Celeste Rodriguez, (6 Februarie 2026). Why comparisons between AI and human intelligence miss the point. ''The Conversation''. https://theconversation.com/why-comparisons-between-ai-and-human-intelligence-miss-the-point-274621 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> == Sien ook == {{Div col}} * [[Auto-GPT]] * [[Breaking Rust]] * [[Diepfop]] * [[Diella (KI-stelsel)]] * [[ChatGPT]] * [[Groq]] * [[Globale Vennootskap oor Kunsmatige Intelligensie]] * [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)]] * [[Kwantumberekening]] * [[Kunsmatige algemene intelligensie]] * [[Kunsmatige intelligensie en joernalistiek]] * [[Kunsmatige Intelligensie- Koue Oorlog]] * [[KI-slop|Kunsmatige intelligensie-slop]] * [[KI-nasionalismr|Kunsmatige intelligensie-nasionalisme]] * [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]] * [[LaMDA]] * ''[[Magnifica Humanitas]]'' * [[Matt Deitke]] * [[Matthew Gallagher]] * [[Moltbook]] * [[MoltCourt]] * [[OpenClaw]] * [[Xania Monet]] * [[P(doom)]] * [[Tilly Norwood]] * [[The Stargate Project]] * [[Seedance 2.0]] * ''[[Something Big Is Happening]]'' * [[Versterkingleer uit menslike terugvoer]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Breadth of commonsense knowledge"> Breadth of commonsense knowledge: * {{Harvtxt|Lenat|Guha|1989|loc=Introduction}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=113–114}}, * {{Harvtxt|Moravec|1988|p=13}}, * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=241, 385, 982}} ([[qualification problem]]) </ref> }} == Bronnelys == * DH Author, ‘Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation’ (2015) 29(3) Journal of Economic Perspectives 3. * Boden, Margaret, ''Mind As Machine'', [[Oxford University Press]], 2006. * Cukier, Kenneth, "Ready for Robots? How to Think about the Future of AI", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 4 (Julie/Augustus 2019), pp.&nbsp;192–98. * Domingos, Pedro, "Our Digital Doubles: AI will serve our species, not control it", ''Scientific American'', vol. 319, no. 3 (September 2018), bl.&nbsp;88–93. * Gopnik, Alison, "Making AI More Human: Artificial intelligence has staged a revival by starting to incorporate what we know about how children learn", ''Scientific American'', vol. 316, no. 6 (Junie 2017), bl.&nbsp;60–65. * Johnston, John (2008) ''The Allure of Machinic Life: Cybernetics, Artificial Life, and the New AI'', MIT Press. * Koch, Christof, "Proust among the Machines", ''Scientific American'', vol. 321, no. 6 (Desember 2019), bl. 46–49. * Marcus, Gary, "Am I Human?: Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", ''Scientific American'', vol. 316, no. 3 (Maart 2017), bl.&nbsp;58–63. * E McGaughey, 'Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy' (2018) [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3044448 SSRN, part 2(3)]. * George Musser, "Artificial Imagination: How machines could learn creativity and common sense, among other human qualities", ''Scientific American'', vol. 320, no. 5 (Mei 2019), pp.&nbsp;58–63. * Myers, Courtney Boyd ed. (2009). [https://www.forbes.com/2009/06/22/singularity-robots-computers-opinions-contributors-artificial-intelligence-09_land.html "The AI Report"]. ''Forbes'' Junie 2009 * {{cite book |last=Raphael |first=Bertram |year=1976 |title=The Thinking Computer |publisher=W.H.Freeman and Company |isbn=978-0-7167-0723-3 |url=https://archive.org/details/thinkingcomputer00raph }} * Scharre, Paul, "Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 3 (Mei/Junie 2019), bl.&nbsp;135–44. * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2010 | title = The development of an AI journal ranking based on the revealed preference approach | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_Serenko_AI_Journal_Ranking_Published.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 4 | issue = 4| pages = 447–459 | doi = 10.1016/j.joi.2010.04.001}} * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | author2=Michael Dohan | year = 2011 | title = Comparing the expert survey and citation impact journal ranking methods: Example from the field of Artificial Intelligence | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_AI_Journal_Ranking_Serenko.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 5 | issue = 4| pages = 629–649 | doi = 10.1016/j.joi.2011.06.002}} * Sun, R. & Bookman, L. (reds.), ''Computational Architectures: Integrating Neural and Symbolic Processes''. Kluwer Academic Publishers, Needham, MA. 1994. * {{cite web |url=http://www.technologyreview.com/news/533686/2014-in-computing-breakthroughs-in-artificial-intelligence/ |title=2014 in Computing: Breakthroughs in Artificial Intelligence |author=Tom Simonite |date=29 Desember 2014 |work=MIT Technology Review |accessdate= }} * Tooze, Adam, "Democracy and Its Discontents", ''The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 10 (6 Junie 2019), bl.&nbsp;52–53, 56–57. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Artificial intelligence}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zRcqRme755I&embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.litnet.co.za%2F&feature=emb_imp_woyt [[YouTube]] video waar [[Koos Kombuis]] lees oor KI en hy besin oor 'n [[Raka]] vir ons tyd.] {{Time-persone van die jaar|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie| ]] [[Kategorie:Formele wetenskappe]] kzqxulbcyigpdnhyx4uc49sq76g37ej 2925448 2925443 2026-08-16T09:33:58Z Sobaka 328 /* Sien ook */ opruim 2925448 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI Wikipedia.jpg|duimnael|Voorstelling van KI geskep deur KI beeldskepper.]] {{Kunsmatige intelligensie}} '''Kunsmatige intelligensie''' (KI) is die [[intelligensie]] waarmee [[masjien|masjiene]] of [[sagteware]] vorendag sou kom, in teenstelling met die intelligensie van mense of diere. Dit is 'n akademiese studieveld waarin probeer word om menslike intelligensie kunsmatig te skep. KI-navorsers en {{nowrap|-handboeke}} definieer dit as "die studie en ontwerp van intelligente agente",<ref>Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-510270-3}}.</ref> waar 'n [[intelligente agent]] 'n stelsel is wat sy omgewing waarneem en aksies neem wat sy kanse op sukses vergroot. Voorbeeldtake waarin dit gedoen word, sluit in spraakherkenning, [[rekenaarvisie]], vertaling tussen (natuurlike) tale, asook ander kartering van insette. KI-toepassings sluit in gevorderde websoekenjins (bv. [[Google-soekenjin]]), aanbevelingstelsels (gebruik deur [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] en [[Netflix]]), verstaan van menslike spraak (soos Siri en Alexa), [[selfrymotor]]s (bv. Waymo), generatiewe of kreatiewe gereedskap ([[ChatGPT]] en KI-kuns), outomatiese besluitneming, en meeding op die hoogste vlak in strategiese spelstelsels (soos [[skaak]] en [[go]]).{{sfnp|Google|2016}} John McCarthy, wat die term in 1955 geskep het, definieer dit as "die wetenskap van die skep van intelligente masjiene".<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2019) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1), 15-25]</ref> Meer in detail, definieer Andreas Kaplan en Michael Haenlein kunsmatige intelligensie as "die vermoë van 'n stelsel om eksterne data korrek te interpreteer, om uit hierdie data te leer en om hierdie lesse te gebruik om spesifieke doelstellings en take te bereik deur buigsame aanpassing."<ref>[https://web.archive.org/web/20181121191205/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Kaplan Andreas; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]</ref><ref>[https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 Andreas Kaplan; Artificial Intelligence, Business and Civilization - Our Fate Made in Machines, 2022, Routledge]</ref> KI-navorsing is hoogs tegnies en gespesialiseerd, en is diep in onderafdelings verdeel, wat dikwels nie met mekaar kommunikeer nie.<ref name="Fragmentation of AI">McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., {{ISBN|1-56881-205-1}}.</ref> In sommige gevalle kan die verdeeldheid aan sosiale en kulturele faktore toegeskryf word, soos werk wat by 'n bepaalde instelling of deur individuele navorsers gedoen word. KI-navorsing word ook deur verskeie tegniese kwessies geraak. Sekere subvelde fokus op die oplos van spesifieke probleme. Ander fokus weer op een van verskeie moontlike benaderings, of die gebruik van 'n bepaalde hulpmiddel, of ter vervulling van spesifieke toepassings. Die sentrale probleme (of doelwitte) van KI-navorsing sluit in: redenasie, kennis, beplanning, leer, [[natuurliketaalverwerking]] (kommunikasie), persepsie en die vermoë om te beweeg en voorwerpe te manipuleer.<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, {{ISBN|0-13-790395-2}}.</ref> algemene kunsmatige intelligensie word as een van die veld se langtermyn doelwitte beskou.<ref>Kurzweil, Ray (1999). The Age of Spiritual Machines. Penguin Books. {{ISBN|0-670-88217-8}}.</ref> 'n Redelik algemeen aanvaarde toets vir kunsmatige intelligensie is die [[turingtoets]], geformuleer deur die Engelse wiskundige [[Alan Turing]], een van die vaders van [[rekenaarwetenskap]]. Dit kom daarop neer dat as 'n [[rekenaar]] iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n [[mens]] is, die rekenaar intelligent moet wees. Tegnieke soos [[neurale netwerk]]e en genetiese [[algoritme]]s toon dat die KI ook inspirasie put uit die [[biologie]]. Baie takke van wetenskap hou verband met die KI. Kunsmatige intelligensie kan dus ook gesien word as 'n brug tussen verskillende dissiplines. == Geskiedenis van KI == [[Lêer:Didrachm Phaistos obverse CdM.jpg|duimnael|[[Silwer]] didrachma van [[Kreta]] wat [[Talos]] uitbeeld, 'n antieke mitiese outomaat met kunsmatige intelligensie (ongeveer 300 vC)]] Kunsmatige wesens met intelligensie het in die oudheid as storieverteltoestelle verskyn,<ref name="AI in myth"> KI in [[mite]]s: * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=4–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> en was algemeen in [[fiksie]], soos in [[Mary Shelley]] se Frankenstein of [[Karel Čapek]] se R.U.R.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=17–25}} Hierdie karakters en hul lotgevalle het baie van dieselfde kwessies geopper wat nou in die etiek van kunsmatige intelligensie bespreek word.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=340–400}} Kunsmatige Intelligensie, het 'n ryk geskiedenis wat oor 'n paar dekades strek. Die oorsprong van KI kan teruggevoer word na die 1950's toe navorsers die idee begin ondersoek het om masjiene te skep wat menslike intelligensie kan simuleer. In 1956 is die veld van KI amptelik gevestig met die [[Dartmouth-werkswinkel]], waar pioniers in die veld bymekaargekom het om KI-navorsing te bespreek en te bevorder.<ref>Solomonoff, R.J.The Time Scale of Artificial Intelligence; Reflections on Social Effects, Human Systems Management, Vol 5 1985, bl 149-153</ref><ref>Moor, J., The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty years, AI Magazine, Vol 27, No., 4, bl. 87-9, 2006</ref><ref name="auto"> Kline, Ronald R., Cybernetics, Automata Studies and the Dartmouth Conference on Artificial Intelligence, IEEE Annals of the History of Computing, Oktober–Desember, 2011, IEEE Computer Society</ref> Gedurende die vroeë jare het KI gefokus op simboliese of reëlgebaseerde benaderings, waar rekenaars met eksplisiete reëls en kennis geprogrammeer is om spesifieke take uit te voer. Vooruitgang was egter stadig, en KI het beduidende uitdagings in die gesig gestaar om komplekse werklike probleme te hanteer. In die 1980's het 'n nuwe benadering genaamd [[masjienleer]] ontstaan, wat daarop gemik was om rekenaars in staat te stel om uit data te leer en hul werkverrigting te verbeter sonder om uitdruklik geprogrammeer te word. Hierdie benadering het momentum gekry en gelei tot vooruitgang op gebiede soos patroonherkenning, natuurlike taalverwerking en rekenaarvisie. In die laat 1990's en vroeë 2000's het KI 'n herlewing van belangstelling en deurbrake gesien, grootliks as gevolg van die beskikbaarheid van groot datastelle en vooruitgang in rekenaarvermoë. [[Diepleer]], 'n subveld van masjienleer wat op kunsmatige [[neurale netwerk]]e fokus, het prominensie verwerf en merkwaardige sukses behaal in take soos beeld- en spraakherkenning. In onlangse jare het KI aansienlike vordering gemaak in verskeie domeine. Dit is toegepas op gebiede soos gesondheidsorg, finansies, vervoer en kliëntediens, wat nywerhede rewolusie en doeltreffendheid verbeter. KI-aangedrewe tegnologieë, soos virtuele assistente en outonome voertuie, het meer algemeen in die daaglikse lewens geword. == Turingtoets == {{Hoofartikel|Turingtoets}} Die Turingtoets beteken dat as 'n rekenaar iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n mens is, die rekenaar intelligent moet wees. Vir so 'n toets moet die omstandighede sodanig gemaak word dat die proefpersoon nie kan sien met wie hy praat nie, byvoorbeeld deur met iemand in 'n ander vertrek via 'n toetsbord en netwerk te gesels. Volgens die John McCarthy-definisie van 1955 is dit "toelaat dat 'n masjien so optree dat ons intelligente gedrag sou noem as iemand sou optree" in sy "''Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence''" (1955), waarin die term kunsmatige intelligensie die eerste keer verskyn. === Die Chinese kamerargument === {{Hoofartikel|Chinese kamerargument}} Om 'n voorstelling te kan maak dat dit nie nodig is om 'n opdrag inhoudelik te begryp nie en tog so 'n taak wesenlik te kan uitvoer word deur [[John Searle]] en sy Chinese kamerdenkeksperiment voorgestel. Volgens die eksperiment moet jy jou voorstel dat jy in 'n afgeslote kamer is en dat jy volgens 'n formele instruksieprogram 'n uitset moet genereer aan die hand van 'n inset. Die feit dat jy nie die insette hiervoor hoef te verstaan nie, word bewys deur die feit dat hierdie insette en uitsette in die vorm van [[Chinese karakter]]s plaasvind, sonder dat jy enige kennis van [[Chinees]] het. Die feit dat die uitset danksy die program nog steeds korrek is, word aangetoon deur die feit dat die Chinese sprekers die inhoud betekenisvol vind. In die eksperiment word vrae wat in Chinees geskryf is, aangebied vir insette. Die antwoorde wat verkry word deur die instruksies blindelings te volg, is so goed dat die onderwerp nie besef dat die antwoorde wat gegee word gegenereer is deur iemand wat glad nie Chinees verstaan nie. Searle wil bewys dat dit nie intelligensie is nie: jy verstaan self niks van die uitset nie. Volgens Searle kan 'n rekenaar dus die turingstoets slaag, maar dit kan nog steeds nie intelligent wees nie. 'n Voor die hand liggende teenargument is dat dit in hierdie voorbeeld byna sielkundig onvermydelik is dat jy jouself identifiseer met die 'persoon' in die kamer wat nie Chinees verstaan nie, maar dat dit verkeerd is, getuig deur die feit dat die totale stelsel (die kamer plus inhoud, uitvoerende persoon plus program), wel Chinees verstaan. == Doelwitte == Die algemene probleem om intelligensie te simuleer (of te skep) is in subprobleme opgedeel. Dit bestaan uit spesifieke eienskappe of vermoëns wat navorsers verwag dat 'n intelligente stelsel moet vertoon. Die eienskappe wat hieronder beskryf word, het die meeste aandag gekry en dek die omvang van KI-navorsing.{{efn|name="Problems of AI"|This list of intelligent traits is based on the topics covered by the major AI textbooks, including: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004}}, {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} and {{Harvtxt|Nilsson|1998}}}} === Redenering, probleemoplossing === Vroeë navorsers het algoritmes ontwikkel wat stap-vir-stap redenasies nageboots het wat mense gebruik wanneer hulle raaisels oplos of logiese afleidings maak.<ref> Problem solving, puzzle solving, game playing and deduction: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 3–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 6}} ([[constraint satisfaction]]) * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|loc=hoofstuk 2,3,7,9}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|loc=hoofstuk 3,4,6,8}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Teen die laat 1980's en 1990's is metodes ontwikkel vir die hantering van [[onsekerheid|onseker]] of onvolledige inligting, deur konsepte uit [[waarskynlikheid]] en [[ekonomie]] te gebruik.<ref>Uncertain reasoning: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 12–18}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345–395}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=333–381}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Baie van hierdie algoritmes is onvoldoende om groot redenasieprobleme op te los omdat hulle 'n "kombinatoriese ontploffing" ervaar: hulle het eksponensieel stadiger geword namate die probleme groter geword het.<ref name="Intractability">Intractability and efficiency and the combinatorial explosion: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21}}</ref> Selfs mense gebruik selde die stap-vir-stap afleiding wat vroeë KI-navorsing kon modelleer. Hulle los die meeste van hul probleme op deur vinnige, intuïtiewe oordeel te gebruik.<ref name="Psychological evidence of sub-symbolic reasoning"> Psychological evidence of the prevalence sub-symbolic reasoning and knowledge: * {{Harvtxt|Kahneman|2011}} * {{Harvtxt|Dreyfus|Dreyfus|1986}} * {{Harvtxt|Wason|Shapiro|1966}} * {{Harvtxt|Kahneman|Slovic|Tversky|1982}}</ref> Akkurate en doeltreffende redenering is 'n onopgeloste probleem. === Kennisvoorstelling === [[Lêer:General Formal Ontology.svg|duimnael|'n Ontologie verteenwoordig kennis as 'n stel konsepte binne 'n domein en die verwantskappe tussen daardie konsepte.]] [[Kennisvoorstelling en redenering|Kennisvoorstelling]] en [[kennis ingenieurswese]]<ref>Kennisvoorstelling en kennis ingenieurswese: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 10}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23–46, 69–81, 169–233, 235–277, 281–298, 319–345}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–243}}, * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 17.1–17.4, 18}}</ref> laat KI-programme toe om vrae intelligent te beantwoord en afleidings te maak oor werklike feite. Formele kennisvoorstellings word gebruik in inhoudgebaseerde indeksering en herwinning,{{sfnp|Smoliar|Zhang|1994}} toneel interpretasie,{{sfnp|Neumann|Möller|2008}} kliniese besluitondersteuning,{{sfnp|Kuperman|Reichley|Bailey|2006}} kennisontdekking (ontginning van "interessante" en uitvoerbare afleidings van groot databasisse),{{sfnp|McGarry|2005}} en ander areas.{{sfnp|Bertini|Del Bimbo|Torniai|2006}} === Beplanning en besluitneming === 'n “Agent” is enigiets wat in die wêreld waarneem en aksies in die wêreld neem. 'n [[rasionele agent]] het doelwitte of voorkeure en neem aksies om dit te laat gebeur.{{efn| ""Rasionele agent" is 'n algemene term wat in [[ekonomie]], [[filosofie]] en teoretiese kunsmatige intelligensie gebruik word. Dit kan verwys na enigiets wat sy gedrag rig om doelwitte te bereik, soos 'n persoon, 'n dier, 'n korporasie, 'n nasie, of, in die geval van KI, 'n rekenaarprogram. }}{{sfnp|Russell|Norvig|2021|p=528}} In [[outomatiese beplanning en skedulering|outomatiese beplanning]] het die agent 'n spesifieke doelwit.<ref>Automated planning:* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 11}}</ref> In [[outomatiese besluitneming]] het die agent voorkeure – daar is sekere situasies waarin hy verkies om te wees, en sommige situasies wat hy probeer vermy. Die besluitnemingsagent ken 'n nommer aan elke situasie toe (genoem die "[[nut (ekonomie)|nut]]") wat meet hoeveel die agent dit verkies. Vir elke moontlike aksie kan dit die "verwagte nut" bereken: die nut van alle moontlike uitkomste van die aksie, geweeg deur die waarskynlikheid dat die uitkoms sal plaasvind. Dit kan dan die aksie kies met die maksimum verwagte nut.<ref>Automated decision making, Decision theory: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 16–18}}</ref> === Leer === [[Masjienleer]] is die studie van programme wat hul prestasie op 'n gegewe taak outomaties kan verbeter.<ref name ="machine learning">[[Masjienleer|leer]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 19–22}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397–438}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=385–542}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> Dit was van die begin af deel van KI.{{efn |[[Alan Turing]] het die sentraliteit van leer reeds in 1950 in sy klassieke artikel "[[Computing Machinery and Intelligence]]" bespreek.{{sfnp|Turing|1950}} In 1956, by die oorspronklike [[Dartmouth-werkswinkel|Dartmouth KI-somerkonferensie]], het Ray Solomonoff 'n verslag geskryf oor sonder toesig probabilistiese masjienleer: "An Inductive Inference Machine".{{sfnp|Solomonoff|1956}} }} === Natuurliketaalverwerking === {{Hoofartikel|Natuurliketaalverwerking}} [[Natuurliketaalverwerking]]<ref> [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 23–24}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91–104}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=591–632}} </ref> laat programme toe om te lees, skryf en kommunikeer in menslike tale soos [[Engels]]. Spesifieke probleme sluit in [[spraakherkenning]], [[spraaksintese]], [[masjienvertaling]], [[inligtingonttrekking]], [[inligtingherwinning]] en [[vraagbeantwoording]].<ref>Subprobleme van [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} </ref> Vroeë werk, gebaseer op [[Noam Chomsky]] se [[generatiewe grammatika]] en [[semantiese netwerk]]e, het gesukkel met [[woord-sin ondubbelsinningheid]]{{efn|See {{section link|AI winter|Machine translation and the ALPAC report of 1966 }}}} tensy beperk tot klein domeine genaamd "mikro-wêrelde" (as gevolg van die gesonde verstand kennis probleem).<ref name="Breadth of commonsense knowledge" /> === Persepsie === [[Lêer:Ääretuvastuse näide.png|duimnael|upright=1.5|Kenmerkbespeuring (uitgebeeld: [[randbespeuring]]) help KI om insiggewende abstrakte strukture uit rou data saam te stel.]] [[Masjienpersepsie]] is die vermoë om insette van sensors (soos kameras, mikrofone, draadlose seine, aktiewe [[lidar]], sonar, radar en [[tasbare sensor]]s) te gebruik om aspekte van die wêreld af te lei. [[Rekenaarvisie]] is die vermoë om visuele insette te analiseer.<ref> [[Rekenaarvisie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 25}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 6}} </ref> Die veld sluit in [[spraakherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} [[beeld klassifikasie]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=895–899}} [[gesigherkenningstelsel|gesigherkenning]], [[voorwerpherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=899–901}} em [[robotiese waarneming|robotiese persepsie]].{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=931–938}} === Robotika === [[Robotika]] gebruik KI.<ref name="Robotics">[[Robotika]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 26}} </ref> === Sosiale intelligensie === [[Lêer:Kismet robot at MIT Museum.jpg|duimnael|Kismet, 'n robot met rudimentêre sosiale vaardighede{{sfnp|MIT AIL|2014}}]] Affektiewe berekening is 'n interdissiplinêre sambreel wat stelsels bevat wat menslike gevoel, emosie en bui herken, interpreteer, verwerk of simuleer.<ref> [[Affective computing]]: * {{Harvtxt|Thro|1993}} * {{Harvtxt|Edelson|1991}} * {{Harvtxt|Tao|Tan|2005}} * {{Harvtxt|Scassellati|2002}} </ref> Sommige [[virtuele assistent]]e is byvoorbeeld geprogrammeer om meer gesellig te praat of selfs om humoristies te babbel; dit laat hulle meer sensitief lyk vir die emosionele dinamika van menslike interaksie, of om andersins [[mens-rekenaarinteraksie]] te fasiliteer. Dit is egter geneig om naïewe gebruikers 'n onrealistiese opvatting te gee van hoe intelligent bestaande rekenaaragente eintlik is.{{sfnp|Waddell|2018}} === Algemene intelligensie === 'n Masjien met [[kunsmatige algemene intelligensie]] moet 'n wye verskeidenheid probleme kan oplos met breedte en veelsydigheid soortgelyk aan menslike intelligensie.<ref name = "AGI" > [[Kunsmatige algemene intelligensie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=32–33, 1020–1021}} Proposal for the modern version: * {{Harvtxt|Pennachin|Goertzel|2007}} Warnings of overspecialization in AI from leading researchers: * {{Harvtxt|Nilsson|1995}} * {{Harvtxt|McCarthy|2007}} * {{Harvtxt|Beal|Winston|2009}} </ref> == Gevolge vir die klimaat == Kunsmatige intelligensie vereis baie elektriese energie. Daar word geraam dat dit teen 2027 soveel energie as 'n land soos [[Nederland]] gaan eis. Dit kan die klimaatprobleme baie vererger.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2493605-ai-slurpt-energie-kan-over-vier-jaar-net-zoveel-stroom-als-nederland-gebruiken|publisher=NOS|title=AI slurpt energie}}</ref> ==Verskil tussen kunsmatige intelligensie en menslike intelligensie== Kunsmatige intelligensie word dikwels gemeet aan individuele menslike prestasie, soos die vermoë om tekste te skryf, eksamens te slaag of diagnoses te maak. Hierdie vergelyking is egter beperk, aangesien menslike intelligensie nie hoofsaaklik individueel funksioneer nie, maar sosiaal, liggaamlik en kollektief. Navorsing toon dat menslike kennis en insig ontstaan uit samewerking, gedeelde taal, kultuur en leerprosesse oor geslagte heen. Mense dink en leer binne sosiale netwerke en instellings, en hul intelligensie is diep gewortel in fisiese ervaring, emosie en interaksie met ander. KI-stelsels, daarenteen, verwerk inligting in isolasie op grond van statistiese patrone in data. Hulle beskik nie oor bewussyn, bedoeling, sosiale begrip of morele oordeel nie, en het geen toegang tot direkte lewenservaring nie. Verder is KI se opleiding gebaseer op beperkte en dikwels kultureel eensydige databronne, wat nie die volle diversiteit van menslike kennis weerspieël nie. Alhoewel KI nuttige instrumente kan wees, bly dit afhanklik van menslike insette en beheer. Die vergelyking tussen KI en menslike intelligensie is daarom ’n kategorie-fout, aangesien menslike intelligensie fundamenteel kollektief, beliggaam en kultureel ingebed is, terwyl KI hoofsaaklik tegnies en afgeleë funksioneer.<ref>Rodger, Jennifer, & Louro, Celeste Rodriguez, (6 Februarie 2026). Why comparisons between AI and human intelligence miss the point. ''The Conversation''. https://theconversation.com/why-comparisons-between-ai-and-human-intelligence-miss-the-point-274621 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> == Sien ook == {{Div col}} * [[Auto-GPT]] * [[Breaking Rust]] * [[Diepfop]] * [[Diella (KI-stelsel)]] * [[ChatGPT]] * [[Groq]] * [[Globale Vennootskap oor Kunsmatige Intelligensie]] * [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)]] * [[Kwantumberekening]] * [[Kunsmatige algemene intelligensie]] * [[Kunsmatige intelligensie en joernalistiek]] * [[Kunsmatige Intelligensie- Koue Oorlog]] * [[KI-slop|Kunsmatige intelligensie-slop]] * [[KI-nasionalisme|Kunsmatige intelligensie-nasionalisme]] * [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]] * [[LaMDA]] * ''[[Magnifica Humanitas]]'' * [[Matt Deitke]] * [[Matthew Gallagher]] * [[Moltbook]] * [[MoltCourt]] * [[OpenClaw]] * [[Xania Monet]] * [[P(doom)]] * [[Tilly Norwood]] * [[The Stargate Project]] * [[Seedance 2.0]] * ''[[Something Big Is Happening]]'' * [[Versterkingleer uit menslike terugvoer]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Breadth of commonsense knowledge"> Breadth of commonsense knowledge: * {{Harvtxt|Lenat|Guha|1989|loc=Introduction}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=113–114}}, * {{Harvtxt|Moravec|1988|p=13}}, * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=241, 385, 982}} ([[qualification problem]]) </ref> }} == Bronnelys == * DH Author, ‘Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation’ (2015) 29(3) Journal of Economic Perspectives 3. * Boden, Margaret, ''Mind As Machine'', [[Oxford University Press]], 2006. * Cukier, Kenneth, "Ready for Robots? How to Think about the Future of AI", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 4 (Julie/Augustus 2019), pp.&nbsp;192–98. * Domingos, Pedro, "Our Digital Doubles: AI will serve our species, not control it", ''Scientific American'', vol. 319, no. 3 (September 2018), bl.&nbsp;88–93. * Gopnik, Alison, "Making AI More Human: Artificial intelligence has staged a revival by starting to incorporate what we know about how children learn", ''Scientific American'', vol. 316, no. 6 (Junie 2017), bl.&nbsp;60–65. * Johnston, John (2008) ''The Allure of Machinic Life: Cybernetics, Artificial Life, and the New AI'', MIT Press. * Koch, Christof, "Proust among the Machines", ''Scientific American'', vol. 321, no. 6 (Desember 2019), bl. 46–49. * Marcus, Gary, "Am I Human?: Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", ''Scientific American'', vol. 316, no. 3 (Maart 2017), bl.&nbsp;58–63. * E McGaughey, 'Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy' (2018) [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3044448 SSRN, part 2(3)]. * George Musser, "Artificial Imagination: How machines could learn creativity and common sense, among other human qualities", ''Scientific American'', vol. 320, no. 5 (Mei 2019), pp.&nbsp;58–63. * Myers, Courtney Boyd ed. (2009). [https://www.forbes.com/2009/06/22/singularity-robots-computers-opinions-contributors-artificial-intelligence-09_land.html "The AI Report"]. ''Forbes'' Junie 2009 * {{cite book |last=Raphael |first=Bertram |year=1976 |title=The Thinking Computer |publisher=W.H.Freeman and Company |isbn=978-0-7167-0723-3 |url=https://archive.org/details/thinkingcomputer00raph }} * Scharre, Paul, "Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 3 (Mei/Junie 2019), bl.&nbsp;135–44. * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2010 | title = The development of an AI journal ranking based on the revealed preference approach | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_Serenko_AI_Journal_Ranking_Published.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 4 | issue = 4| pages = 447–459 | doi = 10.1016/j.joi.2010.04.001}} * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | author2=Michael Dohan | year = 2011 | title = Comparing the expert survey and citation impact journal ranking methods: Example from the field of Artificial Intelligence | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_AI_Journal_Ranking_Serenko.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 5 | issue = 4| pages = 629–649 | doi = 10.1016/j.joi.2011.06.002}} * Sun, R. & Bookman, L. (reds.), ''Computational Architectures: Integrating Neural and Symbolic Processes''. Kluwer Academic Publishers, Needham, MA. 1994. * {{cite web |url=http://www.technologyreview.com/news/533686/2014-in-computing-breakthroughs-in-artificial-intelligence/ |title=2014 in Computing: Breakthroughs in Artificial Intelligence |author=Tom Simonite |date=29 Desember 2014 |work=MIT Technology Review |accessdate= }} * Tooze, Adam, "Democracy and Its Discontents", ''The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 10 (6 Junie 2019), bl.&nbsp;52–53, 56–57. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Artificial intelligence}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zRcqRme755I&embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.litnet.co.za%2F&feature=emb_imp_woyt [[YouTube]] video waar [[Koos Kombuis]] lees oor KI en hy besin oor 'n [[Raka]] vir ons tyd.] {{Time-persone van die jaar|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie| ]] [[Kategorie:Formele wetenskappe]] oql98pcnobmbbg7edk8svqki8slt07d 0 97266 2925459 2268762 2026-08-16T09:53:36Z Aliwal2012 39067 seehawe 2925459 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Charleston'''</span><br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:SCMap-doton-Charleston.PNG|180px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coat of arms of None.svg|75px|center]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Charleston, South Carolina.svg|90px|center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Verenigde State}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of South Carolina.svg|20px]] [[Suid-Carolina]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[County (Verenigde State)|Counties]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Charleston, Berkeley |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|32|47|N|79|56|W}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1670]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 330,2 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2013) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 127&nbsp;999 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 444,9/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | EST ([[UTC]] -5) |- |&nbsp;'''Somertyd''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | EDT (UTC -4) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | John Tecklenburg (D) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.charleston-sc.gov/ ''charleston-sc.gov''] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Charleston''' is die derde grootste stad in die [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] [[Suid-Carolina]]. Die stad is geleë op 'n lang, dun [[skiereiland]] aan die [[Atlantiese Oseaan]], waar die Cooper- en Ashleyrivier saamvloei. Dit is ook 'n belangrike seehawe. == Geskiedenis == Die eerste nedersetters, onder leiding van William Sayle, het hulle reeds in April 1670 hier gevestig. Die stad het eers bekend gestaan as ''Charles Town'' ter ere van [[Charles II van Engeland]]. Tien jaar later het Franse [[Hugenote]] hulle ook hier gevestig en binne 'n paar jaar het die nedersetting ontwikkel in voorspoedige seehandelpos. Diervelle, rys en later [[katoen]] was die vernaamste uitvoer produkte. Daar was ook handel gedryf met slawe. Teen 1775 was die stad die rykste suid van [[Philadelphia]]. Die eerste onafhanklike regering was hier gestig tydens die [[Amerikaanse Rewolusie]] in Maart 1776. Drie maande later het die Amerikaners hulle eerste oorwinning van die rewolusie hier behaal by Fort Sullivan. Die Britte het die stad egter in 1780 beset. Nadat die Britte onttrek het in 1783 was die stad herdoop tot Charleston. Die eerste skote van die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] is hier by [[Fort Sumter]] geskiet. == Bron == * ''Collier's Encyclopedia'', Crowell-Collier Educational Corporation, Volume 5, Bladsy 729. {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Carolina]] nbmhtbvb7fktpg34gakuae4zpeeqrx9 0 104460 2925220 1808782 2026-08-15T12:17:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925220 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Rossouw | inheemse_naam = | ander_naam = | nedersetting_tipe = Gehug | beeld_stadsilhoeët = | beeldbyskrif = | latd = 31 |latm = 10 |lats = 5 | longd = 27 |longm = 16 |longs = 44 | provinsie = Oos-Kaap | distrik = Joe Gqabi | munisipaliteit = Senqu | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 100% | persent_kleurling = | persent_asiër = | persent_wit = | persent_ander = | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Xhosa]] | demografie2_info1 = 94.0% | demografie2_titel2 = [[Sotho]] | demografie2_info2 = 2.1% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 1.8% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 2.1% | poskode = | poskode2 = | skakelkode = 045 | sensuskode = 287138 | webwerf = }} '''Rossouw''' is 'n landelike gehug in [[Joe Gqabi-distriksmunisipaliteit]] in die [[Oos-Kaap]]provinsie van [[Suid-Afrika]]. Die [[R396 (Suid-Afrika)|R396-streekroete]] gaan deur Rossouw. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Oos-Kaap saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC14}} [[Kategorie:Nedersettings in Joe Gqabi]] 831x6wg6cml8yd1phb49qbtzvdyfxk5 0 107895 2925468 2731191 2026-08-16T10:30:34Z Blouwildebees 52526 2925468 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Barrie Hough | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Barrie Michael Hough | geboortedatum = [[17 Januarie]] [[1953]] | geboorteplek = | dood_datum = [[16 Augustus]] [[2004]] | sterfteplek = [[Johannesburg]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | bekend = Boeke | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = AA Vita-prys<br />Sanlam-prys<br />[[C.P. Hoogenhoutprys]]<br />[[Alba Bouwerprys vir Kinderliteratuur|Alba Bouwer-prys]]<br />[[M.E.R.-prys]] | genre = Jeugverhale | bekende_werke = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Barrie Hough''' (1953–2004) was 'n bekroonde [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]] wat bekendheid verwerf vir sy jeugverhale. Hoewel al sy jeugwerke oorspronklik in [[Afrikaans]] verskyn, word byna almal ook in [[Engels]] vertaal. Hough is 'n lewenslange depressie lyer en neem op 51 jarige ouderdom sy eie lewe. == Lewe en werk == Barrie Michael Hough<ref>NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/752 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117054743/http://www.nb.co.za/Authors/752 |date=17 November 2015 }}</ref> is op [[17 Januarie]] [[1953]] gebore as die jongste van drie seuns van Johannes en Susan Hough.<ref>Kannemeyer, J.C''. Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005.</ref>Sy taxibestuurder-pa is dood toe hy maar vyf jaar oud is en hy en sy broers, Charl en Johnny, word daarna in [[Hillbrow]] in Johannesburg grootgemaak deur sy moeder, 'n teatersuster en later woonstelopsigter. Ná sy pa se dood begin hy hakkel en hierdie gebrek oorwin hy nooit nie. Hy gaan skool aan die Laerskool Voorbrand in [[Turffontein]] en die [[Helpmekaar-kollege|Hoër Seunskool Helpmekaar]] in [[Braamfontein]], waar hy in 1970 matrikuleer.<ref>Booyens, Hannelie. ''My skryfwerk kom uit twee fontein''e. Plus, 5 Maart 1999.</ref> Die digter [[Lucas Malan]] is hier een van sy onderwysers.<ref>{{cite web |last1=Terblanche |first1=Erika |title=Barrie Hough (1953–2004) |url=https://www.litnet.co.za/barrie-hough-1953-2004/ |website=Litnet |publisher=Litnet |access-date=16 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026165212/https://www.litnet.co.za/barrie-hough-1953-2004/ |archive-date=26 Oct 2020}}</ref> Hierna studeer hy kommunikasiekunde aan die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] en behaal dan in 1979 'n M.A.-graad in Engels met 'n verhandeling oor ''Athol Fugard’s writing (1958–1969): his early development''.<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Hough,_Barrie_M{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Van 1975 tot 1979 gee hy Afrikaans by St. Barnabas College in Johannesburg. Hy word vervolgens in 1979 toneelresensent by ''[[Beeld]]'' en is daarna joernalis en later kunsredakteur op die kultuurredaksie van ''[[Rapport]]'', waar hy oor films, teater en letterkunde skryf. In 1984 ontvang hy 'n AA Vita-prys vir koerantjoernalistiek, veral vir sy teaterkritiek.<ref>Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Barrie_Hough</ref> Hy behartig ook die rubriek ''Skuins voor Maandag'', wat weekliks in ''Rapport'' verskyn en waaruit 'n keuse later as ''Skimmelstreke'' gepubliseer word. Sy jeugverhale<ref>Botha, Danie. ''Hough: 'n Groot jeugboekskrywer.'' Plus, 19 Augustus 2004.</ref> is almal in Engels vertaal.<ref>Jacobs, Jaco. ''Hier’s 'n ou wat tieners laat lees''. Jip, 27 Januarie 2003.</ref> In 2003 bedank hy by ''Rapport'' en word 'n vryskutskrywer. In hierdie tyd woon hy in sy huis in [[Brixton]] in Johannesburg, maar verhuis later na 'n woonstel in [[Melville]]. Hy neem op [[16 Augustus]] [[2004]] in sy woonstel<ref>Burger, Kobus. ''Jeugboekskrywer dood in woonstel gekry''. Beeld, 18 Augustus 2004.</ref> in Melville in Johannesburg sy eie lewe<ref>Vos, Elize. ''’n Huldeblyk: Barrie Hough 1953–2004''. Literator, Jaargang 25 no. 3, November 2004.</ref> nadat hy enkele jare lank aan depressie gely het.<ref>Hamblin, Adéle. ''Totsiens, siekte en depressie!'' Rapport-Tydskrif, 14 April 1996.</ref> == Skryfwerk == In sy matriekjaar<ref>Grundling, Erns Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/artikels/barrie.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620101611/http://oulitnet.co.za/artikels/barrie.asp |date=20 Junie 2017 }}</ref> debuteer hy met 'n kortverhaal in ''Drumpel 1'',<ref>Loots, Sonja. ''Veral onthou as jeugskrywer.'' Rapport, 22 Augustus 2004.</ref> 'n bundel met skeppende skryfwerk deur matriekleerlinge saamgestel deur [[John Miles]] en [[Ampie Coetzee]], waarin Antjie Krog ook debuteer. In sy jeug skryf hy hoofsaaklik gedigte, wat hy nooit in 'n bundel laat publiseer nie. Tydens sy onderwysdae kom hy diep onder die indruk van die behoefte aan meer moderne jeugverhale in Afrikaans wat in die stad afspeel en die hedendaagse probleme aanspreek. Hy skryf dan om hierdie leemte te vul en lewer baanbrekerswerk in hierdie verband, deur onder andere ook die tradisionele familieverband van 'n patriargale hoof van die huis om te keer en eerder verslag te doen van 'n enkelouerfamilie, waar die ma die broodwinner is. Dit word dan 'n refleksie van die werklikheid waarmee 'n toenemende aantal kinders te kampe het. === Jeugverhale === Die outobiografiese ''My kat word herfs''<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 3, Augustus 1987.</ref> (in Engels ''My cat turns autumn'') behandel die introspektiewe vyftienjarige Danie Joubert, 'n seun wat hakkel, se liefde vir Siamese katte en die teater. Sy kat Nefertiti bring hom op 'n katteskou in aanraking met die doofstom meisie Louise, met wie hy 'n vriendskap aanknoop. Hy moet sy spraakgebrek verwerk, aanpas by sy ma by wie hy woon na die egskeiding met sy pa en die oudword en dood van Nefertiti hanteer. Louise se vriendskap help hom om Nefertiti se dood te verwerk en Nefertiti laat ook na haar dood 'n klein [[katjie]] agter. ''My kat word herfs'' is op die kortlys vir die toekenning van die Sanlam-Tafelberg Jeugverhaalwedstryd en word ook gekies om deel uit te maak van die ''Proudly South African: 100 Representative Children’s Books'' uitstalling by die 2004 IBBY Kongres in Kaapstad. ''[[Droomwa]]''<ref>Le Roux, Marina. Die Burger, 11 Oktober 1990.</ref> (''Dream chariot'') is ook gebaseer op outobiografiese ervarings met sy wortels in Hillbrow, waar hy groot geword het. Die titel verwys na sy pa se [[Buick]], wat hy gebruik om taxi mee te ry. Die hoofkarakter is Paul, die jongste van drie broers en hy onthou as volwassene sy standerd vyf jaar, toe sy hele lewe omgekeer is. Sy pa sterf, sy ma vergryp haar aan drank en hulle moet na 'n woonstel in Hillbrow trek.<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 31 no. 1, Maart 1991.</ref> Drome speel 'n groot rol in die verhaal, waar Paul deur 'n droom leer om afskeid te neem van sy pa en sy pa se droommotor. Die tema van verandering en aanpassing word sterk uitgewerk in hierdie verhaal. ''Droomwa'' word in 1990 bekroon met die Sanlam-prys (Silwer) vir Jeuglektuur, in 1991 met die [[C.P. Hoogenhoutprys|C.P. Hoogenhout-prys]], in 1992 met die [[Alba Bouwerprys vir Kinderliteratuur|Alba Bouwer-prys]] en in 1991 is dit op die kortlys vir die toekenning van die [[M.E.R.-prys]].<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2. Mei 1991.</ref>Dit word ook in 1991 deur die beoordelaars van die ATKV-prosaprys uitgesonder as 'n boek met besondere meriete. ''Droomwa'' word gekies om deel uit te maak van die ''Proudly South African: 100 Representative Children’s Books'' uitstalling by die 2004 IBBY Kongres in Kaapstad. ''Vlerkdans''<ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998.</ref> (''In full flight'') behandel jong kunstenaars en Vigs.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 6 Desember 1992.</ref> Die ek-verteller is Hannes (Wolfie) Bezuidenhout, 'n kunsleerling in standerd nege. Sy ma Anna is 'n gevestigde skilder, maar die verhouding tussen hulle is ietwat vertroebel na haar egskeiding met Hannes se pa. Hannes kry dan geleentheid om vir die eerste keer in sy lewe 'n naakmodel te skilder.<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 4, November 1993.</ref> Die model Anton is die ander hoofkarakter, 'n danser wat uitvind dat hy deur die gebruik van vuil spuitnaalde vir dwelms Vigs opgedoen het.<ref>Le Roux, Marina. Insig, Februarie 1993.</ref>Die vriendskap tussen Hannes en Anton versterk die karakterontwikkeling van Hannes, wat deur sy kuns die drome van sy danser vriend laat werklikheid word. Die skildery wat Hannes van Anton maak bring hom en sy ma ook nader aan mekaar. Die afwesige pa is deurentyd 'n gevoelige faktor, met die konfrontasie tussen hom en Hannes wat die tema van homoseksualiteit op gevoelige wyse in die roman inbring. ''Vlerkdans'' verower in 1992 die Sanlam-prys (Goud) vir Jeuglektuur en in 1993 ook 'n ATKV Kinderboektoekenning vir die ouderdomsgroep 13 – 15 jaar. Hierdie verhaal word deur Lizz Meiring in 'n drama omskep en opgevoer.<ref>Tötemeyer, Andrée-Jeanne “Die Burger” 1 Desember 1992</ref> ''Skilpoppe''<ref>Snyman, Maritha. Plus, 15 Januarie 1999.</ref> het dwelmmisbruik en homoseksualiteit as tema, met die titel wat verwys na die Russies Baboesjka-poppe, wat uitmekaar gehaal kan word en simbolies is van die verskillende persoonlikhede wat binne elke mens verskuil is. Anna Meyer is die hoofkarakter en haar rol as Juliet in die skoolopvoering beïnvloed haar groei. Haar verhaal word vervleg met ander verhale soos haar suster Elise se verhouding met die sekuriteitswag Julian, wat haar in 'n dwelmhel laat beland.<ref>Fritz, M.J. Literator: http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/51/38</ref> Die gesin moet ook hulle enigste broer, Sebast, se selfmoord verwerk. Sebast se Chinese vriend, Ching-kung, speel hierna 'n belangrike rol en die ontwikkeling van die gesin se verhouding met hom en die pa se aanvaarding van hom word uitgebeeld, wat lei tot 'n mate van heling. In 1998 word die Silwertoekenning van die Sanlam-prys en in 1999 die M.E.R.-prys toegeken aan ''Skilpoppe''.<ref>Van Wyk, Marguerite. ''’n Skilpop genaamd Barrie.'' Die Taalgenoot, Augustus / September 1999.</ref> Hierdie verhaal word ook in 'n rolprent omskep. ''Breek'',<ref>Snyman, Maritha. Beeld, 31 Maart 2003.</ref> wat hy saam met [[Lizz Meiring]] skryf, het die broosheid van die mens en gebrekkige kommunikasie in gesinne as onderwerp. Die karakters is jong mense wat die huis verlaat het of op pad is om dit te doen, met 'n gepaardgaande oopbreek van die verhoudings in 'n groter eerlikheid. Die problematiek waarmee hulle te doen het, sluit in verhoudings oor die kleurgrens heen, homoseksualiteit en alkoholisme. Die beeld van glas wat breek word treffend aangewend, veral as metafoor vir die delikaatheid van verhoudings. ''Breek'' is in 2003 op die kortlys vir die toekenning van die M.E.R.-prys. Die verhaal word ook deur Lizz Meiring in 'n drama omskep en opgevoer. === Ander skryfwerk === 'n Keur uit sy rubrieke wat onder die titel ''Skuins voor Maandag'' in ''Rapport-Tydskrif'' verskyn het, word in 1995 onder die naam ''Skimmelstreke''<ref>Malan, Lucas. Rapport, 10 Desember 1995.</ref> uitgegee. Hierin is dit veral die stukke oor sy familie, in die besonder sy ouma, en anekdotes oor teatermense wat die oog vang. Sy werk word ook in versamelbundels opgeneem, insluitende ''Borde borde boordevol'' onder redaksie van [[Hennie Aucamp]]; '' 'n Rooie met ratte, Pa'' onder redaksie van [[Temple Hauptfleisch]] en Ulla Schüler, ''Majesteit, die kat'' van [[Lina Spies]] en ''Keerpunt'' saamgestel deur [[Linda Rode]] en [[Jakes Gerwel]]. == Publikasies <ref>Vos, Judith Elizabeth Noordwes-Universiteit: http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/1407</ref> == * '''1986''' - ''My kat word herfs'' * '''1990''' - ''[[Droomwa]]'' * '''1992''' - ''Vlerkdans'' * '''1995''' - ''Skimmelstreke'' * '''1998''' - ''Skilpoppe'' * '''2002''' - ''Breek'' (saam met Lizz Meiring) == Bronne == * Rode, Linda en Gerwel, Jakes. (samestellers) ''Keerpunt.'' Kwela Boeke. Kaapstad. Eerste uitgawe; Eerste druk, 1995. * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom.'' Lapa-Uitgewers. Eerste uitgawe; Tweede druk 2005. * Anoniem. Barrie ''Hough wen weer''. Rapport, 18 April 1999. * Anoniem. ''Beeld-Leesklub.'' Beeld, 3 September 2001. * Barron, Chris. ''Obituary: Barrie Hough''. Sunday Times, 22 Augustus 2004. * Bellingan, Maretta. ''Daar was baie Barrie''. Beeld, 19 September 2004. * Boekkooi, Paul. ''Avonture van opgroei sonder sier oorgedra''. Insig, Oktober 1990. * Coetzer, Susan. ''Barrie Hough: honger vir die lewe.'' Rooi Rose, 13 Desember 1995. * De Lange, Amanda. ''Hough-verhaal word TV-fliek''. Plus, 22 September 2004. * Loots, Sonja. ''Barrie Hough 1953–2004: Gloeilamp van onthou bly brand''. Rapport, 22 Augustus 2004. * Prinsloo, Koos. ''Neerbuigendheid moet einde kry''. Die Burger, 12 Julie 1986. * Stofberg, Andriette. ''Barrie práát met tieners.'' Die Burger, 7 Januarie 1993. * Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_barriehough_ph.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913124420/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_barriehough_ph.htm |date=13 September 2014 }} * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/752 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117054743/http://www.nb.co.za/Authors/752 |date=17 November 2015 }} * Venter, Sanet Universiteit van Johannesburg: https://ujdigispace.uj.ac.za/handle/10210/172{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Vos, Judith Elizabeth Noordwes-Universiteit: http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/1407 == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hough, Barrie}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Sterftes in 2004]] 4kyvfudh6shb283i4p9kflv7wzp0g8j 0 109709 2925222 2925195 2026-08-15T13:09:04Z Pynappel 70858 2925222 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015"> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel of nauurse afstandmodel aanbied. By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied tans tien kwalifikasies aan en twee bykomende kwalifikasies, 'n honneursgraad in Ondernemingsbestuur en 'n meestersgraad in Besigheidsadministrasie, is in die pyplyn.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Die volgende kwalifikasies word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Voltydse kontakmodel ==== * BCom (Finansiële & Bestuursrekeningkunde) * BCom (Ekonomie & Regte) * BCom (Ondernemingsbestuur) ==== Nauurse afstandsmodel ==== * BCom (Bestuursrekeningkunde) * BCom (Ekonomie & Regte) * BCom (Finansiële Beplanning) * BCom (Ondernemingsbestuur) * Hoër Sertifikaat in Kantooradministrasie (Algemeen of Projekadministrasie) * Hoër Sertifikaat in Rekeningkunde * Nagraadse Diploma in Belasting * Nagraadse Diploma in Bestuursrekeningkunde * Gevorderde Diploma in Projekbestuur Benewens bogenoemde kwalifikasies wat via die nauurse afstandsmodel aangebied word, sal Akademia vanaf Maart 2023 sy eerste honneurskwalifikasie, BComHons (Ondernemingsbestuur), aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied tans drie kwalifikasies aan, en een ander kwalifikasies, BA (Kultuurwetenskappe), sal in die toekoms by die aanbod gevoeg word.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. Die volgende kwalifikasies word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Voltydse kontakmodel ==== * BA (Kommunikasie en Joernalistiek) * BA (Tale)<ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref> * BSocSci (Politiek, Filosofie & Ekonomie) * BAHons (Media en Kommunikasie)<ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> ==== Nauurse afstandmodel ==== * BSocSci (Politiek, Filosofie & Ekonomie) === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel en beplan om drie nuwe kwalifikasies in die toekoms aan te bied saam met die bestaande kwalifikasies naamlik: BSc (Fisiese Wetenskappe), BSc (Biologiese Wetenskappe) en BAgric (Landbou).<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * BSc (Rekenaarwetenskappe) ==== Voltydse kontakmodel ==== * BSc (Wiskundige Wetenskappe) * BSc (Rekenaarwetenskappe)<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied tans een kwalifikasie aan, Baccalaureus Legum (LLB), en daar word beplan om BA (Regte) by die aanbod te voeg. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * Baccalaureus Legum (LLB) ==== Voltydse kontakmodel ==== * Baccalaureus Legum (LLB) === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys '''Voltydse kontakmodel''' * BEd (Grondslagfase-onderwys) * BEd (Intermediêre Fase-onderwys) === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia toe te maak omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015"> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir demokrasie in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur kolonialisme en imperiale oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 41638xs047sz1925hcww72mkf39yo34 2925223 2925222 2026-08-15T13:13:11Z Pynappel 70858 2925223 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel of nauurse afstandmodel aanbied. By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied tans tien kwalifikasies aan en twee bykomende kwalifikasies, 'n honneursgraad in Ondernemingsbestuur en 'n meestersgraad in Besigheidsadministrasie, is in die pyplyn.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Die volgende kwalifikasies word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Voltydse kontakmodel ==== * BCom (Finansiële & Bestuursrekeningkunde) * BCom (Ekonomie & Regte) * BCom (Ondernemingsbestuur) ==== Nauurse afstandsmodel ==== * BCom (Bestuursrekeningkunde) * BCom (Ekonomie & Regte) * BCom (Finansiële Beplanning) * BCom (Ondernemingsbestuur) * Hoër Sertifikaat in Kantooradministrasie (Algemeen of Projekadministrasie) * Hoër Sertifikaat in Rekeningkunde * Nagraadse Diploma in Belasting * Nagraadse Diploma in Bestuursrekeningkunde * Gevorderde Diploma in Projekbestuur Benewens bogenoemde kwalifikasies wat via die nauurse afstandsmodel aangebied word, sal Akademia vanaf Maart 2023 sy eerste honneurskwalifikasie, BComHons (Ondernemingsbestuur), aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied tans drie kwalifikasies aan, en een ander kwalifikasies, BA (Kultuurwetenskappe), sal in die toekoms by die aanbod gevoeg word.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. Die volgende kwalifikasies word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Voltydse kontakmodel ==== * BA (Kommunikasie en Joernalistiek) * BA (Tale)<ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref> * BSocSci (Politiek, Filosofie & Ekonomie) * BAHons (Media en Kommunikasie)<ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> ==== Nauurse afstandmodel ==== * BSocSci (Politiek, Filosofie & Ekonomie) === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel en beplan om drie nuwe kwalifikasies in die toekoms aan te bied saam met die bestaande kwalifikasies naamlik: BSc (Fisiese Wetenskappe), BSc (Biologiese Wetenskappe) en BAgric (Landbou).<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * BSc (Rekenaarwetenskappe) ==== Voltydse kontakmodel ==== * BSc (Wiskundige Wetenskappe) * BSc (Rekenaarwetenskappe)<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied tans een kwalifikasie aan, Baccalaureus Legum (LLB), en daar word beplan om BA (Regte) by die aanbod te voeg. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * Baccalaureus Legum (LLB) ==== Voltydse kontakmodel ==== * Baccalaureus Legum (LLB) === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys '''Voltydse kontakmodel''' * BEd (Grondslagfase-onderwys) * BEd (Intermediêre Fase-onderwys) === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia toe te maak omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir demokrasie in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur kolonialisme en imperiale oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] r0nqdl0gz7ibi6snph03or9idudlg08 2925403 2925223 2026-08-15T23:49:44Z Pynappel 70858 /* Fakulteite */ Verwyder lyste van kwalifikasies (verander voortdurend en min ensiklopediese waarde) 2925403 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel of nauurse afstandmodel aanbied. By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> Akademia bied twee onderrigleermodelle aan, naamlik die voltydse kontakmodel waar studente bedags lesings bywoon, en die nauurse afstandsmodel waar studente òf saands en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer. == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan. 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia toe te maak omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir demokrasie in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur kolonialisme en imperiale oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] jk5h4kgsl84f3vkiv13vi7u68ncvab0 2925404 2925403 2026-08-15T23:51:03Z Pynappel 70858 2925404 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel of nauurse afstandmodel aanbied. By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> Akademia bied twee onderrigleermodelle aan, naamlik die voltydse kontakmodel waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, en die nauurse afstandsmodel waar studente òf saands en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan. 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia toe te maak omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir demokrasie in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur kolonialisme en imperiale oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 0kj024guf8cqsax4fu8srh7wwdadzhb 2925417 2925404 2026-08-16T06:16:10Z Oesjaar 7467 Tikfout 2925417 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal| doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel of nauurse afstandmodel aanbied. By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> Akademia bied twee onderrigleermodelle aan, naamlik die voltydse kontakmodel waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, en die nauurse afstandsmodel waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan. 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia toe te maak omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir demokrasie in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur kolonialisme en imperiale oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 5ozk7iovdg5ystx8eenlro4uzv9zqj1 2925423 2925417 2026-08-16T08:00:47Z Pynappel 70858 2925423 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01| url = http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel aanbied,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia toe te maak omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir demokrasie in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur kolonialisme en imperiale oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 3wagrvr36iw0xk0n9an7s1cnwc2kavv 2925424 2925423 2026-08-16T08:01:42Z Pynappel 70858 2925424 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01| url = http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia toe te maak omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir demokrasie in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur kolonialisme en imperiale oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] h7ho8b4rf6v4i1vbej3ddkaxuicptlg 2925425 2925424 2026-08-16T08:04:26Z Pynappel 70858 /* Kritiek */ 2925425 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01| url = http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia toe te maak omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 35tvmw9dy1yauxmr1krocilsni8kvsv 2925426 2925425 2026-08-16T08:04:53Z Pynappel 70858 /* Kritiek */ 2925426 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01| url = http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "rassisties" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] fxsbx0mlhmfs9hzidwyvz6imx9sbnyl 2925427 2925426 2026-08-16T08:05:10Z Pynappel 70858 /* Kritiek */ 2925427 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01| url = http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] mamljl3kz22hhm217c7ep8dw7b58eh1 2925436 2925427 2026-08-16T08:45:44Z Pynappel 70858 2925436 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoër sertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] oflhru3h3j255b7cnc6kqv5ecfe2dry 2925437 2925436 2026-08-16T08:46:37Z Pynappel 70858 /* Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe */ 2925437 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] aw07fyjjx4vprq0zoho40nymhto5dr8 2925439 2925437 2026-08-16T09:07:17Z Pynappel 70858 2925439 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners "'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] m5oeftz1kl8tpja5zi8nnvlx4r06wi7 2925440 2925439 2026-08-16T09:07:59Z Pynappel 70858 /* Kritiek */ 2925440 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018-01 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 9fy4l3obnx6owmdzam1v9f0cwcvpxu9 2925441 2925440 2026-08-16T09:10:24Z Pynappel 70858 2925441 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal| publisher = Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap & Kuns| doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] cq9809jysdzfga97vdfbfxzuoy4rilp 2925442 2925441 2026-08-16T09:11:34Z Pynappel 70858 2925442 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 3dfvfez6d99yw0wz3x273d1t1grjig9 2925450 2925442 2026-08-16T09:34:50Z Pynappel 70858 2925450 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] ax9l1ibqvf4qrdzms083zlsuxp0obi1 2925452 2925450 2026-08-16T09:36:57Z Pynappel 70858 2925452 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] qcj9waw9splydiq1nrpmolv7jszu4wf 2925454 2925452 2026-08-16T09:39:06Z Pynappel 70858 2925454 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied Baccalaureus Legum (LLB)-grade aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 8kuru91h2supwok8d9l60waatjma784 2925455 2925454 2026-08-16T09:46:28Z Pynappel 70858 /* Fakulteit Regsgeleerdheid */ 2925455 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref>{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 7t6dakh3dfnosnqz3mupy7w2ygfs9ra 2925464 2925455 2026-08-16T10:13:37Z Pynappel 70858 /* Kritiek */ 2925464 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] h1zet68vkgezoeq6k9gdpsobjy1elzi 2925465 2925464 2026-08-16T10:14:04Z Pynappel 70858 2925465 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] pnkgdr1gm00lc0fn8d6wycmqv5vc7q0 2925466 2925465 2026-08-16T10:19:25Z Aliwal2012 39067 2925466 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Monument Park]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-, BSocSci- en B.A.Hons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] imsepgmfo2zfdshvqwtcvu627ya9n8f 2925467 2925466 2026-08-16T10:23:54Z Aliwal2012 39067 jammer! Nie Monument Park nie, ek was deurmekaar met SolTech 2925467 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-, BSocSci- en B.A.Hons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] ahd7v3w9aoa8zo4mqiv1l8fyf8ll85i 2925484 2925467 2026-08-16T11:42:59Z Pynappel 70858 /* Kritiek */ 2925484 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M.| title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-, BSocSci- en B.A.Hons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] cp5kfqzm1alrrfm9478d3o65g46743r 2925485 2925484 2026-08-16T11:44:23Z Pynappel 70858 2925485 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die [[Centurion]]-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is.<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel, waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, of nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-, BSocSci- en B.A.Hons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] c0mr1w877se38x96slw69e5ibd1vaoz 0 110060 2925221 2213681 2026-08-15T12:59:40Z Ziv 115288 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:The Flying Saucer protoplanetary disc around 2MASS J16281370-2431391.jpg]] → [[File:The Flying Saucer protoplanetary disc around 2MASS J16281370-2431391 (eso1604a).jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:The Flying Saucer protoplanetary disc around 2MASS J16281370-2431391 (eso1604a).jpg]] 2925221 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas newel | naam= ρ Ophiuchi-wolkkompleks | beeld= Rho Ophiuchi.jpg | onderskrif= | soort= [[Donker newel|Donker]] | sterrebeeld= [[Slangdraer (sterrebeeld)|Slangdraer]] | messier= | tipe= | RK= {{RK|16|28|06}}<ref name="SIMBAD">{{cite web | title=RHO OPH REGION -- Molecular Cloud | work=SIMBAD | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-basic?Ident=rho+ophiuchi+cloud | accessdate=2009-10-24 }}</ref> | Dek= {{Dek|-24|32.5}}<ref name="SIMBAD" /> | magnitude= | skynmagnitude= | absolute magnitude= | afstand= 460 | ouderdom= | grootte= 4,5° × 6,5°<ref name="apj338" /> | sterre= | rooiverskuiwing= | kenmerke= | massa= | name= Ophiuchus- Molekulêre Wolk, Integral 691, XSS J16271-2423 }} Die '''Rho Ophiuchi-wolkkompleks''' is ’n [[donker newel]] van gas en stof wat 1°&nbsp;suid van die [[ster]] [[Rho Ophiuchi|ρ&nbsp;Ophiuchi]] in die [[sterrebeeld]] [[Slangdraer (sterrebeeld)|Slangdraer]] lê. Op ’n afstand van 460&nbsp;[[ligjare]]<ref name="aaa372" /><ref name="mamajek" /> is dit een van die naaste [[Ster#Vorming en evolusie|stervormende streke]] aan die [[Sonnestelsel]].<ref name="spitzer" /> == Eienskappe == Die wolk strek oor {{nowrap|4,5° × 6,5°}} aan die hemelruim. Dit bestaan uit twee hoofstreke van digte gas en stof. Die eerste streek bestaan uit ’n stervormende wolk (L1688) en twee filamente (L1709 en L1755), terwyl die tweede een ’n stervormende streek (L1689) en een filament (L1712–L1729) bevat. Hierdie filamente is van 32,6 tot 57&nbsp;ligjare lank en kan so smal as 0,8&nbsp;ligjare wees. Van die strukture in die kompleks lyk of hulle veroorsaak is deur ’n skokfront wat uit die rigting van die naburige [[Scorpius-Centaurus-sterassosiasie]] deur die wolke beweeg het.<ref name="apj338" /> Temperature in die wolke wissel van 13 tot 22&nbsp;[[kelvin]] (K), en daar is sowat 3&nbsp;000 keer soveel materiaal as in die [[Son]]. Meer as die helfte van die kompleks se massa is om die wolk L1688 gekonsentreer en dit is die aktiefste stervormende streek.<ref name="apj338" /> Daar is ook [[infrarooi]]bronne in die kompleks:<ref name="apj274" /> Altesaam 425 is naby die L1688-wolk waargeneem. Hulle is vermoedelik jong stervoorwerpe, onder meer 16 wat as [[protoster]]re geklassifiseer is, 123 as [[T Tauri-ster]]re met digte ringe en 77 as swakker T Tauri-sterre met dunner ringe.<ref name="aaa372" /> Die sterre van die laaste twee kategorieë is na raming tussen 100&nbsp;000 en ’n miljoen jaar oud.<ref name="apj525_1" /> Die eerste [[bruindwerg]] wat in ’n stervormende gebied geïdentifiseer is, Rho&nbsp;Oph&nbsp;J162349.8-242601, lê in die kompleks.<ref name="martin01" /> Een van die oudste voorwerpe aan die rand van die hoofstervormingsgebied is ’n sterring van sowat 300&nbsp;[[AE]] breed met sowat twee keer die massa van [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. Die miljoen jaar oue ster in die middel van die ring het ’n temperatuur van 3&nbsp;000&nbsp;K en is sowat 0,4&nbsp;keer so helder as die Son.<ref name="grosso02" /> == Galery == <gallery> Lêer:The Flying Saucer protoplanetary disc around 2MASS J16281370-2431391 (eso1604a).jpg|Die jong ster 2MASS J16281370-2431391, wat deur ’n ring van gas en stof omring word.<ref>{{cite web |title=The Deep-Frozen Flying Saucer |url=http://www.eso.org/public/news/eso1604/ |access-date=8 Februarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190726031228/https://www.eso.org/public/news/eso1604/ |archive-date=26 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Lêer:Young Stars in the Rho Ophiuchi Cloud.jpg|Jong sterre in die kompleks (nie hul regte kleur nie). Lêer:Rho Ophiuchi Cloud Complex widefield.jpg|’n Beeld in sigbare lig van die kleurryke newelagtigheid om die kompleks. Lêer:Rho Ophiucus Widefield.jpg|Die [[dubbelster]]stelsel Rho Ophiuchi. </gallery> == Verwysings == {{verwys | column-count = |2| | refs = <ref name="spitzer">{{cite web |title=Young Stars in Their Baby Blanket of Dust |date=2 November 2008 |work=Spitzer Multimedia Features |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/spitzer/multimedia/20080211.html |publisher=Nasa |access-date=24 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212083822/https://www.nasa.gov/mission_pages/spitzer/multimedia/20080211.html |archive-date=12 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="mamajek">{{cite journal | author=Mamajek, E.E. | date=2008 | doi=10.1002/asna.200710827 | title=On the distance to the Ophiuchus star-forming region | journal=Astronomische Nachrichten | volume=329 | pages=10–14 | bibcode=2008AN....329...10M|arxiv = 0709.0505 }}</ref> <ref name="aaa372">{{cite journal | author=Bontemps, S. |display-authors=etal | title=ISOCAM observations of the rho Ophiuchi cloud: Luminosity and mass functions of the pre-main sequence embedded cluster | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=372 | pages=173–194 |date=Junie 2001 | doi=10.1051/0004-6361:20010474 | bibcode=2001A&A...372..173B|arxiv = astro-ph/0103373 }}</ref> <ref name="apj338">{{cite journal | last=Loren | first=Robert B. | title=The cobwebs of Ophiuchus. I – Strands of (C-13)O – The mass distribution | journal=Astrophysical Journal, Deel 1 | volume=338 | date=15 Maart 1989 | pages=902–924 | doi=10.1086/167244 | bibcode=1989ApJ...338..902L}}</ref> <ref name=apj274>{{cite journal | author=Wilking, B.A. | author2=Lada, C.J. | title=The discovery of new embedded sources in the centrally condensed core of the Rho Ophiuchi dark cloud – The formation of a bound cluster | journal=Astrophysical Journal, Deel 1 | volume=274 | date=15 November 1983 | pages=698–716 | doi=10.1086/161482 | bibcode=1983ApJ...274..698W}}</ref> <ref name=apj525_1>{{cite journal | author=Luhman, K.L. | author2=Rieke, G.H. |date=November 1999 | title=Low-Mass Star Formation and the Initial Mass Function in the ρ Ophiuchi Cloud Core | journal=The Astrophysical Journal | volume=525 | issue=1 | pages=440–465 | doi=10.1086/307891 | bibcode=1999ApJ...525..440L|arxiv = astro-ph/9905286 }}</ref> <ref name=martin01>{{cite book | author=Martín, E.L. | date=2001 | editor=Hugh R.A. Jones | editor2=Iain A. Steele | title=Spectroscopy of Young Brown Dwarfs and Isolated Planetary Mass Objects | booktitle=Ultracool Dwarfs: New Spectral Types L and T | pages=153–167 | publisher=Springer | isbn=3-540-42353-2 }}</ref> <ref name=grosso02>{{cite web |author=Grosso, Nicolas |title=Infrared Images of an Infant Solar System |date=7 Mei 2002 |work=Press Releases |publisher=European Southern Observatory |url=http://www.eso.org/public/news/eso0214/ |access-date=25 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221162354/https://www.eso.org/public/news/eso0214/ |archive-date=21 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> }} {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://apod.nasa.gov/apod/ap070903.html Die kleurryke wolke van Rho Ophiuchi] 3 September 2007 * [http://apod.nasa.gov/apod/ap091113.html Jong sterre in die Rho Ophiuchi-wolk] 13 November 2009 * [http://apod.nasa.gov/apod/ap100524.html Wye beeld van Rho Ophiucus] 24 Mei 2010 [[Kategorie:Donker newels]] [[Kategorie:Plaaslike Groep]] [[Kategorie:Slangdraer (sterrebeeld)]] 4jx0135yv2ylqfwte6o5mvxcwb9a8ym 6 110306 2925395 1450575 2026-08-15T22:27:24Z JMK 649 +kat 2925395 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Polisiekantoor, Kaapstad, deur [[Johannes Poortermans]] |bron=Ons Drie Eeue / Our Three Centuries |datum=Geskets omstreeks 1840 / Boek gepubliseer 1952 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=[[Johannes Poortermans]] |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kunstenaars]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] e9ddg1mznvgbx0vg9vweqypyxc8a22l 6 110595 2925400 1453039 2026-08-15T22:33:02Z JMK 649 +kat 2925400 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die ou weeshuis aan die bopunt van Langstraat, Kaapstad, langs die Evangelies-Lutherse gemeente Sint Martini. |bron=Dreyer, eerw. Andries. 1910. Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika. Kaapstad: Cape Times Beperkt. |datum=Omstreeks 1910 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] 4v2aa2r44rwcwy6kfjhosbfyxxgw45y 0 110759 2925401 2924624 2026-08-15T22:50:01Z JMK 649 sp 2925401 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Louis Michel Thibault | bynaam = | beeld = Louis Michel Thibault01.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Portret van Louis Michel Thibault deur lady [[Anne Barnard]] | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1750|9|29}} | geboorteplek = Picquigny, naby [[Amiens]], [[Pikardië]] [[Frankryk]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1750|9|29|1815|11|15}} | sterfteplek = [[Kaapstad]], [[Kaapkolonie]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Frans-Suid-Afrikaans | beroep = Argitek en ingenieur | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = Louis Michel Thibault06.png }} '''Louis Michel Thibault''' (Picquigny, naby [[Amiens]], [[Frankryk]], [[28 September|28]] of [[29 September]] [[1750]] – [[Kaapstad]], [[3 November|3]], [[4 November|4]] of [[15 November]] [[1815]]) was ’n ingenieur en die eerste opgeleide argitek aan die Kaap wat meestal geboue in die Suidwes-Kaap ontwerp en ’n kenmerkende neo-klassisisme uit sy geboorteland met hom saamgebring het. == Jeug en opleiding == [[Lêer:Polisiekantoor, Kaapstad, JC Poortermans.jpg|duimnael|links|260px|Die ou polisiekantoor in [[Waalstraat]], omstreeks 1840 geskilder deur [[Johannes Poortermans]]. Thibault het omstreeks 1786 in dié huis kom woon nadat dit voorheen aan die Brand-familie behoort het. Dis in die eerste helfte van die 1980's gesloop.]] [[Lêer:Politie Kantoor, Waalstraat.jpg|duimnael|regs|260px|Die ou polisiekantoor in Waalstraat is voor 1840 opgerig en omstreeks 1983 gesloop. Thibault het dit omstreeks 1786 betrek, waarna [[Anton Anreith]] waarskynlik die reliëfwerk aan die pediment by die dakkamer aangebring het. Dis verwyder lank voor die gebou afgebreek is.]] [[Lêer:De Papenboom, woning van DG van Reenen, Nuweland, uit Thompson's Travels and Adventures.jpg|duimnael|links|280px|''De Papenboom'', Dirk van Reenen se woning in [[Nuweland]] gegrond op Petit Trianon by [[Versailles]], was een van Thibault se eerste ontwerpe aan die Kaap. Dit het in die 1830's afgebrand.]] [[Lêer:Rust en Vreugd.jpg|duimnael|270px|regs|[[Rust-en-Vreugd]] (opgerig in 1778) is, volgens Desirée Picton-Seymour, ’n toonbeeld van die indrukwekkende vooruitgang in Kaapse argitektuur danksy Thibault se koms hierheen "’n ruk vantevore",<ref name="picton">{{en}} Picton-Seymour, Désirée. 1989. ''Historical buildings in South Africa''. Cape Town: Struikhof Publishers.</ref> maar in werklikheid het Thibault eers in 1783 na die Kaap gekom. Jose Burman meen [[Anton Anreith]] was heel moontlik verantwoordelik vir die dekoratiewe boligte, wat sy reken later bygevoeg is, maar noem nie Thibault se naam in verband met die huis nie.<ref>{{en}} Burman, Jose in Potgieter, D.J. 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref>]] [[Lêer:0000-Uitkyk-Stellenbosch-s.jpg|duimnael|260px|links|Die opstal Uitkyk by [[Stellenbosch]] is in 1788 ombou tot 'n verdiepingwoning, moontlik met die samewerking van Thibault sowel as Anreith.]] [[Lêer:Kat balkon Kasteel van Goede Hoop Kaapstad.JPG|duimnael|regs|260px|Die dwarsmuur in die middel van die [[Kasteel die Goeie Hoop]] is in die 1690’s gebou om die Kasteel inwendig te versterk. Dit is van 1786 tot 1790 in sy huidige vorm herbou toe Thibault die plan geteken het vir die De Kat-balkon en Anreith vir die reliëf- en beeldhouwerk verantwoordelik was.]] [[Lêer:Uitkyk, Stellenbosch, ontwerp deur Louis Thibault, gemeet deur BW Middleton en oorgeteken deur John Fassler.jpg|duimnael|links|260px|Uitkyk, Stellenbosch, opgemeet deur B.W. Middleton en oorgeteken deur John Fassler vir prof. Geoffrey Pearse se boek ''Eighteenth Century Architecture in South Africa''.]] [[Lêer:Ou Saasveld, Kaapstad.jpg|duimnael|regs|200px|Die ou Saasveld-woning (1791) in Kloofstraat bo die Kaapse middestad. Thibault was bes moontlik die argitek met versierings deur Anreith.<ref>{{en}} [http://www.hugenoot.org.za/huge3.htm Beskrywing van die gedenkmuseum op die Hugenotevereniging van Suid-Afrika se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520135357/http://www.hugenoot.org.za/huge3.htm |date=20 Mei 2016 }}. URL besoek op 14 Mei 2016.</ref>]] [[Lêer:Koopmans-de Wet House Nov 2011.jpg|duimnael|links|260px|[[Koopmans-de Wet-huis]], Kaapstad, is in 1701 opgerig, maar het sy statige voorkoms eers in 1795 gekry toe, volgens sommige kenners, die bekende Louis Thibault en Anton Anreith die front daarvan in sy huidige vorm gebou het,<ref name="picton" /> hoewel geen bron dit kan bevestig nie.<ref name="rich">{{en}} Richardson, Deirdré. 2001. ''Historic sites of South Africa''. Cape Town: Struik.</ref>]] [[Lêer:Louis Michel Thibault04.jpg|duimnael|regs|260px|Die waghuis by 'n ingang na die [[Kompanjiestuin]] in Kaapstad is omstreeks 1791 volgens Thibault se plan opgerig, maar intussen gesloop.]] [[Lêer:Hurling-swaaipomp, Kaapstad.jpg|duimnael|links|200px|Die Hurling-swaaipomp (wat nog bestaan), moontlik ontwerp deur Thibault met versierings deur Anreith, is in die 1790's op die plaas Zorgvliet van J.F. Hurling opgerig.<ref>{{af}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=12225 Besonderhede van die swaaipomp op die webtuiste Artefacts.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319044153/http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=12225 |date=19 Maart 2016 }}. URl besoek op 16 Mei 2016.</ref>]] [[Lêer:Ou Drostdy, Graaff-Reinet, Louis Thibault.jpg|duimnael|260px|links|Die Drostdy op [[Graaff-Reinet]] is van 1801–'1806 volgens Thibault se plan opgerig. Dis in ’n H-vorm ontwerp. Tot 1847 het dit as Drostdy gedien, maar van 1876 is dit byna onafgebroke ’n hotel. Dis laat in die 20ste eeu grondig gerestoureer en weer omstreeks 2013, toe dié foto geneem is.<ref name="rich" />]] [[Lêer:Riebeeckplein met die skouburg, Kaapstad, deur HC de Meillon.jpg|duimnael|regs|270px|Die skouburg op Hottentotplein (nou die [[NG gemeente St. Stephen's|NG kerk St. Stephen's]] op [[Riebeeckplein]]) toon beliste Thibault-kenmerke, hoewel dit onseker is of hy wel die argitek was. H.C. de Meillon het dié waterverfskildery omstreeks 1830 gemaak.]] [[Lêer:Cape of Good Hope Lodge and Hall - 1875 - Cape Town.jpg|duimnael|links|260px|Drie prominente Kaapse Vrymesselaars het gewerk aan die Losie De Goede Hoop (1803): Thibault as argitek, Schutte as bouaannemer en Anreith as beeldhouer. Dié foto is in 1875 geneem. Anreith se vier standbeelde binne-in die tempel het verlore gegaan toe 'n brand die gebou in 1892 in puin lê, maar drie ander is wel gered. Die losie is herstel.<ref name="picton" />]] [[Lêer:Vredenhof, Paarl, foto deur Arthur Elliott, ontwerp deur Louis Thibault.jpg|duimnael|regs|260px|Die landhuis Vredenhof, [[Paarl]], wat Thibault moontlik ontwerp het omstreeks 1800. [[Arthur Elliott]] het dié foto sowat 110 jaar later geneem.]] [[Lêer:Louis Thibault se oorspronklike ontwerpskets vir die Drostdy op Graaff-Reinet.jpg|duimnael|270px|regs|Thibault se ontwerpskets van die Drostdy op [[Graaff-Reinet]].]] [[Lêer:Thibault se skets vir die Vrymesselaarslosie De Goede Hoop, 1803.jpg|duimnael|links|270px|Thibault se skets vir die Vrymesselaarslosie De Goede Hoop, 1803.]] [[Lêer:Leeuwyfiepoort, Goewermentslaan, Kompanjiestuin, Kaapstad, Morné van Rooyen, 17 Junie.jpg|duimnael|260px|regs|Die [[Leeuepoort, Kaapstad|Leeuepoort]] in Goewermentslaan, Kaapstad, is in 1803 opgerig volgens Thibault se plan en met beeldhouwerk deur Anreith.]] [[Lêer:Het Oude Weeshuis, Lange Straat, Kaapstad.jpg|duimnael|260px|links|Die [[Suid-Afrikaanse Weeshuis, Langstraat|ou weeshuis]] in Langstraat waarin die [[Suid-Afrikaanse Kollege]] begin is. Die SA Kinderhuis het in 1923 na die voorstad Tuine verhuis.<ref>{{en}} [http://www.sakinderhuis.org/about/ Geskiedenis van die SA Kinderhuis]. URL besoek op 8 Mei 2016.</ref> Mettertyd is die gebou so ingrypend verander dat net fragmente van die oorspronklike oorgebly het. Ná vergeefse pogings om selfs net die fasade te herbou, is alle bousels op die perseel in November 1981 gesloop.<ref>{{en}} [http://www.vassa.org.za/wp-content/uploads/2010/09/VASSA-Journal-5-June-2001.pdf "The South African Orphan House, lost but not forgotten", deur David van den Heever, in ''Vassa Journal'', 5 Junie 2001]. URL besoek op 14 Mei 2016.</ref>]] [[Lêer:Slawelosie en later hoggeregshof, Adderleystraat, Kaapstad, omstreeks 1925.jpg|duimnael|regs|260px|Die Ou Slawelosie in [[Adderleystraat]], Kaapstad, was later die hooggeregshof en is nou die Kultuurhistoriese Museum. Dié foto, van die fasade aan [[Adderleystraat]] se kant, is omstreeks 1925 geneem, voor 13&nbsp;m aan dié kant van die gebou in 1926 afgebreek is om die straat te verbreed.]] [[Lêer:Drostdy op Tulbagh, litografie deur Burchell, ontwerp deur Louis Thibault.jpg|duimnael|regs|260px|Thibault het drie drosdye ontwerp, onder meer dié een op [[Tulbagh]]. Dié litografie is deur Burchell.]] [[Lêer:Ballotina, Tulbagh.jpg|duimnael|260px|regs|[[Ballotina, Tulbagh|Ballotina]], geleë by Kerkstraat 43, [[Tulbagh]], is omstreeks 1815 gebou vir die weduwee van ds. [[Hendrik Willem Ballot|H.W. Ballot]]. Sy was verwant aan Thibault; daarom is dit moontlik dat hy die argitek was.<ref>{{af}} Jordaan, Rosette en Theron, Suzanne. 1993. ''N.G. Gemeente Tulbagh 1743–1993''. Tulbagh: NG kerkraad.</ref>]] [[Lêer:Louis Michel Thibault05.jpg|duimnael|regs|260px|Thibault se skets vir die graanskuur in Kaapstad (1814), een van sy laaste ontwerpe.]] [[Lêer:Louis Michel Thibault02.jpg|duimnael|regs|200px|Thinault het hom ook as [[kartograaf]] onderskei. Dié kaart van die Kaap het hy in 1791 geteken.]] Min is oor sy jeugjare bekend, maar hy was in 1775, en waarskynlik reeds in 1774, student aan die Academie Royale d'Architecture in [[Parys]]. Van hierdie beroemde instelling was Ange-Jacques Gabriel, die grootste Franse argitek van sy tyd, tot 1775 die direkteur. In dié jaar word hy opgevolg deur Richard Migne. Thibault moes een van die akademie se briljantste studente gewees het, volgens sy eie mededeling selfs die beste. In Januarie 1775, en weer in Maart, wen hy die akademie se prysvraag vir ontwerp. Op [[21 September]] [[1776]] het hom die eer te beurt geval om 'n terracotta-model van 'n "Franse orde van argitektuur", drie Korinthiese suile op 'n driehoekige grondplan deur hom in 1774 saam met 'n onbekende kollega ontwerp, aan koning [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]] aan te bied. == Vroeë loopbaan == Thibault het waarskynlik nooit in Frankryk as argitek gepraktiseer nie, en is ná sy studie as genie-offisier opgelei. L.M.J.O. Degrandpré skryf van hom dat hy in die Corps des Ponts et Chaussées de France opgelei is; in 1781 bestudeer hy die militêre ingenieurswese op koste van kol. Charles Daniel de Meuron, bevelvoerder van 'n regiment [[Switserland|Switserse]] huursoldate uit [[Neuchâtel]], en nog dieselfde jaar sluit hy as luitenant by dié regiment aan. In 1782 was De Meuron se regiment een van die baie groepe huursoldate wat deur die [[VOC]] vir die verdediging van die Kaap gehuur is. == Na die Kaap == Thibault kom in 1783 aan in die land wat hy nooit weer sou verlaat nie. Die belowende jong argitek was 'n [[Vrymesselaar]]. Die Vrymesselaarsbeweging is in die Frankryk van Lodewyk XVI sterk afgekeur en moontlik was dit die rede vir sy vertrek uit die land waar 'n suksesvolle loopbaan vir hom verseker sou gewees het. Reeds in 1785 verlaat hy De Meuron se regiment om as luitenant-ingenieur in Kompanjies-diens te tree, waar hy in 1788 tot kaptein-luitenant-ingenieur bevorder word. Hierdie stap staan waarskynlik in verband met sy huwelik op [[2 April]] [[1786]] met Elisabeth van Schoor ([[25 Februarie]] [[1753]] – [[11 Junie]] [[1820]]), 'n dogter van Evert van Schoor, lid van die burgerraad, en 'n niggie van [[Adriaan van Schoor]], landdros van Stellenbosch van 1748 tot 1763. == Opgang in Kaapstad == Die Switserse regiment vertrek in 1788 sonder Thibault na [[Ceylon]]. In 1786 word aan hom en kaptein-ingenieur Sebastiaan Willem van de Graaff, seun van die goewerneur [[Cornelis Jacob van de Graaff|C. Jacob van de Graaff]], as hoogste genie-offisiere die toesig oor die Kompanjies-geboue toevertrou. Dit is bekend dat hy byvoorbeeld die provoostronk ontwerp het. In 1787 word aan hom deur die goewerneur die leiding van die militêre akademie vir artilleriekadette in Kaapstad opgedra. Toe die VOC in 1795 sy onroerende goed aan die Britse owerheid oorgee, verskyn bokant die handtekening van Thibault dié van die majoor van die [[artillerie]], Georg Conrad Küchler, wat later die [[NG gemeente Paarl|Paarlse kerk]] sou ontwerp. Dit is betekenisvol dat Thibault in hierdie tyd reeds 'n florerende private praktyk as argitek opgebou het, terwyl beroepsargitekte voorheen vrywel onbekend aan die Kaap was. In Nederland is bowendien van sy hand 'n ontwerptekening (c. 1788) vir uitbreidings aan die goewerneurswoning gevind, asook 'n pragtige tekening (1791) van die bo-ent van die Heerengracht en die ingang tot die [[Kompanjiestuin]]. Die tekening van die Heerengracht is deur hom aan sy "vriend" Sebastiaan Willem van de Graaff opgedra en vertoon ook 'n waghuisie wat hy gebou het en twee bouwerke wat volgens die styl ook sy werk kon gewees het. Blykbaar was Thibault dus die vernaamste argitek van die boulustige goewerneur Van de Graaff, wat, nes sy seun, kennis van die boukuns gehad het. == Eerste Britse besetting == Nadat Van de Graaff in 1791 teruggeroep is, kom die VOC se boubedrywighede byna tot stilstand. As gevolg van die eerste Britse besetting in 1795 verloor Thibault sy amp, maar hy wen goewerneur J.H. Craig se guns deur aan hom sy versameling landkaarte beskikbaar te stel. Hy wys die aanbod van die pos koninklike aardrykskundige ingenieur aan die Kaap van die hand aangesien dit op daardie tydstip 'n "inbreuk op die goeie maniere" sou wees. Ook met die waarnemende goewerneur, [[Francis Dundas]], handhaaf Thibault 'n goeie verstandhouding. Dundas beskou hom as 'n middelmatige militêre ingenieur, maar 'n nuttige, kunssinnige argitek, en bied aan hom in 1799 die leiding van en toesig oor herstelwerksaamhede aan die geboue van die garnisoen. Hierdie keer aanvaar hy die aanbod van sy nuwe meesters, volgens hom omdat hy ondanks sy belangrike dienste vyf jaar lank vir promosie oor die hoof gesien is, en hy daarna weens die verlies van sy betrekking aansienlike skade sou gely het. Met sir [[George Yonge]] wat in 1799 aankom, kom hy minder goed klaar. Yonge lê beslag op party van sy landkaarte en die tussenkoms van Dundas is nodig om hulle aan Thibault terug te besorg. In 1801 word hierdie ongeliefde goewerneur teruggeroep; tot die teruggawe van die Kaap aan die Bataafse republiek in 1803 neem Dundas weer as goewerneur waar en lewe Thibault in vrede met die owerheid. == Bataafse bewind == Ná die oordrag verloor hy weer outomaties sy pos, sonder om egter in onguns te val. Kommissaris-generaal [[Jacob Abraham de Mist|J.A. de Mist]], self 'n Vrymesselaar, neem in 1803 die opening van die Vrymesselaarslosie De Goede Hoop waar, waarvan Thibault die ere-argitek was. Bowendien kry hy, ook nog in 1803, eindelik die erkenning waarop hy al so lank gewag het, toe De Mist hom as inspekteur-generaal van burgerlike en militêre geboue aanstel. Voortaan sou hy feitlik elke belangrike regeringsgebou aan die Kaap ontwerp. == Tweede Britse besetting == By die tweede Britse besetting aan die Kaap in Januarie 1806 verloor Thibault, wat genl. [[Jan Willem Janssens|J.W. Janssens]] in die veldtog teen die Britte vergesel het, weer tydelik sy amp. Hy word selfs as krygsgevangene byna gedeporteer. Maar reeds in April 1806 word hy deur genl. sir [[David Baird]] in sy amp as inspekteur van openbare geboue herstel. Ook word hy in 1807 as beëdigde landmeter erken, terwyl hy in 1811 staatslandmeter word. In 1813 tree hy as raadgewer op by die voorbereiding van die Vrymesselaars se tegniese en kunskollege, wat in 1815 geopen word met die beeldhouer [[Anton Anreith]], wat in so baie van Thibault se projekte saamwerk, as die hoof. Die laaste paar jare van sy lewe hou Thibault hom meer met die landmetery besig as met die boukuns, veral na die koms van lord [[Charles Somerset]], wie se "gesellige" smaak geheel en al van die klassisisme van Thibault verskil. Gevolglik kry hy geen amptelike opdragte meer nie en Somerset veronagsaam hom selfs as inspekteur. So moet hy die weg van Kaapstad na Simonstad opmeet, wat hom soms maande van sy huis af weghou. Volgens die register van sterfgevalle is hy op [[4 November]] [[1815]] oorlede, maar volgens sy grafskrif en die NG Kerkargief op [[3 November]]. Hy laat 'n weduwee en twee ongetroude dogters brandarm in hul huis in die Keizersgracht (Darlingstraat) agter. Die derde dogter trou in 1814 met die Ierse luit. John Humphreys, terwyl Thibault se enigste seun vroeg sterf. In 'n versoekskrif aan Somerset om geldelike bystand wyt die weduwee haar man se dood aan die maande lange landmetery in dikwels ongunstige omstandighede. Thibault is bygelê in 'n eenvoudige Vrymesselaars-grafkelder, waarskynlik deur homself ontwerp, in die Somersetweg-kerkhof. Die grafkelder is later gesloop en Thibault se stoflike oorskot kan nie opgespoor word nie. Ook die grafplaat met opskrif het verdwyn. == Sy argitektoniese bydra == Toe Thibault in die Kaap aankom, tref hy 'n boustyl aan met 'n baie besonderse karakter, geskep deur naamlose bouers; vandag word dit die [[Kaaps-Hollandse boustyl]] genoem. Sy boustyl het uiteraard baie min daarby aangesluit omdat hy opgelei is in die Franse neo-klassisisme van die laat [[18de eeu]], van die tydperk van [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]], waarvan sy leermeester, Gabriel, die groot vertolker was. Hierdie klassisisme was 'n sterk reaksie op die [[barok]] en sy uitloper, die [[rococo]]. En dit was nou juis die barok, sterker in [[Nederland]] en [[Duitsland]] as wat dit ooit in [[Frankryk]] was, wat ook die agttiende-eeuse boukuns aan die Kaap oorheers het, hoewel klassisistiese invloede daar reeds lank voor Thibault se aankoms merkbaar was. In gevalle waar Thibault wel by die plaaslike volkstyl probeer aansluit, dwing hy dan ook sy klassieke vormgewing daarop af. Die volgende is 'n opgawe van die bouwerke wat met redelike sekerheid aan hom toegeskryf kan word: * Die veelgeroemde landhuis '''Papenboom''' in [[Nuweland]], in die 1830's deur brand verwoes, is voor 1786 op die model van Gabriel se Petit Trianon by [[Versailles]] ontwerp. * '''Uitkyk''' by Stellenbosch is in 1788 tot 'n verdiepinghuis met 'n klassieke fasade omgebou, moontlik deur Thibault. Dit is waarskynlik dat [[Anton Anreith|Anreith]] minstens saamgewerk het, byvoorbeeld met die deur. * Die landhuis '''Saasveld''', wat in Kaapstad afgebreek maar weer op [[Franschhoek]] in 1966 opgerig is, is in 1791 vir 'n familielid van Thibault se vrou gebou. Dit is 'n goeie voorbeeld van sy uiters persoonlike, enigsins gemaniëreerde klassisisme met sy gegroefde pleisterwerk en sy gebruik van geometriese vorme, hier nog gedissiplineerd. Anreith het hom waarskynlik weer bygestaan. Saasveld is in 1954 baksteen vir baksteen op [[Franschhoek]] oorgebou nadat die NG Kerk ondanks alle pogings om die gebou te behou, besluit het om dit te sloop. Dit dien nou as die [[Hugenote-gedenkmuseum]], maar Desirée Picton-Seymour sê in sy nuwe omgewing het die gebou, wat anderhalf eeu aan Kloofstraat gestaan het, "sy karakter sowel as sy betekenis verloor".<ref name="picton" /> * Die '''wynkelder''' van '''[[Groot Constantia]]''' dateer van 1791. Sy suiwere, eenvoudige klassisisme het kenners laat aanneem dat die toeskrywing aan Thibault onjuis is en dat die gebou die werk van Anreith is, die skepper van die sublieme fronton-reliëf, eweas die Kaapstadse huis Breëstraat 131, uit omstreeks 1790, en ook met beeldhouwerk van Anreith in die fronton. Albei geboue kan egter van Thibault wees. * Die verbouing van die '''plaashuis''' '''[[Groot Constantia]]''' self dateer waarskynlik uit die jare 1791–'93. Volgens die argitek F.K. Kendall bestaan bewyse dat Thibault die argitek was, maar dit is twyfelagtig. Die gewel is in elk geval 'n geslaagde aanpassing van dié van die ou woning Nuweland, wat nie sy werk is nie. M.H. Cook (in ''Old Houses of the Cape'', 1965) beskou egter die vase as Thibault se "kunstenaarshandtekening". * Die gewel van '''[[Stellenberg]]''' (omstreeks 1795) is ook 'n aanpassing van dié van Nuweland. Hierdie en ander veranderings aan die huis word ook aan hom toegeskryf. As hy wel die boumeester is van hierdie halsgewels, dan laat hy dié styl daarna vaar. * Die pragtige herehuis '''Tokai''' (omstreeks 1795–'96) het 'n breedgeskouerde, streng klassieke gewel wat, net soos die gedraaide trappe, die meester se kenmerke vertoon, hoewel die huis andersins suiwer Kaaps-Hollands is. * '''Vredenhof''', [[Paarl]], is omstreeks 1806 tot verdiepinghuis omgebou, maar daar is geen oortuigende bewys dat Thibault die argitek was nie; Anreith het miskien die deur gemaak. * Rustenburg in [[Rondebosch]] is heel moontlik tussen 1803 en 1812 deur Thibault van sy suilegang voorsien; daar was hier ook twee waghuisies wat sy onmiskenbare kenmerke toon. Een bestaan nog. * Verdiepingwoonhuise wat ook soms aan Thibault toegeskryf word, waarskynlik verkeerdelik, is die '''[[Koopmans-de Wet-huis]]''' in [[Kaapstad]] en die '''De Wet-huis''' in Kerkstraat, [[Tulbagh]], asook '''Nooitgedacht''' in die Tuine, wat onherkenbaar verander is. '''[[Ballotina, Tulbagh]]''', kan ook nie met sekerheid aan hom toegeskryf word nie. * Thibault se planne vir veranderings aan '''Klapmuts''' (1799) en '''Nuweland''' (1806) is nooit uitgevoer nie. * Oor sy openbare geboue is daar heelwat minder gissinge, behalwe oor dié uit die Kompanjiestyd. Tekeninge van hom is gevind vir werk aan die '''goewerneurswoning''' (omstreeks 1788), maar presies wat hy ontwerp het, is onbekend. * Die '''Katbalkon''' in die [[Kasteel die Goeie Hoop]], gebou tussen 1785 en 1791, word aan hom toegeskryf, met beeldhouwerk van Anreith. Die vorm is egter barok en nie klassiek nie, en Anreith is moontlik die ontwerper. * Die '''waghuisie''' by die Tuine-ingang, deur Thibault in of voor 1791 gebou, bestaan nie meer nie, ewemin as die ingangspoort, wat hoogs waarskynlik ook deur hom gebou is. * Die '''losie De Goede Hoop''', in 1800 of 1802 ontwerp en in 1803 voltooi, is sy belangrikste werk tot op dié datum; ook hier laat hy Anreith die beeldhouwerk uitvoer. Die fasade, nog onveranderd ondanks brand, vertoon tekens van Thibault se toenemende maniërisme. Ook die ingangspoort met sy mooi verhoudings is sy werk. * Soortgelyke poorte bou hy in 1804 in die laan van die Kompanjiestuin, met Anreith-leeus en –leeuwyfies (die '''[[Leeuepoort, Kaapstad|Leeuepoort]]'''), wat toegang gegee het tot die voël-en-bokpark en tot die roofdierpark. Op die perseel waartoe dié poort toegang bied, is in 1841 die [[Egiptiese Gebou]] opgerig wat die [[Suid-Afrikaanse Kollege]] gehuisves het, en wat vandag nog aan die [[Universiteit van Kaapstad]] behoort. Ook die leeuhok, die poort aan die bo-einde van die laan en 'n waghuis daarby – al drie later gesloop – is deur Thibault ontwerp. * Die historiese '''skouburg''' (1801) op die Hottentotplein ([[Van Riebeeckplein|Riebeeckplein]]) vertoon in sy oorspronklike vorm (met portiek) besliste Thibault-kenmerke. Dit is nou die tuiste van die [[NG gemeente St. Stephen's]]. * In 1804 laat De Mist op drie dorpe '''drosdye''' bou; dié op [[Tulbagh]] is waarskynlik en dié op [[Graaff-Reinet]] ongetwyfeld deur Thibault. Vir hierdie landelike omgewings probeer hy hom by die landstyl aanpas, hoewel sy geometriese vorms tog daarmee bots. Die plaaslike bouers wyk gelukkig egter van sy ontwerpe af. Daar is geen rede om aan te neem dat die derde drosdy, dié op [[Uitenhage]], nie ook Thibault se werk is nie, maar dis onbekend hoe dit oorspronklik gelyk het. * In 1804 begin hy werk aan 'n '''fontein''' op die Parade, Kaapstad, waarvan die gedeelte wat voltooi word, ná 'n lang gesloer in 1814 gesloop is. * Die '''Hurling-swaaipomp''' in Prinsstraat staan nog, en is waarskynlik van Thibault en Anreith. * Die '''doeanegebou''' aan die Buitenkant<!-- Buitenkantstraat? -->, teenoor [[Caledonplein]], Kaapstad, is tussen 1807 en 1814 gebou, ook met beeldhouwerk van Anreith. Dit vertoon nog 'n verbasend suiwer klassieke fasade, hoewel dit as gevolg van Thibault se afwesigheid as landmeter miskien nie presies volgens sy planne uitgevoer is nie. * Die ombouing (1809–'15) van die '''[[Slawelosie]]''' aan die bopunt van die destydse Heerengracht (later die hooggeregshofgebou en vandag 'n kultuurhistoriese museum) toon hoe gemaniëreerd en eksentries Thibault se klassisisme in sy laaste lewensjare geword het as gevolg van die verlies van kontak met Frankryk. Tog is die agterkant met die werk van Anreith nog eenvoudig en waardig, die voorkant knap gekomponeer en die binnekant van die raadsaal pragtig ontwerp. Thibault, Anreith en [[Hermann Schütte]] was verantwoordelik vir die ombouing van die gebou van 1809–'15 sodat dit as hooggeregshof kon dien. Die argitek F.M. Glennie het 'n redelik getroue replika van die fasade geteken, voor 13&nbsp;m aan die voorkant in 1926 gesloop is om Adderleystraat te verbreed, maar sommige kenmerke het in die slag gebly met die herbouing van die voorkant.<ref>{{en}} [https://www.flickr.com/photos/myskygarden/6202728263/in/pool-memorybane/ Stewart Harris op Flickr.com]. URL besoek op 14 Mei 2016.</ref> * Die '''markgebou''' (1812) en die '''[[Suid-Afrikaanse Weeshuis, Langstraat|SA Weeshuis]]''' in Langstraat (1814), albei reeds gesloop, was sy laaste werke. == Sy geaardheid == Hans Fransen, indertyd kurator van die Stellenbosse Museum, skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'': "Van voorkoms sowel as temperament was Thibault 'n tipiese Fransman: klein van postuur, met skerp, intelligente gelaatstrekke, opvlieënd en aggressief van geaardheid, soos ook uit sy briewe blyk. Hoewel geen owerheid vir hom heilig was nie, het sy onmiskenbare talente, sy intelligensie en sy werkywer hom gewoonlik van onguns gered. Tog is dit moeilik om aan te neem dat hy, naas sy taktloosheid, nie ook 'n groot persoonlike sjarme gehad het nie. As kunstenaar was hy die teenoorgestelde van Anton Anreith, sy getroue medewerker: altyd intellektueel, hoewel soms met 'n sekere speelsheid; die akademikus-kunstenaar, teenoor Anreith, die aardse ambagsman-kunstenaar. Dat hierdie twee se werke mekaar tog so treffend aanvul, is een van die wondere van die Suid-Afrikaanse kunsgeskiedenis." == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Louis-Michel Thibault}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Thibault, Louis}} [[Kategorie:Franse argitekte]] [[Kategorie:Franse ingenieurs]] [[Kategorie:Franse Vrymesselaars]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse argitekte]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Frankryk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ingenieurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Vrymesselaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1750]] [[Kategorie:Sterftes in 1815]] ldplf2ywp6q0iqdb45by2wzcztiiwi6 6 110760 2925398 1455027 2026-08-15T22:30:31Z JMK 649 +kat 2925398 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Saasveld, Kaapstad |bron=Pinterest |datum=Omstreeks 1890 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] kyv4776o2ipqmplb0ss1eqjjsbbib2f 6 110762 2925394 1455054 2026-08-15T22:24:01Z JMK 649 +kat 2925394 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die ou Slawelosie, later die hooggeregshof en nou die Kultuurhistoriese Museum, [[Adderleystraat]], [[Kaapstad]], ontwerp deur [[Louis Thibault]] en versier deur [[Anton Anreith]]. |bron=[https://www.flickr.com/photos/myskygarden/6202728263/in/pool-memorybane/ Flickr.com] |datum=Omstreeks 1925 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] 3g2o5wqgbrclg6afax4bxr9gm6cowlv 6 110791 2925390 1455492 2026-08-15T22:18:39Z JMK 649 +kat, weergawe 2925390 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting {{af|1=De Papendoom, [[Nuweland]], wat omstreeks 1786 na [[Louis Thibault]] se ontwerp gebou is, en in die 1830's afgebrand het}} |bron=[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/6607/No_62(2011)_Groenewald_G.pdf;jsessionid=7D159D79D6D26E42DE8C91CB0B538A6C?sequence=1 Dynasty building, family networks and social capital: Alcohol pachters and the development of a colonial elite at the Cape of Good Hope, c. 1760-1790] |datum=Omstreeks 1823 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=George Thompson |ander_weergawes=[[Lêer:De Papenboom, woning van DG van Reenen, Nuweland, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] 4jsk1h8guulqetdll45ro47dgw9awrz 2925391 2925390 2026-08-15T22:18:45Z JMK 649 +kat, weergawe 2925391 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=De Papendoom, Nuweland, gebou omstreeks 1786 na [[Louis Thibault]] se ontwerp en afgebrand in die 1830's |bron=[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/6607/No_62(2011)_Groenewald_G.pdf;jsessionid=7D159D79D6D26E42DE8C91CB0B538A6C?sequence=1 Dynasty building, family networks and social capital: Alcohol pachters and the development of a colonial elite at the Cape of Good Hope, c. 1760-1790] |datum=Omstreeks 1823 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=George Thompson |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} 87wusagyff78rt7d2b69k3shi03p9rv 2925392 2925391 2026-08-15T22:19:53Z JMK 649 Rol weergawe [[Special:Diff/2925391|2925391]] deur [[Special:Contributions/JMK|JMK]] ([[User talk:JMK|bespreek]]) terug. 2925392 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting {{af|1=De Papendoom, [[Nuweland]], wat omstreeks 1786 na [[Louis Thibault]] se ontwerp gebou is, en in die 1830's afgebrand het}} |bron=[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/6607/No_62(2011)_Groenewald_G.pdf;jsessionid=7D159D79D6D26E42DE8C91CB0B538A6C?sequence=1 Dynasty building, family networks and social capital: Alcohol pachters and the development of a colonial elite at the Cape of Good Hope, c. 1760-1790] |datum=Omstreeks 1823 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=George Thompson |ander_weergawes=[[Lêer:De Papenboom, woning van DG van Reenen, Nuweland, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] 4jsk1h8guulqetdll45ro47dgw9awrz 2925393 2925392 2026-08-15T22:20:54Z JMK 649 2925393 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=De Papendoom, [[Nuweland]], wat omstreeks 1786 na [[Louis Thibault]] se ontwerp gebou is, en in die 1830's afgebrand het}} |bron=[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/6607/No_62(2011)_Groenewald_G.pdf;jsessionid=7D159D79D6D26E42DE8C91CB0B538A6C?sequence=1 Dynasty building, family networks and social capital: Alcohol pachters and the development of a colonial elite at the Cape of Good Hope, c. 1760-1790] |datum=Omstreeks 1823 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=George Thompson |ander_weergawes=[[Lêer:De Papenboom, woning van DG van Reenen, Nuweland, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] 0f8q7zlz7d8wkoly00aq70ja9ovppuj 6 110801 2925397 1455643 2026-08-15T22:29:44Z JMK 649 +kat 2925397 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die opstal Uitkyk, [[Stellenbosch]], ontwerp deur [[Louis Thibault]] |bron=[http://repository.up.ac.za/handle/2263/9403 Repository.up.ac] |datum=Omstreeks 1960 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Opgemeet deur B.W. Middleton en oorgeteken deur John Fassler |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse argitekte]] [[Kategorie:Franse argitekte]] [[Kategorie:Stellenbosch]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} ko00nwwzjsw7zq8re0yghd7db8clmqg 6 110802 2925399 1455560 2026-08-15T22:32:09Z JMK 649 +kat 2925399 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die [[Hurling-swaaipomp]], [[Kaapstad]] |bron=[https://c2.staticflickr.com/4/3899/14337523442_d503d6de93_b.jpg Flickr.com] |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] p4oiowbcrv4ppe4si5f60z91lvgyk9v 6 110805 2925396 1455586 2026-08-15T22:28:32Z JMK 649 +kat 2925396 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die ou polisiekantoor in Waalstraat, [[Kaapstad]]. Voor 1840 die eiendom van die Brand-familie en bekend as Brand-huis. [[Louis Thibault]] het dit vandaf omstreeks 1786 bewoon. Dis omstreeks 1983 gesloop.]] |bron=Pinterest |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend, moontlik Arthur Elliot |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] eumthvs5cew6kqphap7fl9kb55lwsav 0 113355 2925447 2913722 2026-08-16T09:32:46Z Suidpunt 13232 /* Suid-Afrika */ 2925447 wikitext text/x-wiki Hierdie artikel bekyk '''Duits as vreemde taal''' oor die wêreld heen. In die besonder word gefokus op die Duits wat by geregistreerde instansies en staatsinstellings aangebied word. Tans is Engels orals in die Duitstalige lande teenwoordig, maar Duits het nie daarom onbelangriker geword nie. Inteendeel, Duits het oor die afgelope jare belangriker geword in baie wêrelddele. Die aantal mense wat Duits aanleer het groter geword, moontlik weens die beeld van die Duitstalige lande. Mense leer veral Duits danksy die politiese stabiliteit en ekonomiese mag van die DACH-lande Duitsland, Oostenryk en Switserland. Hulle wil by Duitse maatskappye werk of in een van die drie lande studeer. Dikwels word Duits nie om sy "romantieke" literêre waarde – soos Goethe – geleer nie. Omstreeks 1900 is Duits toenemend aangeleer weens die Duitse Keiserryk se mag en die sukses van Duitse wetenskaplikes wat baie Nobelpryse ingepalm en tegnologiese wondere tot stand gebring het. Duits het in wese net so belangrik soos Engels en Frans geword.<ref name="Sozusagen1" /> Engels is die Westerse taal wat tans die meeste ter wêreld wydverspreid voorkom en die Duitssprekendes sal nie skroom om Engels te gebruik nie. Baie wetenskaplike werke wat oorspronklik in Duits geskrywe is, is nog nie in Engels vertaal nie. Dit skep probleme. As die wetenskaplikes ook nie hul werk in Engels skryf nie, word hulle en hul goeie werk nie in die buitewêreld raakgesien nie.<ref name="Sozusagen1" /> Taalnavorsers soos Ammon vind dit "fataal" wanneer Duitse politici in die buiteland net Engels praat, veral in lande met belangrike Duitse minderhede soos Brasilië en die VSA. Die politici sal daar tweetalig optree, in Duits en Engels. Dit sou nutteloos wees om Duits aan te leer indien die Duitse politikus, diplomaat of afgevaardigde slegs in Engels praat. Dit werk egter net so teenproduktief wanneer Duitse taalaanleerders in Engels deur Duitssprekendes beantwoord word.<ref name="Sozusagen1">{{Cite web |url=http://cdn-storage.br.de/iLCpbHJGNL9zu6i6NL97bmWH_-bP/_AES/5y8g9Abg/151002_1520_Sozusagen_Deutsche-Sprache-verbreitete-Sprache.mp3 |title=Bayern 2. 2015.''Sozusagen! Deutsche Sprache – verbreitete Sprache.'' 2. Oktober. (Potgooi) |access-date=24 Maart 2016 |archive-date=24 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324034234/http://cdn-storage.br.de/iLCpbHJGNL9zu6i6NL97bmWH_-bP/_AES/5y8g9Abg/151002_1520_Sozusagen_Deutsche-Sprache-verbreitete-Sprache.mp3 |url-status=dead }}</ref> In die jaar 2015 het daar wêreldwyd omtrent 15,46 miljoen mense Duits as vreemdetaal aan verskeie instansies geleer.<ref>[https://de.statista.com/statistik/daten/studie/155012/umfrage/deutsch-als-fremdsprache-2010/ de.Statista.com: Anzahl der Deutsch lernenden Personen in Ländern weltweit (TOP 15) im Jahr 2015]</ref> {| class="wikitable" | colspan="2" |'''Top 15 lande wat Duits as vreemde taal studeer het''' |- |[[Pole]] |2 288 125 |- |[[Groot-Brittanje]] |1 547 994 |- |[[Rusland]] |1 546 062 |- |[[Frankryk]] |1 005 444 |- |[[Oekraïne]] |715 460 |- |[[Oesbekistan]] |508 142 |- |[[Verenigde State van Amerika]] |499 846 |- |[[Turkye]] |467 813 |- |[[Italië]] |434 881 |- |[[Hongarye]] |434 761 |- |[[Nederland]] |411 895 |- |[[Tsjeggië]] |339 941 |- |[[Bosnië en Herzegowina]] |306 947 |- |[[Griekeland]] |268 530 |- |[[Slowakye]] |261 405 |} == Begrippe == : '''1.''' '''DaF''' verwys na ''Deutsch als Fremdsprache'' (Duits as Vreemde taal). Volgens die vergelykende tabel met die gestandaardiseerde [[Europese verwysingskader]] kan die TestDaF (die verskeie eksamens wat onder andere deur skole afgelê word) strek vanaf TDN3 (B2.1.-B2.2), TDN4 (B2.2-C.1.1) tot TDN5 (C1).<ref>[http://www.testdaf.de/fileadmin/Redakteur/PDF/TestDaF/Niveaustufen_GER.pdf TestDaF: GER]</ref> Kortom, tussen B2 en C1. : '''2.''' Die '''Test Deutsch als Fremdsprache''' is 'n toets wat afgelê word wat die voornemende student onder meer die vergunning kan gee om hom of haar by 'n Duitse universiteit of skool in te skryf (waar in die Duits as die onderrigtaal gebesig word), of as uitruilstudent opgeneem te word. : '''3.''' Die '''EWB''' verwys na die ''Einwandererbund'' of immigrantevereniging. == Afrika == === Kameroen === Kameroen het drie regerings agtereenvolgens gehad wat elkeen sy afsonderlike taalbeleid afgedwing het. Aanvanklik word Kameroeners na Europa self gestuur om daar as tolke opgelei te word vir die handel. Later het Engelse Baptiste in plekke soos Victoria Engels as onderrigmedium aangebied, aangesien die kinders van vrygestelde slawe uit die Amerikas, Sierra Leone en Fernando Po reeds 'n Pidginengels gepraat het. Omrede die Baptiste juis sendingwerk gedoen het, was hulle ook gretig om die volkstale te leer ken.<ref name="Todd" /> Op 12 Julie 1884 word ''Kamerun'' amptelik die protektoraat van Duitsland. Die Baptiste het teen daardie tyd reeds 24 sendingstasies gestig wat die volkstaal gebruik het, asook vyf bykomende Engelsmediumskole. Die Engelse Baptiste het nou verslag gedoen aan die Duitssprekende Basel-sendinggenootskappe. Die nuwe sendelinge het twee volkstale (Douala en Mungaka) vanuit Suid- en Wes-Kamerun gebruik om sendingwerk mee te doen. Die Amerikaanse Presbiteriane is toegelaat om in Engels en ander volkstale pleks van Duits as onderrigtaal mee voort te sit. Vir 'n tyd lank is Pidginengels toegelaat om as taal in die handel en weermag gebruik te word. Maar in 1907 besluit Goewerneur Seitz alle onderrig moet voortaan slegs in Duits geskied. Hy was wel bereid om die volkstaal toe te laat, maar het dit probeer ontmoedig: die leerlinge sou tog hul hoërskoolloopbane in Duitsland moes voortsit, want in daardie jare is slegs laerskole, handelskole en seminaarskole in Kamerun aangebied.<ref name="Todd" /> Kameroen het 'n groot verskeidenheid tale, in so 'n mate dat nie een van die volkstale algemeen in al die landstreke gepraat word nie (wat anders is as Swahili in Oos-Afrika, wat tydens kolonisering maklik as lingua franca gebruik kon word). Teen 1910 was die vrees daar dat die een volkstaal die ander sal begin oorheers, wat die een volk meer oorheersend sal maak as ander, wat konflik tot gevolg sou hê. Daarom het die Duitse owerheid op 10 April 1910 aangekondig dat slegs die Duitse taal saam met die onmiddellike volkstaal in die gebied gebruik mag word. Dit was veral gedoen om Douala in te perk wat wydverspreid in die onderrigtaal gebruik is; anders sou die voortgesette neiging meer mag en prestige aan die Doualavolk gegee het. Die daaropvolgende regerings het almal dieselfde gedoen.<ref name="Todd" /> In 1914 breek die Eerste Wêreldoorlog uit en die skole word vir twee jaar lank gesluit. Na afloop van die oorlog palm Frankryk vier-vyfdes van ''Kamerun'' in en regeer uit Parys oor die kolonie. Die Britte het die ander vyfde beheer. Sedert 1921 was Frans die enigste onderrigmedium wat toegelaat is in die Franssprekende Kameroen. Die onderwysers is verbied om die volkstale of Pidginengels te besig. Die hoërskoolloopbane is nou in Frankryk voortgesit. Voor die onafhanklikheid van Kameroen in 1960 was die handboeke op die Kameroense skoolbank presies dieselfde as dié in Frankryk. In die Engelssprekende deel het Brittanje dieselfde beleid soos in Nigerië gehandhaaf: die eerste vier skooljare in die volkstaal, die res van die skoolloopbaan in Engels.<ref name="Todd">Todd, L. 1984. Language options for education in a multilingual society: Cameroon. In: Kennedy, C. (ed.). ''Language Planning and Language Education''. London: George Allen & Unwin. pp. 160-171.</ref> Nietemin het die belangstelling in Duits sedert die jaar 2000 voortdurend bly styg. Teen 2015 het die aantal leerlinge wat Duits studeer, vergeleke met 2010 (en in ooreenstemming met die demografiese ontwikkeling), met 10% gestyg na ongeveer 230 000. Daar is altesaam 2 133 skole wat Duits aanbied. Duits moet egter ook meeding met ander tale soos Sjinees, Spaans, Arabies en Italiaans, maar het gestabiliseer en daarop uitgebou. Dit is hoofsaaklik die gevolge van die meer vrye teuels wat die skole gegee is. Voorheen kry mense die ampstale Engels en Frans as onderrigtale, met Spaans en Duits wat elk tradisioneel in die kurrikulum as die eerste nie-nasionale vreemde taal aangebied is. Maar nou is ook Italiaans, Arabies en Sjinees by die leerplan opgeneem. In party skole is ook as 'n proeflopie verskeie Kameroentale opgeneem. Duits is neffens Spaans in die Franstalige skoolstelsel, naas Engels, die eerste vreemde taal wat onderrig word wat nie die amptelike landstaal is nie. Duitse universiteite het ook heelwat voornemende studente uit Kameroen met sukses gewerf. Teen die Europese Wintersemester 2012/2013 het altesaam 5 833 Kameroense studente by die universiteite ingeskryf; ongeveer soveel as die aantal studente uit die buurland van Duitsland, Frankryk.<ref name="Goethe1" /> In 2008 en 2009 word 'n nuwe onderwysopleidingsentrum in Maroua geopen. Daar kry in die vak Duits in die reël 30 studente per jaar wat die vak studeer: 20 op die voorgraads- en 10 op die meestersgraadvlak. Intussen is daar ook ongeveer 300 voornemende onderwysers wat die vak Duits neem. Ongeveer 120 studeer Duits vanaf die eerste- tot derdejaar wat in die jaar 2012 begin het. Die aantal leerlinge en studente sien soos volg daaruit:<ref name="Goethe1">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz.html |title=Goethe-Institut: Deutsch als Fremdsprache weltweit. |access-date= 8 Julie 2017 |archive-date= 8 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708084244/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe3">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/afr.html |title=Goethe-Institut: Afrika Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 1 September 2017 |archive-date= 1 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170901155510/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/afr.html |url-status=live }}</ref> !colspan="1"|Afdeling |- | 229 200 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 220 457 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 880 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mosambiek === Tydens die Portugese bewind was Duits 'n keusevak in die handjievol hoërskole wat uitgesit was vir die Portugese en diegene wat hul tot die Portugese kultuur assimileer het. Sedert 1975 se onafhanklikheid was daar vir drie dekades geen sprake van Duits in die Mosambiekse klaskamer nie. Weens die besondere band tussen die Volksrepubliek Mosambiek en die DDR, is Duits vir 'n tydjie lank (omstreeks 1978 tot 1981) opsioneel aangebied aan die Univeriteit Eduardo Mondlane in Maputo (vir diegene wat moderne vreemdetale studeer (''letras modernas'').<ref name="Bornscheuer" /> In 2003 rig Mosambiekers wat teen die einde van die 1980's uit die DDR na Mosambiek teruggekeer het, die Ambassade vir die Duitse Bondsrepubliek in Maputo op. Die Deutschen Entwicklungsdienst (DED) was weer betrokke by die ''Deutsch-Mosambikanischen Freundschaftsvereines'' (''Associação de Amizade Moçambique-Alemanha''/AAMA). Later, in 2017, groei ''Centro Cultural Moçambicano-Alemão'' (CCMA) Goethe-Zentrum uit verskeie organisasies. In 2005 was daar 130, in 2010 geen en in 2015 500 volwassenes wat Duits in Mosambiek geleer het.<ref name="Bornscheuer" /> Hoewel Duits in 2017 steeds nie deel van die nasionale skoolleerplan uitmaak nie, is daar tog 'n groeiende belangstelling by beroep-, handel- en buitelandse skole, soos ''Instituto Comercial de Maputo'', ''Instituto Industrial e Comercial da Beira'', ''American International School of Mozambique'' en ''Skandinaviska Skolan i Maputo''.<ref name="Bornscheuer">[https://www.sagv.org.za/files/2019/01/eDUSA-2017-Aus-dem-DU.pdf Bornscheuer, S. 2017. Deutsch in Mosambik. ''eDUSA'', 12(1)]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die aantal leerlinge en studente sien soos volg daaruit:<ref name="Goethe1"/> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe3"/> !colspan="1"|Afdeling |- | 700 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 200 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | (onbekend) || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Suid-Afrika === [[Lêer:OpenAfrica 15 courtyard.jpg|duimnael|350px|regs|Die binnehof van die Goethe-Institut tydens die OpenAfrica-week, 4 Desember 2015, Johannesburg]] Duitsonderrig het sedert 1830 'n amptelike skoolvak in Suid-Afrika geword; na enkele onderbrekings word eksamens vir Duits vanaf 1860 afgelê. In 1918 word leerstoele by die [[Universiteit van Stellenbosch]] en die [[Universiteit van Kaapstad]] ingerig. In die aanvang van die 1960's word aan alle blanke universiteite Duits aangebied en tot die 1970's ook aan vier nieblanke universiteite. By elke groot Afrikaanssprekende blanke skool is "Duits Derde Taal" aangebied,<ref name="edusa7.1">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa7-12-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Augart, J. 2012. (Süd-)Afrikanische Germanistik: Zur Positionierung und Professionalisierung der Germanistik im süd-lichen Afrika. ''eDusa'' 7(1): 7-22 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527131052/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa7-12-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> terwyl Engelse skole se derdetaal meestal Latyn en sporadies Frans was.<ref name="edusa3.2">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_3-08-2_Gesamtausgabe.pdf |title=Rode, R. 2008. Deutschunterricht an südafrikanischen Schulen: Eine Bestandsaufnahme. ''eDusa'' (3):2: 26-28 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527124617/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_3-08-2_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Tot aan die begin van die 1970's was die universiteitstoelatingsvakke hetsy Wiskunde of 'n derdetaal wat in matriek (Senior Sertifikaat) afgelê moes word.<ref name="edusa7.1" /><ref name="edusa3.2" /> Nederlands kon hier nie as derdetaal tel nie, omdat die Wet tot 1983 Afrikaans sinoniem met Nederlands beskou het (lees [[Erkenning van Afrikaans#Republiek van Suid-Afrika|Erkenning van Afrikaans]]). By die destydse Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys is 'n student wat byvoorbeeld Afrikaans wou neem selfs in die 1980's nog aangeraai om Latyn of Duits te ken (ten opsigte van die Afrikaanse grammatika), terwyl 'n voornemende doktorsgraadstudent in hetsy die Afrikaanse letterkundige of grammatikarigting Frans of Duits moes ken:<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/10988/Waarheen%20lei%20universiteitsopleiding%20-%20Fakulteit%20Lettere%20en%20Wysbegeerte.pdf?sequence=3&isAllowed=y Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, "FAKULTEIT LETTERE EN WYSBEGEERTE INLEIDING HET BETREKKING TOT DIE FAKULTEIT LETTERE EN WYSBEGEERTE", pp. 15-16]</ref> {{cquote| Voorgraads: Daar is geen verpligte byvakke nie, maar kennis op matriekvlak van Latyn word aanbeveel en Duits is baie waardevol, omdat kennis hiervan lig op taalverskynsels werp. … Vir die doktorstudie word kennis van Frans of Duits vereis. }} Teologiese studente en alle nagraadse studente in die natuurwetenskappe aan dieselfde universiteit was verplig om minstens 'n leeskennis van Duits te verwerf. Gedurende die honneursjaar van die vakrigting Duits aan dieselfde universiteit het die leerplan onder meer bestaan uit ouer Germaanse tale soos [[Middelhoogduits]], [[Oudhoogduits]] of [[Goties]], waarvan Middelhoogduits verpligtend was. In teenstelling met die Afrikaanse meestersgraad het die student die keuse gehad om nie 'n verhandeling te skryf nie, maar in sy plek wel drie kursusse te voltooi wat afsonderlik skriftelik geëksamineer is. Verder was die algehele boodskap: <ref>[http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/1017/1187 ''Literator''. 1980. Kursusse in letterkunde en taalkunde aan die PU vir CHO. 10 Mei. pp. 37-51.]</ref> {{cquote| Vir die Afrikaner het Duits ’n besondere waarde omdat dit die herkoms van baie Afrikaanse en Nederlandse taalverskynsels en woorde verklaar. Terwyl Afrikaans ’n besondere eenvoudige struktuur het, aangesien feitlik alle fleksies en uitgange verdwyn het, het Duits ’n besonder sintetiese, gekompliseerde struktuur met geweldig baie vorme en uitgange. Juis daarin is die besondere vormende waarde van Duits geleë. Dit dwing die gebruiker tot presiese en suiwer gedissiplineerde uitdrukking en denke. ’n Nagraadse studie kan die student tot of ’n taal- of ’n literatuurwetenskaplike vorm wat as navorser of/en universeiteitsdosent ’n bydrae tot die geesteswetenskap kan lewer. }} Sedert die laat-1970's (veral na afloop van die Soweto-opstande), word die derdetaalvereistes toenemend afgeskaf (met die uitsondering van Latyn, [[Latynonderrig#Afskaling sedert 1990's|wat tot November 1994 kragtens die wet verpligtend was vir regstudente]], ongeag die universiteite se outonomie), wat die teruggang van Duits bewerkstellig. Ander sien weer die groot agteruitgang in die jare 1989 tot 1992, toe onderwyshulpbronne meer onder alle skole verdeel moes word en Duits as taalvak weens rasionalisering geskrap moes word. Die Duitse onderwysers en dosente is sodoende drasties verminder.<ref>[https://books.google.co.za/books?id=MZXoBQAAQBAJ&pg=PA1220&lpg=PA1220&dq=%22Deutsche+Sprache+im+Kontakt+in+S%C3%BCdwestafrika%22&source=bl&ots=ERq0CoXkOF&sig=IMUVDAAO3pcDa_JzJrLaFc8qFcU&hl=af&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Afrikaans&f=false Ammon, U. 2014. ''Die Stellung der deutschen Sprache in der Welt''. Walter de Gruyter, S. 1028]</ref><ref name="edusa7.1" /> Teen 1994 word die Europese tale oorwegend as "elitisties" beskou, met die uitsondering van die oudkoloniale tale soos Frans, Portugees en Engels wat skielik as "Afrikatale" beskou word. Teen 2007 was daar meer as 10 000 skoolleerlinge landwyd wat die taal in 89 skole kon leer; asook die drie internasionale Duitse skole in Kaapstad, Johannesburg en Pretoria. Die onderwysvlak wissel wel: Ogwini High School (in die Durbanse Township Umlazi) is byvoorbeeld die eerste townshiphoërskool in Suid-Afrika wat tot B1-vlak volgens die [[Europese verwysingskader]] aanbied, terwyl die Wartburg-Kirchdorf-Schule in KwaZulu-Natal vir sy Duitse moedertaalsprekers C1 aanbied.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mangos, S. 2007. Südafrikas Interesse am Deutschen Sprachdiplom der KMK wächst. ''eDusa'' 1(1): 29-33 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125206/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Teen 2008 was daar 8 406 skoliere wat Duits as vreemde taal geleer het (vanaf Graad 1 tot Graad 12).<ref name="edusa3.2" /> Teen 2012 was daar reeds 13 universiteite in Suid-Afrika oor wat Duits aangebied het, waarvan drie egter reeds hul programme verminder het. Die [[Universiteit van Limpopo]] sluit sy Duitse Departement in 2007, die Universiteit van Johannesburg sluit sy Departement in 2012 (of, soos gestel word: ''Obwohl die Deutschabteilung nicht offiziell geschlossen wird, werden neue Studierende im Fach Deutsch nicht zugelassen.''),<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Baker, A. 2012. Die Deutschabteilung der Universität Johannesburg. ''eDUSA'' 7(1):6 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125206/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> terwyl [[Unisa]] (wat in 2004 die tweede grootste Germanistiekafdeling gehad het naas Stellenbosch, maar teen 2012 slegs eerstejaarsmodules aanbied)<ref name="edusa7.1" /> syne sluit in 2016.<ref>[https://web.archive.org/web/20160111091231/http://www.unisa.ac.za/Default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=97376 Afrikaans & Theory of Literature : Attention World Languages students] Dear German Student<br /> <br /> Please note that the Senate of Unisa has decided to discontinue GEM1501 and GEM502 from 2016. The offering of these two modules is not viable anymore in view of very low student enrollment figures.<br /> This descision means the following:<br /> Although students can still register for both GEM1501 and GEM1502 for the second semester of 2015, no new registrations for GEM1501 or GEM1502 will be allowed for 2016;<br /> Students who have failed the GEM1501 module during the May/June 2015 examination period and who has received admission to write a supplementary examination or has received an aegregrot examination, will get a second examination opportunity during the October/November 2015 examination.<br /> Students who fail the GEM1502 module during the October/November 2015 examination period and who has received admission to write a supplementary examination or has received an aegregrot examination, will get a second examination opportunity during the May/June 2016 examination.</ref> Die leerstoel "Germanistiek" word uit die voormalige agt slegs by twee universiteite nog aangebied: die Universiteit van Stellenbosch en die Universiteit van die Witwatersrand.<ref name="edusa7.1" /> Die Universiteit van Kaapstad het reeds sedert 2010 nog Duits in die eerste- en tweedejaar aangebied en kan daarom nie meer as hoofvak gekies word nie. Tog het die honneursjaar behoue gebly.<ref name="edusa7.1" /> Hier volg enkele tabelle volgens studentetal aan universiteite. {| class="wikitable" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van Stellenbosch''' volgens modules |Module |'''1998''' |'''1999''' |'''2000''' |'''2001''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |- | rowspan="2" |1ste jaar |Duits 178 |130 |102 |136 |148 |128 |156 |138 |170 |141 |171 |156 |160 |- |Duits 188 |47 |37 |41 |23 |24 |34 |36 |25 |39 |32 |32 |24 |- | rowspan="2" |2de jaar |Duits 278 |28 |63 |48 |76 |49 |49 |51 |58 |70 |67 |96 |80 |- |Duits 288 | | | | |10 |13 |16 |19 |20 |22 |15 |15 |- | rowspan="2" |3de jaar |Duits 318/348 | |14 |19 |18 |16 |7 |12 |10 |12 |11 |13 |13 |- |Duits 328/358 | | | | |3 |5 |4 |11 |5 |10 |10 |13 |- |Honneursjaar 4de jaar |Duits 778 |1 |5 |1 | | | |1 |2 |2 |3 |1 |3 |- |H.O.D. 4de jaar |H.O.D. |1 |3 |1 | |2 |3 | | |2 |2 | |3 |- |5de jaar |MA | | | | | | | |1 |1 |4 |4 |1 |- |6de jaar |DLitt / PhD | | | | | | | | |1 | |2 |3 |- | |Totale aantal studente |'''221''' |'''241''' |'''261''' |'''277''' |'''236''' |'''267''' |'''258''' |'''296''' |'''291''' |'''322''' |'''331''' |'''315''' |} Die Universiteit van Stellenbosch toon in bogenoemde tabel 'n bestendige groei.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Von Maltzan, C. 2009. Die Deutschabteilung der Universität Stellenbosch. ''eDUSA'' 4(1): 42-51 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527124644/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" | colspan="2" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van Pretoria''' volgens modules |'''2001''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |'''2010''' |'''2011''' |- | rowspan="2" |1ste jaar |DTS 104 |57 |70 |90 |89 |72 |69 |86 |64 |53 |70 |90 |- |DTS 123 | |16 |20 |14 |12 |10 |20 |15 |11 |19 | |- | colspan="2" |2de jaar |9 |14 |10 |12 |10 |8 |9 |8 |10 |11 |36 |- | colspan="2" |3de jaar |5 |4 |11 |5 |7 |2 |3 |2 |6 |6 |8 |- | colspan="2" |Vakdidaktiek |2 |2 |0 |6 |0 |2 |1 |1 |1 |2 |3 |- | colspan="2" |Honneursjaar |2 |0 |1 |2 |0 |1 |2 |0 |1 |2 |3 |- | colspan="2" |MA |1 |4 |3 |2 |0 |1 |2 |2 |1 |1 |1 |- | colspan="2" |DLitt |1 |1 |1 |1 |1 |1 |2 |2 |1 |1 |1 |- | colspan="2" |Totaal |'''77''' |'''111''' |'''136''' |'''131''' |'''102''' |'''94''' |'''125''' |'''94''' |'''84''' |'''112''' |'''142''' |} Die [[Universiteit van Pretoria]] bly ook bestendig.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mühr, S. 2011. Das Fach Deutsch an der Universität Pretoria. ''eDUSA'' 6(1):48-59 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125415/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van die Vrystaat''' volgens modules |'''2012''' |'''2013''' |'''2014''' |- |DTS 154 |28 |30 |21 |- |DTS 164 |18 |26 |21 |- |DTS 114 |12 |7 |8 |- |DTS 124 |12 |7 |7 |- |DTS 214 |5 |5 |4 |- |DTS 224 |5 |5 |5 |- |DTS 314 |6 |4 |5 |- |DTS 324 |4 |4 |4 |- |MDU124 (Methodik DaF) |0 |3 |0 |- |Hons |DTS 601: 2 DTS 602: 1 DTS 603: 1 |DTS602: 2 DTS 603: 2 |DTS602: 1 DTS 603: 1 DTS 604: 1 DTS 605: 1 |- |MA |0 |0 |0 |- |PhD |0 |0 |0 |} Sedert 2003 is nie een enkele MA-verhandeling in Duits aan die Universiteit van die Vrystaat geskryf nie. Die teruggang kan deels toegeskryf word aan die 14 Vrystaatse skole in die jaar 2000 wat Duits aangebied het, wat verminder het tot die enkele 4 skole in die jaar 2014. By die Universiteit van die Vrystaat was die Duitse afdeling die kleinste van die Departement Afrikaans, Nederlands, Duits en Frans in die jaar 2014. Daar is wel sedert 2013 moeite gedoen om buitelandse navorsers te lok, met werkswinkels en ander akademiese “kruisbestuiwing” wat plaasgevind het.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa9-14-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Van den Berg, C. & Smuts, I. 2014. Deutsch an der University of the Free State. ''eDusa'' 9 (1): 25-30 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125530/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa9-14-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Naas die universiteite en rasionalisering wat Duits in Suid-Afrika in die gesig gestaar het, of steeds in die gesig staar, is daar ook ander probleme: : - Voor die 1980's was die leerboeke in der waarheid grammatikaboeke wat uitsluitlik deur Suid-Afrikaanse niemoedertaalsprekers geskryf is en wat swaar op vertaling gesteun het. Voorbeelde sluit in ''Moderne Duitse Grammatika'' en '' 'n Duitse taal- en leerboek ''. Dikwels het die Suid-Afrikaanse leerling nie 'n benul gehad wat in Duitsland of die Duitse kultuur self aangaan nie. Die pligleesstof was ''Der Töpfer von Kandern'' (Hermine Villinger) of ''Emilia Galotti'' (Lessing). Die grootste onderskeid tussen die voormalige en huidige Duits as Vreemde taalonderrig was die grammatika wat baie meer sterk benadruk is as die gesproke Duits. Voorsetsels, werkwoordtye, tydvorme en alle ander grammatikareëls moes leerders in hul slaap kon opsê.<ref name="edusa3.2" /> Inderdaad kon die leerders baie formele en oudmodiese Duits skrywe, maar geen Duits praat nie. Ook baie Duitsonderwysers het nie goed Duits bemeester nie, juis omdat hulle ook volgens die Grammatika-Vertalingsmetode geleer het. Die letterkunde het dikwels wel uit die klassieke tekste bestaan, onder meer die Van Schaik-reeks, wat ''Wilhelm Tell'' insluit (leeslyste kan in die ou [http://www.sagv.org.za/publikationen-publications/edusa/dusa-inhalte/ DUSA-tydskrifte] gevind word wat jaar op jaar per provinsie verskil het). Die onderwysers het egter self nie oor baie bronne beskik nie: inligting was moeilik om te bekom en die onderwysers self was van die wêreld afgesonder. Daar was geen internet nie, die onderwysers het dikwels ver van die hoofstede gebly, daar was meestal een Duitse onderwyser per skool, die vakkolleges was nie so maklik bereikbaar nie (en probleme moes dikwels self opgelos word), resente Duitse handboeke was moeilik bekombaar, en Duitse koerante en tydskrifte het so te sê glad nie bestaan nie. Waar die Duitse onderwysers wel bymekaar kon kom, was die hooftema gewoonlik die matriekeksamen. Daar was geen tyd om die ontwikkeling van die didaktiek en landkunde en/of die Duitse taal te bespreek nie. Beurse om oorsee te gaan leer was vir die gewone onderwyser eenvoudig onbekend. Uitruilstudenteprogramme was daar ook nie. Die onderwyser en leerling kon dus nie moderne en gesproke Duits leer nie. Onsamehangende en dikwels niksseggende (maar grammatikaal-korrekte) uitdrukkings moes geleer word soos: * ''Die deutsche Sprache ist meinem Freund geläufig.'' * ''Ich bin dem Lehrer gram.'' * ''Der Wagen entschwand seinen Blicken.'' * ''Der Knabe schämt sich seines Bruders.'' Verder was spreekwoorde en uitdrukkings seer geliefd.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_5-10-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Immelman, B. 2010. Der fremdsprachliche Deutschunterricht – damals und heute: Entwicklungen der letzten 40 Jahre aus der Sicht einer erfahrenen DaF-Lehrerin. ''eDusa'' 5(1):49-50 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125057/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_5-10-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> F.D. Du Plooy lig reeds by sy intreerede in 1976 getiteld "Het die onderrig van Duits in ons skole die breë weg betree?" die volgende probleme by Afrikaanse skole uit:<ref>[https://repository.nwu.ac.za/bitstreams/aae391f0-c47f-460a-9405-b95353cc8f08/download Du Plooy, F.D. 1976. Het die onderrig van Duits in ons skole die breë weg betree? Intreerede. Departement Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]</ref> * Dikwels word Duits op skole geneem bloot as gevolg van 'n beperkte vakkeuse, op aandrang van die ouers, of valse verwagtinge wat die studentelewe kan bied (waar Duits dikwels 'n verpligte vak was). * Die oorvol Duitse klasse lei dikwels tot minder individuele aandag van die onderwyser se kant af. * Duits kan nie binne vier jaar aan die hoërskoolleerling geleer word nie; nog minder kan skoolplanne van moedertaalsprekers uit Duitsland met derdetaalaanleerders in Suid-Afrika vergelyk word. * Duits is 'n taal wat te ingewikkeld is vir leerlinge met "'n beperkte intelligensie of 'n ondergemiddelde taalgevoel". Daarom is die "sogenaamde kultuurwaarde van Duits vir vroeë en soms gedwonge skoolverlaters […] van nul en gener waarde". Die Duitse taal behoort eintlik net vir die voornemende universiteitstudent of die linguïs toelaatbaar te wees. * Die onderwysers is so gefokus op die eindeksamen en om soveel leerlinge moontlik te laat slaag. Die voorbereiding van die eksamen, vir so 'n komplekse taal, het dikwels gepaard gegaan met drilwerk. Nadat vasgestel is wat die eksaminator verlang, word slegs daarop gekonsentreer. Die grammatika word tot in die fynste detail elkeen afsonderlik behandel. In Standerd 9 en 10 word die Nachdem-sinne in die lydende vorm en die voorwaardesinne in die konjunktief veral baie benadruk. Praatgerigtheid het in wese nie bestaan nie. * Dikwels lê die fout by die skoolhoof self wat prestasiegerig is en druk op die onderwysers uitoefen om toe te sien dat die leerlinge alle moontlike en voorgeskrewe vrae met die antwoorde bekom en soos 'n resitasie kon opsê. * Du Plooy is gekant teen "Duitse kultuurleer", waar die werk gelees word wat in Duits is, maar die vrae en antwoorde in die moedertaal van die leser voltooi word. * Die groot kopseer bly: Die een groep pedagoge beklemtoon die studie van die grammatika en die ander groep wil dat die kind die grammatika self moet ontdek. Du Plooy is van mening die leerling kan nie vanself weet hoe om 'n sin aan mekaar te timmer nie. * Die universiteite kla steen en been die eerstejaars kan geen korrekte sinne bou nie. In 1975 het 35 persent van die eerstejaarstudente in die B.A.-groep in die eenvoudigste taaltoets gedruip; ongeveer dieselfde persentasie was grensgevalle. * Die grootste probleem is die min kontak met Duitssprekendes: "Die Duitsleerling hoor by ons ongeveer 1/43ste soveel Duits soos die Duitse kleuter in sy voorskoolse jare. Waar, hoe, wanneer en met wie kan ons leerlinge op die platteland Duits leer praat soos maar net byvoorbeeld 'n tweede taal? Mens leer 'n vreemde taal nie in die klaskamer praat nie maar tussen vriende, by maats, op straat, in anderstalige gemeenskappe. Met wie moet ons plattelandse leerlinge Duits praat as daar in 'n gebied van honderde vierkante kilometers geen enkele Duitssprekende te vinde is nie?". Die wil om Duits te praat is eenvoudig net nie daar nie. Op hierdie wyse het Duits soortgelyk geword aan 'n dooie taal soos Oudgrieks en Latyn. * Die hoor-en-sê-metode gaan egter afhang van die leerder self: party sal verkies om net te kommunikeer, ander sal eers die taal verstaan indien die grammatika volledig verduidelik is. Vier jaar is ook eenvoudig te min om volgens hierdie hoor-en-sê-metode te leer. Daar moet grammatikaleer by betrokke wees. Tönsing bou verder aan sy kollega se sienings uit.<ref>[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9945/T%c3%b6nsing_LR.pdf?sequence=1&isAllowed=y Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys Intreerede. Departement Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]</ref> * Drie belangrike verskille tussen 'n Afrikaanstalige hoërskoolleerling wat Duits wil leer en 'n Duitse kleuter, wat tot die Afrikaanstalige hoërskoolleerling se nadeel strek, is die gemotiveerdheid tot selfuiting in Duits, blootstelling aan ander tale en die ingewikkelde intrinsieke struktuur van Duits. Die vierde verskil strek wel tot die Afrikaanssprekende se voordeel: hy is al in staat om waar te neem, uit te sonder, 'n reël af te lei en toe te pas. * Die motivering van onbekwame onderwysers by die juniorklasse kan die hele klas verongeluk: "Die eise wat aan die leerlinge gestel word, is dikwels so minimaal dat ons eerder van ondervoeding as van opvoeding moet praat, en die begaafder leerling keer sy rug beledig en vol veragting op die vak, terwyl die luiaard en die onbegaafde, om minder prysenswaardige oorwegings, die vak dalk nog mag kies." * Die klaskamertyd vir Duits is te min en te veel Afrikaans word in hierdie klaskamers gebruik. Na elke lang skoolvakansie word heelwat van die woordeskat vergeet, juis omdat die omgang met Duitssprekendes meermaal afwesig is. * "Die opvatting oor die waarde van grammatika mag gedurende die laaste vyftig jaar verander het, maar die ervaring het baie duidelik geleer dat by die onderrig van Duits sonder sistematiese grammatika, die resultaat onbevredigend bly." * "In 'n toenemende mate moet die Duitsdosent die frustrerende ervaring deurmaak dat sy eerstejaarstudente nog hoegenaamd geen Duitse prosawerk selfstandig gelees het nie, dat hulle nie die eenvoudigste gedagtegang in Duits kan formuleer nie en dikwels nog nooit van 'n basiese taalreël gehoor het nie." * Die Suid-Afrikaanse student is wel in die 1970's ontvankliker vir die letterkunde wat skoonheid en waarheid betref as die Europese eweknie wat norme verwerp, anti-outoritêr is, "entoesiasme as kinderagtig verag en sinies of blasé herkoms en tradisie, die geskiedenis en sy verpligting verwerp en uit vrees vir 'n derde wereldoorlog in 'n geestelike vakuum ontvlugting soek". Aan die ander kant was die Suid-Afrikaanse student hoofsaaklik kritieklose, oordeellose napraters en aanvaarders van elke outoriteit, wat in skrille teenstelling was met die anti-outoritêre opleiding oorsee wat dikwels rewolusie bloot ter wille van rewolusie aangehang het. Teen die 1980's was die nuwer metode ingevoer om meer kommunikatief-pragmaties te wees; maar die aantal leerdergetalle word toe reeds al hoe minder (want baie universiteite stel Duits nie meer as vereiste nie). Soos die onderriggehalte verbeter het, word die staatsgeld egter minder gemaak. Teen die tyd toe die post-Apartheidregering se nuwe kurrikulum Duits weer toegelaat het, en eksamens moontlik gemaak het, was dit reeds te laat. 'n Verdere spyker in die doodskis was die post-1994 Suid-Afrikaanse onderwysstelsel wat weer teruggekeer het op die oordosis donkiewerk van huiswerk en opstelleskryf, wat glad nie kommunikatief-pragmaties is nie. Die Staat het hom ook nie sommer deur die [[Europese verwysingskader]] laat voorskryf nie. In die praktyk sou die Suid-Afrikaanse leerder hoogstens met die matrieksertifikaat Vlak-A1 in Duits kon bereik.<ref name="edusa3.2" /> : - Die Germanistiek in Suid-Afrika is nog te literêrwetenskaplik ingesteld, wat nie altyd strook met die behoeftes van die pragmatiese aanleerders wat Duits so gou moontlik wil aanleer om in 'n kits 'n goeie beroep los te slaan nie. Party universiteite bied wel blitskursusse aan, soos "Sakeduits", "Duits vir sake- en toerismepraktyk" en "Wetenskapsduits", of maak van Duits 'n pligvak by hul verskeie kursusse.<ref name="edusa7.1" /> : - Heelwat universiteite het moeite om studente sonder voorkennis en studente met matriekkennis van Duits gelyktydig te akkommodeer.<ref name="edusa6.1">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mbohwa-Pagels, K. 2011. DaF im Kontext der sich wandelnden Rahmenbedingungen für Sprach- und Literaturstudien: Lehrer- und Lernerperspektiven an der „School of Literature and Language Studies / University of the Witwatersrand“ ''eDusa'' 6 (1): 33-47 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125415/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> : - Duits ding op universiteit met ander tale soos Sjinees, Frans, Zoeloe, Xhosa en selfs Afrikaans mee. Vergeleke met ander Europese tale het Duits onder Suid-Afrikaners ook dikwels 'n "beeld"-probleem: Frans en Spaans word as "sjiek" en "sexy" ervaar (en ook die lingua franca van baie lande), terwyl Duits tot die DACH-lande beperk is en steeds die verstokte beeld en assosiasie-wurgketting dra: Oktoberfest, Lederhosen, Autobahnen, motorfabrikate, voorliefde vir ordelikheid, stiptelikheid, Nazi's ens. Boonop word Duits ook as "moeilik" ervaar, om maar die „der-die-das/des/dem/den“-voorbeelde van 'n ondeursigtige grammatika te noem.<ref name="edusa6.1" /> : - 'n Verdere probleem is die kultuuragtergrond van die leerder wat nie altyd deur die merker in ag geneem word nie. Die groep wat heel goed behoort te vaar met die aanleer van Duits is diegene met Afrikaans (L1 – Moedertaal) – Engels (L2 – Tweedetaal) – Duits (L3 – Derdetaal ), juis omdat Duits veel nader aan Afrikaans is wat sinsbou en woordeskat betref. Die Afrikaanse groep maak wel taalfoute deur sy Afrikanerismes en ingeburgerde Anglisismes<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-2_Gesamtausgabe.pdf |title=Baker, A. 2009. Der Fremdheitseffekt als Faktor im Fremdsprachenunterricht. ''eDusa'' 9(2):11-16 |access-date=18 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527131030/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-2_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Meisten Unfälle passieren'' ((Die) meeste ongelukke gebeur...) * ''Meisten Wochenende faulenzen ich zu Hause'' ((Die) meeste naweke lê ek lui by die huis rond ) * ''Am Ende des Tags'' (Aan die einde van die dag*... = uiteindelik, op die ou end, per slot van rekening, ten slotte) * ''So, ich empfehle'' (So, ek groet...) * ''So, für 30 Tage'' (So, vir 30 dae...) * ''Geld / Zeit spandieren'' (geld / tyd spandeer* = geld uitgee / tyd bestee) maar ook hiperkorreksie, soos die [[Om-te-infinitiefkonstruksie|''um zu'' ("om te")]] doelbewus te vermy deur die Engelse patroon na te aap wat slegs van "to" gebruikmaak, soos byvoorbeeld te sien by: * ''Peter rennt hinterdrein, seinen Hund zurück'''zu'''bringen.'' * ''Die Mutter und Schwester kommen '''zu''' sehen was passiert ist.'' Diegene met Engels (L1) – Afrikaans (L2) – Duits (L3), put wel voordeel uit hul Germaanse taal, maar sukkel weer met die sinsbou. Dit blyk ook dat die Engelssprekendes selde of geensins van hul Afrikaanse kennis gebruik maak nie. Hulle ervaar dan ook nie die vreemdheidseffek of hiperkorreksie soos die Afrikaanssprekendes dit sal ervaar nie. 'n Soortgelyke probleem ontstaan ook onder diegene met Zoeloe (L1) – Engels (L2) – Afrikaans (L3) – Duits (L4). Al het die Zoeloesprekendes dikwels Afrikaans geleer, gebruik hulle steeds Engels as kruk. Dit word veral weerspieël in die sinsbou wat 'n duidelike Engelse patroon het (Engels is dikwels die hoërskoolonderrigstaal van die Zoeloesprekendes): * ''Die Hund ist rennen weg.'' (The dog is running away.) * ''Vater ist springen in zu die wasser.'' (Father is jumping into the water.) * ''Die hund rennen hinaus die Tür.'' (The dog runs out the door.) * ''Der Junge wache die hund springen.'' (The boy is watching the dog jump.) * ''Der Vater mangel zu gefangen die hunde.'' (The father needs to catch the dog.) * ''Die Vater und die Junge waschen die Hund zu kriege in die Wasser.'' (The father and the boy watch the dog get into the water.) * ''Die Vater kriege in die Wasser so das die Hund will kriege in die wasser mit ihm. Die Hund waschen die Vater in die wasser und kriege in die wasser zu.'' (The father gets in the water so that the dog will get in the water with him. The dog watches the father in the water and gets in the water too.) Nog 'n uitsonderlike probleem onder baie van die Zoeloesprekendes is die woordkeuse wat eerstens toon dat die Duitse woordeskat vir hulle onbekend is, en tweedens die keuse wat gemaak word so naby moontlik aan die Engelse woordeskat moet lyk: {| class="wikitable" |Foutiewe Duits |Engels |Korrekte Duits |- |''Wenn Medizin ricke nicht arbeit meine Familie nehmen ihn order er zu krankenhaus.'' |When medicine does {die Ricke = a doe} not work my family takes him or her to hospital. |· Wenn die Medizin nicht wirkt/hilft, bringt meine Familie ihn ins/zum Krankenhaus. · Meine Familie bringt ihn ins/zum Krankenhaus, wenn die Medizin nicht wirkt/hilft. |- |''Wie respekt jeden anderen.'' |We respect each other. |· Wir respektieren uns gegenseitig; · Wir achten uns gegenseitig; · Wir respektieren einander; · Wir begegnen uns mit Respekt; · Wir gehen respektvoll miteinander um; · Wir begegnen uns respektvoll |- |''Sie ist ein groß Fächer von romantisch komödie Film.'' |She is a big fan of romantic comedy films. |· Sie ist ein großer Fan von romantischen Comedy-Filmen. · Sie ist ein großer Fan von romantischen Komödien. |- |''Das ist alle etwa mein Famile.'' |That is all about my family. |· Das ist alles über/zu meine(r) Familie. · Das ist alles wichtige zu/über meine(r) Familie. |- |''Mein Vater ist arbeitet...'' |My father is working... |· Mein Vater arbeitet… |} Hier volg die aantal leerlinge en studente van die Duitse taal in Suid-Afrika:<ref name="Goethe3" /> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal !colspan="1"|Afdeling |- | 9 879 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 908 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 871 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 557 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} ==== Skole ==== ===== Wes-Kaap ===== Hier volg die aantal leerlinge wat Duits leer aan enkele Wes-Kaapse skole (2016):<ref>{{en}} [http://wcedemis.pgwc.gov.za/wced/findaschool.html Find a School van die WKOD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414055823/http://wcedemis.pgwc.gov.za/wced/findaschool.html |date=14 April 2016 }}. URL besoek op 13 Januarie 2017.</ref> {| class="wikitable" |'''Skool''' |'''Vak''' |'''Graad 10''' |'''Graad 11''' |'''Graad 12''' |'''Totaal''' |- |Deutsche Internationale Schule Kapstadt |Duits Huistaal |56 |27 |46 |129 |- |Abbott's College (Milnerton) |Duits Huistaal |1 |0 |0 |1 |- |[[Paul Roos Gimnasium]] |Duits Huistaal |0 |1 |0 |1 |- |Rundle College |Duits Huistaal |0 |0 |1 |1 |- | | | | | | |- |Aurial College (Oudtshoorn) |Duits Tweede Addisionele Taal |36 |17 |34 |87 |- |Hoërskool Livingstone |Duits Tweede Addisionele Taal |36 |11 |23 |70 |- |Hoërskool Tygerberg |Duits Tweede Addisionele Taal |11 |29 |12 |52 |- |Hoërskool Bloemhof |Duits Tweede Addisionele Taal |19 |14 |14 |47 |- |Deutsche Internationale Schule Kapstadt |Duits Tweede Addisionele Taal |26 |11 |9 |46 |- |Hoërskool Oudtshoorn |Duits Tweede Addisionele Taal |21 |12 |8 |41 |- |[[Paul Roos Gimnasium]] |Duits Tweede Addisionele Taal |12 |15 |8 |35 |- |[[Hoër Meisieskool Rustenburg]] |Duits Tweede Addisionele Taal |16 |10 |7 |33 |- |Hoërskool Stellenberg |Duits Tweede Addisionele Taal |12 |13 |7 |32 |- |Hoër Meisieskool Paarl |Duits Tweede Addisionele Taal |5 |15 |11 |31 |- |[[Hoër Meisieskool La Rochelle]] |Duits Tweede Addisionele Taal |7 |11 |12 |30 |- |Hoërskool Parel Vallei |Duits Tweede Addisionele Taal |8 |5 |6 |19 |- |[[Hoërskool D.F. Malan]] |Duits Tweede Addisionele Taal |11 |6 |0 |17 |- |[[Bridge House School]] |Duits Tweede Addisionele Taal |5 |5 |6 |16 |- |Hoërskool Stellenbosch |Duits Tweede Addisionele Taal |6 |5 |5 |16 |- |Hoërskool Overberg |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |5 |8 |13 |- |Herschel Meisieskool |Duits Tweede Addisionele Taal |4 |1 |6 |11 |- |[[Rynse Hoër Meisieskool]] |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |6 |7 |- |Abbott's College (Kaapstad Middestad) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |2 |4 |6 |- |[[Hoërskool Strand]] |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |4 |2 |6 |- |Hoërskool Kampsbaai |Duits Tweede Addisionele Taal |2 |2 |1 |5 |- |Hoërskool Vishoek |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |1 |3 |5 |- |Abbott's College (Milnerton) |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |1 |2 |- |Summit House – Tuine (Kaapstad) |Duits Tweede Addisionele Taal |2 |0 |0 |2 |- |Hoër Jongenskool Paarl |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Somerset-Wes Privaatskool |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Hoërskool Westerford |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Curro Durbanville |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoërskool Hermanus |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoër Jongenskool Rondebosch |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoërskool York (George) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |St. George's Grammar School |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Mountain View Akademie |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Silvermine Akademie |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Hoërskool Fairmont |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |- |Hoërskool Gimnasium  (Paarl) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |- |Worcester Gimnasium |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |} == Europa == In Europa is die aantal Duitslerendes altesaam 9 395 401 mense in 2015. Dit is sowat 60,79% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 8 036 768, wat op 'n groeikoers toon van '''16,91%+'''<ref name="GoetheEUR">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/eur.html |title=Goethe-Institut: Europa Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406151326/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/eur.html |url-status=live }}</ref> === België === [[Lêer:Lille - Goethe-Institut.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Rysel, België]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 128 316 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 110 350 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 11 720 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 5 100 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bosnië en Herzegowina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 306 947 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 268 359 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 30 588 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 5 324 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bulgarye === [[Lêer:Гьоте институт, София, България.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Sofia, Bulgarye]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 99 784 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 97 958 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Denemarke === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 219 474 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 218 982 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 492 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Estland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 17 520 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 16 011 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 209 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 300 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Finland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 47 724 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 37 697 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 9 716 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Frankryk === [[Lêer:Goethe-Institut, Bordeaux, July 2014 (02).JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Bordeaux, Frankryk]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 005 444 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 998 749 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 168 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Griekeland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 268 530 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 236 142 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 723 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 27 976 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Groot-Brittanje === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 547 994 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 533 840 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 11 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Hongarye === [[Lêer:Goethe-Institut Hungary.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Boedapest, Hongarye.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 434 761 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 426 570 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 613 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ierland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 60 554 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 54 964 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 200 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Italië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 434 881 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 398 483 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 30 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kosovo === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 600 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 600 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kroasië === [[Lêer:Goethe Institut 17 lipnja 2008.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Kroasië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 170 000 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 170 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Letland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 24 724 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 22 337 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 039 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Litoue === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 34 328 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 28 715 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 833 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 780 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Malta === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 646 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 171 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 475 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Masedonië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 63 598 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 61 257 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 341 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Montenegro === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 6 524 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 6 164 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 360 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nederland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 411 895 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 380 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 29 308 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 300 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Noorweë === [[Lêer:Goethe Institut Oslo.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Oslo, Noorweë.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 73 864 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 73 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 617 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Pole === [[Lêer:Goethe Institut Krakau Bibliothek Rafal Sosin.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutbiblioteek in Krakau, Pole.]] [[Lêer:Now33DSC 1120.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Warskou, Pole.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 288 125 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 139 070 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 96 555 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 49 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Portugal === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 273 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 467 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 032 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Roemenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 205 462 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 173 168 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 30 455 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Swede === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 96 888 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 91 368 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 934 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 426 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Serwië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 139 067 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 135 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 291 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Siprus === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 699 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 418 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 740 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Slowakye === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 261 405 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 253 759 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 506 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 805 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Slowenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 63 867 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 63 728 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Spanje === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 153 076 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 87 758 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 626 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 51 347 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Tsjeggië === [[Lêer:Praha 2005-09-20 Goethe Institut-00.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Praag, Tsjeggië.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 339 941 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 316 409 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 20 694 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 220 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Turkye === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 467 813 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 450 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 8 705 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ysland === In die skooljare 2015-2017 is Spaans en Duits op skool die geliefdste derdetaal naas Deens en Engels (laasgenoemde twee is dikwels pligvakke). Duits het egter veld teen Spaans begin verloor, en in die skooljaar 2012-2013 het die aantal leerlinge wat Spaans leer die Duitsleerlinge uiteindelik verbygesteek. Hierdie volgehoue tendens duur die afgelope jare steeds voort. In die skooljaar 2016-2017 leer 4 200 leerlinge Spaans, en 3 837 Duits. Die skooldogters is meer geneig om Spaans te leer: daar was jaarliks vanaf 2015 tot 2017 omtrent 2 500 ingeskrewe dogters in die Spaanse klas; maar wel 1 900 in die Duitse klas. Duits is gewilder onder die seuns in dieselfde skooljare (2015-2017): omtrent 1 900 leer Duits, meer as 1 600 leer Spaans.<ref>{{Cite web |url=https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2015-2017/ |title=Statice.is: "Slightly fewer students at the upper secondary level learn foreign languages" (14 March 2018) |access-date=23 Januarie 2019 |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://archive.ph/20190123165205/https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2015-2017/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2014-2015/ |title=Statice.is: Almost three out of four students at the upper secondary level learned foreign languages in 2014–2015 (23. November 2016 ) |access-date=23 Januarie 2019 |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://archive.ph/20190123164648/https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2014-2015/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 677 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 547 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 87 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 43 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Midde-Ooste == In die Midde-Ooste is die aantal Duitslerendes in 2015 altesaam 310 904 mense. Dit beslaan sowat 2,01% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 212 570, wat op 'n groeikoers toon van '''46,26%+''' die afgelope 5 jaar.<ref name="GoetheMO">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/nam.html |title=Goethe-Institut: Naher und Mittlerer Osten Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 4 Februarie 2016 |archive-date= 4 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204193928/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/nam.html |url-status=live }}</ref> === Afghanistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 10 064 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 777 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 700 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bahrein === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 224 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 990 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 234 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Egipte === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 251 467 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 229 420 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 12 078 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Irak === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 116 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 565 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 525 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 26 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Iran === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 300 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 300 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 6 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 6 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Israel === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 995 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 300 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 687 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jemen === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 7 419 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 967 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 171 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 281 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jordanië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 9 013 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 600 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 270 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Katar === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 998 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 422 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 576|| DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Koeweit === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 105 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 80 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25|| DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Libanon === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 335 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 335 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oman === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 461 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 280 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 755 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Pakistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 689 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Saoedi-Arabië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 503 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 103 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Staat Palestina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 272 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 442 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 355 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Verenigde Arabiese Emirate === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 943 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 887 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 247 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 50 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Gemenebes van Onafhanklike State == In die [[Gemenebes van Onafhanklike State]] is die aantal Duitslerendes altesaam 13 098 174 mense in 2015. Dit is sowat 20,05% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 4 332 582, wat op 'n afname toon van '''-28,49%'''.<ref name="GoetheGUS">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/gus.html |title=Goethe-Institut: Gemeinschaft Unabhängiger Staaten Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406200634/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/gus.html |url-status=live }}</ref> === Armenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 31 809 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 29 808 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 871 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 130 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Aserbaidjan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 19 006 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 16 835 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 380 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 791 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Georgië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 31 376 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 29 638 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kazakstan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 27 313 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 134 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 795 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 871 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kirgisië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 28 272 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 975 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 6 767 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 530 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Moldowa === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 8 669 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 469 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 200 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 0 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Rusland === [[Lêer:Consulate of Germany in Moscow, Goethe-Institut.jpg|duimnael|350px|regs|Duitse Konsulaat in Moskou, saam met die Goethe-Institut.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 546 062 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 129 018 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 400 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 9 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Tadjikistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 36 596 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 32 030 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 786 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 780 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Turkmenistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 226 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 226 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oekraïene === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 715 460 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 639 043 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 67 417 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 136 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oesbekistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 508 142 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 472 368 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 32 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Wit-Rusland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 145 243 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 125 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 17 674 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Oos-, Suidoos- en dele van Suid-Asië == In die Oos-, Suidoos- en dele van Suid-Asië is die aantal Duitslerendes altesaam 793 531 mense in 2015. Dit is sowat 5,13% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 585 831, wat op 'n groeikoers toon van '''35,45%+'''.<ref name="Goethe2" /> === Bangladesj === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 046 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 688 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 425 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Filippyne === [[Lêer:Goethe-Institut Philippinen Bibliothek.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutbiblioteek in Makati, Filippyne]] [[Lêer:Goethe-Institut Philippines.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutgebou in Makati, Filippyne]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 729 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 066 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 450 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 208 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Indië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 154 300 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 107 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 300 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 29 287 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Indonesië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 187 308 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 152 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 349 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Japan === [[Lêer:Goethe-Institut Tokyo.jpg|350px|duimnael|regs|Die Goethe-Institut in Tokio, Japan]] Soos in die geval van Nederland is daar geen wet in die Grondwet van Japan wat die Japannese taal afdwing of beskerm nie. Japannees is, weens sy groot Japanneessprekende bevolking, die de facto taal van Japan.<ref name="Gottlieb" /> Terwyl die Japannese tydens die Meiji-era (1868–1912) ywerig aan Engels, Duits, Frans en Russies geleer het om soveel kennis moontlik uit die Weste so vinnig as moontlik op te neem, is veral groot ophef van Engels as dié vreemde taal gemaak (met Frans en Duits as keuses). In die jare net voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog is Engels toenemend as die taal van die vyand beskou, sodat meer aandag aan Sjinees en Maleisies bestee en toenemend by die middelbare skoolleerplan ingevoer is; na afloop van die oorlog is daar veral op Engels op skool gekonsentreer, terwyl die ander Westerse tale ondertussen na die universiteitsvlak geskuif is. Maar later het Frans en Duits as voormalige pligvakke op universiteit eenvoudig keusevakke geword, veral na die jaar 2000, toe opnuut die belang van Engels as internasionale kommunikasiemiddel benadruk is.<ref name="Gottlieb" /> Op die universiteit in die jaar 2009–2010 bied uit die 747 Japannese universiteite omtrent 715 Engels aan, 610 Sjinees, 531 Frans, 528 Duits en 429 Koreaans. Die standvastigheid van Frans en Duits kan moontlik toegeskryf word aan die assosiasie met die moderniteitsperiode in die Japannese geskiedenis. Die openbare uitsaaier Nippon Hoso Kyokai het wel ook taalklasse elke week aangebied in Engels, Sjinees, Frans, Italiaans, Koreaans, Duits, Spaans, Russies en Arabies wat verdere belangstelling kon geprikkel het. Hier het Koreaans veral skoonskip gemaak deur sy sepies en die 2002 Wêreldbeker (in 1994 is slegs 80 000 lestekste verkoop, teenoor 2005 se 220 000).<ref name="Gottlieb" /> In 1988 het die toenmalige Eersteminister Takeshita steun aan Frans en Duits verleen vir die onderwyseruitruilstudente (Japan Exchange and Teaching Program), hoofsaaklik om Japan se spektrum verder as die Verenigde State te verbreed en die Europese mark te benader. In die praktyk was daar weinig Japannese skole wat hierdie tale aangebied het. Dit het dan ook dikwels so uitgedraai dat die Franse en Duitse student op die lange duur Engels in 'n Japannese skool aangebied het. Dikwels is die uitruilstudente van die JET-Program uit die Engelssprekende lande ook eentalig Engels (en power wat Japannees betref), sodat herhaaldelik die stereotipe van "Engelssprekende buitelander" aan die lewe gehou word. Dit is wat betref die '''staatsdiens'''.<ref name="Gottlieb" /> Met die gebrek aan die nodige taalbeleid het 'n ware privaattaalskoolsakesektor ontstaan waar die Japannese die tale kan studeer wat hulle nie op skool kon leer nie. In die 1980's was Engels, Frans en Duits (in daardie volgorde) die mees gesogte vreemdetale. Later het die opkoms van die Asiatiese mark in die vroeë 1990's die Asiatiese tale soos Sjinees en Thai en Indonesies weer veel aantrekliker gemaak. Maar die tersiêre onderwys het egter ook minder klem begin plaas op die aanleer van 'n tweede vreemde taal. By die universiteitstoelatingseksamen van 2009 het slegs 106 voornemende studente 'n vraestel oor die Duitse taal geskryf, teenoor Frans se 149, Koreaans 136 en Sjinees se 409 studente. Die res (99,84%) het almal 'n vraestel oor die Engelse taal afgelê.<ref name="Gottlieb" /> Teen 1999 bly die aandag steeds gespits op Engels, hoewel die '''sakesektor''' toenemend begin insien het dat ander vreemdetale broodnodig is. Engels word nie meer as 'n kuns beskou nie: Spaans, Frans, Duits, Italiaans, Russies en Sjinees (sowel Mandaryns as Kantonees) of Indonesies word as 'n bate beskou.<ref name="Gottlieb" /> Na afloop van die 2008 Wêreldwye Ekonomiese Insinking het ook die taalmark afgeneem. Op daardie stadium was Sjinees, Koreaans, Frans en Duits (in daardie volgorde) die gesogte tale.<ref name="Gottlieb">Gottlieb, N. 2011. Foreign languages other than English in education and the community. In: ''Language Policy in Japan: The Challenge of Change''. Cambridge University Press, pp. 64-97</ref> Hier volg die aantal leerlinge en studente van die Duitse taal in Japan:<ref name="Goethe2">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sas.html |title=Goethe-Institut: Ost-, Südost- und teile Südasiens Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406200952/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sas.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal !colspan="1"|Afdeling |- | 235 055 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 348 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 224 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kambodja === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 718 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 718 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Laos === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 38 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 38 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 0 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Maleisië === [[Lêer:Goethe Institut Kuala Lumpur Dec. 2006 002.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutnaambord in Kuala Lumpur, Maleisië]] [[Lêer:Goethe Institut Kuala Lumpur Dec. 2006 003.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutgebou in Kuala Lumpur, Maleisië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 8 544 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 600 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 928 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 250 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mianmar === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 590 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 278 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mongolië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 768 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 670 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 449 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 143 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nepal === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 747 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 625 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 122 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Sjina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 117 487 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 12 200 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 44 945 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 52 839 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Singapoer === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 360 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 090 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 910 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 234 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Sri Lanka === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 121 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 400 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 600 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Suid-Korea === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 25 061 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 11 658 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 8 846 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Taiwan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 16 561 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 5 360 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 400 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Thailand === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 779 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 641 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 646 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 700 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Viëtnam === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 11 319 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 959 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 921 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 120 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Australasië == In Australasië is die aantal Duitslerendes altesaam 120 700 mense in 2015. Dit is sowat 0,78% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 125 021, wat op 'n daling toon van '''-3,46%'''<ref name="GoetheAUS">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/aus.html |title=Goethe-Institut: Australien und Neuseeland Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406162253/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/aus.html |url-status=live }}</ref> === Australië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheAUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 105 599 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 100 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 949 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 231 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nieu-Seeland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheAUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 15 101 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 13 935 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 684 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 150 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Noord-Amerika == In Noord-Amerika is die aantal Duitslerendes altesaam 535 415 mense in 2015. Dit is sowat 3,46% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 534 799, wat op 'n skrale groeikoers toon van '''0,12%%+'''<ref name="GoetheUSA">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/usa.html |title=Goethe-Institut: USA/Kanada Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406212229/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/usa.html |url-status=live }}</ref> === Kanada === [[Lêer:Goethe-Institut, 1626, boulevard Saint-Laurent.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in boulevard Saint-Laurent, Montréal, Kanada]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheUSA" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 35 569 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 15 800 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 18 223 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Verenigde State van Amerika === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheUSA" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 499 846 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 400 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 96 349 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 759 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Sentraal- en Suid-Amerika == In die Midde-Ooste is die aantal Duitslerendes in 2015 altesaam 352 009 mense. Dit beslaan sowat 2,28% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 251 590, wat op 'n groeikoers toon van '''39,91%+''' die afgelope 5 jaar.<ref name="GoetheSAM">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sam.html |title=Goethe-Institut: Mexiko, Karibik, Mittel- und Südamerika Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406152657/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sam.html |url-status=live }}</ref> === Argentinië === [[Lêer:GIBuenosAires.jpg|350px|duimnael|regs|Die Goethe-Institut in Buenos Aires, Argentinië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 34 700 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 25 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 300 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 954 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Barbados === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 53 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | - || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bolivië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 11 764 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 8 157 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 191 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 958 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Brasilië === [[Lêer:X_Fassade_-_GI_São_Paulo_(Foto_Jochen_Weber).jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in São Paulo, Brasilië.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 134 588 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 79 541 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 12 910 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 33 014 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Chili === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 24 116 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 750 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Colombia === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 16 729 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 338 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 531 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Costa Rica === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 192 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 149 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 450 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 593 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Dominikaanse Republiek === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 000 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | - || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ecuador === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 6 100 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 700 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 500 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 900 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === El Salvador === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 299 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 944 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 355 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Guatemala === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 957 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 761 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 496 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 700 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Honduras === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 737 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 250 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 203 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 284 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jamaika === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 32 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 32 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kuba === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 730 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 530 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 200 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mexiko === [[Lêer:GoetheRomaMexico.JPG|duimnael|350px|Die Goethe-Institut in Mexiko]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 75 176 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 27 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 18 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nicaragua === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 184 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 937 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 798 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 449 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Panama === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 580 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 35 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 45 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Paraguay === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 487 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 5 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 71 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 416 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Peru === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 17 363 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 9 250 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 135 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 935 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Trinidad en Tobago === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 70 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 70 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Uruguay === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 310 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 621 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 150 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 269 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Venezuela === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 842 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 785 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 267 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Duits]] jm2bb3hfh100yp9l1srbqok2e0cf32h 2925449 2925447 2026-08-16T09:34:16Z Suidpunt 13232 /* Suid-Afrika */ 2925449 wikitext text/x-wiki Hierdie artikel bekyk '''Duits as vreemde taal''' oor die wêreld heen. In die besonder word gefokus op die Duits wat by geregistreerde instansies en staatsinstellings aangebied word. Tans is Engels orals in die Duitstalige lande teenwoordig, maar Duits het nie daarom onbelangriker geword nie. Inteendeel, Duits het oor die afgelope jare belangriker geword in baie wêrelddele. Die aantal mense wat Duits aanleer het groter geword, moontlik weens die beeld van die Duitstalige lande. Mense leer veral Duits danksy die politiese stabiliteit en ekonomiese mag van die DACH-lande Duitsland, Oostenryk en Switserland. Hulle wil by Duitse maatskappye werk of in een van die drie lande studeer. Dikwels word Duits nie om sy "romantieke" literêre waarde – soos Goethe – geleer nie. Omstreeks 1900 is Duits toenemend aangeleer weens die Duitse Keiserryk se mag en die sukses van Duitse wetenskaplikes wat baie Nobelpryse ingepalm en tegnologiese wondere tot stand gebring het. Duits het in wese net so belangrik soos Engels en Frans geword.<ref name="Sozusagen1" /> Engels is die Westerse taal wat tans die meeste ter wêreld wydverspreid voorkom en die Duitssprekendes sal nie skroom om Engels te gebruik nie. Baie wetenskaplike werke wat oorspronklik in Duits geskrywe is, is nog nie in Engels vertaal nie. Dit skep probleme. As die wetenskaplikes ook nie hul werk in Engels skryf nie, word hulle en hul goeie werk nie in die buitewêreld raakgesien nie.<ref name="Sozusagen1" /> Taalnavorsers soos Ammon vind dit "fataal" wanneer Duitse politici in die buiteland net Engels praat, veral in lande met belangrike Duitse minderhede soos Brasilië en die VSA. Die politici sal daar tweetalig optree, in Duits en Engels. Dit sou nutteloos wees om Duits aan te leer indien die Duitse politikus, diplomaat of afgevaardigde slegs in Engels praat. Dit werk egter net so teenproduktief wanneer Duitse taalaanleerders in Engels deur Duitssprekendes beantwoord word.<ref name="Sozusagen1">{{Cite web |url=http://cdn-storage.br.de/iLCpbHJGNL9zu6i6NL97bmWH_-bP/_AES/5y8g9Abg/151002_1520_Sozusagen_Deutsche-Sprache-verbreitete-Sprache.mp3 |title=Bayern 2. 2015.''Sozusagen! Deutsche Sprache – verbreitete Sprache.'' 2. Oktober. (Potgooi) |access-date=24 Maart 2016 |archive-date=24 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324034234/http://cdn-storage.br.de/iLCpbHJGNL9zu6i6NL97bmWH_-bP/_AES/5y8g9Abg/151002_1520_Sozusagen_Deutsche-Sprache-verbreitete-Sprache.mp3 |url-status=dead }}</ref> In die jaar 2015 het daar wêreldwyd omtrent 15,46 miljoen mense Duits as vreemdetaal aan verskeie instansies geleer.<ref>[https://de.statista.com/statistik/daten/studie/155012/umfrage/deutsch-als-fremdsprache-2010/ de.Statista.com: Anzahl der Deutsch lernenden Personen in Ländern weltweit (TOP 15) im Jahr 2015]</ref> {| class="wikitable" | colspan="2" |'''Top 15 lande wat Duits as vreemde taal studeer het''' |- |[[Pole]] |2 288 125 |- |[[Groot-Brittanje]] |1 547 994 |- |[[Rusland]] |1 546 062 |- |[[Frankryk]] |1 005 444 |- |[[Oekraïne]] |715 460 |- |[[Oesbekistan]] |508 142 |- |[[Verenigde State van Amerika]] |499 846 |- |[[Turkye]] |467 813 |- |[[Italië]] |434 881 |- |[[Hongarye]] |434 761 |- |[[Nederland]] |411 895 |- |[[Tsjeggië]] |339 941 |- |[[Bosnië en Herzegowina]] |306 947 |- |[[Griekeland]] |268 530 |- |[[Slowakye]] |261 405 |} == Begrippe == : '''1.''' '''DaF''' verwys na ''Deutsch als Fremdsprache'' (Duits as Vreemde taal). Volgens die vergelykende tabel met die gestandaardiseerde [[Europese verwysingskader]] kan die TestDaF (die verskeie eksamens wat onder andere deur skole afgelê word) strek vanaf TDN3 (B2.1.-B2.2), TDN4 (B2.2-C.1.1) tot TDN5 (C1).<ref>[http://www.testdaf.de/fileadmin/Redakteur/PDF/TestDaF/Niveaustufen_GER.pdf TestDaF: GER]</ref> Kortom, tussen B2 en C1. : '''2.''' Die '''Test Deutsch als Fremdsprache''' is 'n toets wat afgelê word wat die voornemende student onder meer die vergunning kan gee om hom of haar by 'n Duitse universiteit of skool in te skryf (waar in die Duits as die onderrigtaal gebesig word), of as uitruilstudent opgeneem te word. : '''3.''' Die '''EWB''' verwys na die ''Einwandererbund'' of immigrantevereniging. == Afrika == === Kameroen === Kameroen het drie regerings agtereenvolgens gehad wat elkeen sy afsonderlike taalbeleid afgedwing het. Aanvanklik word Kameroeners na Europa self gestuur om daar as tolke opgelei te word vir die handel. Later het Engelse Baptiste in plekke soos Victoria Engels as onderrigmedium aangebied, aangesien die kinders van vrygestelde slawe uit die Amerikas, Sierra Leone en Fernando Po reeds 'n Pidginengels gepraat het. Omrede die Baptiste juis sendingwerk gedoen het, was hulle ook gretig om die volkstale te leer ken.<ref name="Todd" /> Op 12 Julie 1884 word ''Kamerun'' amptelik die protektoraat van Duitsland. Die Baptiste het teen daardie tyd reeds 24 sendingstasies gestig wat die volkstaal gebruik het, asook vyf bykomende Engelsmediumskole. Die Engelse Baptiste het nou verslag gedoen aan die Duitssprekende Basel-sendinggenootskappe. Die nuwe sendelinge het twee volkstale (Douala en Mungaka) vanuit Suid- en Wes-Kamerun gebruik om sendingwerk mee te doen. Die Amerikaanse Presbiteriane is toegelaat om in Engels en ander volkstale pleks van Duits as onderrigtaal mee voort te sit. Vir 'n tyd lank is Pidginengels toegelaat om as taal in die handel en weermag gebruik te word. Maar in 1907 besluit Goewerneur Seitz alle onderrig moet voortaan slegs in Duits geskied. Hy was wel bereid om die volkstaal toe te laat, maar het dit probeer ontmoedig: die leerlinge sou tog hul hoërskoolloopbane in Duitsland moes voortsit, want in daardie jare is slegs laerskole, handelskole en seminaarskole in Kamerun aangebied.<ref name="Todd" /> Kameroen het 'n groot verskeidenheid tale, in so 'n mate dat nie een van die volkstale algemeen in al die landstreke gepraat word nie (wat anders is as Swahili in Oos-Afrika, wat tydens kolonisering maklik as lingua franca gebruik kon word). Teen 1910 was die vrees daar dat die een volkstaal die ander sal begin oorheers, wat die een volk meer oorheersend sal maak as ander, wat konflik tot gevolg sou hê. Daarom het die Duitse owerheid op 10 April 1910 aangekondig dat slegs die Duitse taal saam met die onmiddellike volkstaal in die gebied gebruik mag word. Dit was veral gedoen om Douala in te perk wat wydverspreid in die onderrigtaal gebruik is; anders sou die voortgesette neiging meer mag en prestige aan die Doualavolk gegee het. Die daaropvolgende regerings het almal dieselfde gedoen.<ref name="Todd" /> In 1914 breek die Eerste Wêreldoorlog uit en die skole word vir twee jaar lank gesluit. Na afloop van die oorlog palm Frankryk vier-vyfdes van ''Kamerun'' in en regeer uit Parys oor die kolonie. Die Britte het die ander vyfde beheer. Sedert 1921 was Frans die enigste onderrigmedium wat toegelaat is in die Franssprekende Kameroen. Die onderwysers is verbied om die volkstale of Pidginengels te besig. Die hoërskoolloopbane is nou in Frankryk voortgesit. Voor die onafhanklikheid van Kameroen in 1960 was die handboeke op die Kameroense skoolbank presies dieselfde as dié in Frankryk. In die Engelssprekende deel het Brittanje dieselfde beleid soos in Nigerië gehandhaaf: die eerste vier skooljare in die volkstaal, die res van die skoolloopbaan in Engels.<ref name="Todd">Todd, L. 1984. Language options for education in a multilingual society: Cameroon. In: Kennedy, C. (ed.). ''Language Planning and Language Education''. London: George Allen & Unwin. pp. 160-171.</ref> Nietemin het die belangstelling in Duits sedert die jaar 2000 voortdurend bly styg. Teen 2015 het die aantal leerlinge wat Duits studeer, vergeleke met 2010 (en in ooreenstemming met die demografiese ontwikkeling), met 10% gestyg na ongeveer 230 000. Daar is altesaam 2 133 skole wat Duits aanbied. Duits moet egter ook meeding met ander tale soos Sjinees, Spaans, Arabies en Italiaans, maar het gestabiliseer en daarop uitgebou. Dit is hoofsaaklik die gevolge van die meer vrye teuels wat die skole gegee is. Voorheen kry mense die ampstale Engels en Frans as onderrigtale, met Spaans en Duits wat elk tradisioneel in die kurrikulum as die eerste nie-nasionale vreemde taal aangebied is. Maar nou is ook Italiaans, Arabies en Sjinees by die leerplan opgeneem. In party skole is ook as 'n proeflopie verskeie Kameroentale opgeneem. Duits is neffens Spaans in die Franstalige skoolstelsel, naas Engels, die eerste vreemde taal wat onderrig word wat nie die amptelike landstaal is nie. Duitse universiteite het ook heelwat voornemende studente uit Kameroen met sukses gewerf. Teen die Europese Wintersemester 2012/2013 het altesaam 5 833 Kameroense studente by die universiteite ingeskryf; ongeveer soveel as die aantal studente uit die buurland van Duitsland, Frankryk.<ref name="Goethe1" /> In 2008 en 2009 word 'n nuwe onderwysopleidingsentrum in Maroua geopen. Daar kry in die vak Duits in die reël 30 studente per jaar wat die vak studeer: 20 op die voorgraads- en 10 op die meestersgraadvlak. Intussen is daar ook ongeveer 300 voornemende onderwysers wat die vak Duits neem. Ongeveer 120 studeer Duits vanaf die eerste- tot derdejaar wat in die jaar 2012 begin het. Die aantal leerlinge en studente sien soos volg daaruit:<ref name="Goethe1">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz.html |title=Goethe-Institut: Deutsch als Fremdsprache weltweit. |access-date= 8 Julie 2017 |archive-date= 8 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708084244/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe3">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/afr.html |title=Goethe-Institut: Afrika Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 1 September 2017 |archive-date= 1 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170901155510/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/afr.html |url-status=live }}</ref> !colspan="1"|Afdeling |- | 229 200 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 220 457 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 880 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mosambiek === Tydens die Portugese bewind was Duits 'n keusevak in die handjievol hoërskole wat uitgesit was vir die Portugese en diegene wat hul tot die Portugese kultuur assimileer het. Sedert 1975 se onafhanklikheid was daar vir drie dekades geen sprake van Duits in die Mosambiekse klaskamer nie. Weens die besondere band tussen die Volksrepubliek Mosambiek en die DDR, is Duits vir 'n tydjie lank (omstreeks 1978 tot 1981) opsioneel aangebied aan die Univeriteit Eduardo Mondlane in Maputo (vir diegene wat moderne vreemdetale studeer (''letras modernas'').<ref name="Bornscheuer" /> In 2003 rig Mosambiekers wat teen die einde van die 1980's uit die DDR na Mosambiek teruggekeer het, die Ambassade vir die Duitse Bondsrepubliek in Maputo op. Die Deutschen Entwicklungsdienst (DED) was weer betrokke by die ''Deutsch-Mosambikanischen Freundschaftsvereines'' (''Associação de Amizade Moçambique-Alemanha''/AAMA). Later, in 2017, groei ''Centro Cultural Moçambicano-Alemão'' (CCMA) Goethe-Zentrum uit verskeie organisasies. In 2005 was daar 130, in 2010 geen en in 2015 500 volwassenes wat Duits in Mosambiek geleer het.<ref name="Bornscheuer" /> Hoewel Duits in 2017 steeds nie deel van die nasionale skoolleerplan uitmaak nie, is daar tog 'n groeiende belangstelling by beroep-, handel- en buitelandse skole, soos ''Instituto Comercial de Maputo'', ''Instituto Industrial e Comercial da Beira'', ''American International School of Mozambique'' en ''Skandinaviska Skolan i Maputo''.<ref name="Bornscheuer">[https://www.sagv.org.za/files/2019/01/eDUSA-2017-Aus-dem-DU.pdf Bornscheuer, S. 2017. Deutsch in Mosambik. ''eDUSA'', 12(1)]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die aantal leerlinge en studente sien soos volg daaruit:<ref name="Goethe1"/> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe3"/> !colspan="1"|Afdeling |- | 700 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 200 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | (onbekend) || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Suid-Afrika === [[Lêer:OpenAfrica 15 courtyard.jpg|duimnael|350px|regs|Die binnehof van die Goethe-Institut tydens die OpenAfrica-week, 4 Desember 2015, Johannesburg]] Duitsonderrig het sedert 1830 'n amptelike skoolvak in Suid-Afrika geword; na enkele onderbrekings word eksamens vir Duits vanaf 1860 afgelê. In 1918 word leerstoele by die [[Universiteit van Stellenbosch]] en die [[Universiteit van Kaapstad]] ingerig. In die aanvang van die 1960's word aan alle blanke universiteite Duits aangebied en tot die 1970's ook aan vier nieblanke universiteite. By elke groot Afrikaanssprekende blanke skool is "Duits Derde Taal" aangebied,<ref name="edusa7.1">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa7-12-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Augart, J. 2012. (Süd-)Afrikanische Germanistik: Zur Positionierung und Professionalisierung der Germanistik im süd-lichen Afrika. ''eDusa'' 7(1): 7-22 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527131052/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa7-12-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> terwyl Engelse skole se derdetaal meestal Latyn en sporadies Frans was.<ref name="edusa3.2">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_3-08-2_Gesamtausgabe.pdf |title=Rode, R. 2008. Deutschunterricht an südafrikanischen Schulen: Eine Bestandsaufnahme. ''eDusa'' (3):2: 26-28 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527124617/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_3-08-2_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Tot aan die begin van die 1970's was die universiteitstoelatingsvakke hetsy Wiskunde of 'n derdetaal wat in matriek (Senior Sertifikaat) afgelê moes word.<ref name="edusa7.1" /><ref name="edusa3.2" /> Nederlands kon hier nie as derdetaal tel nie, omdat die Wet tot 1983 Afrikaans sinoniem met Nederlands beskou het (lees [[Erkenning van Afrikaans#Republiek van Suid-Afrika|Erkenning van Afrikaans]]). By die destydse Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys is 'n student wat byvoorbeeld Afrikaans wou neem selfs in die 1980's nog aangeraai om Latyn of Duits te ken (ten opsigte van die Afrikaanse grammatika), terwyl 'n voornemende doktorsgraadstudent in hetsy die Afrikaanse letterkundige of grammatikarigting Frans of Duits moes ken:<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/10988/Waarheen%20lei%20universiteitsopleiding%20-%20Fakulteit%20Lettere%20en%20Wysbegeerte.pdf?sequence=3&isAllowed=y Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, "FAKULTEIT LETTERE EN WYSBEGEERTE INLEIDING HET BETREKKING TOT DIE FAKULTEIT LETTERE EN WYSBEGEERTE", pp. 15-16]</ref> {{cquote| Voorgraads: Daar is geen verpligte byvakke nie, maar kennis op matriekvlak van Latyn word aanbeveel en Duits is baie waardevol, omdat kennis hiervan lig op taalverskynsels werp. … Vir die doktorstudie word kennis van Frans of Duits vereis. }} Teologiese studente en alle nagraadse studente in die natuurwetenskappe aan dieselfde universiteit was verplig om minstens 'n leeskennis van Duits te verwerf. Gedurende die honneursjaar van die vakrigting Duits aan dieselfde universiteit het die leerplan onder meer bestaan uit ouer Germaanse tale soos [[Middelhoogduits]], [[Oudhoogduits]] of [[Goties]], waarvan Middelhoogduits verpligtend was. In teenstelling met die Afrikaanse meestersgraad het die student die keuse gehad om nie 'n verhandeling te skryf nie, maar in sy plek wel drie kursusse te voltooi wat afsonderlik skriftelik geëksamineer is. Verder was die algehele boodskap: <ref>[http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/1017/1187 ''Literator''. 1980. Kursusse in letterkunde en taalkunde aan die PU vir CHO. 10 Mei. pp. 37-51.]</ref> {{cquote| Vir die Afrikaner het Duits ’n besondere waarde omdat dit die herkoms van baie Afrikaanse en Nederlandse taalverskynsels en woorde verklaar. Terwyl Afrikaans ’n besondere eenvoudige struktuur het, aangesien feitlik alle fleksies en uitgange verdwyn het, het Duits ’n besonder sintetiese, gekompliseerde struktuur met geweldig baie vorme en uitgange. Juis daarin is die besondere vormende waarde van Duits geleë. Dit dwing die gebruiker tot presiese en suiwer gedissiplineerde uitdrukking en denke. ’n Nagraadse studie kan die student tot of ’n taal- of ’n literatuurwetenskaplike vorm wat as navorser of/en universeiteitsdosent ’n bydrae tot die geesteswetenskap kan lewer. }} Sedert die laat-1970's (veral na afloop van die Soweto-opstande), word die derdetaalvereistes toenemend afgeskaf (met die uitsondering van Latyn, [[Latynonderrig#Afskaling sedert 1990's|wat tot November 1994 kragtens die wet verpligtend was vir regstudente]], ongeag die universiteite se outonomie), wat die teruggang van Duits bewerkstellig. Ander sien weer die groot agteruitgang in die jare 1989 tot 1992, toe onderwyshulpbronne meer onder alle skole verdeel moes word en Duits as taalvak weens rasionalisering geskrap moes word. Die Duitse onderwysers en dosente is sodoende drasties verminder.<ref>[https://books.google.co.za/books?id=MZXoBQAAQBAJ&pg=PA1220&lpg=PA1220&dq=%22Deutsche+Sprache+im+Kontakt+in+S%C3%BCdwestafrika%22&source=bl&ots=ERq0CoXkOF&sig=IMUVDAAO3pcDa_JzJrLaFc8qFcU&hl=af&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Afrikaans&f=false Ammon, U. 2014. ''Die Stellung der deutschen Sprache in der Welt''. Walter de Gruyter, S. 1028]</ref><ref name="edusa7.1" /> Teen 1994 word die Europese tale oorwegend as "elitisties" beskou, met die uitsondering van die oudkoloniale tale soos Frans, Portugees en Engels wat skielik as "Afrikatale" beskou word. Teen 2007 was daar meer as 10 000 skoolleerlinge landwyd wat die taal in 89 skole kon leer; asook die drie internasionale Duitse skole in Kaapstad, Johannesburg en Pretoria. Die onderwysvlak wissel wel: Ogwini High School (in die Durbanse Township Umlazi) is byvoorbeeld die eerste townshiphoërskool in Suid-Afrika wat tot B1-vlak volgens die [[Europese verwysingskader]] aanbied, terwyl die Wartburg-Kirchdorf-Schule in KwaZulu-Natal vir sy Duitse moedertaalsprekers C1 aanbied.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mangos, S. 2007. Südafrikas Interesse am Deutschen Sprachdiplom der KMK wächst. ''eDusa'' 1(1): 29-33 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125206/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Teen 2008 was daar 8 406 skoliere wat Duits as vreemde taal geleer het (vanaf Graad 1 tot Graad 12).<ref name="edusa3.2" /> Teen 2012 was daar reeds 13 universiteite in Suid-Afrika oor wat Duits aangebied het, waarvan drie egter reeds hul programme verminder het. Die [[Universiteit van Limpopo]] sluit sy Duitse Departement in 2007, die Universiteit van Johannesburg sluit sy Departement in 2012 (of, soos gestel word: ''Obwohl die Deutschabteilung nicht offiziell geschlossen wird, werden neue Studierende im Fach Deutsch nicht zugelassen.''),<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Baker, A. 2012. Die Deutschabteilung der Universität Johannesburg. ''eDUSA'' 7(1):6 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125206/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> terwyl [[Unisa]] (wat in 2004 die tweede grootste Germanistiekafdeling gehad het naas Stellenbosch, maar teen 2012 slegs eerstejaarsmodules aanbied)<ref name="edusa7.1" /> syne sluit in 2016.<ref>[https://web.archive.org/web/20160111091231/http://www.unisa.ac.za/Default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=97376 Afrikaans & Theory of Literature : Attention World Languages students] Dear German Student<br /> <br /> Please note that the Senate of Unisa has decided to discontinue GEM1501 and GEM502 from 2016. The offering of these two modules is not viable anymore in view of very low student enrollment figures.<br /> This descision means the following:<br /> Although students can still register for both GEM1501 and GEM1502 for the second semester of 2015, no new registrations for GEM1501 or GEM1502 will be allowed for 2016;<br /> Students who have failed the GEM1501 module during the May/June 2015 examination period and who has received admission to write a supplementary examination or has received an aegregrot examination, will get a second examination opportunity during the October/November 2015 examination.<br /> Students who fail the GEM1502 module during the October/November 2015 examination period and who has received admission to write a supplementary examination or has received an aegregrot examination, will get a second examination opportunity during the May/June 2016 examination.</ref> Die leerstoel "Germanistiek" word uit die voormalige agt slegs by twee universiteite nog aangebied: die Universiteit van Stellenbosch en die Universiteit van die Witwatersrand.<ref name="edusa7.1" /> Die Universiteit van Kaapstad het reeds sedert 2010 nog Duits in die eerste- en tweedejaar aangebied en kan daarom nie meer as hoofvak gekies word nie. Tog het die honneursjaar behoue gebly.<ref name="edusa7.1" /> Hier volg enkele tabelle volgens studentetal aan universiteite. {| class="wikitable" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van Stellenbosch''' volgens modules |Module |'''1998''' |'''1999''' |'''2000''' |'''2001''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |- | rowspan="2" |1ste jaar |Duits 178 |130 |102 |136 |148 |128 |156 |138 |170 |141 |171 |156 |160 |- |Duits 188 |47 |37 |41 |23 |24 |34 |36 |25 |39 |32 |32 |24 |- | rowspan="2" |2de jaar |Duits 278 |28 |63 |48 |76 |49 |49 |51 |58 |70 |67 |96 |80 |- |Duits 288 | | | | |10 |13 |16 |19 |20 |22 |15 |15 |- | rowspan="2" |3de jaar |Duits 318/348 | |14 |19 |18 |16 |7 |12 |10 |12 |11 |13 |13 |- |Duits 328/358 | | | | |3 |5 |4 |11 |5 |10 |10 |13 |- |Honneursjaar 4de jaar |Duits 778 |1 |5 |1 | | | |1 |2 |2 |3 |1 |3 |- |H.O.D. 4de jaar |H.O.D. |1 |3 |1 | |2 |3 | | |2 |2 | |3 |- |5de jaar |MA | | | | | | | |1 |1 |4 |4 |1 |- |6de jaar |DLitt / PhD | | | | | | | | |1 | |2 |3 |- | |Totale aantal studente |'''221''' |'''241''' |'''261''' |'''277''' |'''236''' |'''267''' |'''258''' |'''296''' |'''291''' |'''322''' |'''331''' |'''315''' |} Die Universiteit van Stellenbosch toon in bogenoemde tabel 'n bestendige groei.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Von Maltzan, C. 2009. Die Deutschabteilung der Universität Stellenbosch. ''eDUSA'' 4(1): 42-51 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527124644/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" | colspan="2" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van Pretoria''' volgens modules |'''2001''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |'''2010''' |'''2011''' |- | rowspan="2" |1ste jaar |DTS 104 |57 |70 |90 |89 |72 |69 |86 |64 |53 |70 |90 |- |DTS 123 | |16 |20 |14 |12 |10 |20 |15 |11 |19 | |- | colspan="2" |2de jaar |9 |14 |10 |12 |10 |8 |9 |8 |10 |11 |36 |- | colspan="2" |3de jaar |5 |4 |11 |5 |7 |2 |3 |2 |6 |6 |8 |- | colspan="2" |Vakdidaktiek |2 |2 |0 |6 |0 |2 |1 |1 |1 |2 |3 |- | colspan="2" |Honneursjaar |2 |0 |1 |2 |0 |1 |2 |0 |1 |2 |3 |- | colspan="2" |MA |1 |4 |3 |2 |0 |1 |2 |2 |1 |1 |1 |- | colspan="2" |DLitt |1 |1 |1 |1 |1 |1 |2 |2 |1 |1 |1 |- | colspan="2" |Totaal |'''77''' |'''111''' |'''136''' |'''131''' |'''102''' |'''94''' |'''125''' |'''94''' |'''84''' |'''112''' |'''142''' |} Die [[Universiteit van Pretoria]] bly ook bestendig.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mühr, S. 2011. Das Fach Deutsch an der Universität Pretoria. ''eDUSA'' 6(1):48-59 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125415/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van die Vrystaat''' volgens modules |'''2012''' |'''2013''' |'''2014''' |- |DTS 154 |28 |30 |21 |- |DTS 164 |18 |26 |21 |- |DTS 114 |12 |7 |8 |- |DTS 124 |12 |7 |7 |- |DTS 214 |5 |5 |4 |- |DTS 224 |5 |5 |5 |- |DTS 314 |6 |4 |5 |- |DTS 324 |4 |4 |4 |- |MDU124 (Methodik DaF) |0 |3 |0 |- |Hons |DTS 601: 2 DTS 602: 1 DTS 603: 1 |DTS602: 2 DTS 603: 2 |DTS602: 1 DTS 603: 1 DTS 604: 1 DTS 605: 1 |- |MA |0 |0 |0 |- |PhD |0 |0 |0 |} Sedert 2003 is nie een enkele MA-verhandeling in Duits aan die Universiteit van die Vrystaat geskryf nie. Die teruggang kan deels toegeskryf word aan die 14 Vrystaatse skole in die jaar 2000 wat Duits aangebied het, wat verminder het tot die enkele 4 skole in die jaar 2014. By die Universiteit van die Vrystaat was die Duitse afdeling die kleinste van die Departement Afrikaans, Nederlands, Duits en Frans in die jaar 2014. Daar is wel sedert 2013 moeite gedoen om buitelandse navorsers te lok, met werkswinkels en ander akademiese “kruisbestuiwing” wat plaasgevind het.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa9-14-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Van den Berg, C. & Smuts, I. 2014. Deutsch an der University of the Free State. ''eDusa'' 9 (1): 25-30 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125530/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa9-14-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Naas die universiteite en rasionalisering wat Duits in Suid-Afrika in die gesig gestaar het, of steeds in die gesig staar, is daar ook ander probleme: : - Voor die 1980's was die leerboeke in der waarheid grammatikaboeke wat uitsluitlik deur Suid-Afrikaanse niemoedertaalsprekers geskryf is en wat swaar op vertaling gesteun het. Voorbeelde sluit in ''Moderne Duitse Grammatika'' en '' 'n Duitse taal- en leerboek ''. Dikwels het die Suid-Afrikaanse leerling nie 'n benul gehad wat in Duitsland of die Duitse kultuur self aangaan nie. Die pligleesstof was ''Der Töpfer von Kandern'' (Hermine Villinger) of ''Emilia Galotti'' (Lessing). Die grootste onderskeid tussen die voormalige en huidige Duits as Vreemde taalonderrig was die grammatika wat baie meer sterk benadruk is as die gesproke Duits. Voorsetsels, werkwoordtye, tydvorme en alle ander grammatikareëls moes leerders in hul slaap kon opsê.<ref name="edusa3.2" /> Inderdaad kon die leerders baie formele en oudmodiese Duits skrywe, maar geen Duits praat nie. Ook baie Duitsonderwysers het nie goed Duits bemeester nie, juis omdat hulle ook volgens die Grammatika-Vertalingsmetode geleer het. Die letterkunde het dikwels wel uit die klassieke tekste bestaan, onder meer die Van Schaik-reeks, wat ''Wilhelm Tell'' insluit (leeslyste kan in die ou [http://www.sagv.org.za/publikationen-publications/edusa/dusa-inhalte/ DUSA-tydskrifte] gevind word wat jaar op jaar per provinsie verskil het). Die onderwysers het egter self nie oor baie bronne beskik nie: inligting was moeilik om te bekom en die onderwysers self was van die wêreld afgesonder. Daar was geen internet nie, die onderwysers het dikwels ver van die hoofstede gebly, daar was meestal een Duitse onderwyser per skool, die vakkolleges was nie so maklik bereikbaar nie (en probleme moes dikwels self opgelos word), resente Duitse handboeke was moeilik bekombaar, en Duitse koerante en tydskrifte het so te sê glad nie bestaan nie. Waar die Duitse onderwysers wel bymekaar kon kom, was die hooftema gewoonlik die matriekeksamen. Daar was geen tyd om die ontwikkeling van die didaktiek en landkunde en/of die Duitse taal te bespreek nie. Beurse om oorsee te gaan leer was vir die gewone onderwyser eenvoudig onbekend. Uitruilstudenteprogramme was daar ook nie. Die onderwyser en leerling kon dus nie moderne en gesproke Duits leer nie. Onsamehangende en dikwels niksseggende (maar grammatikaal-korrekte) uitdrukkings moes geleer word soos: * ''Die deutsche Sprache ist meinem Freund geläufig.'' * ''Ich bin dem Lehrer gram.'' * ''Der Wagen entschwand seinen Blicken.'' * ''Der Knabe schämt sich seines Bruders.'' Verder was spreekwoorde en uitdrukkings seer geliefd.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_5-10-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Immelman, B. 2010. Der fremdsprachliche Deutschunterricht – damals und heute: Entwicklungen der letzten 40 Jahre aus der Sicht einer erfahrenen DaF-Lehrerin. ''eDusa'' 5(1):49-50 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125057/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_5-10-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> F.D. Du Plooy lig reeds by sy intreerede in 1976 getiteld "Het die onderrig van Duits in ons skole die breë weg betree?" die volgende probleme by Afrikaanse skole uit:<ref>[https://repository.nwu.ac.za/items/2304dc5c-31e8-42a3-b103-72e8049a09f9 Du Plooy, F.D. 1976. Het die onderrig van Duits in ons skole die breë weg betree? Intreerede. Departement Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]</ref> * Dikwels word Duits op skole geneem bloot as gevolg van 'n beperkte vakkeuse, op aandrang van die ouers, of valse verwagtinge wat die studentelewe kan bied (waar Duits dikwels 'n verpligte vak was). * Die oorvol Duitse klasse lei dikwels tot minder individuele aandag van die onderwyser se kant af. * Duits kan nie binne vier jaar aan die hoërskoolleerling geleer word nie; nog minder kan skoolplanne van moedertaalsprekers uit Duitsland met derdetaalaanleerders in Suid-Afrika vergelyk word. * Duits is 'n taal wat te ingewikkeld is vir leerlinge met "'n beperkte intelligensie of 'n ondergemiddelde taalgevoel". Daarom is die "sogenaamde kultuurwaarde van Duits vir vroeë en soms gedwonge skoolverlaters […] van nul en gener waarde". Die Duitse taal behoort eintlik net vir die voornemende universiteitstudent of die linguïs toelaatbaar te wees. * Die onderwysers is so gefokus op die eindeksamen en om soveel leerlinge moontlik te laat slaag. Die voorbereiding van die eksamen, vir so 'n komplekse taal, het dikwels gepaard gegaan met drilwerk. Nadat vasgestel is wat die eksaminator verlang, word slegs daarop gekonsentreer. Die grammatika word tot in die fynste detail elkeen afsonderlik behandel. In Standerd 9 en 10 word die Nachdem-sinne in die lydende vorm en die voorwaardesinne in die konjunktief veral baie benadruk. Praatgerigtheid het in wese nie bestaan nie. * Dikwels lê die fout by die skoolhoof self wat prestasiegerig is en druk op die onderwysers uitoefen om toe te sien dat die leerlinge alle moontlike en voorgeskrewe vrae met die antwoorde bekom en soos 'n resitasie kon opsê. * Du Plooy is gekant teen "Duitse kultuurleer", waar die werk gelees word wat in Duits is, maar die vrae en antwoorde in die moedertaal van die leser voltooi word. * Die groot kopseer bly: Die een groep pedagoge beklemtoon die studie van die grammatika en die ander groep wil dat die kind die grammatika self moet ontdek. Du Plooy is van mening die leerling kan nie vanself weet hoe om 'n sin aan mekaar te timmer nie. * Die universiteite kla steen en been die eerstejaars kan geen korrekte sinne bou nie. In 1975 het 35 persent van die eerstejaarstudente in die B.A.-groep in die eenvoudigste taaltoets gedruip; ongeveer dieselfde persentasie was grensgevalle. * Die grootste probleem is die min kontak met Duitssprekendes: "Die Duitsleerling hoor by ons ongeveer 1/43ste soveel Duits soos die Duitse kleuter in sy voorskoolse jare. Waar, hoe, wanneer en met wie kan ons leerlinge op die platteland Duits leer praat soos maar net byvoorbeeld 'n tweede taal? Mens leer 'n vreemde taal nie in die klaskamer praat nie maar tussen vriende, by maats, op straat, in anderstalige gemeenskappe. Met wie moet ons plattelandse leerlinge Duits praat as daar in 'n gebied van honderde vierkante kilometers geen enkele Duitssprekende te vinde is nie?". Die wil om Duits te praat is eenvoudig net nie daar nie. Op hierdie wyse het Duits soortgelyk geword aan 'n dooie taal soos Oudgrieks en Latyn. * Die hoor-en-sê-metode gaan egter afhang van die leerder self: party sal verkies om net te kommunikeer, ander sal eers die taal verstaan indien die grammatika volledig verduidelik is. Vier jaar is ook eenvoudig te min om volgens hierdie hoor-en-sê-metode te leer. Daar moet grammatikaleer by betrokke wees. Tönsing bou verder aan sy kollega se sienings uit.<ref>[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9945/T%c3%b6nsing_LR.pdf?sequence=1&isAllowed=y Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys Intreerede. Departement Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]</ref> * Drie belangrike verskille tussen 'n Afrikaanstalige hoërskoolleerling wat Duits wil leer en 'n Duitse kleuter, wat tot die Afrikaanstalige hoërskoolleerling se nadeel strek, is die gemotiveerdheid tot selfuiting in Duits, blootstelling aan ander tale en die ingewikkelde intrinsieke struktuur van Duits. Die vierde verskil strek wel tot die Afrikaanssprekende se voordeel: hy is al in staat om waar te neem, uit te sonder, 'n reël af te lei en toe te pas. * Die motivering van onbekwame onderwysers by die juniorklasse kan die hele klas verongeluk: "Die eise wat aan die leerlinge gestel word, is dikwels so minimaal dat ons eerder van ondervoeding as van opvoeding moet praat, en die begaafder leerling keer sy rug beledig en vol veragting op die vak, terwyl die luiaard en die onbegaafde, om minder prysenswaardige oorwegings, die vak dalk nog mag kies." * Die klaskamertyd vir Duits is te min en te veel Afrikaans word in hierdie klaskamers gebruik. Na elke lang skoolvakansie word heelwat van die woordeskat vergeet, juis omdat die omgang met Duitssprekendes meermaal afwesig is. * "Die opvatting oor die waarde van grammatika mag gedurende die laaste vyftig jaar verander het, maar die ervaring het baie duidelik geleer dat by die onderrig van Duits sonder sistematiese grammatika, die resultaat onbevredigend bly." * "In 'n toenemende mate moet die Duitsdosent die frustrerende ervaring deurmaak dat sy eerstejaarstudente nog hoegenaamd geen Duitse prosawerk selfstandig gelees het nie, dat hulle nie die eenvoudigste gedagtegang in Duits kan formuleer nie en dikwels nog nooit van 'n basiese taalreël gehoor het nie." * Die Suid-Afrikaanse student is wel in die 1970's ontvankliker vir die letterkunde wat skoonheid en waarheid betref as die Europese eweknie wat norme verwerp, anti-outoritêr is, "entoesiasme as kinderagtig verag en sinies of blasé herkoms en tradisie, die geskiedenis en sy verpligting verwerp en uit vrees vir 'n derde wereldoorlog in 'n geestelike vakuum ontvlugting soek". Aan die ander kant was die Suid-Afrikaanse student hoofsaaklik kritieklose, oordeellose napraters en aanvaarders van elke outoriteit, wat in skrille teenstelling was met die anti-outoritêre opleiding oorsee wat dikwels rewolusie bloot ter wille van rewolusie aangehang het. Teen die 1980's was die nuwer metode ingevoer om meer kommunikatief-pragmaties te wees; maar die aantal leerdergetalle word toe reeds al hoe minder (want baie universiteite stel Duits nie meer as vereiste nie). Soos die onderriggehalte verbeter het, word die staatsgeld egter minder gemaak. Teen die tyd toe die post-Apartheidregering se nuwe kurrikulum Duits weer toegelaat het, en eksamens moontlik gemaak het, was dit reeds te laat. 'n Verdere spyker in die doodskis was die post-1994 Suid-Afrikaanse onderwysstelsel wat weer teruggekeer het op die oordosis donkiewerk van huiswerk en opstelleskryf, wat glad nie kommunikatief-pragmaties is nie. Die Staat het hom ook nie sommer deur die [[Europese verwysingskader]] laat voorskryf nie. In die praktyk sou die Suid-Afrikaanse leerder hoogstens met die matrieksertifikaat Vlak-A1 in Duits kon bereik.<ref name="edusa3.2" /> : - Die Germanistiek in Suid-Afrika is nog te literêrwetenskaplik ingesteld, wat nie altyd strook met die behoeftes van die pragmatiese aanleerders wat Duits so gou moontlik wil aanleer om in 'n kits 'n goeie beroep los te slaan nie. Party universiteite bied wel blitskursusse aan, soos "Sakeduits", "Duits vir sake- en toerismepraktyk" en "Wetenskapsduits", of maak van Duits 'n pligvak by hul verskeie kursusse.<ref name="edusa7.1" /> : - Heelwat universiteite het moeite om studente sonder voorkennis en studente met matriekkennis van Duits gelyktydig te akkommodeer.<ref name="edusa6.1">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mbohwa-Pagels, K. 2011. DaF im Kontext der sich wandelnden Rahmenbedingungen für Sprach- und Literaturstudien: Lehrer- und Lernerperspektiven an der „School of Literature and Language Studies / University of the Witwatersrand“ ''eDusa'' 6 (1): 33-47 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125415/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> : - Duits ding op universiteit met ander tale soos Sjinees, Frans, Zoeloe, Xhosa en selfs Afrikaans mee. Vergeleke met ander Europese tale het Duits onder Suid-Afrikaners ook dikwels 'n "beeld"-probleem: Frans en Spaans word as "sjiek" en "sexy" ervaar (en ook die lingua franca van baie lande), terwyl Duits tot die DACH-lande beperk is en steeds die verstokte beeld en assosiasie-wurgketting dra: Oktoberfest, Lederhosen, Autobahnen, motorfabrikate, voorliefde vir ordelikheid, stiptelikheid, Nazi's ens. Boonop word Duits ook as "moeilik" ervaar, om maar die „der-die-das/des/dem/den“-voorbeelde van 'n ondeursigtige grammatika te noem.<ref name="edusa6.1" /> : - 'n Verdere probleem is die kultuuragtergrond van die leerder wat nie altyd deur die merker in ag geneem word nie. Die groep wat heel goed behoort te vaar met die aanleer van Duits is diegene met Afrikaans (L1 – Moedertaal) – Engels (L2 – Tweedetaal) – Duits (L3 – Derdetaal ), juis omdat Duits veel nader aan Afrikaans is wat sinsbou en woordeskat betref. Die Afrikaanse groep maak wel taalfoute deur sy Afrikanerismes en ingeburgerde Anglisismes<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-2_Gesamtausgabe.pdf |title=Baker, A. 2009. Der Fremdheitseffekt als Faktor im Fremdsprachenunterricht. ''eDusa'' 9(2):11-16 |access-date=18 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527131030/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-2_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Meisten Unfälle passieren'' ((Die) meeste ongelukke gebeur...) * ''Meisten Wochenende faulenzen ich zu Hause'' ((Die) meeste naweke lê ek lui by die huis rond ) * ''Am Ende des Tags'' (Aan die einde van die dag*... = uiteindelik, op die ou end, per slot van rekening, ten slotte) * ''So, ich empfehle'' (So, ek groet...) * ''So, für 30 Tage'' (So, vir 30 dae...) * ''Geld / Zeit spandieren'' (geld / tyd spandeer* = geld uitgee / tyd bestee) maar ook hiperkorreksie, soos die [[Om-te-infinitiefkonstruksie|''um zu'' ("om te")]] doelbewus te vermy deur die Engelse patroon na te aap wat slegs van "to" gebruikmaak, soos byvoorbeeld te sien by: * ''Peter rennt hinterdrein, seinen Hund zurück'''zu'''bringen.'' * ''Die Mutter und Schwester kommen '''zu''' sehen was passiert ist.'' Diegene met Engels (L1) – Afrikaans (L2) – Duits (L3), put wel voordeel uit hul Germaanse taal, maar sukkel weer met die sinsbou. Dit blyk ook dat die Engelssprekendes selde of geensins van hul Afrikaanse kennis gebruik maak nie. Hulle ervaar dan ook nie die vreemdheidseffek of hiperkorreksie soos die Afrikaanssprekendes dit sal ervaar nie. 'n Soortgelyke probleem ontstaan ook onder diegene met Zoeloe (L1) – Engels (L2) – Afrikaans (L3) – Duits (L4). Al het die Zoeloesprekendes dikwels Afrikaans geleer, gebruik hulle steeds Engels as kruk. Dit word veral weerspieël in die sinsbou wat 'n duidelike Engelse patroon het (Engels is dikwels die hoërskoolonderrigstaal van die Zoeloesprekendes): * ''Die Hund ist rennen weg.'' (The dog is running away.) * ''Vater ist springen in zu die wasser.'' (Father is jumping into the water.) * ''Die hund rennen hinaus die Tür.'' (The dog runs out the door.) * ''Der Junge wache die hund springen.'' (The boy is watching the dog jump.) * ''Der Vater mangel zu gefangen die hunde.'' (The father needs to catch the dog.) * ''Die Vater und die Junge waschen die Hund zu kriege in die Wasser.'' (The father and the boy watch the dog get into the water.) * ''Die Vater kriege in die Wasser so das die Hund will kriege in die wasser mit ihm. Die Hund waschen die Vater in die wasser und kriege in die wasser zu.'' (The father gets in the water so that the dog will get in the water with him. The dog watches the father in the water and gets in the water too.) Nog 'n uitsonderlike probleem onder baie van die Zoeloesprekendes is die woordkeuse wat eerstens toon dat die Duitse woordeskat vir hulle onbekend is, en tweedens die keuse wat gemaak word so naby moontlik aan die Engelse woordeskat moet lyk: {| class="wikitable" |Foutiewe Duits |Engels |Korrekte Duits |- |''Wenn Medizin ricke nicht arbeit meine Familie nehmen ihn order er zu krankenhaus.'' |When medicine does {die Ricke = a doe} not work my family takes him or her to hospital. |· Wenn die Medizin nicht wirkt/hilft, bringt meine Familie ihn ins/zum Krankenhaus. · Meine Familie bringt ihn ins/zum Krankenhaus, wenn die Medizin nicht wirkt/hilft. |- |''Wie respekt jeden anderen.'' |We respect each other. |· Wir respektieren uns gegenseitig; · Wir achten uns gegenseitig; · Wir respektieren einander; · Wir begegnen uns mit Respekt; · Wir gehen respektvoll miteinander um; · Wir begegnen uns respektvoll |- |''Sie ist ein groß Fächer von romantisch komödie Film.'' |She is a big fan of romantic comedy films. |· Sie ist ein großer Fan von romantischen Comedy-Filmen. · Sie ist ein großer Fan von romantischen Komödien. |- |''Das ist alle etwa mein Famile.'' |That is all about my family. |· Das ist alles über/zu meine(r) Familie. · Das ist alles wichtige zu/über meine(r) Familie. |- |''Mein Vater ist arbeitet...'' |My father is working... |· Mein Vater arbeitet… |} Hier volg die aantal leerlinge en studente van die Duitse taal in Suid-Afrika:<ref name="Goethe3" /> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal !colspan="1"|Afdeling |- | 9 879 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 908 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 871 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 557 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} ==== Skole ==== ===== Wes-Kaap ===== Hier volg die aantal leerlinge wat Duits leer aan enkele Wes-Kaapse skole (2016):<ref>{{en}} [http://wcedemis.pgwc.gov.za/wced/findaschool.html Find a School van die WKOD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414055823/http://wcedemis.pgwc.gov.za/wced/findaschool.html |date=14 April 2016 }}. URL besoek op 13 Januarie 2017.</ref> {| class="wikitable" |'''Skool''' |'''Vak''' |'''Graad 10''' |'''Graad 11''' |'''Graad 12''' |'''Totaal''' |- |Deutsche Internationale Schule Kapstadt |Duits Huistaal |56 |27 |46 |129 |- |Abbott's College (Milnerton) |Duits Huistaal |1 |0 |0 |1 |- |[[Paul Roos Gimnasium]] |Duits Huistaal |0 |1 |0 |1 |- |Rundle College |Duits Huistaal |0 |0 |1 |1 |- | | | | | | |- |Aurial College (Oudtshoorn) |Duits Tweede Addisionele Taal |36 |17 |34 |87 |- |Hoërskool Livingstone |Duits Tweede Addisionele Taal |36 |11 |23 |70 |- |Hoërskool Tygerberg |Duits Tweede Addisionele Taal |11 |29 |12 |52 |- |Hoërskool Bloemhof |Duits Tweede Addisionele Taal |19 |14 |14 |47 |- |Deutsche Internationale Schule Kapstadt |Duits Tweede Addisionele Taal |26 |11 |9 |46 |- |Hoërskool Oudtshoorn |Duits Tweede Addisionele Taal |21 |12 |8 |41 |- |[[Paul Roos Gimnasium]] |Duits Tweede Addisionele Taal |12 |15 |8 |35 |- |[[Hoër Meisieskool Rustenburg]] |Duits Tweede Addisionele Taal |16 |10 |7 |33 |- |Hoërskool Stellenberg |Duits Tweede Addisionele Taal |12 |13 |7 |32 |- |Hoër Meisieskool Paarl |Duits Tweede Addisionele Taal |5 |15 |11 |31 |- |[[Hoër Meisieskool La Rochelle]] |Duits Tweede Addisionele Taal |7 |11 |12 |30 |- |Hoërskool Parel Vallei |Duits Tweede Addisionele Taal |8 |5 |6 |19 |- |[[Hoërskool D.F. Malan]] |Duits Tweede Addisionele Taal |11 |6 |0 |17 |- |[[Bridge House School]] |Duits Tweede Addisionele Taal |5 |5 |6 |16 |- |Hoërskool Stellenbosch |Duits Tweede Addisionele Taal |6 |5 |5 |16 |- |Hoërskool Overberg |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |5 |8 |13 |- |Herschel Meisieskool |Duits Tweede Addisionele Taal |4 |1 |6 |11 |- |[[Rynse Hoër Meisieskool]] |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |6 |7 |- |Abbott's College (Kaapstad Middestad) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |2 |4 |6 |- |[[Hoërskool Strand]] |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |4 |2 |6 |- |Hoërskool Kampsbaai |Duits Tweede Addisionele Taal |2 |2 |1 |5 |- |Hoërskool Vishoek |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |1 |3 |5 |- |Abbott's College (Milnerton) |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |1 |2 |- |Summit House – Tuine (Kaapstad) |Duits Tweede Addisionele Taal |2 |0 |0 |2 |- |Hoër Jongenskool Paarl |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Somerset-Wes Privaatskool |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Hoërskool Westerford |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Curro Durbanville |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoërskool Hermanus |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoër Jongenskool Rondebosch |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoërskool York (George) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |St. George's Grammar School |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Mountain View Akademie |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Silvermine Akademie |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Hoërskool Fairmont |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |- |Hoërskool Gimnasium  (Paarl) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |- |Worcester Gimnasium |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |} == Europa == In Europa is die aantal Duitslerendes altesaam 9 395 401 mense in 2015. Dit is sowat 60,79% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 8 036 768, wat op 'n groeikoers toon van '''16,91%+'''<ref name="GoetheEUR">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/eur.html |title=Goethe-Institut: Europa Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406151326/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/eur.html |url-status=live }}</ref> === België === [[Lêer:Lille - Goethe-Institut.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Rysel, België]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 128 316 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 110 350 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 11 720 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 5 100 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bosnië en Herzegowina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 306 947 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 268 359 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 30 588 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 5 324 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bulgarye === [[Lêer:Гьоте институт, София, България.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Sofia, Bulgarye]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 99 784 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 97 958 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Denemarke === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 219 474 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 218 982 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 492 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Estland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 17 520 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 16 011 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 209 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 300 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Finland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 47 724 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 37 697 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 9 716 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Frankryk === [[Lêer:Goethe-Institut, Bordeaux, July 2014 (02).JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Bordeaux, Frankryk]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 005 444 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 998 749 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 168 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Griekeland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 268 530 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 236 142 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 723 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 27 976 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Groot-Brittanje === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 547 994 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 533 840 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 11 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Hongarye === [[Lêer:Goethe-Institut Hungary.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Boedapest, Hongarye.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 434 761 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 426 570 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 613 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ierland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 60 554 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 54 964 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 200 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Italië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 434 881 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 398 483 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 30 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kosovo === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 600 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 600 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kroasië === [[Lêer:Goethe Institut 17 lipnja 2008.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Kroasië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 170 000 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 170 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Letland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 24 724 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 22 337 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 039 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Litoue === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 34 328 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 28 715 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 833 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 780 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Malta === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 646 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 171 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 475 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Masedonië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 63 598 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 61 257 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 341 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Montenegro === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 6 524 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 6 164 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 360 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nederland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 411 895 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 380 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 29 308 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 300 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Noorweë === [[Lêer:Goethe Institut Oslo.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Oslo, Noorweë.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 73 864 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 73 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 617 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Pole === [[Lêer:Goethe Institut Krakau Bibliothek Rafal Sosin.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutbiblioteek in Krakau, Pole.]] [[Lêer:Now33DSC 1120.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Warskou, Pole.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 288 125 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 139 070 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 96 555 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 49 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Portugal === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 273 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 467 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 032 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Roemenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 205 462 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 173 168 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 30 455 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Swede === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 96 888 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 91 368 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 934 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 426 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Serwië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 139 067 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 135 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 291 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Siprus === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 699 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 418 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 740 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Slowakye === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 261 405 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 253 759 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 506 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 805 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Slowenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 63 867 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 63 728 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Spanje === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 153 076 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 87 758 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 626 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 51 347 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Tsjeggië === [[Lêer:Praha 2005-09-20 Goethe Institut-00.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Praag, Tsjeggië.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 339 941 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 316 409 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 20 694 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 220 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Turkye === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 467 813 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 450 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 8 705 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ysland === In die skooljare 2015-2017 is Spaans en Duits op skool die geliefdste derdetaal naas Deens en Engels (laasgenoemde twee is dikwels pligvakke). Duits het egter veld teen Spaans begin verloor, en in die skooljaar 2012-2013 het die aantal leerlinge wat Spaans leer die Duitsleerlinge uiteindelik verbygesteek. Hierdie volgehoue tendens duur die afgelope jare steeds voort. In die skooljaar 2016-2017 leer 4 200 leerlinge Spaans, en 3 837 Duits. Die skooldogters is meer geneig om Spaans te leer: daar was jaarliks vanaf 2015 tot 2017 omtrent 2 500 ingeskrewe dogters in die Spaanse klas; maar wel 1 900 in die Duitse klas. Duits is gewilder onder die seuns in dieselfde skooljare (2015-2017): omtrent 1 900 leer Duits, meer as 1 600 leer Spaans.<ref>{{Cite web |url=https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2015-2017/ |title=Statice.is: "Slightly fewer students at the upper secondary level learn foreign languages" (14 March 2018) |access-date=23 Januarie 2019 |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://archive.ph/20190123165205/https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2015-2017/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2014-2015/ |title=Statice.is: Almost three out of four students at the upper secondary level learned foreign languages in 2014–2015 (23. November 2016 ) |access-date=23 Januarie 2019 |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://archive.ph/20190123164648/https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2014-2015/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 677 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 547 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 87 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 43 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Midde-Ooste == In die Midde-Ooste is die aantal Duitslerendes in 2015 altesaam 310 904 mense. Dit beslaan sowat 2,01% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 212 570, wat op 'n groeikoers toon van '''46,26%+''' die afgelope 5 jaar.<ref name="GoetheMO">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/nam.html |title=Goethe-Institut: Naher und Mittlerer Osten Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 4 Februarie 2016 |archive-date= 4 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204193928/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/nam.html |url-status=live }}</ref> === Afghanistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 10 064 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 777 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 700 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bahrein === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 224 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 990 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 234 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Egipte === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 251 467 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 229 420 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 12 078 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Irak === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 116 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 565 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 525 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 26 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Iran === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 300 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 300 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 6 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 6 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Israel === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 995 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 300 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 687 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jemen === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 7 419 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 967 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 171 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 281 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jordanië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 9 013 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 600 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 270 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Katar === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 998 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 422 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 576|| DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Koeweit === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 105 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 80 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25|| DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Libanon === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 335 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 335 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oman === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 461 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 280 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 755 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Pakistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 689 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Saoedi-Arabië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 503 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 103 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Staat Palestina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 272 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 442 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 355 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Verenigde Arabiese Emirate === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 943 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 887 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 247 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 50 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Gemenebes van Onafhanklike State == In die [[Gemenebes van Onafhanklike State]] is die aantal Duitslerendes altesaam 13 098 174 mense in 2015. Dit is sowat 20,05% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 4 332 582, wat op 'n afname toon van '''-28,49%'''.<ref name="GoetheGUS">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/gus.html |title=Goethe-Institut: Gemeinschaft Unabhängiger Staaten Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406200634/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/gus.html |url-status=live }}</ref> === Armenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 31 809 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 29 808 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 871 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 130 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Aserbaidjan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 19 006 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 16 835 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 380 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 791 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Georgië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 31 376 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 29 638 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kazakstan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 27 313 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 134 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 795 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 871 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kirgisië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 28 272 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 975 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 6 767 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 530 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Moldowa === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 8 669 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 469 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 200 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 0 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Rusland === [[Lêer:Consulate of Germany in Moscow, Goethe-Institut.jpg|duimnael|350px|regs|Duitse Konsulaat in Moskou, saam met die Goethe-Institut.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 546 062 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 129 018 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 400 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 9 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Tadjikistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 36 596 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 32 030 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 786 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 780 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Turkmenistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 226 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 226 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oekraïene === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 715 460 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 639 043 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 67 417 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 136 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oesbekistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 508 142 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 472 368 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 32 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Wit-Rusland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 145 243 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 125 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 17 674 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Oos-, Suidoos- en dele van Suid-Asië == In die Oos-, Suidoos- en dele van Suid-Asië is die aantal Duitslerendes altesaam 793 531 mense in 2015. Dit is sowat 5,13% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 585 831, wat op 'n groeikoers toon van '''35,45%+'''.<ref name="Goethe2" /> === Bangladesj === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 046 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 688 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 425 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Filippyne === [[Lêer:Goethe-Institut Philippinen Bibliothek.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutbiblioteek in Makati, Filippyne]] [[Lêer:Goethe-Institut Philippines.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutgebou in Makati, Filippyne]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 729 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 066 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 450 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 208 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Indië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 154 300 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 107 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 300 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 29 287 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Indonesië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 187 308 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 152 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 349 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Japan === [[Lêer:Goethe-Institut Tokyo.jpg|350px|duimnael|regs|Die Goethe-Institut in Tokio, Japan]] Soos in die geval van Nederland is daar geen wet in die Grondwet van Japan wat die Japannese taal afdwing of beskerm nie. Japannees is, weens sy groot Japanneessprekende bevolking, die de facto taal van Japan.<ref name="Gottlieb" /> Terwyl die Japannese tydens die Meiji-era (1868–1912) ywerig aan Engels, Duits, Frans en Russies geleer het om soveel kennis moontlik uit die Weste so vinnig as moontlik op te neem, is veral groot ophef van Engels as dié vreemde taal gemaak (met Frans en Duits as keuses). In die jare net voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog is Engels toenemend as die taal van die vyand beskou, sodat meer aandag aan Sjinees en Maleisies bestee en toenemend by die middelbare skoolleerplan ingevoer is; na afloop van die oorlog is daar veral op Engels op skool gekonsentreer, terwyl die ander Westerse tale ondertussen na die universiteitsvlak geskuif is. Maar later het Frans en Duits as voormalige pligvakke op universiteit eenvoudig keusevakke geword, veral na die jaar 2000, toe opnuut die belang van Engels as internasionale kommunikasiemiddel benadruk is.<ref name="Gottlieb" /> Op die universiteit in die jaar 2009–2010 bied uit die 747 Japannese universiteite omtrent 715 Engels aan, 610 Sjinees, 531 Frans, 528 Duits en 429 Koreaans. Die standvastigheid van Frans en Duits kan moontlik toegeskryf word aan die assosiasie met die moderniteitsperiode in die Japannese geskiedenis. Die openbare uitsaaier Nippon Hoso Kyokai het wel ook taalklasse elke week aangebied in Engels, Sjinees, Frans, Italiaans, Koreaans, Duits, Spaans, Russies en Arabies wat verdere belangstelling kon geprikkel het. Hier het Koreaans veral skoonskip gemaak deur sy sepies en die 2002 Wêreldbeker (in 1994 is slegs 80 000 lestekste verkoop, teenoor 2005 se 220 000).<ref name="Gottlieb" /> In 1988 het die toenmalige Eersteminister Takeshita steun aan Frans en Duits verleen vir die onderwyseruitruilstudente (Japan Exchange and Teaching Program), hoofsaaklik om Japan se spektrum verder as die Verenigde State te verbreed en die Europese mark te benader. In die praktyk was daar weinig Japannese skole wat hierdie tale aangebied het. Dit het dan ook dikwels so uitgedraai dat die Franse en Duitse student op die lange duur Engels in 'n Japannese skool aangebied het. Dikwels is die uitruilstudente van die JET-Program uit die Engelssprekende lande ook eentalig Engels (en power wat Japannees betref), sodat herhaaldelik die stereotipe van "Engelssprekende buitelander" aan die lewe gehou word. Dit is wat betref die '''staatsdiens'''.<ref name="Gottlieb" /> Met die gebrek aan die nodige taalbeleid het 'n ware privaattaalskoolsakesektor ontstaan waar die Japannese die tale kan studeer wat hulle nie op skool kon leer nie. In die 1980's was Engels, Frans en Duits (in daardie volgorde) die mees gesogte vreemdetale. Later het die opkoms van die Asiatiese mark in die vroeë 1990's die Asiatiese tale soos Sjinees en Thai en Indonesies weer veel aantrekliker gemaak. Maar die tersiêre onderwys het egter ook minder klem begin plaas op die aanleer van 'n tweede vreemde taal. By die universiteitstoelatingseksamen van 2009 het slegs 106 voornemende studente 'n vraestel oor die Duitse taal geskryf, teenoor Frans se 149, Koreaans 136 en Sjinees se 409 studente. Die res (99,84%) het almal 'n vraestel oor die Engelse taal afgelê.<ref name="Gottlieb" /> Teen 1999 bly die aandag steeds gespits op Engels, hoewel die '''sakesektor''' toenemend begin insien het dat ander vreemdetale broodnodig is. Engels word nie meer as 'n kuns beskou nie: Spaans, Frans, Duits, Italiaans, Russies en Sjinees (sowel Mandaryns as Kantonees) of Indonesies word as 'n bate beskou.<ref name="Gottlieb" /> Na afloop van die 2008 Wêreldwye Ekonomiese Insinking het ook die taalmark afgeneem. Op daardie stadium was Sjinees, Koreaans, Frans en Duits (in daardie volgorde) die gesogte tale.<ref name="Gottlieb">Gottlieb, N. 2011. Foreign languages other than English in education and the community. In: ''Language Policy in Japan: The Challenge of Change''. Cambridge University Press, pp. 64-97</ref> Hier volg die aantal leerlinge en studente van die Duitse taal in Japan:<ref name="Goethe2">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sas.html |title=Goethe-Institut: Ost-, Südost- und teile Südasiens Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406200952/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sas.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal !colspan="1"|Afdeling |- | 235 055 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 348 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 224 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kambodja === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 718 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 718 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Laos === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 38 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 38 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 0 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Maleisië === [[Lêer:Goethe Institut Kuala Lumpur Dec. 2006 002.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutnaambord in Kuala Lumpur, Maleisië]] [[Lêer:Goethe Institut Kuala Lumpur Dec. 2006 003.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutgebou in Kuala Lumpur, Maleisië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 8 544 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 600 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 928 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 250 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mianmar === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 590 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 278 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mongolië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 768 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 670 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 449 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 143 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nepal === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 747 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 625 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 122 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Sjina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 117 487 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 12 200 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 44 945 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 52 839 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Singapoer === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 360 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 090 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 910 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 234 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Sri Lanka === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 121 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 400 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 600 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Suid-Korea === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 25 061 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 11 658 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 8 846 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Taiwan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 16 561 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 5 360 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 400 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Thailand === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 779 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 641 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 646 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 700 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Viëtnam === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 11 319 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 959 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 921 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 120 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Australasië == In Australasië is die aantal Duitslerendes altesaam 120 700 mense in 2015. Dit is sowat 0,78% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 125 021, wat op 'n daling toon van '''-3,46%'''<ref name="GoetheAUS">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/aus.html |title=Goethe-Institut: Australien und Neuseeland Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406162253/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/aus.html |url-status=live }}</ref> === Australië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheAUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 105 599 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 100 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 949 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 231 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nieu-Seeland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheAUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 15 101 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 13 935 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 684 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 150 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Noord-Amerika == In Noord-Amerika is die aantal Duitslerendes altesaam 535 415 mense in 2015. Dit is sowat 3,46% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 534 799, wat op 'n skrale groeikoers toon van '''0,12%%+'''<ref name="GoetheUSA">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/usa.html |title=Goethe-Institut: USA/Kanada Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406212229/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/usa.html |url-status=live }}</ref> === Kanada === [[Lêer:Goethe-Institut, 1626, boulevard Saint-Laurent.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in boulevard Saint-Laurent, Montréal, Kanada]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheUSA" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 35 569 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 15 800 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 18 223 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Verenigde State van Amerika === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheUSA" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 499 846 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 400 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 96 349 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 759 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Sentraal- en Suid-Amerika == In die Midde-Ooste is die aantal Duitslerendes in 2015 altesaam 352 009 mense. Dit beslaan sowat 2,28% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 251 590, wat op 'n groeikoers toon van '''39,91%+''' die afgelope 5 jaar.<ref name="GoetheSAM">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sam.html |title=Goethe-Institut: Mexiko, Karibik, Mittel- und Südamerika Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406152657/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sam.html |url-status=live }}</ref> === Argentinië === [[Lêer:GIBuenosAires.jpg|350px|duimnael|regs|Die Goethe-Institut in Buenos Aires, Argentinië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 34 700 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 25 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 300 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 954 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Barbados === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 53 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | - || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bolivië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 11 764 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 8 157 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 191 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 958 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Brasilië === [[Lêer:X_Fassade_-_GI_São_Paulo_(Foto_Jochen_Weber).jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in São Paulo, Brasilië.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 134 588 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 79 541 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 12 910 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 33 014 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Chili === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 24 116 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 750 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Colombia === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 16 729 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 338 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 531 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Costa Rica === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 192 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 149 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 450 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 593 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Dominikaanse Republiek === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 000 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | - || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ecuador === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 6 100 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 700 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 500 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 900 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === El Salvador === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 299 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 944 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 355 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Guatemala === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 957 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 761 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 496 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 700 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Honduras === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 737 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 250 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 203 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 284 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jamaika === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 32 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 32 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kuba === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 730 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 530 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 200 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mexiko === [[Lêer:GoetheRomaMexico.JPG|duimnael|350px|Die Goethe-Institut in Mexiko]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 75 176 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 27 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 18 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nicaragua === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 184 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 937 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 798 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 449 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Panama === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 580 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 35 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 45 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Paraguay === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 487 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 5 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 71 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 416 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Peru === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 17 363 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 9 250 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 135 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 935 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Trinidad en Tobago === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 70 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 70 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Uruguay === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 310 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 621 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 150 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 269 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Venezuela === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 842 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 785 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 267 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Duits]] 2gbrdr4isatmlq8pta0xkvt9yqv9egv 2925451 2925449 2026-08-16T09:36:22Z Suidpunt 13232 /* Suid-Afrika */ dooie skakel herstel 2925451 wikitext text/x-wiki Hierdie artikel bekyk '''Duits as vreemde taal''' oor die wêreld heen. In die besonder word gefokus op die Duits wat by geregistreerde instansies en staatsinstellings aangebied word. Tans is Engels orals in die Duitstalige lande teenwoordig, maar Duits het nie daarom onbelangriker geword nie. Inteendeel, Duits het oor die afgelope jare belangriker geword in baie wêrelddele. Die aantal mense wat Duits aanleer het groter geword, moontlik weens die beeld van die Duitstalige lande. Mense leer veral Duits danksy die politiese stabiliteit en ekonomiese mag van die DACH-lande Duitsland, Oostenryk en Switserland. Hulle wil by Duitse maatskappye werk of in een van die drie lande studeer. Dikwels word Duits nie om sy "romantieke" literêre waarde – soos Goethe – geleer nie. Omstreeks 1900 is Duits toenemend aangeleer weens die Duitse Keiserryk se mag en die sukses van Duitse wetenskaplikes wat baie Nobelpryse ingepalm en tegnologiese wondere tot stand gebring het. Duits het in wese net so belangrik soos Engels en Frans geword.<ref name="Sozusagen1" /> Engels is die Westerse taal wat tans die meeste ter wêreld wydverspreid voorkom en die Duitssprekendes sal nie skroom om Engels te gebruik nie. Baie wetenskaplike werke wat oorspronklik in Duits geskrywe is, is nog nie in Engels vertaal nie. Dit skep probleme. As die wetenskaplikes ook nie hul werk in Engels skryf nie, word hulle en hul goeie werk nie in die buitewêreld raakgesien nie.<ref name="Sozusagen1" /> Taalnavorsers soos Ammon vind dit "fataal" wanneer Duitse politici in die buiteland net Engels praat, veral in lande met belangrike Duitse minderhede soos Brasilië en die VSA. Die politici sal daar tweetalig optree, in Duits en Engels. Dit sou nutteloos wees om Duits aan te leer indien die Duitse politikus, diplomaat of afgevaardigde slegs in Engels praat. Dit werk egter net so teenproduktief wanneer Duitse taalaanleerders in Engels deur Duitssprekendes beantwoord word.<ref name="Sozusagen1">{{Cite web |url=http://cdn-storage.br.de/iLCpbHJGNL9zu6i6NL97bmWH_-bP/_AES/5y8g9Abg/151002_1520_Sozusagen_Deutsche-Sprache-verbreitete-Sprache.mp3 |title=Bayern 2. 2015.''Sozusagen! Deutsche Sprache – verbreitete Sprache.'' 2. Oktober. (Potgooi) |access-date=24 Maart 2016 |archive-date=24 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324034234/http://cdn-storage.br.de/iLCpbHJGNL9zu6i6NL97bmWH_-bP/_AES/5y8g9Abg/151002_1520_Sozusagen_Deutsche-Sprache-verbreitete-Sprache.mp3 |url-status=dead }}</ref> In die jaar 2015 het daar wêreldwyd omtrent 15,46 miljoen mense Duits as vreemdetaal aan verskeie instansies geleer.<ref>[https://de.statista.com/statistik/daten/studie/155012/umfrage/deutsch-als-fremdsprache-2010/ de.Statista.com: Anzahl der Deutsch lernenden Personen in Ländern weltweit (TOP 15) im Jahr 2015]</ref> {| class="wikitable" | colspan="2" |'''Top 15 lande wat Duits as vreemde taal studeer het''' |- |[[Pole]] |2 288 125 |- |[[Groot-Brittanje]] |1 547 994 |- |[[Rusland]] |1 546 062 |- |[[Frankryk]] |1 005 444 |- |[[Oekraïne]] |715 460 |- |[[Oesbekistan]] |508 142 |- |[[Verenigde State van Amerika]] |499 846 |- |[[Turkye]] |467 813 |- |[[Italië]] |434 881 |- |[[Hongarye]] |434 761 |- |[[Nederland]] |411 895 |- |[[Tsjeggië]] |339 941 |- |[[Bosnië en Herzegowina]] |306 947 |- |[[Griekeland]] |268 530 |- |[[Slowakye]] |261 405 |} == Begrippe == : '''1.''' '''DaF''' verwys na ''Deutsch als Fremdsprache'' (Duits as Vreemde taal). Volgens die vergelykende tabel met die gestandaardiseerde [[Europese verwysingskader]] kan die TestDaF (die verskeie eksamens wat onder andere deur skole afgelê word) strek vanaf TDN3 (B2.1.-B2.2), TDN4 (B2.2-C.1.1) tot TDN5 (C1).<ref>[http://www.testdaf.de/fileadmin/Redakteur/PDF/TestDaF/Niveaustufen_GER.pdf TestDaF: GER]</ref> Kortom, tussen B2 en C1. : '''2.''' Die '''Test Deutsch als Fremdsprache''' is 'n toets wat afgelê word wat die voornemende student onder meer die vergunning kan gee om hom of haar by 'n Duitse universiteit of skool in te skryf (waar in die Duits as die onderrigtaal gebesig word), of as uitruilstudent opgeneem te word. : '''3.''' Die '''EWB''' verwys na die ''Einwandererbund'' of immigrantevereniging. == Afrika == === Kameroen === Kameroen het drie regerings agtereenvolgens gehad wat elkeen sy afsonderlike taalbeleid afgedwing het. Aanvanklik word Kameroeners na Europa self gestuur om daar as tolke opgelei te word vir die handel. Later het Engelse Baptiste in plekke soos Victoria Engels as onderrigmedium aangebied, aangesien die kinders van vrygestelde slawe uit die Amerikas, Sierra Leone en Fernando Po reeds 'n Pidginengels gepraat het. Omrede die Baptiste juis sendingwerk gedoen het, was hulle ook gretig om die volkstale te leer ken.<ref name="Todd" /> Op 12 Julie 1884 word ''Kamerun'' amptelik die protektoraat van Duitsland. Die Baptiste het teen daardie tyd reeds 24 sendingstasies gestig wat die volkstaal gebruik het, asook vyf bykomende Engelsmediumskole. Die Engelse Baptiste het nou verslag gedoen aan die Duitssprekende Basel-sendinggenootskappe. Die nuwe sendelinge het twee volkstale (Douala en Mungaka) vanuit Suid- en Wes-Kamerun gebruik om sendingwerk mee te doen. Die Amerikaanse Presbiteriane is toegelaat om in Engels en ander volkstale pleks van Duits as onderrigtaal mee voort te sit. Vir 'n tyd lank is Pidginengels toegelaat om as taal in die handel en weermag gebruik te word. Maar in 1907 besluit Goewerneur Seitz alle onderrig moet voortaan slegs in Duits geskied. Hy was wel bereid om die volkstaal toe te laat, maar het dit probeer ontmoedig: die leerlinge sou tog hul hoërskoolloopbane in Duitsland moes voortsit, want in daardie jare is slegs laerskole, handelskole en seminaarskole in Kamerun aangebied.<ref name="Todd" /> Kameroen het 'n groot verskeidenheid tale, in so 'n mate dat nie een van die volkstale algemeen in al die landstreke gepraat word nie (wat anders is as Swahili in Oos-Afrika, wat tydens kolonisering maklik as lingua franca gebruik kon word). Teen 1910 was die vrees daar dat die een volkstaal die ander sal begin oorheers, wat die een volk meer oorheersend sal maak as ander, wat konflik tot gevolg sou hê. Daarom het die Duitse owerheid op 10 April 1910 aangekondig dat slegs die Duitse taal saam met die onmiddellike volkstaal in die gebied gebruik mag word. Dit was veral gedoen om Douala in te perk wat wydverspreid in die onderrigtaal gebruik is; anders sou die voortgesette neiging meer mag en prestige aan die Doualavolk gegee het. Die daaropvolgende regerings het almal dieselfde gedoen.<ref name="Todd" /> In 1914 breek die Eerste Wêreldoorlog uit en die skole word vir twee jaar lank gesluit. Na afloop van die oorlog palm Frankryk vier-vyfdes van ''Kamerun'' in en regeer uit Parys oor die kolonie. Die Britte het die ander vyfde beheer. Sedert 1921 was Frans die enigste onderrigmedium wat toegelaat is in die Franssprekende Kameroen. Die onderwysers is verbied om die volkstale of Pidginengels te besig. Die hoërskoolloopbane is nou in Frankryk voortgesit. Voor die onafhanklikheid van Kameroen in 1960 was die handboeke op die Kameroense skoolbank presies dieselfde as dié in Frankryk. In die Engelssprekende deel het Brittanje dieselfde beleid soos in Nigerië gehandhaaf: die eerste vier skooljare in die volkstaal, die res van die skoolloopbaan in Engels.<ref name="Todd">Todd, L. 1984. Language options for education in a multilingual society: Cameroon. In: Kennedy, C. (ed.). ''Language Planning and Language Education''. London: George Allen & Unwin. pp. 160-171.</ref> Nietemin het die belangstelling in Duits sedert die jaar 2000 voortdurend bly styg. Teen 2015 het die aantal leerlinge wat Duits studeer, vergeleke met 2010 (en in ooreenstemming met die demografiese ontwikkeling), met 10% gestyg na ongeveer 230 000. Daar is altesaam 2 133 skole wat Duits aanbied. Duits moet egter ook meeding met ander tale soos Sjinees, Spaans, Arabies en Italiaans, maar het gestabiliseer en daarop uitgebou. Dit is hoofsaaklik die gevolge van die meer vrye teuels wat die skole gegee is. Voorheen kry mense die ampstale Engels en Frans as onderrigtale, met Spaans en Duits wat elk tradisioneel in die kurrikulum as die eerste nie-nasionale vreemde taal aangebied is. Maar nou is ook Italiaans, Arabies en Sjinees by die leerplan opgeneem. In party skole is ook as 'n proeflopie verskeie Kameroentale opgeneem. Duits is neffens Spaans in die Franstalige skoolstelsel, naas Engels, die eerste vreemde taal wat onderrig word wat nie die amptelike landstaal is nie. Duitse universiteite het ook heelwat voornemende studente uit Kameroen met sukses gewerf. Teen die Europese Wintersemester 2012/2013 het altesaam 5 833 Kameroense studente by die universiteite ingeskryf; ongeveer soveel as die aantal studente uit die buurland van Duitsland, Frankryk.<ref name="Goethe1" /> In 2008 en 2009 word 'n nuwe onderwysopleidingsentrum in Maroua geopen. Daar kry in die vak Duits in die reël 30 studente per jaar wat die vak studeer: 20 op die voorgraads- en 10 op die meestersgraadvlak. Intussen is daar ook ongeveer 300 voornemende onderwysers wat die vak Duits neem. Ongeveer 120 studeer Duits vanaf die eerste- tot derdejaar wat in die jaar 2012 begin het. Die aantal leerlinge en studente sien soos volg daaruit:<ref name="Goethe1">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz.html |title=Goethe-Institut: Deutsch als Fremdsprache weltweit. |access-date= 8 Julie 2017 |archive-date= 8 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708084244/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe3">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/afr.html |title=Goethe-Institut: Afrika Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 1 September 2017 |archive-date= 1 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170901155510/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/afr.html |url-status=live }}</ref> !colspan="1"|Afdeling |- | 229 200 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 220 457 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 880 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mosambiek === Tydens die Portugese bewind was Duits 'n keusevak in die handjievol hoërskole wat uitgesit was vir die Portugese en diegene wat hul tot die Portugese kultuur assimileer het. Sedert 1975 se onafhanklikheid was daar vir drie dekades geen sprake van Duits in die Mosambiekse klaskamer nie. Weens die besondere band tussen die Volksrepubliek Mosambiek en die DDR, is Duits vir 'n tydjie lank (omstreeks 1978 tot 1981) opsioneel aangebied aan die Univeriteit Eduardo Mondlane in Maputo (vir diegene wat moderne vreemdetale studeer (''letras modernas'').<ref name="Bornscheuer" /> In 2003 rig Mosambiekers wat teen die einde van die 1980's uit die DDR na Mosambiek teruggekeer het, die Ambassade vir die Duitse Bondsrepubliek in Maputo op. Die Deutschen Entwicklungsdienst (DED) was weer betrokke by die ''Deutsch-Mosambikanischen Freundschaftsvereines'' (''Associação de Amizade Moçambique-Alemanha''/AAMA). Later, in 2017, groei ''Centro Cultural Moçambicano-Alemão'' (CCMA) Goethe-Zentrum uit verskeie organisasies. In 2005 was daar 130, in 2010 geen en in 2015 500 volwassenes wat Duits in Mosambiek geleer het.<ref name="Bornscheuer" /> Hoewel Duits in 2017 steeds nie deel van die nasionale skoolleerplan uitmaak nie, is daar tog 'n groeiende belangstelling by beroep-, handel- en buitelandse skole, soos ''Instituto Comercial de Maputo'', ''Instituto Industrial e Comercial da Beira'', ''American International School of Mozambique'' en ''Skandinaviska Skolan i Maputo''.<ref name="Bornscheuer">[https://www.sagv.org.za/files/2019/01/eDUSA-2017-Aus-dem-DU.pdf Bornscheuer, S. 2017. Deutsch in Mosambik. ''eDUSA'', 12(1)]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die aantal leerlinge en studente sien soos volg daaruit:<ref name="Goethe1"/> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe3"/> !colspan="1"|Afdeling |- | 700 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 200 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | (onbekend) || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Suid-Afrika === [[Lêer:OpenAfrica 15 courtyard.jpg|duimnael|350px|regs|Die binnehof van die Goethe-Institut tydens die OpenAfrica-week, 4 Desember 2015, Johannesburg]] Duitsonderrig het sedert 1830 'n amptelike skoolvak in Suid-Afrika geword; na enkele onderbrekings word eksamens vir Duits vanaf 1860 afgelê. In 1918 word leerstoele by die [[Universiteit van Stellenbosch]] en die [[Universiteit van Kaapstad]] ingerig. In die aanvang van die 1960's word aan alle blanke universiteite Duits aangebied en tot die 1970's ook aan vier nieblanke universiteite. By elke groot Afrikaanssprekende blanke skool is "Duits Derde Taal" aangebied,<ref name="edusa7.1">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa7-12-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Augart, J. 2012. (Süd-)Afrikanische Germanistik: Zur Positionierung und Professionalisierung der Germanistik im süd-lichen Afrika. ''eDusa'' 7(1): 7-22 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527131052/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa7-12-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> terwyl Engelse skole se derdetaal meestal Latyn en sporadies Frans was.<ref name="edusa3.2">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_3-08-2_Gesamtausgabe.pdf |title=Rode, R. 2008. Deutschunterricht an südafrikanischen Schulen: Eine Bestandsaufnahme. ''eDusa'' (3):2: 26-28 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527124617/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_3-08-2_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Tot aan die begin van die 1970's was die universiteitstoelatingsvakke hetsy Wiskunde of 'n derdetaal wat in matriek (Senior Sertifikaat) afgelê moes word.<ref name="edusa7.1" /><ref name="edusa3.2" /> Nederlands kon hier nie as derdetaal tel nie, omdat die Wet tot 1983 Afrikaans sinoniem met Nederlands beskou het (lees [[Erkenning van Afrikaans#Republiek van Suid-Afrika|Erkenning van Afrikaans]]). By die destydse Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys is 'n student wat byvoorbeeld Afrikaans wou neem selfs in die 1980's nog aangeraai om Latyn of Duits te ken (ten opsigte van die Afrikaanse grammatika), terwyl 'n voornemende doktorsgraadstudent in hetsy die Afrikaanse letterkundige of grammatikarigting Frans of Duits moes ken:<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/10988/Waarheen%20lei%20universiteitsopleiding%20-%20Fakulteit%20Lettere%20en%20Wysbegeerte.pdf?sequence=3&isAllowed=y Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, "FAKULTEIT LETTERE EN WYSBEGEERTE INLEIDING HET BETREKKING TOT DIE FAKULTEIT LETTERE EN WYSBEGEERTE", pp. 15-16]</ref> {{cquote| Voorgraads: Daar is geen verpligte byvakke nie, maar kennis op matriekvlak van Latyn word aanbeveel en Duits is baie waardevol, omdat kennis hiervan lig op taalverskynsels werp. … Vir die doktorstudie word kennis van Frans of Duits vereis. }} Teologiese studente en alle nagraadse studente in die natuurwetenskappe aan dieselfde universiteit was verplig om minstens 'n leeskennis van Duits te verwerf. Gedurende die honneursjaar van die vakrigting Duits aan dieselfde universiteit het die leerplan onder meer bestaan uit ouer Germaanse tale soos [[Middelhoogduits]], [[Oudhoogduits]] of [[Goties]], waarvan Middelhoogduits verpligtend was. In teenstelling met die Afrikaanse meestersgraad het die student die keuse gehad om nie 'n verhandeling te skryf nie, maar in sy plek wel drie kursusse te voltooi wat afsonderlik skriftelik geëksamineer is. Verder was die algehele boodskap: <ref>[http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/1017/1187 ''Literator''. 1980. Kursusse in letterkunde en taalkunde aan die PU vir CHO. 10 Mei. pp. 37-51.]</ref> {{cquote| Vir die Afrikaner het Duits ’n besondere waarde omdat dit die herkoms van baie Afrikaanse en Nederlandse taalverskynsels en woorde verklaar. Terwyl Afrikaans ’n besondere eenvoudige struktuur het, aangesien feitlik alle fleksies en uitgange verdwyn het, het Duits ’n besonder sintetiese, gekompliseerde struktuur met geweldig baie vorme en uitgange. Juis daarin is die besondere vormende waarde van Duits geleë. Dit dwing die gebruiker tot presiese en suiwer gedissiplineerde uitdrukking en denke. ’n Nagraadse studie kan die student tot of ’n taal- of ’n literatuurwetenskaplike vorm wat as navorser of/en universeiteitsdosent ’n bydrae tot die geesteswetenskap kan lewer. }} Sedert die laat-1970's (veral na afloop van die Soweto-opstande), word die derdetaalvereistes toenemend afgeskaf (met die uitsondering van Latyn, [[Latynonderrig#Afskaling sedert 1990's|wat tot November 1994 kragtens die wet verpligtend was vir regstudente]], ongeag die universiteite se outonomie), wat die teruggang van Duits bewerkstellig. Ander sien weer die groot agteruitgang in die jare 1989 tot 1992, toe onderwyshulpbronne meer onder alle skole verdeel moes word en Duits as taalvak weens rasionalisering geskrap moes word. Die Duitse onderwysers en dosente is sodoende drasties verminder.<ref>[https://books.google.co.za/books?id=MZXoBQAAQBAJ&pg=PA1220&lpg=PA1220&dq=%22Deutsche+Sprache+im+Kontakt+in+S%C3%BCdwestafrika%22&source=bl&ots=ERq0CoXkOF&sig=IMUVDAAO3pcDa_JzJrLaFc8qFcU&hl=af&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Afrikaans&f=false Ammon, U. 2014. ''Die Stellung der deutschen Sprache in der Welt''. Walter de Gruyter, S. 1028]</ref><ref name="edusa7.1" /> Teen 1994 word die Europese tale oorwegend as "elitisties" beskou, met die uitsondering van die oudkoloniale tale soos Frans, Portugees en Engels wat skielik as "Afrikatale" beskou word. Teen 2007 was daar meer as 10 000 skoolleerlinge landwyd wat die taal in 89 skole kon leer; asook die drie internasionale Duitse skole in Kaapstad, Johannesburg en Pretoria. Die onderwysvlak wissel wel: Ogwini High School (in die Durbanse Township Umlazi) is byvoorbeeld die eerste townshiphoërskool in Suid-Afrika wat tot B1-vlak volgens die [[Europese verwysingskader]] aanbied, terwyl die Wartburg-Kirchdorf-Schule in KwaZulu-Natal vir sy Duitse moedertaalsprekers C1 aanbied.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mangos, S. 2007. Südafrikas Interesse am Deutschen Sprachdiplom der KMK wächst. ''eDusa'' 1(1): 29-33 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125206/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Teen 2008 was daar 8 406 skoliere wat Duits as vreemde taal geleer het (vanaf Graad 1 tot Graad 12).<ref name="edusa3.2" /> Teen 2012 was daar reeds 13 universiteite in Suid-Afrika oor wat Duits aangebied het, waarvan drie egter reeds hul programme verminder het. Die [[Universiteit van Limpopo]] sluit sy Duitse Departement in 2007, die Universiteit van Johannesburg sluit sy Departement in 2012 (of, soos gestel word: ''Obwohl die Deutschabteilung nicht offiziell geschlossen wird, werden neue Studierende im Fach Deutsch nicht zugelassen.''),<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Baker, A. 2012. Die Deutschabteilung der Universität Johannesburg. ''eDUSA'' 7(1):6 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125206/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_2-07-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> terwyl [[Unisa]] (wat in 2004 die tweede grootste Germanistiekafdeling gehad het naas Stellenbosch, maar teen 2012 slegs eerstejaarsmodules aanbied)<ref name="edusa7.1" /> syne sluit in 2016.<ref>[https://web.archive.org/web/20160111091231/http://www.unisa.ac.za/Default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=97376 Afrikaans & Theory of Literature : Attention World Languages students] Dear German Student<br /> <br /> Please note that the Senate of Unisa has decided to discontinue GEM1501 and GEM502 from 2016. The offering of these two modules is not viable anymore in view of very low student enrollment figures.<br /> This descision means the following:<br /> Although students can still register for both GEM1501 and GEM1502 for the second semester of 2015, no new registrations for GEM1501 or GEM1502 will be allowed for 2016;<br /> Students who have failed the GEM1501 module during the May/June 2015 examination period and who has received admission to write a supplementary examination or has received an aegregrot examination, will get a second examination opportunity during the October/November 2015 examination.<br /> Students who fail the GEM1502 module during the October/November 2015 examination period and who has received admission to write a supplementary examination or has received an aegregrot examination, will get a second examination opportunity during the May/June 2016 examination.</ref> Die leerstoel "Germanistiek" word uit die voormalige agt slegs by twee universiteite nog aangebied: die Universiteit van Stellenbosch en die Universiteit van die Witwatersrand.<ref name="edusa7.1" /> Die Universiteit van Kaapstad het reeds sedert 2010 nog Duits in die eerste- en tweedejaar aangebied en kan daarom nie meer as hoofvak gekies word nie. Tog het die honneursjaar behoue gebly.<ref name="edusa7.1" /> Hier volg enkele tabelle volgens studentetal aan universiteite. {| class="wikitable" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van Stellenbosch''' volgens modules |Module |'''1998''' |'''1999''' |'''2000''' |'''2001''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |- | rowspan="2" |1ste jaar |Duits 178 |130 |102 |136 |148 |128 |156 |138 |170 |141 |171 |156 |160 |- |Duits 188 |47 |37 |41 |23 |24 |34 |36 |25 |39 |32 |32 |24 |- | rowspan="2" |2de jaar |Duits 278 |28 |63 |48 |76 |49 |49 |51 |58 |70 |67 |96 |80 |- |Duits 288 | | | | |10 |13 |16 |19 |20 |22 |15 |15 |- | rowspan="2" |3de jaar |Duits 318/348 | |14 |19 |18 |16 |7 |12 |10 |12 |11 |13 |13 |- |Duits 328/358 | | | | |3 |5 |4 |11 |5 |10 |10 |13 |- |Honneursjaar 4de jaar |Duits 778 |1 |5 |1 | | | |1 |2 |2 |3 |1 |3 |- |H.O.D. 4de jaar |H.O.D. |1 |3 |1 | |2 |3 | | |2 |2 | |3 |- |5de jaar |MA | | | | | | | |1 |1 |4 |4 |1 |- |6de jaar |DLitt / PhD | | | | | | | | |1 | |2 |3 |- | |Totale aantal studente |'''221''' |'''241''' |'''261''' |'''277''' |'''236''' |'''267''' |'''258''' |'''296''' |'''291''' |'''322''' |'''331''' |'''315''' |} Die Universiteit van Stellenbosch toon in bogenoemde tabel 'n bestendige groei.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Von Maltzan, C. 2009. Die Deutschabteilung der Universität Stellenbosch. ''eDUSA'' 4(1): 42-51 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527124644/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" | colspan="2" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van Pretoria''' volgens modules |'''2001''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |'''2010''' |'''2011''' |- | rowspan="2" |1ste jaar |DTS 104 |57 |70 |90 |89 |72 |69 |86 |64 |53 |70 |90 |- |DTS 123 | |16 |20 |14 |12 |10 |20 |15 |11 |19 | |- | colspan="2" |2de jaar |9 |14 |10 |12 |10 |8 |9 |8 |10 |11 |36 |- | colspan="2" |3de jaar |5 |4 |11 |5 |7 |2 |3 |2 |6 |6 |8 |- | colspan="2" |Vakdidaktiek |2 |2 |0 |6 |0 |2 |1 |1 |1 |2 |3 |- | colspan="2" |Honneursjaar |2 |0 |1 |2 |0 |1 |2 |0 |1 |2 |3 |- | colspan="2" |MA |1 |4 |3 |2 |0 |1 |2 |2 |1 |1 |1 |- | colspan="2" |DLitt |1 |1 |1 |1 |1 |1 |2 |2 |1 |1 |1 |- | colspan="2" |Totaal |'''77''' |'''111''' |'''136''' |'''131''' |'''102''' |'''94''' |'''125''' |'''94''' |'''84''' |'''112''' |'''142''' |} Die [[Universiteit van Pretoria]] bly ook bestendig.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mühr, S. 2011. Das Fach Deutsch an der Universität Pretoria. ''eDUSA'' 6(1):48-59 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125415/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |Aantal studente van die Duitse Departement aan die '''Universiteit van die Vrystaat''' volgens modules |'''2012''' |'''2013''' |'''2014''' |- |DTS 154 |28 |30 |21 |- |DTS 164 |18 |26 |21 |- |DTS 114 |12 |7 |8 |- |DTS 124 |12 |7 |7 |- |DTS 214 |5 |5 |4 |- |DTS 224 |5 |5 |5 |- |DTS 314 |6 |4 |5 |- |DTS 324 |4 |4 |4 |- |MDU124 (Methodik DaF) |0 |3 |0 |- |Hons |DTS 601: 2 DTS 602: 1 DTS 603: 1 |DTS602: 2 DTS 603: 2 |DTS602: 1 DTS 603: 1 DTS 604: 1 DTS 605: 1 |- |MA |0 |0 |0 |- |PhD |0 |0 |0 |} Sedert 2003 is nie een enkele MA-verhandeling in Duits aan die Universiteit van die Vrystaat geskryf nie. Die teruggang kan deels toegeskryf word aan die 14 Vrystaatse skole in die jaar 2000 wat Duits aangebied het, wat verminder het tot die enkele 4 skole in die jaar 2014. By die Universiteit van die Vrystaat was die Duitse afdeling die kleinste van die Departement Afrikaans, Nederlands, Duits en Frans in die jaar 2014. Daar is wel sedert 2013 moeite gedoen om buitelandse navorsers te lok, met werkswinkels en ander akademiese “kruisbestuiwing” wat plaasgevind het.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa9-14-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Van den Berg, C. & Smuts, I. 2014. Deutsch an der University of the Free State. ''eDusa'' 9 (1): 25-30 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125530/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa9-14-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> Naas die universiteite en rasionalisering wat Duits in Suid-Afrika in die gesig gestaar het, of steeds in die gesig staar, is daar ook ander probleme: : - Voor die 1980's was die leerboeke in der waarheid grammatikaboeke wat uitsluitlik deur Suid-Afrikaanse niemoedertaalsprekers geskryf is en wat swaar op vertaling gesteun het. Voorbeelde sluit in ''Moderne Duitse Grammatika'' en '' 'n Duitse taal- en leerboek ''. Dikwels het die Suid-Afrikaanse leerling nie 'n benul gehad wat in Duitsland of die Duitse kultuur self aangaan nie. Die pligleesstof was ''Der Töpfer von Kandern'' (Hermine Villinger) of ''Emilia Galotti'' (Lessing). Die grootste onderskeid tussen die voormalige en huidige Duits as Vreemde taalonderrig was die grammatika wat baie meer sterk benadruk is as die gesproke Duits. Voorsetsels, werkwoordtye, tydvorme en alle ander grammatikareëls moes leerders in hul slaap kon opsê.<ref name="edusa3.2" /> Inderdaad kon die leerders baie formele en oudmodiese Duits skrywe, maar geen Duits praat nie. Ook baie Duitsonderwysers het nie goed Duits bemeester nie, juis omdat hulle ook volgens die Grammatika-Vertalingsmetode geleer het. Die letterkunde het dikwels wel uit die klassieke tekste bestaan, onder meer die Van Schaik-reeks, wat ''Wilhelm Tell'' insluit (leeslyste kan in die ou [http://www.sagv.org.za/publikationen-publications/edusa/dusa-inhalte/ DUSA-tydskrifte] gevind word wat jaar op jaar per provinsie verskil het). Die onderwysers het egter self nie oor baie bronne beskik nie: inligting was moeilik om te bekom en die onderwysers self was van die wêreld afgesonder. Daar was geen internet nie, die onderwysers het dikwels ver van die hoofstede gebly, daar was meestal een Duitse onderwyser per skool, die vakkolleges was nie so maklik bereikbaar nie (en probleme moes dikwels self opgelos word), resente Duitse handboeke was moeilik bekombaar, en Duitse koerante en tydskrifte het so te sê glad nie bestaan nie. Waar die Duitse onderwysers wel bymekaar kon kom, was die hooftema gewoonlik die matriekeksamen. Daar was geen tyd om die ontwikkeling van die didaktiek en landkunde en/of die Duitse taal te bespreek nie. Beurse om oorsee te gaan leer was vir die gewone onderwyser eenvoudig onbekend. Uitruilstudenteprogramme was daar ook nie. Die onderwyser en leerling kon dus nie moderne en gesproke Duits leer nie. Onsamehangende en dikwels niksseggende (maar grammatikaal-korrekte) uitdrukkings moes geleer word soos: * ''Die deutsche Sprache ist meinem Freund geläufig.'' * ''Ich bin dem Lehrer gram.'' * ''Der Wagen entschwand seinen Blicken.'' * ''Der Knabe schämt sich seines Bruders.'' Verder was spreekwoorde en uitdrukkings seer geliefd.<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_5-10-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Immelman, B. 2010. Der fremdsprachliche Deutschunterricht – damals und heute: Entwicklungen der letzten 40 Jahre aus der Sicht einer erfahrenen DaF-Lehrerin. ''eDusa'' 5(1):49-50 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125057/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_5-10-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> F.D. Du Plooy lig reeds by sy intreerede in 1976 getiteld "Het die onderrig van Duits in ons skole die breë weg betree?" die volgende probleme by Afrikaanse skole uit:<ref>[https://repository.nwu.ac.za/items/2304dc5c-31e8-42a3-b103-72e8049a09f9 Du Plooy, F.D. 1976. Het die onderrig van Duits in ons skole die breë weg betree? Intreerede. Departement Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]</ref> * Dikwels word Duits op skole geneem bloot as gevolg van 'n beperkte vakkeuse, op aandrang van die ouers, of valse verwagtinge wat die studentelewe kan bied (waar Duits dikwels 'n verpligte vak was). * Die oorvol Duitse klasse lei dikwels tot minder individuele aandag van die onderwyser se kant af. * Duits kan nie binne vier jaar aan die hoërskoolleerling geleer word nie; nog minder kan skoolplanne van moedertaalsprekers uit Duitsland met derdetaalaanleerders in Suid-Afrika vergelyk word. * Duits is 'n taal wat te ingewikkeld is vir leerlinge met "'n beperkte intelligensie of 'n ondergemiddelde taalgevoel". Daarom is die "sogenaamde kultuurwaarde van Duits vir vroeë en soms gedwonge skoolverlaters […] van nul en gener waarde". Die Duitse taal behoort eintlik net vir die voornemende universiteitstudent of die linguïs toelaatbaar te wees. * Die onderwysers is so gefokus op die eindeksamen en om soveel leerlinge moontlik te laat slaag. Die voorbereiding van die eksamen, vir so 'n komplekse taal, het dikwels gepaard gegaan met drilwerk. Nadat vasgestel is wat die eksaminator verlang, word slegs daarop gekonsentreer. Die grammatika word tot in die fynste detail elkeen afsonderlik behandel. In Standerd 9 en 10 word die Nachdem-sinne in die lydende vorm en die voorwaardesinne in die konjunktief veral baie benadruk. Praatgerigtheid het in wese nie bestaan nie. * Dikwels lê die fout by die skoolhoof self wat prestasiegerig is en druk op die onderwysers uitoefen om toe te sien dat die leerlinge alle moontlike en voorgeskrewe vrae met die antwoorde bekom en soos 'n resitasie kon opsê. * Du Plooy is gekant teen "Duitse kultuurleer", waar die werk gelees word wat in Duits is, maar die vrae en antwoorde in die moedertaal van die leser voltooi word. * Die groot kopseer bly: Die een groep pedagoge beklemtoon die studie van die grammatika en die ander groep wil dat die kind die grammatika self moet ontdek. Du Plooy is van mening die leerling kan nie vanself weet hoe om 'n sin aan mekaar te timmer nie. * Die universiteite kla steen en been die eerstejaars kan geen korrekte sinne bou nie. In 1975 het 35 persent van die eerstejaarstudente in die B.A.-groep in die eenvoudigste taaltoets gedruip; ongeveer dieselfde persentasie was grensgevalle. * Die grootste probleem is die min kontak met Duitssprekendes: "Die Duitsleerling hoor by ons ongeveer 1/43ste soveel Duits soos die Duitse kleuter in sy voorskoolse jare. Waar, hoe, wanneer en met wie kan ons leerlinge op die platteland Duits leer praat soos maar net byvoorbeeld 'n tweede taal? Mens leer 'n vreemde taal nie in die klaskamer praat nie maar tussen vriende, by maats, op straat, in anderstalige gemeenskappe. Met wie moet ons plattelandse leerlinge Duits praat as daar in 'n gebied van honderde vierkante kilometers geen enkele Duitssprekende te vinde is nie?". Die wil om Duits te praat is eenvoudig net nie daar nie. Op hierdie wyse het Duits soortgelyk geword aan 'n dooie taal soos Oudgrieks en Latyn. * Die hoor-en-sê-metode gaan egter afhang van die leerder self: party sal verkies om net te kommunikeer, ander sal eers die taal verstaan indien die grammatika volledig verduidelik is. Vier jaar is ook eenvoudig te min om volgens hierdie hoor-en-sê-metode te leer. Daar moet grammatikaleer by betrokke wees. Tönsing bou verder aan sy kollega se sienings uit.<ref>[https://repository.nwu.ac.za/items/e08a002c-63e5-4d61-8f1a-fa43bb9a3e0b Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys Intreerede. Departement Duits aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]</ref> * Drie belangrike verskille tussen 'n Afrikaanstalige hoërskoolleerling wat Duits wil leer en 'n Duitse kleuter, wat tot die Afrikaanstalige hoërskoolleerling se nadeel strek, is die gemotiveerdheid tot selfuiting in Duits, blootstelling aan ander tale en die ingewikkelde intrinsieke struktuur van Duits. Die vierde verskil strek wel tot die Afrikaanssprekende se voordeel: hy is al in staat om waar te neem, uit te sonder, 'n reël af te lei en toe te pas. * Die motivering van onbekwame onderwysers by die juniorklasse kan die hele klas verongeluk: "Die eise wat aan die leerlinge gestel word, is dikwels so minimaal dat ons eerder van ondervoeding as van opvoeding moet praat, en die begaafder leerling keer sy rug beledig en vol veragting op die vak, terwyl die luiaard en die onbegaafde, om minder prysenswaardige oorwegings, die vak dalk nog mag kies." * Die klaskamertyd vir Duits is te min en te veel Afrikaans word in hierdie klaskamers gebruik. Na elke lang skoolvakansie word heelwat van die woordeskat vergeet, juis omdat die omgang met Duitssprekendes meermaal afwesig is. * "Die opvatting oor die waarde van grammatika mag gedurende die laaste vyftig jaar verander het, maar die ervaring het baie duidelik geleer dat by die onderrig van Duits sonder sistematiese grammatika, die resultaat onbevredigend bly." * "In 'n toenemende mate moet die Duitsdosent die frustrerende ervaring deurmaak dat sy eerstejaarstudente nog hoegenaamd geen Duitse prosawerk selfstandig gelees het nie, dat hulle nie die eenvoudigste gedagtegang in Duits kan formuleer nie en dikwels nog nooit van 'n basiese taalreël gehoor het nie." * Die Suid-Afrikaanse student is wel in die 1970's ontvankliker vir die letterkunde wat skoonheid en waarheid betref as die Europese eweknie wat norme verwerp, anti-outoritêr is, "entoesiasme as kinderagtig verag en sinies of blasé herkoms en tradisie, die geskiedenis en sy verpligting verwerp en uit vrees vir 'n derde wereldoorlog in 'n geestelike vakuum ontvlugting soek". Aan die ander kant was die Suid-Afrikaanse student hoofsaaklik kritieklose, oordeellose napraters en aanvaarders van elke outoriteit, wat in skrille teenstelling was met die anti-outoritêre opleiding oorsee wat dikwels rewolusie bloot ter wille van rewolusie aangehang het. Teen die 1980's was die nuwer metode ingevoer om meer kommunikatief-pragmaties te wees; maar die aantal leerdergetalle word toe reeds al hoe minder (want baie universiteite stel Duits nie meer as vereiste nie). Soos die onderriggehalte verbeter het, word die staatsgeld egter minder gemaak. Teen die tyd toe die post-Apartheidregering se nuwe kurrikulum Duits weer toegelaat het, en eksamens moontlik gemaak het, was dit reeds te laat. 'n Verdere spyker in die doodskis was die post-1994 Suid-Afrikaanse onderwysstelsel wat weer teruggekeer het op die oordosis donkiewerk van huiswerk en opstelleskryf, wat glad nie kommunikatief-pragmaties is nie. Die Staat het hom ook nie sommer deur die [[Europese verwysingskader]] laat voorskryf nie. In die praktyk sou die Suid-Afrikaanse leerder hoogstens met die matrieksertifikaat Vlak-A1 in Duits kon bereik.<ref name="edusa3.2" /> : - Die Germanistiek in Suid-Afrika is nog te literêrwetenskaplik ingesteld, wat nie altyd strook met die behoeftes van die pragmatiese aanleerders wat Duits so gou moontlik wil aanleer om in 'n kits 'n goeie beroep los te slaan nie. Party universiteite bied wel blitskursusse aan, soos "Sakeduits", "Duits vir sake- en toerismepraktyk" en "Wetenskapsduits", of maak van Duits 'n pligvak by hul verskeie kursusse.<ref name="edusa7.1" /> : - Heelwat universiteite het moeite om studente sonder voorkennis en studente met matriekkennis van Duits gelyktydig te akkommodeer.<ref name="edusa6.1">{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |title=Mbohwa-Pagels, K. 2011. DaF im Kontext der sich wandelnden Rahmenbedingungen für Sprach- und Literaturstudien: Lehrer- und Lernerperspektiven an der „School of Literature and Language Studies / University of the Witwatersrand“ ''eDusa'' 6 (1): 33-47 |access-date=16 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527125415/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/edusa6-11-1_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> : - Duits ding op universiteit met ander tale soos Sjinees, Frans, Zoeloe, Xhosa en selfs Afrikaans mee. Vergeleke met ander Europese tale het Duits onder Suid-Afrikaners ook dikwels 'n "beeld"-probleem: Frans en Spaans word as "sjiek" en "sexy" ervaar (en ook die lingua franca van baie lande), terwyl Duits tot die DACH-lande beperk is en steeds die verstokte beeld en assosiasie-wurgketting dra: Oktoberfest, Lederhosen, Autobahnen, motorfabrikate, voorliefde vir ordelikheid, stiptelikheid, Nazi's ens. Boonop word Duits ook as "moeilik" ervaar, om maar die „der-die-das/des/dem/den“-voorbeelde van 'n ondeursigtige grammatika te noem.<ref name="edusa6.1" /> : - 'n Verdere probleem is die kultuuragtergrond van die leerder wat nie altyd deur die merker in ag geneem word nie. Die groep wat heel goed behoort te vaar met die aanleer van Duits is diegene met Afrikaans (L1 – Moedertaal) – Engels (L2 – Tweedetaal) – Duits (L3 – Derdetaal ), juis omdat Duits veel nader aan Afrikaans is wat sinsbou en woordeskat betref. Die Afrikaanse groep maak wel taalfoute deur sy Afrikanerismes en ingeburgerde Anglisismes<ref>{{Cite web |url=http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-2_Gesamtausgabe.pdf |title=Baker, A. 2009. Der Fremdheitseffekt als Faktor im Fremdsprachenunterricht. ''eDusa'' 9(2):11-16 |access-date=18 September 2016 |archive-date=27 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527131030/http://www.sagv.org.za/files/2016/03/eDUSA_4-09-2_Gesamtausgabe.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Meisten Unfälle passieren'' ((Die) meeste ongelukke gebeur...) * ''Meisten Wochenende faulenzen ich zu Hause'' ((Die) meeste naweke lê ek lui by die huis rond ) * ''Am Ende des Tags'' (Aan die einde van die dag*... = uiteindelik, op die ou end, per slot van rekening, ten slotte) * ''So, ich empfehle'' (So, ek groet...) * ''So, für 30 Tage'' (So, vir 30 dae...) * ''Geld / Zeit spandieren'' (geld / tyd spandeer* = geld uitgee / tyd bestee) maar ook hiperkorreksie, soos die [[Om-te-infinitiefkonstruksie|''um zu'' ("om te")]] doelbewus te vermy deur die Engelse patroon na te aap wat slegs van "to" gebruikmaak, soos byvoorbeeld te sien by: * ''Peter rennt hinterdrein, seinen Hund zurück'''zu'''bringen.'' * ''Die Mutter und Schwester kommen '''zu''' sehen was passiert ist.'' Diegene met Engels (L1) – Afrikaans (L2) – Duits (L3), put wel voordeel uit hul Germaanse taal, maar sukkel weer met die sinsbou. Dit blyk ook dat die Engelssprekendes selde of geensins van hul Afrikaanse kennis gebruik maak nie. Hulle ervaar dan ook nie die vreemdheidseffek of hiperkorreksie soos die Afrikaanssprekendes dit sal ervaar nie. 'n Soortgelyke probleem ontstaan ook onder diegene met Zoeloe (L1) – Engels (L2) – Afrikaans (L3) – Duits (L4). Al het die Zoeloesprekendes dikwels Afrikaans geleer, gebruik hulle steeds Engels as kruk. Dit word veral weerspieël in die sinsbou wat 'n duidelike Engelse patroon het (Engels is dikwels die hoërskoolonderrigstaal van die Zoeloesprekendes): * ''Die Hund ist rennen weg.'' (The dog is running away.) * ''Vater ist springen in zu die wasser.'' (Father is jumping into the water.) * ''Die hund rennen hinaus die Tür.'' (The dog runs out the door.) * ''Der Junge wache die hund springen.'' (The boy is watching the dog jump.) * ''Der Vater mangel zu gefangen die hunde.'' (The father needs to catch the dog.) * ''Die Vater und die Junge waschen die Hund zu kriege in die Wasser.'' (The father and the boy watch the dog get into the water.) * ''Die Vater kriege in die Wasser so das die Hund will kriege in die wasser mit ihm. Die Hund waschen die Vater in die wasser und kriege in die wasser zu.'' (The father gets in the water so that the dog will get in the water with him. The dog watches the father in the water and gets in the water too.) Nog 'n uitsonderlike probleem onder baie van die Zoeloesprekendes is die woordkeuse wat eerstens toon dat die Duitse woordeskat vir hulle onbekend is, en tweedens die keuse wat gemaak word so naby moontlik aan die Engelse woordeskat moet lyk: {| class="wikitable" |Foutiewe Duits |Engels |Korrekte Duits |- |''Wenn Medizin ricke nicht arbeit meine Familie nehmen ihn order er zu krankenhaus.'' |When medicine does {die Ricke = a doe} not work my family takes him or her to hospital. |· Wenn die Medizin nicht wirkt/hilft, bringt meine Familie ihn ins/zum Krankenhaus. · Meine Familie bringt ihn ins/zum Krankenhaus, wenn die Medizin nicht wirkt/hilft. |- |''Wie respekt jeden anderen.'' |We respect each other. |· Wir respektieren uns gegenseitig; · Wir achten uns gegenseitig; · Wir respektieren einander; · Wir begegnen uns mit Respekt; · Wir gehen respektvoll miteinander um; · Wir begegnen uns respektvoll |- |''Sie ist ein groß Fächer von romantisch komödie Film.'' |She is a big fan of romantic comedy films. |· Sie ist ein großer Fan von romantischen Comedy-Filmen. · Sie ist ein großer Fan von romantischen Komödien. |- |''Das ist alle etwa mein Famile.'' |That is all about my family. |· Das ist alles über/zu meine(r) Familie. · Das ist alles wichtige zu/über meine(r) Familie. |- |''Mein Vater ist arbeitet...'' |My father is working... |· Mein Vater arbeitet… |} Hier volg die aantal leerlinge en studente van die Duitse taal in Suid-Afrika:<ref name="Goethe3" /> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal !colspan="1"|Afdeling |- | 9 879 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 908 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 871 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 557 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} ==== Skole ==== ===== Wes-Kaap ===== Hier volg die aantal leerlinge wat Duits leer aan enkele Wes-Kaapse skole (2016):<ref>{{en}} [http://wcedemis.pgwc.gov.za/wced/findaschool.html Find a School van die WKOD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414055823/http://wcedemis.pgwc.gov.za/wced/findaschool.html |date=14 April 2016 }}. URL besoek op 13 Januarie 2017.</ref> {| class="wikitable" |'''Skool''' |'''Vak''' |'''Graad 10''' |'''Graad 11''' |'''Graad 12''' |'''Totaal''' |- |Deutsche Internationale Schule Kapstadt |Duits Huistaal |56 |27 |46 |129 |- |Abbott's College (Milnerton) |Duits Huistaal |1 |0 |0 |1 |- |[[Paul Roos Gimnasium]] |Duits Huistaal |0 |1 |0 |1 |- |Rundle College |Duits Huistaal |0 |0 |1 |1 |- | | | | | | |- |Aurial College (Oudtshoorn) |Duits Tweede Addisionele Taal |36 |17 |34 |87 |- |Hoërskool Livingstone |Duits Tweede Addisionele Taal |36 |11 |23 |70 |- |Hoërskool Tygerberg |Duits Tweede Addisionele Taal |11 |29 |12 |52 |- |Hoërskool Bloemhof |Duits Tweede Addisionele Taal |19 |14 |14 |47 |- |Deutsche Internationale Schule Kapstadt |Duits Tweede Addisionele Taal |26 |11 |9 |46 |- |Hoërskool Oudtshoorn |Duits Tweede Addisionele Taal |21 |12 |8 |41 |- |[[Paul Roos Gimnasium]] |Duits Tweede Addisionele Taal |12 |15 |8 |35 |- |[[Hoër Meisieskool Rustenburg]] |Duits Tweede Addisionele Taal |16 |10 |7 |33 |- |Hoërskool Stellenberg |Duits Tweede Addisionele Taal |12 |13 |7 |32 |- |Hoër Meisieskool Paarl |Duits Tweede Addisionele Taal |5 |15 |11 |31 |- |[[Hoër Meisieskool La Rochelle]] |Duits Tweede Addisionele Taal |7 |11 |12 |30 |- |Hoërskool Parel Vallei |Duits Tweede Addisionele Taal |8 |5 |6 |19 |- |[[Hoërskool D.F. Malan]] |Duits Tweede Addisionele Taal |11 |6 |0 |17 |- |[[Bridge House School]] |Duits Tweede Addisionele Taal |5 |5 |6 |16 |- |Hoërskool Stellenbosch |Duits Tweede Addisionele Taal |6 |5 |5 |16 |- |Hoërskool Overberg |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |5 |8 |13 |- |Herschel Meisieskool |Duits Tweede Addisionele Taal |4 |1 |6 |11 |- |[[Rynse Hoër Meisieskool]] |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |6 |7 |- |Abbott's College (Kaapstad Middestad) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |2 |4 |6 |- |[[Hoërskool Strand]] |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |4 |2 |6 |- |Hoërskool Kampsbaai |Duits Tweede Addisionele Taal |2 |2 |1 |5 |- |Hoërskool Vishoek |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |1 |3 |5 |- |Abbott's College (Milnerton) |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |1 |2 |- |Summit House – Tuine (Kaapstad) |Duits Tweede Addisionele Taal |2 |0 |0 |2 |- |Hoër Jongenskool Paarl |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Somerset-Wes Privaatskool |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Hoërskool Westerford |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |1 |2 |- |Curro Durbanville |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoërskool Hermanus |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoër Jongenskool Rondebosch |Duits Tweede Addisionele Taal |1 |0 |0 |1 |- |Hoërskool York (George) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |St. George's Grammar School |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Mountain View Akademie |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Silvermine Akademie |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |1 |0 |1 |- |Hoërskool Fairmont |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |- |Hoërskool Gimnasium  (Paarl) |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |- |Worcester Gimnasium |Duits Tweede Addisionele Taal |0 |0 |1 |1 |} == Europa == In Europa is die aantal Duitslerendes altesaam 9 395 401 mense in 2015. Dit is sowat 60,79% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 8 036 768, wat op 'n groeikoers toon van '''16,91%+'''<ref name="GoetheEUR">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/eur.html |title=Goethe-Institut: Europa Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406151326/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/eur.html |url-status=live }}</ref> === België === [[Lêer:Lille - Goethe-Institut.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Rysel, België]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 128 316 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 110 350 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 11 720 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 5 100 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bosnië en Herzegowina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 306 947 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 268 359 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 30 588 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 5 324 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bulgarye === [[Lêer:Гьоте институт, София, България.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Sofia, Bulgarye]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 99 784 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 97 958 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Denemarke === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 219 474 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 218 982 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 492 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Estland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 17 520 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 16 011 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 209 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 300 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Finland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 47 724 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 37 697 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 9 716 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Frankryk === [[Lêer:Goethe-Institut, Bordeaux, July 2014 (02).JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Bordeaux, Frankryk]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 005 444 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 998 749 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 168 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Griekeland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 268 530 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 236 142 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 723 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 27 976 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Groot-Brittanje === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 547 994 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 533 840 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 11 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Hongarye === [[Lêer:Goethe-Institut Hungary.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Boedapest, Hongarye.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 434 761 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 426 570 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 613 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ierland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 60 554 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 54 964 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 200 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Italië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 434 881 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 398 483 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 30 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kosovo === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 600 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 600 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kroasië === [[Lêer:Goethe Institut 17 lipnja 2008.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Kroasië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 170 000 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 170 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Letland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 24 724 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 22 337 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 039 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Litoue === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 34 328 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 28 715 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 833 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 780 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Malta === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 646 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 171 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 475 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Masedonië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 63 598 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 61 257 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 341 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Montenegro === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 6 524 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 6 164 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 360 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nederland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 411 895 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 380 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 29 308 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 300 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Noorweë === [[Lêer:Goethe Institut Oslo.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Oslo, Noorweë.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 73 864 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 73 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 617 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Pole === [[Lêer:Goethe Institut Krakau Bibliothek Rafal Sosin.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutbiblioteek in Krakau, Pole.]] [[Lêer:Now33DSC 1120.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Warskou, Pole.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 288 125 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 139 070 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 96 555 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 49 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Portugal === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 273 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 467 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 032 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Roemenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 205 462 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 173 168 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 30 455 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Swede === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 96 888 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 91 368 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 934 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 426 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Serwië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 139 067 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 135 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 291 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Siprus === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 699 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 418 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 740 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Slowakye === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 261 405 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 253 759 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 506 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 805 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Slowenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 63 867 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 63 728 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Spanje === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 153 076 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 87 758 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 626 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 51 347 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Tsjeggië === [[Lêer:Praha 2005-09-20 Goethe Institut-00.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in Praag, Tsjeggië.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 339 941 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 316 409 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 20 694 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 220 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Turkye === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 467 813 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 450 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 8 705 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ysland === In die skooljare 2015-2017 is Spaans en Duits op skool die geliefdste derdetaal naas Deens en Engels (laasgenoemde twee is dikwels pligvakke). Duits het egter veld teen Spaans begin verloor, en in die skooljaar 2012-2013 het die aantal leerlinge wat Spaans leer die Duitsleerlinge uiteindelik verbygesteek. Hierdie volgehoue tendens duur die afgelope jare steeds voort. In die skooljaar 2016-2017 leer 4 200 leerlinge Spaans, en 3 837 Duits. Die skooldogters is meer geneig om Spaans te leer: daar was jaarliks vanaf 2015 tot 2017 omtrent 2 500 ingeskrewe dogters in die Spaanse klas; maar wel 1 900 in die Duitse klas. Duits is gewilder onder die seuns in dieselfde skooljare (2015-2017): omtrent 1 900 leer Duits, meer as 1 600 leer Spaans.<ref>{{Cite web |url=https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2015-2017/ |title=Statice.is: "Slightly fewer students at the upper secondary level learn foreign languages" (14 March 2018) |access-date=23 Januarie 2019 |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://archive.ph/20190123165205/https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2015-2017/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2014-2015/ |title=Statice.is: Almost three out of four students at the upper secondary level learned foreign languages in 2014–2015 (23. November 2016 ) |access-date=23 Januarie 2019 |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://archive.ph/20190123164648/https://www.statice.is/publications/news-archive/education/foreign-language-study-in-upper-secondary-education-2014-2015/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheEUR" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 677 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 547 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 87 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 43 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Midde-Ooste == In die Midde-Ooste is die aantal Duitslerendes in 2015 altesaam 310 904 mense. Dit beslaan sowat 2,01% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 212 570, wat op 'n groeikoers toon van '''46,26%+''' die afgelope 5 jaar.<ref name="GoetheMO">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/nam.html |title=Goethe-Institut: Naher und Mittlerer Osten Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 4 Februarie 2016 |archive-date= 4 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204193928/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/nam.html |url-status=live }}</ref> === Afghanistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 10 064 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 777 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 700 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bahrein === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 224 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 990 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 234 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Egipte === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 251 467 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 229 420 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 12 078 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Irak === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 116 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 565 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 525 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 26 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Iran === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 300 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 300 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 6 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 6 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Israel === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 995 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 300 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 687 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jemen === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 7 419 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 967 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 171 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 281 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jordanië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 9 013 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 600 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 270 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Katar === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 998 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 422 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 576|| DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Koeweit === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 105 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 80 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25|| DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Libanon === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 335 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 335 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oman === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 461 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 280 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 755 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Pakistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 689 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Saoedi-Arabië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 503 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 103 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Staat Palestina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 272 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 442 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 355 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Verenigde Arabiese Emirate === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheMO" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 943 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 887 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 247 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 50 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Gemenebes van Onafhanklike State == In die [[Gemenebes van Onafhanklike State]] is die aantal Duitslerendes altesaam 13 098 174 mense in 2015. Dit is sowat 20,05% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 4 332 582, wat op 'n afname toon van '''-28,49%'''.<ref name="GoetheGUS">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/gus.html |title=Goethe-Institut: Gemeinschaft Unabhängiger Staaten Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406200634/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/gus.html |url-status=live }}</ref> === Armenië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 31 809 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 29 808 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 871 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 130 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Aserbaidjan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 19 006 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 16 835 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 380 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 791 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Georgië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 31 376 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 29 638 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kazakstan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 27 313 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 134 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 795 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 871 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kirgisië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 28 272 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 975 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 6 767 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 530 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Moldowa === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 8 669 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 469 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 200 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 0 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Rusland === [[Lêer:Consulate of Germany in Moscow, Goethe-Institut.jpg|duimnael|350px|regs|Duitse Konsulaat in Moskou, saam met die Goethe-Institut.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 546 062 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 129 018 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 400 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 9 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Tadjikistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 36 596 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 32 030 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 786 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 780 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Turkmenistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 226 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | Onbekend || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 226 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oekraïene === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 715 460 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 639 043 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 67 417 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 4 136 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Oesbekistan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 508 142 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 472 368 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 32 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Wit-Rusland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheGUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 145 243 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 125 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 17 674 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Oos-, Suidoos- en dele van Suid-Asië == In die Oos-, Suidoos- en dele van Suid-Asië is die aantal Duitslerendes altesaam 793 531 mense in 2015. Dit is sowat 5,13% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 585 831, wat op 'n groeikoers toon van '''35,45%+'''.<ref name="Goethe2" /> === Bangladesj === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 046 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 688 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 425 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 500 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Filippyne === [[Lêer:Goethe-Institut Philippinen Bibliothek.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutbiblioteek in Makati, Filippyne]] [[Lêer:Goethe-Institut Philippines.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutgebou in Makati, Filippyne]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 729 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 066 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 450 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 208 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Indië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 154 300 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 107 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 300 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 29 287 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Indonesië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 187 308 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 152 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 349 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Japan === [[Lêer:Goethe-Institut Tokyo.jpg|350px|duimnael|regs|Die Goethe-Institut in Tokio, Japan]] Soos in die geval van Nederland is daar geen wet in die Grondwet van Japan wat die Japannese taal afdwing of beskerm nie. Japannees is, weens sy groot Japanneessprekende bevolking, die de facto taal van Japan.<ref name="Gottlieb" /> Terwyl die Japannese tydens die Meiji-era (1868–1912) ywerig aan Engels, Duits, Frans en Russies geleer het om soveel kennis moontlik uit die Weste so vinnig as moontlik op te neem, is veral groot ophef van Engels as dié vreemde taal gemaak (met Frans en Duits as keuses). In die jare net voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog is Engels toenemend as die taal van die vyand beskou, sodat meer aandag aan Sjinees en Maleisies bestee en toenemend by die middelbare skoolleerplan ingevoer is; na afloop van die oorlog is daar veral op Engels op skool gekonsentreer, terwyl die ander Westerse tale ondertussen na die universiteitsvlak geskuif is. Maar later het Frans en Duits as voormalige pligvakke op universiteit eenvoudig keusevakke geword, veral na die jaar 2000, toe opnuut die belang van Engels as internasionale kommunikasiemiddel benadruk is.<ref name="Gottlieb" /> Op die universiteit in die jaar 2009–2010 bied uit die 747 Japannese universiteite omtrent 715 Engels aan, 610 Sjinees, 531 Frans, 528 Duits en 429 Koreaans. Die standvastigheid van Frans en Duits kan moontlik toegeskryf word aan die assosiasie met die moderniteitsperiode in die Japannese geskiedenis. Die openbare uitsaaier Nippon Hoso Kyokai het wel ook taalklasse elke week aangebied in Engels, Sjinees, Frans, Italiaans, Koreaans, Duits, Spaans, Russies en Arabies wat verdere belangstelling kon geprikkel het. Hier het Koreaans veral skoonskip gemaak deur sy sepies en die 2002 Wêreldbeker (in 1994 is slegs 80 000 lestekste verkoop, teenoor 2005 se 220 000).<ref name="Gottlieb" /> In 1988 het die toenmalige Eersteminister Takeshita steun aan Frans en Duits verleen vir die onderwyseruitruilstudente (Japan Exchange and Teaching Program), hoofsaaklik om Japan se spektrum verder as die Verenigde State te verbreed en die Europese mark te benader. In die praktyk was daar weinig Japannese skole wat hierdie tale aangebied het. Dit het dan ook dikwels so uitgedraai dat die Franse en Duitse student op die lange duur Engels in 'n Japannese skool aangebied het. Dikwels is die uitruilstudente van die JET-Program uit die Engelssprekende lande ook eentalig Engels (en power wat Japannees betref), sodat herhaaldelik die stereotipe van "Engelssprekende buitelander" aan die lewe gehou word. Dit is wat betref die '''staatsdiens'''.<ref name="Gottlieb" /> Met die gebrek aan die nodige taalbeleid het 'n ware privaattaalskoolsakesektor ontstaan waar die Japannese die tale kan studeer wat hulle nie op skool kon leer nie. In die 1980's was Engels, Frans en Duits (in daardie volgorde) die mees gesogte vreemdetale. Later het die opkoms van die Asiatiese mark in die vroeë 1990's die Asiatiese tale soos Sjinees en Thai en Indonesies weer veel aantrekliker gemaak. Maar die tersiêre onderwys het egter ook minder klem begin plaas op die aanleer van 'n tweede vreemde taal. By die universiteitstoelatingseksamen van 2009 het slegs 106 voornemende studente 'n vraestel oor die Duitse taal geskryf, teenoor Frans se 149, Koreaans 136 en Sjinees se 409 studente. Die res (99,84%) het almal 'n vraestel oor die Engelse taal afgelê.<ref name="Gottlieb" /> Teen 1999 bly die aandag steeds gespits op Engels, hoewel die '''sakesektor''' toenemend begin insien het dat ander vreemdetale broodnodig is. Engels word nie meer as 'n kuns beskou nie: Spaans, Frans, Duits, Italiaans, Russies en Sjinees (sowel Mandaryns as Kantonees) of Indonesies word as 'n bate beskou.<ref name="Gottlieb" /> Na afloop van die 2008 Wêreldwye Ekonomiese Insinking het ook die taalmark afgeneem. Op daardie stadium was Sjinees, Koreaans, Frans en Duits (in daardie volgorde) die gesogte tale.<ref name="Gottlieb">Gottlieb, N. 2011. Foreign languages other than English in education and the community. In: ''Language Policy in Japan: The Challenge of Change''. Cambridge University Press, pp. 64-97</ref> Hier volg die aantal leerlinge en studente van die Duitse taal in Japan:<ref name="Goethe2">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sas.html |title=Goethe-Institut: Ost-, Südost- und teile Südasiens Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406200952/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sas.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal !colspan="1"|Afdeling |- | 235 055 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 348 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 224 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kambodja === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 718 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 718 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Laos === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 38 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 38 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 0 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Maleisië === [[Lêer:Goethe Institut Kuala Lumpur Dec. 2006 002.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutnaambord in Kuala Lumpur, Maleisië]] [[Lêer:Goethe Institut Kuala Lumpur Dec. 2006 003.jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institutgebou in Kuala Lumpur, Maleisië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 8 544 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 600 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 928 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 250 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mianmar === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 590 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 278 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mongolië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 768 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 670 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 449 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 143 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nepal === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 747 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | Onbekend || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 625 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 122 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Sjina === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 117 487 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 12 200 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 44 945 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 52 839 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Singapoer === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 360 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 090 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 910 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 234 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Sri Lanka === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 121 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 400 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 600 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Suid-Korea === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 25 061 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 11 658 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 8 846 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Taiwan === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 16 561 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 5 360 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 4 400 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Thailand === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 12 779 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 641 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 646 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 700 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Viëtnam === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="Goethe2" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 11 319 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 959 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 921 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 120 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Australasië == In Australasië is die aantal Duitslerendes altesaam 120 700 mense in 2015. Dit is sowat 0,78% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 125 021, wat op 'n daling toon van '''-3,46%'''<ref name="GoetheAUS">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/aus.html |title=Goethe-Institut: Australien und Neuseeland Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406162253/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/aus.html |url-status=live }}</ref> === Australië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheAUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 105 599 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 100 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 2 949 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 231 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nieu-Seeland === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheAUS" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 15 101 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 13 935 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 684 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 150 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Noord-Amerika == In Noord-Amerika is die aantal Duitslerendes altesaam 535 415 mense in 2015. Dit is sowat 3,46% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 534 799, wat op 'n skrale groeikoers toon van '''0,12%%+'''<ref name="GoetheUSA">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/usa.html |title=Goethe-Institut: USA/Kanada Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406212229/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/usa.html |url-status=live }}</ref> === Kanada === [[Lêer:Goethe-Institut, 1626, boulevard Saint-Laurent.JPG|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in boulevard Saint-Laurent, Montréal, Kanada]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheUSA" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 35 569 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 15 800 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 18 223 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | Onbekend || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Verenigde State van Amerika === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheUSA" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 499 846 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 400 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 96 349 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 759 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Sentraal- en Suid-Amerika == In die Midde-Ooste is die aantal Duitslerendes in 2015 altesaam 352 009 mense. Dit beslaan sowat 2,28% van die totale aantal Duitslerendes wêreldwyd. Vergeleke hiermee was die aantal Duitslerendes in 2010 wel 251 590, wat op 'n groeikoers toon van '''39,91%+''' die afgelope 5 jaar.<ref name="GoetheSAM">{{Cite web |url=https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sam.html |title=Goethe-Institut: Mexiko, Karibik, Mittel- und Südamerika Deutschlerner-Zahlen. |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406152657/https://www.goethe.de/de/spr/eng/dlz/sam.html |url-status=live }}</ref> === Argentinië === [[Lêer:GIBuenosAires.jpg|350px|duimnael|regs|Die Goethe-Institut in Buenos Aires, Argentinië]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 34 700 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 25 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 3 300 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 954 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Barbados === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 53 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | - || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Bolivië === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 11 764 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 8 157 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 191 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 958 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Brasilië === [[Lêer:X_Fassade_-_GI_São_Paulo_(Foto_Jochen_Weber).jpg|duimnael|350px|regs|Die Goethe-Institut in São Paulo, Brasilië.]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 134 588 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 79 541 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 12 910 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 33 014 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Chili === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 24 116 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 20 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 750 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 400 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Colombia === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 16 729 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 7 338 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 5 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 531 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Costa Rica === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 192 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 149 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 450 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 593 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Dominikaanse Republiek === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 000 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 0 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | - || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 2 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Ecuador === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 6 100 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 4 700 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 500 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 900 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === El Salvador === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 299 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 944 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 355 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Guatemala === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 957 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 3 761 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 1 496 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 700 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Honduras === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 737 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 250 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 203 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 284 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Jamaika === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 32 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 0 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 32 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Kuba === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 1 730 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 530 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 1 200 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Mexiko === [[Lêer:GoetheRomaMexico.JPG|duimnael|350px|Die Goethe-Institut in Mexiko]] {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 75 176 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 27 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 18 000 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 25 000 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Nicaragua === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 2 184 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 937 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 798 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 449 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Panama === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 580 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 500 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 35 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 45 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Paraguay === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 5 487 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 5 000 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 71 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 416 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Peru === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 17 363 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 9 250 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 135 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 3 935 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Trinidad en Tobago === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 70 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | - || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 70 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Uruguay === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 3 310 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 1 621 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 150 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | 269 || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} === Venezuela === {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal<ref name="GoetheSAM" /> !colspan="1"|Afdeling |- | 4 842 || Totale aantal persone wat Duits studeer |- | 2 785 || Aantal DaF-leerlinge in die skole |- | 267 || Aantal studente wat op universiteit of buitemuurs Duits studeer het in 2015 |- | - || DaF-leerlinge aan die EWB (sonder die Goethe-Institut) |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Duits]] pm2mzgwoew3tvwrw4egw6jk0avyct7o 0 113917 2925332 2925137 2026-08-15T18:50:34Z Pynappel 70858 Afkortings met/sonder punte volgens WAT en AWS 9/11. Baccalaureus met hoofletter volgens WAT, met kleinletter volgens AWS 9/11. 2925332 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NU Diploma.JPG|duimnael|Baccalaureus Artium]] '''Baccalaureus Artium''' ('''BA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref name="AWS 11">{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''B.A.'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n baccalaureusgraad wat toegeken word vir 'n voorgraadse kursus of program, gewoonlik met hoofvakke in die vrye kunste of tale. Die BA-graad is gewoonlik 'n driejarige kursus, na gelang van die land, akademiese instelling en spesifieke rigtings, hoofvakke, ens. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Magister Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] bsjsvmomshd6hk4qm54l26fvbp25q00 2925336 2925332 2026-08-15T18:55:43Z Pynappel 70858 Slegs hoofletters 2925336 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NU Diploma.JPG|duimnael|Baccalaureus Artium]] '''Baccalaureus Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''BA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''B.A.'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n baccalaureusgraad wat toegeken word vir 'n voorgraadse kursus of program, gewoonlik met hoofvakke in die vrye kunste of tale. Die BA-graad is gewoonlik 'n driejarige kursus, na gelang van die land, akademiese instelling en spesifieke rigtings, hoofvakke, ens. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Magister Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] ocyc5w17oq9fieyp0i5qjlq7jshqxo1 2925405 2925336 2026-08-15T23:54:02Z Pynappel 70858 2925405 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NU Diploma.JPG|duimnael|Baccalaureus Artium]] '''Baccalaureus Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''BA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''B.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n baccalaureusgraad wat toegeken word vir 'n voorgraadse kursus of program, gewoonlik met hoofvakke in die vrye kunste of tale. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeeer.<ref name="WAT" /> Die BA-graad is gewoonlik 'n driejarige kursus, na gelang van die land, akademiese instelling en spesifieke rigtings, hoofvakke, ens. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Magister Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] 7rta4v9wz1vrxlq9iwvv5x7orh2hnz8 2925407 2925405 2026-08-15T23:57:41Z Pynappel 70858 2925407 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NU Diploma.JPG|duimnael|Baccalaureus Artium]] '''Baccalaureus Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''BA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref>, '''B.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref> of '''A.B.'''<ref name="WAT" />) is 'n baccalaureusgraad wat toegeken word vir 'n voorgraadse kursus of program, gewoonlik met hoofvakke in die vrye kunste of tale. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeeer.<ref name="WAT" /> Die BA-graad is gewoonlik 'n driejarige kursus, na gelang van die land, akademiese instelling en spesifieke rigtings, hoofvakke, ens. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Magister Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] ox3e2thciee50m17e74msv79qjt7khe 2925408 2925407 2026-08-15T23:57:56Z Pynappel 70858 2925408 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NU Diploma.JPG|duimnael|Baccalaureus Artium]] '''Baccalaureus Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''BA''',<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> '''B.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref> of '''A.B.'''<ref name="WAT" />) is 'n baccalaureusgraad wat toegeken word vir 'n voorgraadse kursus of program, gewoonlik met hoofvakke in die vrye kunste of tale. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeeer.<ref name="WAT" /> Die BA-graad is gewoonlik 'n driejarige kursus, na gelang van die land, akademiese instelling en spesifieke rigtings, hoofvakke, ens. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Magister Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] fok7oanu60x4z7r02atn96rp478ihl1 2925421 2925408 2026-08-16T07:45:30Z Pynappel 70858 2925421 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NU Diploma.JPG|duimnael|Baccalaureus Artium]] '''Baccalaureus Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''BA''',<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> '''B.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref> of '''A.B.'''<ref name="WAT" />) is 'n baccalaureusgraad wat toegeken word vir 'n voorgraadse kursus of program, gewoonlik met hoofvakke in die vrye kunste of tale. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeer.<ref name="WAT" /> Die BA-graad is gewoonlik 'n driejarige kursus, na gelang van die land, akademiese instelling en spesifieke rigtings, hoofvakke, ens. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Magister Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] 4sctftz2x80r53tjbdp982b0hmp7ku6 2925428 2925421 2026-08-16T08:22:20Z Pynappel 70858 2925428 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NU Diploma.JPG|duimnael|Baccalaureus Artium]] '''Baccalaureus Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia |title=Baccalaureus Artium |edition=9 |publisher=[[Pharos]] |isbn=1 86890 034 7 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2002}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=Baccalaureus Artium |edition=11 |publisher=[[Pharos]] |isbn=978-1-86890-207-1 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2017}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''BA''',<ref>{{Cite encyclopedia |title=BA |edition=11 |publisher=[[Pharos]] |isbn=978-1-86890-207-1 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2017}}</ref> '''B.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=B.A. |edition=9 |publisher=[[Pharos]] |isbn=1 86890 034 7 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2002}}</ref> of '''A.B.'''<ref name="WAT" />) is 'n baccalaureusgraad wat toegeken word vir 'n voorgraadse kursus of program, gewoonlik met hoofvakke in die vrye kunste of tale. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeer.<ref name="WAT" /> Die BA-graad is gewoonlik 'n driejarige kursus, na gelang van die land, akademiese instelling en spesifieke rigtings, hoofvakke, ens. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Magister Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] jqgoq5qj84w05dbg7q2p0o4nmo8ksm7 2925430 2925428 2026-08-16T08:29:05Z Pynappel 70858 2925430 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NU Diploma.JPG|duimnael|Baccalaureus Artium]] '''Baccalaureus Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia |title=Baccalaureus Artium |edition=9 |publisher=[[Pharos]] |isbn=1 86890 034 7 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2002}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=Baccalaureus Artium |edition=11 |publisher=[[Pharos]] |isbn=978-1-86890-207-1 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2017}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Baccalaureus Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''BA''',<ref>{{Cite encyclopedia |title=BA |edition=9 |publisher=[[Pharos]] |isbn=1 86890 034 7 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2002}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=BA |edition=11 |publisher=[[Pharos]] |isbn=978-1-86890-207-1 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2017}}</ref> '''B.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=B.A. |edition=9 |publisher=[[Pharos]] |isbn=1 86890 034 7 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2002}}</ref> of '''A.B.'''<ref name="WAT" />) is 'n baccalaureusgraad wat toegeken word vir 'n voorgraadse kursus of program, gewoonlik met hoofvakke in die vrye kunste of tale. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeer.<ref name="WAT" /> Die BA-graad is gewoonlik 'n driejarige kursus, na gelang van die land, akademiese instelling en spesifieke rigtings, hoofvakke, ens. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Magister Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] 0eex3ykot5iilu1ezmkgk0wv7m8xkgc 0 114343 2925486 2886691 2026-08-16T11:45:11Z Pynappel 70858 2925486 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Wannie Carstens | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Willem Andreas Meyer | geboortedatum = [[11 Maart]] [[1952]] | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = Professor | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Akademikus | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Willem Andreas Meyer Carstens''' (ook bekend as '''Wannie'''; gebore 11 Maart 1952) is ’n [[Afrikaans]]e taalkundige, professor en direkteur van tale aan die [[Noordwes-Universiteit]]. Hy was ook voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (2011-2014) en die [[Afrikaanse Taalraad]] en dien op die bestuur van verskeie ander organisasies. As skrywer is hy verantwoordelik vir studies oor die taalkunde en die geskiedenis van Afrikaans. == Lewe en werk == Willem Andreas Meyer (Wannie) Carstens is op 11 Maart 1952 gebore. In 1970 matrikuleer hy in die eerste klas in [[Windhoek]] in Suidwes-Afrika (tans [[Namibië]]). Hierna studeer hy verder aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] en verwerf die [[B.A.-graad]] in 1973, die B.A. Honneurs-graad in Afrikaans-Nederlands in 1974, die Senior Onderwysdiploma in 1975 en die M.A.-graad in Afrikaans Taalkunde in 1977. Op universiteit dien hy op verskeie komitees en in 1976 is hy primarius van sy koshuis en assistent in die Departement Afrikaans-Nederlands. Van 1 April 1977 tot Desember 1979 is hy lektor in Taalkunde aan die Universiteit van Stellenbosch, waarna hy vanaf Januarie 1980 tot 30 Junie 1991 ’n soortgelyke pos beklee aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. In die tydperk 1978–1979 gee hy deeltyds klas in Semantiek aan die [[Universiteit van die Wes-Kaap]]. Hy promoveer in 1985 (D.Litt.-graad) aan die Universiteit van Stellenbosch met ’n proefskrif oor “''’n Kontekstuele analise van Afrikaanse bepaalde voornaamwoorde''”. Vanaf Julie 1991 is hy medeprofessor in Afrikaans Taalkunde aan die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] en hy word dan aangestel as vol professor van Januarie 1995. Op 1 September 1995 lewer hy sy intreerede oor die onderwerp “''Die Afrikaanse taalkunde – In diens van die gemeenskap''”. Van Januarie 2001 is hy direkteur van tale aan hierdie universiteit, wat vanaf 2004 die Potchefstroom kampus van die Noordwes-Universiteit is. Vanaf 2007 word hy vir ’n tweede termyn van vyf jaar in hierdie pos aangestel. Hy is op 25 Maart 1978 getroud met Wilma van Jaarsveld en die egpaar het drie kinders, Ihan (1981), Rikus (1983) en Annari (1984). Hulle bly op Potchefstroom. By twee geleenthede besoek hy die [[Verenigde State van Amerika]] om navorsing te doen en om ’n reeks lesings te gee oor die sosiolinguistiek van Afrikaans en die taalpolitiek aan universiteite. In 1989 gee hy lesings aan die University of California in Santa Barbara, die University of Nevada in [[Las Vegas]] en die University of Texas in [[Austin, Texas|Austin]], terwyl hy ook verskeie ander universiteite besoek. In 1997 gee hy lesings aan die [[Kalifornië|University of California]] in [[Los Angeles]], [[Pennsilvanië|Pennsylvania State University]] in State College en University of North Carolina in Chapel Hill in [[Noord-Carolina]]. Tydens ’n besoek aan [[België]] in Julie 2003 gee hy lesings oor Afrikaanse taalkunde in Diepenbeek, terwyl hy op ’n besoek aan België en [[Nederland]] in Maart 2005 lesings oor Afrikaans gee aan die Universiteit van Antwerpen, die Vlaamse Hogeschool voor Vertalers en Tolken in [[Antwerpen]], die Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde in [[Gent]] en die [[Rijksuniversiteit Groningen|Rijksuniversiteit]] in [[Leiden]].  Tydens hierdie besoek is hy instrumenteel in die besluit om Afrikaans vanaf Oktober 2006 aan te bied as akademiese vak aan die Universiteit van Antwerpen in België. In die tydperk 2007 tot 2012 is hy dan ook gasprofessor aan hierdie universiteit. Carstens speel ’n besonder belangrike rol in die kultuurlewe en in die bevordering van Afrikaans. Hy is ten nouste betrokke by die vestiging van die Afrikaanse poësieversameling in 1998 by die Poëziecentrum in [[Gent]] in België, waar meer as 1400 bundels Afrikaanse poësie reeds opgeneem is. Dit is die grootste versameling Afrikaanse poësie buite Suid-Afrika en is begin met die skenking van Ernst van Heerden se private versameling deur sy erfgenaam, die digter Lucas Malan. Wannie se professionele lidmaatskappe sluit in volle lidmaatskap sedert 1992 van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, waar hy van 2009 tot 2011 dien as Assistent-voorsitter en in 2011 verkies word tot voorsitter, ’n pos wat hy tot 2014 beklee. Tydens sy ampstydperk as voorsitter beywer hy hom vir die transformering van die Akademie en die uitbouing van internasionale bande. Samewerkingsooreenkomste word dan ook gesluit met die Koninklijke Vlaamse Academie in Brussel in België en die Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde in Gent, terwyl bande met die plaaslike [[Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika]] verstrek word. Vir verskeie termyne is hy lid van die [[Taalkommissie]] van die Akademie. Hy is ook ondervoorsitter en later voorsitter van die Nasionale Taalliggaam vir Afrikaans, lid van die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut, die Taalkundige Vereniging van Suid-Afrika, die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Taalonderwys en sedert 1985 die Internationale Vereniging voor Neerlandistiek. In die tydperk 1988–2006 dien hy op die publikasiekomitee van die ''SA Journal for Linguistics'', vanaf 1995 op die publikasiekomitee van ''Lexikos'' en sedert 2008 op die publikasiekomitee van ''Voortgang'', die jaarboek van die Stichting Neerlandistiek in Amsterdam. Hy is sedert 1991 lid van die redaksie van die tydskrif ''Literator'' en vanaf 2001 ook van die ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe''. Sy vele bestuursposisies sluit in Voorsitter van die Provinsiale Taalkomitee van die Noordwes-provinsie in die tydperk 1999–2005, lid van die Pleknamekomitee van die Noordwes-provinsie tussen 2003 en 2006, lid van die Raad van Direkteure van die Buro vir die [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] (W.A.T.) vanaf 2000, lid van die Raad van die Afrikaanse Taalraad vanaf 2002 en voorsitter sedert 2010, asook lid van die Raad van die Afrikaanse Taalmuseum vanaf 2003 en voorsitter van die Nasionale Forum vir Afrikaans vanaf 2005 tot 2007. Verder is hy raadslid van die Universiteit van Stellenbosch en saam met ander is hy ook op die paneel van ’n nuwe vertaling van die [[Bybel]] in Afrikaans. In 2014 word hy verkies tot ondervoorsitter van die [[Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad]] (PanSAT), die organisasie wat meertaligheid in die land moet bevorder. By verskeie geleenthede woon hy plaaslike en internasionale konferensies by, waar hy referate lewer. Internasionale geleenthede sluit in “''Afrikaans in een veranderende context''” (Januarie 1994 in [[Amsterdam]] in [[Nederland]]), “''Organisation in discourse''” (Augustus 1994 in Turku in Finland), “''Germanic Linguistics in America Conference''” (April 1997 in [[Los Angeles]] in die Verenigde State van Amerika), “''34th Colloquium of Linguistics''” (September 1999 in Germersheim in [[Duitsland]]), “''Janus at the Millennium''” (Junie 2000 in Berkeley in die Verenigde State van Amerika) en “''Multilingualism and exclusion: perspectives on language and society''” (November 2007 in Antwerpen in België). Hy is ook ’n gegradeerde navorser van die Nasionale Navorsingstigting. As aktivis beywer hy hom vir die bevordering van Afrikaans maar ook die lewering van aanvaarbare kwaliteit dienste deur die regering. Hy is in Maart 2012 in ’n onaangename voorval betrokke terwyl hy op pad is na sy ma se begrafnis op [[Upington]] in die Noord-Kaap. Naby [[Ottosdal]] ry hy deur ’n slaggat wat twee van die motor se bande so erg beskadig dat hy en sy vrou nie verder kan ry nie en die begrafnis noodgedwonge moet misloop. Hierna stel hy ’n eis in die hof in vir die emosionele verlies wat hy gely het omdat hy nie van sy ma kon afskeid neem en saam met sy familie kon treur om berusting te kry nie. Die provinsiale regering skik dan met hom en hy word eindelik R115 000 uitbetaal. == Skryfwerk == Dit is op taalkundige gebied wat hy sy vername bydrae tot Afrikaans maak. Hy skryf die boek “''Norme vir Afrikaans''”, waarin hy riglyne verskaf vir die korrekte gebruik van die taal. Die boek verskyn die eerste keer in 1989, waarna hy dit grondig verwerk en hersien vir ’n tweede uitgawe in 1991, ’n derde uitgawe in 1994, ’n vierde uitgawe in 2003 en ’n vyfde uitgawe in 2011. Hierdie boek word wyd voorgeskryf aan Suid-Afrikaanse universiteite. “''Afrikaanse tekslinguistiek''” is ’n inleiding tot hierdie onderwerp wat fokus op hoe ’n teks (’n stuk taalgebruik wat as eenheid funksioneer) ontwikkel en verstaan word. Saam met Kris van de Poel (professor aan die Universiteit van Antwerpen) skryf hy ook “''Teksredaksie''”, wat geskryf is as deel van ’n meertalige boekprojek. ’n Engelse uitgawe verskyn dan ook in 2012 as “''Text editing''”. Saam met [[Edith Raidt]] skryf hy “''Die storie van Afrikaans: uit Europa en van Afrika''”, ’n manuskrip wat hulle in 2014 voltooi en waaraan hy meer as twee jaar gewerk het, onder meer tydens vyftien maande sabbatsverlof. Afrikaans se Europese en Afrika-geskiedenis word hierin op omvattende wyse beskryf en die boek bring hulde aan die mense van talle rasse wat bygedra het tot die ontwikkeling van Afrikaans. Sy gereelde artikels oor taalkundige onderwerpe word gepubliseer in tydskrifte soos ''Taalfasette'', ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', ''Klasgids'', ''SA Journal of Linguistics'', ''Tydskrif vir Taalonderrig'', ''Journal for Language Teaching'', ''Literator'', ''Didaktikom'' en ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. Hierbenewens lewer hy ook bydraes tot verskeie boeke, insluitende “''G.S. Nienaber – ’n Huldeblyk''”, “''Rondom Roy – Studies opgedra aan Roy H. Pheiffer''”, “''Sintaksis op die voorgrond''”, “''Taallandskap''” (’n huldigingsbundel vir prof. M.C.J. van Rensburg) en “''Speaking in Unison''”. Hy is ’n gereelde gas op “''Tel jou woorde''” en “''Die tale wat ons praat''”, radioprogramme wat oor Radiosondergrense uitgesaai word, terwyl hy ook deelneem aan televisieprogramme oor die taal. == Eerbewyse == In 1992 en weer in 1997 en 1999 huldig die [[Noordwes-Universiteit]] hom met ’n toekenning vir uitnemendheid in opvoeding, terwyl hy in sy loopbaan verskeie navorsing- en reisbeurse vir die uitbreiding van sy kennis en die produksie van taalkundige werke verwerf. In 2003 ken die Suid-Afrikaanse Akademie die C.J. Langenhoven-medalje aan hom toe as lid van die Taalkommissie wat verantwoordelik was vir die ontwikkeling van die negende uitgawe van die “''Afrikaanse Woordelys en Spelreëls''”. Die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV) vereer hom in 2006 met ’n Woordwyser-toekenning vir die vierde uitgawe van die boek “''Norme vir Afrikaans''” en in 2008 ontvang hy ’n toekenning van die [[Rapportryers|Rapportryersbeweging]] vir sy werk met die ontwikkeling en bevordering van Afrikaans. In 2021 word die [[C.J. Langenhovenprys vir Taalwetenskap|C.J. Langenhovenprys]] en in 2024 word die [[Jan H. Maraisprys]] aan hom toegeken. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1989 |Norme vir Afrikaans |- |1997 |Afrikaanse tekslinguistiek: ’n inleiding |- |2002 |Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (negende uitgawe) (as lid van en saam met die ander lede van die Taalkommissie van die S.A. Akademie) |- |2010 |Teksredaksie (saam met K. van de Poel) |- |2012 |Text editing (saam met K. van de Poel en J. Linnegar) |- | !Redakteur |- |2006 |Ek wil kongres toe gaan. Wat nou? |} == Bronnelys == === Tydskrifte en koerante === * Carstens, Wannie: “Afrikaans? Nie vir sissies” “By” 6 Augustus 2011 * Cilliers, Susan: “Prof wil premier se bates gryp oor slaggat” “[[Rapport]]” 7 September 2014 * Cilliers, Susan: “’n Sterk Akademie-stem” “[[Beeld]]” 16 September 2014 * Cilliers, Susan: “Prof kry R115 000 oor hy begrafnis mis” “Beeld” 6 Oktober 2014 === Internet === * Maroela Media: http://maroelamedia.co.za/author/wanniecarstens/ * Noordwes-Universiteit: http://www.nwuexperts.co.za/files/cvwannie1360306038_88.pdf{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Noordwes-Universiteit: http://www.nwu.ac.za/af/nwu-potchefstroomkampus-nuus-passie-vir-afrikaans-wannie-carstens {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003173800/http://www.nwu.ac.za/af/nwu-potchefstroomkampus-nuus-passie-vir-afrikaans-wannie-carstens |date= 3 Oktober 2018 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Carstens, Wannie}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] rhg3gp4n1m1b1bhzsqb4isu98hpc3md 2925487 2925486 2026-08-16T11:45:31Z Pynappel 70858 2925487 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Wannie Carstens | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Willem Andreas Meyer | geboortedatum = {{GDEO|1952|3|11}} | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = Professor | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Akademikus | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Willem Andreas Meyer Carstens''' (ook bekend as '''Wannie'''; gebore 11 Maart 1952) is ’n [[Afrikaans]]e taalkundige, professor en direkteur van tale aan die [[Noordwes-Universiteit]]. Hy was ook voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (2011-2014) en die [[Afrikaanse Taalraad]] en dien op die bestuur van verskeie ander organisasies. As skrywer is hy verantwoordelik vir studies oor die taalkunde en die geskiedenis van Afrikaans. == Lewe en werk == Willem Andreas Meyer (Wannie) Carstens is op 11 Maart 1952 gebore. In 1970 matrikuleer hy in die eerste klas in [[Windhoek]] in Suidwes-Afrika (tans [[Namibië]]). Hierna studeer hy verder aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] en verwerf die [[B.A.-graad]] in 1973, die B.A. Honneurs-graad in Afrikaans-Nederlands in 1974, die Senior Onderwysdiploma in 1975 en die M.A.-graad in Afrikaans Taalkunde in 1977. Op universiteit dien hy op verskeie komitees en in 1976 is hy primarius van sy koshuis en assistent in die Departement Afrikaans-Nederlands. Van 1 April 1977 tot Desember 1979 is hy lektor in Taalkunde aan die Universiteit van Stellenbosch, waarna hy vanaf Januarie 1980 tot 30 Junie 1991 ’n soortgelyke pos beklee aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. In die tydperk 1978–1979 gee hy deeltyds klas in Semantiek aan die [[Universiteit van die Wes-Kaap]]. Hy promoveer in 1985 (D.Litt.-graad) aan die Universiteit van Stellenbosch met ’n proefskrif oor “''’n Kontekstuele analise van Afrikaanse bepaalde voornaamwoorde''”. Vanaf Julie 1991 is hy medeprofessor in Afrikaans Taalkunde aan die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] en hy word dan aangestel as vol professor van Januarie 1995. Op 1 September 1995 lewer hy sy intreerede oor die onderwerp “''Die Afrikaanse taalkunde – In diens van die gemeenskap''”. Van Januarie 2001 is hy direkteur van tale aan hierdie universiteit, wat vanaf 2004 die Potchefstroom kampus van die Noordwes-Universiteit is. Vanaf 2007 word hy vir ’n tweede termyn van vyf jaar in hierdie pos aangestel. Hy is op 25 Maart 1978 getroud met Wilma van Jaarsveld en die egpaar het drie kinders, Ihan (1981), Rikus (1983) en Annari (1984). Hulle bly op Potchefstroom. By twee geleenthede besoek hy die [[Verenigde State van Amerika]] om navorsing te doen en om ’n reeks lesings te gee oor die sosiolinguistiek van Afrikaans en die taalpolitiek aan universiteite. In 1989 gee hy lesings aan die University of California in Santa Barbara, die University of Nevada in [[Las Vegas]] en die University of Texas in [[Austin, Texas|Austin]], terwyl hy ook verskeie ander universiteite besoek. In 1997 gee hy lesings aan die [[Kalifornië|University of California]] in [[Los Angeles]], [[Pennsilvanië|Pennsylvania State University]] in State College en University of North Carolina in Chapel Hill in [[Noord-Carolina]]. Tydens ’n besoek aan [[België]] in Julie 2003 gee hy lesings oor Afrikaanse taalkunde in Diepenbeek, terwyl hy op ’n besoek aan België en [[Nederland]] in Maart 2005 lesings oor Afrikaans gee aan die Universiteit van Antwerpen, die Vlaamse Hogeschool voor Vertalers en Tolken in [[Antwerpen]], die Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde in [[Gent]] en die [[Rijksuniversiteit Groningen|Rijksuniversiteit]] in [[Leiden]].  Tydens hierdie besoek is hy instrumenteel in die besluit om Afrikaans vanaf Oktober 2006 aan te bied as akademiese vak aan die Universiteit van Antwerpen in België. In die tydperk 2007 tot 2012 is hy dan ook gasprofessor aan hierdie universiteit. Carstens speel ’n besonder belangrike rol in die kultuurlewe en in die bevordering van Afrikaans. Hy is ten nouste betrokke by die vestiging van die Afrikaanse poësieversameling in 1998 by die Poëziecentrum in [[Gent]] in België, waar meer as 1400 bundels Afrikaanse poësie reeds opgeneem is. Dit is die grootste versameling Afrikaanse poësie buite Suid-Afrika en is begin met die skenking van Ernst van Heerden se private versameling deur sy erfgenaam, die digter Lucas Malan. Wannie se professionele lidmaatskappe sluit in volle lidmaatskap sedert 1992 van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, waar hy van 2009 tot 2011 dien as Assistent-voorsitter en in 2011 verkies word tot voorsitter, ’n pos wat hy tot 2014 beklee. Tydens sy ampstydperk as voorsitter beywer hy hom vir die transformering van die Akademie en die uitbouing van internasionale bande. Samewerkingsooreenkomste word dan ook gesluit met die Koninklijke Vlaamse Academie in Brussel in België en die Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde in Gent, terwyl bande met die plaaslike [[Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika]] verstrek word. Vir verskeie termyne is hy lid van die [[Taalkommissie]] van die Akademie. Hy is ook ondervoorsitter en later voorsitter van die Nasionale Taalliggaam vir Afrikaans, lid van die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut, die Taalkundige Vereniging van Suid-Afrika, die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Taalonderwys en sedert 1985 die Internationale Vereniging voor Neerlandistiek. In die tydperk 1988–2006 dien hy op die publikasiekomitee van die ''SA Journal for Linguistics'', vanaf 1995 op die publikasiekomitee van ''Lexikos'' en sedert 2008 op die publikasiekomitee van ''Voortgang'', die jaarboek van die Stichting Neerlandistiek in Amsterdam. Hy is sedert 1991 lid van die redaksie van die tydskrif ''Literator'' en vanaf 2001 ook van die ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe''. Sy vele bestuursposisies sluit in Voorsitter van die Provinsiale Taalkomitee van die Noordwes-provinsie in die tydperk 1999–2005, lid van die Pleknamekomitee van die Noordwes-provinsie tussen 2003 en 2006, lid van die Raad van Direkteure van die Buro vir die [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] (W.A.T.) vanaf 2000, lid van die Raad van die Afrikaanse Taalraad vanaf 2002 en voorsitter sedert 2010, asook lid van die Raad van die Afrikaanse Taalmuseum vanaf 2003 en voorsitter van die Nasionale Forum vir Afrikaans vanaf 2005 tot 2007. Verder is hy raadslid van die Universiteit van Stellenbosch en saam met ander is hy ook op die paneel van ’n nuwe vertaling van die [[Bybel]] in Afrikaans. In 2014 word hy verkies tot ondervoorsitter van die [[Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad]] (PanSAT), die organisasie wat meertaligheid in die land moet bevorder. By verskeie geleenthede woon hy plaaslike en internasionale konferensies by, waar hy referate lewer. Internasionale geleenthede sluit in “''Afrikaans in een veranderende context''” (Januarie 1994 in [[Amsterdam]] in [[Nederland]]), “''Organisation in discourse''” (Augustus 1994 in Turku in Finland), “''Germanic Linguistics in America Conference''” (April 1997 in [[Los Angeles]] in die Verenigde State van Amerika), “''34th Colloquium of Linguistics''” (September 1999 in Germersheim in [[Duitsland]]), “''Janus at the Millennium''” (Junie 2000 in Berkeley in die Verenigde State van Amerika) en “''Multilingualism and exclusion: perspectives on language and society''” (November 2007 in Antwerpen in België). Hy is ook ’n gegradeerde navorser van die Nasionale Navorsingstigting. As aktivis beywer hy hom vir die bevordering van Afrikaans maar ook die lewering van aanvaarbare kwaliteit dienste deur die regering. Hy is in Maart 2012 in ’n onaangename voorval betrokke terwyl hy op pad is na sy ma se begrafnis op [[Upington]] in die Noord-Kaap. Naby [[Ottosdal]] ry hy deur ’n slaggat wat twee van die motor se bande so erg beskadig dat hy en sy vrou nie verder kan ry nie en die begrafnis noodgedwonge moet misloop. Hierna stel hy ’n eis in die hof in vir die emosionele verlies wat hy gely het omdat hy nie van sy ma kon afskeid neem en saam met sy familie kon treur om berusting te kry nie. Die provinsiale regering skik dan met hom en hy word eindelik R115 000 uitbetaal. == Skryfwerk == Dit is op taalkundige gebied wat hy sy vername bydrae tot Afrikaans maak. Hy skryf die boek “''Norme vir Afrikaans''”, waarin hy riglyne verskaf vir die korrekte gebruik van die taal. Die boek verskyn die eerste keer in 1989, waarna hy dit grondig verwerk en hersien vir ’n tweede uitgawe in 1991, ’n derde uitgawe in 1994, ’n vierde uitgawe in 2003 en ’n vyfde uitgawe in 2011. Hierdie boek word wyd voorgeskryf aan Suid-Afrikaanse universiteite. “''Afrikaanse tekslinguistiek''” is ’n inleiding tot hierdie onderwerp wat fokus op hoe ’n teks (’n stuk taalgebruik wat as eenheid funksioneer) ontwikkel en verstaan word. Saam met Kris van de Poel (professor aan die Universiteit van Antwerpen) skryf hy ook “''Teksredaksie''”, wat geskryf is as deel van ’n meertalige boekprojek. ’n Engelse uitgawe verskyn dan ook in 2012 as “''Text editing''”. Saam met [[Edith Raidt]] skryf hy “''Die storie van Afrikaans: uit Europa en van Afrika''”, ’n manuskrip wat hulle in 2014 voltooi en waaraan hy meer as twee jaar gewerk het, onder meer tydens vyftien maande sabbatsverlof. Afrikaans se Europese en Afrika-geskiedenis word hierin op omvattende wyse beskryf en die boek bring hulde aan die mense van talle rasse wat bygedra het tot die ontwikkeling van Afrikaans. Sy gereelde artikels oor taalkundige onderwerpe word gepubliseer in tydskrifte soos ''Taalfasette'', ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', ''Klasgids'', ''SA Journal of Linguistics'', ''Tydskrif vir Taalonderrig'', ''Journal for Language Teaching'', ''Literator'', ''Didaktikom'' en ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. Hierbenewens lewer hy ook bydraes tot verskeie boeke, insluitende “''G.S. Nienaber – ’n Huldeblyk''”, “''Rondom Roy – Studies opgedra aan Roy H. Pheiffer''”, “''Sintaksis op die voorgrond''”, “''Taallandskap''” (’n huldigingsbundel vir prof. M.C.J. van Rensburg) en “''Speaking in Unison''”. Hy is ’n gereelde gas op “''Tel jou woorde''” en “''Die tale wat ons praat''”, radioprogramme wat oor Radiosondergrense uitgesaai word, terwyl hy ook deelneem aan televisieprogramme oor die taal. == Eerbewyse == In 1992 en weer in 1997 en 1999 huldig die [[Noordwes-Universiteit]] hom met ’n toekenning vir uitnemendheid in opvoeding, terwyl hy in sy loopbaan verskeie navorsing- en reisbeurse vir die uitbreiding van sy kennis en die produksie van taalkundige werke verwerf. In 2003 ken die Suid-Afrikaanse Akademie die C.J. Langenhoven-medalje aan hom toe as lid van die Taalkommissie wat verantwoordelik was vir die ontwikkeling van die negende uitgawe van die “''Afrikaanse Woordelys en Spelreëls''”. Die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV) vereer hom in 2006 met ’n Woordwyser-toekenning vir die vierde uitgawe van die boek “''Norme vir Afrikaans''” en in 2008 ontvang hy ’n toekenning van die [[Rapportryers|Rapportryersbeweging]] vir sy werk met die ontwikkeling en bevordering van Afrikaans. In 2021 word die [[C.J. Langenhovenprys vir Taalwetenskap|C.J. Langenhovenprys]] en in 2024 word die [[Jan H. Maraisprys]] aan hom toegeken. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1989 |Norme vir Afrikaans |- |1997 |Afrikaanse tekslinguistiek: ’n inleiding |- |2002 |Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (negende uitgawe) (as lid van en saam met die ander lede van die Taalkommissie van die S.A. Akademie) |- |2010 |Teksredaksie (saam met K. van de Poel) |- |2012 |Text editing (saam met K. van de Poel en J. Linnegar) |- | !Redakteur |- |2006 |Ek wil kongres toe gaan. Wat nou? |} == Bronnelys == === Tydskrifte en koerante === * Carstens, Wannie: “Afrikaans? Nie vir sissies” “By” 6 Augustus 2011 * Cilliers, Susan: “Prof wil premier se bates gryp oor slaggat” “[[Rapport]]” 7 September 2014 * Cilliers, Susan: “’n Sterk Akademie-stem” “[[Beeld]]” 16 September 2014 * Cilliers, Susan: “Prof kry R115 000 oor hy begrafnis mis” “Beeld” 6 Oktober 2014 === Internet === * Maroela Media: http://maroelamedia.co.za/author/wanniecarstens/ * Noordwes-Universiteit: http://www.nwuexperts.co.za/files/cvwannie1360306038_88.pdf{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Noordwes-Universiteit: http://www.nwu.ac.za/af/nwu-potchefstroomkampus-nuus-passie-vir-afrikaans-wannie-carstens {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003173800/http://www.nwu.ac.za/af/nwu-potchefstroomkampus-nuus-passie-vir-afrikaans-wannie-carstens |date= 3 Oktober 2018 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Carstens, Wannie}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] ekb8y51c25e1w6u147i0u6w4b0gxcgv 0 124269 2925317 2924660 2026-08-15T18:03:07Z Amanich7 141889 /* Marien kosmodroom */ 2925317 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Malindi |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Pillar of Vasco da Gama.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif=Pilaar van Vasco da Gama |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte= |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Kenia |duimdrukkeretiketposisie=regs |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Kenia}} |onderafdelingtipe1=County |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=Kilifi |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=13de/14de eeu |stigtingstitel2=Hervestig |stigtingsdatum2=1861 |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|3|13|25|S|40|7|48|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2009 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=207253 |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=Oos-Afrika Tyd |utcafset=+3 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Malindi''' (voorheen bekend as Melinde) is 'n stad by die monding van die Galanarivier aan die kus van [[Kenia]] langs die [[Indiese Oseaan]]. Die stad is 120&nbsp;km noordoos van [[Mombasa]] geleë. Volgens die 2009-sensus was die bevolking 207&nbsp;253. [[Lêer:Malindi town view.jpg|duimnael|links|Die historiese middestad van Malindi]] ==Geskiedenis== Malindi is sedert die 13de eeu as 'n [[Swahili (volk)|Swahili]]-kusnedersetting bekend. Die Portugese ontdekkingsreisiger [[Vasco da Gama]] het Malindi in 1498 besoek om met plaaslike heersers te onderhandel oor gidse vir sy reis na [[Indië]]. 'n Koraalpilaar (''[[padrão]]'') is opgerig om hierdie gebeurtenis te herdenk en staan tot vandag toe.<ref>{{en}} Martin, Esmond Bradley. Malindi. Past and Present. — New. — The National Museum of Kenya, 2009.</ref> ==Marien kosmodroom== Die Broglio-ruimtehawe (die San Marco-ruimtehawe op see) is in die oop see naby Malindi geleë en is deur die Italiaanse ruimteagentskap in samewerking met [[Nasa]] gebruik. Ruimtelanserings is daar van 1964 tot 1988 uitgevoer, waarna die ruimtehawe-platform buite werking gestel is.<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://astro-obzor.ru/san-marko-kosmodrom-italiya/ |title=Морской космодром Сан-Марко |accessdate=23 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023075609/https://astro-obzor.ru/san-marko-kosmodrom-italiya/ |archive-date=23 Oktober 2020}}</ref> ==In populêre kultuur== *Sarah Cardelli se roman "“MALI D’AFRICA" beskryf Die pynlike liefde in Malindi.<ref>[http://www.malindikenya.net/en/articles/words/books/the-impossible-love-in-the-italian-malindi.html The impossible love in the italian Malindi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106213501/http://www.malindikenya.net/en/articles/words/books/the-impossible-love-in-the-italian-malindi.html |date=2020-11-06 }} — about Sara Cardelli’ novel, 2017</ref> *Die meeste van die gebeure in die romans "Once in Malindi"<ref>[https://proza.ru/2020/08/15/2 ''“Once in Malindi”''] on Proza.ru, 2021 {{in lang|ru}}</ref> en "Our Wild Sex in Malindi"<ref>[http://Gusev.webs.com/Malindi.htm “Our Wild Sex in Malindi”] by Andrei Gusev, 2020 {{in lang|ru}}. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009210533/https://gusev.webs.com/Malindi.htm |date=2020-10-09 }}</ref> (deur Andrei Gusev) vind plaas In Malindi, Watamu, Lamu. Die romans beskryf verskeie jare van die lewe in Die voorstad Malindi deur'n russiese skrywer en sy Keniaanse vrou Jennifer.<ref>[http://mliterature.narod.ru/In_Malindi.htm Review of ''"Our Wild Sex in Malindi"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804031310/http://mliterature.narod.ru/In_Malindi.htm |date=2020-08-04 }} — on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2020 {{in lang|ru}}</ref><ref>[http://mliterature.narod.ru/Old_Novelist.htm Review of ''"Once in Malindi"''] on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2021 {{in lang|ru}}</ref> *Die liedjie "Yasoi Malindi" deur Yasoy Kala kana.<ref>[https://music.yandex.ru/album/3004276 ''Ndukanoe – Yasoi Malindi''] by Yasoy Kala Kana, 2015</ref> == Sien ook == * [[Lys van nedersettings in Kenia]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] past6qsk8844grrrexjhmb0qwj944om 0 126494 2925235 2440892 2026-08-15T14:17:59Z Pynappel 70858 enkapsulering -> inkapseling. Kry nie enkapsulering in die WAT nie. Dalk afgelei van Engels "encapsulation"? 2925235 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} 'n '''Pickering emulsie''' is 'n emulsie wat gestabiliseer word deur soliede deeltjies (byvoorbeeld [[Kolloïede|kolloïdale]] silika) wat op die tussenvlak tussen twee [[Fase (materie)|vloeistoffases]] adsorbeer. Hierdie tipe van emulsie is vernoem na S.U. Pickering, wat die verskynsel in 1907 beskryf het, alhoewel die effek reeds in 1903 deur Walter Ramsden erken is.<ref>{{cite journal|doi=10.1039/CT9079102001|title=Emulsions|volume=91|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|pages=2001}} S.U. Pickering, J. Chem. Soc. 91 (1907) 2001</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1098/rspl.1903.0034|title=Separation of Solids in the Surface-layers of Solutions and 'Suspensions'|volume=72|journal=Proceedings of the Royal Society of London|pages=156–164}} W. Ramsden, Proc. R. Soc. London 72 (1903) 156</ref> As olie en water gemeng word, en klein druppels olie gevorm word en deur die water versprei, sal die druppels uiteindelik saamvloei om die energie van die sisteem te minimeer. As deeltjies van 'n vaste stof egter by die mengsel gevoeg word, sal hulle aan die tussenvlak bind, en verhoed dat die druppels saamsmelt, wat die emulsie meer stabiel maak. Eienskappe soos hydrofobisiteit, vorm en partikelgrootte kan 'n uitwerking op die stabiliteit van die emulsie hê. Die deeltjie se kontakhoek met die oppervlak van die druppel is 'n kenmerk van sy hydrofobisiteit. As die kontakhoek van die deeltjie aan die tussenvlak laag is, sal die deeltjie grotendeels deur die druppel benat word, en dus waarskynlik nie die samesmelting van druppels verhoed nie. Deeltjies wat gedeeltelik hidrofobies is, en wat dus 'n kontakhoek van ongeveer 90° het, is beter stabiliseerders, omdat hulle deur beide vloeistowwe benat word, en dus beter in die tussenvlak bly. Die stabiliseringsenergie word gegee deur : <math>\Delta E\ = \pi r^2\gamma_{OW}(1-|cos{\theta_{OW}}|)^2</math> waar r is die deeltjie se radius is, <math>\gamma_{OW}</math> die tussenvlakspanning, en <math>\theta_{OW}</math> die kontakhoek. Wanneer die kontak hoek ongeveer 90° is, is die energie wat nodig is om die stelsel te stabiliseer op sy minimum.<ref>{{cite journal|last1=Velikov|first1=Krassimir P.|last2=Velev|first2=Orlin D.|title=Stabilization of Thin Films, Foams, Emulsions and Bifluid Gels with Surface-Active Solid Particles|year=2014|pages=277–306|doi=10.1002/9783527631193.ch35}}</ref> Oor die algemeen is die fase wat by voorkeur die deeltjie benat, die deurlopende fase in die emulsie. Die stabiliteit van Pickering emulsies kan verbeter word deur die gebruik van amfifiliese "Januspartikels", naamlik deeltjies wat een hidrofobiese en een hidrofiliese kant het, as gevolg van die hoër adsorpsie energie van die deeltjies in die vloeistof-vloeistof tussenvlak.<ref>{{cite journal|last1=Binks|first1=B. P.|last2=Fletcher|first2=P. D. I.|title=Particles Adsorbed at the Oil−Water Interface: A Theoretical Comparison between Spheres of Uniform Wettability and "Janus" Particles|journal=Langmuir|volume=17|issue=16|year=2001|pages=4708–4710|issn=0743-7463|doi=10.1021/la0103315}}</ref> Dit is veral duidelik uit die stabilisering van emulsies met behulp van poliëlektroliete. Gehomogeniseerde melk is 'n voorbeeld van 'n Pickering-gestabiliseerde emulsie. [[Kaseïen]] eenhede word geadsorbeer op die oppervlak van die melkvetdruppels, en tree as 'n benatter op. Die kaseïen vervang die membrane van die druppels, wat tydens homogenisering beskadig word. Dit is moontlik om lateksdeeltjies vir Pickering stabilisering te gebruik, en hulle dan aan mekaar te laat bind om 'n deurlaatbare dop of kapsule te vorm, die sogenaamde kolloïedosoom.<ref>{{cite journal|last1=Dinsmore|first1=A. D.|title=Colloidosomes: Selectively Permeable Capsules Composed of Colloidal Particles|journal=Science|volume=298|issue=5595|year=2002|pages=1006–1009|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1074868|pmid=12411700}}</ref> Pickering emulsie druppels is ook geskikte template vir mikro-inkapseling en die vorming van gesluite, nie-deurlaatbare kapsules.<ref>{{cite web |url=http://www.slideshare.net/jorissalari/joris-salari-phd |title=Pickering emulsions, colloidosomes &micro-encapsulation |publisher=Slideshare |author=Joris Salari |date=12 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130220802/http://www.slideshare.net/jorissalari/joris-salari-phd |archive-date=30 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=25 Oktober 2017 }}</ref> Hierdie vorm van inkapseling kan ook toegepas word op water-in-water emulsies (dispersies van fase-geskeide waterige polimeeroplossings), en kan ook omkeerbaar wees.<ref>{{cite journal|last1=Poortinga|first1=Albert T.|title=Microcapsules from Self-Assembled Colloidal Particles Using Aqueous Phase-Separated Polymer Solutions|journal=Langmuir|volume=24|issue=5|year=2008|pages=1644–1647|issn=0743-7463|doi=10.1021/la703441e}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Mengsels]] 4n3dzhbpmp2uficvgk28zkr6aj1hzr4 2925321 2925235 2026-08-15T18:21:16Z Pynappel 70858 Pynappel het bladsy [[Pickering emulsie]] na [[Pickering-emulsie]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Tikfout in titel 2925235 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} 'n '''Pickering emulsie''' is 'n emulsie wat gestabiliseer word deur soliede deeltjies (byvoorbeeld [[Kolloïede|kolloïdale]] silika) wat op die tussenvlak tussen twee [[Fase (materie)|vloeistoffases]] adsorbeer. Hierdie tipe van emulsie is vernoem na S.U. Pickering, wat die verskynsel in 1907 beskryf het, alhoewel die effek reeds in 1903 deur Walter Ramsden erken is.<ref>{{cite journal|doi=10.1039/CT9079102001|title=Emulsions|volume=91|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|pages=2001}} S.U. Pickering, J. Chem. Soc. 91 (1907) 2001</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1098/rspl.1903.0034|title=Separation of Solids in the Surface-layers of Solutions and 'Suspensions'|volume=72|journal=Proceedings of the Royal Society of London|pages=156–164}} W. Ramsden, Proc. R. Soc. London 72 (1903) 156</ref> As olie en water gemeng word, en klein druppels olie gevorm word en deur die water versprei, sal die druppels uiteindelik saamvloei om die energie van die sisteem te minimeer. As deeltjies van 'n vaste stof egter by die mengsel gevoeg word, sal hulle aan die tussenvlak bind, en verhoed dat die druppels saamsmelt, wat die emulsie meer stabiel maak. Eienskappe soos hydrofobisiteit, vorm en partikelgrootte kan 'n uitwerking op die stabiliteit van die emulsie hê. Die deeltjie se kontakhoek met die oppervlak van die druppel is 'n kenmerk van sy hydrofobisiteit. As die kontakhoek van die deeltjie aan die tussenvlak laag is, sal die deeltjie grotendeels deur die druppel benat word, en dus waarskynlik nie die samesmelting van druppels verhoed nie. Deeltjies wat gedeeltelik hidrofobies is, en wat dus 'n kontakhoek van ongeveer 90° het, is beter stabiliseerders, omdat hulle deur beide vloeistowwe benat word, en dus beter in die tussenvlak bly. Die stabiliseringsenergie word gegee deur : <math>\Delta E\ = \pi r^2\gamma_{OW}(1-|cos{\theta_{OW}}|)^2</math> waar r is die deeltjie se radius is, <math>\gamma_{OW}</math> die tussenvlakspanning, en <math>\theta_{OW}</math> die kontakhoek. Wanneer die kontak hoek ongeveer 90° is, is die energie wat nodig is om die stelsel te stabiliseer op sy minimum.<ref>{{cite journal|last1=Velikov|first1=Krassimir P.|last2=Velev|first2=Orlin D.|title=Stabilization of Thin Films, Foams, Emulsions and Bifluid Gels with Surface-Active Solid Particles|year=2014|pages=277–306|doi=10.1002/9783527631193.ch35}}</ref> Oor die algemeen is die fase wat by voorkeur die deeltjie benat, die deurlopende fase in die emulsie. Die stabiliteit van Pickering emulsies kan verbeter word deur die gebruik van amfifiliese "Januspartikels", naamlik deeltjies wat een hidrofobiese en een hidrofiliese kant het, as gevolg van die hoër adsorpsie energie van die deeltjies in die vloeistof-vloeistof tussenvlak.<ref>{{cite journal|last1=Binks|first1=B. P.|last2=Fletcher|first2=P. D. I.|title=Particles Adsorbed at the Oil−Water Interface: A Theoretical Comparison between Spheres of Uniform Wettability and "Janus" Particles|journal=Langmuir|volume=17|issue=16|year=2001|pages=4708–4710|issn=0743-7463|doi=10.1021/la0103315}}</ref> Dit is veral duidelik uit die stabilisering van emulsies met behulp van poliëlektroliete. Gehomogeniseerde melk is 'n voorbeeld van 'n Pickering-gestabiliseerde emulsie. [[Kaseïen]] eenhede word geadsorbeer op die oppervlak van die melkvetdruppels, en tree as 'n benatter op. Die kaseïen vervang die membrane van die druppels, wat tydens homogenisering beskadig word. Dit is moontlik om lateksdeeltjies vir Pickering stabilisering te gebruik, en hulle dan aan mekaar te laat bind om 'n deurlaatbare dop of kapsule te vorm, die sogenaamde kolloïedosoom.<ref>{{cite journal|last1=Dinsmore|first1=A. D.|title=Colloidosomes: Selectively Permeable Capsules Composed of Colloidal Particles|journal=Science|volume=298|issue=5595|year=2002|pages=1006–1009|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1074868|pmid=12411700}}</ref> Pickering emulsie druppels is ook geskikte template vir mikro-inkapseling en die vorming van gesluite, nie-deurlaatbare kapsules.<ref>{{cite web |url=http://www.slideshare.net/jorissalari/joris-salari-phd |title=Pickering emulsions, colloidosomes &micro-encapsulation |publisher=Slideshare |author=Joris Salari |date=12 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130220802/http://www.slideshare.net/jorissalari/joris-salari-phd |archive-date=30 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=25 Oktober 2017 }}</ref> Hierdie vorm van inkapseling kan ook toegepas word op water-in-water emulsies (dispersies van fase-geskeide waterige polimeeroplossings), en kan ook omkeerbaar wees.<ref>{{cite journal|last1=Poortinga|first1=Albert T.|title=Microcapsules from Self-Assembled Colloidal Particles Using Aqueous Phase-Separated Polymer Solutions|journal=Langmuir|volume=24|issue=5|year=2008|pages=1644–1647|issn=0743-7463|doi=10.1021/la703441e}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Mengsels]] 4n3dzhbpmp2uficvgk28zkr6aj1hzr4 2925323 2925321 2026-08-15T18:22:28Z Pynappel 70858 2925323 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} 'n '''Pickering-emulsie''' is 'n emulsie wat gestabiliseer word deur soliede deeltjies (byvoorbeeld [[Kolloïede|kolloïdale]] silika) wat op die tussenvlak tussen twee [[Fase (materie)|vloeistoffases]] adsorbeer. Hierdie tipe van emulsie is vernoem na S.U. Pickering, wat die verskynsel in 1907 beskryf het, alhoewel die effek reeds in 1903 deur Walter Ramsden erken is.<ref>{{cite journal|doi=10.1039/CT9079102001|title=Emulsions|volume=91|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|pages=2001}} S.U. Pickering, J. Chem. Soc. 91 (1907) 2001</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1098/rspl.1903.0034|title=Separation of Solids in the Surface-layers of Solutions and 'Suspensions'|volume=72|journal=Proceedings of the Royal Society of London|pages=156–164}} W. Ramsden, Proc. R. Soc. London 72 (1903) 156</ref> As olie en water gemeng word, en klein druppels olie gevorm word en deur die water versprei, sal die druppels uiteindelik saamvloei om die energie van die sisteem te minimeer. As deeltjies van 'n vaste stof egter by die mengsel gevoeg word, sal hulle aan die tussenvlak bind, en verhoed dat die druppels saamsmelt, wat die emulsie meer stabiel maak. Eienskappe soos hydrofobisiteit, vorm en partikelgrootte kan 'n uitwerking op die stabiliteit van die emulsie hê. Die deeltjie se kontakhoek met die oppervlak van die druppel is 'n kenmerk van sy hydrofobisiteit. As die kontakhoek van die deeltjie aan die tussenvlak laag is, sal die deeltjie grotendeels deur die druppel benat word, en dus waarskynlik nie die samesmelting van druppels verhoed nie. Deeltjies wat gedeeltelik hidrofobies is, en wat dus 'n kontakhoek van ongeveer 90° het, is beter stabiliseerders, omdat hulle deur beide vloeistowwe benat word, en dus beter in die tussenvlak bly. Die stabiliseringsenergie word gegee deur : <math>\Delta E\ = \pi r^2\gamma_{OW}(1-|cos{\theta_{OW}}|)^2</math> waar r is die deeltjie se radius is, <math>\gamma_{OW}</math> die tussenvlakspanning, en <math>\theta_{OW}</math> die kontakhoek. Wanneer die kontak hoek ongeveer 90° is, is die energie wat nodig is om die stelsel te stabiliseer op sy minimum.<ref>{{cite journal|last1=Velikov|first1=Krassimir P.|last2=Velev|first2=Orlin D.|title=Stabilization of Thin Films, Foams, Emulsions and Bifluid Gels with Surface-Active Solid Particles|year=2014|pages=277–306|doi=10.1002/9783527631193.ch35}}</ref> Oor die algemeen is die fase wat by voorkeur die deeltjie benat, die deurlopende fase in die emulsie. Die stabiliteit van Pickering-emulsies kan verbeter word deur die gebruik van amfifiliese "Januspartikels", naamlik deeltjies wat een hidrofobiese en een hidrofiliese kant het, as gevolg van die hoër adsorpsie energie van die deeltjies in die vloeistof-vloeistof tussenvlak.<ref>{{cite journal|last1=Binks|first1=B. P.|last2=Fletcher|first2=P. D. I.|title=Particles Adsorbed at the Oil−Water Interface: A Theoretical Comparison between Spheres of Uniform Wettability and "Janus" Particles|journal=Langmuir|volume=17|issue=16|year=2001|pages=4708–4710|issn=0743-7463|doi=10.1021/la0103315}}</ref> Dit is veral duidelik uit die stabilisering van emulsies met behulp van poliëlektroliete. Gehomogeniseerde melk is 'n voorbeeld van 'n Pickering-gestabiliseerde emulsie. [[Kaseïen]] eenhede word geadsorbeer op die oppervlak van die melkvetdruppels, en tree as 'n benatter op. Die kaseïen vervang die membrane van die druppels, wat tydens homogenisering beskadig word. Dit is moontlik om lateksdeeltjies vir Pickering stabilisering te gebruik, en hulle dan aan mekaar te laat bind om 'n deurlaatbare dop of kapsule te vorm, die sogenaamde kolloïedosoom.<ref>{{cite journal|last1=Dinsmore|first1=A. D.|title=Colloidosomes: Selectively Permeable Capsules Composed of Colloidal Particles|journal=Science|volume=298|issue=5595|year=2002|pages=1006–1009|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1074868|pmid=12411700}}</ref> Pickering-emulsiedruppels is ook geskikte template vir mikro-inkapseling en die vorming van gesluite, nie-deurlaatbare kapsules.<ref>{{cite web |url=http://www.slideshare.net/jorissalari/joris-salari-phd |title=Pickering emulsions, colloidosomes &micro-encapsulation |publisher=Slideshare |author=Joris Salari |date=12 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130220802/http://www.slideshare.net/jorissalari/joris-salari-phd |archive-date=30 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=25 Oktober 2017 }}</ref> Hierdie vorm van inkapseling kan ook toegepas word op water-in-water emulsies (dispersies van fase-geskeide waterige polimeeroplossings), en kan ook omkeerbaar wees.<ref>{{cite journal|last1=Poortinga|first1=Albert T.|title=Microcapsules from Self-Assembled Colloidal Particles Using Aqueous Phase-Separated Polymer Solutions|journal=Langmuir|volume=24|issue=5|year=2008|pages=1644–1647|issn=0743-7463|doi=10.1021/la703441e}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Mengsels]] 30snptdzl57gs07lzxweplftuo5tc7h 0 135606 2925373 2924436 2026-08-15T20:20:43Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2925373 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Nasionalisme''' is 'n politieke, sosiale en ekonomiese stelsel wat gekenmerk word deur die [[Nasionale belang|belange van 'n spesifieke nasie]] te bevorder, veral met die doel om selfbestuur, of volle [[soewereiniteit]], oor die groep se tuisland te verkry. Die politieke [[ideologie]] hou dus in dat 'n nasie self moet regeer, vry van ongewenste buite-inmenging, en is gekoppel aan die konsep van selfbeskikking. Nasionalisme is ook gefokus op die ontwikkeling en instandhouding van 'n nasionale identiteit gebaseer op gedeelde eienskappe soos [[kultuur]], [[taal]], ras, [[Religie|godsdiens]], politieke doelwitte of 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms.<ref name="ref1" /><ref name="ref2" /> As 'n beweging is nasionalisme geneig om die belange van 'n bepaalde nasie (soos in 'n groep mense) te bevorder<ref name="Smith1">Anthony D. Smith. ''Nationalism: Theory, Ideology, History''. Polity, 2010. bl. 9, 25–30; {{cite book | last= James | first= Paul | title= Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community | url= https://www.academia.edu/40353321 |publisher= Sage Publications | location= London |year= 1996}}</ref> veral met die doel om die nasie se soewereiniteit (selfregering) oor sy vaderland te verkry en te handhaaf om 'n nasiestaat. Nasionalisme meen dat elke nasie homself moet regeer, vry van inmenging van buite (selfbeskikking), dat 'n nasie 'n natuurlike en ideale basis vir 'n staat is,<ref name="Finlayson">{{cite book|last=Finlayson|first=Alan|chapter=5. Nationalism|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ&pg=PA99|editor1-last=Geoghegan|editor1-first=Vincent|editor2-last=Wilford|editor2-first=Rick|title=Political Ideologies: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1317804338|pages=[https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ&pg=PA100 100–102]}}</ref> en dat die nasie die enigste regmatige bron van [[Mag (sosiale wetenskappe)|politieke mag]] is.<ref name="Smith1" /><ref>Yack, Bernard. ''Nationalism and the Moral Psychology of Community''. University of Chicago Press, 2012. bl. 142</ref> Nasionalisme poog dus om 'n nasie se tradisionele kultuur te bewaar en te bevorder.<ref name="Smith - culture">Smith, Anthony. ''Nationalism: Theory, Ideology, History''. Polity, 2010. bl. 6–7, 30–31, 37</ref> Daar is verskeie definisies van 'n "nasie", wat lei tot verskillende tipes nasionalisme. Die twee hoof uiteenlopende vorme is [[etniese nasionalisme]] en [[burgerlike nasionalisme]]. Die morele waarde van nasionalisme, die verhouding tussen nasionalisme en [[patriotisme]], en die versoenbaarheid van nasionalisme en kosmopolitisme is almal onderwerpe van filosofiese debat.<ref name="mylonas">Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021). "Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know". Annual Review of Political Science. 24 (1): 109–132.</ref><ref>{{cite book |last1=Lawrence |first1=Adria |title=Imperial rule and the politics of nationalism : anti-colonial protest in the French empire |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |location=New York, NY, USA |isbn=9781107640757}}</ref> Nasionalisme kan gekombineer word met diverse politieke doelwitte en ideologieë soos [[konserwatisme]] (nasionale konserwatisme en [[Regs (politiek)|regse]] [[populisme]]) of [[sosialisme]] ([[Links (politiek)|linkse]] nasionalisme).<ref name="Finlayson"/><ref>{{Cite journal|last=Bunce|first=Valerie|date=2000|title=Comparative Democratization: Big and Bounded Generalizations|url=https://doi.org/10.1177/001041400003300602|journal=Comparative Political Studies|language=en|volume=33|issue=6–7|pages=703–734|doi=10.1177/001041400003300602|s2cid=153875363|issn=0010-4140}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kocher|first1=Matthew Adam|last2=Lawrence|first2=Adria K.|last3=Monteiro|first3=Nuno P.|date=2018|title=Nationalism, Collaboration, and Resistance: France under Nazi Occupation|url=https://muse.jhu.edu/article/709436|journal=International Security|volume=43|issue=2|pages=117–150|doi=10.1162/isec_a_00329|s2cid=57561272|issn=1531-4804|doi-access=free}}</ref> In die praktyk word nasionalisme as positief of negatief gesien afhangende van die [[ideologie]] en uitkomste daarvan. Nasionalisme was 'n kenmerk van bewegings vir [[vryheid]] en geregtigheid, is geassosieer met kulturele herlewings,<ref name="Smith - culture"/> en moedig trots van nasionale prestasies aan.<ref>{{cite book | last1= Nairn | first1= Tom | last2= James | first2= Paul | title= Global Matrix: Nationalism, Globalism and State-Terrorism | url= https://www.academia.edu/1642325 | year= 2005 | publisher= Pluto Press | location= London and New York}}</ref> Dit is ook gebruik om rasse-, etniese en godsdienstige verdeeldheid te legitimeer, minderhede te onderdruk of aan te val, en [[menseregte]] en [[Demokrasie|demokratiese tradisies]] te ondermyn.<ref name="mylonas" /> Radikale nasionalisme gekombineer met rassehaat was 'n sleutelfaktor in die [[Holocaust]] wat deur [[Nazi-Duitsland]] gepleeg is.<ref>{{cite book|author=Pierre James|title=The Murderous Paradise: German Nationalism and the Holocaust|url=https://books.google.com/books?id=drTL9BQtdFcC|year=2001|publisher=Greenwood|isbn=978-0275972424}}</ref> == Sien ook == * [[Afrikanernasionalisme]] * [[KI-nasionalisme]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="ref1">[https://doi.org/10.1080%2F014198798329784 Triandafyllidou, Anna (1998). "National identity and the other". Ethnic and Racial Studies. 21 (4): 593–612. ]</ref> <ref name="ref2">Smith, A.D. (1981). The Ethnic Revival in the Modern World. Cambridge University Press.</ref> }} == Bibliografie == * {{cite book|last=Anderson|first=Benedict|title=Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism |year=1983 |publisher=Verso |location=London |isbn=978-0860910596 |url=https://books.google.com/books?id=4mmoZFtCpuoC }} * {{cite book|last=Billig |first=Michael |title=Banal Nationalism |publisher=Sage |location=London |year=1995 |url=https://books.google.com/books?id=VV18cdwqVf4C |isbn=978-0803975255 }} * {{cite book |editor-last =Delanty | editor-first =Gerard |editor2-last=Kumar |editor2-first=Krishan |title=The Sage Handbook of Nations and Nationalism |location =London |publisher=Sage Publications |url=https://books.google.com/books?id=3Y3zK_jyagQC |isbn=978-1412901017 |year =2006 }} * Hayes, Carlton J. ''The Historical Evolution of Modern Nationalism'' (1928) the first major scholarly survey. * {{cite book |last=Hobsbawm |first=Eric J. |title=Nations and Nationalism Since 1780: Programme, Myth, Reality |year=1992 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0521439619 |edition=2nd}} * {{cite book |last1=Hobsbawm |first1=E. |last2=Ranger |first2=T. |title=The Invention of Tradition |date=1983 |publisher=Cambridge Univ. Press |location=Cambridge, UK}} * {{cite book |last=James |first=Paul |title=Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community | url= https://archive.org/details/nationformationt00jame |url-access=registration | year=1996 |publisher=Sage Publications |location=London |isbn=978-0761950721 }} * {{cite book |last=James |first=Paul |title=Globalism, Nationalism, Tribalism: Bringing Theory Back In |url= https://www.academia.edu/1642214 | year=2006 | publisher= Sage Publications |location=London}} * Kohn, Hans. ''The Idea of Nationalism: A Study in Its Origins and Background'' (1944; 2nd ed. 2005 with introduction by Craig Calhoun). 735 pp; an often-cited classic * {{cite book|last=Kymlicka |first=Will |title=Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1995 |isbn=978-0198279495 |url=https://books.google.com/books?id=w5Kaqqy-W78C }} * {{cite book|year=2001 |editor-last=Leoussi |editor-first =Athena S. |title=Encyclopedia of Nationalism |location=New Brunswick, N.J |publisher=Transaction Publishers |url=https://books.google.com/books?id=9_vuJusOJkMC&pg=PA62 |isbn=978-0765800022 }} * {{cite book| last= Miller| first=David |title=On Nationality |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=1995 |isbn=978-0198280477 |url=https://books.google.com/books?id=naLMTURfICAC }} * {{cite book|year=2001|editor-last=Motyl|editor-first =Alexander|title=Encyclopedia of Nationalism|location=San Diego|publisher=Academic Press 2 vol.|isbn=978-0122272301}} *Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021). "[https://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-polisci-041719-101841 Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know]". ''Annual Review of Political Science''. '''24''' (1): 109–132. * {{cite book |last=Snyder |first=Louis L. |title=Encyclopedia of Nationalism |location=New York |publisher=Paragon House |isbn=978-1557781673 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofna00snyd |url-access=registration |year =1990 }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Nationalism}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] 79yk83o4l42glucxrt2oa3nyeu9p1do 2925374 2925373 2026-08-15T20:23:09Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakels 2925374 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Nasionalisme''' is 'n politieke, sosiale en ekonomiese stelsel wat gekenmerk word deur die [[Nasionale belang|belange van 'n spesifieke nasie]] te bevorder, veral met die doel om selfbestuur, of volle [[soewereiniteit]], oor die groep se tuisland te verkry. Die politieke [[ideologie]] hou dus in dat 'n nasie self moet regeer, vry van ongewenste buite-inmenging, en is gekoppel aan die konsep van selfbeskikking. Nasionalisme is ook gefokus op die ontwikkeling en instandhouding van 'n nasionale identiteit gebaseer op gedeelde eienskappe soos [[kultuur]], [[taal]], ras, [[Religie|godsdiens]], politieke doelwitte of 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms.<ref name="ref1" /><ref name="ref2" /> As 'n beweging is nasionalisme geneig om die belange van 'n bepaalde nasie (soos in 'n groep mense) te bevorder<ref name="Smith1">Anthony D. Smith. ''Nationalism: Theory, Ideology, History''. Polity, 2010. bl. 9, 25–30; {{cite book | last= James | first= Paul | title= Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community | url= https://www.academia.edu/40353321 |publisher= Sage Publications | location= London |year= 1996}}</ref> veral met die doel om die nasie se soewereiniteit (selfregering) oor sy vaderland te verkry en te handhaaf om 'n nasiestaat. Nasionalisme meen dat elke nasie homself moet regeer, vry van inmenging van buite (selfbeskikking), dat 'n nasie 'n natuurlike en ideale basis vir 'n staat is,<ref name="Finlayson">{{cite book|last=Finlayson|first=Alan|chapter=5. Nationalism|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ&pg=PA99|editor1-last=Geoghegan|editor1-first=Vincent|editor2-last=Wilford|editor2-first=Rick|title=Political Ideologies: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1317804338|pages=[https://books.google.com/books?id=4PsjAwAAQBAJ&pg=PA100 100–102]}}</ref> en dat die nasie die enigste regmatige bron van [[Mag (sosiale wetenskappe)|politieke mag]] is.<ref name="Smith1" /><ref>Yack, Bernard. ''Nationalism and the Moral Psychology of Community''. University of Chicago Press, 2012. bl. 142</ref> Nasionalisme poog dus om 'n nasie se tradisionele kultuur te bewaar en te bevorder.<ref name="Smith - culture">Smith, Anthony. ''Nationalism: Theory, Ideology, History''. Polity, 2010. bl. 6–7, 30–31, 37</ref> Daar is verskeie definisies van 'n "nasie", wat lei tot verskillende tipes nasionalisme. Die twee hoof uiteenlopende vorme is [[etniese nasionalisme]] en [[burgerlike nasionalisme]]. Die morele waarde van nasionalisme, die verhouding tussen nasionalisme en [[patriotisme]], en die versoenbaarheid van nasionalisme en kosmopolitisme is almal onderwerpe van filosofiese debat.<ref name="mylonas">Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021). "Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know". Annual Review of Political Science. 24 (1): 109–132.</ref><ref>{{cite book |last1=Lawrence |first1=Adria |title=Imperial rule and the politics of nationalism : anti-colonial protest in the French empire |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |location=New York, NY, USA |isbn=9781107640757}}</ref> Nasionalisme kan gekombineer word met diverse politieke doelwitte en ideologieë soos [[konserwatisme]] (nasionale konserwatisme en [[Regs (politiek)|regse]] [[populisme]]) of [[sosialisme]] ([[Links (politiek)|linkse]] nasionalisme).<ref name="Finlayson"/><ref>{{Cite journal|last=Bunce|first=Valerie|date=2000|title=Comparative Democratization: Big and Bounded Generalizations|url=https://doi.org/10.1177/001041400003300602|journal=Comparative Political Studies|language=en|volume=33|issue=6–7|pages=703–734|doi=10.1177/001041400003300602|s2cid=153875363|issn=0010-4140}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kocher|first1=Matthew Adam|last2=Lawrence|first2=Adria K.|last3=Monteiro|first3=Nuno P.|date=2018|title=Nationalism, Collaboration, and Resistance: France under Nazi Occupation|url=https://muse.jhu.edu/article/709436|journal=International Security|volume=43|issue=2|pages=117–150|doi=10.1162/isec_a_00329|s2cid=57561272|issn=1531-4804|doi-access=free}}</ref> In die praktyk word nasionalisme as positief of negatief gesien afhangende van die [[ideologie]] en uitkomste daarvan. Nasionalisme was 'n kenmerk van bewegings vir [[vryheid]] en geregtigheid, is geassosieer met kulturele herlewings,<ref name="Smith - culture"/> en moedig trots van nasionale prestasies aan.<ref>{{cite book | last1= Nairn | first1= Tom | last2= James | first2= Paul | title= Global Matrix: Nationalism, Globalism and State-Terrorism | url= https://www.academia.edu/1642325 | year= 2005 | publisher= Pluto Press | location= London and New York}}</ref> Dit is ook gebruik om rasse-, etniese en godsdienstige verdeeldheid te legitimeer, minderhede te onderdruk of aan te val, en [[menseregte]] en [[Demokrasie|demokratiese tradisies]] te ondermyn.<ref name="mylonas" /> Radikale nasionalisme gekombineer met rassehaat was 'n sleutelfaktor in die [[Holocaust]] wat deur [[Nazi-Duitsland]] gepleeg is.<ref>{{cite book|author=Pierre James|title=The Murderous Paradise: German Nationalism and the Holocaust|url=https://books.google.com/books?id=drTL9BQtdFcC|year=2001|publisher=Greenwood|isbn=978-0275972424}}</ref> == Sien ook == * [[Afrikanernasionalisme]] * [[Burgerlike nasionalisme]] * [[Etniese nasionalisme]] * [[KI-nasionalisme]] * [[Swart nasionalisme]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="ref1">[https://doi.org/10.1080%2F014198798329784 Triandafyllidou, Anna (1998). "National identity and the other". Ethnic and Racial Studies. 21 (4): 593–612. ]</ref> <ref name="ref2">Smith, A.D. (1981). The Ethnic Revival in the Modern World. Cambridge University Press.</ref> }} == Bibliografie == * {{cite book|last=Anderson|first=Benedict|title=Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism |year=1983 |publisher=Verso |location=London |isbn=978-0860910596 |url=https://books.google.com/books?id=4mmoZFtCpuoC }} * {{cite book|last=Billig |first=Michael |title=Banal Nationalism |publisher=Sage |location=London |year=1995 |url=https://books.google.com/books?id=VV18cdwqVf4C |isbn=978-0803975255 }} * {{cite book |editor-last =Delanty | editor-first =Gerard |editor2-last=Kumar |editor2-first=Krishan |title=The Sage Handbook of Nations and Nationalism |location =London |publisher=Sage Publications |url=https://books.google.com/books?id=3Y3zK_jyagQC |isbn=978-1412901017 |year =2006 }} * Hayes, Carlton J. ''The Historical Evolution of Modern Nationalism'' (1928) the first major scholarly survey. * {{cite book |last=Hobsbawm |first=Eric J. |title=Nations and Nationalism Since 1780: Programme, Myth, Reality |year=1992 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0521439619 |edition=2nd}} * {{cite book |last1=Hobsbawm |first1=E. |last2=Ranger |first2=T. |title=The Invention of Tradition |date=1983 |publisher=Cambridge Univ. Press |location=Cambridge, UK}} * {{cite book |last=James |first=Paul |title=Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community | url= https://archive.org/details/nationformationt00jame |url-access=registration | year=1996 |publisher=Sage Publications |location=London |isbn=978-0761950721 }} * {{cite book |last=James |first=Paul |title=Globalism, Nationalism, Tribalism: Bringing Theory Back In |url= https://www.academia.edu/1642214 | year=2006 | publisher= Sage Publications |location=London}} * Kohn, Hans. ''The Idea of Nationalism: A Study in Its Origins and Background'' (1944; 2nd ed. 2005 with introduction by Craig Calhoun). 735 pp; an often-cited classic * {{cite book|last=Kymlicka |first=Will |title=Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1995 |isbn=978-0198279495 |url=https://books.google.com/books?id=w5Kaqqy-W78C }} * {{cite book|year=2001 |editor-last=Leoussi |editor-first =Athena S. |title=Encyclopedia of Nationalism |location=New Brunswick, N.J |publisher=Transaction Publishers |url=https://books.google.com/books?id=9_vuJusOJkMC&pg=PA62 |isbn=978-0765800022 }} * {{cite book| last= Miller| first=David |title=On Nationality |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=1995 |isbn=978-0198280477 |url=https://books.google.com/books?id=naLMTURfICAC }} * {{cite book|year=2001|editor-last=Motyl|editor-first =Alexander|title=Encyclopedia of Nationalism|location=San Diego|publisher=Academic Press 2 vol.|isbn=978-0122272301}} *Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021). "[https://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-polisci-041719-101841 Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know]". ''Annual Review of Political Science''. '''24''' (1): 109–132. * {{cite book |last=Snyder |first=Louis L. |title=Encyclopedia of Nationalism |location=New York |publisher=Paragon House |isbn=978-1557781673 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofna00snyd |url-access=registration |year =1990 }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Nationalism}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] 1vlrielv02bymhi4attda989d7suko1 0 138071 2925409 1997852 2026-08-16T01:59:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925409 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roman Empire - Galatia (125 AD).svg|duimnael|regs]] '''Galatia''' was 'n Romeinse provinsie.<ref name="thoughtco" /><ref name="unrv" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="thoughtco">{{en}}[https://www.thoughtco.com/provinces-of-the-roman-empire-120862 provinces of the roman empire]</ref> <ref name="unrv">{{en}}[https://www.unrv.com/provinces/province-chronology.php province-chronology]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Romeinse provinsies 120}} [[Kategorie:Romeinse provinsies]] 0y04kuaiczj9z7yk1pcsba977n4bj8j 0 138072 2925410 2615454 2026-08-16T02:05:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925410 wikitext text/x-wiki [[Lêer:RomanEmpire_117.svg|duimnael|regs]] '''Gallia Lugdunensis''' was 'n Romeinse provinsie.<ref name="thoughtco" /><ref name="unrv" /> Dit het die hart van die huidige [[Frankryk]] omvat. In teenstelling tot ander provinsies het Gallia Lugdunensis nooit as 'n selfstandige geopolitieke eenheid bestaan nie. Dit het ook nooit 'n eie geskiedenis, ekonomie of kultuur gehad nie. Hierdie provinsie was eenvoudig wat oorbly toe Narbonensis, Aquitania, Belgica en die Germania's gestig was.<ref>{{cite journal|authors=DRINKWATER, JOHN F. |journal=Britannia|volume=44|year=2013|pages=408–09|url=http://www.jstor.org/stable/42751525|access-date= 24 September 2023|title=boekresensie: La Gaule Lyonnaise van A. Ferdière}}</ref> Drie belangrike stede van die provinsie is Alesia, Lutetia (vandag: [[Parys]]) en Lugdunum (vandag: [[Lyon]]) waarna die provinsie genoem is. Lugdunum is in [[43 v.C.]] (waarskynlik 10 Oktober) gestig. Romeinse soldate wat ná die moord op Julius Caesar deur die Allobroges uit hulle kolonie in Vienne verdryf is, het die oewers van die [[Rhône]] kom beheers en het hulle op die heuwel van Fourvière gevestig. Die stad het 'n noord-suidstraat (''cardo'') gekry en loodreg daarop 'n ''decumanus''. Die Keltiese suffiks ''-dunum'' beteken hoogte, koppie en ''Lug'' was 'n Keltiese godheid. Onder [[Elagabalus|Heliogabalus]] het dit die federale hoofstad van die Drie Gallia's geword, die ''cives Romani in tribus Provinci(i)s Galli(ci)s constitentes''. Die stad het 'n groot amfiteater gehad.<ref>{{fr}} {{cite book|authors=Chevallier, Raymond |title="Gallia Lugdunensis. Bilan de 25 ans de recherches historiques et archéologiques". Band 3 Politische Geschichte (Provinzen und Randvölker: Allgemeines; Britannien, Hispanien, Gallien)|editors = Hildegard Temporini|place=Berlin, Boston|publisher=De Gruyter|year=1975|pages=860-1230|doi=10.1515/9783110882070-021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="thoughtco">{{en}}[https://www.thoughtco.com/provinces-of-the-roman-empire-120862 provinces of the roman empire]</ref> <ref name="unrv">{{en}}[https://www.unrv.com/provinces/province-chronology.php province-chronology]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Romeinse provinsies 120}} [[Kategorie:Romeinse provinsies]] 0dci63rt7fhubnprp18b1c4a80midsk 1 183397 2925322 1741935 2026-08-15T18:21:16Z Pynappel 70858 Pynappel het bladsy [[Bespreking:Pickering emulsie]] na [[Bespreking:Pickering-emulsie]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Tikfout in titel 1741935 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 222782 2925333 2925136 2026-08-15T18:52:02Z Pynappel 70858 2925333 wikitext text/x-wiki 'n '''Magister Artium''' ('''MA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref name="AWS 11">{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''M.A.'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = M.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n persoon wat toegelaat is tot 'n meestersgraad wat deur universiteite in verskeie lande toegeken word. Die meestersgraad op sigself word in omgangstaal ook na verwys as Magister Artium. Magister Artium kan vergelyk word met Magister Scientiae. Diegene wat tot die graad van Magister Artium toegelaat word, studeer gewoonlik [[Taalwetenskappe|linguistiek]], geskiedenis, [[kommunikasie]], diplomatiek, openbare administrasie, [[politieke wetenskap]], of ander vakgebiede binne die omvang van die [[geesteswetenskap|geestes-]] en [[sosiale wetenskap]]pe. Elke universiteit het egter sy eie konvensies en mag die graad ook toeken in die velde van [[natuurwetenskap]]pe en [[wiskunde]]. Die graad word toegeken in verband met die voltooiing van kursusse en die slaag van eksamens, navorsing, of 'n kombinasie van beide. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Baccalaureus Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] b3yacw1nfzglgthgkc8c94gk8w1qekc 2925335 2925333 2026-08-15T18:54:11Z Pynappel 70858 2925335 wikitext text/x-wiki 'n '''Magister Artium''' ('''MA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref name="AWS 11">{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''M.A.'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = M.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n persoon wat toegelaat is tot 'n meestersgraad wat deur [[universiteit]]e in verskeie lande toegeken word. Die meestersgraad op sigself word in omgangstaal ook na verwys as Magister Artium. Diegene wat tot die graad van Magister Artium toegelaat word, studeer gewoonlik [[Taalwetenskappe|linguistiek]], [[geskiedenis]], [[kommunikasie]], diplomatiek, openbare administrasie, [[politieke wetenskap]], of ander vakgebiede binne die omvang van die [[geesteswetenskap|geestes-]] en [[sosiale wetenskap]]pe. Elke universiteit het egter sy eie konvensies en mag die graad ook toeken in die velde van [[natuurwetenskap]]pe en [[wiskunde]]. Die graad word toegeken in verband met die voltooiing van kursusse en die slaag van eksamens, [[navorsing]], of 'n kombinasie van beide. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Baccalaureus Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] hweg258h4vjy1co0sls94iqtmh33cls 2925338 2925335 2026-08-15T18:56:16Z Pynappel 70858 Slegs hoofletters 2925338 wikitext text/x-wiki 'n '''Magister Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''MA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref name="AWS 11">{{Cite encyclopedia| title = BA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''M.A.'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = M.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = B.A.| encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n persoon wat toegelaat is tot 'n meestersgraad wat deur [[universiteit]]e in verskeie lande toegeken word. Die meestersgraad op sigself word in omgangstaal ook na verwys as Magister Artium. Diegene wat tot die graad van Magister Artium toegelaat word, studeer gewoonlik [[Taalwetenskappe|linguistiek]], [[geskiedenis]], [[kommunikasie]], diplomatiek, openbare administrasie, [[politieke wetenskap]], of ander vakgebiede binne die omvang van die [[geesteswetenskap|geestes-]] en [[sosiale wetenskap]]pe. Elke universiteit het egter sy eie konvensies en mag die graad ook toeken in die velde van [[natuurwetenskap]]pe en [[wiskunde]]. Die graad word toegeken in verband met die voltooiing van kursusse en die slaag van eksamens, [[navorsing]], of 'n kombinasie van beide. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Baccalaureus Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] 21ng9zh2gmo3jzpyfz2szrh57av4b6f 2925339 2925338 2026-08-15T18:56:55Z Pynappel 70858 2925339 wikitext text/x-wiki 'n '''Magister Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''MA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = MA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref name="AWS 11">{{Cite encyclopedia| title = MA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''M.A.'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = M.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = M.A. |encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n persoon wat toegelaat is tot 'n meestersgraad wat deur [[universiteit]]e in verskeie lande toegeken word. Die meestersgraad op sigself word in omgangstaal ook na verwys as Magister Artium. Diegene wat tot die graad van Magister Artium toegelaat word, studeer gewoonlik [[Taalwetenskappe|linguistiek]], [[geskiedenis]], [[kommunikasie]], diplomatiek, openbare administrasie, [[politieke wetenskap]], of ander vakgebiede binne die omvang van die [[geesteswetenskap|geestes-]] en [[sosiale wetenskap]]pe. Elke universiteit het egter sy eie konvensies en mag die graad ook toeken in die velde van [[natuurwetenskap]]pe en [[wiskunde]]. Die graad word toegeken in verband met die voltooiing van kursusse en die slaag van eksamens, [[navorsing]], of 'n kombinasie van beide. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Baccalaureus Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] km9g1360tzwwigkvhiiimqptvi3mp03 2925406 2925339 2026-08-15T23:56:44Z Pynappel 70858 2925406 wikitext text/x-wiki 'n '''Magister Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''MA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = MA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref name="AWS 11">{{Cite encyclopedia| title = MA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''M.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = M.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = M.A. |encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n graad wat deur [[universiteit]]e in verskeie lande toegeken word. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeeer.<ref name="WAT" /> Diegene wat tot die graad van Magister Artium toegelaat word, studeer gewoonlik [[Taalwetenskappe|linguistiek]], [[geskiedenis]], [[kommunikasie]], diplomatiek, openbare administrasie, [[politieke wetenskap]], of ander vakgebiede binne die omvang van die [[geesteswetenskap|geestes-]] en [[sosiale wetenskap]]pe. Elke universiteit het egter sy eie konvensies en mag die graad ook toeken in die velde van [[natuurwetenskap]]pe en [[wiskunde]]. Die graad word toegeken in verband met die voltooiing van kursusse en die slaag van eksamens, [[navorsing]], of 'n kombinasie van beide. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Baccalaureus Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] m1j828f8cefph902ghi5uu1w15yrmoq 2925422 2925406 2026-08-16T07:45:38Z Pynappel 70858 2925422 wikitext text/x-wiki 'n '''Magister Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''MA'''<ref>{{Cite encyclopedia| title = MA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref><ref name="AWS 11">{{Cite encyclopedia| title = MA | encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=11}}</ref> of '''M.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = M.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = M.A. |encyclopedia = [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]] |edition=9}}</ref>) is 'n graad wat deur [[universiteit]]e in verskeie lande toegeken word. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeer.<ref name="WAT" /> Diegene wat tot die graad van Magister Artium toegelaat word, studeer gewoonlik [[Taalwetenskappe|linguistiek]], [[geskiedenis]], [[kommunikasie]], diplomatiek, openbare administrasie, [[politieke wetenskap]], of ander vakgebiede binne die omvang van die [[geesteswetenskap|geestes-]] en [[sosiale wetenskap]]pe. Elke universiteit het egter sy eie konvensies en mag die graad ook toeken in die velde van [[natuurwetenskap]]pe en [[wiskunde]]. Die graad word toegeken in verband met die voltooiing van kursusse en die slaag van eksamens, [[navorsing]], of 'n kombinasie van beide. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Baccalaureus Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] rvv2xx77ezmazl27jmhjyk3zy5hxs9i 2925429 2925422 2026-08-16T08:28:04Z Pynappel 70858 2925429 wikitext text/x-wiki 'n '''Magister Artium'''<ref>{{Cite encyclopedia |title=Magister Artium |edition=9 |publisher=[[Pharos]] |isbn=1 86890 034 7 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2002}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=Magister Artium |edition=11 |publisher=[[Pharos]] |isbn=978-1-86890-207-1 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2017}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia| title = Magister Artium | encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref> ('''MA'''<ref>{{Cite encyclopedia |title=MA |edition=9 |publisher=[[Pharos]] |isbn=1 86890 034 7 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2002}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=MA |edition=11 |publisher=[[Pharos]] |isbn=978-1-86890-207-1 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2017}}</ref> of '''M.A.'''<ref name="WAT">{{Cite encyclopedia| title = M.A.| encyclopedia = [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |url=https://www.woordeboek.co.za/}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=M.A. |edition=9 |publisher=[[Pharos]] |isbn=1 86890 034 7 |encyclopedia=[[Afrikaanse woordelys en spelreëls]] |location=[[Kaapstad]] |date=2002}}</ref>) is 'n graad wat deur [[universiteit]]e in verskeie lande toegeken word. Die term kan ook verwys na 'n persoon wat die graad behaal het of daarvoor studeer.<ref name="WAT" /> Diegene wat tot die graad van Magister Artium toegelaat word, studeer gewoonlik [[Taalwetenskappe|linguistiek]], [[geskiedenis]], [[kommunikasie]], diplomatiek, openbare administrasie, [[politieke wetenskap]], of ander vakgebiede binne die omvang van die [[geesteswetenskap|geestes-]] en [[sosiale wetenskap]]pe. Elke universiteit het egter sy eie konvensies en mag die graad ook toeken in die velde van [[natuurwetenskap]]pe en [[wiskunde]]. Die graad word toegeken in verband met die voltooiing van kursusse en die slaag van eksamens, [[navorsing]], of 'n kombinasie van beide. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Baccalaureus Artium]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Kwalifikasies]] adqbn7sx5jmog71dzkjeknaav1t47bd 0 223091 2925383 2257566 2026-08-15T21:33:43Z ~2026-44679-16 212834 changed image 2925383 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizzy Greene | Beeld =[[File:Lizzy Anne Greene.jpg|thumb|Greene in 2025]] | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = <!-- needs a reference --> | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2014–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 6358053 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Lizzy Greene''' (gebore 1 Mei 2003) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse ''The Thundermans'' (2013) en ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' (2014). == Filmografie == === Televisiereekse === * 2013: ''The Thundermans'' * 2014: ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' * 2017: ''The John Kerwin Kids' Show!'' === Televisierolprente === * 2017: ''Tiny Christmas'' * 2017: ''Nickelodeon's Ultimate Halloween Haunted House'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|6358053|Lizzy Greene}} * {{Twitter|greene_lizzy|Lizzy Greene}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Greene, Lizzy}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 2003]] 49ew1jc87zjlynhdo285hg78im8mvel 2925418 2925383 2026-08-16T06:52:57Z ~2026-44777-00 212851 Rol weergawe [[Special:Diff/2925383|2925383]] deur [[Special:Contributions/~2026-44679-16|~2026-44679-16]] ([[User talk:~2026-44679-16|bespreek]]) terug. 2925418 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizzy Greene | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = <!-- needs a reference --> | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2014–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 6358053 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Lizzy Greene''' (gebore 1 Mei 2003) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse ''The Thundermans'' (2013) en ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' (2014). == Filmografie == === Televisiereekse === * 2013: ''The Thundermans'' * 2014: ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' * 2017: ''The John Kerwin Kids' Show!'' === Televisierolprente === * 2017: ''Tiny Christmas'' * 2017: ''Nickelodeon's Ultimate Halloween Haunted House'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|6358053|Lizzy Greene}} * {{Twitter|greene_lizzy|Lizzy Greene}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Greene, Lizzy}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 2003]] se2yi26ca3wyh3lggmz48ecenih0jgk 2925419 2925418 2026-08-16T06:54:21Z ~2026-44777-00 212851 /* */ 2925419 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizzy Greene | Beeld = {{Wikidata|property|raw|P18}} | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Lizzy Greene | Geboortenaam = <!-- needs a reference --> | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2014–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 6358053 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Lizzy Greene''' (gebore 1 Mei 2003) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse ''The Thundermans'' (2013) en ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' (2014). == Filmografie == === Televisiereekse === * 2013: ''The Thundermans'' * 2014: ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' * 2017: ''The John Kerwin Kids' Show!'' === Televisierolprente === * 2017: ''Tiny Christmas'' * 2017: ''Nickelodeon's Ultimate Halloween Haunted House'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|6358053|Lizzy Greene}} * {{Twitter|greene_lizzy|Lizzy Greene}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Greene, Lizzy}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 2003]] qpz83lyml6un6jz7xvvjsqtvwhdyut7 0 223822 2925334 2925118 2026-08-15T18:53:40Z Aliwal2012 39067 2925334 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Christy Knowings | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Christy Lorraine Knowings | Alias = | Geboortedatum = [[25 Februarie]] [[1980]] | Geboorteplek = [[Bronx]], [[New York Stad]], [[New York (deelstaat)|NY]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = {{Death date and age|2026|08|11|1980|02|25|df=yes}} | Sterfplek = [[Los Angeles]], [[Kalifornië]], Verenigde State | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1997–2024 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0461480 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Christy Knowings''' (25 Februarie [[1980]] - [[11 Augustus]] [[2026]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy was bekend vir haar rolle in die televisiereekse ''Sesame Street'' (1969), ''New York Undercover'' (1994), ''All That'' (1994), en ''Figure It Out'' (1997). == Filmografie == === Televisiereekse === * 1969: ''Sesame Street'' * 1994: ''New York Undercover'' * 1994: ''All That'' * 1997: ''Figure It Out'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0461480|Christy Knowings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Knowings, Christy}} [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] no8as9pqhmgx6gn4que73omy6dfkqhm 0 223916 2925461 1944270 2026-08-16T09:56:28Z Aliwal2012 39067 2925461 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Katrina Law | Beeld = Katrina Law 2014.jpg | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = 30 September 1985 | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0492345 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Katrina Law''' (gebore 30 September 1985) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Apparition'' (2015) en in die televisiereekse ''Spartacus: War of the Damned'' (2010), ''Arrow'' (2012), en ''Legends of Tomorrow'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Apparition'' * 2015: ''Death Valley'' * 2016: ''Mafiosa'' * 2017: ''Darkness Rising'' === Televisiereekse === * 2010: ''Spartacus: War of the Damned'' * 2010: ''The Resistance'' * 2012: ''Arrow'' * 2012: ''Staged'' * 2016: ''Legends of Tomorrow'' * 2017: ''Training Day'' * 2018: ''The Oath'' === Televisierolprente === * 2013: ''Snow Bride'' * 2015: ''12 Gifts of Christmas'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0492345|Katrina Law}} * {{Twitter|katrinalaw|Katrina Law}} * {{Instagram|misskatrinalaw|Katrina Law}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Law, Katrina}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] 06b38475z8b4esgn9bxc3e3amkkr4b0 2925463 2925461 2026-08-16T10:01:23Z Aliwal2012 39067 2925463 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Katrina Law | Beeld = Katrina Law 2014.jpg | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1985|9|30|df=y}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0492345 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Katrina Law''' (gebore '''Joyce Houseknecht'''<ref name="ProofLawisJoyce">{{cite news|archive-url=https://web.archive.org/web/20260721115925/https://www.inquirer.com/south-jersey/kenneth-houseknecht-kim-anderson-deptford-20260720.html|archive-date=July 21, 2026|url=https://www.inquirer.com/south-jersey/kenneth-houseknecht-kim-anderson-deptford-20260720.html|title=Kenneth Houseknecht murdered his 12-year-old Deptford neighbor 38 years ago. A new recording sheds light on the killing|last=Wajda|first=Philip J.|newspaper=Philadelphia Inquirer|date=20 Julie 2026|access-date=20 Julie 2026}}</ref> op 30 September [[1985]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Apparition'' (2015) en in die televisiereekse ''Spartacus: War of the Damned'' (2010), ''Arrow'' (2012), en ''Legends of Tomorrow'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Apparition'' * 2015: ''Death Valley'' * 2016: ''Mafiosa'' * 2017: ''Darkness Rising'' === Televisiereekse === * 2010: ''Spartacus: War of the Damned'' * 2010: ''The Resistance'' * 2012: ''Arrow'' * 2012: ''Staged'' * 2016: ''Legends of Tomorrow'' * 2017: ''Training Day'' * 2018: ''The Oath'' === Televisierolprente === * 2013: ''Snow Bride'' * 2015: ''12 Gifts of Christmas'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0492345|Katrina Law}} * {{Twitter|katrinalaw|Katrina Law}} * {{Instagram|misskatrinalaw|Katrina Law}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Law, Katrina}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] soq1l1c766rhtb3xd277qh8zvo5dpz4 0 240269 2925435 2290964 2026-08-16T08:43:39Z CommonsDelinker 1161 "Vincent_Price_in_House_on_Haunted_Hill_(cropped).jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Yann|Yann]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files found with house on haunted hill|]] 2925435 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Vincent Price | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Vincent Leonard Price, Jr. | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1911|5|27}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1911|5|27|1993|10|25}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = V. B. Price | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1935–1993 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001637 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Vincent Price''' (27 Mei 1911 – 25 Oktober 1993) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Laura'' (1944), ''The Ten Commandments'' (1956), ''The Abominable Dr. Phibes'' (1971), en ''The Great Mouse Detective'' (1986). == Filmografie == === Rolprente === * 1938: ''Service de Luxe'' * 1939: ''Tower of London'' * 1940: ''The House of the Seven Gables'' * 1940: ''The Invisible Man Returns'' * 1943: ''The Song of Bernadette'' * 1944: ''Laura'' * 1944: ''The Eve of St. Mark'' * 1944: ''The Keys of the Kingdom'' * 1945: ''Leave Her to Heaven'' * 1946: ''Dragonwyck'' * 1946: ''Shock'' * 1947: ''Moss Rose'' * 1947: ''The Long Night'' * 1947: ''The Web'' * 1948: ''Rogues' Regiment'' * 1948: ''Up in Central Park'' * 1949: ''Bagdad'' * 1949: ''The Bribe'' * 1950: ''Curtain Call at Cactus Creek'' * 1950: ''The Baron of Arizona'' * 1950: ''Champagne for Caesar'' * 1951: ''Adventures of Captain Fabian'' * 1951: ''His Kind of Woman'' * 1952: ''The Las Vegas Story'' * 1953: ''House of Wax'' * 1954: ''Dangerous Mission'' * 1954: ''The Mad Magician'' * 1955: ''Son of Sinbad'' * 1956: ''The Ten Commandments'' * 1956: ''Serenade'' * 1958: ''The Fly'' * 1959: ''House on Haunted Hill'' * 1959: ''The Bat'' * 1959: ''Return of the Fly'' * 1959: ''The Tingler'' * 1960: ''House of Usher'' * 1961: ''Rage of the Buccaneers'' * 1961: ''Master of the World'' * 1961: ''Naked Terror'' * 1961: ''Nefertite, regina del Nilo'' * 1961: ''Pit and the Pendulum'' * 1962: ''Confessions of an Opium Eater'' * 1962: ''Convicts 4'' * 1962: ''Tales of Terror'' * 1962: ''Tower of London'' * 1963: ''The Comedy of Terrors'' * 1963: ''Diary of a Madman'' * 1963: ''The Haunted Palace'' * 1963: ''The Raven'' * 1963: ''Taboos of the World'' * 1963: ''Twice-Told Tales'' * 1964: ''The Masque of the Red Death'' * 1964: ''The Last Man on Earth'' * 1964: ''The Tomb of Ligeia'' * 1965: ''Dr. Goldfoot and the Bikini Machine'' * 1965: ''City in the Sea'' * 1966: ''Dr. Goldfoot and the Girl Bombs'' * 1967: ''House of 1,000 Dolls'' * 1967: ''The Jackals'' * 1968: ''Witchfinder General'' * 1969: ''More Dead Than Alive'' * 1969: ''The Oblong Box'' * 1969: ''The Heart of Variety'' * 1970: ''Scream and Scream Again'' * 1970: ''Cry of the Banshee'' * 1970: ''An Evening of Edgar Allan Poe'' * 1971: ''The Abominable Dr. Phibes'' * 1971: ''The Beginning of the End of the World'' * 1972: ''Dr. Phibes Rises Again'' * 1972: ''The Aries Computer'' * 1973: ''Theater of Blood'' * 1973: ''The Devil's Triangle'' * 1974: ''Madhouse'' * 1974: ''The Tender Trap'' * 1975: ''Alice Cooper: Welcome to My Nightmare'' * 1977: ''The Butterfly Ball'' * 1980: ''Days of Fury'' * 1980: ''I Go Pogo'' * 1981: ''The Monster Club'' * 1981: ''Language of the Flowers'' * 1982: ''Vincent Price's Dracula'' * 1983: ''House of the Long Shadows'' * 1984: ''Bloodbath at the House of Death'' * 1985: ''Don't Scream: It's Only a Movie!'' * 1986: ''The Great Mouse Detective'' * 1987: ''From a Whisper to a Scream'' * 1987: ''The Whales of August'' * 1987: ''Vincent Price: The Sinister Image'' * 1990: ''Catchfire'' * 1993: ''The Thief and the Cobbler'' === Televisiereekse === * 1947: ''Stump the Stars'' * 1949: ''The Herb Shriner Show'' * 1950: ''The Saturday Night Revue with Jack Carter'' * 1950: ''The New Truth and Consequences'' * 1950: ''Life with Linkletter'' * 1951: ''What in the World?'' * 1952: ''The Linkletter Show'' * 1952: ''Chesterfield Presents'' * 1953: ''Summer Theatre'' * 1954: ''People Are Funny'' * 1954: ''The Betty White Show'' * 1955: ''The Eddie Cantor Comedy Theater'' * 1956: ''It Could Be You'' * 1956: ''The $64,000 Challenge'' * 1957: ''Odyssey'' * 1958: ''E.S.P.'' * 1958: ''Half Hour to Kill'' * 1959: ''Startime'' * 1960: ''The Chevy Mystery Show'' * 1960: ''It Happened in Hollywood'' * 1962: ''Exploring'' * 1965: ''The Hollywood Squares (Daytime)'' * 1965: ''Clown Alley'' * 1965: ''If These Walls Could Speak'' * 1966: ''Caravan Around the World'' * 1967: ''Eye on Art'' * 1969: ''The Movie Game'' * 1969: ''Name Droppers'' * 1970: ''Dinah's Place'' * 1970: ''The Virginia Graham Show'' * 1971: ''Curiosity Shop'' * 1971: ''The Hilarious House of Frightenstein'' * 1971: ''Make Your Own Kind of Music!'' * 1971: ''Cooking Price-Wise'' * 1972: ''The Amateur's Guide to Love'' * 1972: ''The Morning Exchange'' * 1972: ''The Movie Quiz'' * 1972: ''Personal View'' * 1973: ''All-Star Baffle'' * 1974: ''Bicentennial Minutes'' * 1975: ''Consumer Survival Kit'' * 1976: ''Anyone for Tennyson? The Master Poets Collection'' * 1976: ''Standing Room Only'' * 1978: ''America 2-Night'' * 1979: ''Time Express'' * 1979: ''CBS Library'' * 1980: ''Masterpiece Mystery'' * 1982: ''A Taste of China'' * 1984: ''An American Portrait'' * 1985: ''The 13 Ghosts of Scooby-Doo'' * 1985: ''Splash'' * 1985: ''The Teller and the Tale'' * 1987: ''Sonya Live in L.A.'' * 1987: ''Read, Write and Draw'' * 1988: ''Michaels' Movie Madness'' * 1990: ''Appreciating Art with Vincent Price'' === Televisierolprente === * 1957: ''Collector's Item: The Left Fist of David'' * 1957: ''Revolution of the Eye'' * 1959: ''Key Witness'' * 1961: ''Famous Ghost Stories'' * 1964: ''The House on Art Hill'' * 1964: ''Horror!!!'' * 1971: ''Mooch Goes to Hollywood'' * 1971: ''Vincent Price Is in the Country'' * 1971: ''The BOO Show'' * 1973: ''The Art Institute: A Self-Portrait'' * 1974: ''The Horror Hall of Fame'' * 1975: ''Alice Cooper: The Nightmare'' * 1977: ''Gregory Peck: A Living Biography'' * 1977: ''The World of Vincent Price'' * 1979: ''Richiardi's Chamber of Horror and Illusion'' * 1979: ''The 3th Annual People's Command Performance'' * 1981: ''America Screams'' * 1982: ''Ruddigore'' * 1982: ''Tales from the Vatican Collection'' * 1986: ''Escapes'' * 1986: ''Port Arthur Jail'' * 1987: ''Strange But True Football Stories'' * 1987: ''The Little Troll Prince'' * 1988: ''The Freddy Krueger Special'' * 1989: ''Bat Talk'' * 2001: ''Heroes of Horror'' === Video's === * 1965: ''Grampa's Sci-Fi Hits'' * 1979: ''The Strange Case of Alice Cooper'' * 1985: ''Looking for Perfection'' * 1985: ''Spirit of Quality'' * 1985: ''The Best of All Time Horror Classics'' * 1985: ''Simon & Schuster Communications'' * 1987: ''Creepy Classics'' * 1987: ''The Nativity'' * 1987: ''Cooking with Wolfgang Puck'' * 1988: ''Monsters & Maniacs'' * 1989: ''Step Into the Third Dimension'' * 1990: ''The House of the Seven Gables: A Guided Tour with Vincent Price'' * 1994: ''Vincent Price: My Life and Crimes'' * 1994: ''A Visit with Vincent'' * 2000: ''The Making of the Great Mouse Detective'' * 2001: ''Pulp Cinema'' * 2013: ''Interview mit Arne Elsholtz'' * 2015: ''Uta Screams Again!: Interview with Uta Levka'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001637|Vincent Price}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Price, Vincent}} [[Kategorie:Geboortes in 1911]] [[Kategorie:Sterftes in 1993]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] q0itx2w1govpmsye86avz8qfbmzm8n8 0 244585 2925433 2134222 2026-08-16T08:41:28Z CommonsDelinker 1161 "Julie_Mitchum_(House_on_Haunted_Hill).JPG" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Yann|Yann]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files found with house on haunted hill|]] 2925433 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Julie Mitchum | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Annette Mitchum | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1914|7|23}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1914|7|23|2003|2|21}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0593851 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Julie Mitchum''' (23 Julie 1914 – 21 Februarie 2003) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''The High and the Mighty'' (1954), ''Edge of Hell'' (1956), ''Hit and Run'' (1957), en ''House on Haunted Hill'' (1959). == Filmografie == === Rolprente === * 1954: ''The High and the Mighty'' * 1956: ''Edge of Hell'' * 1957: ''Hit and Run'' * 1959: ''House on Haunted Hill'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0593851|Julie Mitchum}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mitchum, Julie}} [[Kategorie:Geboortes in 1914]] [[Kategorie:Sterftes in 2003]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] frj0j0ngxebg53pnjy17hnyxz5i63ud 2925453 2925433 2026-08-16T09:37:43Z Aliwal2012 39067 nie meer wees nie 2925453 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Julie Mitchum | Beeld = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Annette Mitchum | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1914|7|23}} | Geboorteplek = [[Charleston, Suid-Carolina|Charleston]], [[Suid-Carolina]], V.S.A. | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1914|7|23|2003|2|21}} | Sterfplek = Sun City, [[Arizona]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0593851 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Julie Mitchum''' (gebore Annette Mitchum, 23 Julie 1914 – 21 Februarie 2003) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''The High and the Mighty'' (1954), ''Edge of Hell'' (1956), ''Hit and Run'' (1957), en ''House on Haunted Hill'' (1959). == Filmografie == === Rolprente === * 1954: ''The High and the Mighty'' * 1956: ''Edge of Hell'' * 1957: ''Hit and Run'' * 1959: ''House on Haunted Hill'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0593851|Julie Mitchum}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mitchum, Julie}} [[Kategorie:Geboortes in 1914]] [[Kategorie:Sterftes in 2003]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] hh6ifgxe3dz55o3i1qgq03sjg7298rw 0 244864 2925432 2128864 2026-08-16T08:41:23Z CommonsDelinker 1161 "Carol_Ohmart_House_on_Haunted_Hill_screenshot.png" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Yann|Yann]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files found with house on haunted hill|]] 2925432 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Carol Ohmart | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Armelia Carol Ohmart | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1927|7|3}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1927|7|3|2002|1|1}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0645120 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Carol Ohmart''' (3 Julie 1927 – 1 Januarie 2002) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''House on Haunted Hill'' (1959) en ''Spider Baby or, the Maddest Story Ever Told'' (1967), en in die televisiereekse ''Lights Out'' (1946) en ''Mannix'' (1967). == Filmografie == === Rolprente === * 1956: ''The Scarlet Hour'' * 1956: ''The Wild Party'' * 1958: ''Born Reckless'' * 1959: ''House on Haunted Hill'' * 1959: ''The Scavengers'' * 1960: ''Wild Youth'' * 1967: ''Spider Baby or, the Maddest Story Ever Told'' * 1967: ''Caxambu!'' * 1974: ''The Spectre of Edgar Allan Poe'' === Televisiereekse === * 1946: ''Lights Out'' * 1960: ''Johnny Midnight'' * 1967: ''Mannix'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0645120|Carol Ohmart}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ohmart, Carol}} [[Kategorie:Geboortes in 1927]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] etpfrp0cwcyr8ga2gcouxd67vr7vute 0 260601 2925312 2558739 2026-08-15T16:56:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925312 wikitext text/x-wiki [[Lêer:RomanEmpire_117.svg|duimnael|regs]] '''Epirus''' was 'n Romeinse provinsie.<ref name="thoughtco" /><ref name="unrv" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="thoughtco">{{en}}[https://www.thoughtco.com/provinces-of-the-roman-empire-120862 provinces of the roman empire]</ref> <ref name="unrv">{{en}}[https://www.unrv.com/provinces/province-chronology.php province-chronology]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Romeinse provinsies 120}} [[Kategorie:Romeinse provinsies]] [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] i0544usvs6arbcwa7uwlzvd5t3vwomt 0 262915 2925476 2814626 2026-08-16T11:23:40Z Aliwal2012 39067 /* Filmografie */ 2925476 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Khanyi Mbau | Beeld = Khanyi Mbau December 2017.jpg | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Khanyisile Mchunu | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1985|10|15}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = Menzi Mcunu (vader)<br/>Lynette Sisi Mbau (moeder) | Lewensmaat = Mandla Mthembu ​(getroud 2006; skei 2009) | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise, vervaardiger en skrywer | Aktiewe jare = 2004–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7315637 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Khanyisile (Kanyi) Mbau''' (gebore 15 Oktober 1985) is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] aktrise, televisie-gasvrou en kunstenaar. Sy het bekendheid verwerf as die tweede Doobsie in die SABC2-sepie ''Muvhango'' (2004-2005);<ref name="briefly">{{cite web|last=Karen|first=Carol|date=26 April 2019|title=Khanyi Mbau Biography: Age, Siblings, Daughter, Brother, Dresses, Cars, House and Net Worth|url=https://briefly.co.za/28693-khanyi-mbau-biography-age-siblings-daughter-brother-dresses-cars-house-net-worth.html|publisher=briefly.co.za}}</ref> as Mbali in die SABC1-sepie ''Mzansi'' en SABC1 se mini-reeks ''After Nine''. Vanaf 2018 is sy die gasvrou van die SABC3-vermaakprogram ''The Scoop'', The Big Secret op BET Africa en speel Tshidi in Mzansi Magic se ''Abomama''.<ref>{{cite news|last1=TshisaLIVE|title=Khanyi Mbau to host new show that unveils dark secrets|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2017-08-31-khanyi-mbau-to-host-new-show-that-unveils-dark-secrets/|accessdate=23 Maart 2018|publisher=Times Live|date=31 Augustus 2017}}</ref> Verder is sy bekend vir haar rolle in die rolprente ''Happiness Is a Four-letter Word'' (2016) en ''She is King'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2025: ''Meet the Khumalos'' * 2016: ''Happiness Is a Four-letter Word'' * 2017: ''She is King'' === Televisiereekse === * 2013: ''Katch It with Khanyi'' * 2015–2016: ''Muvhango'' * 2017: ''The Scoop'' * 2018: ''Beach Slap'' * 2018–2019: ''Uzalo'' * 2018–2019: ''Scandal'' * 2021: ''Happiness Ever After'' * 2022: ''Young Famous & African'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|7315637|Khanyi Mbau}} * {{Twitter|mbaureloaded|Khanyi Mbau}} * {{Facebook|KhanyiMbauBling|Khanyi Mbau}} * {{Instagram|mbaureloaded|Khanyi Mbau}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mbau, Khanyi}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisiepersoonlikhede]] [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] 3s8qrji5q645he3wx2jgldwat6pyon7 0 285334 2925344 2811345 2026-08-15T19:00:28Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925344 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Franse Rugbyfederasie |kleur = |titel = |beeld = France Rugby Logo.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Franse Rugbyfederasie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Frans]]e naam |1 = ''Fédération française de rugby'' |opskrif2 = Afkorting |2 = FFR |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Frankryk}} |opskrif4 = [[Sport]]soorte |4 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif5 = Gestig op |5 = 13 Mei 1919 |opskrif6 = Gestig in |6 = [[Parys]], Frankryk |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1978 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Rugby Europa]] |opskrif10 = President |10 = Florian Grill |opskrif11 = Setel |11 = Marcoussis, Frankryk |opskrif12 = [[Amptelike taal]] |12 = Frans |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://www.ffr.fr/ ''ffr.fr''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Franse Rugbyfederasie''' ([[Frans]]: ''Fédération française de rugby'', afgekort FFR) is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Frankryk]] beheer. Die beheerliggaam is in 1919 gestig en in Marcoussis gesetel. Sedert 1978 verteenwoordig dit Frankryk by [[Wêreldrugby]] en sedert 1934 ook by [[Rugby Europa]] (RE). == Geskiedenis == Die Franse Rugbyfederasie is op 13 Mei 1919 gestig en het die sportkommissie van die polisportiewe beheerliggaam, die Unie van Franse atletiese sportverenigings (''Union des sociétés françaises de sports athlétiques'', USFSA), vervang.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/ffr/la_federation/presentation_de_la_federation |title=La Fédération |publisher=Franse Rugbyfederasie |accessdate=7 Junie 2025}}</ref> In 1934 het die FFR op sy beurt die ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE) as ’n mededinger vir die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig;<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> hulle het eers in 1978 ’n lid van laasgenoemde geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/france |title=France |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 Junie 2025}}</ref> == Taak == [[Lêer:Occitània - Rugbi.svg|duimnael|links|Ligging van al die spanne, wat reeds aan die Franse Top 14 deelgeneem het (rooi punte); binne die rooi lyn is [[Oksitanië]], die tradisionele sentrum van Franse rugby]] [[Lêer:CNR de Linas-Marcoussis.jpg|duimnael|links|Oefenkamp by die FFR se setel in Marcoussis]] Die Franse Rugbyfederasie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk se nasionale seniormansrugbyspan]], [[Franse nasionale rugbyspan|vroue]] en jeug, asook ''Ligue nationale de rugby'' wat Frankryk se professionele ligas administreer. Die FFR hou ook toesig oor sewesrugby in Frankryk en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Franse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. As gevolg van die baie groter gewildheid van rugby in Suid-Frankryk was dié sport veral in [[Oksitanië]] oor dekades heen deur ’n kleinskaalse strukturering gekenmerk. In die noorde van die land het elke plaaslike beheerliggaam toesig gehou oor ’n groter geografiese gebied. As deel van ’n fundamentele strukturele hervorming van die FFR in 2018 het die destydse 26 plaaslike beheerliggame 13 nuwes gevorm, wat nou amper met die geografiese uitbreiding van dié van die [[Franse geweste]] ooreenstem.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/actualites/federation/reforme-territoriale-ligues-regionales |title=Réforme Territoriale : Ligues Régionales |publisher=Franse Rugbyfederasie |date=17 Oktober 2017 |accessdate=7 Junie 2025}}</ref> Drie plaaslike beheerliggame is oorgrens: Aan die ''Ligue régionale Auvergne-Rhône-Alpes de rugby'' behoort ook ’n Switserse span,<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lamontagne.fr/clermont-ferrand-63000/sports/decouvrez-l-incroyable-servette-de-geneve-prochain-adversaire-de-cusset_13536638/ |title=Découvrez l'incroyable Servette de Genève, prochain adversaire de Cusset |publisher=Franse Rugbyfederasie |date=11 April 2019 |accessdate=7 Junie 2025}}</ref> terwyl [[Andorra]] en [[Monaco]] onderskeidelik onder toesig van die ''Ligue régionale Occitanie de rugby'' en die ''Ligue régionale Provence Alpes Côte d'Azur de rugby'' is. Naas die amptelike nasionale span roep die FFR ook ander keurspanne byeen. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Frankryk. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/ffr/ecol_ovale/informations_generales |title=Le rugby à l’école |publisher=Franse Rugbyfederasie |accessdate=7 Junie 2025}}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Frankryk oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/france-u20/#latest |title=France U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=25 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325063644/https://www.sixnationsrugby.com/team/france-u20/#latest |archive-date=25 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 Junie 2025}}</ref> Sedert die 2017/18-seisoen is die Franse Barbarians die tweede nasionale span van Frankryk.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.ffr.fr/actualites/barbarians-francais/barbarians-francais-une-equipe-dexception |title=Barbarians Français : Une équipe d’exception |publisher=Franse Rugbyfederasie |accessdate=7 Junie 2025}}</ref> Die ''Ligue nationale de rugby'' reël die professionele speelprogram in Frankryk; hulle hou toesig oor die belangrikste Franse ligas, die Top 14 met 14 spanne en die Pro D2 met 16 spanne.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lnr.fr/ligue-nationale-rugby/qui-sommes-nous |title=Qui sommes-nous? |publisher=Ligue nationale de rugby |date=2020 |accessdate=7 Junie 2025}}</ref> Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Ierland, Italië, Skotland, Suid-Afrika en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugby-uitdaagbeker beslis. Daarbenewens bestuur hulle ook die twee belangrikste ligas in vrouerugby, die Élite 1 met twaalf spanne en die Élite 2 met tien spanne. Die Franse Rugbyfederasie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] (albei saam met die ander destydse Vyfnasies), [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] (saam met Skotland en Wallis), asook [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]. Daarbenewens het hulle die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi in [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]] aangebied. Saam met die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]], die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]], die [[Italiaanse Rugbyfederasie]], die [[Skotse Rugbyunie]] en die [[Walliese Rugbyunie]] organiseer hulle die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] en die [[Sesnasies-vrouetoernooi]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Noordelike Halfrond]]. Daarbenewens word die Frankryk Sewes jaarliks beslis. == Kenteken == Tot in 1912 was die trui van die Franse span wit met twee ringe (die simbool van ''Union des Sociétés Françaises de Sports Athlétiques'', die destydse beheerliggaam van die meeste sportsoorte in Frankryk). Nadat Frankryk sy eerste wedstryd teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] in 1911 gewen het, het die Franse kaptein Marcel Communeau voorgestel dat die span die ''coq gaulois'' (Galliese haan), ’n historiese embleem van Frankryk, as sy simbool gebruik.<ref name="logo2">{{fr}} {{cite web |url=http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_1911.php |title=2 janvier 1911 : la naissance d'une Nation |publisher=Rugby Nomades |accessdate=20 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070920174513/http://rugby-nomades.qc.ca/info-nomades/histoire_1911.php |archive-date=20 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Galliese haan is waarskynlik deels gekies omdat dit as ’n trotse en dapper dier beskou word wat soms aggressief kan word; dit is egter reeds vroeër deur Franse spanne as ’n simbool gebruik – ’n voormalige [[sokker]]speler, Jean Rigal, het reeds in Mei 1910 ’n trui met dié simbool gedra.<ref name="logo3">{{fr}} {{cite web |url=http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-02.pdf |title=Le coq dans le sport |publisher=Crdp.ac-bordeaux.fr |accessdate=15 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815164225/http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-02.pdf |archive-date=15 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die kenteken was oorspronklik wit en rooi, maar dit is ná 1945 in ’n veelkleurige, geborduurde beeld verander, en is sedert 1970 goud.<ref name="logo4">{{fr}} {{cite web |url=http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-01.pdf |title=Le coq sportif |publisher=Crdp.ac-bordeaux.fr |accessdate=14 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614043732/http://crdp.ac-bordeaux.fr/rugby/arts/5-01-01.pdf |archive-date=14 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Franse rugbyspan se simbool het gewild geword, en is later deur die Franse afvaardiging by die [[Olimpiese Somerspele 1920]] gebruik, waar die haan op vyf Olimpiese ringe geplaas is.<ref name="logo5">{{fr}} {{cite web |url=http://www.museedusport.fr/histoire_objet.php |title=Ecusson en forme de coq, devenu emblème national |publisher=Musee du Sport |accessdate=10 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010023538/http://www.museedusport.fr/histoire_objet.php |archive-date=10 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die haan het sedertdien ’n bekende simbool van Franse sportspanne geword. Na Franse spelers word soms as ''les coqs'' (“die hane”) verwys en party Franse ondersteuners laat voor wedstryde hane op die speelveld rondloop.<ref name="RoosterField">{{en}} {{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0302_060302_france_birdflu_2.html |title=Bird Flu Strikes at French Identity, Cuisine |publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]] |author=James Owen |date=2 Maart 2006 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174041/http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0302_060302_france_birdflu_2.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Fédération française de rugby}} * {{fr}} [https://www.ffr.fr/ Die FFR se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Frankryk]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] fsfoo2o1clvhq5i0e0osjr4gcy4tboh 0 285339 2925363 2890455 2026-08-15T20:00:22Z SpesBona 2720 Klein korreksies 2925363 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Walliese Rugbyunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Walliese nasionale rugbyspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Walliese Rugbyunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Welsh Rugby Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = WRU |opskrif3 = [[Wallies]]e naam |3 = ''Undeb Rygbi Cymru'' |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Wallis}} |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Gestig op |6 = 12 Maart 1881 |opskrif7 = Gestig in |7 = Neath, Wallis |opskrif8 = Lid van |8 = [[Wêreldrugby]] |opskrif9 = Aangesluit in |9 = 1886 (Stigterslid) |opskrif10 = Vastelandse beheerliggaam |10 = [[Rugby Europa]] |opskrif11 = Patroon |11 = [[William, Prins van Wallis]] |opskrif12 = Voorsitter |12 = Richard Collier-Keywood |opskrif13 = President |13 = Terry Cobner |opskrif14 = Setel |14 = [[Millennium-stadion]], [[Cardiff]], Wallis |opskrif15 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |15 = Engels en Wallies |opskrif16 = Amptelike webwerf |16 = [https://wru.wales/ ''wru.wales''] |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Walliese Rugbyunie''' ([[Engels]]: ''Welsh Rugby Union'', afgekort WRU; [[Wallies]]: ''Undeb Rygbi Cymru'') is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Wallis]] beheer. Die beheerliggaam is in 1881 gestig en by die [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]] gesetel. Sedert 1987 verteenwoordig dit Wallis by [[Wêreldrugby]] en sedert 1999 ook by [[Rugby Europa]] (RE). == Geskiedenis == [[Lêer:CastleHotelNeath.jpg|duimnael|links|Die Walliese Rugbyunie is in 1881 in die ''Castle Hotel'' in Neath gestig]] Die Walliese Rugbyunie is in 1881 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/14148.php |title=WRU: History of the Welsh Rugby Union: A Brief History |publisher=Walliese Rugbyunie |date=2009 |accessdate=14 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814113115/http://www.wru.co.uk/14148.php |archive-date=14 Augustus 2011}}</ref> In 1886 het die WRU saam met die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=21 Junie 2021}}</ref> Daarbenewens het die WRU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=21 Junie 2021}}</ref> == Taak == [[Lêer:WalesRugbyRegions.png|duimnael|links|Walliese rugbystreke]] Die Walliese Rugbyunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis se nasionale seniormansrugbyspan]], [[Walliese nasionale vrouerugbyspan|vroue]] en jeug. Die WRU hou ook toesig oor sewesrugby in Wallis en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Britse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Naas die amptelike nasionale span roep die WRU ook ander keurspanne byeen. Die ''Wales A'' is die tweede nasionale span van Wallis, hulle het egter sedert 2000 in geen wedstryd meer te staan gekom nie. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Wallis. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Wallis beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Walliese nasionale rugbyspan dien. Net soos ander rugbylande beskik Wallis oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/wales-u20/#latest |title=Wales U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=30 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030220411/https://www.sixnationsrugby.com/team/wales-u20/#latest |archive-date=30 Oktober 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 Junie 2021}}</ref> Die WRU hou toesig oor die vier professionelle rugbyspanne [[Cardiff Blues]], [[Scarlets]], [[Dragons (rugbyspan)|Dragons]] en [[Ospreys]] wat aan die professionelle Liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] deelneem, saam met spanne uit Ierland, Italië, Skotland en Suid-Afrika. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Suid-Afrika die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Benede die Verenigde Rugbykampioenskap word die Walliese Premierafdeling beslis, waaraan twaalf Walliese spanne deelneem. Die Walliese Rugbyunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] (albei saam met die ander destydse Vyfnasies), asook die [[Rugbywêreldbeker 2007]] (saam met Frankryk en Skotland) en die [[Rugbywêreldbeker 2015]] (saam met Engeland). Daarbenewens het hulle die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi in [[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991]] aangebied. Saam met die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]], die [[Franse Rugbyfederasie]], die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]], die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] en die [[Skotse Rugbyunie]] organiseer hulle die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] en die [[Sesnasies-vrouetoernooi]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Noordelike Halfrond]]. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=21 Junie 2021}}</ref> == Kenteken == Op die Walliese truie is die [[Prins van Wallis]] se vere geborduur, dié [[volstruis]]vere is in die 19de eeu deur die WRU bo ’n ander Walliese simbool, die [[prei]], verkies om die land se lojaliteit aan die [[Verenigde Koninkryk]] te beklemtoon.<ref>{{en}} {{cite journal |author=David Andrews |title=Welsh Indigenous! and British Imperial? – Welsh Rugby, Culture, and Society 1890–1914 |journal=Journal of Sport History |volume=18 |issue=3 |year=1991 |url=http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |pages=346 |accessdate=12 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912144841/http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |archive-date=12 September 2016 |url-status=dead}}</ref> In 1991 is die oorspronklike generiese motief met ’n meer gestileerde weergawe vervang om van die kenteken ’n handelsmerk te maak. Die oorspronklike leuse onder die vere was ''Ich dien'' ([[Duits]] vir: “Ek dien”), maar dit is in die nuwe ontwerp deur die hoofletters “WRU” vervang.<ref>{{en}} {{cite news |title=Welsh rugby union strips talent from England – Cotton Traders |publisher=The Independent |date=6 Desember 1991 |page=32}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://wru.wales/ Die Walliese Rugbyunie se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Wallis]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] 2edb3vmch7zsnlpxe27c4x18l2vjiy8 0 285347 2925357 2811029 2026-08-15T19:30:13Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925357 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Ierse Rugbyvoetbalunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Ierse nasionale rugbyspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Ierse Rugbyvoetbalunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Irish Rugby Football Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = IRFU |opskrif3 = [[Iers-Gaelies]]e naam |3 = ''Cumann Rugbaí na hÉireann'' |opskrif4 = [[Land]]e |4 = {{vlagland|Ierland}} en {{vlagland|Noord-Ierland}} |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Stigting |6 = 1879 |opskrif7 = Gestig in |7 = [[Dublin]], Ierland |opskrif8 = Lid van |8 = [[Wêreldrugby]] |opskrif9 = Aangesluit in |9 = 1886 (Stigterslid) |opskrif10 = Vastelandse beheerliggaam |10 = [[Rugby Europa]] |opskrif11 = President |11 = John O’Driscoll |opskrif12 = Setel |12 = Lansdowne Road, Dublin, Ierland |opskrif13 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |13 = Engels en Iers-Gaelies |opskrif14 = Amptelike webwerf |14 = [https://www.irishrugby.ie/ ''irishrugby.ie''] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Ierse Rugbyvoetbalunie''' ([[Engels]]: ''Irish Rugby Football Union'', afgekort IRFU; [[Iers-Gaelies]]: ''Cumann Rugbaí na hÉireann'') is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Ierland]] (beide die [[Republiek Ierland]] en [[Noord-Ierland]]) beheer. Die beheerliggaam is in 1879 gestig en by [[Lansdowne Road]] in [[Dublin]] gesetel. Sedert 1886 verteenwoordig dit Ierland by [[Wêreldrugby]] en sedert 1999 ook by [[Rugby Europa]] (RE). == Geskiedenis == Die Ierse Rugbyvoetbalunie het in 1879 met die samesluiting van twee beheerliggame ontstaan.<ref name="collins">{{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=The Oval World: A global history of rugby |publisher=Bloomsbury |location=Londen |year=2018 |isbn=978-1-4088-4372-7 |pages=122}}</ref> In 1886 het die IRFU saam met die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=9 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens het die IRFU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=9 Junie 2025}}</ref> == Taak == [[Lêer:IRFU flag.svg|duimnael|links|Vlag van die Ierse Rugbyvoetbalunie]] [[Lêer:Map of IRFU provincial branches.svg|duimnael|links|Die vier provinsiale beheerliggame van die Ierse Rugbyvoetbalunie]] Die Ierse Rugbyvoetbalunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland se nasionale seniormansrugbyspan]] (“Mans in groen”), [[Ierse nasionale vrouerugbyspan|vroue]] (“Vroue in groen”) en jeug. Die IRFU hou ook toesig oor sewesrugby in Ierland en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Britse en Ierse [[Nasionale Olimpiese Komitee]]s saam. Naas die amptelike nasionale span roep die IRFU ook ander keurspanne byeen. ''Ireland Wolfhounds'' is die tweede nasionale span van Ierland, gevolg deur ''Emerging Ireland'' (“Opkomende Ierland”). Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Ierland. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Ierland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Ierse nasionale rugbyspan dien. Net soos ander rugbylande beskik Ierland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/ireland-u20/#latest |title=Ireland U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=23 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823200135/https://www.sixnationsrugby.com/team/ireland-u20/#latest |archive-date=23 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Junie 2025}}</ref> Die Ierse Rugbyvoetbalunie bestaan uit die vier provinsiale beheerliggame [[Connacht Rugby]], [[Leinster Rugby]], [[Munster Rugby]] en [[Ulster Rugby]], wat elkeen met sy eie span deelneem aan die internasionale liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]], saam met spanne uit Italië, Skotland, Suid-Afrika en Wallis. Benede word die All-Ireland League tussen 50 spanne uit die hele Ierland beslis. Bo die Verenigde Rugbykampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Italië, Skotland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Die belangrikste vrouerugbytoernooi is die [[IRFU-vroueinterprovinsiale reeks]] wat tussen die vier provinsiale spanne beslis word. Die Ierse Rugbyvoetbalunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] (albei saam met die ander destydse Vyfnasies). Daarbenewens het hulle die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi in [[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] aangebied. Saam met die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]], die [[Franse Rugbyfederasie]], die [[Italiaanse Rugbyfederasie]], die [[Skotse Rugbyunie]] en die [[Walliese Rugbyunie]] organiseer hulle die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] en die [[Sesnasies-vrouetoernooi]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Noordelike Halfrond]]. Aangesien die Ierse nasionale rugbyspan beide die Republiek Ierland en Noord-Ierland verteenwoordig, gebruik hulle – nes die soortgelyke Ierse nasionale hokkiespan en die [[Ierse nasionale krieketspan]] – nie ’n nasionale vlag nie. Derhalwe gebruik die Ierse Rugbyvoetbalunie nóg een van die lande se volksliedere, nóg een val hul vlae as ’n verteenwoordigende simbool; pleks daarvan gebruik die Ierse nasionale rugbyspan sy eie vlag – dié van die Ierse Rugbyvoetbalunie – en himne. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=9 Junie 2025}}</ref> == Kenteken == Die Ierse Rugbyvoetbalunie se kenteken toon ’n klawerblaar (''Shamrock'') en ’n rugbybal; ’n klawerblaar is al tydens die eerste wedstryd van ’n Ierse span in 1874 op hul embleem vertoon. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Krieket Ierland]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.irishrugby.ie/ Die Ierse Rugbyvoetbalunie se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Ierland]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] h4lp9knb38blbew2laidzwspi1v9c3i 0 285350 2925341 2906805 2026-08-15T19:00:24Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925341 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Engelse Rugbyvoetbalunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Engelse nasionale rugbyspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Engelse Rugbyvoetbalunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Rugby Football Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = RFU |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Engeland}} |opskrif4 = [[Sport]]soorte |4 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif5 = Gestig op |5 = 26 Januarie 1871 |opskrif6 = Gestig in |6 = [[Londen]], Engeland |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1890 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Rugby Europa]] |opskrif10 = Patroon |10 = [[Catherine, Prinses van Wallis]] |opskrif11 = Voorsitter |11 = Sir James Wates |opskrif12 = President |12 = Deborah Griffin |opskrif13 = Setel |13 = [[Twickenham-stadion]], Londen, Engeland |opskrif14 = [[Amptelike taal]] |14 = Engels |opskrif15 = Amptelike webwerf |15 = [https://www.englandrugby.com/ ''englandrugby.com''] |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Engelse Rugbyvoetbalunie''' ([[Engels]]: ''Rugby Football Union'', afgekort RFU) is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Engeland]] beheer. Die beheerliggaam is in 1871 gestig en by [[Twickenham-stadion|Twickenham]] gesetel. Sedert 1890 verteenwoordig dit Engeland by [[Wêreldrugby]] en sedert 1999 ook by [[Rugby Europa]] (RE). == Geskiedenis == [[Lêer:Rugby football museum.jpg|duimnael|links|Die ''Webb Ellis Rugby Football Museum'' in die Engelse dorp Rugby]] [[Lêer:RFU-foundation-plaque.jpg|duimnael|links|Gedenkplaat by die plek, waar die Engelse Rugbyvoetbalunie op 26 Januarie 1871 gestig is]] Die Engelse Rugbyvoetbalunie is op 26 Januarie 1871 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |title=History |publisher=Rugbyvoetbalunie |accessdate=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120121829/https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |archive-date=20 November 2021 |url-status=dead}}</ref> Daarmee is dit die oudste rugbybeheerliggaam ter wêreld en het in 1890 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1890s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1890s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens het die RFU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> == Taak == [[Lêer:The Rugby Football Union Headquarters.jpg|duimnael|Setel van die Engelse Rugbyvoetbalunie in Londen]] Die Engelse Rugbyvoetbalunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland se nasionale seniormansrugbyspan]], [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|vroue]] (albei die ''Rooi Rose'') en jeug. Die RFU hou ook toesig oor sewesrugby in Engeland en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Britse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Naas die amptelike nasionale span roep die RFU ook ander keurspanne byeen. Die ''England Saxons'' is die tweede nasionale span van Engeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |title=England A becomes England Saxons |publisher=Rugbyvoetbalunie |date=18 Mei 2006 |accessdate=27 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927174442/http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |archive-date=27 September 2012 |url-status=dead}}</ref> Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Engeland. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Engeland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Engelse nasionale rugbyspan dien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/participation/education/schools |title=Schools |publisher=Rugbyvoetbalunie |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Engeland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |title=England U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=31 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031204738/https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |archive-date=31 Oktober 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die hoogste rugbyliga in die land is die Engelse Premierskap, waaraan nege klubs deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.premiershiprugby.com/clubs |title=Clubs |publisher=Premiership Rugby |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Frankryk, Ierland, Italië, Skotland, Suid-Afrika en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugby-uitdaagbeker beslis. Die belangrikste vrouerugbytoernooi is die Engelse Vrouepremierskap, waaraan nege klubs deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thepwr.com/about-pwr |title=About Premiership Women's Rugby |publisher=Premiership Women’s Rugby |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> Die Engelse Rugbyvoetbalunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het reeds opgetree as gasheer van die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] (albei saam met die ander destydse Vyfnasies), asook [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] (saam met Wallis). Daarbenewens het hulle die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie in [[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> Saam met die [[Franse Rugbyfederasie]], die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]], die [[Italiaanse Rugbyfederasie]], die [[Skotse Rugbyunie]] en die [[Walliese Rugbyunie]] organiseer hulle die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] en die [[Sesnasies-vrouetoernooi]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Noordelike Halfrond]]. Daarbenewens word die Londen Sewes jaarliks beslis. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> == Kenteken == Die embleem op die trui is ’n rooi [[roos]], pleks van die drie leeus op die truie van die [[Engelse nasionale sokkerspan|sokkerspan]] en die [[Engelse nasionale krieketspan|krieketspan]]. Die Rugbyvoetbalunie het die nasionale span se embleem voor die eerste wedstryd teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] in [[Edinburg]] in 1871 ontwerp. ’n Rooi roos – glo dié van die [[Huis van Lancaster]] – is as die span se embleem gekies.<ref name="rose">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st74325.htm |title=England's Rose – The Official History |author=the Museum of Rugby, Twickenham |publisher=Unofficial England Rugby Union |date=3 Junie 2005 |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> Die nasionale span se wit trui is ontleen aan dié wat by die Rugby-skool gedra is.<ref name="rose" /> Die ontwerp en standardisering van die roos – wat tot 1920 in verskeie variasies uitgebeeld is – word aan Alfred Wright, ’n werknemer by die Rugbyvoetbalunie, toegeskryf.<ref name="rose" /> Wright se ontwerp is glo tot in die laat 1990’s met min veranderinge gebruik.<ref name="rose" /> Die roos is eers in 1997 verander, toe Nike die amptelike truiverskaffer geword het. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Engelse en Walliese Krieketraad]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.englandrugby.com/ Die Rugbyvoetbalunie se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Engeland]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] sjsgvbt9sjvjge9vhbmkvc5v2zd66n9 0 285406 2925361 2813685 2026-08-15T20:00:12Z SpesBona 2720 Klein korreksies 2925361 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Skotse Rugbyunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Skotse nasionale rugbyspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Skotse Rugbyunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Scottish Rugby Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = SRU |opskrif3 = [[Skots-Gaelies]]e naam |3 = ''Aonadh Rugbaidh na h-Alba'' |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Skotland}} |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Gestig op |6 = 3 Maart 1873 |opskrif7 = Gestig in |7 = [[Glasgow]], Skotland |opskrif8 = Lid van |8 = [[Wêreldrugby]] |opskrif9 = Aangesluit in |9 = 1886 (Stigterslid) |opskrif10 = Vastelandse beheerliggaam |10 = [[Rugby Europa]] |opskrif11 = Patroon |11 = [[Anne Mountbatten-Windsor]] |opskrif12 = President |12 = Keith Wallace |opskrif13 = Setel |13 = [[Murrayfield-stadion]], [[Edinburg]], Skotland |opskrif14 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |14 = Engels en Skots-Gaelies |opskrif15 = Amptelike webwerf |15 = [https://scottishrugby.org/ ''scottishrugby.org''] |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Skotse Rugbyunie''' ([[Engels]]: ''Scottish Rugby Union'', afgekort SRU; [[Skots-Gaelies]]: ''Aonadh Rugbaidh na h-Alba'') is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Skotland]] beheer. Die beheerliggaam is in 1879 gestig en by [[Murrayfield-stadion]] in [[Edinburg]] gesetel. Sedert 1886 verteenwoordig dit Skotland by [[Wêreldrugby]] en sedert 1999 ook by [[Rugby Europa]] (RE). == Geskiedenis == Die Skotse Rugbyunie is in 1873 gestig as die Skotse Voetbalunie (''Scottish Football Union'', SFU).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scottishrugby.org/about/history |title=History |publisher=Skotse Rugbyunie |accessdate=31 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031093102/https://www.scottishrugby.org/about/history |archive-date=31 Oktober 2020 |url-status=dead}}</ref> Daarmee is dit ná die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] (RFU) die tweede oudste beheerliggaam in die rugbygeskiedenis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/twickenhamstadium/worldrugbymuseum/rugbyhistory/historyofthegame |title=History of the game |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=10 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110202501/http://www.rfu.com/twickenhamstadium/worldrugbymuseum/rugbyhistory/historyofthegame |archive-date=10 Januarie 2014 |url-status=dead}}</ref> In 1886 het die SFU saam met die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=17 Junie 2025}}</ref> In 1924 is die Skotse Voetbalunie hernoem in Skotse Rugbyunie. Daarbenewens het die SRU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=17 Junie 2025}}</ref> == Taak == [[Lêer:Weststandmurrayfield.jpg|duimnael|links|Die wespawiljoen van [[Murrayfield-stadion|Murrayfield]] toon die gewildheid van Skotse rugby tydens toetswedstryde]] Die Skotse Rugbyunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland se nasionale seniormansrugbyspan]], [[Skotse nasionale vrouerugbyspan|vroue]] en jeug, asook die nasionale ligastelsel wat as die “Scottish League Championship” bekendstaan. Die SRU hou ook toesig oor sewesrugby in Skotland en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Britse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Naas die amptelike nasionale span roep die SRU ook ander keurspanne byeen. ''Scotland A'' is die tweede nasionale span van Skotland. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Skotland. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Skotland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Skotse nasionale rugbyspan dien. Net soos ander rugbylande beskik Skotland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/scotland-u20/#latest |title=Scotland U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=9 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009160521/https://www.sixnationsrugby.com/team/scotland-u20/#latest |archive-date=9 Oktober 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=17 Junie 2025}}</ref> Die Skotse Rugbyunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] (albei saam met die ander destydse Vyfnasies), asook die [[Rugbywêreldbeker 2007]] (saam met Frankryk en Wallis). Daarbenewens het hulle die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi in [[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]] aangebied. Saam met die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]], die [[Franse Rugbyfederasie]], die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]], die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] en die [[Walliese Rugbyunie]] organiseer hulle die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] en die [[Sesnasies-vrouetoernooi]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Noordelike Halfrond]]. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die belangrikste rugbyliga in Skotland is die [[Verenigde Rugbykampioenskap]], waaraan 14 spanne uit Ierland, Italië, Skotland, Suid-Afrika en Wallis deelneem, waaronder die twee Skotse spanne [[Edinburgh Rugby]] en [[Glasgow Warriors]]. Benede word die Skotse Premierskap tussen tien spanne beslis. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië, Suid-Afrika en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Die belangrikste vrouerugbytoernooi is die Skotse Vrouepremierskap, waaraan sewe spanne deelneem. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=17 Junie 2025}}</ref> == Kenteken == Die dissel is die nasionale blom van Skotland en ook die embleem van die Skotse nasionale rugbyspan. Volgens ’n legende het die “beskermende dissel” sy rol gespeel tydens die verdediging van Skotland teen ’n snagse aanval deur [[Noorweë|Noorse]] [[Wikings]], een van hulle skree van pyn toe hy kaalvoet op ’n dissel trap, wat die Skotse verdedigers waarsku. Die [[Latyn]]se ''Nemo me impune lacessit'' (“Niemand ontlok my ongestraf nie!” in [[Afrikaans]]) is ’n antieke leuse van die [[Koninkryk van Skotland|Skotse monarge]], en ook van die voorste ridderorde van Skotland, die oudste en edelste orde van die dissel, en van die Skotswagte (waarvan die twee laasgenoemde aan die monarg “behoort” het).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scottish-at-heart.com/scottish-thistle.html |title=The Scottish Thistle – Beautifully Bold! |publisher=Scottish at Heart |accessdate=17 Junie 2025}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Krieket Skotland]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://scottishrugby.org/ Die Skotse Rugbyunie se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Skotland]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] 9w9rbrnc87cvddxl76snkkeblsl1rum 0 285411 2925359 2820357 2026-08-15T19:30:28Z SpesBona 2720 Klein korreksies 2925359 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Italiaanse Rugbyfederasie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Italiaanse nasionale rugbyspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Italiaanse Rugbyfederasie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Italiaans]]e naam |1 = ''Federazione Italiana Rugby'' |opskrif2 = Afkorting |2 = FIR |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Italië}} |opskrif4 = [[Sport]]soorte |4 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif5 = Gestig op |5 = 28 September 1928 |opskrif6 = Gestig in |6 = [[Rome]], Italië |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1987 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Rugby Europa]] |opskrif10 = President |10 = Andrea Duodo |opskrif11 = Setel |11 = Stadio Olimpico, Rome, Italië |opskrif12 = [[Amptelike taal]] |12 = Italiaans |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://federugby.it/ ''federugby.it''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Italiaanse Rugbyfederasie''' ([[Italiaans]]: ''Federazione Italiana Rugby'', afgekort FIR) is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Italië]] beheer. Die beheerliggaam is in 1928 gestig en by die Stadio Olimpico in [[Rome]] gesetel. Sedert 1987 verteenwoordig dit Italië by [[Wêreldrugby]] en sedert 1934 ook by [[Rugby Europa]] (RE). == Geskiedenis == Die Italiaanse Rugbyfederasie het in 1928<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=143&Itemid=668 |title=Federazione Italiana Rugby |publisher=Italiaanse Rugbyfederasie |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> uit die “Propagandakomitee” ontstaan en in 1987 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy |title=Italy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens was die Italiaanse Rugbyfederasie in 1934 ’n stigterslid van die vastelandse beheerliggaam ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]], RE).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=Rugby Football History |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> == Taak == [[Lêer:LocationPoRiver.PNG|duimnael|links|Die [[Povlakte]] in Noord-Italië word algemeen as die hartland van Italiaanse rugby beskou]] Die Italiaanse Rugbyfederasie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië se nasionale seniormansrugbyspan]] (''Gli Azzurri''), [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan|vroue]] (''Le Azzurre'') en jeug. Naas die amptelike nasionale span roep die FIR ook ander keurspanne byeen. ''Italia Emergenti'' (“Opkomende Italië”) is die tweede nasionale span van Italië. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Italië. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander rugbylande beskik Italië oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |title=Italy U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170027/https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> Die FIR hou ook toesig oor sewesrugby in Italië en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Italiaanse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Saam met die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]], die [[Franse Rugbyfederasie]], die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]], die [[Skotse Rugbyunie]] en die [[Walliese Rugbyunie]] organiseer hulle die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] en die [[Sesnasies-vrouetoernooi]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Noordelike Halfrond]]. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die hoogste rugbyliga in Italië is die Campionato di Eccellenza, waaraan twaalf spanne deelneem. Die belangrikste vrouerugbytoernooi is die Serie A Elite, waaraan agt spanne deelneem. Van die spanne is veral uit die twee rugbyvestings [[Lombardye]] en [[Veneto]] afkomstig. Bo die nasionale kampioenskap word die internasionale liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] beslis, saam met spanne uit Ierland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis, waaraan twee Italiaanse spanne ([[Benetton Rugby Treviso]] uit [[Treviso]] en [[Zebre]] uit [[Parma]]) deelneem. Bo die Verenigde Rugbykampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Net soos Argentinië is Italië die enigste vlak-een-rugbyland wat tot dusver nog nie ’n wedstryd tydens ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gehuisves het nie, alhoewel hulle vir beide die [[Rugbywêreldbeker 2015]] en [[Rugbywêreldbeker 2019]] aansoek gedoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/heineken-cup-2012-13/rugby/story/170055.html |title=Italian rugby chief wades into euro row |publisher=ESPNscrum |date=20 September 2012 |accessdate=10 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7564403.stm |title=IRB confirm 2015 & 2019 host bids |publisher=[[BBC]] |date=15 Augustus 2008 |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> == Kenteken == Van die begin van die Italiaanse rugbyspan tot die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die ou embleem op die trui aan die Italiaanse rugbyspan aan die Huis van Savoje se wapen ontleen. Die huidige embleem van Italië herinner aan die Italiaanse vlag (groen, wit en rooi), omring deur lourierblare, wat die grootsheid van die Romeinse geskiedenis en die oorwinnings van [[Julius Caesar]] in die oudheid simboliseer. Die lourierkrans is deur die Romeinse keisers gedra. Dit is ook as ’n beloning vir militêre oorwinnings aan die generaals toegeken.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |title=Les lauriers italiens |publisher=linternaute.com |author=Jérémy Talbot |accessdate=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923013058/http://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |archive-date=23 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Italiaanse Krieketfederasie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{it}} [https://federugby.it/ Die Italiaanse Rugbyfederasie se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Italië]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] 5s5hz56ac7yedfq089ea5hg6c6fn3jq 0 298120 2925217 2406546 2026-08-15T12:01:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925217 wikitext text/x-wiki {{Infobox road |country=ZAF |type=R |route=396 |map= |length_mi= |length_km= |length_round=0 |length_ref= |established= |direction_a=Noordoos |terminus_a={{Jct|country=ZAF|N|2}} noord van [[Mthatha]] |junction= |direction_b=Suidwes |terminus_b= {{Jct|country=ZAF|R|56}} [[Lady Frere]] |towns= [[Indwe]]<br />[[Rossouw, Oos-Kaap|Rossouw]]<br />[[Maclear]]<br />[[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]]<br />[[Barkly-Oos]]. |previous_type=R |previous_route=394 |next_type=R |next_route=397 }} Die '''R396''' is 'n streeksroete in [[Suid-Afrika]]. Dit verbind die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]]-nasionale pad noord van [[Mthatha]] met [[Lady Frere]] via [[Maclear]], [[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]], [[Barkly-Oos]] en [[Indwe]]. == Sien ook == * [[Lys van streeksroetes in Suid-Afrika]] * [[Genommerde roetes in Suid-Afrika]] == Eksterne skakel == * [http://www.routes.co.za/route/R300/R396/index.html Routes Travel Info] {{Genommerde roetes in die Oos-Kaap}} [[Kategorie:Streeksroetes in die Oos-Kaap]] mgko6o42f3w0uz2fxh8bbs89zjx7sk2 2925218 2925217 2026-08-15T12:16:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925218 wikitext text/x-wiki {{Infobox road |country=ZAF |type=R |route=396 |map= |length_mi= |length_km= |length_round=0 |length_ref= |established= |direction_a=Noordoos |terminus_a={{Jct|country=ZAF|N|2}} noord van [[Mthatha]] |junction= |direction_b=Suidwes |terminus_b= {{Jct|country=ZAF|R|56}} [[Lady Frere]] |towns= [[Lady Frere]]<br />[[Indwe]]<br />[[Rossouw, Oos-Kaap|Rossouw]]<br /><br />[[Barkly-Oos]]<br />[[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]]<br />[[Maclear]]. |previous_type=R |previous_route=394 |next_type=R |next_route=397 }} Die '''R396''' is 'n streeksroete in [[Suid-Afrika]]. Dit verbind die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]]-nasionale pad noord van [[Mthatha]] met [[Lady Frere]] via [[Maclear]], [[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]], [[Barkly-Oos]], [[Rossouw, Oos-Kaap|Rossouw]] en [[Indwe]]. == Sien ook == * [[Lys van streeksroetes in Suid-Afrika]] * [[Genommerde roetes in Suid-Afrika]] == Eksterne skakel == * [http://www.routes.co.za/route/R300/R396/index.html Routes Travel Info] {{Genommerde roetes in die Oos-Kaap}} [[Kategorie:Streeksroetes in die Oos-Kaap]] nr6k7azfkpl08c3u9q4firnn706jhyq 2925219 2925218 2026-08-15T12:16:40Z Oesjaar 7467 Ai! 2925219 wikitext text/x-wiki {{Infobox road |country=ZAF |type=R |route=396 |map= |length_mi= |length_km= |length_round=0 |length_ref= |established= |direction_a=Noordoos |terminus_a={{Jct|country=ZAF|N|2}} noord van [[Mthatha]] |junction= |direction_b=Suidwes |terminus_b= {{Jct|country=ZAF|R|56}} [[Lady Frere]] |towns= [[Lady Frere]]<br />[[Indwe]]<br />[[Rossouw, Oos-Kaap|Rossouw]]<br />[[Barkly-Oos]]<br />[[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]]<br />[[Maclear]]. |previous_type=R |previous_route=394 |next_type=R |next_route=397 }} Die '''R396''' is 'n streeksroete in [[Suid-Afrika]]. Dit verbind die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]]-nasionale pad noord van [[Mthatha]] met [[Lady Frere]] via [[Maclear]], [[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]], [[Barkly-Oos]], [[Rossouw, Oos-Kaap|Rossouw]] en [[Indwe]]. == Sien ook == * [[Lys van streeksroetes in Suid-Afrika]] * [[Genommerde roetes in Suid-Afrika]] == Eksterne skakel == * [http://www.routes.co.za/route/R300/R396/index.html Routes Travel Info] {{Genommerde roetes in die Oos-Kaap}} [[Kategorie:Streeksroetes in die Oos-Kaap]] hogj44rm2018p4v3aldp01cjjpu32el 0 307111 2925413 2915419 2026-08-16T03:04:07Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925413 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Phrenology1.jpg|duimnael|200px|'n [[Frenologie|Frenologiese]] kartering van die brein.<ref name="elbs" /> Frenologie was een van die eerste pogings om geestelike funksies met spesifieke dele van die [[Brein]] te korreleer.]] Die '''gees''' of '''verstand''' is die stel denkfakulteite wat die volgende kognitiewe aspekte insluit: [[bewussyn]], verbeelding, persepsie, [[denke]], [[intelligensie]], [[oordeel]], [[taal]] en [[geheue]], asook nie-kognitiewe aspekte soos [[emosie]]. Onder die wetenskaplike fisikalistiese interpretasie word die gees ten minste gedeeltelik in die [[brein]] gehuisves. Die primêre mededingers aan die fisistiese interpretasies van die gees is [[idealisme]], stof-dualisme en soorte eienskap-dualisme, en ietwat deur eliminerende materialisme en onreëlmatige monisme.<ref name="ref1" /> Daar bestaan 'n lang tradisie in [[filosofie]], [[godsdiens]], [[sielkunde]] en [[kognitiewe wetenskap]] oor wat 'n gees vorm en wat die kenmerke daarvan onderskei. Een ope vraag wat raak op die aard van die gees is die gees-liggaam-probleem, wat die verband tussen die gees en die fisiese [[brein]] en [[senuweestelsel]] ondersoek.<ref name="ref2" /> Ouer standpunte sluit in dualisme en [[idealisme]], wat die denke op een of ander manier as nie-fisies beskou.<ref name="ref2" /> Moderne sienings konsentreer dikwels op fisikalisme en funksionalisme, wat meen dat die verstand ongeveer identies is met die brein of verminderbaar is tot fisieke verskynsels soos [[Neuron|neuronale]] aktiwiteit.<ref name="ref3" /> Alhoewel dualisme en idealisme steeds baie ondersteuners het. 'n Ander vraag handel oor watter soort wese in staat is om geeste te hê.<ref name="ns-2018" /><ref name="ref4" /> Byvoorbeeld, of verstand eksklusief is aan [[Mens|mense]], ook besit deur sommige of alle [[diere]], deur alle [[lewe|lewende dinge]], of dit enigsins 'n streng definieerbare eienskap is, of of verstand ook 'n eiendom van sommige soorte [[kunsmatige intelligensie]] is.{{feit}} In elk geval, daar word algemeen saamgestem dat die verstand dit is wat 'n wese in staat stel om subjektiewe bewustheid en intensionaliteit teenoor hul omgewing te hê, om [[Stimulus|stimuli]] waar te neem en te reageer daarop met 'n soort agentskap, en om bewussyn te hê, insluitend dink en [[gevoel]].{{feit}} Die begrip gees of verstand word op verskillende maniere verstaan deur verskillende kulturele en godsdienstige tradisies. Sommige sien die gees/verstand as 'n element wat eksklusief tot die [[mens]] behoort, terwyl ander die eienskappe van die gees toeskryf aan nie-lewende entiteite (bv. [[Panpsigisme]] en animisme), soos aan [[dier]]e en aan gode. Sommige van die vroegste opgetekende spekulasies het verstand (soms beskryf as identies aan [[siel]] of gees) gekoppel aan teorieë rakende die [[Hiernamaals|lewe na die dood]] en die [[kosmologie]]se en natuurlike orde, byvoorbeeld in die leerstellings van [[Zoroaster]], die [[Boeddha]], [[Plato]], [[Aristoteles]] en ander antieke Griekse, Indiese en later Islamitiese en Middeleeuse Europese filosowe. Belangrike geestesfilosowe sluit in Plato, Patanjali, [[René Descartes]], [[Gottfried Wilhelm Leibniz]], [[John Locke]], [[George Berkeley]], [[David Hume]], [[Immanuel Kant]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Arthur Schopenhauer]], [[John Searle]], [[Daniel Dennett]], [[Jerry Fodor]], Thomas Nagel, David Chalmers en [[Hilary Putnam]].<ref>{{Cite web | url=http://leiterreports.typepad.com/blog/2016/01/20-most-important-philosophers-of-mind-since-wwii.html | title=20 "Most Important" Philosophers of Mind since WWII | access-date=28 Desember 2020 | archive-date= 3 November 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181103003340/https://leiterreports.typepad.com/blog/2016/01/20-most-important-philosophers-of-mind-since-wwii.html | url-status=dead }}</ref> [[Sielkundige]]s soos [[Sigmund Freud]] en William James, en rekenaarwetenskaplikes soos [[Alan Turing]], het invloedryke teorieë oor die aard van die gees ontwikkel. Die moontlikheid van niebiologiese gedagtes word ondersoek op die gebied van [[kunsmatige intelligensie]], wat nou saamwerk in verband met [[kubernetika]] en [[inligtingsteorie]] om die maniere waarop inligtingverwerking deur niebiologiese masjiene vergelykbaar is of anders is as geestelike verskynsels in die menslike verstand, te verstaan.<ref>{{Cite journal|last=Klopf|first=Harry|date=Junie 1975|title=A comparison of natural and artificial intelligence|journal=ACM SIGART Bulletin|issue=52|pages=11–13|doi=10.1145/1045236.1045237|s2cid=17852070}}</ref> Die verstand word ook uitgebeeld as die stroom van bewussyn waar sintuiglike indrukke en geestesvermoëns voortdurend verander.<ref name=Karunamuni2017>{{cite journal |vauthors=Karunamuni N, Weerasekera R |title= Theoretical Foundations to Guide Mindfulness Meditation: A Path to Wisdom |journal= Current Psychology |volume= 38 |issue= 3 |pages= 627–646 |date=Junie 2017 | doi= 10.1007/s12144-017-9631-7|s2cid= 149024504 |url= http://mindrxiv.org/mfs63/ |type= Submitted manuscript }}</ref><ref name=Aggregates>{{cite journal|author= Karunamuni N.D.|title=The Five-Aggregate Model of the Mind|journal=SAGE Open|volume=5 |issue=2 |pages=215824401558386|date=Mei 2015 | doi=10.1177/2158244015583860|doi-access=free}}</ref> == Definisies == Die eienskappe waaruit die verstand [[bestaan]], word steeds gedebatteer. Sommige sielkundiges voer aan dat slegs die "hoër" intellektuele funksies verstand vorm, veral rede en geheue.<ref>{{cite book|last1=Başar|first1=Erol|title=Brain body mind oscillations in scope of uncertainty principle|date=2010|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-1441961365|page=5|url=https://books.google.com/books?id=NAbMHo-ux58C&q=Some+psychologists+argue+that+only+the+%22higher%22+intellectual+functions+constitute+mind,+particularly+reason+and+memory&pg=PA5}}</ref> Volgens hierdie siening is die [[emosie]]s - [[liefde]], haat, [[vrees]] en vreugde - meer primitief of subjektief van aard en moet dit anders as die verstand gesien word. Ander voer aan dat verskillende rasionele en emosionele toestande nie so van mekaar geskei kan word nie, dat hulle van dieselfde aard en oorsprong is, en dat dit dus as 'n deel daarvan as verstand beskou moet word. In algemene gebruik is verstand dikwels sinoniem met [[denke]]: die privaat gesprek met onsself wat ons 'binne ons koppe' voer.<ref>{{cite book|last1=Israel|first1=Richard|last2=North|first2=Vanda|title=Mind Chi Re-wire Your Brain in 8 Minutes a Day; Strategies for Success in Business and Life|date=2010|publisher=John Wiley & Sons|location=Chichester|isbn=978-1907321375|page=12|url=https://books.google.com/books?id=VCP63CWtVqIC&q=mind+is+frequently+synonymous+with+thought:&pg=PA12|access-date=18 April 2015}}</ref> Sodoende skep ons 'ons gedagtes', 'verander ons gedagtes' of is ons 'van twee gedagtes' oor iets. Een van die belangrikste kenmerke van die verstand in hierdie sin is dat dit 'n private sfeer is waartoe niemand behalwe die eienaar toegang het nie. Niemand anders kan 'ons gedagtes ken' nie. Hulle kan slegs interpreteer wat ons bewustelik of [[Onderbewussyn|onbewustelik]] kommunikeer.<ref>{{cite web|last1=Masters|first1=Frances|title=Harness your Amazingly Creative Mind|url=http://www.thefusionmodel.com/harness-amazingly-creative-mind/|website=www.thefusionmodel.com|access-date=18 April 2015|date=2014-08-29|archive-date=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150420035909/http://www.thefusionmodel.com/harness-amazingly-creative-mind/|url-status=dead}}</ref> == Geestesvermoëns == In breë trekke is geestesvermoëns die verskillende funksies van die verstand, of dinge wat die verstand kan "doen". Gedagtes is 'n verstandelike daad wat mense in staat stel om [[Sin van die lewe|sin te maak van dinge in die wêreld]], en dit voor te stel en te interpreteer op maniere wat belangrik is, of wat ooreenstem met behoeftes, gehegtheid, doelwitte, verbintenisse, planne, eindes, begeertes, ens. Denke behels die [[Simbool|simboliese]] of [[Teken (semiotiek)|semiotiese]] bemiddeling van idees of [[data]], soos wanneer ons konsepte vorm, probleemoplossing, redenering en besluite neem. Woorde wat na soortgelyke konsepte en prosesse verwys, sluit in beraadslaging, [[kognisie]], ideë, diskoers en verbeelding. Denke word soms beskryf as 'n 'hoër' kognitiewe funksie en die analise van denkprosesse is 'n onderdeel van die kognitiewe sielkunde. Dit hou ook diep verband met ons vermoë om [[gereedskap]] te maak en te gebruik; om [[Kousaliteit|oorsaak en gevolg]] te verstaan; om patrone van betekenis te herken; om unieke kontekste van ervaring of aktiwiteit te begryp en bekend te maak; en om sinvol op die [[wêreld]] te reageer. == Sien ook == * [[Gedagtemodel]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="elbs">Oliver Elbs, ''Neuro-Esthetics: Mapological foundations and applications (Map 2003)'', (Munich 2005)</ref> <ref name="ref1">{{Cite book|last=Mccarthy|first=Gabby|url=https://books.google.com/books?id=AeTEDwAAQBAJ&pg=PA163&lpg=PA163&dq=It+holds+the+power+of+imagination,+recognition,+and+appreciation,+and+is+responsible+for+processing+feelings+and+emotions,+resulting+in+attitudes+and+actions.#v=onepage|title=Introduction to Metaphysics|date=2018-10-09|publisher=Scientific e-Resources|isbn=978-1-83947-365-4|language=en}}</ref> <ref name="ref2">{{Cite book|title=Mindware|last=Clark|first=Andy|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-982815-9|location=198 Madison Avenue, New York, 10016|pages=14, 254–256|quote=|via=}}</ref> <ref name="ref3">Smart, J.J.C., "The Mind/Brain Identity Theory", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2011 Edition), Edward N. Zalta (ed.), [http://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/mind-identity/]</ref> <ref name="ns-2018">New Scientist (8 September 2018) bl. 10</ref> <ref name="ref4">{{Cite web|title=What is mind-brain identity theory? - Definition from WhatIs.com|url=https://searchcio.techtarget.com/definition/mind-brain-identity-theory|website=SearchCIO|language=en|access-date=2020-05-26|archive-date=2020-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422021051/https://searchcio.techtarget.com/definition/mind-brain-identity-theory|url-status=dead}}</ref> }} {{Normdata}} dv42dfs7rpy1zlm6kxdzwfhddm9cd35 0 319228 2925237 2737141 2026-08-15T14:22:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925237 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Kamala Harris | beeld = Kamala Harris Vice Presidential Portrait.jpg | beeldonderskrif = Kamala Harris in 2021 | orde = 49 Adjunkpresident van die Verenigde State | termynaanvang = [[20 Januarie]] [[2021]] | termyneinde = [[20 Januarie]] [[2025]] | president = [[Joe Biden]] | voorganger = [[Mike Pence]] | opvolger = [[JD Vance]] | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1964 | geboortemaand = 10 | geboortedag = 20 | geboorteplek = [[Oakland]], [[Kalifornië]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | orde2 = Senator van [[Kalifornië]] | termynaanvang2 = [[3 Januarie]] [[2017]] | termyneinde2 = [[18 Januarie]] [[2021]] | voorganger2 = [[Barbara Boxer]] | opvolger2 = [[Alex Padilla]] | orde3 = Prokureur-generaal van Kalifornië | termynaanvang3 = [[3 Januarie]] [[2011]] | termyneinde3 = [[3 Januarie]] [[2017]] | voorganger3 = Jerry Brown | opvolger3 = Xavier Becerra | orde4 = Distriksprokureur van San Francisco | termynaanvang4 = [[8 Januarie]] [[2004]] | termyneinde4 = [[3 Januarie]] [[2011]] | voorganger4 = Terence Hallinan | opvolger4 = George Gascón | ouers = Donald J. Harris en Shyamala Gopalan | eggenoot = Doug Emhoff <small>(2014–hede)</small> | kinders = | alma_mater = Howard-universiteit ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])<br />Universiteit van Kalifornië, Hastings-regskollege (JD) | religie = | handtekening = Kamala Harris Signature.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Kamala Devi Harris''' ([[Engels]]: [ˈkɑːmələ ˈdeɪvi], {{Audio|Kamala-Devi-Harris-pronunciation.ogg|luister}}, gebore op [[20 Oktober]] [[1964]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politikus en prokureur wat op 20 Januarie 2021 as 49ste adjunkpresident van die [[Verenigde State van Amerika]] ingehuldig is. Sy was die eerste vroulike adjunkpresident en die hoogste vroulike amptenaar in die geskiedenis van die VSA, sowel as die eerste [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] en eerste Asiatiese Amerikaanse adjunkpresident.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://edition.cnn.com/2020/11/07/politics/kamala-harris-first-vice-president-female-black-south-asian/index.html|title=Harris bursts through another barrier, becoming the first female, first Black and first South Asian vice president-elect|author=Tensley, Brandon; Wright, Jasmine|date=7 November 2020|publisher=[[CNN]]}}</ref> [[Lêer:Joe Biden and Kamala Harris at first campaign event since the announce of her selection as VP.png|duimnael|links|[[Joe Biden]] en Kamala Harris tydens die eerste veldtoggeleentheid sedert sy as adjunkpresidentskandidaat aangewys is.]] Harris was [[Joe Biden]] se adjunkpresidentskandidaat vir die 2020-verkiesing; hulle het die vorige president [[Donald Trump]] en sy adjunkpresident [[Mike Pence]] geklop.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.iol.co.za/news/world/democrat-joe-biden-wins-2020-us-election-351f29e6-9b7d-43dd-b1d9-9d185fb3abf6|title=Democrat Joe Biden wins 2020 US election|date=7 November 2020|publisher=IOL|accessdate=20 Januarie 2021}}</ref> Harris het tussen 2010 en 2017 as die prokureur-generaal van Kalifornië gedien<ref>{{en}} {{cite web|last=|first=|date=8 Oktober 2020|title=Kamala Harris: Who is Biden's running mate in 2020 US election?|url=https://www.bbc.com/news/election-us-2020-53728050|publisher=[[BBC]]|accessdate=5 November 2020}}</ref> en was tussen 2017 en 2021 die junior [[Amerikaanse Senaat|Amerikaanse senator]] vir [[Kalifornië]] as lid van die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]]. As 'n senator het sy gepleit vir gesondheidsorghervorming, federale deskedulering van [[dagga]], 'n pad na burgerskap vir ongedokumenteerde immigrante, die DREAM-wet, 'n verbod op aanvalswapens en progressiewe belastinghervorming. Ná Biden se onttrekking aan die presidensiële verkiesing in 2024 het Harris haar eie presidensiële veldtog geloods met Biden se onderskrywing. Op 22 Julie 2024 het Harris genoeg niegebonde afgevaardigdes gekry om die vermoedelike genomineerde van die Demokratiese Party in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024|2024 presidensiële verkiesing]] te word.<ref>{{en}} {{cite web |date=22 Julie 2024 |title=Harris has support of enough Democratic delegates to become party’s presidential nominee: AP survey |url=https://apnews.com/article/harris-biden-presidential-candidate-election-withdraw-9fbd153493cb3f088994854fe61a73e9 |accessdate=23 Julie 2024 |website=AP News}}</ref><ref name="bloombergpresumptive">{{en}} {{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-07-23/harris-crosses-delegate-threshold-in-sign-nomination-is-hers?srnd=homepage-uk|title=Harris Crosses Delegate Threshold in Sign Nomination Is Hers|date=22 Julie 2024|accessdate=22 Julie 2024|publisher=Bloomberg News}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Kamala-Harris|title=Kamala Harris|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Januarie 2025}} {{Saadjie}} {{Visepresidente van die VSA}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Harris, Kamala}} [[Kategorie:Amerikaanse politici]] [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Adjunkpresidente van die Verenigde State]] e970ziidec7ot2a6z9as4n8no7jqpgz 0 365217 2925238 2351689 2026-08-15T14:23:15Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe */ Verbeter 2925238 wikitext text/x-wiki '''Dawn Upshaw''' (gebore [[17 Julie]] [[1960]]) is 'n [[VSA|Amerikaanse]] sopraan. Sy is die ontvanger van verskeie Gramophone-toekennings. Verskeie van haar albums het die Edison-prys gewen. Sy sing beide [[opera]] en kunsliedere. Haar repertorium sluit [[Barok|Barokmusiek]] en kontemporêre musiek in. Verskeie komponiste, insluitende [[Henri Dutilleux]], Osvaldo Golijov, John Harbison, [[Esa-Pekka Salonen]], [[John Adams (komponis)|John Adams]] en Kaija Saariaho het musiek vir haar geskryf. In 2007 is 'n MacArthur Fellowship aan haar toegeken.<ref name="MacArthur Foundation">[https://web.archive.org/web/20071008192750/http://www.macfound.org/site/c.lkLXJ8MQKrH/b.2913825/apps/nl/content2.asp?content_id=%7BFF9BCBF0-EEF9-431A-AE30-797D9D5E93E4%7D&notoc=1 MacArthur Foundation]</ref> ==Vroeë lewe== Dawn Upshaw is in [[Nashville]], [[Tennessee]] gebore. Sy begin sing terwyl sy skoolgaan aan ''Rich East High School'' in Park Forest, Illinois. Sy was die enigste vrou wat nog ooit as tweedejaar tot die topkoor (die Singing Rockets) bevorder is. Sy behaal 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.]] in 1982 aan Illinois Wesleyan University waar sy sang studeer onder Dr. David Nott. Sy studeer verder onder Ellen Faull aan die Manhattan School of Music in [[New York Stad]] en behaal haar M.M. in 1984. Sy woon kursusse by wat deur Jan DeGaetani aangebied word aan die Aspen Music School. Sy was 'n wenner van die ''Young Concert Artists International Auditions'' (1984) en die Walter W. Naumburg-kompetisie (1985), en was 'n lid van die [[Metropolitan Opera]] Ontwikkelingsprogram vir jong kunstenaars. Sedert haar opgang in 1984 het Upshaw meer as 300 opvoerings by die [[Metropolitan Opera]] gemaak. == Pryse en eerbewyse == '''2014 Grammy-toekenning vir Beste Klassiek Vokale Solis''': *Dawn Upshaw, kunstenaar vir ''Winter Morning Walks'' (''Maria Schneider'')'' '''2007 MacArthur Genoot'''<ref name="MacArthur Foundation" /> '''2006 Grammy-toekenning vir Beste Opera Opname''': *Die Atlanta Simfonieorkes en Koor met Dawn Upshaw vir ''Osvaldo Golijov: Ainadamar (Fountain of Tears)'' '''2003 Grammy-toekenning vir Beste Kamerorkes uitvoering''': *Die Kronos-Kwartet & Dawn Upshaw vir ''[[Alban Berg|Berg]]: Lyric Suite'' '''1991 Grammy-toekenning vir Beste Klassieke Vokale Solis''': *Dawn Upshaw, kunstenaar vir ''The Girl with Orange Lips ([[Manuel de Falla|Falla]], [[Maurice Ravel|Ravel]], ens.)'' '''1989 Grammy-toekenning vir Beste Klassieke Vokale Solis''': *Dawn Upshaw, kunstenaar vir ''Knoxville: Summer of 1915 (Musiek deur [[Samuel Barber|Barber]], Gian Carlo Menotti, John Harbison, [[Igor Strawinski|Strawinski]])'' ==Geselekteerde diskografie== *1991: [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: ''Le Nozze di Figaro'', gedirigeer deur James Levine, Deutsche Grammophon - 435 488-2 *1992: [[Jules Massenet]]: ''Chérubin'', gedirigeer deur Pinchas Steinberg, RCA Victor Red Seal CD, 09026-60593-2 *1992: [[Henryk Górecki]]: ''Simfonie No. 3'', Nonesuch Records/Elektra Records CD, 79282 *2005: ''[[James Levine]]'s 25th Anniversary Metropolitan Opera Gala'' (1996), Deutsche Grammophon DVD, B0004602-09 ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://streams.wgbh.org/online/play.php?xml=clas/cmd060723dawnupshaw.xml&template=clas/ Dawn Upshaw in Conversation] from WGBH Radio Boston {{en}} * [http://www.bach-cantatas.com/Bio/Upshaw-Dawn.htm Biografie (in Engels)] {{en}} * [http://www.colbertartists.com/dawn-upshaw Colbert Artists Management, Inc.] * [http://www.bruceduffie.com/upshaw.html Onderhoud met Dawn Upshaw] deur Bruce Duffie, 25 April 1991 {{en}} * [https://www.youtube.com/watch?v=Mcfy3UmnyDY Henryk Górecki Simfonie no. 3 - Dawn Upshaw (sopraan); David Zinman (dir.) & Londen Sinfonietta] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Upshaw, Dawn}} [[Kategorie:Operasangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] bw19mh2byhr3qj0a8hzf4mc0bayc7w5 0 365268 2925239 2759049 2026-08-15T14:24:44Z Oesjaar 7467 Skakel 2925239 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Jennifer Doudna | beeld = Professor Jennifer Doudna ForMemRS.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Jennifer Anne Doudna | geboortedatum = {{GDEO|1964|2|19}} | geboorteplek = [[Washington, D.C.]], [[VSA|Verenigde State van Amerika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = [[Amerika]] | vakgebied = [[Biochemie]]{{R|‪Google Scholar‬}} | werkplek = Universiteit van Colorado Boulder<br/>[[Yale-universiteit]]<br/>[[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]<br/>Gladstone-institute <br/>Universiteit van Kalifornië, San Francisco<br/>Johnson & Johnson | alma mater = Pomona-kollege ([[Baccalaureus artium|BA]])<br/>[[Harvard-universiteit]] (PhD) | doktorale promotor = Jack Szostak | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = {{Plainlist| * Eerste X-straal-gebaseerde struktuur van katalitiese RNS * RNS-steuring * CRISPR}} | beïnvloed deur = Rachel Haurwitz | invloed op = | toekennings = {{Plainlist| * Alan T. Waterman-toekenning (2000) * Jacob Heskel Gabbay-toekenning (2014) * Deurbraakprys in Lewenswetenskappe (2015) * Princess of Asturias-toekenning (2015) * Tang-prys in Biofarmaseutiese Wetenskap (2016) * Japan-prys (2017) * Kavli-prys in Nanowetenskap (2018) * Wolf-prys in [[Geneeskunde]] (2020) * [[Nobelprys vir Chemie]] (2020) }} | handtekening = | webblad = {{Plainlist| * {{URL|rna.berkeley.edu}} * {{URL|hhmi.org/scientists/jennifer-doudna}}}} | voetnotas = }} '''Jennifer Anne Doudna''' (gebore op 19 Februarie 1964){{R|Britannica}} is 'n Amerikaanse [[Biochemie|biochemikus]] wat bekend is vir haar baanbrekerswerk in CRISPR-[[geen]]bewerking, waarvoor sy die [[Nobelprys vir Chemie]] in 2020 saam met [[Emmanuelle Charpentier]] ontvang het.{{R|NYT-20201007|NobelPress}} Sy is die Li Ka Shing-kanseliersvoorsitter in die Departement Chemie en die Departement Molekulêre en Selbiologie aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Sy is 'n ondersoeker aan die Howard Hughes Mediese instituut sedert 1997.{{R|cv}} == Beknopte biografie == Doudna is in [[Washington, D.C.|Washington]] gebore en het in Hilo, [[Hawaii]] grootgeword. In 1985 het sy aan Pomona-kollege gestudeer en 'n Ph.D. behaal aan [[Harvard-universiteit]] se Mediese skool in 1989. Afgesien dat sy 'n professor aan [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] is, is sy ook president en voorsitter van die raad van die Innovative Genomics-instituut, 'n fakulteit-wetenskaplike aan die Lawrence Berkeley nasionale laboratorium, 'n senior ondersoeker by die Gladstone-institute, en 'n adjunk professor in sellulêre en molekulêre farmakologie aan die Universiteit van Kalifornië, San Francisco.{{R|‪Google Scholar‬|UCB|Gladstone|nascast|pnasbio|Scopus}} Doudna was 'n toonaangewende figuur in wat genoem word die "CRISPR-rewolusie" vir haar fundamentele werk en leierskap in die ontwikkeling van CRISPR-gemedieerde [[genoom]]redigering.{{R|DoudnaSternberg}} In 2012 was Doudna en Emmanuelle Charpentier die eerste wat voorgestel het dat CRISPR-Cas9 (ensieme van bakterieë wat mikrobiese immuniteit beheer) gebruik kan word vir programmeerbare redigering van genome,{{R|NobelPress|DoudnaSternberg}} wat nou beskou word as een van die belangrikste ontdekkings in die geskiedenis van biologie.{{R|NYT-20150511}} == Toekennings == Doudna het fundamentele bydraes gelewer in biochemie en [[genetika]] en het vele gesogte toekennings en genootskappe ontvang, waaronder die Nobelprys vir chemie in 2020, met Charpentier, 'vir die ontwikkeling van 'n "metode vir genoomredigering",{{R|NYT-20201007|NobelPress}} die 2000 Alan T Waterman-toekenning vir haar navorsing oor die struktuur soos bepaal deur x-straalkristallografie van 'n ribosiem,{{R|Waterman}} en die deurbraakprys in lewenswetenskappe van 2015 vir CRISPR-Cas9-genoomredigeringstegnologie, met Charpentier.{{R|BP}} Sy was mede-ontvanger van die Gruber-prys in genetika (2015),{{R|Gruber}} die Tang-prys (2016),{{R|Tang}} die Canada Gairdner-internasionale toekenning (2016),{{R|Gairdner}} en die Japan-prys (2017).{{R|JP}} Buiten die wetenskaplike gemeenskap is sy in 2015 aangewys as een van die [[Time (tydskrif)|Time]] 100-invloedrykste mense (saam met Charpentier),{{R|Time 2015}} en in 2016 was sy, saam met ander CRISPR-navorsers, as 'n naaswenner van Time se "[[Time se Persoon van die Jaar|Persoon van die Jaar]]" gelys.{{R|Time 2016}} In 2017 was sy die hoofskrywer (saam met Samuel Sternberg) van ''A Crack in Creation: Gene Editing and the Unthinkable Power to Control Evolution'',{{R|DoudnaSternberg}} 'n seldsame geval van die eerste persoon se weergawe van 'n groot wetenskaplike deurbraak, gerig op die algemene publiek, wat kort na die deurbraak gepubliseer is.{{R|Guardian}} == Persoonlike lewe == As nadoktorale navorser aan die Universiteit van Colorado het Doudna vir Jamie Cate ontmoet, toe 'n gegradueerde student; hulle het saam aan 'n projek gewerk om die struktuur van die ribonukleïensuur-ensiem genoemd "Tetrahymena Groep I intron P4-P6" se katalitiese streek te kristalliseer en te bepaal. Hulle is getroud toe sy op [[Yale-universiteit|Yale]] skoolgehou het, en hulle het albei fakulteitsposisies aan [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] aanvaar en saam daarheen verhuis. Cate is tans 'n professor in Berkeley en werk aan geenredigering van [[gis]]te om hul [[sellulose]]-fermentasie vir produksie van biobrandstof te verhoog. Doudna en Cate het 'n seun wat in 2003 gebore is wat "van rekenaars en wiskunde hou".{{R|NobelPress}} == Verwysings == {{verwysings|verwysings= <ref name="BP">{{cite web |title=Laureates: Jennifer A. Doudna |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/2/L63 |website=breakthroughprize.org |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Britannica">{{cite web |url=http://www.britannica.com/biography/Jennifer-Doudna |title=Jennifer Doudna – American biochemist |website=Encyclopædia Britannica Online |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="cv">{{cite web |title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna) |url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf |publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels |archive-date=15 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="DoudnaSternberg">{{cite book |last1=Doudna |first1=Jennifer |last2=Sternberg |first2=Samuel H. |title=A crack in creation : gene editing and the unthinkable power to control evolution |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |publication-place=Boston |year=2017 | isbn=978-0-544-71696-4 |oclc=953709904 | language=Engels}}</ref> <ref name="Gairdner">{{cite web |title=Jennifer Doudna |url=http://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Jennifer_Doudna |publisher=Canada Gairdner Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Gladstone">{{cite web |last=Langelier |first=Julie |title=Jennifer Doudna Opens Laboratory at the Gladstone Institutes |url=https://gladstone.org/about-us/press-releases/jennifer-doudna-opens-laboratory-gladstone-institutes |website=Gladstone Institutes |language=Engels |date=5 September 2018 |access-date=14 Desember 2020 |archive-date=10 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011117/https://gladstone.org/about-us/press-releases/jennifer-doudna-opens-laboratory-gladstone-institutes |url-status=dead }}</ref> <ref name="‪Google Scholar‬">{{cite web | title=Jennifer Doudna | website=‪Google Scholar‬ | url=https://scholar.google.com/citations?user=YO5XSXwAAAAJ |language=Engels}}</ref> <ref name="Gruber">{{cite web |title=2015 Genetics Prize: Jennifer Doudna |url=http://gruber.yale.edu/genetics/jennifer-doudna |publisher=The Gruber Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Guardian">{{cite web |title=A Crack in Creation review – Jennifer Doudna, Crispr and a great scientific breakthrough |url=https://www.theguardian.com/books/2017/jun/17/a-crack-in-creation-by-jennifer-doudna-and-samuel-sternberg-review |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="JP">{{cite web |title=Laureates of the Japan Prize: Jennifer A. Doudna, Ph.D. |url=http://www.japanprize.jp/en/prize_prof_2017_doudna.html |publisher=The Japan Prize Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="nascast">{{cite web|title=Interview with Jennifer Doudna (2004)|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/podcasts/interviews/jennifer-doudna.html |publisher=National Academy of Sciences |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218205247/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/podcasts/interviews/jennifer-doudna.html |archive-date=18 Desember 2015 |url-status=dead |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NobelPress">{{cite web |title=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2020 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2020/press-release/ |website=nobelprize.org |publisher=Nobel Foundation |date=7 Oktober 2020 |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NYT-20150511">{{cite news |last=Pollack |first=Andrew |title=Jennifer Doudna, a Pioneer Who Helped Simplify Genome Editing |url=https://www.nytimes.com/2015/05/12/science/jennifer-doudna-crispr-cas9-genetic-engineering.html |date=11 Mei 2015 |work=[[The New York Times]] |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NYT-20201007">{{cite news |last1=Wu |first1=Katherine J. |last2=Zimmer |first2=Carl |last3=Peltier |first3=Elian |title=Nobel Prize in Chemistry Awarded to 2 Scientists for Work on Genome Editing |url=https://www.nytimes.com/2020/10/07/science/nobel-prize-chemistry-crispr.html |date=7 Oktober 2020 |work=[[The New York Times]] |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="pnasbio">{{Cite journal |doi=10.1073/pnas.0408147101 |pmid=15574498 |title=Biography of Jennifer A. Doudna |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=101 |issue=49 |pages=16987–9 |year=2004 |last=Marino |first=M. |bibcode=2004PNAS..10116987M |pmc=535403 |language=Engels}}</ref> <ref name="Scopus">{{cite web |title=Scopus preview - Doudna, Jennifer A. - Author details |website=Scopus |url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7006285665 |access-date=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Tang">{{cite web |url=http://www.tang-prize.org/en/owner.php?cat=11 |title=Laureates: Biopharmaceutical Science (2016) |publisher=Tang Prize Foundation |access-date=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Time 2015">{{cite web |title=Emmanuelle Charpentier & Jennifer Doudna |website=[[Time (tydskrif)|Time]] |date=15 April 2015 |url=https://time.com/collection-post/3822554/emmanuelle-charpentier-jennifer-doudna-2015-time-100/ |access-date=14 December 2020 |language=Engels |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128090100/https://time.com/collection-post/3822554/emmanuelle-charpentier-jennifer-doudna-2015-time-100/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Time 2016">{{cite web |title=CRISPR Technology Scientists on Their Gene Editing Tool |website=[[Time (tydskrif)|Time]] |url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-crispr-runner-up/ |access-date=14 December 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="UCB">{{cite web |title=UC Berkeley's Jennifer Doudna wins 2020 Nobel Prize in Chemistry |url=https://news.berkeley.edu/2020/10/07/jennifer-doudna-wins-2020-nobel-prize-in-chemistry/ |publisher=University of California, Berkeley |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Waterman">{{cite web |title=Alan T. Waterman Award Recipients, 1976 – present |url=https://www.nsf.gov/od/waterman/waterman_recipients.jsp |publisher=National Science Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> }} {{Nobelprys vir Chemie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Doudna, Jennifer}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse bioloë]] [[Kategorie:Biochemici]] [[Kategorie:Nobelprys vir Chemie wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] ou3bsnbllr3q0efywafm42l97tijkl8 2925240 2925239 2026-08-15T14:25:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925240 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Jennifer Doudna | beeld = Professor Jennifer Doudna ForMemRS.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Jennifer Anne Doudna | geboortedatum = {{GDEO|1964|2|19}} | geboorteplek = [[Washington, D.C.]], [[VSA|Verenigde State van Amerika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = [[Amerika]] | vakgebied = [[Biochemie]]{{R|‪Google Scholar‬}} | werkplek = Universiteit van Colorado Boulder<br/>[[Yale-universiteit]]<br/>[[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]<br/>Gladstone-institute <br/>Universiteit van Kalifornië, San Francisco<br/>Johnson & Johnson | alma mater = Pomona-kollege ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])<br/>[[Harvard-universiteit]] (PhD) | doktorale promotor = Jack Szostak | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = {{Plainlist| * Eerste X-straal-gebaseerde struktuur van katalitiese RNS * RNS-steuring * CRISPR}} | beïnvloed deur = Rachel Haurwitz | invloed op = | toekennings = {{Plainlist| * Alan T. Waterman-toekenning (2000) * Jacob Heskel Gabbay-toekenning (2014) * Deurbraakprys in Lewenswetenskappe (2015) * Princess of Asturias-toekenning (2015) * Tang-prys in Biofarmaseutiese Wetenskap (2016) * Japan-prys (2017) * Kavli-prys in Nanowetenskap (2018) * Wolf-prys in [[Geneeskunde]] (2020) * [[Nobelprys vir Chemie]] (2020) }} | handtekening = | webblad = {{Plainlist| * {{URL|rna.berkeley.edu}} * {{URL|hhmi.org/scientists/jennifer-doudna}}}} | voetnotas = }} '''Jennifer Anne Doudna''' (gebore op 19 Februarie 1964){{R|Britannica}} is 'n Amerikaanse [[Biochemie|biochemikus]] wat bekend is vir haar baanbrekerswerk in CRISPR-[[geen]]bewerking, waarvoor sy die [[Nobelprys vir Chemie]] in 2020 saam met [[Emmanuelle Charpentier]] ontvang het.{{R|NYT-20201007|NobelPress}} Sy is die Li Ka Shing-kanseliersvoorsitter in die Departement Chemie en die Departement Molekulêre en Selbiologie aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Sy is 'n ondersoeker aan die Howard Hughes Mediese instituut sedert 1997.{{R|cv}} == Beknopte biografie == Doudna is in [[Washington, D.C.|Washington]] gebore en het in Hilo, [[Hawaii]] grootgeword. In 1985 het sy aan Pomona-kollege gestudeer en 'n Ph.D. behaal aan [[Harvard-universiteit]] se Mediese skool in 1989. Afgesien dat sy 'n professor aan [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] is, is sy ook president en voorsitter van die raad van die Innovative Genomics-instituut, 'n fakulteit-wetenskaplike aan die Lawrence Berkeley nasionale laboratorium, 'n senior ondersoeker by die Gladstone-institute, en 'n adjunk professor in sellulêre en molekulêre farmakologie aan die Universiteit van Kalifornië, San Francisco.{{R|‪Google Scholar‬|UCB|Gladstone|nascast|pnasbio|Scopus}} Doudna was 'n toonaangewende figuur in wat genoem word die "CRISPR-rewolusie" vir haar fundamentele werk en leierskap in die ontwikkeling van CRISPR-gemedieerde [[genoom]]redigering.{{R|DoudnaSternberg}} In 2012 was Doudna en Emmanuelle Charpentier die eerste wat voorgestel het dat CRISPR-Cas9 (ensieme van bakterieë wat mikrobiese immuniteit beheer) gebruik kan word vir programmeerbare redigering van genome,{{R|NobelPress|DoudnaSternberg}} wat nou beskou word as een van die belangrikste ontdekkings in die geskiedenis van biologie.{{R|NYT-20150511}} == Toekennings == Doudna het fundamentele bydraes gelewer in biochemie en [[genetika]] en het vele gesogte toekennings en genootskappe ontvang, waaronder die Nobelprys vir chemie in 2020, met Charpentier, 'vir die ontwikkeling van 'n "metode vir genoomredigering",{{R|NYT-20201007|NobelPress}} die 2000 Alan T Waterman-toekenning vir haar navorsing oor die struktuur soos bepaal deur x-straalkristallografie van 'n ribosiem,{{R|Waterman}} en die deurbraakprys in lewenswetenskappe van 2015 vir CRISPR-Cas9-genoomredigeringstegnologie, met Charpentier.{{R|BP}} Sy was mede-ontvanger van die Gruber-prys in genetika (2015),{{R|Gruber}} die Tang-prys (2016),{{R|Tang}} die Canada Gairdner-internasionale toekenning (2016),{{R|Gairdner}} en die Japan-prys (2017).{{R|JP}} Buiten die wetenskaplike gemeenskap is sy in 2015 aangewys as een van die [[Time (tydskrif)|Time]] 100-invloedrykste mense (saam met Charpentier),{{R|Time 2015}} en in 2016 was sy, saam met ander CRISPR-navorsers, as 'n naaswenner van Time se "[[Time se Persoon van die Jaar|Persoon van die Jaar]]" gelys.{{R|Time 2016}} In 2017 was sy die hoofskrywer (saam met Samuel Sternberg) van ''A Crack in Creation: Gene Editing and the Unthinkable Power to Control Evolution'',{{R|DoudnaSternberg}} 'n seldsame geval van die eerste persoon se weergawe van 'n groot wetenskaplike deurbraak, gerig op die algemene publiek, wat kort na die deurbraak gepubliseer is.{{R|Guardian}} == Persoonlike lewe == As nadoktorale navorser aan die Universiteit van Colorado het Doudna vir Jamie Cate ontmoet, toe 'n gegradueerde student; hulle het saam aan 'n projek gewerk om die struktuur van die ribonukleïensuur-ensiem genoemd "Tetrahymena Groep I intron P4-P6" se katalitiese streek te kristalliseer en te bepaal. Hulle is getroud toe sy op [[Yale-universiteit|Yale]] skoolgehou het, en hulle het albei fakulteitsposisies aan [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] aanvaar en saam daarheen verhuis. Cate is tans 'n professor in Berkeley en werk aan geenredigering van [[gis]]te om hul [[sellulose]]-fermentasie vir produksie van biobrandstof te verhoog. Doudna en Cate het 'n seun wat in 2003 gebore is wat "van rekenaars en wiskunde hou".{{R|NobelPress}} == Verwysings == {{verwysings|verwysings= <ref name="BP">{{cite web |title=Laureates: Jennifer A. Doudna |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/2/L63 |website=breakthroughprize.org |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Britannica">{{cite web |url=http://www.britannica.com/biography/Jennifer-Doudna |title=Jennifer Doudna – American biochemist |website=Encyclopædia Britannica Online |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="cv">{{cite web |title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna) |url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf |publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels |archive-date=15 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="DoudnaSternberg">{{cite book |last1=Doudna |first1=Jennifer |last2=Sternberg |first2=Samuel H. |title=A crack in creation : gene editing and the unthinkable power to control evolution |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |publication-place=Boston |year=2017 | isbn=978-0-544-71696-4 |oclc=953709904 | language=Engels}}</ref> <ref name="Gairdner">{{cite web |title=Jennifer Doudna |url=http://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Jennifer_Doudna |publisher=Canada Gairdner Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Gladstone">{{cite web |last=Langelier |first=Julie |title=Jennifer Doudna Opens Laboratory at the Gladstone Institutes |url=https://gladstone.org/about-us/press-releases/jennifer-doudna-opens-laboratory-gladstone-institutes |website=Gladstone Institutes |language=Engels |date=5 September 2018 |access-date=14 Desember 2020 |archive-date=10 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011117/https://gladstone.org/about-us/press-releases/jennifer-doudna-opens-laboratory-gladstone-institutes |url-status=dead }}</ref> <ref name="‪Google Scholar‬">{{cite web | title=Jennifer Doudna | website=‪Google Scholar‬ | url=https://scholar.google.com/citations?user=YO5XSXwAAAAJ |language=Engels}}</ref> <ref name="Gruber">{{cite web |title=2015 Genetics Prize: Jennifer Doudna |url=http://gruber.yale.edu/genetics/jennifer-doudna |publisher=The Gruber Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Guardian">{{cite web |title=A Crack in Creation review – Jennifer Doudna, Crispr and a great scientific breakthrough |url=https://www.theguardian.com/books/2017/jun/17/a-crack-in-creation-by-jennifer-doudna-and-samuel-sternberg-review |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="JP">{{cite web |title=Laureates of the Japan Prize: Jennifer A. Doudna, Ph.D. |url=http://www.japanprize.jp/en/prize_prof_2017_doudna.html |publisher=The Japan Prize Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="nascast">{{cite web|title=Interview with Jennifer Doudna (2004)|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/podcasts/interviews/jennifer-doudna.html |publisher=National Academy of Sciences |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218205247/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/podcasts/interviews/jennifer-doudna.html |archive-date=18 Desember 2015 |url-status=dead |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NobelPress">{{cite web |title=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2020 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2020/press-release/ |website=nobelprize.org |publisher=Nobel Foundation |date=7 Oktober 2020 |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NYT-20150511">{{cite news |last=Pollack |first=Andrew |title=Jennifer Doudna, a Pioneer Who Helped Simplify Genome Editing |url=https://www.nytimes.com/2015/05/12/science/jennifer-doudna-crispr-cas9-genetic-engineering.html |date=11 Mei 2015 |work=[[The New York Times]] |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NYT-20201007">{{cite news |last1=Wu |first1=Katherine J. |last2=Zimmer |first2=Carl |last3=Peltier |first3=Elian |title=Nobel Prize in Chemistry Awarded to 2 Scientists for Work on Genome Editing |url=https://www.nytimes.com/2020/10/07/science/nobel-prize-chemistry-crispr.html |date=7 Oktober 2020 |work=[[The New York Times]] |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="pnasbio">{{Cite journal |doi=10.1073/pnas.0408147101 |pmid=15574498 |title=Biography of Jennifer A. Doudna |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=101 |issue=49 |pages=16987–9 |year=2004 |last=Marino |first=M. |bibcode=2004PNAS..10116987M |pmc=535403 |language=Engels}}</ref> <ref name="Scopus">{{cite web |title=Scopus preview - Doudna, Jennifer A. - Author details |website=Scopus |url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7006285665 |access-date=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Tang">{{cite web |url=http://www.tang-prize.org/en/owner.php?cat=11 |title=Laureates: Biopharmaceutical Science (2016) |publisher=Tang Prize Foundation |access-date=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Time 2015">{{cite web |title=Emmanuelle Charpentier & Jennifer Doudna |website=[[Time (tydskrif)|Time]] |date=15 April 2015 |url=https://time.com/collection-post/3822554/emmanuelle-charpentier-jennifer-doudna-2015-time-100/ |access-date=14 December 2020 |language=Engels |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128090100/https://time.com/collection-post/3822554/emmanuelle-charpentier-jennifer-doudna-2015-time-100/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Time 2016">{{cite web |title=CRISPR Technology Scientists on Their Gene Editing Tool |website=[[Time (tydskrif)|Time]] |url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-crispr-runner-up/ |access-date=14 December 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="UCB">{{cite web |title=UC Berkeley's Jennifer Doudna wins 2020 Nobel Prize in Chemistry |url=https://news.berkeley.edu/2020/10/07/jennifer-doudna-wins-2020-nobel-prize-in-chemistry/ |publisher=University of California, Berkeley |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Waterman">{{cite web |title=Alan T. Waterman Award Recipients, 1976 – present |url=https://www.nsf.gov/od/waterman/waterman_recipients.jsp |publisher=National Science Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> }} {{Nobelprys vir Chemie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Doudna, Jennifer}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse bioloë]] [[Kategorie:Biochemici]] [[Kategorie:Nobelprys vir Chemie wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7tlo20f34t63f3xg6auiqnnuas1kgsx 2925241 2925240 2026-08-15T14:26:09Z Oesjaar 7467 /* Beknopte biografie */ Verwyder duplikaat 2925241 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Jennifer Doudna | beeld = Professor Jennifer Doudna ForMemRS.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Jennifer Anne Doudna | geboortedatum = {{GDEO|1964|2|19}} | geboorteplek = [[Washington, D.C.]], [[VSA|Verenigde State van Amerika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = [[Amerika]] | vakgebied = [[Biochemie]]{{R|‪Google Scholar‬}} | werkplek = Universiteit van Colorado Boulder<br/>[[Yale-universiteit]]<br/>[[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]<br/>Gladstone-institute <br/>Universiteit van Kalifornië, San Francisco<br/>Johnson & Johnson | alma mater = Pomona-kollege ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])<br/>[[Harvard-universiteit]] (PhD) | doktorale promotor = Jack Szostak | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = {{Plainlist| * Eerste X-straal-gebaseerde struktuur van katalitiese RNS * RNS-steuring * CRISPR}} | beïnvloed deur = Rachel Haurwitz | invloed op = | toekennings = {{Plainlist| * Alan T. Waterman-toekenning (2000) * Jacob Heskel Gabbay-toekenning (2014) * Deurbraakprys in Lewenswetenskappe (2015) * Princess of Asturias-toekenning (2015) * Tang-prys in Biofarmaseutiese Wetenskap (2016) * Japan-prys (2017) * Kavli-prys in Nanowetenskap (2018) * Wolf-prys in [[Geneeskunde]] (2020) * [[Nobelprys vir Chemie]] (2020) }} | handtekening = | webblad = {{Plainlist| * {{URL|rna.berkeley.edu}} * {{URL|hhmi.org/scientists/jennifer-doudna}}}} | voetnotas = }} '''Jennifer Anne Doudna''' (gebore op 19 Februarie 1964){{R|Britannica}} is 'n Amerikaanse [[Biochemie|biochemikus]] wat bekend is vir haar baanbrekerswerk in CRISPR-[[geen]]bewerking, waarvoor sy die [[Nobelprys vir Chemie]] in 2020 saam met [[Emmanuelle Charpentier]] ontvang het.{{R|NYT-20201007|NobelPress}} Sy is die Li Ka Shing-kanseliersvoorsitter in die Departement Chemie en die Departement Molekulêre en Selbiologie aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Sy is 'n ondersoeker aan die Howard Hughes Mediese instituut sedert 1997.{{R|cv}} == Beknopte biografie == Doudna is in [[Washington, D.C.|Washington]] gebore en het in Hilo, [[Hawaii]] grootgeword. In 1985 het sy aan Pomona-kollege gestudeer en 'n Ph.D. behaal aan [[Harvard-universiteit]] se Mediese skool in 1989. Afgesien dat sy 'n professor aan Universiteit van Kalifornië, Berkeley is, is sy ook president en voorsitter van die raad van die Innovative Genomics-instituut, 'n fakulteit-wetenskaplike aan die Lawrence Berkeley nasionale laboratorium, 'n senior ondersoeker by die Gladstone-institute, en 'n adjunk professor in sellulêre en molekulêre farmakologie aan die Universiteit van Kalifornië, San Francisco.{{R|‪Google Scholar‬|UCB|Gladstone|nascast|pnasbio|Scopus}} Doudna was 'n toonaangewende figuur in wat genoem word die "CRISPR-rewolusie" vir haar fundamentele werk en leierskap in die ontwikkeling van CRISPR-gemedieerde [[genoom]]redigering.{{R|DoudnaSternberg}} In 2012 was Doudna en Emmanuelle Charpentier die eerste wat voorgestel het dat CRISPR-Cas9 (ensieme van bakterieë wat mikrobiese immuniteit beheer) gebruik kan word vir programmeerbare redigering van genome,{{R|NobelPress|DoudnaSternberg}} wat nou beskou word as een van die belangrikste ontdekkings in die geskiedenis van biologie.{{R|NYT-20150511}} == Toekennings == Doudna het fundamentele bydraes gelewer in biochemie en [[genetika]] en het vele gesogte toekennings en genootskappe ontvang, waaronder die Nobelprys vir chemie in 2020, met Charpentier, 'vir die ontwikkeling van 'n "metode vir genoomredigering",{{R|NYT-20201007|NobelPress}} die 2000 Alan T Waterman-toekenning vir haar navorsing oor die struktuur soos bepaal deur x-straalkristallografie van 'n ribosiem,{{R|Waterman}} en die deurbraakprys in lewenswetenskappe van 2015 vir CRISPR-Cas9-genoomredigeringstegnologie, met Charpentier.{{R|BP}} Sy was mede-ontvanger van die Gruber-prys in genetika (2015),{{R|Gruber}} die Tang-prys (2016),{{R|Tang}} die Canada Gairdner-internasionale toekenning (2016),{{R|Gairdner}} en die Japan-prys (2017).{{R|JP}} Buiten die wetenskaplike gemeenskap is sy in 2015 aangewys as een van die [[Time (tydskrif)|Time]] 100-invloedrykste mense (saam met Charpentier),{{R|Time 2015}} en in 2016 was sy, saam met ander CRISPR-navorsers, as 'n naaswenner van Time se "[[Time se Persoon van die Jaar|Persoon van die Jaar]]" gelys.{{R|Time 2016}} In 2017 was sy die hoofskrywer (saam met Samuel Sternberg) van ''A Crack in Creation: Gene Editing and the Unthinkable Power to Control Evolution'',{{R|DoudnaSternberg}} 'n seldsame geval van die eerste persoon se weergawe van 'n groot wetenskaplike deurbraak, gerig op die algemene publiek, wat kort na die deurbraak gepubliseer is.{{R|Guardian}} == Persoonlike lewe == As nadoktorale navorser aan die Universiteit van Colorado het Doudna vir Jamie Cate ontmoet, toe 'n gegradueerde student; hulle het saam aan 'n projek gewerk om die struktuur van die ribonukleïensuur-ensiem genoemd "Tetrahymena Groep I intron P4-P6" se katalitiese streek te kristalliseer en te bepaal. Hulle is getroud toe sy op [[Yale-universiteit|Yale]] skoolgehou het, en hulle het albei fakulteitsposisies aan [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] aanvaar en saam daarheen verhuis. Cate is tans 'n professor in Berkeley en werk aan geenredigering van [[gis]]te om hul [[sellulose]]-fermentasie vir produksie van biobrandstof te verhoog. Doudna en Cate het 'n seun wat in 2003 gebore is wat "van rekenaars en wiskunde hou".{{R|NobelPress}} == Verwysings == {{verwysings|verwysings= <ref name="BP">{{cite web |title=Laureates: Jennifer A. Doudna |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/2/L63 |website=breakthroughprize.org |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Britannica">{{cite web |url=http://www.britannica.com/biography/Jennifer-Doudna |title=Jennifer Doudna – American biochemist |website=Encyclopædia Britannica Online |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="cv">{{cite web |title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna) |url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf |publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels |archive-date=15 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="DoudnaSternberg">{{cite book |last1=Doudna |first1=Jennifer |last2=Sternberg |first2=Samuel H. |title=A crack in creation : gene editing and the unthinkable power to control evolution |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |publication-place=Boston |year=2017 | isbn=978-0-544-71696-4 |oclc=953709904 | language=Engels}}</ref> <ref name="Gairdner">{{cite web |title=Jennifer Doudna |url=http://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Jennifer_Doudna |publisher=Canada Gairdner Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Gladstone">{{cite web |last=Langelier |first=Julie |title=Jennifer Doudna Opens Laboratory at the Gladstone Institutes |url=https://gladstone.org/about-us/press-releases/jennifer-doudna-opens-laboratory-gladstone-institutes |website=Gladstone Institutes |language=Engels |date=5 September 2018 |access-date=14 Desember 2020 |archive-date=10 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011117/https://gladstone.org/about-us/press-releases/jennifer-doudna-opens-laboratory-gladstone-institutes |url-status=dead }}</ref> <ref name="‪Google Scholar‬">{{cite web | title=Jennifer Doudna | website=‪Google Scholar‬ | url=https://scholar.google.com/citations?user=YO5XSXwAAAAJ |language=Engels}}</ref> <ref name="Gruber">{{cite web |title=2015 Genetics Prize: Jennifer Doudna |url=http://gruber.yale.edu/genetics/jennifer-doudna |publisher=The Gruber Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Guardian">{{cite web |title=A Crack in Creation review – Jennifer Doudna, Crispr and a great scientific breakthrough |url=https://www.theguardian.com/books/2017/jun/17/a-crack-in-creation-by-jennifer-doudna-and-samuel-sternberg-review |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="JP">{{cite web |title=Laureates of the Japan Prize: Jennifer A. Doudna, Ph.D. |url=http://www.japanprize.jp/en/prize_prof_2017_doudna.html |publisher=The Japan Prize Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="nascast">{{cite web|title=Interview with Jennifer Doudna (2004)|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/podcasts/interviews/jennifer-doudna.html |publisher=National Academy of Sciences |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218205247/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/podcasts/interviews/jennifer-doudna.html |archive-date=18 Desember 2015 |url-status=dead |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NobelPress">{{cite web |title=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2020 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2020/press-release/ |website=nobelprize.org |publisher=Nobel Foundation |date=7 Oktober 2020 |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NYT-20150511">{{cite news |last=Pollack |first=Andrew |title=Jennifer Doudna, a Pioneer Who Helped Simplify Genome Editing |url=https://www.nytimes.com/2015/05/12/science/jennifer-doudna-crispr-cas9-genetic-engineering.html |date=11 Mei 2015 |work=[[The New York Times]] |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="NYT-20201007">{{cite news |last1=Wu |first1=Katherine J. |last2=Zimmer |first2=Carl |last3=Peltier |first3=Elian |title=Nobel Prize in Chemistry Awarded to 2 Scientists for Work on Genome Editing |url=https://www.nytimes.com/2020/10/07/science/nobel-prize-chemistry-crispr.html |date=7 Oktober 2020 |work=[[The New York Times]] |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="pnasbio">{{Cite journal |doi=10.1073/pnas.0408147101 |pmid=15574498 |title=Biography of Jennifer A. Doudna |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=101 |issue=49 |pages=16987–9 |year=2004 |last=Marino |first=M. |bibcode=2004PNAS..10116987M |pmc=535403 |language=Engels}}</ref> <ref name="Scopus">{{cite web |title=Scopus preview - Doudna, Jennifer A. - Author details |website=Scopus |url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7006285665 |access-date=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Tang">{{cite web |url=http://www.tang-prize.org/en/owner.php?cat=11 |title=Laureates: Biopharmaceutical Science (2016) |publisher=Tang Prize Foundation |access-date=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Time 2015">{{cite web |title=Emmanuelle Charpentier & Jennifer Doudna |website=[[Time (tydskrif)|Time]] |date=15 April 2015 |url=https://time.com/collection-post/3822554/emmanuelle-charpentier-jennifer-doudna-2015-time-100/ |access-date=14 December 2020 |language=Engels |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128090100/https://time.com/collection-post/3822554/emmanuelle-charpentier-jennifer-doudna-2015-time-100/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Time 2016">{{cite web |title=CRISPR Technology Scientists on Their Gene Editing Tool |website=[[Time (tydskrif)|Time]] |url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-crispr-runner-up/ |access-date=14 December 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="UCB">{{cite web |title=UC Berkeley's Jennifer Doudna wins 2020 Nobel Prize in Chemistry |url=https://news.berkeley.edu/2020/10/07/jennifer-doudna-wins-2020-nobel-prize-in-chemistry/ |publisher=University of California, Berkeley |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Waterman">{{cite web |title=Alan T. Waterman Award Recipients, 1976 – present |url=https://www.nsf.gov/od/waterman/waterman_recipients.jsp |publisher=National Science Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref> }} {{Nobelprys vir Chemie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Doudna, Jennifer}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse bioloë]] [[Kategorie:Biochemici]] [[Kategorie:Nobelprys vir Chemie wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] kbu0rrbdytjbb2o2r6ucnbon4v2pczg 0 367638 2925242 2360404 2026-08-15T14:26:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925242 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Mark Levin | beeld = Mark Levin by Gage Skidmore 2.jpg | beeldonderskrif = Levin in Desember 2018 | geboortenaam = Mark Reed Levin | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1957|9|21}} | geboorteplek = [[Philadelphia]], [[Pennsilvanië]], Verenigde State | alma_mater = {{Plainlist| * Temple University ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) * {{longitem|Temple Regskool (Juris Doctor}}}} | webwerf = {{URL|https://www.marklevinshow.com/|MarkLevinShow.com}} }} '''Mark Reed Levin''' ({{IPAc-en|l|ə|'|v|ɪ|n}}; gebore op [[21 September]] [[1957]]) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] prokureur, skrywer en radio omroeper. Hy is die aanbieder van die gesindikeerde radioprogram ''The Mark Levin Show'', sowel as ''Life, Liberty & Levin'' op Fox-nuus. Levin was werksaam in die administrasie van President [[Ronald Reagan]] as die hoof van personeel vir Prokureur-Generaal Edwin Meese. Hy is die voormalige president van die Landmark Legal Stigting. Verskeie van sy boeke was topverkopers, en hy lewer kommentaar aan mediahuise soos ''National Review Online''. Levin is sedert 2015 hoofredakteur van die ''Conservative Review''<ref>{{Cite web |title= Mark Levin Tapped as Editor-in-Chief of Conservative Review |url= https://www.conservativereview.com/commentary/2015/08/release-mark-levin-tapped-as-editor-in-chief-of-conservative-review |website= Conservative Review |access-date= 7 Januarie 2016 |language= en-US |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20160130021642/https://www.conservativereview.com/commentary/2015/08/release-mark-levin-tapped-as-editor-in-chief-of-conservative-review |archive-date= 30 Januarie 2016 |df= mdy-all}}</ref> en is bekend om sy insiggewende kommentaar. Hy is al beskryf as [[Regs (politiek)|regs]] wat sy politieke beskouings betref. Hy is bekend vir sy strawwe kritiek teenoor die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]] en aanmoediging van voorverkiesings teen Republikeine wat hy beskou as "Republican In Name Only" (RINO). Hy het Senator [[Ted Cruz]] tydens die Republikeinse presidensiële voorverkiesing in 2016 onderskryf en homself verklaar as 'n "Never Trumper", maar tog uiteindelik vir die toe-kandidaat [[Donald Trump]] onderskryf nadat Trump die Republikeinse benoeming gewen het.<ref>{{cite news |last1=Chaitin |first1=Daniel |title=Mark Levin: 'I'm gonna wind up voting for Donald Trump'|url=https://www.washingtonexaminer.com/mark-levin-im-gonna-wind-up-voting-for-donald-trump |access-date=June 5, 2018 |work=The Washington Examiner |date=6 September 2016}}</ref> Levin se kommentaar was sedert die begin van President Trump se ampstermyn sterk pro-Trump.<ref>{{Cite news|url=https://www.politico.com/story/2017/11/21/mark-levin-fox-trump-host-255549|title=Fox adds another pro-Trump host|last=Schwartz|first=Jason|date=2017-11-21|work=Politico|access-date=2017-11-22}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{Commons category}} * [https://www.marklevinshow.com/ ''The Mark Levin Show''] amptelike webwerf * [https://www.landmarklegal.org/ Landmark Legal Foundation] * {{C-SPAN|Mark Levin}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Levin, Mark}} [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0jq8rv5rjban0tcuihmayl8kcxiza01 0 367774 2925243 2362683 2026-08-15T14:27:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925243 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |naam = Laura Ingraham |beeld = Laura Ingraham (26652834738) (cropped).jpg |beeldonderskrif = Ingraham in 2018 |geboortenaam = Laura Anne Ingraham |geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1963|6|19}} |geboorteplek = Glastonbury, Connecticut, Verenigde State |education = [[Dartmouth Kollege]] {{small|([[Baccalaureus Artium|B.A.]])}}<br />Universiteit van Virginië {{small|(Juris Doctor)}} |party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] |kinders = 3 |webwerf = {{url|lauraingraham.com|Amptelike webwerf}} }} '''Laura Anne Ingraham''' is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] konserwatiewe televisie aanbieder.<ref name=WhoWho>{{cite book |chapter=Laura Anne Ingraham |title=The Complete Marquis Who's Who |publisher=Gale |year=2010 |access-date=10 Oktober 2011 |url=http://ic.galegroup.com/ic/bic1/ReferenceDetailsPage/ReferenceDetailsWindow?displayGroupName=Reference&disableHighlighting=false&prodId=BIC2&action=e&windowstate=normal&catId=&documentId=GALE%7CK2017661462&mode=view&userGroupName=fairfax_main&jsid=aa0d362c78cbbaae9e6e24ad24d28cef |id=GALE&#124;K2017661462 |format=fee, via Fairfax County Public Library |archive-date=14 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214030628/http://ic.galegroup.com/ic/bic1/ReferenceDetailsPage/ReferenceDetailsWindow?displayGroupName=Reference&disableHighlighting=false&prodId=BIC2&action=e&windowstate=normal&catId=&documentId=GALE%7CK2017661462&mode=view&userGroupName=fairfax_main&jsid=aa0d362c78cbbaae9e6e24ad24d28cef |url-status=live }} Gale Biography In Context.</ref> Ingraham het vir byna twee dekades die nasionaal-gesindikeerde radioprogram ''The Laura Ingraham Show'' aangebied en is die hoofredaktrise van ''LifeZette''. Sy is met ingang Oktober 2017 die aanbieder van ''The Ingraham Angle'' op die Fox-nuuskanaal.<ref>{{cite web |url=http://thehill.com/homenews/media/351209-fox-announces-ingraham-show-to-start-next-month |title=Laura Ingraham to host Fox News show |work=TheHill |date=18 September 2017 |access-date=18 Oktober 2018 |archive-date=5 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805131941/http://thehill.com/homenews/media/351209-fox-announces-ingraham-show-to-start-next-month |url-status=live }}</ref> Ingraham het in die laat-1980's as 'n toespraakskrywer in die administrasie van [[President van die Verenigde State|President]] [[Ronald Reagan]] gewerk. Hierna het sy 'n ''Juris Doctor''-graad verwerf en voortgegaan om as 'n regsklerk te werk by die ''Second Circuit Court of Appeals'' in New York. Hierna het sy gewerk as klerk vir Regter [[Clarence Thomas]]. Sy het ook vir die prokureursfirma Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom in [[New York Stad|New York]] gewerk. Ingraham het in die negentigerjare met haar loopbaan in die media begin. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{Commons category|Laura Ingraham}} * [https://www.lifezette.com/ LifeZette tuisblad] * {{C-SPAN|lauraingraham}} * {{IMDb name|1635032}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ingraham, Laura}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] djz1mbberfpcs3xg8puvj9n0lcngng8 0 368683 2925244 2871115 2026-08-15T14:27:52Z Oesjaar 7467 /* Opvoeding */ Verbeter 2925244 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Dion George | beeld = Dion George 2024.jpg | beeldonderskrif = George in 2024 | geboortenaam = Dion Travers George | geboortejaar = 1966 | geboortemaand = 5 | geboortedag = 26 | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Demokratiese Alliansie]] | orde = Minister van Bosbou, Visserye en die Omgewing | termynaanvang = 3 Julie 2024 | termyneinde = 12 November 2025 | president = [[Cyril Ramaphosa]] | voorganger = [[Barbara Creecy]] | opvolger = [[Willie Aucamp]] | orde1 = Lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] | termynaanvang1 = Januarie 2008 | termyneinde1 = Januarie 2026 | vise1 = | voorganger1 = | opvolger1 = | orde2 = Skaduminister van Finansies | termynaanvang2 = 2014 | termyneinde2 = 2015 | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | toekennings = }} [[Lêer:Dion George DA MP.jpg|duimnael|George in 2019]] '''Dion George''' (gebore 26 Mei 1966) was 'n lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] vir die [[Demokratiese Alliansie]] (DA).<ref name="list">{{cite web|url=http://www.elections.org.za/NPEPWStaticReports/NationalList_MPs.pdf|title=National List MPs|format=PDF}}</ref> Hy het gedien as die minister van bosbou, visserye en die omgewing van Julie 2024 tot November 2025 en het vanaf 2014 tot 2015 as die DA se skaduminister van finansies gedien.<ref>{{cite web|url=http://www.politicsweb.co.za/politicsweb/view/politicsweb/en/page71654?oid=129068&sn=Detail|title=DA shadow cabinet - full list of names}}</ref> Hy het as 'n lidverkose trustee en voorsitter van die beleggingssubkomitee van die pensioenfonds vir politieke ampsdraers gedien en as die DA se nasionale leierskap as voorsitter van die federale finansies gedien.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Dion George|url=https://www.da.org.za/people/dion-george|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512010152/https://www.da.org.za/people/dion-george |archive-date=2019-05-12 |access-date=20 Januarie 2021|website=Democratic Alliance}}</ref> Hy was 'n lid van die party se federale raad, federale uitvoerende en nasionale bestuurskomitee. Hy is in Maart 2006 tot die Johannesburgse Stadsraad verkies en het daarna in Januarie 2008 sy setel in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] ingeneem. Hy is herkies in 2009 en 2014. Hy het in Mei 2015 uit die parlement bedank en in November 2018 teruggekeer, waar hy as 'n permanente afgevaardigde van die Wes-Kaap in die [[Nasionale Raad van Provinsies]]. Hy is in Mei 2019 tot die Nasionale Vergadering herkies. In November 2025 is hy versoek om te skuif van die pos as minister van bosbou, visserye en die omgewing na die vakante pos van adjunkminister van handel, nywerheid en mededinging, maar hy wou nie die adjunkministerspos aanvaar nie. Hy bedank op 15 Januarie 2026 uit die DA, en ook as LP, op grond van etiese griewe.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/steenhuisen-het-da-waardes-verraai-george-oor-sy-bedanking-uit-party-20260115-1120|title=Steenhuisen het DA-waardes verraai – George oor sy bedanking uit party|last=Willemse|first=Raymond|website=Netwerk24|language=af-ZA|access-date=2026-01-16}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/dion-george-bedank-uit-da-want-anc-het-steenhuisen-gekaap/|title=Dion George bedank uit DA want ANC het Steenhuisen ‘gekaap’|last=Smit|first=Jana|date=2026-01-15|website=Maroela Media|language=af|access-date=2026-01-16}}</ref> == Vroeë lewe == George is in [[Durban]] gebore en het op 'n jong ouderdom na [[Vanderbijlpark]] verhuis, waar hy hoërskool voltooi het. Op 17 is hy na [[Universiteit van die Witwatersrand]]. Nadat hy sy voorgraadse graad voltooi het, het hy die finansiëledienstebedryf betree waar hy sy loopbaan gebou het. Gedurende hierdie tyd was hy 'n kragtige gemeenskapsaktivis en dit het gelei tot wat hy beskryf as sy ander loopbaan, politiek.<ref name="dapage">{{cite web |url=http://www.da.org.za/our_people.htm?action=view-page&category=members-of-parliament&person=662 |title=Dion Bio |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920045124/http://www.da.org.za/our_people.htm?action=view-page&category=members-of-parliament&person=662 |archive-date=2011-09-20 }}</ref> == Opvoeding == Dion het [[Baccalaureus Artium|B.A.]] (Hons)-, [[Meestersgraad in Besigheidsadministrasie|MBA]] (Wits)- en DBL-grade, 'n gevorderde sertifikaat in munisipale bestuur en 'n sertifikaat in leierskapafrigting. Sy MBA-navorsingsverslag getiteld "Beleggingskeuse vir individuele lede van aftreefondse" het die Investec Securities-prys vir die beste navorsing op die gebied van beleggings ontvang.<ref name="Dion WhosWho">{{cite web |url= http://www.whoswhosa.co.za/dion-george |title= Dion at WhosWho |access-date= 5 Julie 2024 |archive-date= 2 Mei 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250502123220/http://www.whoswhosa.co.za/dion-george |url-status= dead }}</ref> == Politieke loopbaan == Hy het in 1995 by die [[Demokratiese Party]] aangesluit en is in 2005 tot voorsitter van die DA-tak in Sandown, [[Sandton]], verkies. Ná die munisipale verkiesing van 2006 het hy die Stad Johannesburg gedien as 'n PR-raadslid op verskeie komitees, insluitend behuising, finansies en ekonomiese ontwikkeling en munisipale rekeninge. In Januarie 2008 het hy sy setel in die parlement ingeneem waar hy op die Portefeuljekomitee oor Finansies en as politieke hoof van die Sandton-Noord- en Midrand-kiesafdeling gedien het. Met sy herverkiesing tot die Parlement in 2009 is hy as die skaduminister van finansies aangestel. Hy is later op die staande komitee oor openbare rekeninge (SCOPA) aangestel. In 2014 is hy weer as skaduminister van finansies aangestel. In Mei 2015 het hy sy setel in die Nasionale Vergadering bedank. In November 2018 het hy na die Parlement teruggekeer en in die Gekose Komitee oor Finansies in die Nasionale Raad van Provinsies gedien as 'n permanente afgevaardigde van die Wyes-Kaap. Hy is aangestel as politieke hoof van die kiesafdeling [[Beaufort-Wes (kiesafdeling)|Beaufort-Wes]]. Met sy herverkiesing tot die Nasionale Vergadering in Mei 2019 is hy aangestel as adjunkskaduminister van finansies en verkies tot Trustee van die Politieke ampsdraers Pensioenfonds. Hy is die politieke hoof van die Knysna-kiesafdeling. Hy het 'n senior leiersrol in die party as voorsitter van die federale finansiële komitee beklee. Hy was voorheen ook streeksfinansiële voorsitter in Gauteng-Suid en provinsiale finansiële voorsitter in Gauteng. Eerste verkies in 2010, het hy gedien tot die federale kongres in Mei 2015 waar hy nie vir herverkiesing wou staan nie. Hy is herkies in April 2018 en weer in Oktober 2020. Hy dien ook op die party se nasionale bestuurskomitee; federale uitvoerende en federale raad. ==Nasionale uitvoerende gesag== George is in die algemene verkiesing van Mei 2024 herkies tot sy parlementêre setel, en, in lyn met die koalisie-ooreenkoms wat tussen die DA en die African National Congress (ANC) bereik is, het president [[Cyril Ramaphosa]] hom as minister van bosbou, visserye en die omgewing aangestel. [[Narend Singh]] van die IVP en Bernice Swarts van die ANC is as sy adjunkte aangestel.<ref>{{Cite web |last=Ramaphosa |first=Cyril |date=30 June 2024 |title=Working together to 'serve the people': Ramaphosa names new Cabinet |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/read-in-full-working-together-to-serve-the-people-ramaphosa-names-new-cabinet-20240630 |access-date=2024-07-03 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Nadat sy aanstelling aangekondig is, het George belowe dat hy nie 'n "ekstremis" in die portefeulje sou wees nie en het hy onderneem om "die goeie werk" van sy voorganger, [[Barbara Creecy]] van die ANC, voort te sit.<ref name=":2">{{Cite web |last=Engel |first=Kristin |date=2024-07-22 |title=South Africa's new environment minister takes a pragmatic approach |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2024-07-23-from-finance-to-forestry-and-fisheries-south-africas-new-environment-minister-takes-a-pragmatic-approach/ |access-date=2025-06-02 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hy het gesê dat sy prioriteit as minister klimaatsfinansiering en die regverdige oorgang na 'n lae-koolstof-ekonomie sou wees.<ref>{{Cite news |last=Ensor |first=Linda |date=3 July 2024 |title=SA must be sensible about climate change, says new environment minister Dion George |url=https://www.businesslive.co.za/bd/national/2024-07-03-sa-must-be-sensible-about-climate-change-says-new-environment-minister-dion-george/ |access-date=2 Junie 2025 |work=Business Day}}</ref> Hy het ook sy belangstelling verklaar om te ondersoek hoe die omgewingsportefeulje tot ekonomiese groei kan bydra,<ref>{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2024-07-03 |title=I'm focusing on the just transition, says new environment minister Dion George |url=https://mg.co.za/the-green-guardian/2024-07-03-im-focusing-on-the-just-transition-says-new-environment-minister-dion-george/ |access-date=2025-06-02 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> veral in gebiede soos die steenkoolopwekkende [[Mpumalanga]] wat ekonomiese risiko's van dekarbonisering in die gesig staar.<ref>{{Cite web |last=Engel |first=Kristin |date=2024-07-15 |title=New SA environment minister outlines priorities for the year |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2024-07-16-ambitious-actions-new-environment-minister-outlines-priorities-for-the-year/ |access-date=2025-06-02 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Later in 2024 het George COP29 in [[Bakoe]] bygewoon as 'n lid van die Suid-Afrikaanse afvaardiging; Hy het ook saam met sy Noorse eweknie Tore O. Sandvik die konferensie se versagtingsroete gelei.<ref>{{Cite web |date=2024-11-21 |title=Environment minister pushing for climate action breakthrough at COP29 |url=https://mg.co.za/the-green-guardian/2024-11-21-environment-minister-pushing-for-climate-action-breakthrough-at-cop29/ |access-date=2025-06-02 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paton |first=Carol |date=12 November 2024 |title=DA's Dion George heads to COP29 with much on his shoulders |url=https://www.news24.com/business/climate-future/minister-dion-george-didnt-know-what-cop-was-now-he-must-convince-world-leaders-to-cut-carbon-20241112 |access-date=2025-06-02 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Op 12 November 2025 is George uit die nasionale uitvoerende gesag afgedank en vervang deur DA-woordvoerder [[Willie Aucamp]], na aanleiding van 'n versoek van DA-leier [[John Steenhuisen]].<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=Ramaphosa announces cabinet reshuffle, fires DA minister Dion George |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2025-11-12-ramaphosa-announces-cabinet-reshuffle-firing-da-minister-dion-george/ |access-date=2025-11-17 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Felix |first=Jason |title=Ex-DA minister George faces sexual misconduct claims amid bullying, lavish trips |url=https://www.news24.com/politics/dion-georges-ministerial-stint-marred-by-claims-of-abuse-sexual-misconduct-20251114-1216 |access-date=2025-11-17 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Op 21 November 2025 het George aangekondig dat hy vir laster sou dagvaar. Toe die nuus van sy dreigende ontslag die eerste keer uitgelek het, is kommer uitgespreek deur omgewingsgroepe, wat George se standpunt teen jag in gevangenskap ondersteun het en versigtig was vir sy plaasvervanger Willie Aucamp se verbintenis met georganiseerde [[jag]]groepe.<ref>{{Cite web |last=Pinnock |first=Don |date=November 9, 2025 |title=Sacking of Dion George: how a progressive minister is being taken down by the wildlife breeders |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-09-sacking-of-dion-george-how-a-progressive-minister-is-being-taken-down-by-the-wildlife-breeders/ |access-date=2025-11-21 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Kort daarna het 'n vlaag artikels oor beweerde seksuele wangedrag en ander aanklagte in die media verskyn. George het die bewerings ontken en verklaar dat hy glo dat hy afgedank is weens sy standpunt teen onwettige wildhandel.<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Rebecca |date=November 21, 2025 |title=Axed Environment Minister Dion George suing for millions for defamation |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-21-axed-environment-minister-dion-george-suing-for-millions-for-defamation/ |access-date=2025-11-21 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hy bedank uit die [[DA]] op 15 Januarie 2026 omdat hy voel hy uitgestoot is, en omdat John Steenhuisen en die DA deur die [[African National Congress|ANC]] "gekaap" is.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Kabinet-Ramaphosa III}} {{Huidige LP's van Suid-Afrika}} {{DEFAULTSORT:George, Dion}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Ministers van Omgewing]] [[Kategorie:Politici van die Demokratiese Alliansie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van bosbou en visserye]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Witwatersrand]] byeitrzhr9o0b3qattgp4f1nim8qqnq 0 369254 2925245 2891313 2026-08-15T14:28:16Z Oesjaar 7467 /* Onderwys */ Verbeter 2925245 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akademikus | naam = Rutger Bregman | beeld = Rutger Bregman (2024)-32 (2).jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Bregman in 2024 | geboortenaam = Rutger C. Bregman | geboortedatum = {{GDEO|1988|4|26}} | geboorteplek = Renesse, [[Nederland]] | sterfdatum = | sterfplek = | alma mater = [[Universiteit Utrecht]]<br />Universiteit van Kalifornië, Los Angeles | nasionaliteit = Nederlands | titel = | instelling = | vakgebied = Geskiedenis | stroming = | invloede = | beïnvloed = | bydraes = | bekend = ''Utopia for Realists: How We Can Build the Ideal World''<br />''Humankind: A Hopeful History'' | eerbewyse = | webblad = | handtekening = }} '''Rutger C. Bregman''' (gebore [[26 April]] [[1988]]) is 'n [[Nederlandse]] populêre [[historikus]] en [[skrywer]]. Hy het vier boeke oor [[geskiedenis]], [[filosofie]] en [[ekonomie]] gepubliseer, waaronder ''Utopia for Realists: How We Can Build the Ideal World'', wat in twee en dertig tale vertaal is. Sy werk is te sien in ''[[The Washington Post]]'', ''[[The Guardian]]'' en die [[BBC]]. Hy is deur The Guardian beskryf as die "Nederlandse wonderkind van nuwe idees"<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/global/2017/mar/14/guardian-weekly-putin-nato-palmyra |title=Inside the 17 March edition |quote=Books casts an eye over a theory of modern utopia by the Dutch wunderkind of new ideas, Rutger Bregman|newspaper=The Guardian |date=17 Maart 2017 |access-date= 7 Januarie 2018}}</ref> en deur [[TED]] Talks as "een van Europa se mees prominente jong denkers".<ref name="TedTalks_Bregman_nd">{{cite web |url=https://www.ted.com/speakers/rutger_bregman |title=Biography: Rutger Bregman, author of ''Utopia for Realists'' |date=2017|publisher=[[TED|TED Talks]] |access-date=7 Januarie 2018 |quote=Hy het vier boeke oor geskiedenis, filosofie en ekonomie gepubliseer. Sy boek Utopia for Realists - oor universele basiese inkomste en ander radikale idees - is in meer as 20 tale vertaal. Sy werk is te sien in 'The Washington Post' en 'The Guardian' en op die BBC.}}</ref> Sy TED-toespraak, "Armoede is nie 'n gebrek aan karakter nie; dit is 'n gebrek aan kontant", is deur TED-kurator Chris Anderson gekies as een van die toptien van 2017.<ref>{{cite web |url=https://www.ted.com/playlists/607/curator_s_picks_top_10_ted_talks_of_2017 |title=Curator's Picks: Top 10 TED Talks of 2017 |publisher=TED Talks |date=nd |quote=The most notable talks of 2017, chosen by TED Curator Chris Anderson |access-date=7 Januarie 2018}}</ref> == Onderwys == Bregman behaal sy [[Baccalaureus Artium]] in die geskiedenis aan die [[Universiteit Utrecht]] in 2009.<ref name=vk>[https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/rutger-bregman-soms-dreigt-het-een-grote-egoshow-te-worden~b574aaef/ Rutger Bregman: 'Soms dreigt het een grote egoshow te worden'] (''in Nederlands''). ''de Volkskrant''.</ref> Hy behaal sy MA in die geskiedenis in 2012, deels aan Utrecht en deels aan die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles.<ref name=vk>[https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/rutger-bregman-soms-dreigt-het-een-grote-egoshow-te-worden~b574aaef/ Rutger Bregman: 'Soms dreigt het een grote egoshow te worden'] (''in Nederlands''). ''de Volkskrant''.</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.newstatesman.com/culture/observations/2018/02/i-want-state-think-anarchist-dutch-historian-rutger-bregman-why-left|title=I Want the State to Think like an Anarchist: Dutch Historian Rutger Bregman on Why the Left Must Reclaim Utopianism|newspaper=The New Statesman|date=26 Februarie 2018|access-date=23 Februarie 2019}}</ref> Sy nagraadse studie was op stede, state en burgerskap gekonsentreer. == Beroep == Bregman het gedink om 'n akademiese historikus te word, maar eerder as [[joernalis]] begin werk.<ref>{{cite web |title=Rutger Bregman: 'We could cut the working week by a third'|url=https://www.theguardian.com/books/2017/feb/26/rutger-bregman-utopia-for-realists-interview-universal-basic-income|date=26 Februarie 2017 |access-date=22 February 2019}}</ref> Hy is die skrywer van ''Utopia for Realists: The Case for a Universal Basic Income, Open Borders'' en ''a Fifteen-Hour Workweek''. Hy skryf gereeld vir die aanlynjoernaal ''De Correspondent'',<ref name="theguardian_2017_profile_phone"/> en is twee keer genomineer vir die Europese persprys vir sy werk daar.<ref>{{cite web |url=https://thecorrespondent.com/utopia-for-realists/ |title=Utopia for Realists: This book originated on De Correspondent |publisher=De Correspondent |date=nd |access-date=7 Januarie 2018}}</ref> In 2013 ontvang hy die jaarlikse boekprys van die dinkskrum Liberales vir die merkwaardigste Nederlandstalige nie-fiksieboek, ''The History of Progress''. <ref name="auto">{{cite book |first=Rutger C. |last=Bregman |title=The History of Progress |publisher= de Bezige Bij |date=2013|isbn=978-90-2347754-9}}</ref><ref name="auto1">Rutger C. Bregman. With the knowledge of then, Current problems in the light of history , ed. de Bezige Bij, 2012, {{ISBN|978-90-2347212-4}}</ref><ref name="auto2">Rutger C. Bregman. Free money for everyone, and five big ideas that can change the world . de Correspondent, Amsterdam, 2014, {{ISBN|978 90 822 5630 7}}</ref> In 2015 skryf hy die [[essay]] vir die maand van die filosofie saam met Jesse Frederik. In sy studentedae was hy lid van die Christen-studentevereniging SSR-NU.<ref>{{cite web |url=https://www.ted.com/profiles/6760932 |title=Profile |date=Julie 2017 |publisher=TED2017 |access-date=7 Januarie 2018}}</ref> == Boeke == === ''Utopia for Realist''s === ''Utopia for Realists: How We Can Build the Ideal World''<ref>{{cite book|title=Utopia for Realists: How We Can Build the Ideal World|author=Rutger Bregman|isbn=978-0316471893| publisher=Little, Brown and Company/Hachette Book Group USA|date=2017-03-14 |translator=Elizabeth Manton}}</ref> bevorder 'n meer produktiewe en regverdige lewe gebaseer op drie kernidees, wat 'n universele en onvoorwaardelike [[basisinkomste]] wat aan almal betaal word, 'n kort werkweek van vyftien uur en oop grense wêreldwyd met die vrye uitruil van burgers tussen alle nasies, insluit.<ref name="Utopia">{{cite book|title=Utopia for Realists: How We Can Build the Ideal World|author=Rutger Bregman|isbn=978-0316471893| publisher=Little, Brown and Company/Hachette Book Group USA|date=2017-03-14}}</ref> Dit is oorspronklik geskryf as artikels in Nederlands vir die aanlynjoernaal De Correspondent. <ref>{{cite web|url=https://thecorrespondent.com/utopia-for-realists|title=Utopia for Realists - The case for a universal basic income, open borders and a 15-hour workweek|website=The Correspondent|access-date=2 Februarie 2019}}</ref> In 'n onderhoud met die Montreal-koerant ''Le Devoir'' in September 2017 het Bregman gesê dat "om vooruit te gaan, het 'n samelewing drome nodig, nie nagmerries nie. Tog is mense vasgevang in die logika van vrees. Of dit nou [[Trump]], [[Brexit]] of die laaste verkiesing in [[Duitsland]] stem mense teen die toekoms en in plaas daarvan vir oplossings om dit te vervang, omdat hulle glo dat die verlede beter was gegrond op 'n fundamentele verkeerde siening van die wêreld: die wêreld was erger vroeër ... Die mensdom verbeter, lewensomstandighede, werk en gesondheid. En dit is tyd om die vensters van ons gedagtes oop te maak om dit te sien. "<ref>{{cite news |title=Rutger Bregman et son rêve de faire de l'utopie un pays|date=27 September 2017 |first=Fabien |last=Deglise |newspaper=Le Devoir |quote="om vooruit te gaan, het 'n samelewing drome nodig, nie nagmerries nie. Tog is mense vasgevang in die logika van vrees. Of dit nou Trump, Brexit of die laaste verkiesing in In Duitsland stem hulle teen die toekoms en in plaas daarvan vir oplossings om dit te vervang, omdat hulle glo dat die verlede beter was gegrond op 'n fundamentele verkeerde siening van die wêreld: die wêreld was erger vroeër ... Die mensdom verbeter, lewensomstandighede, werk en gesondheid. En dit is tyd om die vensters van ons gedagtes oop te maak om dit te sien." |translator=Google Translate}}</ref> === Ander boeke === Voor die vrystelling van ''Utopia for Realists'' het Bregman reeds verskeie boeke gepubliseer, waaronder ''History of Progres''s, waarvoor die Belgiese Liberales-prys vir die beste nie-fiksie-boek in 2013 bekroon is.<ref name="auto"/><ref name="auto1"/><ref name="auto2"/> In 2020 publiseer Bregman ''Humankind: A Hopeful History'', waar hy beweer dat [[mens]]e fundamenteel meestal ordentlik is, en dat meer erkenning van hierdie siening waarskynlik vir almal voordelig sal wees, deels omdat dit oormatige sinisme sal verminder. As die samelewing byvoorbeeld minder vasbeslote is oor die mening dat mense van nature lui is, sou daar minder rede wees om die wydverspreide instelling van armoedeversagtingsmaatreëls soos basiese inkomste teë te gaan. Die boek volg 'n multidissiplinêre benadering, gebaseer op die bevindings van geskiedenis, ekonomie, [[sielkunde]], [[biologie]], [[antropologie]] en [[argeologie]]. Bregman se argumente sluit die bewering in dat [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], eerder as [[Thomas Hobbes|Hobbes]], in die natuurtoestand meer korrek was oor die mensdom se wesenlike goedheid. <ref> {{cite web |url= https://www.standard.co.uk/lifestyle/books/humankind-by-rutger-bregman-review-a4434736.html |title=Book review: Humankind by Rutger Bregman |publisher= Evening Standard |date = 7 Mei 2020 |author = Martin Bentham |access-date= 10 Mei 2020}} </ref><ref> {{cite web |url= https://www.theguardian.com/books/2020/may/09/rutger-bregman-our-secret-superpower-is-our-ability-to-cooperate |title=Rutger Bregman: 'Our secret superpower is our ability to cooperate' |publisher= [[The Guardian]] |author=Jonathan Freedland |author-link=Jonathan Freedland |date = 3 Mei 2020 |access-date= 10 Mei 2020}} </ref><ref>[https://www.theguardian.com/books/2020/may/09/rutger-bregman-our-secret-superpower-is-our-ability-to-cooperate Rutger Bregman: the Dutch historian who rocked Davos and unearthed the real Lord of the Flies],9 Mei 2020, theguardian.com.</ref> == Artikels == Sy artikels is gepubliseer in ''[[The Guardian]]'',<ref name="theguardian_2017_profile_phone">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/jul/12/phone-state-private-sector-products-investment-innovation |title=Look at the phone in your hand – you can thank the state for that |date=17 March 2018|first=Rutger C. |last=Bregman|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/books/2017/feb/26/rutger-bregman-utopia-for-realists-interview-universal-basic-income |title=Rutger Bregman: 'We could cut the working week by a third'|quote="Could this young Dutchman, hailed as a visionary, galvanise the left with his radical plan for a borderless future in which we are all paid for working less? |first=Rutger C. |last=Bregman|newspaper=The Guardian}}</ref> ''[[The Washington Post]]'', die [[BBC]], ''Evonomics'',<ref>{{cite web |title=Why Society's Biggest Freeloaders Are at the Top: No, wealth isn't created at the top. It is merely devoured there |url=https://evonomics.com/no-wealth-isnt-created-top-devoured-rutger-bregman/ |date=15 April 2017 |access-date=7 Januarie 2017}}</ref><ref name="evonomics_garbage_men_2016">{{cite web |url=https://evonomics.com/why-garbage-men-should-earn-more-than-bankers |first1=Rutger C. |last1=Bregman |first2=Jesse |last2=Frederik |title=Why garbage men should earn more than bankers |series=Essay of the Month of Philosophy 2015 |publisher=Lemniscate |access-date=7 Januarie 2018 |translator=Elizabeth Manton |date=21 April 2016 }}</ref> en in ''The Conversation''.<ref>{{cite web |url=http://theconversation.com/business-will-suffer-if-border-crossings-between-european-neighbours-are-shut-47022 |work=The Conversation |title=Business will suffer if border crossings between European neighbours are shut |date=4 September 2015 |access-date=7 Januarie 2018 |first=Aleksej |last=Heinze}}</ref> === "''The Real Lord of the Flies''" === In 'n artikel van ''The Guardian'', gepubliseer in Mei 2020, beskryf Bregman die ware verhaal van 'n groep skoolseuns van [[Tonga]] wat skipbreuk ly op die verlate eiland ʻAta met min hulpbronne en geen toesig van [[volwassene]]s nie. Bregman trek 'n parallel met die klassieke fiksieroman deur [[William Golding]], die ''Lord of the Flies''; maar hy beklemtoon egter hoeveel die werklike verhaal nie op dieselfde manier as ''Lord of the Flies'' uitdraai nie. Bregman kon die kaptein van die vissersboot opspoor wat die seuns in 1966 gered het; Peter Warner, seun van die Australiese sakeman Arthur Warner; en ook een van die geredde individue, Mano Totau. Hy het 'n onderhoud met Warner gevoer en die volledige verhaal van die seuns se beproewing en hul redding gekry, insluitend die feit dat Warner almal as bemanningslede vir sy vissersboot gehuur het. In die geval van die Tongaanse skoolseuns het hulle dadelik 'n stel reëls bedink om hul gedrag te regeer en om volle samewerking te verseker. Toe een seun van 'n hoogte af val en sy been breek, jaag die ander hom om mediese sorg te gee; nadat hulle gered is, was mediese beroep onder die indruk van die kwaliteit van die geneesde been.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/books/2020/may/09/the-real-lord-of-the-flies-what-happened-when-six-boys-were-shipwrecked-for-15-months |title=The real Lord of the Flies: what happened when six boys were shipwrecked for 15 months |first=Rutger |last=Bregman |date=9 May 2020 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref> == ''TED Talks'' == [[Lêer:Rutger Bregman TED.jpg|duimnael|'n ''TED Talk'' deur Rutger Bregman in 2017]] In sy TED Talks-aanbieding, "[[Armoede]] is geen gebrek aan karakter nie; dit is 'n gebrek aan kontant", pleit Bregman vir 'n [[universele basiese inkomste]] as die oplossing om armoede te beëindig.<ref>{{cite web |url=https://www.ted.com/talks/rutger_bregman_poverty_isn_t_a_lack_of_character_it_s_a_lack_of_cash |title=Poverty isn't a lack of character; it's a lack of cash |date=April 2017 |publisher=TED2017 |access-date=7 January 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://blog.ted.com/the-human-response-the-talks-of-session-3-of-ted2017/ |title=Poverty isn't a lack of character; it's a lack of cash |date=nd |publisher=TED2017 |access-date=7 Januarie 2018 }}</ref> == Ander aktiwiteite == In Januarie 2019 neem Bregman deel aan 'n paneeldebat op die [[Wêreld Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], waar hy die geleentheid kritiseer vir die fokus op filantropie eerder as belastingvermyding en die noodsaaklikheid van billike [[belasting]]. Sy ingryping is wyd gerapporteer en op sosiale media gevolg.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/av/world-47077624/rutger-bregman-the-dutch-historian-who-went-viral|title='It's like the 'T' word is forbidden'|website=BBC News|access-date=2 Februarie 2019}}</ref> Volgens 'n artikel van 20 Februarie 2019 in ''The Guardian'', het Bregman tydens 'n onderhoud in Februarie 2019 in [[Amsterdam]] met ''Fox News''-anker en joernalis, [[Tucker Carlson]] na Davos, aan Carlson gesê dat die [[Verenigde State]] "maklik belastingontduiking gebiede kan toemaak"<ref name="YouTube_20190220">{{YouTube|id=6_nFI2Zb7qE |title=Tucker Carlson Blows Up at Rutger Bregman in Unaired Fox News Interview}} |date=20 Februarie 2019 NowThis News</ref> as hulle wou en dat ''Fox News'' nie stories oor belastingontduiking deur rykes sou dek nie.<ref name="theguardian_Wolfson_20190220">{{citation | url=https://www.theguardian.com/society/2019/feb/20/historian-who-confronted-davos-billionaires-leaks-tucker-carlson-rant | title=Historian who confronted Davos billionaires leaks Tucker Carlson rant | first=Sam |last=Wolfson | date=20 Februarie 2019 |access-date=22 Julie 2019| publisher=The Guardian}}</ref> Hy het gesê dat Carlson self jare lank 'vuil geld' geneem het van die CATO-instituut waar hy 'n senior genoot was en wat 'gefinansier word deur Koch miljardêrs - Charles Koch en David Koch<ref name="YouTube_20190220"/> Hy het gesê dat Carlson en ander ''Fox News''-ankers 'miljoenêrs is wat deur miljardêrs betaal word', wat verwysende na die Murdochs en, in die geval van Carlson, die Koch-broers.<ref name="theguardian_Wolfson_20190220"/> Bregman het aan Carlson gesê dat "wat die Murdochs wil hê dat u [op ''Fox News''] moet doen, om sondebokke van immigrante te maak is in plaas daarvan om oor belastingvermyding te praat".<ref name="YouTube_20190220"/><ref name="Cato Institute: Immigration">{{cite web |title=Cato Institute: Immigration |url=https://www.cato.org/research/immigration |website=Cato Institute |access-date=24 Junie 2019}}</ref> Carlson was kwaad oor Bregman se kommentaar.<ref name="theguardian_Wolfson_20190220"/> Bregman het op 20 Februarie 2019 'n video van sy onuitgesaaide onderhoud met Carlson op ''NowThis News'' op [[YouTube]] geplaas. Teen Julie is die video 2 349 846 keer gekyk.<ref name="YouTube_20190220"/> == Belangrikste temas == Die belangrikste temas van Bregman se werke sluit in basisinkomste, die werkweek en oop grense. === Basisinkomste === Bregman noem goedkeurend 'n Amerikaanse voorstel van 1968 vir 'n gewaarborgde minimum inkomste, wat onder andere deur president [[Richard Nixon]] voorgestel is.<ref>[https://www.jacobinmag.com/2016/05/richard-nixon-ubi-basic-income-welfare/ Jacobin:Nixon’s Basic Income Plan].</ref> Hy noem ook 'n Kanadese federale regeringsprojek van 1974 tot 1979 in Dauphin, [[Manitoba]], wat armoede tydelik uitgewis het.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.ca/2014/12/23/mincome-in-dauphin-manitoba_n_6335682.html|title=A Canadian City Once Eliminated Poverty And Nearly Everyone Forgot About It|date=23 Desember 2014|website=HuffPost Canada|access-date=2 Februarie 2019}}</ref> "Die gewildste studie oor die gevolge van basiese inkomste het tussen 1974 en 1979 in Manitoba plaasgevind, waar almal 'n "''Mincome''"(minimum inkomste) van VS$ 9 000 per jaar (volgens die hedendaagse standaarde) van die regering ontvang het, sonder enige voorwaardes. Evelyn Forget, 'n [[ekonoom]] en professor aan die [[Universiteit van Manitoba]], wat na die data van die studie gekyk het, sê daar was 'n vermindering van die werksure van 9 persent onder twee hoofgroepe burgers. Maar die redes waaroor gee insig in hoe basiese inkomste 'n dramatiese verskil in iemand se lewe kan maak."<ref>{{cite web |url=http://bigthink.com/natalie-shoemaker/rutger-bregmans-utopia-for-realists-shows-us-why-we-deserve-universal-basic-income |title=Rutger Bregman's 'Utopia for Realists' Shows Us Why We Deserve Universal Basic Income |first=Natalie |last=Shoemaker |date=19 April 2016 |publisher=Big Think}}</ref> == Werke == * ''Met de kennis van toen : actuele problemen in het licht van de geschiedenis'' (''With the knowledge of back then : current problems in a historical light''). Amsterdam: De Bezige Bij, 2012, {{ISBN|978-90-2347212-4}}. * ''De geschiedenis van de vooruitgang'' (''The history of progress''). Amsterdam, De Bezige Bij, 2013, {{ISBN|978-90-2347754-9}}. * ''Gratis geld voor iedereen : en nog vijf grote ideeën die de wereld kunnen veranderen''. Amsterdam: De Correspondent, 2014, {{ISBN|978 90 822 5630 7}}. Engelse vertaling: ''Utopia for realists, and how we can get there'' (2014). * ''Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers'' (''Why dustmen deserve more than bankers''), with Jesse Frederik. [[Rotterdam]]: Maand van de Filosofie, 2015, {{ISBN|9789047706830}}. * ''De meeste mensen deugen, een nieuwe geschiedenis van de mens''. Amsterdam: ''De Correspondent'', 2019, {{ISBN|9789082942187}}. Engelse vertaling: ''Humankind : a new history of human nature'' (2020). * ''Het water komt'' '': een brief aan alle Nederlanders'' (''The water is coming : a letter to all Netherlanders''). [[Amsterdam]]: ''De Correspondent'', 2020, {{ISBN|9789083017761}}. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronnelys == * {{Cite news |last1=Kingsley |first1=Patrick |title=He Took Down the Elite at Davos. Then He Came for Fox News. |work=[[The New York Times]] |date=2019-03-02 |url=https://www.nytimes.com/2019/03/01/world/europe/davos-fox-news-bregman-carlson.html |language=en-US |issn=0362-4331 |df=mdy-all }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bregman, Rutger}} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geskiedkundiges]] oyp31gf3v63g8m07sa8y9i8l2d2rxug 0 370026 2925246 2619474 2026-08-15T14:29:17Z Oesjaar 7467 /* Opvoeding en loopbaan */ Verbeter 2925246 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = M. Stanley Whittingham | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Stanley Whittingham 2020.jpg | image_size = 200px | image_upright = | alt = | caption = | birth_name = Michael Stanley Whittingham | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1941|12|22}} | birth_place = [[Nottingham]], Engeland | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | home_town = | other_names = | pronounce = | residence = | citizenship = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | nationality = | fields = [[Chemie]] | work_institution = Binghamton-universiteit | patrons = | education = | alma_mater = New College, Oxford | thesis_title = Microbalance studies of some oxide systems | thesis_url = ttps://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.711051 | thesis_year = 1968 | doctoral_advisor = Peter Dickens | academic_advisors = Robert Huggins | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[Litiumioonbattery]]e | influences = | influenced = | awards = [[Nobelprys vir Chemie]] {{small|(2019)}} | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = | partner = <!--(or | partners = )--> | children = | signature = | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = }} '''Michael Stanley Whittingham''' (gebore op 22 Desember 1941) is 'n Brits-Amerikaanse [[chemikus]]. Hy is tans professor in chemie en beide direkteur van die Instituut vir Materiaalnavorsing en die Materiaalkunde en Ingenieurswese-program aan die Binghamton-universiteit (deel van die Staatsuniversiteit van New York). Hy dien ook as direkteur van die Noordoostelike sentrum vir chemiese energieberging van die Amerikaanse departement van energie in Binghamton. In 2019 is die [[Nobelprys vir Chemie]] aan hom toegeken, saam met [[Akira Yoshino]] en [[John B. Goodenough]].{{R|Nobel-2019msw|NYT-20191009}} Whittingham is 'n sleutelfiguur in die geskiedenis van die ontwikkeling van [[litiumioonbattery]]e, wat nou gebruik word in alles, van [[selfone]] tot elektriese voertuie. Hy het die [[Interkalasie (chemie)|interkalasie]]-elektrode in die 1970's vir die eerste keer ontdek en die konsep van interkalasiereaksie vir herlaaibare batterye in die laat 1970's deeglik beskryf. Hy het die oorspronklike patente op die konsep van die gebruik van interkalasiechemie in hoë-digtheid, baie omkeerbare litiumionbatterye. Hy het die eerste herlaaibare litiumionbattery uitgevind wat in 1977 gepatenteer is en die patent aan Exxon toegewys is. Sy werk aan litiumioonbatterye het die grondslag gelê vir ander se latere ontwikkelinge en daarom word hy as die stigter uitvinder van litiumioonbatterye beskou.{{R|Ramanan}} == Opvoeding en loopbaan == Whittingham is op 22 Desember 1941 in [[Nottingham]], [[Engeland]], gebore.{{R|marquisWW|NobelFacts}} Hy het van 1951–1960 aan die Stamford-skool in [[Lincolnshire]] gestudeer, voordat hy na New College in [[Oxford]] gegaan het om Chemie te studeer. In 1964 het hy sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] aan die Universiteit van Oxford behaal, sy [[Meestersgraad|M.A.]] in 1967 en sy DPhil in 1968.{{R|binghamton}} Na voltooiing van sy nagraadse studies was Whittingham aangestel as 'n nadoktorale genoot aan die Stanford-universiteit.{{R|BU-news}} Daarna het hy 16 jaar lank by "Exxon Research & Engineering Company" gewerk,{{R|BU-news}} en daarna vier jaar by Schlumberger ('n olievelddienste-maatskappy) gewerk voordat hy professor aan die Binghamton Universiteit geword het.{{R|binghamton}} Van 1994 tot 2000 was hy die adjunk-provost vir navorsing van die Universiteit.{{R|marquisWW}} Hy was ook ses jaar lank ondervoorsitter van die Research Foundation van die State University of New York. Hy is tans 'n vooraanstaande professor in chemie en materiaalwetenskap en ingenieurswese aan die Binghamton Universiteit.{{R|BU-news}} Whittingham is in 2017 aangewys as hoof wetenskaplike beampte van NAATBatt International, 'n maatskappy wat betrokke is by gevorderde ontwikkeling en vervaardiging van batterye.{{R|marquisWW}} Whittingham was die voorsitter van die Amerikaanse departement van energie (DvE) se studie oor chemiese energieberging in 2007,{{R|Desmond}} en is nou direkteur van die Northeastern Center for Chemical Energy Storage (NECCES), deel van die DvE se Energy Frontier Research Centre in Binghamton. In 2014 is NECCES $12,8&nbsp;miljoen toegeken van die DvE om die wetenskaplike deurbrake te versnel wat nodig is om 'n nuwe 21ste-eeuse ekonomie te bou. In 2018 het die DvE nog $3&nbsp;miljoen toegeken aan NECCES om sy belangrike navorsing oor batterye voort te sit. Die NECCES-span gebruik die geld om energieopbergingsmateriaal beter te laat werk en om nuwe materiale te ontwikkel wat "goedkoper en omgewingsvriendeliker is en meer energie kan stoor as wat die huidige materiaal kan doen".{{R|Ellis}} == Navorsing == Whittingham is 'n sleutelfiguur in die geskiedenis van die ontwikkeling van [[litiumioonbattery]]e en wat die konsep van [[Interkalasie (chemie)|interkalasie-elektrode]] ontdek het. Exxon vervaardig Whittingham se litiumionbattery in die 1970's, gebaseer op 'n titaandisulfied[[katode]] en 'n [[litium]]-[[aluminium]]-[[anode]].{{R|rfsuny}} Die battery het 'n hoë energiedigtheid en die verspreiding van litiumione in die titaandisulfiedkatode was omkeerbaar, wat die battery herlaaibaar gemaak het. Daarbenewens het titaniumdisulfied 'n besonder vinnige verspreiding van litiumioon in die kristal se struktuur. Exxon het gehelp met die kommersialisering van 'n Li/LiClO{{Sub|4}}/TiS{{Sub|2}}-battery maar veiligheidsprobleme het veroorsaak dat Exxon die projek beëindig het. Whittingham en sy span het voortgegaan om hul werk in akademiese tydskrifte vir elektrochemie en vastetoestandfisika te publiseer. Uiteindelik het hy in 1984 Exxon verlaat en vier jaar as bestuurder by Schlumberger deurgebring. In 1988 het hy die pos as professor aan die Departement Chemie, Binghamton Universiteit aanvaar om sy akademiese belange na te streef. Whittingham het gesê: "Al hierdie batterye word interkalasiebatterye genoem. Dit is soos om konfyt in 'n toebroodjie te plaas. In chemiese terme beteken dit dat jy 'n kristalstruktuur het en ons kan litiumione insit of uithaal, en die struktuur is presies dieselfde daarna. Ons behou die kristalstruktuur. Dit is wat hierdie litiumioonbatterye so goed maak, daarom het hulle soveel lading-ontslagsiklusse."{{R|rfsuny}} Die hedendaagse litiumioonbatterye is beperk in kapasiteit omdat minder as een litiumioon of elektron per [[oorgangsmetaal]]redoksentrum omkeerbaar [[Interkalasie (chemie)|interkaleerd]] is. Om hoër energiedigthede te bereik is een benadering om verder te gaan as die elektronredoks-interkalasiereaksies van bogenoemde stelsels. Tans het Whittingham se navorsing gevorder tot multi-elektron-interkalasiereaksies, wat die opbergingsvermoë kan verhoog deur verskeie litiumione te interkaleer. 'n Paar multi-elektron interkalasiemateriaal is suksesvol deur Whittingham ontwikkel, soos LiVOPO{{Sub|4}}/VOPO{{Sub|4}} , ens. Die multivalente [[vanadium]]katioon (V{{Sup|3+}} <chem><=></chem> V{{Sup|5+}}) speel 'n belangrike rol om die multi-elektron reaksies te bewerkstellig. == Erkenning == Whittingham het die Young Author Award van The Electrochemical Society in 1971 ontvang,{{R|Young Author}} gevolg deur die Battery Research Award in 2003,{{R|Battery}} en is in 2004 verkies tot 'n genoot van die elektrochemiese vereniging.{{R|Fellow}} In 2010 is hy deur die Greentech Media as een van die top-40 innoveerders genoem vir bydraes tot die bevordering van groen tegnologie.{{R|Greentech}} In 2012 het Whittingham die IBA Yeager-toekenning vir lewenslange bydrae tot navorsing oor litiumbatterymateriaal ontvang,{{R|IBMA}} en is in 2013 verkies tot 'n genoot van die materiaalnavorsingsvereniging.{{R|MRS}} Hy is saam met [[John B. Goodenough]] op die lys van mense wat baanbrekersnavorsing doen wat gelei het tot die ontwikkeling van die litiumioonbattery en is op 'n lys van Clarivate Citation Laureates vir die [[Nobelprys vir Chemie]] deur Thomson Reuters gelys in 2015.{{R|rfsuny|pipe}} In 2018 is Whittingham verkies tot die Nasionale Akademie vir Ingenieurswese "vir die baanbrekerswerk in die toepassing van interkalasiechemie vir opbergingsmateriaal vir energie".{{R|NAE}} In 2019 word Whittingham, saam met [[John B. Goodenough]] en [[Akira Yoshino]], die Nobelprys vir chemie in 2019 toegeken vir die ontwikkeling van litiumioonbatterye.{{R|Nobel-2019msw|NYT-20191009}} == Persoonlike lewe == Stanley is getroud met dr Georgina Whittingham, 'n professor in Spaans aan die Staatsuniversiteit van New York, Oswego. Hulle het twee kinders, Michael Whittingham en Jenniffer Whittingham-Bras.{{R|eu|oswego}} == Boeke == * {{cite book |author1=J. B. Goodenough |author2=M. S. Whittingham |title=Solid State Chemistry of Energy Conversion and Storage |publisher=American Chemical Society Symposium Series #163 |year=1977 |isbn=978-0-8412-0358-7}} * {{cite book |author1=G. G. Libowitz |author2=M. S. Whittingham |title=Materials Science in Energy Technology |publisher=Academic Press |year=1979 |isbn=978-0-12-447550-2}} * {{cite book |author1=M. S. Whittingham |author2=A. J. Jacobson |title=Intercalation Chemistry |publisher=Academic Press |year=1984 |isbn=978-0-12-747380-2}} * {{cite book |author=D. L. Nelson, M. S. Whittingham and T. F. George |title=Chemistry of High Temperature Superconductors |publisher=American Chemical Society Symposium Series #352 |year=1987 |isbn=978-0-8412-1431-6}} * {{cite book |author=M. A. Alario-Franco, M. Greenblatt, G. Rohrer and M. S. Whittingham |title=Solid-state chemistry of inorganic materials IV |publisher=Materials Research Society |year=2003 |isbn=978-1-55899-692-2}} == Verwysings == {{verwysings|30em|verwysings= <ref name="Battery">{{cite web |url=https://dev.electrochem.org/battery-division-research-award |title=Battery Division Research Award |publisher=The Electrochemical Society |access-date=19 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822172854/https://dev.electrochem.org/battery-division-research-award |archive-date=22 Augustus 2019 |url-status=dead|language=en}}</ref> <ref name="binghamton">{{cite web |url=https://www.binghamton.edu/chemistry/people/whittingham/whittingham.html |title=Dr. M. Stanley Whittingham |publisher=Binghamton University |access-date=19 Maart 2021 |language=en |archive-date=22 Augustus 2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822172857/https://www.binghamton.edu/chemistry/people/whittingham/whittingham.html }}</ref> <ref name="BU-news">{{cite news |first=Ryan |last=Yarosh |title=Binghamton University professor wins Nobel Prize in Chemistry |url=https://www.binghamton.edu/news/story/2073/binghamton-university-professor-wins-nobel-prize-in-chemistry |date=9 Oktober 2019 |publisher=Binghamton University |access-date=19 Maart 2021 }}</ref> <ref name="Desmond">{{cite book |last1=Desmond |first1=Kevin |title=Innovators in Battery Technology: Profiles of 93 Influential Electrochemists |date=16 Mei 2016 |publisher=McFarland |location=Jefferson, North Carolina |page=240 |url=https://books.google.com/books?id=LQ3MDAAAQBAJ&pg=PA240 |isbn=9780786499335 |language=en}}</ref> <ref name="Ellis">{{cite web |last1=Ellis |first1=Katie |title=Federal grant boosts smart energy research |url=https://discovere.binghamton.edu/news/energy-5805.html |website=Binghamton University Division of Research |access-date=19 Maart 2021|date=19 Junie 2014 |language=en}}</ref> <ref name="eu">{{cite web |title=2019 Nobel Prize winner: Dr. M. Stanley Whittingham talks award, impact, batteries |url=https://eu.pressconnects.com/story/news/local/2019/10/11/nobel-prize-2019-winner-chemistry-professor-m-stanley-whittingham-binghamton-university/3943097002/ |website=Binghamton Press & Sun-Bulletin |access-date=19 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="Fellow">{{Cite web |url=https://www.electrochem.org/fellow |title=Fellow of The Electrochemical Society |website=The Electrochemical Society |language=en |access-date = 19 Maart 2021}}</ref> <ref name="Greentech">{{Cite web |url=https://www.greentechmedia.com/articles/read/the-greentech-hall-of-fame |title=The Greentech Hall of Fame |last=Kanellos |first=Michael |date=20 April 2010 |website=Greentech Media |access-date=19 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="IBMA">{{Cite web |url=https://www.international-battery-association.org/awards.html |title= IBMA Awards |website=International Battery Materials Association |access-date=19 Maart 2021| language=en}}</ref> <ref name="marquisWW">{{cite web |title=Stanley Whittingham, Ph.D. |url=https://marquistopeducators.com/2019/01/23/stanley-whittingham-ph-d/ |date=23 Januarie 2019 |publisher=Marquis Who's Who Top Educators |language=en |access-date=19 Maart 2021 |archive-date=10 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010160110/https://marquistopeducators.com/2019/01/23/stanley-whittingham-ph-d/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="MRS">{{Cite web |url=https://www.mrs.org/mrs-fellows-2013 |title=2013 MRS Fellows |website=Materials Research Society |access-date=19 Maart 2021 |language=en |archive-date=10 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010041508/https://www.mrs.org/mrs-fellows-2013 |url-status=dead }}</ref> <ref name="NAE">{{Cite web |url=https://nae.edu/178166/Dr-M-Stanley-Whittingham |title=Dr. M. Stanley Whittingham |website=National Academy of Engineering |access-date=19 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="Nobel-2019msw">{{cite web |url=https://twitter.com/NobelPrize/status/1181868876734324737 |title=Nobel Prize in Chemistry Announcement |publisher=The Nobel Prize |access-date=12 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="NobelFacts">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2019/whittingham/facts/ |title=M. Stanley Whittingham: Facts |work=Nobel Foundation |language=en}}</ref> <ref name="NYT-20191009">{{cite news |last=Specia |first=Megan |title=Nobel Prize in Chemistry Honors Work on Lithium-Ion Batteries |date=9 Oktober 2019 |url=https://www.nytimes.com/2019/10/09/science/nobel-prize-chemistry.html |work =[[The New York Times]] |access-date=2 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="oswego">{{cite web |url=https://www.oswego.edu/modern-languages/content/georgina-whittingham |title=Faculty profile, Modern Languages: Georgina Whittingham |publisher=State University of New York at Oswego |access-date=19 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="pipe">{{cite web |last1=Mackof |first1=Alexandra |title=BU chemistry professor named as Nobel Prize hopeful |url=https://www.bupipedream.com/news/58306/nobel-prize-chemist/ |date=2 Oktober 2015 |website=Pipe Dream |access-date=19 Maart 2021 |language=en |archive-date=10 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010170138/https://www.bupipedream.com/news/58306/nobel-prize-chemist/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Ramanan">{{cite journal| first=A. |last=Ramanan |title=Development of lithium-ion batteries – 2019 Nobel Prize for Chemistry |journal=Current Science | volume=117 |issue=9 |pages=1416-1418 |date=10 November 2019| access-date=16 Maart 2021 |url-status=dead |url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/117/09/1416.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205170914/https://www.currentscience.ac.in/Volumes/117/09/1416.pdf |archive-date=5 Desember 2019 |language=en}}</ref> <ref name="rfsuny">{{cite web |title=Binghamton professor recognized for energy research |url=https://www.rfsuny.org/rf-news/binghamton-energy/binghamton---energy.html |website=The Research Foundation for the State University of New York |access-date=19 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="Young Author">{{cite web |url=https://dev.electrochem.org/hackerman-award |title=Norman Hackerman Young Author Award |publisher=The Electrochemical Society |access-date=19 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822172857/https://dev.electrochem.org/hackerman-award |archive-date=22 Augustus 2019 |url-status=dead |language=en}}</ref> }} == Eksterne skakels == {{Nobelprys vir Chemie}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Whittingham, M. Stanley}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Britse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Britse chemici]] [[Kategorie:Nobelprys vir Chemie wenners]] 4l5u5y15fwaz4lpls2mv3c3519hvfph 0 370558 2925247 2724768 2026-08-15T14:30:20Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe */ Verbeter 2925247 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Boris Pash.jpg|duimnael|Boris Pash in 1945]] '''Boris Theodore Pash''' (gebore as '''Boris Fedorovich Pashkovsky'''; [[Russies]]: Борис Фёдорович Пашковский) [[20 Junie]] [[1900]] - [[11 Mei]] [[1995]]) was 'n militêre intelligensie-offisier van die [[Verenigde State]]. Hy het [[Operasie Alsos]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] aangevoer en met die rang van kolonel afgetree. == Vroeë lewe == Boris Theodore Pashkovsky is op 20 Junie 1900 in [[San Francisco]], [[Kalifornië]], gebore.<ref name="papers"/>Sy vader was priester Theodore Pashkovsky (hy sou van 1934 tot 1950 die metropolitaan Theophilus word), 'n [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodokse]] priester wat in 1894 deur die Kerk na Kalifornië gestuur is. Sy vader is in 1906 na Rusland terugberoep,<ref>{{cite web |url=http://www.sthermansoca.org/page/metropolitan-theophilus/ |title=Metropolitan Theophilus |publisher=Saint Herman of Alaska Orthodox Church |access-date=21 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226125944/http://www.sthermansoca.org/page/metropolitan-theophilus/ |archive-date=26 Februarie 2014 |url-status=dead }}</ref> en die hele gesin het in 1912 na [[Russiese Ryk|Rusland]] teruggekeer.<ref name="haigerloch">{{cite web |url=http://www.haigerloch.de/stadt/kellerenglisch/allison.htm |title=Portrait of Boris Pash by Prof. W. H. Allison |publisher=Stadt Haigerloch |access-date=21 Februarie 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227094723/http://www.haigerloch.de/stadt/kellerenglisch/allison.htm |archive-date=27 Februarie 2014}}</ref> Tydens die Russiese rewolusie het hy van 1918 tot 1920 in die vloot van die Witmagte in die [[Swart See]] gedien.<ref name="papers"/> Omdat hy [[Engels]] kon praat, was hy 'n vertaler in vergaderings met die Britte. Vir sy dienste word die Kruis van St. George aan hom toegeken.<ref name="haigerloch"/> Op 1 Julie 1920 is hy met Lydia Vladimirovna Ivanova getroud en het hy gekies om na die [[Verenigde State]] terug te keer toe die [[Bolsjewis]]tiese konsolidasie van [[Mag (sosiale wetenskappe)|mag]] duidelik blyk. Hy kon werk kry by die [[YMCA]] in [[Berlyn]], waar sy seun Edgar Constantine Boris Pashkovsky op 14 Junie 1921 gebore is. Toe hy in 1923 met sy gesin na die Verenigde State terugkeer, studeer hy aan die Springfield College, in [[Springfield, Massachusetts]], waar hy 'n [[Baccalaureus Artium]] in fisiese onderwys behaal.<ref name="papers"/> In hierdie tyd het hy die familienaam van Pashkovsky in Pash verander. Pash het klas gegee aan die Hollywood Hoërskool in [[Los Angeles]] van 1924 tot 1940. Gedurende hierdie tyd het hy sy opleiding voortgesit en in 1939 'n Magister in die Natuurwetenskap aan die Universiteit van Suid-Kalifornië behaal.<ref name="papers"/> Hy het ook by die Amerikaanse weermagreserwe aangesluit en is aangestel by die [[Infanterie]] Intelligensie Tak. As deel van sy opleiding kwalifiseer hy vir sertifisering deur die ''[[Federal Bureau of Investigation]]''.<ref name="haigerloch"/> == Die Tweede Wêreldoorlog == Pash word in 1940 deur die leër opgeroep, en word hoof van teenintelligensie by die hoofkwartier van die IX Korps Area in die Presidio van San Francisco.<ref name="haigerloch"/> In die rol het hy betrokke geraak by die Baja-skiereiland-sending van 1942 wat die moontlikheid ondersoek het dat die Japannese tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] 'n basis in [[Meksiko]] sou vestig.<ref name="papers"/> Hy is ook gevra om vermeende Sowjetspioenasie by die Radiation-laboratorium aan die Universiteit van Kalifornië te ondersoek. Hy het personeel ondervra, waaronder [[Robert Oppenheimer]], waarna hy tot die gevolgtrekking gekom het dat Oppenheimer "nog steeds verbonde kon wees aan die Kommunistiese Party".{{sfn|Jones|1985|p=261}} Pash het nie geglo dat Oppenheimer 'n [[spioen]] was nie. Hy was van mening dat Oppenheimer se persoonlike eer en besorgdheid oor sy reputasie hom sou weerhou van sulke optrede. Pash beveel dus nie aan dat Oppenheimer uit die [[Manhattan-projek]] verwyder word nie, bloot dat hy vergesel word van teenintelligensie-agente. {{sfn|Jones|1985|pp=261–262}} Pash was ook die militêre leier van die Alsos-sending, 'n geallieerde operasie wat laat in 1943 gestig is om te bepaal hoe ver die [[Spilmoonthede]] gevorder het met die ontwikkeling van [[kernwapen]]s deur beslag te lê op fasiliteite, materiaal en wetenskaplikes wat verband hou met die [[Duitse kernwapenprogram|Duitse kernenergieprojek]]. == Na-oorlog == Na die oorlog het Pash in verskillende militêre intelligensieposisies gedien. Hy dien in 1946 en 1947 onder generaal [[Douglas MacArthur]] in [[Japan]]. Danksy sy pogings het die Sowjet-poging om deur 'n plaaslike [[Ortodokse kerk]] 'n vastrapplek in Japan te kry, misluk. In plaas daarvan het Pash gereël dat die biskop Benjamin (Basalyga) vroeg in Januarie 1947 sou aankom om die leisels te neem, en sodoende het die Amerikaanse Metropool, eerder as die [[Moskou]] Patriargaat, invloed in die streek verseker. As gevolg van hierdie kombinasie het Pash 'n openbare botsing gehad met die Sowjet-generaal Kuzma Derevyanko.<ref>{{Cite web|url=http://nlobooks.ru/magazines/neprikosnovennyy_zapas/124_nz_2_2019/article/21196/|title="За веру и бомбу": удивительная жизнь полковника Бориса Пашковского-Пэша|website=НЛО|language=ru|access-date=2019-07-14}}</ref> Van 1948 tot 1951 dien hy as militêre verteenwoordiger by die [[Central Intelligence Agency]].<ref name="haigerloch"/> Gedurende hierdie tyd was hy aan die hoof van 'n omstrede CIA-program genaamd PB-7, wat saamgestel is om "nat sake" soos ontvoerings en [[sluipmoord]]e te hanteer. Daar is geen bewyse dat hy ooit enige uitgevoer het nie, en ontken dat hy in 1975 voor die Church-komitee getuig het. {{sfn|Thomas|1995|p=85}} Hy was van 1952 tot 1953 as spesiale magte beplanningsbeampte by die Amerikaanse troepe in [[Oostenryk]]. Sy laaste posisies was terug in die Verenigde State, as adjunk-assistent-stafhoof vir intelligensie van die Sesde Leër van 1953 tot 1956), en in die kantoor van die assistent-sekretaris van verdediging vir geleide [[Missiel|missiele]] in [[Washington, DC]], vanaf 1956 tot sy uittrede uit die weermag in 1957.<ref name="haigerloch"/> In 1954 het hy in die Oppenheimer-veiligheidsverhoor getuig en vertel van die bedenkinge wat hy in 1943 oor Oppenheimer gehad het.{{sfn|Stern|1969|p=348}} Toe hy die leër verlaat, word Pash hoof van die Oos-Europese en USSR-afdeling van die Quartermaster Technological Intelligence Agency. In 1961 gaan hy oor na die United States Army Foreign Science and Technology Centre. Hy tree in Junie 1963 uit die staatsdiens.<ref>{{cite web |url=http://huachuca-www.army.mil/files/History_MPASH.PDF |title=Masters of the Intelligence Art – Boris Pash |publisher=United States Army |access-date=21 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140123105953/http://huachuca-www.army.mil/files/History_MPASH.PDF |archive-date=23 Januarie 2014 |url-status=dead }}</ref> Tydens sy [[pensioen]] publiseer Pash ''The Alsos Mission'', 'n boek waarin hy sy oorlogservarings in [[Europa]] vertel, in 1980. Hy is in 1988 opgeneem in die Military Intelligence Hall of Fame.<ref name="SFGate"/> Sy toekennings sluit in die Army Distinguished Service Medal,<ref name="SFGate"/> die Legion of Merit, die Order of the British Empire en die Order of St. George. <ref>{{cite web |url=http://www.stnicholasdc.org/files/booklets/dedication_booklet.PDF |title=The National War Memorial Shrine of the Russian Orthodox Church of America – Dedication |date=19 Mei 1963 |access-date=21 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924110523/http://www.stnicholasdc.org/files/booklets/dedication_booklet.PDF |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead }}</ref> Pash is op 11 Mei 1995 in Greenbrae, Kalifornië, oorlede en begrawe in die Serwiese begraafplaas in Colma, Kalifornië. Hy is oorleef deur sy vrou Gladys en seun Edgar.<ref name="SFGate">{{cite news |newspaper=San Francisco Chronicle |title=Colonel Boris T. Pash |first=Stephen |last=Schwartz |date=13 Mei 1995 |url=http://www.sfgate.com/news/article/Colonel-Boris-T-Pash-3033038.php |access-date=21 Februarie 2014 }}</ref> Sy dokumente is in die Hoover Institute aan die Stanford-universiteit.<ref name="papers">{{cite web |title=Register of the Boris T. Pash Papers |url=http://findingaids.stanford.edu/xtf/view?docId=ead/hoover/reg_290.xml;query=;brand=default |publisher=Stanford University |access-date=21 Februarie 2014 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} ==Bronne== * {{cite book | last=Jones | first=Vincent | title=Manhattan: The Army and the Atomic Bomb | publisher=United States Army Center of Military History | location=Washington, D.C. | year=1985 | url=http://www.history.army.mil/html/books/011/11-10/CMH_Pub_11-10.pdf | access-date=25 August 2013 | oclc=10913875 | archive-date= 7 Oktober 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141007074359/http://www.history.army.mil/html/books/011/11-10/CMH_Pub_11-10.pdf | url-status=dead }} * {{cite book | last = Stern | first = Philip M. | title = The Oppenheimer Case | url = https://archive.org/details/oppenheimercases00sterrich | url-access = registration | location = New York | publisher = Harper & Row | year = 1969 | isbn = 0-246-64035-9 }} * {{cite book | last=Thomas | first=Evan | title= The Very Best Men: Four Who Dared: The Early Years of the CIA | url=https://archive.org/details/verybestmenfourw00thom_0 | url-access=registration | location=New York | publisher=Simon & Schuster | year = 1995 | isbn = 9780684810256 | oclc = 32697874 }} == Verdere leeswerk == *{{Cite book | publisher = H. Schuman | last = Goudsmit | first = Samuel A. | isbn = 978-1-56396-415-2 | title = Alsos : The failure in German science | location = New York | year = 1947 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/alsos00goud }} *{{Cite book | last = Groves | first = Leslie R. | publisher = Da Capo Press | isbn = 978-0-306-80189-1 | title = Now It Can Be Told: The Story of the Manhattan Project | location = New York | year = 1962 }} *{{Cite book | last = Mahoney | first = Leo J. | publisher = PhD Dissertation, Kent State University | title = A History of the War Department Scientific Intelligence Mission (ALSOS), 1943–1945 | year = 1981 }} *{{Cite book | last = Pash | first = Boris T. | publisher = Charter Books | isbn = 978-0-441-01790-4 | title = The Alsos Mission | location = New York | year = 1980 }} * http://asachitose.com/page7.htm {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pash, Boris}} [[Kategorie:Amerikaanse militariste]] [[Kategorie:Amerikaners in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1900]] [[Kategorie:Sterftes in 1995]] 8o3guwxqv0y849zqgo0xj00oqskb7op 0 370767 2925248 2737690 2026-08-15T14:31:14Z Oesjaar 7467 /* Lewensloop */ Verbeter 2925248 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | name = | image = First Lady Jill Biden official portrait.jpg | alt = | caption = Biden in 2024 | order = [[Eerste Dame|Amerikaanse presidentsvrou]] | term_start = 20 Januarie 2021 | term_end = 20 Januarie 2025 | predecessor = [[Melania Trump]] | successor = [[Melania Trump]] | president = [[Joe Biden]] | order2 = Tweede Dame van die [[Verenigde State]] | term_start2 = 20 Januarie 2009 | term_end2 = 20 Januarie 2017 | predecessor2 = Lynne Cheney | successor2 = Karen Pence | vicepresident2 = Joe Biden | birth_name = Jill Tracy Jacobs | birth_date = {{geboortedatum en ouderdom|1951|6|3|df=y}} | birth_place = Hammonton, [[New Jersey]], V.S.A. | party = [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokraat]] | spouse = Bill Stevenson (1970–1975)<br/>{{marriage|[[Joe Biden]]|1977}} | children = Ashley Biden<br/> Beau Biden<br/> Hunter Biden | relatives = Biden familie | residence = [[White House]] | alma_mater = Universiteit van Delaware (BA, EdD)<br />West Chester University (MEd)<br />Villanova University (MA) | signature = Jill Biden Signature 2.svg }} '''Jill Tracy Jacobs Biden''' <ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/administration/dr-jill-biden/|title=Dr. Jill Biden: First Lady|website=The White House|language=en|access-date=2021-03-04|archive-date=2022-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806081015/https://www.whitehouse.gov/administration/dr-jill-biden/|url-status=dead}}</ref> (voorheen '''Stevenson'''; gebore op 3 Junie 1951) is 'n Amerikaanse opvoeder wat die dienende [[Eerste Dame|Amerikaanse presidentsvrou]] is. Sy was voorheen die Tweede Dame van die [[Verenigde State]] van 2009 tot 2017. ==Lewensloop== Sy is in Hammonton, [[New Jersey]] gebore en het in Willow Grove, [[Pennsilvanië]]<nowiki/>grootgeword. Sy is in 1977 met [[Joe Biden]] getroud en word die stiefma van Beau en Hunter, sy twee seuns uit sy eerste huwelik. Biden en haar man het ook 'n dogter, Ashley, gebore in 1981. Sy het 'n [[Baccalaureus Artium|Baccalaureusgraad]] en 'n doktorsgraad aan die Universiteit van Delaware, asook meestersgrade aan die West Chester Universiteit en die Villanova Universiteit. Sy het dertien jaar lank in hoërskole Engels en leesklasse en onderrig aan tieners met emosionele gestremdhede in 'n psigiatriese hospitaal gegee. Jill was altyd van plan om 'n loopbaan te hê. Sy het op 15-jarige ouderdom begin werk, wat kelnerinwerk in Ocean City, New Jersey, ingesluit het.<ref name="pi-philly">{{cite news | url=https://www.inquirer.com/politics/election/a/jill-biden-joe-election-2020-philadelphia-pennsylvania-20201014.html | title=Jill Biden's Philly 'grit' | first=Julia | last=Terruso | newspaper=The Philadelphia Inquirer | date=14 Oktober 2020 | access-date=7 November 2020 | archive-date=5 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201105203427/https://www.inquirer.com/politics/election/a/jill-biden-joe-election-2020-philadelphia-pennsylvania-20201014.html | url-status=live}}</ref><ref name="nyt082508">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=[[The New York Times]] | date=24 Augustus 2008 | access-date=25 Augustus 2008 | archive-date=10 Desember 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081210193454/http://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | url-status=live }}</ref> Sy is die oudste van vyf susters.<ref name="pi-philly"/><ref name="vogue1108">{{cite news | url=http://legacy.vogue.com/magazine/article/jill-bidenbrall-the-vice-presidents-women/ | title=All the Vice-President's Women | author=Van Meter, Jonathan | magazine=Vogue (tyskrif) | date=November 2008 | access-date=31 Augustus 2014 | url-status=dead | archive-url=https://archive.today/20140831054148/http://legacy.vogue.com/magazine/article/jill-bidenbrall-the-vice-presidents-women/ | archive-date=31 Augustus 2014 | df=mdy-all }}</ref> Haar vader, Donald Carl Jacobs (1927–1999), was 'n [[bank]]kassier en [[Amerikaanse Vloot]]-seiner gedurende die Tweede Wêreldoorlog, wat daarna die hoof van 'n mikroleenfirma in [[Philadelphia]] geword het.<ref name="pi-philly" /> Sy was 'n student aan die Upper Moreland High School, waar sy 'n liefde vir [[Engels]] ontwikkel het.<ref name="upper-moreland">{{cite news|url=http://www.phillyburbs.com/pb-dyn/news/113-11072008-1617762.html |title=Jill Biden getting attention |author=Tasker, Annie |newspaper=Bucks County Courier Times |date=7 November 2008 |access-date=7 November 2008 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20090120172347/http://www1.phillyburbs.com/pb-dyn/news/113-11072008-1617762.html |archive-date=20 Januarie 2009 }}</ref> Sy het in 1969 afgestudeer.<ref name="bcct082808">{{cite news|url=http://www.phillyburbs.com/pb-dyn/news/111-08282008-1582679.html|title=Upper Moreland grad Jill Biden in campaign limelight|author=Cosentino, Dom|newspaper=Bucks County Courier Times|date=28 Augustus 2008|access-date=28 Augustus 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080901170350/http://www.phillyburbs.com/pb-dyn/news/111-08282008-1582679.html|archive-date=1 September 2008}}</ref> [[Lêer:Joe_and_Jilly_Biden_early_photo.jpg|links|duimnael|Joe en Jill het mekaar die eerste keer in 1975 ontmoet.]] [[Lêer:Jill_Biden_official_portrait.jpg|regs|duimnael|Amptelike portret, Maart 2009]] Sy ontmoet senator Joe Biden in Maart 1975<ref name="nyt082508"/><ref name="snj-told">{{cite news | url=https://www.newspapers.com/image/157697992/?terms=jill%2Bbiden | title=Son told Joe to marry Jill | first=Al | last=Cartwright | newspaper=Wilmington News-Journal | date=17 Julie 1977 | page=3 | via=Newspapers.com | access-date=8 Maart 2020 | archive-date=29 Julie 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200729221845/https://www.newspapers.com/image/157697992/?terms=jill+biden | url-status=live }}</ref> tydens 'n blinde afspraak wat deur Joe se broer Frank gereël was, wat haar op universiteit geken het, hoewel Biden haar foto in 'n plaaslike advertensie gesien het. Alhoewel hy byna nege jaar ouer as sy was, was sy beïndruk deur sy meer formele voorkoms en maniere in vergelyking met die kollegemanne wat sy geken het, en na hul eerste afspraak het sy vir haar ma gesê: "Ma, ek het uiteindelik 'n heer ontmoet." <ref name="vogue1108"/> Intussen het sy onstuimige egskeidingsprosedures met haar eerste man, Bill Stevenson, deurgemaak. Sy en Joe Biden is op 17 Junie 1977 deur 'n Katolieke priester in die Kapel in die Verenigde Nasies in New York getroud. <ref>{{cite book|first=Joe|last=Biden|title=Promises to Keep|publisher=Random House|year=2007|isbn=978-1-4000-6536-3|page=[https://archive.org/details/promisestokeepon00joeb/page/117 117]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/promisestokeepon00joeb/page/117}}</ref> Dit was vier-en-'n-halfjaar nadat Joe Biden se eerste vrou en babadogter in 'n motorongeluk dood is. Hulle het hul wittebrood by die Balatonmeer in die [[Hongarye|Hongaarse Volksrepubliek]] agter die [[ystergordyn]] deurgebring.<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868002 | title=US election: What does Joe Biden's win mean for Brexit Britain and Europe? | author-first=Katya | author-last=Adler | publisher=[[BBC News]] | date=9 November 2020 | access-date=9 November 2020 | archive-date=10 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201110014205/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868002 | url-status=live }}</ref>Sy het Beau en Hunter grootgemaak, en hulle het haar Ma genoem, alhoewel sy hulle nooit wettiglik aangeneem het nie. <ref name="wapo-finally">{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/jill-biden-is-finally-ready-to-be-first-lady-can-she-help-her-husband-beat-trump/2020/08/17/acacc936-e007-11ea-8181-606e603bb1c4_story.html | title=Jill Biden is finally ready to be first lady. Can she help her husband beat Trump? | first=Jada | last=Yuan | first2=Annie | last2=Linskey | newspaper=[[The Washington Post]] | date=17 Augustus 2020 | access-date=19 Augustus 2020 | archive-date=19 Augustus 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200819145936/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/jill-biden-is-finally-ready-to-be-first-lady-can-she-help-her-husband-beat-trump/2020/08/17/acacc936-e007-11ea-8181-606e603bb1c4_story.html | url-status=live }}</ref> Jill Biden is betrokke by verskeie sorginstansies, en is die president van die Biden Breast Health Initiative, 'n organisasie sonder winsbejag wat in 1993 begin is en gratis opvoedkundige programme vir borsgesondheidsorg aan skole en ander groepe in die staat Delaware bied. <ref>{{cite news |first=Nancy |last=Churnin |title=Obama's VP pick, Joe Biden, could heighten breast cancer awareness |url=http://fitnessblog.dallasnews.com/archives/2008/08/expect-more-breast-cancer-awar.html |work=The Dallas Morning News |date=23 Augustus 2008 |access-date=23 Augustus 2008 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120711194506/http://fitnessblog.dallasnews.com/archives/2008/08/expect-more-breast-cancer-awar.html |archive-date=11 Julie 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bidenbreasthealthinitiative.org/aboutus.html |title=About Us |publisher=Biden Breast Health Initiative|access-date=4 Februarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410182506/http://www.bidenbreasthealthinitiative.org/aboutus.html|archive-date=10 April 2009}} </ref> <ref name="wh-bio">{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/administration/jill_biden/|title=Dr. Jill Biden|publisher=The White House|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122062141/http://www.whitehouse.gov/administration/jill_biden/|archive-date=22 Januarie 2009|access-date=22 Januarie 2009}}</ref> In 2007 het Biden gehelp met die stigting van Book Buddies, wat boeke verskaf vir kinders met 'n lae inkomste, en was aktief in Delaware Boots on the Ground, 'n organisasie wat militêre families ondersteun. <ref name="lat082708">{{cite news|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/washingtondc/la-na-jill27-2008aug27,0,4471572.story |title=Jill Biden has a low-key appeal |author=Gaouette, Nicole |newspaper=Los Angeles Times |date=27 Augustus 2008 |access-date=27 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080901034809/http://www.latimes.com/news/nationworld/washingtondc/la-na-jill27-2008aug27%2C0%2C4471572.story |archive-date=1 September 2008 |url-status=dead }}</ref> Sy hardloop vyf myl, vyf keer per week, en sy het aan die Marine Corps Marathon sowel as die Philadelphia Halfmaraton deelgeneem.<ref name="nyt082508"/> <ref name="pi-philly"/> ==Politiek== [[Lêer:Pope_John_Paul_II_with_Joe_and_Jill_Biden.jpg|links|duimnael|Jill en Joe Biden ontmoet [[pous Johannes Paulus II]] in die [[Vatikaanstad|Vatikaan]] in April 1980.]] Sy was sterk betrokke by die keuringsproses van die vise-president wat daartoe gelei het dat Senator [[Kamala Harris]] gekies is. <ref name="wapo-finally"/> Op die tweede aand van die virtuele Demokratiese Nasionale Konvensie in 2020 het Biden vanuit die klaskamer by die Brandywine High School gepraat, waar sy eens Engels gedoseer het<ref name="nyt-brandywine">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/08/18/us/elections/jill-biden-returns-to-her-old-classroom-to-deliver-a-convention-speech.html|title=Jill Biden returns to her old classroom to deliver a convention speech}}</ref> Sy het parallelle getrek tussen gesinsleed en die nood van die land en gesê: 'Hoe maak u 'n gebroke gesin heel? Net so maak jy 'n volk heel. Met liefde en begrip en met klein dade van vriendelikheid dapperheid en onwrikbare geloof." <ref>{{cite news | url=https://www.politico.com/news/2020/08/19/jill-biden-dnc-speech-398335 | title=Jill Biden opens up about family in candid DNC appearance | author-first=Matthew | author-last=Choi | work=Politico | date=19 Augustus 2020 | access-date=21 Augustus 2020 | archive-date=20 Augustus 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200820233042/https://www.politico.com/news/2020/08/19/jill-biden-dnc-speech-398335 | url-status=live }}</ref> Tydens die laaste deel van die algemene verkiesing voer sy 'n veldtog in die Delaware Valley-streek in [[Pennsilvanië]], naby haar tuisdorp, en beklemtoon die belangrikheid van die swaaistaat en dat vroue stem, en sê: "U sal besluit, u, die vroue, sal oor die toekoms van hierdie staat besluit en hierdie staat kan die hele verkiesing bepaal."<ref>{{Cite news|last=Do|first=Trang|date=8 Oktober 2020|title=Dr. Jill Biden Campaigns In Delaware, Montgomery Counties, Where 'Women Will Decide The Future Of This State'|publisher=KYW-TV|url=https://philadelphia.cbslocal.com/2020/10/08/dr-jill-biden-campaigns-in-delaware-montgomery-counties/|url-status=live|access-date=10 Oktober 2020|archive-date=16 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016204822/https://philadelphia.cbslocal.com/2020/10/08/dr-jill-biden-campaigns-in-delaware-montgomery-counties/}}</ref> == Eerste Dame van die Verenigde State == Biden se man is tot Amerikaanse president verkies en het op 20 Januarie 2021 sy amp opgeneem.<ref>{{Cite news|last1=Martin|first1=Jonathan|last2=Burns|first2=Alexander|date=7 November 2020|title=Biden Wins Presidency, Ending Four Tumultuous Years Under Trump|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/11/07/us/politics/biden-election.html|access-date=7 November 2020|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171052/https://www.nytimes.com/2020/11/07/us/politics/biden-election.html|url-status=live}}</ref>Sy is die eerste huweliksmaat sedert Barbara Bush wat die posisies van sowel Tweede Dame as Eerste Dame beklee. Op 69-jarige ouderdom het sy die oudste presidentsvrou geword wat die rol beklee. Sy is ook die eerste Italiaans-Amerikaanse presidentsvrou.<ref>{{cite news | url=https://www.repubblica.it/dossier/esteri/elezioni-usa-2020-presidenziali-biden-trump/2020/11/07/news/jill_biden_presidenziali_stati_uniti-273533926/ | title=Jill Biden, mai una First Lady italoamericana. Conobbe Joe in un appuntamento al buio | first=Alberto Flores | last=D'Arcais | newspaper=la Repubblica | date=7 November 2020 | language=it | access-date=7 November 2020 | archive-date=7 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201107211955/https://www.repubblica.it/dossier/esteri/elezioni-usa-2020-presidenziali-biden-trump/2020/11/07/news/jill_biden_presidenziali_stati_uniti-273533926/ | url-status=live }}</ref><ref name="isda">{{Cite web|date=7 November 2020|title=Jill Biden Set to Become the First Italian American First Lady|url=https://www.orderisda.org/culture/women/jill-biden-set-to-become-the-first-italian-american-first-lady/|access-date=9 November 2020|publisher=Italian Sons and Daughters of America|language=en|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113150952/https://orderisda.org/culture/women/jill-biden-set-to-become-the-first-italian-american-first-lady/|url-status=live}}</ref> Die uittredende presidentsvrou, [[Melania Trump]], het nie die nuwe presidentsvrou Jill Biden na die Withuis genooi vir tee en 'n toer nie, alhoewel dit voorheen 'n tradisie in die presidensiële oorgang van mag was.<ref>{{cite news |last1=O'Connell |first1=Oliver |date=19 Januarie 2021 |title="It's unfortunate": Ashley Biden confirms First Lady snubbed her mother on traditional White House handover |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/ashley-biden-melania-white-house-inauguration-b1789636.html |newspaper=[[The Independent]] |access-date=20 Januarie 2021 |archive-date=19 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119192153/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/ashley-biden-melania-white-house-inauguration-b1789636.html |url-status=live }}</ref> == Geskrifte == *Jacobs-Biden, Jill (2006). ''[https://search.proquest.com/docview/304859163 Student Retention at the Community College: Meeting Students' Needs]'' (Newark, DE: University of Delaware, Herfs 2006) [Ed.D. verhandeling] *Biden, Jill (2012). ''Don't Forget, God Bless Our Troops'' (New York: Simon & Schuster) [vir kinders, illustrasies deur Raúl Colón] *Biden, Jill (2019). ''Where the Light Enters: Building a Family, Discovering Myself'' (New York: Flatiron Books) *Biden, Jill (2020). ''Joey: The Story of Joe Biden'' (New York: Simon & Schuster) [vir kinders, illustrasies deur Amy June Bates] == Eksterne skakels == * [https://www.whitehouse.gov/administration/dr-jill-biden/ Amptelike webblad van die Withuis] * [https://obamawhitehouse.archives.gov/joiningforces/about Sluit aan by die magte] * [http://scholarships.delawarestudentsuccess.org/dr-jill-biden-scholarship-biden-breast-health-initiative/ Biden-borsgesondheidsinisiatief] * [https://www.facebook.com/BidenFoundation/ Biden-stigting] * [https://www.facebook.com/pages/Jill-Biden/23797133850 Jill Biden op Facebook] * [http://www.ratemyprofessors.com/ShowRatings.jsp?tid=1251801 Beoordeel my professore se reaksies] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Biden, Jill}} [[Kategorie:Eerste Dames van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] ka96s3twgq86afew8ah221qxj62fy6k 0 372600 2925249 2771242 2026-08-15T14:32:14Z Oesjaar 7467 /* Hoër onderwys en vroeë loopbaan */ Verbeter 2925249 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Thomas Sowell | beeld = Thomas Sowell cropped.jpg | beeldonderskrif = Sowell in 1964 | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1930|6|30}} | geboorteplek = Gastonia, [[Noord-Carolina]], Verenigde State | sterfdatum = | sterfplek = | huweliksmaat = {{unbulleted list |{{marriage|Alma Jean Parr|1964|1975|end=div}} | {{marriage|Mary Ash|January 17, 1981}}}} | kinders = 2 | webwerf = https://www.tsowell.com/<!-- | institution = {{unbulleted list |[[Cornell-universiteit]] |Brandeis-universiteit |Urban Institute |Universiteit van Kalifornië, Los Angeles|Hoover-instituut by [[Stanford-universiteit]]}} | veld = {{hlist | [[Welfare economics]] | education | politics | history | [[race relations]] | [[child development]]}}--> | alma_mater = {{unbulleted list | [[Harvard-universiteit]] ([[Baccalaureus artium|BA]]) | Columbia-universiteit (Meestersgraad) | Universiteit van Chicago (PhD)}}<!-- | invloede = {{hlist | Friedrich Hayek | [[Milton Friedman]] }} | pryse = {{unbulleted list |Francis Boyer Award |National Humanities Medal |Bradley Prize |{{nowrap|getAbstract Int'l Book Award}}}}--> }} '''Thomas Sowell''' ({{IPAc-en|s|oʊ|l}}; gebore op 30 Junie 1930) is 'n [[Amerikaners|Amerikaanse]] ekonoom, maatskaplike teoretikus en seniorgenoot aan Stanford-universiteit se Hoover-instituut. Hy is gebore in [[Noord-Carolina]] maar het grootgeword in Harlem, [[New York (deelstaat)|New York]]. Hy het sy hoërskoolloopbaan aan Stuyvesant High School gestaak en later aangesluit by die [[Amerikaanse Marinierskorps]] tydens die [[Korea-oorlog]]. By sy terugkeer na die Verenigde State het Sowell ingeskryf by Harvard-universiteit en in 1958 sy graad in ekonomiese studies ''magna cum laude''<ref>{{cite web|url=https://www.hoover.org/profiles/thomas-sowell/|title=Thomas Sowell|work=Hoover Institution}}</ref> verwerf. Hy het in 1959 'n meestersgraad verwerf aan Columbia-universiteit, en in 1968 sy doktorsgraad in ekonomie behaal aan die Universiteit van Chicago. Sowell het gedien op die fakulteite van verskeie universiteite, insluitende [[Cornell-universiteit]] en die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles. Hy het ook vir verskeie dinkskrums soos die Urban Institute gewerk. Hy is sedert 1980 werksaam by die Hoover-instituut aan Stanford-universiteit, waar hy tans dien as die Rose en [[Milton Friedman]] seniorgenoot op openbare beleid. Sowell skryf vanuit 'n Libertyns-konserwatiewe oogpunt. Hy het reeds meer as dertig boeke geskryf en sy werk is wyd gebundel. Hy is die ontvanger van 'n National Humanities Medalje vir innovatiewe studies wat die geskiedenis, ekonomie en politieke wetenskap inkorporeer. Sowell se nuutste boek, ''Charter Schools and Their Enemies'', is in 2020 gepubliseer.<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-07-09|title=The Collapsing Case against Charter Schools|url=https://www.nationalreview.com/magazine/2020/07/27/the-collapsing-case-against-charter-schools/|access-date=2020-11-23|website=National Review|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Carden|first=Art|title=Charters Close The Achievement Gap, Says Thomas Sowell|url=https://www.forbes.com/sites/artcarden/2020/07/03/charters-close-the-achievement-gap-says-thomas-sowell/|access-date=2020-11-23|website=Forbes|language=en}}</ref> == Biografie == === Vroeë lewe === Sowell is gebore in Gastonia, [[Noord-Carolina]]. Sy vader is dood kort voordat hy gebore is, wat Sowell se moeder, 'n huishulp, met vier kinders agtergelaat het. 'n Groot tante en haar twee volwasse dogters het Sowell aangeneem en grootgemaak. <ref name ="courage"/> In sy [[outobiografie]], "A Personal Odyssey", het Sowell geskryf dat sy interaksie met [[blankes|blanke kinders]] so beperk was dat hy nie geweet het dat blond 'n tipe haarkleur is nie. Toe Sowell nege was het sy gesin van [[Charlotte]], Noord-Carolina, na Harlem, [[New York Stad|New York]] verhuis vir beter geleenthede, en daarmee deelgeneem aan die grootskaalse migrasie van swart Amerikaners vanaf die Amerikaanse Suide na die Noorde. Hy het gekwalifiseer vir Stuyvesant High School, 'n gesogte akademiese hoërskool in New York Stad, en sodoende die eerste persoon uit sy familie geword wat verder as graad 6 studeer het. Hy is egter op 17-jarige ouderdom gedwing om weens finansiële- en huislike probleme die skool te verlaat. <ref name="courage"/> Sowell het 'n aantal poste beklee, waaronder as masjinis by 'n masjienwinkel en as afleweringsman vir Western Union; hy het in 1948 ook in aanmerking gekom vir die Brooklyn Dodgers. <ref name ="nordlinger20110221"/> Hy is in 1951 tydens die [[Koreaanse oorlog]] opgeroep en toegewys aan die [[Amerikaanse Marinierskorps]]. Vanweë sy ervaring met fotografie het Sowell 'n fotograaf vir die Marinierskorps geword. <ref name ="courage"/> === Hoër onderwys en vroeë loopbaan === Na sy eerbare ontslag het Sowell as staatsamptenaar in [[Washington, DC]] gewerk en nagklasse bygewoon aan Howard-universiteit, 'n historiese swart kollege. Sy hoë punte in sy eksamens en aanbevelings deur twee professore het hom gehelp om toelating tot Harvard-uiversiteit te kry, waar hy in 1958 sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in ekonomie magna cum laude behaal het. <ref name="courage"/> <ref name ="CV"/> Hy het die volgende jaar 'n [[meestersgraad]] aan Columbia-universiteit verwerf. <Ref name="CV"/> Sowell het gesê dat "ek tydens my 20's" 'n Marxis was; gevolglik was een van sy vroegste professionele publikasies 'n simpatiekgesinde ondersoek na Marxistiese denke teenoor Marxistiese–Leninistiese praktyk. Sy ondervinding as federale staatsamptenaar gedurende die somer van 1960 het egter daartoe gelei dat hy [[Marxisme|Marxistiese ekonomiese teorie]] verwerp het ten gunste van vrye mark beginsels. Tydens sy werk het Sowell 'n verband ontdek tussen die styging van die minimum lone vir werkers in die suikerbedryf van [[Puerto Rico]] en die toename van [[werkloosheid]] in daardie bedryf. Die bestudering van die patrone het Sowell laat teoretiseer dat die staatsamptenare wat die minimumloonwet toepas, meer omgee vir hul eie werk as vir die armes. Sowell het in 1968 'n doktorsgraad in ekonomie aan die Universiteit van Chicago behaal. <ref name ="CV"/> Sy proefskrif was getiteld "Say's Law and the General Glut Controversy". Sowell het aanvanklik vir Columbia-universiteit gekies om onder George Stigler, wat later die Nobelprys vir Ekonomie ontvang het, te studeer. Toe hy verneem dat Stigler na die Universiteit van Chicago verhuis, het hy hom daarheen gevolg. === Loopbaan === Sowell was van 1965 tot 1969 assistent-professor in ekonomie aan [[Cornell-universiteit]]. Sowell het 30 jaar later oor die oorname van die Willard Straight Hall deur swart studente in 1969 geskryf, en die studente as "skollies" met "ernstige akademiese probleme [wat] onder laer akademiese standaarde toegelaat is" gekarakteriseer en opgemerk "it so happens that the pervasive racism that black students supposedly encountered at every turn on campus and in town was not apparent to me during the four years that I taught at Cornell and lived in [[Ithaca, New York|Ithaca]]."<ref name="sowell19990503"/> Sowell het klasse in ekonomie gegee aan Howard-universiteit, Rutgers-universiteit, Cornell, Brandeis-universiteit, Amherst Kollege, en die Universiteit van [[Kalifornië]], [[Los Angeles]]. Hy is sedert 1980 'n seniorgenoot van die Hoover-instituut aan Stanford-universiteit, waar hy 'n genootskap hou wat vernoem is na Rose en [[Milton Friedman]], sy mentor. <ref name="CV"/><ref name="Hoover bio"/> Daarbenewens het Sowell verskeie kere op William F. Buckley Jr. se program ''Firing Line'' verskyn waartydens hy die ekonomie van ras en privatisering bespreek het. In 1987 het Sowell ten gunste van federale appèlhofregter [[Robert Bork]] tydens die verhore vir Bork se benoeming tot die Amerikaanse Federale Hooggeregshof getuig. In sy getuienis het Sowell gesê dat Bork "die hoogs gekwalifiseerde kandidaat van hierdie generasie is", en dat dit wat hy as geregtelike aktivisme beskou, 'n konsep wat Bork as selfbeskrewe "originalist" en "textualist" teëstaan, "nie voordelig was vir minderhede nie." <ref>{{cite news|last=Greenhouse|first=Linda|title=Legal Establishment Divided Over Bork Nomination|url=https://www.nytimes.com/1987/09/26/us/the-bork-hearings-legal-establishment-divided-over-bork-nomination.html |access-date=November 18, 2011|newspaper=The New York Times|date=September 26, 1987}} [http://www.c-spanvideo.org/program/Day9Pa Video van Sowell se getuienis by C-SPAN]</ref> In 'n resensie van Sowell se ''A Conflict of Visions'' uit 1987 beskryf Larry D. Nachman in die tydskrif Commentary vir Sowell as 'n "toonaangewende verteenwoordiger van die Chicago ekonomieskool." <ref>Nachman, Larry D. Maart 1987. "'[https://www.commentarymagazine.com/articles/a-conflict-of-visions-by-thomas-sowell/ A Conflict of Visions', deur Thomas Sowell]." ''Commentary''.</ref> == Eerbewyse == * 1982: die Mencken-prys vir Beste Boek, ontvang van die Free Press Association, vir sy ''Ethnic America: A History''. * 1990: die Francis Boyer-prys, toegeken deur die American Enterprise Institute. * 1998: die Sydney Hook-toekenning, ontvang van die National Association of Scholars.<ref>Jim Nelson Black (2004). "Freefall of the American university". [[Nashville]], [[Tennessee]] ''WND Books''.</ref> * 2002: die National Humanities Medalje, toegeken deur Pres. George W. Bush, vir sy produktiewe studies van die [[geskiedenis]], ekonomie en politieke wetenskap. * 2003: die Bradley-prys vir intellektuele prestasie.<ref name="Hoovr" /> * 2004: die Lysander Spooner-toekenning, toegeken deur Laissez Faire Books, vir sy ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One''.<ref name="pressREL" /> * 2008: die Internasionale Boektoekenning, toegeken deur getAbstract, vir sy ''Economic Facts and Fallacies''.<ref name="EcFaX" /> ==Verloop van loopbaan== * Arbeidsekonoom, Departement van Arbeid, Verenigde State, Junie 1961 – Augustus 1962 * [[Lektor|dosent]] in Ekonomie, Douglass Kollege, Rutgers-universiteit, September 1962 – Junie 1963 * Dosent in Ekonomie, Howard-universiteit, September 1963 – Junie 1964 * Ekonomiese analis, American Telephone & Telegraph Co., Junie 1964 – Augustus 1965 * Assistent-Professor van Ekonomie, [[Cornell-universiteit]], September 1965 – Augustus 1969{{r|sowell19990503}} * Assosiaat-Professor van Ekonomie, Brandeis-universiteit, September 1969 – Junie 1970 * Assosiaat-Professor van Ekonomie, Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, September 1970 – Junie 1972 * Projekdirekteur, Urban Institute, Augustus 1972 – Julie 1974 * Genoot aan die Sentrum vir Gevorderde Studie in Gedragswetenskappe, Julie 1976 – Maart 1977 * Besoekende Professor van Ekonomie, Amherst Kollege, September–Desember 1977 * Genoot, Hoover-instituut, Stanford-universiteit, April–Augustus 1977 * Professor van Ekonomie, Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, Julie 1974 – Junie 1980 * Seniorgenoot, Hoover-instituut, September 1980–huidig == Bibliografie == === Boeke === * 1971. ''Economics: Analysis and Issues''. Scott Foresman & Co. * 1972. ''Black Education: Myths and Tragedies''. David McKay Co. {{ISBN|0-679-30015-5}} . * 1972. ''Say's Law: A Historical Analysis''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-04166-7}}. * 1974. ''Classical Economics Reconsidered''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-00358-0}}. * 1975. ''Race and Economics''. David McKay Co. {{ISBN|978-0-679-30262-9}}. * 1980. ''Knowledge and Decisions''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-03736-0}}. * 1981. ''Ethnic America: A History'' . Basic Books. {{ISBN|0-465-02074-7}} . ** Hoofstuk 1, "[https://web.archive.org/web/20200208141440/https://pdfs.semanticscholar.org/159f/66e582c3bb3f5d5414cf0695dc5aac74426e.pdf The American Mosaic] ." * 1981. ''Markets and Minorities''. Basic Books. {{ISBN|0-465-04399-2}} . * 1981. ''Pink and Brown People: and Other Controversial Essays'' . Hoover Press . {{ISBN|0-8179-7532-2}}. * 1983. ''The Economics and Politics of Race''. William Morrow and Company. {{ISBN|0-688-01891-2}}. * 1984. ''Civil Rights: Rhetoric or Reality?'' William Morrow. {{ISBN|0-688-03113-7}}. * 1985. ''Marxism: Philosophy and Economics''. Quill. {{ISBN|0-688-06426-4}}. * 1986. ''Education: Assumptions Versus History''. Hoover Press. {{ISBN|0-8179-8112-8}}. * 1987. ''A Conflict of Visions: Ideological Origins of Political Struggles'' . William Morrow. {{ISBN|0-688-06912-6}} . * 1987. ''Compassion Versus Guilt and Other Essays''. William Morrow. {{ISBN|0-688-07114-7}}. * 1990. ''Preferential Policies: An International Perspective''. {{ISBN|0-688-08599-7}} * 1993. ''Inside American Education''. New York: The Free Press. {{ISBN|0-7432-5408-2}}. * 1993. ''Is Reality Optional?: and Other Essays''. Hoover. {{ISBN|978-0-8179-9262-0}}. * 1995. ''Race and Culture: A World View''. {{ISBN|0-465-06796-4}}. * 1995. ''The Vision of the Anointed: Self-Congratulation As a Basis for Social Policy''. Basic Books. {{ISBN|0-465-08995-X}}. * 1996. ''Migrations and Cultures: A World View''. {{ISBN|0-465-04589-8}}. {{OCLC|41748039}}. * 1998. ''Conquests and Cultures: An International History''. {{ISBN|0-465-01400-3}}. * 1998. ''Late-Talking Children''. {{ISBN|0-465-03835-2}}. * 1999. ''The Quest for Cosmic Justice'' . {{ISBN|0-684-86463-0}}. * 2000. ''A Personal Odyssey''. {{ISBN|0-684-86465-7}}. * 2000. ''Basic Economics: A Citizen's Guide to the Economy'' (1ste uitg.) . Basic Books. {{ISBN|0-465-08145-2}}. * 2002. ''Controversial Essays''. Hoover. {{ISBN|0-8179-2992-4}}. * 2002. ''The Einstein Syndrome: Bright Children Who Talk Late''. {{ISBN|0-465-08141-X}}. * 2003. ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One''. {{ISBN|0-465-08143-6}}. * 2004. ''Affirmative Action Around the World: An Empirical Study'' . New Haven, CT: Yale University Press . {{ISBN|978-0-300-10775-3}} . * 2004. ''Basic Economics: A Citizen's Guide to the Economy'' (hersien en uitgebeide uitgawe). New York: Basic Books. * 2005. ''Black Rednecks and White Liberals''. San Francisco: Encounter Books. {{ISBN|978-1-59403-086-4}}. * 2006. ''Ever Wonder Why?: and Other Controversial Essays'' . Stanford, CA: Hoover Institution Press. {{ISBN|978-0-8179-4752-1}} . {{OCLC|253604328}} . * 2006. ''On Classical Economics''. New Haven, CT: Yale University Press. {{ISBN|978-0-300-12606-8}}.<ref>Berdell, John. 2007. "[https://eh.net/book_reviews/on-classical-economics/ On Classical Economics]" (resensie). ''EH.net''. Economic History Association.</ref> * 2007. ''A Man of Letters''. San Francisco, CA: Encounter Books. {{ISBN|978-1-59403-196-0}}. * 2007. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (3rde uitg.) Cambridge, MA: Perseus Books. {{ISBN|978-0-465-00260-3}}. {{OCLC|76897806}}. * 2008. ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One'' (2de uitg.). Basic Books. {{ISBN|978-0-465-00345-7}} . {{OCLC|260206351}} . * 2008. ''Economic Facts and Fallacies'' . Basic Books. {{ISBN|978-0-465-00349-5}}. {{OCLC|1033591370}}. * 2009. ''The Housing Boom and Bust''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-01880-2}}. ** Hoofstuk 5, "[http://60secondupdates.com/vnh/60/pdf/housing-boom-and-bust.pdf The Past and the Future]." * 2010. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (4de uitg.) Cambridge, MA: Perseus Books. {{ISBN|978-0-465-02252-6}}. * 2010. ''Dismantling America: and Other Controversial Essays''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-02251-9}} . {{OCLC|688505777}} . * 2010. ''Intellectuals and Society'' . Basic Books. {{ISBN|978-0-465-01948-9}} . [http://www.capitolreader.com/bonus/Intellectuals%20and%20Society.pdf Lay summary] . * 2011. ''The Thomas Sowell Reader''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-02250-2}}. * 2013. ''Intellectuals and Race''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-05872-3}}. * 2014. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (5de uitg.). New York: Basic Books. {{ISBN|978-0-465-06073-3}}. * 2015. ''Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective''.<ref name="PABub" /> * 2016. ''Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective'' (2nd ed.). {{ISBN|978-0-465-09676-3}}. * 2018. ''Discrimination and Disparities''. {{ISBN|978-1-541-64560-8}}. * 2019. ''Discrimination and Disparities'' (revised, enlarged ed.) {{ISBN|978-1-541-64563-9}}. * 2020. ''Charter Schools and Their Enemies''. {{ISBN|978-1-541-67513-1}}. === Keur uit sy essays === * 1975. "[https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED130570.pdf Affirmative Action Reconsidered. Was It Necessary in Academia?]" (''Evaluation Studies'' 27). Washington, DC: American Enterprise Institute for Public Policy Research. {{ISBN|0-8447-3199-4}}. * 1979. "[https://openscholarship.wustl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2510&context=law_lawreview Status versus Behavior]." ''Washington University Law Review'' 1979(1):179–88. * 1982. "[http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.456.9623&rep=rep1&type=pdf#page=57 Weber and Bakke, and the Presuppositions of 'Affirmative Action']." Pp. 37–63 in ''Discrimination, Affirmative Action, and Equal Opportunity: An Economic and Social Perspective'', geredigeer deur W. E. Block and M. A. Walker. Fraser Instituut. * 2002. "[https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817928928_79.pdf The Education of Minority Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210314133607/https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817928928_79.pdf |date=14 Maart 2021 }}." Pp.&nbsp;79–92 in ''Education in the Twenty-First Century,'' geredigeer deur E. P. Lazear. Stanford, CA: Hoover Institution Press. [http://tsowell.com/speducat.html Beskikbaar via eText]. * 2002. "[https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817998721_167.pdf Discrimination, Economics, and Culture]." Pp. 167–80 in ''Beyond the Color Line: New Perspectives on Race and Ethnicity in America'', geredigeer deur A. Thernstrom en S. Thernstrom. Hoover Institution Press. * 2012. "[https://www.weblogbahamas.com/files/hoover-proof.pdf 'Trickle Down' Theory and 'Tax Cuts for the Rich']" (''Hoover Institution Press Publication'' 635) Stanford, CA: Hoover Institution Press. {{ISBN|978-0-8179-1615-2}}. Google Books: [https://books.google.com/books?id=EY3prsH-5bwC EY3prsH-5bwC]. == Verwysings == {{reflist|refs= <ref name="courage">{{cite web|last=Graglia|first=Nino A.|title=Profile in courage|url=http://www-hoover.stanford.edu/pubaffairs/newsletter/01winter/review.html|work=Hoover Institution Newsletter|publisher=Hoover Institution|archive-url=https://web.archive.org/web/20050909080051/http://www-hoover.stanford.edu/pubaffairs/newsletter/01winter/review.html|archive-date=September 9, 2005|date=Winter 2001}}</ref> <ref name="nordlinger20110221">Nordlinger, Jay. 21 Februarie 2011. "[http://live-national-review.pantheonsite.io/sites/default/files/nrdpdf/20110221_0.pdf#page=45 A lion in high summer: Thomas Sowell, charging ahead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304213030/https://www.nationalreview.com/sites/default/files/nrdpdf/20110221_0.pdf#page=45 |date= 4 Maart 2016 }}." ''[[National Review]]'' 63(3):43–45.</ref> <ref name="CV">{{cite web|last=Sowell|first=Thomas|title=Curriculum vita|url=http://www.tsowell.com/cv.html|work=TSowell.com|access-date=January 6, 2011|archive-date=22 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522143536/http://www.tsowell.com/cv.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="sowell19990503">{{cite news | url=http://www.hoover.org/research/day-cornell-died | title=The Day Cornell Died | work=The Weekly Standard | date=1999-05-03 | access-date=February 25, 2013 | author=Sowell, Thomas}}</ref> <ref name="Hoover bio">{{cite web|title=Thomas Sowell|url=http://www.hoover.org/fellows/9767|publisher=Hoover Institution|access-date=January 6, 2011|archive-date=16 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516020254/http://www.hoover.org/fellows/9767|url-status=dead}}</ref> <ref name="EcFaX">{{cite web|title = Economic Facts and Fallacies Summary|url = https://www.getabstract.com/en/summary/economic-facts-and-fallacies/10032|website = getAbstract|access-date = 2019-07-01}}</ref> <ref name="Hoovr">{{cite web|author=Thomas Sowell |url=http://www.hoover.org/bios/sowell.html |title=Hoover Institution – Fellows – Thomas Sowell |publisher=Hoover.org |access-date=2010-03-12}}</ref> <ref name="pressREL">{{cite web|url=http://www.hoover.org/press-releases/hoover-fellow-thomas-sowell-receives-lysander-spooner-award-applied-economics|title=Hoover Fellow Thomas Sowell Receives Lysander Spooner Award for Applied Economics|publisher=Hoover Institution|date=11 Maart 2004}}</ref> <ref name="PABub">O’Driscoll Jr., Gerald P. 2016. "[https://web.archive.org/web/20200701035413/https://pdfs.semanticscholar.org/b092/ce61e2c8fa865b1ddd2d50e651201f22165e.pdf Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective]" (resensie). ''Cato Journal'' 36:196–206. {{S2CID|132598832}}.</ref> }} == Verdere leesmateriaal == * Kwong, Jo. 2008. "Sowell, Thomas (1930–)." pp.&nbsp;482–83 in ''The Encyclopedia of Libertarianism'', geredigeer deur R. Hamowy. Thousand Oaks, CA: SAGE Publishing / Cato Institute. {{Doi|10.4135/9781412965811.n294}}. {{ISBN|978-1-4129-6580-4}}. {{OCLC|750831024}}. * [http://www.nationalreview.com/articles/250190/cult-multiculturalism-thomas-sowell The Cult of Multiculturalism] National Review artikel deur Thomas Sowell == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} * [http://www.tsowell.com/ Thomas Sowell se tuisblad] * [http://www.creators.com/opinion/thomas-sowell.html Thomas Sowell Features] by Creators Syndicate * [http://www.jewishworldreview.com/cols/sowell1.asp Argief van artikels] deur Thomas Sowell by JewishWorldReview.com * {{C-SPAN}} * {{cite web |last=Roberts |first=Russ |title=Sowell on Economic Facts and Fallacies |url=http://www.econtalk.org/archives/_featuring/thomas_sowell/ |work=EconTalk |publisher=Library of Economics and Liberty |author-link=Russ Roberts |date=25 Februarie 2008}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sowell, Thomas}} [[Kategorie:Geboortes in 1930]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] 6rk84hqsuv1m861mabd79ch9cmgi3a3 2925253 2925249 2026-08-15T14:35:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925253 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Thomas Sowell | beeld = Thomas Sowell cropped.jpg | beeldonderskrif = Sowell in 1964 | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1930|6|30}} | geboorteplek = Gastonia, [[Noord-Carolina]], Verenigde State | sterfdatum = | sterfplek = | huweliksmaat = {{unbulleted list |{{marriage|Alma Jean Parr|1964|1975|end=div}} | {{marriage|Mary Ash|January 17, 1981}}}} | kinders = 2 | webwerf = https://www.tsowell.com/<!-- | institution = {{unbulleted list |[[Cornell-universiteit]] |Brandeis-universiteit |Urban Institute |Universiteit van Kalifornië, Los Angeles|Hoover-instituut by [[Stanford-universiteit]]}} | veld = {{hlist | [[Welfare economics]] | education | politics | history | [[race relations]] | [[child development]]}}--> | alma_mater = {{unbulleted list | [[Harvard-universiteit]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) | Columbia-universiteit (Meestersgraad) | Universiteit van Chicago (PhD)}}<!-- | invloede = {{hlist | Friedrich Hayek | [[Milton Friedman]] }} | pryse = {{unbulleted list |Francis Boyer Award |National Humanities Medal |Bradley Prize |{{nowrap|getAbstract Int'l Book Award}}}}--> }} '''Thomas Sowell''' ({{IPAc-en|s|oʊ|l}}; gebore op 30 Junie 1930) is 'n [[Amerikaners|Amerikaanse]] ekonoom, maatskaplike teoretikus en seniorgenoot aan Stanford-universiteit se Hoover-instituut. Hy is gebore in [[Noord-Carolina]] maar het grootgeword in Harlem, [[New York (deelstaat)|New York]]. Hy het sy hoërskoolloopbaan aan Stuyvesant High School gestaak en later aangesluit by die [[Amerikaanse Marinierskorps]] tydens die [[Korea-oorlog]]. By sy terugkeer na die Verenigde State het Sowell ingeskryf by Harvard-universiteit en in 1958 sy graad in ekonomiese studies ''magna cum laude''<ref>{{cite web|url=https://www.hoover.org/profiles/thomas-sowell/|title=Thomas Sowell|work=Hoover Institution}}</ref> verwerf. Hy het in 1959 'n meestersgraad verwerf aan Columbia-universiteit, en in 1968 sy doktorsgraad in ekonomie behaal aan die Universiteit van Chicago. Sowell het gedien op die fakulteite van verskeie universiteite, insluitende [[Cornell-universiteit]] en die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles. Hy het ook vir verskeie dinkskrums soos die Urban Institute gewerk. Hy is sedert 1980 werksaam by die Hoover-instituut aan Stanford-universiteit, waar hy tans dien as die Rose en [[Milton Friedman]] seniorgenoot op openbare beleid. Sowell skryf vanuit 'n Libertyns-konserwatiewe oogpunt. Hy het reeds meer as dertig boeke geskryf en sy werk is wyd gebundel. Hy is die ontvanger van 'n National Humanities Medalje vir innovatiewe studies wat die geskiedenis, ekonomie en politieke wetenskap inkorporeer. Sowell se nuutste boek, ''Charter Schools and Their Enemies'', is in 2020 gepubliseer.<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-07-09|title=The Collapsing Case against Charter Schools|url=https://www.nationalreview.com/magazine/2020/07/27/the-collapsing-case-against-charter-schools/|access-date=2020-11-23|website=National Review|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Carden|first=Art|title=Charters Close The Achievement Gap, Says Thomas Sowell|url=https://www.forbes.com/sites/artcarden/2020/07/03/charters-close-the-achievement-gap-says-thomas-sowell/|access-date=2020-11-23|website=Forbes|language=en}}</ref> == Biografie == === Vroeë lewe === Sowell is gebore in Gastonia, [[Noord-Carolina]]. Sy vader is dood kort voordat hy gebore is, wat Sowell se moeder, 'n huishulp, met vier kinders agtergelaat het. 'n Groot tante en haar twee volwasse dogters het Sowell aangeneem en grootgemaak. <ref name ="courage"/> In sy [[outobiografie]], "A Personal Odyssey", het Sowell geskryf dat sy interaksie met [[blankes|blanke kinders]] so beperk was dat hy nie geweet het dat blond 'n tipe haarkleur is nie. Toe Sowell nege was het sy gesin van [[Charlotte]], Noord-Carolina, na Harlem, [[New York Stad|New York]] verhuis vir beter geleenthede, en daarmee deelgeneem aan die grootskaalse migrasie van swart Amerikaners vanaf die Amerikaanse Suide na die Noorde. Hy het gekwalifiseer vir Stuyvesant High School, 'n gesogte akademiese hoërskool in New York Stad, en sodoende die eerste persoon uit sy familie geword wat verder as graad 6 studeer het. Hy is egter op 17-jarige ouderdom gedwing om weens finansiële- en huislike probleme die skool te verlaat. <ref name="courage"/> Sowell het 'n aantal poste beklee, waaronder as masjinis by 'n masjienwinkel en as afleweringsman vir Western Union; hy het in 1948 ook in aanmerking gekom vir die Brooklyn Dodgers. <ref name ="nordlinger20110221"/> Hy is in 1951 tydens die [[Koreaanse oorlog]] opgeroep en toegewys aan die [[Amerikaanse Marinierskorps]]. Vanweë sy ervaring met fotografie het Sowell 'n fotograaf vir die Marinierskorps geword. <ref name ="courage"/> === Hoër onderwys en vroeë loopbaan === Na sy eerbare ontslag het Sowell as staatsamptenaar in [[Washington, DC]] gewerk en nagklasse bygewoon aan Howard-universiteit, 'n historiese swart kollege. Sy hoë punte in sy eksamens en aanbevelings deur twee professore het hom gehelp om toelating tot Harvard-uiversiteit te kry, waar hy in 1958 sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in ekonomie magna cum laude behaal het. <ref name="courage"/> <ref name ="CV"/> Hy het die volgende jaar 'n [[meestersgraad]] aan Columbia-universiteit verwerf. <Ref name="CV"/> Sowell het gesê dat "ek tydens my 20's" 'n Marxis was; gevolglik was een van sy vroegste professionele publikasies 'n simpatiekgesinde ondersoek na Marxistiese denke teenoor Marxistiese–Leninistiese praktyk. Sy ondervinding as federale staatsamptenaar gedurende die somer van 1960 het egter daartoe gelei dat hy [[Marxisme|Marxistiese ekonomiese teorie]] verwerp het ten gunste van vrye mark beginsels. Tydens sy werk het Sowell 'n verband ontdek tussen die styging van die minimum lone vir werkers in die suikerbedryf van [[Puerto Rico]] en die toename van [[werkloosheid]] in daardie bedryf. Die bestudering van die patrone het Sowell laat teoretiseer dat die staatsamptenare wat die minimumloonwet toepas, meer omgee vir hul eie werk as vir die armes. Sowell het in 1968 'n doktorsgraad in ekonomie aan die Universiteit van Chicago behaal. <ref name ="CV"/> Sy proefskrif was getiteld "Say's Law and the General Glut Controversy". Sowell het aanvanklik vir Columbia-universiteit gekies om onder George Stigler, wat later die Nobelprys vir Ekonomie ontvang het, te studeer. Toe hy verneem dat Stigler na die Universiteit van Chicago verhuis, het hy hom daarheen gevolg. === Loopbaan === Sowell was van 1965 tot 1969 assistent-professor in ekonomie aan [[Cornell-universiteit]]. Sowell het 30 jaar later oor die oorname van die Willard Straight Hall deur swart studente in 1969 geskryf, en die studente as "skollies" met "ernstige akademiese probleme [wat] onder laer akademiese standaarde toegelaat is" gekarakteriseer en opgemerk "it so happens that the pervasive racism that black students supposedly encountered at every turn on campus and in town was not apparent to me during the four years that I taught at Cornell and lived in [[Ithaca, New York|Ithaca]]."<ref name="sowell19990503"/> Sowell het klasse in ekonomie gegee aan Howard-universiteit, Rutgers-universiteit, Cornell, Brandeis-universiteit, Amherst Kollege, en die Universiteit van [[Kalifornië]], [[Los Angeles]]. Hy is sedert 1980 'n seniorgenoot van die Hoover-instituut aan Stanford-universiteit, waar hy 'n genootskap hou wat vernoem is na Rose en [[Milton Friedman]], sy mentor. <ref name="CV"/><ref name="Hoover bio"/> Daarbenewens het Sowell verskeie kere op William F. Buckley Jr. se program ''Firing Line'' verskyn waartydens hy die ekonomie van ras en privatisering bespreek het. In 1987 het Sowell ten gunste van federale appèlhofregter [[Robert Bork]] tydens die verhore vir Bork se benoeming tot die Amerikaanse Federale Hooggeregshof getuig. In sy getuienis het Sowell gesê dat Bork "die hoogs gekwalifiseerde kandidaat van hierdie generasie is", en dat dit wat hy as geregtelike aktivisme beskou, 'n konsep wat Bork as selfbeskrewe "originalist" en "textualist" teëstaan, "nie voordelig was vir minderhede nie." <ref>{{cite news|last=Greenhouse|first=Linda|title=Legal Establishment Divided Over Bork Nomination|url=https://www.nytimes.com/1987/09/26/us/the-bork-hearings-legal-establishment-divided-over-bork-nomination.html |access-date=November 18, 2011|newspaper=The New York Times|date=September 26, 1987}} [http://www.c-spanvideo.org/program/Day9Pa Video van Sowell se getuienis by C-SPAN]</ref> In 'n resensie van Sowell se ''A Conflict of Visions'' uit 1987 beskryf Larry D. Nachman in die tydskrif Commentary vir Sowell as 'n "toonaangewende verteenwoordiger van die Chicago ekonomieskool." <ref>Nachman, Larry D. Maart 1987. "'[https://www.commentarymagazine.com/articles/a-conflict-of-visions-by-thomas-sowell/ A Conflict of Visions', deur Thomas Sowell]." ''Commentary''.</ref> == Eerbewyse == * 1982: die Mencken-prys vir Beste Boek, ontvang van die Free Press Association, vir sy ''Ethnic America: A History''. * 1990: die Francis Boyer-prys, toegeken deur die American Enterprise Institute. * 1998: die Sydney Hook-toekenning, ontvang van die National Association of Scholars.<ref>Jim Nelson Black (2004). "Freefall of the American university". [[Nashville]], [[Tennessee]] ''WND Books''.</ref> * 2002: die National Humanities Medalje, toegeken deur Pres. George W. Bush, vir sy produktiewe studies van die [[geskiedenis]], ekonomie en politieke wetenskap. * 2003: die Bradley-prys vir intellektuele prestasie.<ref name="Hoovr" /> * 2004: die Lysander Spooner-toekenning, toegeken deur Laissez Faire Books, vir sy ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One''.<ref name="pressREL" /> * 2008: die Internasionale Boektoekenning, toegeken deur getAbstract, vir sy ''Economic Facts and Fallacies''.<ref name="EcFaX" /> ==Verloop van loopbaan== * Arbeidsekonoom, Departement van Arbeid, Verenigde State, Junie 1961 – Augustus 1962 * [[Lektor|dosent]] in Ekonomie, Douglass Kollege, Rutgers-universiteit, September 1962 – Junie 1963 * Dosent in Ekonomie, Howard-universiteit, September 1963 – Junie 1964 * Ekonomiese analis, American Telephone & Telegraph Co., Junie 1964 – Augustus 1965 * Assistent-Professor van Ekonomie, [[Cornell-universiteit]], September 1965 – Augustus 1969{{r|sowell19990503}} * Assosiaat-Professor van Ekonomie, Brandeis-universiteit, September 1969 – Junie 1970 * Assosiaat-Professor van Ekonomie, Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, September 1970 – Junie 1972 * Projekdirekteur, Urban Institute, Augustus 1972 – Julie 1974 * Genoot aan die Sentrum vir Gevorderde Studie in Gedragswetenskappe, Julie 1976 – Maart 1977 * Besoekende Professor van Ekonomie, Amherst Kollege, September–Desember 1977 * Genoot, Hoover-instituut, Stanford-universiteit, April–Augustus 1977 * Professor van Ekonomie, Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, Julie 1974 – Junie 1980 * Seniorgenoot, Hoover-instituut, September 1980–huidig == Bibliografie == === Boeke === * 1971. ''Economics: Analysis and Issues''. Scott Foresman & Co. * 1972. ''Black Education: Myths and Tragedies''. David McKay Co. {{ISBN|0-679-30015-5}} . * 1972. ''Say's Law: A Historical Analysis''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-04166-7}}. * 1974. ''Classical Economics Reconsidered''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-00358-0}}. * 1975. ''Race and Economics''. David McKay Co. {{ISBN|978-0-679-30262-9}}. * 1980. ''Knowledge and Decisions''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-03736-0}}. * 1981. ''Ethnic America: A History'' . Basic Books. {{ISBN|0-465-02074-7}} . ** Hoofstuk 1, "[https://web.archive.org/web/20200208141440/https://pdfs.semanticscholar.org/159f/66e582c3bb3f5d5414cf0695dc5aac74426e.pdf The American Mosaic] ." * 1981. ''Markets and Minorities''. Basic Books. {{ISBN|0-465-04399-2}} . * 1981. ''Pink and Brown People: and Other Controversial Essays'' . Hoover Press . {{ISBN|0-8179-7532-2}}. * 1983. ''The Economics and Politics of Race''. William Morrow and Company. {{ISBN|0-688-01891-2}}. * 1984. ''Civil Rights: Rhetoric or Reality?'' William Morrow. {{ISBN|0-688-03113-7}}. * 1985. ''Marxism: Philosophy and Economics''. Quill. {{ISBN|0-688-06426-4}}. * 1986. ''Education: Assumptions Versus History''. Hoover Press. {{ISBN|0-8179-8112-8}}. * 1987. ''A Conflict of Visions: Ideological Origins of Political Struggles'' . William Morrow. {{ISBN|0-688-06912-6}} . * 1987. ''Compassion Versus Guilt and Other Essays''. William Morrow. {{ISBN|0-688-07114-7}}. * 1990. ''Preferential Policies: An International Perspective''. {{ISBN|0-688-08599-7}} * 1993. ''Inside American Education''. New York: The Free Press. {{ISBN|0-7432-5408-2}}. * 1993. ''Is Reality Optional?: and Other Essays''. Hoover. {{ISBN|978-0-8179-9262-0}}. * 1995. ''Race and Culture: A World View''. {{ISBN|0-465-06796-4}}. * 1995. ''The Vision of the Anointed: Self-Congratulation As a Basis for Social Policy''. Basic Books. {{ISBN|0-465-08995-X}}. * 1996. ''Migrations and Cultures: A World View''. {{ISBN|0-465-04589-8}}. {{OCLC|41748039}}. * 1998. ''Conquests and Cultures: An International History''. {{ISBN|0-465-01400-3}}. * 1998. ''Late-Talking Children''. {{ISBN|0-465-03835-2}}. * 1999. ''The Quest for Cosmic Justice'' . {{ISBN|0-684-86463-0}}. * 2000. ''A Personal Odyssey''. {{ISBN|0-684-86465-7}}. * 2000. ''Basic Economics: A Citizen's Guide to the Economy'' (1ste uitg.) . Basic Books. {{ISBN|0-465-08145-2}}. * 2002. ''Controversial Essays''. Hoover. {{ISBN|0-8179-2992-4}}. * 2002. ''The Einstein Syndrome: Bright Children Who Talk Late''. {{ISBN|0-465-08141-X}}. * 2003. ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One''. {{ISBN|0-465-08143-6}}. * 2004. ''Affirmative Action Around the World: An Empirical Study'' . New Haven, CT: Yale University Press . {{ISBN|978-0-300-10775-3}} . * 2004. ''Basic Economics: A Citizen's Guide to the Economy'' (hersien en uitgebeide uitgawe). New York: Basic Books. * 2005. ''Black Rednecks and White Liberals''. San Francisco: Encounter Books. {{ISBN|978-1-59403-086-4}}. * 2006. ''Ever Wonder Why?: and Other Controversial Essays'' . Stanford, CA: Hoover Institution Press. {{ISBN|978-0-8179-4752-1}} . {{OCLC|253604328}} . * 2006. ''On Classical Economics''. New Haven, CT: Yale University Press. {{ISBN|978-0-300-12606-8}}.<ref>Berdell, John. 2007. "[https://eh.net/book_reviews/on-classical-economics/ On Classical Economics]" (resensie). ''EH.net''. Economic History Association.</ref> * 2007. ''A Man of Letters''. San Francisco, CA: Encounter Books. {{ISBN|978-1-59403-196-0}}. * 2007. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (3rde uitg.) Cambridge, MA: Perseus Books. {{ISBN|978-0-465-00260-3}}. {{OCLC|76897806}}. * 2008. ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One'' (2de uitg.). Basic Books. {{ISBN|978-0-465-00345-7}} . {{OCLC|260206351}} . * 2008. ''Economic Facts and Fallacies'' . Basic Books. {{ISBN|978-0-465-00349-5}}. {{OCLC|1033591370}}. * 2009. ''The Housing Boom and Bust''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-01880-2}}. ** Hoofstuk 5, "[http://60secondupdates.com/vnh/60/pdf/housing-boom-and-bust.pdf The Past and the Future]." * 2010. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (4de uitg.) Cambridge, MA: Perseus Books. {{ISBN|978-0-465-02252-6}}. * 2010. ''Dismantling America: and Other Controversial Essays''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-02251-9}} . {{OCLC|688505777}} . * 2010. ''Intellectuals and Society'' . Basic Books. {{ISBN|978-0-465-01948-9}} . [http://www.capitolreader.com/bonus/Intellectuals%20and%20Society.pdf Lay summary] . * 2011. ''The Thomas Sowell Reader''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-02250-2}}. * 2013. ''Intellectuals and Race''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-05872-3}}. * 2014. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (5de uitg.). New York: Basic Books. {{ISBN|978-0-465-06073-3}}. * 2015. ''Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective''.<ref name="PABub" /> * 2016. ''Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective'' (2nd ed.). {{ISBN|978-0-465-09676-3}}. * 2018. ''Discrimination and Disparities''. {{ISBN|978-1-541-64560-8}}. * 2019. ''Discrimination and Disparities'' (revised, enlarged ed.) {{ISBN|978-1-541-64563-9}}. * 2020. ''Charter Schools and Their Enemies''. {{ISBN|978-1-541-67513-1}}. === Keur uit sy essays === * 1975. "[https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED130570.pdf Affirmative Action Reconsidered. Was It Necessary in Academia?]" (''Evaluation Studies'' 27). Washington, DC: American Enterprise Institute for Public Policy Research. {{ISBN|0-8447-3199-4}}. * 1979. "[https://openscholarship.wustl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2510&context=law_lawreview Status versus Behavior]." ''Washington University Law Review'' 1979(1):179–88. * 1982. "[http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.456.9623&rep=rep1&type=pdf#page=57 Weber and Bakke, and the Presuppositions of 'Affirmative Action']." Pp. 37–63 in ''Discrimination, Affirmative Action, and Equal Opportunity: An Economic and Social Perspective'', geredigeer deur W. E. Block and M. A. Walker. Fraser Instituut. * 2002. "[https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817928928_79.pdf The Education of Minority Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210314133607/https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817928928_79.pdf |date=14 Maart 2021 }}." Pp.&nbsp;79–92 in ''Education in the Twenty-First Century,'' geredigeer deur E. P. Lazear. Stanford, CA: Hoover Institution Press. [http://tsowell.com/speducat.html Beskikbaar via eText]. * 2002. "[https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817998721_167.pdf Discrimination, Economics, and Culture]." Pp. 167–80 in ''Beyond the Color Line: New Perspectives on Race and Ethnicity in America'', geredigeer deur A. Thernstrom en S. Thernstrom. Hoover Institution Press. * 2012. "[https://www.weblogbahamas.com/files/hoover-proof.pdf 'Trickle Down' Theory and 'Tax Cuts for the Rich']" (''Hoover Institution Press Publication'' 635) Stanford, CA: Hoover Institution Press. {{ISBN|978-0-8179-1615-2}}. Google Books: [https://books.google.com/books?id=EY3prsH-5bwC EY3prsH-5bwC]. == Verwysings == {{reflist|refs= <ref name="courage">{{cite web|last=Graglia|first=Nino A.|title=Profile in courage|url=http://www-hoover.stanford.edu/pubaffairs/newsletter/01winter/review.html|work=Hoover Institution Newsletter|publisher=Hoover Institution|archive-url=https://web.archive.org/web/20050909080051/http://www-hoover.stanford.edu/pubaffairs/newsletter/01winter/review.html|archive-date=September 9, 2005|date=Winter 2001}}</ref> <ref name="nordlinger20110221">Nordlinger, Jay. 21 Februarie 2011. "[http://live-national-review.pantheonsite.io/sites/default/files/nrdpdf/20110221_0.pdf#page=45 A lion in high summer: Thomas Sowell, charging ahead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304213030/https://www.nationalreview.com/sites/default/files/nrdpdf/20110221_0.pdf#page=45 |date= 4 Maart 2016 }}." ''[[National Review]]'' 63(3):43–45.</ref> <ref name="CV">{{cite web|last=Sowell|first=Thomas|title=Curriculum vita|url=http://www.tsowell.com/cv.html|work=TSowell.com|access-date=January 6, 2011|archive-date=22 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522143536/http://www.tsowell.com/cv.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="sowell19990503">{{cite news | url=http://www.hoover.org/research/day-cornell-died | title=The Day Cornell Died | work=The Weekly Standard | date=1999-05-03 | access-date=February 25, 2013 | author=Sowell, Thomas}}</ref> <ref name="Hoover bio">{{cite web|title=Thomas Sowell|url=http://www.hoover.org/fellows/9767|publisher=Hoover Institution|access-date=January 6, 2011|archive-date=16 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516020254/http://www.hoover.org/fellows/9767|url-status=dead}}</ref> <ref name="EcFaX">{{cite web|title = Economic Facts and Fallacies Summary|url = https://www.getabstract.com/en/summary/economic-facts-and-fallacies/10032|website = getAbstract|access-date = 2019-07-01}}</ref> <ref name="Hoovr">{{cite web|author=Thomas Sowell |url=http://www.hoover.org/bios/sowell.html |title=Hoover Institution – Fellows – Thomas Sowell |publisher=Hoover.org |access-date=2010-03-12}}</ref> <ref name="pressREL">{{cite web|url=http://www.hoover.org/press-releases/hoover-fellow-thomas-sowell-receives-lysander-spooner-award-applied-economics|title=Hoover Fellow Thomas Sowell Receives Lysander Spooner Award for Applied Economics|publisher=Hoover Institution|date=11 Maart 2004}}</ref> <ref name="PABub">O’Driscoll Jr., Gerald P. 2016. "[https://web.archive.org/web/20200701035413/https://pdfs.semanticscholar.org/b092/ce61e2c8fa865b1ddd2d50e651201f22165e.pdf Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective]" (resensie). ''Cato Journal'' 36:196–206. {{S2CID|132598832}}.</ref> }} == Verdere leesmateriaal == * Kwong, Jo. 2008. "Sowell, Thomas (1930–)." pp.&nbsp;482–83 in ''The Encyclopedia of Libertarianism'', geredigeer deur R. Hamowy. Thousand Oaks, CA: SAGE Publishing / Cato Institute. {{Doi|10.4135/9781412965811.n294}}. {{ISBN|978-1-4129-6580-4}}. {{OCLC|750831024}}. * [http://www.nationalreview.com/articles/250190/cult-multiculturalism-thomas-sowell The Cult of Multiculturalism] National Review artikel deur Thomas Sowell == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} * [http://www.tsowell.com/ Thomas Sowell se tuisblad] * [http://www.creators.com/opinion/thomas-sowell.html Thomas Sowell Features] by Creators Syndicate * [http://www.jewishworldreview.com/cols/sowell1.asp Argief van artikels] deur Thomas Sowell by JewishWorldReview.com * {{C-SPAN}} * {{cite web |last=Roberts |first=Russ |title=Sowell on Economic Facts and Fallacies |url=http://www.econtalk.org/archives/_featuring/thomas_sowell/ |work=EconTalk |publisher=Library of Economics and Liberty |author-link=Russ Roberts |date=25 Februarie 2008}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sowell, Thomas}} [[Kategorie:Geboortes in 1930]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] aoccp4j2ez8446m94ba3xww2y026rv8 2925254 2925253 2026-08-15T14:35:56Z Oesjaar 7467 Skakel 2925254 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Thomas Sowell | beeld = Thomas Sowell cropped.jpg | beeldonderskrif = Sowell in 1964 | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1930|6|30}} | geboorteplek = Gastonia, [[Noord-Carolina]], Verenigde State | sterfdatum = | sterfplek = | huweliksmaat = {{unbulleted list |{{marriage|Alma Jean Parr|1964|1975|end=div}} | {{marriage|Mary Ash|January 17, 1981}}}} | kinders = 2 | webwerf = https://www.tsowell.com/<!-- | institution = {{unbulleted list |[[Cornell-universiteit]] |Brandeis-universiteit |Urban Institute |Universiteit van Kalifornië, Los Angeles|Hoover-instituut by [[Stanford-universiteit]]}} | veld = {{hlist | [[Welfare economics]] | education | politics | history | [[race relations]] | [[child development]]}}--> | alma_mater = {{unbulleted list | [[Harvard-universiteit]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) | Columbia-universiteit (Meestersgraad) | Universiteit van Chicago (PhD)}}<!-- | invloede = {{hlist | Friedrich Hayek | [[Milton Friedman]] }} | pryse = {{unbulleted list |Francis Boyer Award |National Humanities Medal |Bradley Prize |{{nowrap|getAbstract Int'l Book Award}}}}--> }} '''Thomas Sowell''' ({{IPAc-en|s|oʊ|l}}; gebore op 30 Junie 1930) is 'n [[Amerikaners|Amerikaanse]] ekonoom, maatskaplike teoretikus en seniorgenoot aan Stanford-universiteit se Hoover-instituut. Hy is gebore in [[Noord-Carolina]] maar het grootgeword in Harlem, [[New York (deelstaat)|New York]]. Hy het sy hoërskoolloopbaan aan Stuyvesant High School gestaak en later aangesluit by die [[Amerikaanse Marinierskorps]] tydens die [[Korea-oorlog]]. By sy terugkeer na die Verenigde State het Sowell ingeskryf by Harvard-universiteit en in 1958 sy graad in ekonomiese studies ''magna cum laude''<ref>{{cite web|url=https://www.hoover.org/profiles/thomas-sowell/|title=Thomas Sowell|work=Hoover Institution}}</ref> verwerf. Hy het in 1959 'n [[meestersgraad]] verwerf aan Columbia-universiteit, en in 1968 sy doktorsgraad in ekonomie behaal aan die Universiteit van Chicago. Sowell het gedien op die fakulteite van verskeie universiteite, insluitende [[Cornell-universiteit]] en die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles. Hy het ook vir verskeie dinkskrums soos die Urban Institute gewerk. Hy is sedert 1980 werksaam by die Hoover-instituut aan Stanford-universiteit, waar hy tans dien as die Rose en [[Milton Friedman]] seniorgenoot op openbare beleid. Sowell skryf vanuit 'n Libertyns-konserwatiewe oogpunt. Hy het reeds meer as dertig boeke geskryf en sy werk is wyd gebundel. Hy is die ontvanger van 'n National Humanities Medalje vir innovatiewe studies wat die geskiedenis, ekonomie en politieke wetenskap inkorporeer. Sowell se nuutste boek, ''Charter Schools and Their Enemies'', is in 2020 gepubliseer.<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-07-09|title=The Collapsing Case against Charter Schools|url=https://www.nationalreview.com/magazine/2020/07/27/the-collapsing-case-against-charter-schools/|access-date=2020-11-23|website=National Review|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Carden|first=Art|title=Charters Close The Achievement Gap, Says Thomas Sowell|url=https://www.forbes.com/sites/artcarden/2020/07/03/charters-close-the-achievement-gap-says-thomas-sowell/|access-date=2020-11-23|website=Forbes|language=en}}</ref> == Biografie == === Vroeë lewe === Sowell is gebore in Gastonia, [[Noord-Carolina]]. Sy vader is dood kort voordat hy gebore is, wat Sowell se moeder, 'n huishulp, met vier kinders agtergelaat het. 'n Groot tante en haar twee volwasse dogters het Sowell aangeneem en grootgemaak. <ref name ="courage"/> In sy [[outobiografie]], "A Personal Odyssey", het Sowell geskryf dat sy interaksie met [[blankes|blanke kinders]] so beperk was dat hy nie geweet het dat blond 'n tipe haarkleur is nie. Toe Sowell nege was het sy gesin van [[Charlotte]], Noord-Carolina, na Harlem, [[New York Stad|New York]] verhuis vir beter geleenthede, en daarmee deelgeneem aan die grootskaalse migrasie van swart Amerikaners vanaf die Amerikaanse Suide na die Noorde. Hy het gekwalifiseer vir Stuyvesant High School, 'n gesogte akademiese hoërskool in New York Stad, en sodoende die eerste persoon uit sy familie geword wat verder as graad 6 studeer het. Hy is egter op 17-jarige ouderdom gedwing om weens finansiële- en huislike probleme die skool te verlaat. <ref name="courage"/> Sowell het 'n aantal poste beklee, waaronder as masjinis by 'n masjienwinkel en as afleweringsman vir Western Union; hy het in 1948 ook in aanmerking gekom vir die Brooklyn Dodgers. <ref name ="nordlinger20110221"/> Hy is in 1951 tydens die [[Koreaanse oorlog]] opgeroep en toegewys aan die [[Amerikaanse Marinierskorps]]. Vanweë sy ervaring met fotografie het Sowell 'n fotograaf vir die Marinierskorps geword. <ref name ="courage"/> === Hoër onderwys en vroeë loopbaan === Na sy eerbare ontslag het Sowell as staatsamptenaar in [[Washington, DC]] gewerk en nagklasse bygewoon aan Howard-universiteit, 'n historiese swart kollege. Sy hoë punte in sy eksamens en aanbevelings deur twee professore het hom gehelp om toelating tot Harvard-uiversiteit te kry, waar hy in 1958 sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in ekonomie magna cum laude behaal het. <ref name="courage"/> <ref name ="CV"/> Hy het die volgende jaar 'n [[meestersgraad]] aan Columbia-universiteit verwerf. <Ref name="CV"/> Sowell het gesê dat "ek tydens my 20's" 'n Marxis was; gevolglik was een van sy vroegste professionele publikasies 'n simpatiekgesinde ondersoek na Marxistiese denke teenoor Marxistiese–Leninistiese praktyk. Sy ondervinding as federale staatsamptenaar gedurende die somer van 1960 het egter daartoe gelei dat hy [[Marxisme|Marxistiese ekonomiese teorie]] verwerp het ten gunste van vrye mark beginsels. Tydens sy werk het Sowell 'n verband ontdek tussen die styging van die minimum lone vir werkers in die suikerbedryf van [[Puerto Rico]] en die toename van [[werkloosheid]] in daardie bedryf. Die bestudering van die patrone het Sowell laat teoretiseer dat die staatsamptenare wat die minimumloonwet toepas, meer omgee vir hul eie werk as vir die armes. Sowell het in 1968 'n doktorsgraad in ekonomie aan die Universiteit van Chicago behaal. <ref name ="CV"/> Sy proefskrif was getiteld "Say's Law and the General Glut Controversy". Sowell het aanvanklik vir Columbia-universiteit gekies om onder George Stigler, wat later die Nobelprys vir Ekonomie ontvang het, te studeer. Toe hy verneem dat Stigler na die Universiteit van Chicago verhuis, het hy hom daarheen gevolg. === Loopbaan === Sowell was van 1965 tot 1969 assistent-professor in ekonomie aan [[Cornell-universiteit]]. Sowell het 30 jaar later oor die oorname van die Willard Straight Hall deur swart studente in 1969 geskryf, en die studente as "skollies" met "ernstige akademiese probleme [wat] onder laer akademiese standaarde toegelaat is" gekarakteriseer en opgemerk "it so happens that the pervasive racism that black students supposedly encountered at every turn on campus and in town was not apparent to me during the four years that I taught at Cornell and lived in [[Ithaca, New York|Ithaca]]."<ref name="sowell19990503"/> Sowell het klasse in ekonomie gegee aan Howard-universiteit, Rutgers-universiteit, Cornell, Brandeis-universiteit, Amherst Kollege, en die Universiteit van [[Kalifornië]], [[Los Angeles]]. Hy is sedert 1980 'n seniorgenoot van die Hoover-instituut aan Stanford-universiteit, waar hy 'n genootskap hou wat vernoem is na Rose en [[Milton Friedman]], sy mentor. <ref name="CV"/><ref name="Hoover bio"/> Daarbenewens het Sowell verskeie kere op William F. Buckley Jr. se program ''Firing Line'' verskyn waartydens hy die ekonomie van ras en privatisering bespreek het. In 1987 het Sowell ten gunste van federale appèlhofregter [[Robert Bork]] tydens die verhore vir Bork se benoeming tot die Amerikaanse Federale Hooggeregshof getuig. In sy getuienis het Sowell gesê dat Bork "die hoogs gekwalifiseerde kandidaat van hierdie generasie is", en dat dit wat hy as geregtelike aktivisme beskou, 'n konsep wat Bork as selfbeskrewe "originalist" en "textualist" teëstaan, "nie voordelig was vir minderhede nie." <ref>{{cite news|last=Greenhouse|first=Linda|title=Legal Establishment Divided Over Bork Nomination|url=https://www.nytimes.com/1987/09/26/us/the-bork-hearings-legal-establishment-divided-over-bork-nomination.html |access-date=November 18, 2011|newspaper=The New York Times|date=September 26, 1987}} [http://www.c-spanvideo.org/program/Day9Pa Video van Sowell se getuienis by C-SPAN]</ref> In 'n resensie van Sowell se ''A Conflict of Visions'' uit 1987 beskryf Larry D. Nachman in die tydskrif Commentary vir Sowell as 'n "toonaangewende verteenwoordiger van die Chicago ekonomieskool." <ref>Nachman, Larry D. Maart 1987. "'[https://www.commentarymagazine.com/articles/a-conflict-of-visions-by-thomas-sowell/ A Conflict of Visions', deur Thomas Sowell]." ''Commentary''.</ref> == Eerbewyse == * 1982: die Mencken-prys vir Beste Boek, ontvang van die Free Press Association, vir sy ''Ethnic America: A History''. * 1990: die Francis Boyer-prys, toegeken deur die American Enterprise Institute. * 1998: die Sydney Hook-toekenning, ontvang van die National Association of Scholars.<ref>Jim Nelson Black (2004). "Freefall of the American university". [[Nashville]], [[Tennessee]] ''WND Books''.</ref> * 2002: die National Humanities Medalje, toegeken deur Pres. George W. Bush, vir sy produktiewe studies van die [[geskiedenis]], ekonomie en politieke wetenskap. * 2003: die Bradley-prys vir intellektuele prestasie.<ref name="Hoovr" /> * 2004: die Lysander Spooner-toekenning, toegeken deur Laissez Faire Books, vir sy ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One''.<ref name="pressREL" /> * 2008: die Internasionale Boektoekenning, toegeken deur getAbstract, vir sy ''Economic Facts and Fallacies''.<ref name="EcFaX" /> ==Verloop van loopbaan== * Arbeidsekonoom, Departement van Arbeid, Verenigde State, Junie 1961 – Augustus 1962 * [[Lektor|dosent]] in Ekonomie, Douglass Kollege, Rutgers-universiteit, September 1962 – Junie 1963 * Dosent in Ekonomie, Howard-universiteit, September 1963 – Junie 1964 * Ekonomiese analis, American Telephone & Telegraph Co., Junie 1964 – Augustus 1965 * Assistent-Professor van Ekonomie, [[Cornell-universiteit]], September 1965 – Augustus 1969{{r|sowell19990503}} * Assosiaat-Professor van Ekonomie, Brandeis-universiteit, September 1969 – Junie 1970 * Assosiaat-Professor van Ekonomie, Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, September 1970 – Junie 1972 * Projekdirekteur, Urban Institute, Augustus 1972 – Julie 1974 * Genoot aan die Sentrum vir Gevorderde Studie in Gedragswetenskappe, Julie 1976 – Maart 1977 * Besoekende Professor van Ekonomie, Amherst Kollege, September–Desember 1977 * Genoot, Hoover-instituut, Stanford-universiteit, April–Augustus 1977 * Professor van Ekonomie, Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, Julie 1974 – Junie 1980 * Seniorgenoot, Hoover-instituut, September 1980–huidig == Bibliografie == === Boeke === * 1971. ''Economics: Analysis and Issues''. Scott Foresman & Co. * 1972. ''Black Education: Myths and Tragedies''. David McKay Co. {{ISBN|0-679-30015-5}} . * 1972. ''Say's Law: A Historical Analysis''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-04166-7}}. * 1974. ''Classical Economics Reconsidered''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-00358-0}}. * 1975. ''Race and Economics''. David McKay Co. {{ISBN|978-0-679-30262-9}}. * 1980. ''Knowledge and Decisions''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-03736-0}}. * 1981. ''Ethnic America: A History'' . Basic Books. {{ISBN|0-465-02074-7}} . ** Hoofstuk 1, "[https://web.archive.org/web/20200208141440/https://pdfs.semanticscholar.org/159f/66e582c3bb3f5d5414cf0695dc5aac74426e.pdf The American Mosaic] ." * 1981. ''Markets and Minorities''. Basic Books. {{ISBN|0-465-04399-2}} . * 1981. ''Pink and Brown People: and Other Controversial Essays'' . Hoover Press . {{ISBN|0-8179-7532-2}}. * 1983. ''The Economics and Politics of Race''. William Morrow and Company. {{ISBN|0-688-01891-2}}. * 1984. ''Civil Rights: Rhetoric or Reality?'' William Morrow. {{ISBN|0-688-03113-7}}. * 1985. ''Marxism: Philosophy and Economics''. Quill. {{ISBN|0-688-06426-4}}. * 1986. ''Education: Assumptions Versus History''. Hoover Press. {{ISBN|0-8179-8112-8}}. * 1987. ''A Conflict of Visions: Ideological Origins of Political Struggles'' . William Morrow. {{ISBN|0-688-06912-6}} . * 1987. ''Compassion Versus Guilt and Other Essays''. William Morrow. {{ISBN|0-688-07114-7}}. * 1990. ''Preferential Policies: An International Perspective''. {{ISBN|0-688-08599-7}} * 1993. ''Inside American Education''. New York: The Free Press. {{ISBN|0-7432-5408-2}}. * 1993. ''Is Reality Optional?: and Other Essays''. Hoover. {{ISBN|978-0-8179-9262-0}}. * 1995. ''Race and Culture: A World View''. {{ISBN|0-465-06796-4}}. * 1995. ''The Vision of the Anointed: Self-Congratulation As a Basis for Social Policy''. Basic Books. {{ISBN|0-465-08995-X}}. * 1996. ''Migrations and Cultures: A World View''. {{ISBN|0-465-04589-8}}. {{OCLC|41748039}}. * 1998. ''Conquests and Cultures: An International History''. {{ISBN|0-465-01400-3}}. * 1998. ''Late-Talking Children''. {{ISBN|0-465-03835-2}}. * 1999. ''The Quest for Cosmic Justice'' . {{ISBN|0-684-86463-0}}. * 2000. ''A Personal Odyssey''. {{ISBN|0-684-86465-7}}. * 2000. ''Basic Economics: A Citizen's Guide to the Economy'' (1ste uitg.) . Basic Books. {{ISBN|0-465-08145-2}}. * 2002. ''Controversial Essays''. Hoover. {{ISBN|0-8179-2992-4}}. * 2002. ''The Einstein Syndrome: Bright Children Who Talk Late''. {{ISBN|0-465-08141-X}}. * 2003. ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One''. {{ISBN|0-465-08143-6}}. * 2004. ''Affirmative Action Around the World: An Empirical Study'' . New Haven, CT: Yale University Press . {{ISBN|978-0-300-10775-3}} . * 2004. ''Basic Economics: A Citizen's Guide to the Economy'' (hersien en uitgebeide uitgawe). New York: Basic Books. * 2005. ''Black Rednecks and White Liberals''. San Francisco: Encounter Books. {{ISBN|978-1-59403-086-4}}. * 2006. ''Ever Wonder Why?: and Other Controversial Essays'' . Stanford, CA: Hoover Institution Press. {{ISBN|978-0-8179-4752-1}} . {{OCLC|253604328}} . * 2006. ''On Classical Economics''. New Haven, CT: Yale University Press. {{ISBN|978-0-300-12606-8}}.<ref>Berdell, John. 2007. "[https://eh.net/book_reviews/on-classical-economics/ On Classical Economics]" (resensie). ''EH.net''. Economic History Association.</ref> * 2007. ''A Man of Letters''. San Francisco, CA: Encounter Books. {{ISBN|978-1-59403-196-0}}. * 2007. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (3rde uitg.) Cambridge, MA: Perseus Books. {{ISBN|978-0-465-00260-3}}. {{OCLC|76897806}}. * 2008. ''Applied Economics: Thinking Beyond Stage One'' (2de uitg.). Basic Books. {{ISBN|978-0-465-00345-7}} . {{OCLC|260206351}} . * 2008. ''Economic Facts and Fallacies'' . Basic Books. {{ISBN|978-0-465-00349-5}}. {{OCLC|1033591370}}. * 2009. ''The Housing Boom and Bust''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-01880-2}}. ** Hoofstuk 5, "[http://60secondupdates.com/vnh/60/pdf/housing-boom-and-bust.pdf The Past and the Future]." * 2010. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (4de uitg.) Cambridge, MA: Perseus Books. {{ISBN|978-0-465-02252-6}}. * 2010. ''Dismantling America: and Other Controversial Essays''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-02251-9}} . {{OCLC|688505777}} . * 2010. ''Intellectuals and Society'' . Basic Books. {{ISBN|978-0-465-01948-9}} . [http://www.capitolreader.com/bonus/Intellectuals%20and%20Society.pdf Lay summary] . * 2011. ''The Thomas Sowell Reader''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-02250-2}}. * 2013. ''Intellectuals and Race''. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-05872-3}}. * 2014. ''Basic Economics: A Common Sense Guide to the Economy'' (5de uitg.). New York: Basic Books. {{ISBN|978-0-465-06073-3}}. * 2015. ''Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective''.<ref name="PABub" /> * 2016. ''Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective'' (2nd ed.). {{ISBN|978-0-465-09676-3}}. * 2018. ''Discrimination and Disparities''. {{ISBN|978-1-541-64560-8}}. * 2019. ''Discrimination and Disparities'' (revised, enlarged ed.) {{ISBN|978-1-541-64563-9}}. * 2020. ''Charter Schools and Their Enemies''. {{ISBN|978-1-541-67513-1}}. === Keur uit sy essays === * 1975. "[https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED130570.pdf Affirmative Action Reconsidered. Was It Necessary in Academia?]" (''Evaluation Studies'' 27). Washington, DC: American Enterprise Institute for Public Policy Research. {{ISBN|0-8447-3199-4}}. * 1979. "[https://openscholarship.wustl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2510&context=law_lawreview Status versus Behavior]." ''Washington University Law Review'' 1979(1):179–88. * 1982. "[http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.456.9623&rep=rep1&type=pdf#page=57 Weber and Bakke, and the Presuppositions of 'Affirmative Action']." Pp. 37–63 in ''Discrimination, Affirmative Action, and Equal Opportunity: An Economic and Social Perspective'', geredigeer deur W. E. Block and M. A. Walker. Fraser Instituut. * 2002. "[https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817928928_79.pdf The Education of Minority Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210314133607/https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817928928_79.pdf |date=14 Maart 2021 }}." Pp.&nbsp;79–92 in ''Education in the Twenty-First Century,'' geredigeer deur E. P. Lazear. Stanford, CA: Hoover Institution Press. [http://tsowell.com/speducat.html Beskikbaar via eText]. * 2002. "[https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/0817998721_167.pdf Discrimination, Economics, and Culture]." Pp. 167–80 in ''Beyond the Color Line: New Perspectives on Race and Ethnicity in America'', geredigeer deur A. Thernstrom en S. Thernstrom. Hoover Institution Press. * 2012. "[https://www.weblogbahamas.com/files/hoover-proof.pdf 'Trickle Down' Theory and 'Tax Cuts for the Rich']" (''Hoover Institution Press Publication'' 635) Stanford, CA: Hoover Institution Press. {{ISBN|978-0-8179-1615-2}}. Google Books: [https://books.google.com/books?id=EY3prsH-5bwC EY3prsH-5bwC]. == Verwysings == {{reflist|refs= <ref name="courage">{{cite web|last=Graglia|first=Nino A.|title=Profile in courage|url=http://www-hoover.stanford.edu/pubaffairs/newsletter/01winter/review.html|work=Hoover Institution Newsletter|publisher=Hoover Institution|archive-url=https://web.archive.org/web/20050909080051/http://www-hoover.stanford.edu/pubaffairs/newsletter/01winter/review.html|archive-date=September 9, 2005|date=Winter 2001}}</ref> <ref name="nordlinger20110221">Nordlinger, Jay. 21 Februarie 2011. "[http://live-national-review.pantheonsite.io/sites/default/files/nrdpdf/20110221_0.pdf#page=45 A lion in high summer: Thomas Sowell, charging ahead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304213030/https://www.nationalreview.com/sites/default/files/nrdpdf/20110221_0.pdf#page=45 |date= 4 Maart 2016 }}." ''[[National Review]]'' 63(3):43–45.</ref> <ref name="CV">{{cite web|last=Sowell|first=Thomas|title=Curriculum vita|url=http://www.tsowell.com/cv.html|work=TSowell.com|access-date=January 6, 2011|archive-date=22 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522143536/http://www.tsowell.com/cv.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="sowell19990503">{{cite news | url=http://www.hoover.org/research/day-cornell-died | title=The Day Cornell Died | work=The Weekly Standard | date=1999-05-03 | access-date=February 25, 2013 | author=Sowell, Thomas}}</ref> <ref name="Hoover bio">{{cite web|title=Thomas Sowell|url=http://www.hoover.org/fellows/9767|publisher=Hoover Institution|access-date=January 6, 2011|archive-date=16 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516020254/http://www.hoover.org/fellows/9767|url-status=dead}}</ref> <ref name="EcFaX">{{cite web|title = Economic Facts and Fallacies Summary|url = https://www.getabstract.com/en/summary/economic-facts-and-fallacies/10032|website = getAbstract|access-date = 2019-07-01}}</ref> <ref name="Hoovr">{{cite web|author=Thomas Sowell |url=http://www.hoover.org/bios/sowell.html |title=Hoover Institution – Fellows – Thomas Sowell |publisher=Hoover.org |access-date=2010-03-12}}</ref> <ref name="pressREL">{{cite web|url=http://www.hoover.org/press-releases/hoover-fellow-thomas-sowell-receives-lysander-spooner-award-applied-economics|title=Hoover Fellow Thomas Sowell Receives Lysander Spooner Award for Applied Economics|publisher=Hoover Institution|date=11 Maart 2004}}</ref> <ref name="PABub">O’Driscoll Jr., Gerald P. 2016. "[https://web.archive.org/web/20200701035413/https://pdfs.semanticscholar.org/b092/ce61e2c8fa865b1ddd2d50e651201f22165e.pdf Wealth, Poverty and Politics: An International Perspective]" (resensie). ''Cato Journal'' 36:196–206. {{S2CID|132598832}}.</ref> }} == Verdere leesmateriaal == * Kwong, Jo. 2008. "Sowell, Thomas (1930–)." pp.&nbsp;482–83 in ''The Encyclopedia of Libertarianism'', geredigeer deur R. Hamowy. Thousand Oaks, CA: SAGE Publishing / Cato Institute. {{Doi|10.4135/9781412965811.n294}}. {{ISBN|978-1-4129-6580-4}}. {{OCLC|750831024}}. * [http://www.nationalreview.com/articles/250190/cult-multiculturalism-thomas-sowell The Cult of Multiculturalism] National Review artikel deur Thomas Sowell == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} * [http://www.tsowell.com/ Thomas Sowell se tuisblad] * [http://www.creators.com/opinion/thomas-sowell.html Thomas Sowell Features] by Creators Syndicate * [http://www.jewishworldreview.com/cols/sowell1.asp Argief van artikels] deur Thomas Sowell by JewishWorldReview.com * {{C-SPAN}} * {{cite web |last=Roberts |first=Russ |title=Sowell on Economic Facts and Fallacies |url=http://www.econtalk.org/archives/_featuring/thomas_sowell/ |work=EconTalk |publisher=Library of Economics and Liberty |author-link=Russ Roberts |date=25 Februarie 2008}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sowell, Thomas}} [[Kategorie:Geboortes in 1930]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] jzzjw5yzqhjh3frk8mm5gark7r6p0h4 4 384334 2925309 2441348 2026-08-15T15:50:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925309 wikitext text/x-wiki '''[[Chris Barnard (skrywer)|Christian Johan Barnard]]''' (bekend as '''Chris Barnard'''; 1939–2015) was 'n [[Suid-Afrika]]anse [[outeur]] wat groot beroemdheid verwerf het met sy talle [[Afrikaans]]e [[roman]]s, [[novelle]]s, [[kortverhaal|kortverhale]], toneelspele, hoorspele, draaiboeke en televisiedramas. Barnard was deel van die sogenaamde [[Sestigers]]-beweging en in 1975 ’n medestigter van die Afrikaanse Skrywersgilde. Hy was met die aktrise en rolprentregisseur [[Katinka Heyns]] getroud. Barnard is op 'n sitrusplaas in die distrik [[Nelspruit]] gebore as die oudste van twee seuns. Hy matrikuleer in [[1957]] aan die Hoërskool Nelspruit, studeer daarna aan die [[Universiteit van Pretoria]] en behaal 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in [[1960]] met Afrikaans-Nederlands en [[Kunsgeskiedenis]] as hoofvakke. Op universiteit is hy aktief betrokke by die publikasies van die universiteit en is onder andere redakteur van die joolblad en die literêre jaarblad. Ook op dramagebied speel hy ’n aktiewe rol as voorsitter van die toneelvereniging en verkry hy die eerste reg om [[Bartho Smit]] se ''Don Juan onder die boere'' op te voer, waarin hy ook ’n rol speel. So ontmoet hy vir Bartho, met wie hy lewenslange vriende is. Chris aanvaar na universiteit ’n betrekking as joernalis by ''[[Die Vaderland]]'' in [[Pretoria]] (1961) en vanaf 1962 in [[Johannesburg]], waar hy ook later meewerk aan ''[[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]] en Sondagnuus'' en ''[[Die Brandwag]]''. In 1962 tree hy in die huwelik met Annette en drie seuns (Johan, Stephan en Tian) word gebore, maar hy skei hierna. Onder aanmoediging van Bartho Smit bring hy ’n gedeelte van die jare 1964 en 1965 in [[Parys]] deur, waar hy ’n noue vriendskap met [[Breyten Breytenbach]] sluit en hom ook aanmoedig om meer ernstig te begin skryf. Deur Chris se bemiddeling word Breyten se ''Die ysterkoei moet sweet'' en ''Katastrofes'' deur Afrikaanse Pers-Boekhandel gepubliseer, waar Bartho Smit destyds die uitgewer was. Chris bring in hierdie tyd ook besoeke aan [[Spanje]], [[Italië]] en [[Duitsland]]. In [[Europa]] maak hy kennis met die moderne teater, wat hom baie beïndruk, asook baie en goeie rolprente. By sy terugkeer na Suid-Afrika werk hy twee jaar onder Bartho Smit as uitgewer by die Afrikaanse Pers-Boekhandel waarna hy in [[1967]] tot die Transvaalse redaksie van ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' toetree. Hy speel ’n beduidende rol in die tydperk van [[Sensuurwet (Apartheid)|streng sensuur]]. In [[1973]] kry hy saam met [[John Miles]], [[Ampie Coetzee]] en Bartho Smit beheer van die Johannesburgse tak van die Afrikaanse Skrywerskring. Met die verbod op [[André P. Brink]] se ''Kennis van die aand'' vroeg in [[1974]] stig hulle ’n fonds vir die verdediging van die boek en reik sterk bewoorde verklarings oor die aangeleentheid uit. Wanneer die ander lede beswaar aanteken teen hulle standpunte, bedank hulle, ’n aksie wat indirek in [[1975]] lei tot die stigting van die Afrikaanse Skrywersgilde, waarvan hy ’n stigterslid is. In [[1987]] word hy verkies as voorsitter van die Afrikaanse Skrywersgilde. : ''[[Chris Barnard (skrywer)|...lees verder]]'' q7yz3gwzu6ikob42y6mait8oouw0pl7 0 386687 2925255 2464140 2026-08-15T14:36:58Z Oesjaar 7467 /* Opvoeding en loopbaan */ Verbeter 2925255 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Christopher Henshilwood |kleur = |titel = |beeld = Csh Blombos 2017 v2.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif =Christopher Henshilwood by Blombosgrot |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = <!-- |opskrif1 = Gebore |1 = {{Geboortedatum |1898|04|26}}<br/>[[Boksburg]] |opskrif2 = Oorlede |2 = {{SDEO |1956|11|23|1898|04|26}}<br/>[[Canberra]], [[Australië]] --> |opskrif3 = Alma mater |3 = {{Plainlist| *[[Universiteit van Kaapstad]] *[[Universiteit van Cambridge]] }} <!-- |opskrif4 = Bekend vir |4 = --> |opskrif5 = Vakgebied |5 = [[Argeologie]] |opskrif6 = Instellings |6 = {{Plainlist| *Universiteit van Bergen *[[Universiteit van die Witwatersrand]] }} |opskrif7 = Proefskrif |7 = ''[https://idiscover.lib.cam.ac.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44CAM_ALMA21429651940003606&context=L&vid=44CAM_PROD&search_scope=SCOP_CAM_ALL&tab=cam_lib_coll&lang=en_US Holocene archaeology of the coastal Garcia State Forest, southern Cape, South Africa (1995)]'' |opskrif8 = Webwerf |8 ={{Plainlist| *WITS: {{URL|https://www.wits.ac.za/staff/academic-a-z-listing/h/christopherhenshilwoodwitsacza/}} *BERGEN: {{URL|https://www.uib.no/personer/Christopher.Henshilwood}} }} <!-- |opskrif9 = Eggenote |9 = |opskrif10 = Kinders |10 = --> }} '''Christopher Stuart Henshilwood''' is 'n Suid-Afrikaanse [[argeoloog]]. Hy is sedert 2007 professor in Afrika-argeologie aan die Universiteit van Bergen en sedert 2008 professor aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en voorsitter van "Die Oorsprong van Moderne Menslike Gedrag" van die Universiteit van die Witwatersrand. Henshilwood het internasionaal bekend geword vanweë sy opgrawings in die [[Blombosgrot]], waar - volgens sy studie wat in 2002 gepubliseer is - die oudste bekende werke van die mensdom ontdek is.{{R|Henshilwood2002}} Henshilwood en sy werk het op National Geographic{{R|National Geographic News 2011|National Geographic Magazine 2015|National Geographic 2018}} en [[CNN]] ''Inside Africa'' verskyn.{{R|CNN 2013}} == Opvoeding en loopbaan == Henshilwood het sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] (met lof in Argeologie) aan die [[Universiteit van Kaapstad]] in 1989 voltooi. Daarna het hy sy B.A.Hons (met lof) aan die Universiteit van Kaapstad in 1990 en sy PhD (Argeologie) aan die [[Universiteit van Cambridge]] in 1995 voltooi. Sy PhD proefskif is getiteld "Holocene archaeology of the coastal Garcia State Forest, southern Cape, South Africa". Hy het van 1996 tot 1997 'n postdoktorale navorsingsgenootskap aan die Universiteit van Kaapstad voltooi.{{R|CH CV|M&G 2015}} Hy het van 1998 tot 2001 navorsingsbefondsing van [[Anglo American-korporasie|Anglo American]] se voorsittersfonds ontvang vir navorsing oor “Moderne menslike oorsprong”. Gedurende hierdie tyd en tot 2004 het hy as 'n adjunk-medeprofessor by die departement [[antropologie]] aan die State University of New York, Stony Brook gewerk. Vandaar het hy in 2002 na die Universiteit van Bergen in [[Noorweë]] verhuis waar hy as professor by die Sentrum vir Ontwikkelingstudies in die Departement Argeologie aangestel is. Terselfdertyd het hy opgetree as navorsingslid by die Universiteit van Bordeaux, [[Frankryk]] vir die program "Origine de l'Homme, du langage et des langue" (Die oorsprong van mens, spraak en taal).{{R|CH CV|M&G 2015}} == Toekennings en erkenning == * In 2014 is as een van die top 10 van Suid-Afrika se mees invloedryke wetenskaplike vir die tydperk 2002–2012 deur die Suid-Afrikaanse Vaktydskrif vir Wetenskap bestempel.{{R|SAJoS2012}} * In 2002 is Henshilwood genooi na die opening van die Parlement van Suid-Afrika in Kaapstad en is deur president [[Thabo Mbeki]] in sy staatsrede genoem.{{R|SAHistory 2014|WITS 2018}} * In 2000 het voormalige president [[Nelson Mandela]] 'n beskermheer van die Blombos-projek geword, op versoek van Henshilwood.{{R|WITS 2018}} * National Geographic het al by drie geleenthede aspekte van sy werk by Blombosgrot vertoon.{{R|National Geographic News 2011|National Geographic Magazine 2015|National Geographic 2018}} === Televisie-optredes === * 2010 – NHK Japanese Broadcasting Corporation: Film vir TV gemaak met Henshilwood by Blombosgrot * 2010 – Film gemaak deur Foster Brother Film Productions saam met Henshilwood oor die "Oorsprong van ''H. sapiens''" by Kaappunt Natuurreservaat. * 2009 – TV-film gemaak vir die Sweedse Uitsaaivereniging. Regie deur Martin Widman en aangebied deur Lasse Berg saam met Henshilwood by Blombosgrot. * 2008 – Film gemaak by Blombos-grot saam met Henshilwood in Maart 2008 vir vertoon in die 'Anne & Bernard Spitzer Hall of Human Origins', American Museum of Natural History, New York. * 2008 – Film gemaak by [[De Hoop-natuurreservaat]] met Henshilwood geregisseer deur Alan Wilcox oor "Menslike Evolusie in Africa". 'n [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SABC]]-produksie. == Geselekteerde publikasies == * Henshilwood, CS et al. (2002). "Emergence of modern human behavior: Middle Stone Age engravings from South Africa". Science. 295 (5558): 1278-1280. * {{cite journal | last=Henshilwood | first=Christopher S. | last2=d’Errico | first2=Francesco | last3=van Niekerk | first3=Karen L. | last4=Coquinot | first4=Yvan | last5=Jacobs | first5=Zenobia | last6=Lauritzen | first6=Stein-Erik | last7=Menu | first7=Michel | last8=García-Moreno | first8=Renata | title=A 100,000-Year-Old Ochre-Processing Workshop at Blombos Cave, South Africa | journal=Science | publisher=American Association for the Advancement of Science (AAAS) | volume=334 | issue=6053 | date=14 Oktober 2011 | issn=0036-8075 | doi=10.1126/science.1211535 | pages=219–222}} * {{cite journal | last=Henshilwood | first=Christopher | last2=d'Errico | first2=Francesco | last3=Vanhaeren | first3=Marian | last4=van Niekerk | first4=Karen | last5=Jacobs | first5=Zenobia | title=Middle Stone Age Shell Beads from South Africa | journal=Science | publisher=American Association for the Advancement of Science (AAAS) | volume=304 | issue=5669 | date=16 April 2004 | issn=0036-8075 | doi=10.1126/science.1095905 | pages=404–404}} * {{cite journal | last=Henshilwood | first=Christopher S. | last2=Marean | first2=Curtis W. | title=The Origin of Modern Human Behavior | journal=Current Anthropology | publisher=University of Chicago Press | volume=44 | issue=5 | year=2003 | issn=0011-3204 | doi=10.1086/377665 | pages=627–651}} * {{cite journal | last=Henshilwood | first=C.S. | last2=Sealy | first2=J.C. | last3=Yates | first3=R. | last4=Cruz-Uribe | first4=K. | last5=Goldberg | first5=P. | last6=Grine | first6=F.E. | last7=Klein | first7=R.G. | last8=Poggenpoel | first8=C. | last9=van Niekerk | first9=K. | last10=Watts | first10=I. | title=Blombos Cave, Southern Cape, South Africa: Preliminary Report on the 1992–1999 Excavations of the Middle Stone Age Levels | journal=Journal of Archaeological Science | publisher=Elsevier BV | volume=28 | issue=4 | year=2001 | issn=0305-4403 | doi=10.1006/jasc.2000.0638 | pages=421–448}} * {{cite journal | last=Henshilwood | first=Christopher S. | last2=D'errico | first2=Francesco | last3=Marean | first3=Curtis W. | last4=Milo | first4=Richard G. | last5=Yates | first5=Royden | title=An early bone tool industry from the Middle Stone Age at Blombos Cave, South Africa: implications for the origins of modern human behaviour, symbolism and language | journal=Journal of Human Evolution | publisher=Elsevier BV | volume=41 | issue=6 | year=2001 | issn=0047-2484 | doi=10.1006/jhev.2001.0515 | pages=631–678}} == Verwysings == {{verwysings|verwysings= <ref name=" Henshilwood2002">{{cite journal | last=Henshilwood | first=Christopher S. | last2=d'Errico | first2=Francesco | last3=Yates | first3=Royden | last4=Jacobs | first4=Zenobia | last5=Tribolo | first5=Chantal | last6=Duller | first6=Geoff A. T. | last7=Mercier | first7=Norbert | last8=Sealy | first8=Judith C. | last9=Valladas | first9=Helene | last10=Watts | first10=Ian | last11=Wintle | first11=Ann G. | title=Emergence of Modern Human Behavior: Middle Stone Age Engravings from South Africa | journal=Science | publisher=American Association for the Advancement of Science (AAAS) | volume=295 | issue=5558 | date=15 Februarie 2002 | issn=0036-8075 | doi=10.1126/science.1067575 | pages=1278–1280 |language=en}}</ref> <ref name="CH CV"> {{cite web | title=Christopher S Henshilwood - University of the Witwatersrand | website=Academia.edu | date=3 Augustus 2015 | url=http://wits.academia.edu/httpwwwuibnopersonerChristopherHenshilwood/CurriculumVitae | access-date=10 November 2019 |language=en}} </ref> <ref name="CNN 2013"> {{cite web | last=Barnett | first=Errol | title=African roots of the human family tree | website=[[CNN]] | date=14 Mei 2013 | url=https://www.cnn.com/2013/05/14/world/africa/african-roots-dna/index.html | access-date=10 November 2019 |language=en}} </ref> <ref name="M&G 2015"> {{cite web | title=Professor Christopher Stuart Henshilwood | website=The M&G Online | date=28 Augustus 2015 | url=https://mg.co.za/article/2015-08-28-00-professor-christopher-stuart-henshilwood/ | access-date=10 November 2019 |language=en}} </ref> <ref name="National Geographic News 2011"> {{cite web | first = Ker | last= Than| title=Oldest "Art Studio" Found; Evidence of Early Chemistry | website=National Geographic News | date=15 October 2011 | url=https://www.nationalgeographic.com/news/2011/10/111013-oldest-art-studio-early-humans-science-archaeology/ | access-date=10 November 2019 |language=en}} </ref> <ref name="National Geographic Magazine 2015"> {{cite web | first=Chip |last=Walter |title=Origins of Art | website=National Geographic Magazine | date=1 Januarie 2015 | url=https://www.nationalgeographic.com/magazine/2015/01/origins-of-art/ | access-date=10 November 2019 |language=en}} </ref> <ref name="National Geographic 2018"> {{cite web | first= Erin| last = Blakemore |title=73,000-Year-Old Doodle May Be World's Oldest Drawing | website=National Geographic Science & Innovation | date=12 September 2018 | url=https://www.nationalgeographic.com/science/2018/09/news-ancient-humans-art-hashtag-ochre-south-africa-archaeology/ | access-date=10 November 2019 |language=en}} </ref> <ref name="SAHistory 2014"> {{cite web | title=2002 - President Mbeki, State of the Nation Address, 8 February 2002 | website=South African History Online | date=17 Junie 2014 | url=https://www.sahistory.org.za/archive/2002-president-mbeki-state-nation-address-8-february-2002 | access-date=10 November 2019 |language=en}} </ref> <ref name="SAJoS2012"> {{cite journal | last=Diko | first=Makia L. | title=South African scholars make Thomson Reuters 'Highly Cited Researchers 2014' (with corrigendum) | journal=South African Journal of Science | volume=111 | issue=9/10 | date=25 September 2015 | issn=1996-7489 | doi=10.17159/sajs.2015/a0121 | page=3 | url=https://www.sajs.co.za/article/view/3795 | access-date=10 November 2019| doi-access=free |language=en}} </ref> <ref name="WITS 2018"> {{cite web | author=The University of the Witwatersrand | title=2018-07 - Mandela and the treasure in the Blombos Cave | website=Wits University | date=18 Julie 2018 | url=https://www.wits.ac.za/news/latest-news/general-news/2018/2018-07/mandela-and-the-treasure-in-the-blombos-cave.html | access-date=10 November 2019 |language=en}} </ref> }} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Henshilwood, Christopher}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici‎]] 6vltbzb8c7b8ct2tes09axv3vlpkblh 0 387138 2925256 2916801 2026-08-15T14:37:48Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925256 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jared Diamond | bynaam = | beeld = JaredDiamond.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Jared Diamond in London, Februarie 2013 | geboortenaam = Jared Mason Diamond | geboortedatum = [[10 September]] [[1937]] | geboorteplek = [[Boston]], [[Massachusetts]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Verenigde State van Amerika]] | beroep = Wetenskaplike, geograaf, historikus, voëlkenner en skrywer | ander = | bekend = ''Guns, Germs, and Steel'' (1997), ''Collapse'' (2005) en ''Upheaval: How Nations Cope with Crisis and Change'' (2019) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jared Mason Diamond''' (gebore [[10 September]] [[1937]]) is 'n Amerikaanse geograaf, [[historikus]], voëlkenner en [[skrywer]] wat veral bekend is vir sy gewilde wetenskaplike boeke ''The Third Chimpanzee'' (1991); ''Guns, Germs, and Steel'' (1997, bekroon met 'n [[Pulitzerprys]]); ''Collapse'' (2005), ''The World Until Yesterday'' (2012), en ''Upheaval'' (2019). Diamond is oorspronklik opgelei in [[biochemie]] en [[fisiologie]],<ref name="ReferenceA">Jared Diamond, ''Collapse: How Societies Choose to Fail or Survive'', Penguin Books, 2005 en 2011 ({{ISBN|978-0-241-95868-1}})</ref> dit is egter bekend dat hy 'n indiepte kennis het van 'n verskeidenheid velde, insluitend [[antropologie]], [[ekologie]], [[geografie]] en evolusionêre biologie. Hy is 'n professor in geografie aan die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles (UCLA).<ref name="TheLifeScientific">{{cite web |url=http://downloads.bbc.co.uk/podcasts/radio4/tls/tls_20121204-0930a.mp3 |title=Jim Al-Khalili talks to Jared Diamond about his journey from the gall bladder to global history via a passion for the birds of Papua New Guinea. |access-date=2012-12-19 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029223720/http://downloads.bbc.co.uk/podcasts/radio4/tls/tls_20121204-0930a.mp3 |url-status=dead }}</ref> In 2005 was Diamond die negende posisie gelys tydens 'n peiling deur die publikasies ''Prospect'' en ''Foreign Policy'' van die wêreld se voorste 100 openbare intellektuele.<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2005/10/15/prospectfp-top-100-public-intellectuals-results/ |title=Prospect/FP Top 100 Public Intellectuals Results |date=15 Oktober 2005 |access-date=1 Maart 2016}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Diamond is op 10 September 1937 in [[Boston]], [[Massachusetts]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gebore. Albei sy ouers was van [[Asjkenasiese Jode| Asjkenasiese Joodse]] families wat na die Verenigde State geëmigreer het. Sy pa, Louis Diamond, was 'n geneesheer wat uit [[Chișinău]], [[Moldawië]] geëmigreer het, en sy ma, Flora Kaplan, 'n onderwyseres, [[taalkundige]] en konsertpianis.<ref name=guardian012013/> Diamond het op sesjarige ouderdom leer [[klavier]] speel. Jare later sou hy sy vrou om haar hand vra nadat hy [[Johannes Brahms]] se ''Intermezzo in A majeur'' vir haar gespeel het.<ref name="PrivPass">[http://www.bbc.co.uk/programmes/b01r0ywj Jared Diamond in conversation with Michael Berkeley] on the BBC Radio 3 program ''Private Passions'' (uitgesaai 3 Maart 2013)</ref> Reeds op sewejarige ouderdom het hy belangstelling in [[voëlkyk]] ontwikkel.<ref name="ReferenceA"/> Dit het een van sy groot lewenspassies geword en het gelei tot 'n aantal werke wat in [[ornitologie]] gepubliseer is.<ref>[[Ernst Mayr]], Jared Diamond, The Birds of Northern Melanesia: Speciation, Ecology, & Biogeography, Oxford University Press, 2001 ({{ISBN|0-19-514170-9}})</ref> Op die ouderdom van 15 het sy ouers hom vir die eerste keer buite die oostelike VSA na [[Montana]] geneem, waar hulle vakansies op die Hirschy's-familieplaas langs die Big Hole-rivier deurgebring het. In die somer van 1956, as 'n universiteitstudent, het hy na die plaas teruggekeer vir werk. Later, onder die invloed van die skoonheid van die gebied, het hy gereeld sy eie gesinsvakansies hier deurgebring, en Montana en die Bitterroot-vallei het een van die sleutelvoorbeelde in sy boek ''Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed'' geword.<ref name="ReferenceA"/> Hy het die Roxbury Latynse Skool bygewoon en in 1958 'n ''[[Baccalaureus Artium]]'' in Biochemiese Wetenskappe aan [[Harvard-universiteit|Harvard College]] verwerf en 'n PhD oor die [[fisiologie]] en [[biofisika]] oor membrane in die [[galblaas]] aan Trinity College, [[Universiteit van Cambridge]] in 1961.<ref name="TheLifeScientific"/><ref name="diamond">Tesis, PhD, Jared Diamond, ''Concentrating activity of the gallbladder'', Universiteit van Cambridge, 1961, http://ulmss-newton.lib.cam.ac.uk/vwebv/holdingsInfo?bibId=27758 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424135617/https://ulmss-newton.lib.cam.ac.uk/vwebv/holdingsInfo?bibId=27758 |date=24 April 2019 }}</ref><ref name=ecosmos /> ==Loopbaan== Nadat hy aan Cambridge gegradueer het, het Diamond tot 1965 as 'n juniorgenoot na Harvard teruggekeer, en in 1968 'n professor in fisiologie aan die UCLA Mediese Skool geword. Terwyl hy in sy twintigs was, het hy 'n tweede, parallelle, loopbaan in voëlkunde en ekologie ontwikkel, met spesialisering in [[Nieu-Guinee]] en nabygeleë eilande, wat hy vanaf 1964 begin besoek het.<ref name="ReferenceA"/> Later, in sy vyftigs, het Diamond 'n derde loopbaan in omgewingsgeskiedenis ontwikkel en 'n professor in geografie aan UCLA geword, sy huidige posisie.<ref name=ecosmos>{{Cite web |title=The Prize Winner, 1998 |url=http://www.expo-cosmos.or.jp/jusyou/1998_e.html |work=Expo-Cosmos |access-date=18 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503130745/http://www.expo-cosmos.or.jp/jusyou/1998_e.html |archive-date=3 Mei 2009}}</ref> Hy gee ook klas by LUISS Guido Carli in Rome.<ref>{{cite web |url=http://www.luiss.it/cattedreonline/corso/M120/0/2R2LMRR/2015 |title=Geografia politica |work=LUISS Guido Carli |access-date=8 Maart 2019 |archive-date= 8 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408120751/http://www.luiss.it/cattedreonline/corso/M120/0/2R2LMRR/2015 |url-status=dead }}</ref> Hy het die Nasionale Medalje van Wetenskap in 1999 verwerf<ref>{{cite web |url=https://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.cfm?recip_id=103 |work=National Science Foundation |title=The President's National Medal of Science: Recipient Details |year=1999 |access-date=8 Maart 2019}}</ref> en Westfield State-universiteit het in 2009 'n eredoktorsgraad aan hom toegeken. Diamond het oorspronklik gespesialiseer in soutabsorpsie in die galblaas.<ref name="diamond" /><ref name="NPR"> {{cite news |url=https://www.npr.org/2011/09/08/140297259/understanding-history-with-guns-germs-and-steel |title=Understanding History With 'Guns, Germs, And Steel' |work=NPR |date=8 September 2011 |access-date=8 Maart 2019}}</ref> Hy het ook vakkundige werke in die velde van ekologie en [[ornitologie]] gepubliseer, <ref>{{Cite journal |last1=Diamond |first1=J. |last2=Bishop |first2=K. D. |last3=Gilardi |first3=J. D. |doi=10.1111/j.1474-919X.1999.tb07540.x |title=Geophagy in New Guinea birds |journal=[[Ibis (journal)|Ibis]] |volume=141 |issue=2 |page=181 |date=5 Augustus 2004 |url=http://www.pngibr.org/publications/pdf/2006-Symes-et-al.pdf |issn=0952-8369 |access-date=8 Maart 2019 }}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>maar is waarskynlik die bekendste vir die skrywer van 'n aantal gewilde-wetenskaplike boeke wat onderwerpe uit verskillende velde kombineer anders as dié wat hy formeel bestudeer het. As gevolg van hierdie akademiese diversiteit, is Diamond beskryf as 'n [[veelweter]].<ref> {{cite web |url=http://www.abc.net.au/animals/human_stars.htm |work=Australian Broadcasting Corporation |title=The Animal Attraction |year=2001 |access-date=8 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110507092547/http://www.abc.net.au/animals/human_stars.htm |archive-date=7 May 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.economist.com/node/14587314 |newspaper=[[The Economist]] |title=Rapa Nui déjà vu |date=8 Oktober 2009 |access-date=8 Maart 2019 |publisher=The Economist Newspaper Limited}}</ref> ==Populêre wetenskaplike werke== ===''The Third Chimpanzee'' (1991)=== Diamond se eerste gewilde boek, ''The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal'' (1991), ondersoek [[menslike evolusie]] en die relevansie daarvan vir die moderne wêreld, met bewyse van [[antropologie]], evolusionêre biologie, [[genetika]], [[ekologie]] en [[linguistiek]]. Die boek spoor hoe mense ontwikkel het om so anders as ander diere te wees, ten spyte daarvan dat hulle meer as 98% van ons [[DNS]] met ons naaste dierverwante, die [[sjimpansee]]s, deel. Die boek ondersoek ook die dierlike oorsprong van [[taal]], [[kuns]], [[landbou]], [[Rookgewoonte|rook]] en dwelmgebruik, en ander skynbaar unieke menslike eienskappe. Dit is goed ontvang deur kritici en het die 1992 Rhône-Poulenc-prys vir wetenskapboeke<ref name="rsocprizes">{{Cite web | title=Prize for Science Books previous winners and shortlists | url=http://royalsociety.org/bookspage.asp?id=6372 | publisher=Royal Society | access-date=2009-05-18 | archive-date=2018-06-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180619035725/https://royalsociety.org/bookspage.asp?id=6372 | url-status=dead }}</ref> en die Los Angeles Times-boekprys gewen.<ref name="latimesprize">{{Cite news| title=Los Angeles Times Festival of Books&nbsp;– Book Prizes&nbsp;– Winners by Award (science) | url=http://www.latimes.com/extras/bookprizes/winners_byaward.html#science | archive-url=https://web.archive.org/web/20021204004228/http://www.latimes.com/extras/bookprizes/winners_byaward.html#science | url-status=dead | archive-date=2002-12-04 |work=Los Angeles Times | access-date=2009-05-18}}</ref> ===''Guns, Germs, and Steel'' (1997)=== Sy tweede en bekendste gewilde wetenskaplike boek, ''Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies'', is gepubliseer in 1997. Dit vra hoekom Eurasiese volke inheemse Amerikaners, Australiërs en Afrikane verower of verplaas het, in plaas van andersom. Dit voer aan dat hierdie uitkoms nie te wyte was aan genetiese voordele van Eurasiese volke self nie, maar eerder aan kenmerke van die [[Eurasië]] [[vasteland]], in die besonder, sy hoë diversiteit van wilde plant- en dierspesies wat geskik is vir [[mak maak]] en sy oos/wes-hoofas wat die verspreiding bevoordeel het van daardie huisdiere, [[mens]]e, [[tegnologie]]ë—en siektes—vir lang afstande met min verandering in breedtegraad. Die eerste deel van die boek fokus op redes waarom slegs 'n paar spesies wilde plante en diere geskik was vir mak maak. Die tweede deel bespreek hoe plaaslike voedselproduksie gebaseer op daardie huisdiere gelei het tot die ontwikkeling van digte en gestratifiseerde menslike bevolkings, vermoë om te skryf, gesentraliseerde politieke organisasie en epidemiese aansteeklike siektes. Die derde deel vergelyk die ontwikkeling van voedselproduksie en van menslike [[samelewing]]s tussen verskillende kontinente en wêreldstreke. ''Guns, Germs, and Steel'' het 'n internasionale topverkoper geword, is in 33 tale vertaal en het verskeie toekennings ontvang, insluitend 'n [[Pulitzerprys]], 'n Aventisprys vir Wetenskapboeke<ref name=rsocprizes/> en die 1997 Phi Beta Kappa-toekenning in Wetenskap.<ref>{{cite web | url=http://www.pbk.org/infoview/PBK_Infoview.aspx?t=&id=57 | title=1997 Phi Beta Kappa Science Book Award | publisher=Phi Beta Kappa | access-date=16 Februarie 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20051222030029/http://www.geeky.net/images/webbadge.gif | archive-date=22 Desember 2005 | url-status=dead | df=mdy-all }}</ref> 'n Televisie-dokumentêre reeks gebaseer op die boek is in 2005 deur die [[National Geographic Society]] vervaardig.<ref>{{cite news|last=Lovgren|first=Stefan|title='Guns, Germs and Steel': Jared Diamond on Geography as Power|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/07/0706_050706_diamond.html|access-date=6 Desember 2012|newspaper=National Geographic News|date=6 Julie 2005}}</ref><ref>{{cite web|title=Guns, Germs & Steel: The Show|url=https://www.pbs.org/gunsgermssteel/show/index.html|publisher=PBS|access-date=6 Desember 2012}}</ref> ===''Why is Sex Fun?'' (1997)=== In sy derde boek, ''Why is Sex Fun?'', wat ook in 1997 gepubliseer is, bespreek Diamond evolusionêre faktore wat kenmerke van [[menslike seksualiteit]] onderlê wat oor die algemeen as vanselfsprekend aanvaar word, maar wat hoogs ongewoon is onder ons diereverwante. Daardie kenmerke sluit in 'n langtermyn paarverhouding ([[huwelik]]), naasbestaan van ekonomies saamwerkende pare binne 'n gedeelde gemeenskaplike gebied, voorsiening van ouerlike sorg deur vaders sowel as deur moeders, [[seks]] in privaatheid eerder as in die openbaar, versteekte [[ovulasie]], vroulike seksuele ontvanklikheid wat die grootste deel van die menstruele siklus insluit (insluitend dae van onvrugbaarheid), vroulike [[menopouse]] en kenmerkende sekondêre seksuele kenmerke. ===''Collapse'' (2005)=== Diamond se volgende boek, ''Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed'', wat in 2005 gepubliseer is, ondersoek 'n reeks vorige samelewings in 'n poging om te identifiseer hoekom hulle óf ineengestort het óf aangehou het om te floreer en oorweeg wat kontemporêre samelewings uit hierdie historiese voorbeelde kan leer. Soos in ''Guns, Germs, and Steel'', argumenteer hy teen verduidelikings vir die mislukking van vorige samelewings wat hoofsaaklik op kulturele faktore gebaseer is, eerder deur op ekologie te fokus. Onder die gemeenskappe wat in die boek genoem word, is die Noorse en [[Inuïete]] van [[Groenland]], die [[Maja]], die Anasazi, die inheemse mense van [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] ([[Paaseiland]]), [[Japan]], [[Haïti]], die [[Dominikaanse Republiek]] en moderne [[Montana]]. Die boek sluit af deur te vra waarom sommige samelewings rampspoedige besluite neem, hoe groot besighede die omgewing beïnvloed, wat ons vernaamste omgewingsprobleme vandag is, en wat individue omtrent daardie probleme kan doen. Soos ''Guns, Germs, and Steel'', is ''Collapse'' in dosyne tale vertaal, het dit 'n internasionale topverkoper geword, en was die basis van 'n televisiedokumentêr wat deur die National Geographic Society vervaardig is.<ref>{{Cite journal | editor1-last = Demenocal | editor1-first = Peter B. | editor2-last = Cook | editor2-first = Edward R. | title = Perspectives on Diamond's Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed | series = CA Forum on Anthropology in Public | journal = Current Anthropology | date = Desember 2005 | volume = 46 | issue = supplement | pages = S91–S99 | jstor = 3597146 | doi = 10.2307/3597146 | issn = 0011-3204 }}{{subscription required}}</ref> Sommige antropoloë en geleerdes het Diamond se metodes en gevolgtrekkings gekritiseer.<ref>McAnany, P.A. & Yoffee, N. (Eds) (2010). Questioning Collapse: Human Resilience, Ecological Vulnerability, and the Aftermath of Empire. Cambridge University Press.</ref> Collapse is ook genomineer vir die Royal Society-prys vir Wetenskapboeke.<ref name=rsocprizes/> ==="Vengeance is Ours" omstredenheid (2008)=== In 2008 het Diamond 'n artikel in ''The New Yorker'' gepubliseer met die titel "''Vengeance Is Ours''",<ref>{{Cite news |last=Diamond |first=Jared |date=2008-04-21 |url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/04/21/080421fa_fact_diamond |title=Vengeance Is Ours |work=Annals of Anthropology |page=74}}{{Subscription required}}</ref> wat die rol van wraak in stamoorlogvoering in [[Papoea-Nieu-Guinee]] beskryf. 'n Jaar later het twee inheemse mense wat in die artikel genoem word, 'n regsgeding teen Diamond en ''The New Yorker'' ingedien en beweer dat die artikel hulle belaster het.<ref name="science">{{Cite journal | last1 = Balter | first1 = M. | title = 'Vengeance' Bites Back at Jared Diamond| doi = 10.1126/science.324_872 | journal = Science | volume = 324 | issue = 5929 | pages = 872–874 | year = 2009 | pmid = 19443760}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/huff-wires/20090422/us-jared-diamond-lawsuit/|title=Author Jared Diamond sued for libel|last=Maull|first=Samuel|date=22 April 2009|publisher=AP News|access-date=2012-02-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Smillie |first=Dirk |title=Fresh Legal Jab At 'The New Yorker' |url=https://www.forbes.com/2009/10/18/papua-jared-diamond-business-media-new-yorker.html |access-date=8 February 2013|newspaper=Forbes |date=19 Oktober 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091125013811/http://www.forbes.com/2009/10/18/papua-jared-diamond-business-media-new-yorker.html |archive-date=25 November 2009 |url-status=dead }}</ref> In 2013 het The Observer berig dat die regsgeding "met wedersydse instemming teruggetrek is na die skielike dood van hul prokureur."<ref name=guardian012013>{{cite news|last=McKie|first=Robin|title=Jared Diamond: what we can learn from tribal life|url=https://www.theguardian.com/science/2013/jan/06/jared-diamond-tribal-life-anthropology|newspaper=The Observer|date=5 Januarie 2013|access-date=5 Januarie 2013}}</ref> ===''Natural Experiments of History'' (2010)=== In 2010 het Diamond (saam met James Robinson) ''Natural Experiments of History'' geredigeer, 'n versameling van sewe gevallestudies wat die multidissiplinêre en vergelykende benadering tot die studie van [[geskiedenis]] wat hy voorstaan, illustreer. Die boek se titel spruit uit die feit dat dit nie moontlik is om geskiedenis te bestudeer deur die voorkeurmetodes van die laboratoriumwetenskappe nie, dit wil sê deur beheerde eksperimente wat gerepliseerde menslike samelewings vergelyk asof dit proefbuise van bakterieë is. In plaas daarvan moet 'n mens kyk na natuurlike eksperimente waarin menslike samelewings wat in baie opsigte soortgelyk is, histories versteur is. Die boek se nawoord klassifiseer natuurlike eksperimente, bespreek die praktiese probleme om dit te bestudeer, en bied voorstelle oor hoe om daardie probleme aan te spreek.<ref>{{Cite web|title=Natural Experiments of History – Jared Diamond, James A. Robinson|url=http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674035577|publisher=Harvard University Press|access-date=8 September 2010|archive-date= 1 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201194707/https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674035577|url-status=dead}}</ref> ===''The World Until Yesterday'' (2012)=== In ''The World Until Yesterday'', wat in 2012 gepubliseer is, vra Diamond wat die [[Weste]]rse wêreld uit tradisionele samelewings kan leer. Dit ondersoek 39 tradisionele kleinskaalse gemeenskappe van boere en [[jagter-versamelaar]]s met betrekking tot hoe hulle universele menslike probleme hanteer. Die probleme wat bespreek is, sluit in die verdeling van ruimte, die oplossing van geskille, die grootmaak van kinders, die behandeling van bejaardes, die hantering van gevare, die formulering van gelowe, die aanleer van veelvuldige tale en om gesond te bly. Die boek stel voor dat sommige praktyke van tradisionele samelewings nuttig aangeneem kan word in die moderne industriële wêreld vandag, hetsy deur individue of anders deur die samelewing as 'n geheel. ===''Upheaval'' (2019)=== In ''Upheaval: How Nations Cope with Crisis and Change'' ondersoek Diamond of nasies lesse tydens krisisse kan vind op 'n manier soos mense doen. Die nasies wat oorweeg word, is [[Finland]], [[Japan]], [[Chili]], [[Indonesië]], [[Duitsland]], [[Australië]] en die VSA.<ref>{{Cite web |url=https://www.irishtimes.com/culture/books/upheaval-review-how-countries-seldom-learn-from-their-past-1.3883396 |title=Upheaval review: How countries seldom learn from their past |date=2019-05-11 |website=The Irish Times |access-date=2019-05-17}}</ref> Diamond identifiseer vier moderne bedreigings: [[kernwapen]]s, [[klimaatverandering]], beperkte hulpbronne en uiterste ongelykheid.<ref>{{cite web|url=https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/05/09/pulitzer-prize-winning-author-jared-diamond-to-discuss-new-book-upheaval-in-dallas/|title=Pulitzer Prize-winning author Jared Diamond to discuss new book, 'Upheaval,' in Dallas |website=The Dallas Morning News|date=9 Mei 2019|last=Martindale|first=David}}</ref> Anand Giridharadas, wat vir ''[[The New York Times]]'' geresenseer het, het beweer die boek bevat baie feitelike onakkuraathede. Daniel Immerwahr, resensent vir The ''New Republic'', berig dat Diamond "statistiese analise" en die gepaardgaande strengheid verwerp het, selfs volgens die standaarde van sy vroeëre boeke, wat self soms op hierdie basis uitgedaag is.<ref>{{cite magazine|url=https://newrepublic.com/article/154142/jared-diamond-upheaval-book-review|title=All Over the Map|last1=Immerwahr |first1=Daniel |date=11 Junie 2019 |magazine=The New Republic |access-date=12 Junie 2019}}</ref> == Persoonlike lewe== Diamond is getroud met Marie Cohen, kleindogter van die Poolse politikus Edward Werner. Hulle het tweelingseuns, gebore in 1987.<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/b01p3k5q Radio interview with Jim Al-Khalili, BBC Radio 4, series ''The Life Scientific'', uitgesaai op 4/12/2012]</ref> ==Rade== * Redaksie Raad van die ''Skeptic Magazine'', ‘n uitgawe van The Skeptics Society * Lid van die American Academy of Arts and Sciences * Lid van die National Academy of Sciences * VSA regionale direkteur vir die World Wide Fund for Nature ==Geselekteerde biografie== * 1992: ''The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal'' ({{ISBN|0-06-098403-1}}-) * 1997: ''Why Is Sex Fun?'' ({{ISBN|0-465-03127-7}}-) * 1997: ''Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies'' ({{ISBN|978-0-099-30278-0}}). Ook gepubliseer met die titel ''Guns, germs and steel: A short history of everybody for the last 13,000 years'' ({{ISBN|978-0099302780}}) * 2005: ''Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed'' ({{ISBN|978-0241958681}}) * 2010: ''Natural Experiments of History'', met James A. Robinson ({{ISBN|0-674-03557-7}}) * 2012: ''The World until Yesterday: What Can We Learn from Traditional Societies?'' ({{ISBN|978-0141024486}}) * 2015: ''The Third Chimpanzee for Young People: The Evolution and Future of the Human Animal'' ({{ISBN|9781609806118}}) * 2019: ''Upheaval: How Nations Cope with Crisis and Change'' ({{ISBN|978-0316409131}}) == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Diamond, Jared}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Lewende mense]] kbxqe5qmhgl1l7morobr7c4os6xfwgp 0 390157 2925257 2765662 2026-08-15T14:38:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925257 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Melinda French Gates | image = Melinda Gates 2014.jpg | caption = French Gates in 2014 | birth_name = Melinda Ann French | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1964|08|15}} | birth_place = [[Dallas]], [[Texas]], U.S. | nationality = Amerikaans | education = Duke Universiteit ([[Baccalaureus Artium|B.A.]], [[Meestersgraad in Besigheidsadministrasie|MBA]]) | occupation = Mede-voorsitter en stigter, Bill & Melinda Gates Foundation | net_worth = [[Amerikaanse dollar|VS$]]3.2 Miljard (sedert 2021-06-07)<ref name="Forbes Profile" /> | spouse = {{marriage|[[Bill Gates]]|1994-01-01|2021-08-02|reason=egskeiding}}<ref name="CNBC20210802" /> | children = 3 | website = {{URL|https://www.gatesfoundation.org/Who-We-Are/General-Information/Leadership/Executive-Leadership-Team/Melinda-Gates | Profile}} | awards = [[File:Presidential Medal of Freedom (ribbon).svg|border|23px]] Presidential Medal of Freedom (2016) }} '''Melinda French Gates'''<ref name="tmz" /> (gebore '''Melinda Ann French'''; 15 Augustus 1964) is 'n Amerikaanse filantroop, voormalige [[Rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplike]] en hoofbestuurder by [[Microsoft]]. Sy is deurgaans deur ''[[Forbes]]'' as een van die wêreld se magtigste vroue aangewys.<ref name="The World" /> In 2000 het sy en haar destydse man [[Bill Gates]] saam die ''Bill & Melinda Gates Foundation'' gestig, die wêreld se grootste private liefdadigheidsorganisasie vanaf 2015.<ref name="tg" /> Sy en haar eksman is bekroon met die ''Amerikaanse Presidensiële Medalje van Vryheid'' en die ''[[Erelegioen|Franse Erelegioen]]'' Vroeg in Mei 2021 het Bill en Melinda Gates aangekondig dat hulle gaan skei, maar sal steeds mede-voorsitters van die stigting bly.<ref name="abcnews" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="Forbes Profile">{{cite web |title=Forbes Profile: Melinda Gates |url=https://www.forbes.com/profile/melinda-gates/?sh=5b7ce7ef7c2b |website=Forbes |access-date=June 7, 2021 |archive-date=May 7, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121621/https://www.forbes.com/profile/melinda-gates/?sh=5b7ce7ef7c2b |url-status=live }}</ref> <ref name="CNBC20210802">{{cite web |last1=Novet |first1=Jordan |title=Bill and Melinda French Gates are officially divorced following 27-year marriage |url=https://www.cnbc.com/2021/08/02/bill-and-melinda-french-gates-are-officially-divorced.html |website=CNBC |access-date=August 3, 2021 |language=en |date=August 2, 2021 |archive-date=August 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803003913/https://www.cnbc.com/2021/08/02/bill-and-melinda-french-gates-are-officially-divorced.html |url-status=live }}</ref> <ref name="tmz">{{cite web |author1=King County Superior Court Clerk |title=Gates Petition for Divorce |url=https://dam.tmz.com/document/96/o/2021/05/03/9614c3c36f7c48d6aab9ec0c7e7f8932.pdf |publisher=[[TMZ]] |via=[[The Washington Post]] |access-date=June 6, 2021 |date=May 3, 2021 |archive-date=May 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512172812/https://dam.tmz.com/document/96/o/2021/05/03/9614c3c36f7c48d6aab9ec0c7e7f8932.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="The World">{{Cite web|title=Power Women|url=https://www.forbes.com/lists/power-women/#3d5d9f225a95|access-date=March 13, 2019|work=Forbes|archive-date=March 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319123118/https://www.forbes.com/lists/power-women/#3d5d9f225a95|url-status=dead}}</ref> <ref name="tg">{{Cite news |last=Mathiesen |first=Karl |date=March 16, 2015 |title=What is the Bill and Melinda Gates Foundation? |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2015/mar/16/what-is-the-bill-and-melinda-gates-foundation |access-date=February 25, 2020 |issn=0261-3077 |archive-date=April 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425035020/http://www.theguardian.com/environment/2015/mar/16/what-is-the-bill-and-melinda-gates-foundation |url-status=live }}</ref> <ref name="abcnews">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/bill-melinda-gates-run-foundation-jointly-divorce-78711937|title = Gates Foundation sets 2-year, post-divorce power share trial|website = [[ABC News]]}}</ref> }} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} 3bc0xq3yvfxj0npxup430lcxvu7zt0o 0 391957 2925258 2619889 2026-08-15T14:39:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925258 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Peter Lavelle | beeld = (Peter Lavelle) Vladimir Putin - Visit to Russia Today television channel 12 (cropped).jpg | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[28 Februarie]] [[1961]] | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | alma_mater = Universiteit van Kalifornië, Davis {{small|([[Baccalaureus Artium|B.A.]], [[Magister Artium|M.A.]], PhD)}} | occupation = [[Joernalis]] | employer = | bekend_vir = ''CrossTalk'' | huweliksmaat = | kinders = | webwerf = {{Amptelike URL}} }} '''Peter John Lavelle''' (gebore [[28 Februarie]] [[1961]]) is 'n Amerikaanse joernalis en gasheer van CrossTalk, 'n politiese geselsprogram op die Engelstalige Russiese televisiekanaal [[Russia Today|RT]]. Lavelle is oorspronklik van Beverly Hills, [[Kalifornië]] maar woon tans in [[Moskou]].<ref name=interview1>{{cite web | url=http://www.cdi.org/russia/johnson/7256-10.cfm | title=Pravda.ru Interview: Some "Untimely Thoughts" from an Outsider Looking in | publisher=Center for Defense Information | date=18 Julie 2003| accessdate=25 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906104230/http://www.cdi.org/russia/johnson/7256-10.cfm|archive-date=6 September 2009}}</ref> == Biografie == Lavelle het 'n [[Baccalaureus artium|BA-graad]] in Internasionale Ekonomiese Betrekkinge, 'n meestersgraad in Europese Geskiedenis, en 'n doktorsgraad in Europese Ekonomiese Geskiedenis aan die Universiteit van Kalifornië, Davis, verwerf. Hy was 'n Fulbright navorsingsgenoot aan die Instituut van Politiese Studies van die Poolse Akademie van Wetenskappe in [[Warskou]], Pole. <ref name=FBBio>{{cite web|url=http://www.futurebrief.com/peterbio.asp|title=Peter Lavelle|website=FutureBrief.com|access-date=21 Februarie 2020|archive-date=10 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810113423/http://www.futurebrief.com/peterbio.asp|url-status=dead}}</ref> Hy woon reeds vir meer as 30 jaar in [[Oos-Europa]] en [[Russiese Federasie|Rusland]]. Hy was werksaam as 'n [[lektor]] aan die Universiteit van Warskou, as 'n marknavorser vir Colgate-Palmolive, en as 'n beleggingsanalis vir makelaarsfirmas, insluitende die Russiese Alfa Bank.<ref name=FBBio /> Hy was 'n vryskutjoernalis vir United Press International se Moskouse buro en het bydrae gemaak tot Radio Free Europe/Radio Liberty.<ref>{{cite news|last=Rutenberg|first=Jim|url=https://www.nytimes.com/2017/09/13/magazine/rt-sputnik-and-russias-new-theory-of-war.html|title=RT, Sputnik and Russia's New Theory of War|work=The New York Times|date=September 13, 2017|access-date=February 21, 2020}}</ref> Lavelle was ook die outeur van ''Untimely Thoughts'', 'n elektroniese nuusbrief.<ref name=interview1 /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * Peter Lavelle en George Szamuely se ''The Gaggle'': [https://www.youtube.com/channel/UCnmd2CVLawNZR2smh1Gob9A Youtube], [https://rumble.com/user/TheGaggle Rumble.com], [https://thegaggle.locals.com Thegaggle.locals.com], {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lavelle, Peter}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Joernaliste]] ss5vo4ep48zk1doszamy43zdpxa92w0 2925261 2925258 2026-08-15T14:41:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925261 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Peter Lavelle | beeld = (Peter Lavelle) Vladimir Putin - Visit to Russia Today television channel 12 (cropped).jpg | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[28 Februarie]] [[1961]] | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | alma_mater = Universiteit van Kalifornië, Davis {{small|([[Baccalaureus Artium|B.A.]], [[Magister Artium|M.A.]], PhD)}} | occupation = [[Joernalis]] | employer = | bekend_vir = ''CrossTalk'' | huweliksmaat = | kinders = | webwerf = {{Amptelike URL}} }} '''Peter John Lavelle''' (gebore [[28 Februarie]] [[1961]]) is 'n Amerikaanse joernalis en gasheer van CrossTalk, 'n politiese geselsprogram op die Engelstalige Russiese televisiekanaal [[Russia Today|RT]]. Lavelle is oorspronklik van Beverly Hills, [[Kalifornië]] maar woon tans in [[Moskou]].<ref name=interview1>{{cite web | url=http://www.cdi.org/russia/johnson/7256-10.cfm | title=Pravda.ru Interview: Some "Untimely Thoughts" from an Outsider Looking in | publisher=Center for Defense Information | date=18 Julie 2003| accessdate=25 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906104230/http://www.cdi.org/russia/johnson/7256-10.cfm|archive-date=6 September 2009}}</ref> == Biografie == Lavelle het 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in Internasionale Ekonomiese Betrekkinge, 'n meestersgraad in Europese Geskiedenis, en 'n doktorsgraad in Europese Ekonomiese Geskiedenis aan die Universiteit van Kalifornië, Davis, verwerf. Hy was 'n Fulbright navorsingsgenoot aan die Instituut van Politiese Studies van die Poolse Akademie van Wetenskappe in [[Warskou]], Pole. <ref name=FBBio>{{cite web|url=http://www.futurebrief.com/peterbio.asp|title=Peter Lavelle|website=FutureBrief.com|access-date=21 Februarie 2020|archive-date=10 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810113423/http://www.futurebrief.com/peterbio.asp|url-status=dead}}</ref> Hy woon reeds vir meer as 30 jaar in [[Oos-Europa]] en [[Russiese Federasie|Rusland]]. Hy was werksaam as 'n [[lektor]] aan die Universiteit van Warskou, as 'n marknavorser vir Colgate-Palmolive, en as 'n beleggingsanalis vir makelaarsfirmas, insluitende die Russiese Alfa Bank.<ref name=FBBio /> Hy was 'n vryskutjoernalis vir United Press International se Moskouse buro en het bydrae gemaak tot Radio Free Europe/Radio Liberty.<ref>{{cite news|last=Rutenberg|first=Jim|url=https://www.nytimes.com/2017/09/13/magazine/rt-sputnik-and-russias-new-theory-of-war.html|title=RT, Sputnik and Russia's New Theory of War|work=The New York Times|date=September 13, 2017|access-date=February 21, 2020}}</ref> Lavelle was ook die outeur van ''Untimely Thoughts'', 'n elektroniese nuusbrief.<ref name=interview1 /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * Peter Lavelle en George Szamuely se ''The Gaggle'': [https://www.youtube.com/channel/UCnmd2CVLawNZR2smh1Gob9A Youtube], [https://rumble.com/user/TheGaggle Rumble.com], [https://thegaggle.locals.com Thegaggle.locals.com], {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lavelle, Peter}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Joernaliste]] qbmna68gpkfvcluiuprwhbldduznk6s 0 392380 2925259 2924428 2026-08-15T14:39:45Z Oesjaar 7467 /* Studentelewe */ Verbeter 2925259 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = François Villon | beeld = Francois Villon 1489.jpg | beeldonderskrif = 'n Standaard houtsneebeeld wat gebruik is om François Villon voor te stel in die 1489 uitgawe van die ''Grand Testament de Maistre François Villon'' | geboortedatum = omstreeks [[1431]] | geboorteplek = [[Parys]], Franse Koninkryk | beroep = [[Digter]] | taal = [[Middelfrans]] | alma_mater = Universiteit van Parys | kwalifikasie = [[meestersgraad]] | sterfdatum = omstreeks 1463 (op 32-jarige ouderdom) (verdwyn) | noemenswaardige_werke = ''Le Testament'', "Ballade des pendus" }} [[Lêer:Statue of Francois Villon in Utrecht.jpg|duimnael|Standbeeld van Villon in [[Utrecht]]]] '''François Villon''' (in moderne [[Frans]] uitgespreek as fʁɑ̃swa vijɔ̃; in vyftiende eeuse Frans as frɑnswɛ vilɔn, gebore omstreeks [[1431]]; sterf ná [[1463]]) is die bekendste Franse [[digter]] uit die laat-middeleeue. Hy was egter betrokke in kriminele aktiwiteite en het daarom verskeie kere met die polisie gebots.<ref>{{Citation |last1=Charpier |first1=Jacques |language=fr |year=1958 | publisher=Pierre Seghers | location = Paris |publication-date=1958 |series=Poètes d'hier et d'aujourd'hui, Volume 2 |title=François Villon, un tableau synoptique de la vie et des oeuvres de Villon et des événements artistiques, littéraires et historiques du XVe siècle | trans-title = François Villon, a synoptic tableau of the life and works of Villon and the artistic, literary and historical events of the 15th century |quote=..il n'ait laissé dans l'histoire, que le souvenir d'un hors-la-loi. Ce poète a eu à connaitre de la Justice des hommes et le voilà qui s'apparente ainsi à nos plus récentes idoles : Sade, Baudelaire, Verlaine. Il fut un voyou : comme Rimbaud. [Hy het vir die wat na hom kom net die nagedagtenis van 'n skurk agtergelaat. Hierdie digter het die magte van geregtigheid leer ken, en is dus baie soortgelyk aan ons meer onlangse afgode soos Sade, Baudelaire en Verlaine. Soos Rimbaud was hy 'n skarminkel.] }}</ref> Villon het oor sommige van hierdie ondervindinge in sy gedigte geskryf. == Biografie == === Geboorte === Villon is in 1431 gebore in Parys.<ref>{{Citation |last=Fein |first=David |year=1997 |title=François Villon Revisited |url=https://archive.org/details/francoisvillonre00fein |url-access= registration | series = Twayne's World Authors Series No. 864 |publisher=Twayne Publishers |location=New York |isbn=0805745645 |page=1 |chapter=1 Introduction | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9tBcAAAAMAAJ&q=Born | quote = Uit laasgenoemde weet ons byvoorbeeld wat Villon se geskatte geboortedatum is en die datums waarop hy sy twee groot gedigte geskryf het. Hy is gebore in 1431 (die jaar dat Johanna van Arkel...}}</ref> Een bron lys die datum as 19 April 1432 ([[Ou Styl- en Nuwe Styl-datums|O.S.]] 1 April 1431] .<ref name="Charpier-birth">Charpier 1958, "1er avril 1431 (vieux style) ou 19 avril 1432 (nouveau style) : naissance à Paris, de ''François de Montcorbier'', alias ''des Loges'', qui deviendra François Villon [1 April 1431 (ou styl) of 19 April 1432 (nuwe styl): geboorte in Parys van ''François de Montcorbier'', alias ''des Loges'', wie later sou bekendstaan as François Villon]"</ref> === Vroeë lewe === Villon se werklike naam was óf '''François de Montcorbier''' óf '''François des Loges''':<ref name="Charpier-birth" /> beide hierdie name verskyn in amptelike dokumente uit Villon se leeftyd. In sy eie werk het hy egter slegs die naam Villon gebruik, en dit kom dikwels voor in sy werk. Sy twee bundels gedigte, veral "Le Testament" (ook bekend as "Le grand testament"), word tradisioneel gelees asof dit outobiografieë is. Ander details uit sy lewe is vervat in hof- of ander amptelike dokumente. Uit sekere bronne wil dit voorkom asof Villon in armoede gebore is en grootgemaak is deur 'n pleegvader, maar dat sy moeder steeds geleef het toe hy dertig jaar oud was. Die van "Villon" is volgens die digter die van wat hy aangeneem het van sy pleegvader, Guillaume de Villon, wat 'n kapelaan in die kerk van Saint-Benoît-le-Bétourné en professor in kanonnieke-reg was. {{sfn|Saintsbury|1911|p=87}} François beskryf vir Guillaume de Villon as "meer as net 'n vader".<ref name="Clarke">{{Cite book|title=Pseudonyms |first =Joseph F. | last = Clarke|publisher=Book Club Associates | location = United Kingdom |date=1977 |page=167}}</ref><ref name="Villon-2013">{{cite book |last=Villon |first=François |title=Poems |chapter=Le Testament |url=https://books.google.com/books?id=EgVIGZjg4y8C&pg=PA84 |year=2013 |publisher=Northwestern University Press |location=Evanston, Illinois |language=fr |isbn=978-0-8101-2878-1 |page=84 |oclc=921910344 |translator-last=Georgi |translator-first=David |access-date=10 Julie 2017 |quote=Item, et a mon plus que pere, Maistre Guillaume de Villon / Qui esté m'a plus doulx que mere [Item, and to my more than father, Master Guillaume de Villon / Who is to me more painful than mother]}}</ref> === Studentelewe === Villon het op ongeveer 12-jarige ouderdom 'n student in Parys geword. Hy verwerf in 1449 'n [[Baccalaureus Artium|BA-graad]] aan die Universiteit van Parys en in 1452 'n [[Magister Artium|meestersgraad]] aan dieselfde instelling. Van die jare 1452-1455 is niks bekend omtrent sy aktiwiteite nie. Volgens die ''Encyclopædia Britannica Eleventh Edition'', "Is pogings op die gebruiklike biografiese wyse wat gebaseer is op vermoedens, aangewend om die gapings in te vul oor wat 'n jong gegradueerde met Boheemse neigings sou of kon doen, maar hierdie vermoedens is grootliks tevergeefs en onbeduidend."{{sfn|Saintsbury|1911|p=87}} === Beweerde kriminele aktiwiteite === [[Lêer:ImagefromAdolfoCantu025.jpg|duimnael|Uitbeelding van Villon deur Federico Cantu ]] Op 5 Junie 1455 het die eerste groot gebeurtenis van sy lewe plaasgevind. Terwyl hy in die Rue Saint-Jacques in Parys was in die geselskap van 'n priester genaamd Giles en 'n meisie genaamd Isabeau, het hy kennis gemaak met 'n Bretonse man genaamd Jean le Hardi, 'n sogenaamde meester van kunste, wat ook in die geselskap was van 'n priester genaamd Philippe Chermoye (óf Sermoise óf Sermaise). 'n Gestoei het uitgebreek en dolke is getrek. Sermaise, wat daarvan beskuldig is dat hy Villion gedreig en aangeval het en "eerste bloed getrek het", het nie slegs 'n dolksteek ontvang nie, maar ook 'n hou met 'n steen, wat hom grond toe gebring het. Hy het gesneuwel aan sy wonde. Villon het hierna gevlug, en is gevonnis tot verbanning – die vonnis is egter in Januarie 1456 ter syde gestel {{sfn|Saintsbury|1911|p=87}} deur 'n kwytskelding van [[Karel VII van Frankryk|Koning Karel VII]], nadat hy die tweede van twee petisies ontvang het wat beweer het dat Sermoise vir Villon voor sy afsterwe vergewe het. Twee verskillende weergawes van die formele kwytskelding bestaan; in een word die dader geïdentifiseer as ''"François des Loges, autrement dit Villon"'' ("François des Loges, andersins bekend as Villon"), in die ander as "François de Montcorbier." Daar word ook gesê dat hy hom aan die barbier-sjirurg, wat sy wonde behandel het, voorgestel het as "Michel Mouton." Die dokumente uit hierdie aangeleentheid bevestig ten minste die datum van sy geboorte, deurdat hy gelys word as ongeveer ses-en-twintig jaar oud. {{sfn|Saintsbury|1911|p=87}} Rondom Kersfees 1456 is die kapel van die Collège de Navarre oopgebreek en vyfhonderd goue krone gesteel. Villon was by die rooftog betrokke. Baie navorsers glo dat hy kort daarna uit Parys gevlug het, en dat dit in die tydperk was dat hy die ''Le Petit Testament'' ("Die Klein Testament") of ''Le Lais'' ("Bemakings") geskryf het. Die rooftog is eers in Maart van die volgende jaar ontdek, en dit was eers in Mei dat die polisie op die spoor gekom het van 'n bende studente-rowers, danksy die onbedagsaamheid van een van hulle, Guy Tabarie. Nog 'n jaar het verloop, toe Tabarie, nadat hy gearresteer is, as getuie teen sy mede trawante gedraai het en die afwesige Villon daarvan beskuldig het dat hy die hoofleier was, en dat hy na [[Angers]] gegaan het om soortgelyke inbrake daar te pleeg. Villon, vir óf hierdie óf 'n ander misdaad, is tot verbanning gevonnis; hy het nie probeer om na Parys terug te keer nie. Vir vier jaar was hy 'n swerwer. Hy was moontlik, soos sy vriende Regnier de Montigny en Colin des Cayeux, deel van 'n bende rondlopende diewe.{{sfn|Saintsbury|1911|p=87}} === ''Le Testament'', 1461 === Die volgende datum wanneer Villon se teenwoordigheid aangeteken word, is die somer van 1461; Villon het geskryf dat hy daardie somer in die biskopsgevangenis by Meung-sur-Loire deurgebring het. Sy misdaad is nie bekend nie, maar in ''Le Testament'' ("Die Testament"), uit dieselfde jaar, voer hy 'n bittere betoog teen biskop Thibault d'Aussigny. Villon is moontlik vrygelaat as deel van 'n algemene amnestie by die kroonbestyging van Lodewyk XI, en was op 2 Oktober 1461 weer op vrye voet.{{sfn|Saintsbury|1911|p=87}} In 1461 het hy sy bekendste werk, ''Le Testament'', geskryf (of ''Le Grand Testament,'' soos dit ook bekend staan). In die herfs van 1462 was hy weereens woonagtig in die klooster van Saint-Benoît. === Verbanning en verdwyning === In November 1462 is Villon gevange geneem vir diefstal. Hy is geneem na die Grand Châtelet-vesting, wat geleë was op die plek waar die Place du Châtelet in Parys tans staan. By gebrek aan bewysmateriaal is die ou aanklag van die diefstal van die Kollege van Navarre weer heringestel. Geen koninklike kwytskelding is verskaf om die eis vir restitusie teen te staan nie, maar parool is toegestaan en Villon is vrygelaat. Hy het egter onmiddellik betrokke geraak in 'n woordewisseling op straat, en is weer gearresteer, gemartel en gevonnis om gehang te word (''"pendu et étranglé"''), alhoewel die vonnis op 5 Januarie 1463 deur die parlement versag is tot verbanning.{{sfn|Saintsbury|1911|p=87}} Villon se lot na Januarie 1463 is onbekend. [[François Rabelais|Rabelais]] het twee verhale oor hom vertel wat gewoonlik afgemaak word as vals. {{sfn|Saintsbury|1911|pp=87–88}} Anthony Bonner spekuleer dat die digter, soos wat hy Parys verlaat het, "'n gebroke man was." Bonner skryf verder: {{quote|Hy het dalk gesterf op 'n homp strooi in een of ander goedkoop taverne, of in 'n koue, bedompige sel; of tydens 'n bakleiery in een of ander donker straat met 'n ander Franse coquillard; of dalk, soos hy altyd gevrees het, op 'n galg in 'n klein Franse dorpie. Ons sal seker nooit weet nie.<ref name=Bonner>{{cite book | first = François | last = Villon | translator-first = Anthony | translator-last = Bonner | title = The Complete Works of François Villon | location = New York | publisher = Bantam | year = 1960 | page = xxiii}}</ref>}} ==Werke== [[Lêer:Ballades et poèmes diverses.pdf|page=2|duimnael|Ballades et poèmes diverses]] [[Lêer:Sida ur Villons stora testamente kb stockholm.jpg|duimnael|'n Bladsy uit Villon se ''Le grand testament''. Nasionale Biblioteek van Swede (Kungliga biblioteket) in Stockholm, Swede.]] ''Le Petit Testament'', ook bekend as ''Le Lais'', is aan die einde van 1456 geskryf.<ref>{{cite web | url = https://poets.org/poet/francois-villon | title = François Villon | work = Poents.org | publisher = Academy of American Poets | date = n.d. | access-date = 31 Maart 2020}}</ref> Die werk is 'n ironiese, komiese gedig wat as Villon se testament dien, en waarin hy bemakings aan sy vriende en kennisse maak.<ref name=EB-2020-Villon>{{cite encyclopedia | url = https://www.britannica.com/biography/Francois-Villon | title = François Villon, French poet | first = Régine | last = Pernoud | date = 12 Februarie 2020 | encyclopedia = [[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> Villon het in 1461 op 30-jarige leeftyd 'n langer werk geskryf, wat weldra bekend sou staan as ''Le grand testament'' (1461–1462). Hierdie werk word oor die algemeen beskou as sy beste werk, en uit die werk self wil dit voorkom asof Villon self ook die mening toegedaan was. Behalwe vir ''Le Lais'' en ''Le grand testament'', sluit Villon se oorblywende werke verskeie gedigte in. Sestien van hierdie korter gedigte wissel van die ernstige na die lighartige. 'n Bykomende elf gedigte in "diewe koeterwaals" is vir 'n ruk toegeskryf aan Villon, maar baie navorsers is tans van oordeel dat dit die werk is van ander digters wat Villon se werk nageboots het. == Verwysings == {{Verwysings}} == Uitgawes in Nederland == * ''Œuvres de François Villon. Le lais, le testament et ses ballades''. 's-Gravenhage, Kunera Pers, 1926 [gedruk deur Jean François van Royen]. * ''Les oeuvres de Françoys Villon. Les lais. Le testament. Poésies diverses. Le jargon''. Maestricht, The Halcyon Press, 1929 [gedruk deur A.A.M. Stols]. * ''Les oeuvres de Françoys Villon. Les lais. Le testament. Poésies diverses. Le jargon''. Amsterdam, 1945 [gedruk deur [[August Aimé Balkema|A.A. Balkema]]]. == Literatuur == === Vertalings in Nederlands en Afrikaans === * Ernst van Altena, vertaler: ''Ik ben François wiens naam zo bont is. Balladen van François Villon''. Tricht, 1986. * Wim de Cock, vertaler en illustreerder: ''Françoys Villon. 1431 - 1463....''. Leuven, 1998. * K.J.A. Janson, vertaal en ingelei: François Villon, ''Het testament van Villon''. Amsterdam, 1945. * Ernst van Altena, ''Gedichten''. [Doesburg], 2016. * [[Uys Krige]], vertaler: ''Ballades van Villon''. Kaapstad, 1987 === Studies === * P. Champion. ''François Villon, sa vie et son temps'', 1933. Parys, 2 dele * I. Siciliano. ''François Villon et les thèmes poétiques du moyen âge'', 1934. * P.M. Maas. ''François Villon: rover, moordenaar en dichter'', 1961. Utrecht en Antwerpen * J. Dufournet. ''Recherches sur le Testament de François Villon'', 1971-1973. Parijs, 2 delen * J. Dufournet. ''Nouvelles recherches sur Villon'', 1980. Parys * J. Dufournet. ''Dernières recherches sur Villon'', 2008. Parys * J. Favier: ''François Villon'', 1982. Parys * J. Koopmans en P. Verhuyck. ''Sermon joyeux et Truanderie, Villon-Nemo-Ulespiègle'', 1987. Amsterdam * Paul Verhuyck. ''Villon et les neiges d'antan'', 1993. :ter viering van die 500ste jaar dat ''Die Testament'' deur Villon in druk is, onder redaksie van J Dérens, J Dufournet en M Freeman, Parys * M. Freeman en H.J.M. Taylor. ''Villon at Oxford, The Drama of the Text'', 1999. Amsterdam en Atlanta === Bibliografieë === * R.D. Peckham. ''François Villon. A Bibliogaphy'', 1990. New York * R. Sturm. ''François Villon. Bibliographie und Materialen 1489-1988'', 1990. München, Londen, New York en Parys, 2 dele === Romans oor Villon === * A. Boni. ''Een provo genaamd François Villon'', 1970. Antwerpen * A. Boni. ''François Villon, De Feniks en zijn as'', 1983. Leuven * J. Erskine. ''Het korte uur van François Villon'' == Musiekteater == * E. Ferdinand. ''Dichters, 2005. over de levens van François Villon en Charles d'Orléans'' {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Villon, Francois}} [[Kategorie:Geboortes in die 1430's]] [[Kategorie:Franse digters]] [[Kategorie:Franse skrywers]] b1vvfswnbvgwmc9hsdpynwrj1m49s9h 0 392541 2925260 2856745 2026-08-15T14:40:24Z Oesjaar 7467 /* Opvoeding */ Verbeter 2925260 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Prinses Madeleine van Swede | beeld = | beeldonderskrif = Prinses Madeleine in 2025 | geboortenaam = Madeleine Thérèse Amelie Josephine | geboortedatum = | geboortejaar = 1982 | geboortemaand = 6 | geboortedag = 10 | geboorteplek = Drottningholm, [[Swede]] | sterfdatum = | sterfplek = | party = | nasionaliteit = {{vlagland|Swede}} | orde = | termynaanvang = | termyneinde = | vise = | president = | eersteminister = | voorganger = | opvolger = | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | president2 = | eersteminister2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | ouers = [[Carl XVI Gustaf van Swede|Carl XVI Gustaf]]<br />en Silvia Sommerlath | eggenoot = {{marriage|Christopher O'Neill|2013}} | kinders = {{plainlist| * Princess Leonore, Hertogin van Gotland * [[Prins Nicolas, Hertog van Ångermanland]] * [[Prinses Adrienne, Hertogin van Blekinge]] }} | alma_mater = | religie = Kerk van Swede | handtekening = | toekennings = }} '''Prinses Madeleine van Swede, Hertogin van Hälsingland en Gästrikland''' (Madeleine Thérèse Amelie Josephine;<ref name="kungahuset12">{{Cite web|url=http://www.kungahuset.se/kungafamiljen/hkhprinsessanmadeleine/biografi.4.4ea495e313c19c119aa7d41.html|title=H.K.H. Prinsessan Madeleine|website=Kungahuset|language=sv}}</ref> gebore op 10 Junie 1982) is die tweede dogter en jongste kind van [[Carl XVI Gustaf van Swede|koning Carl XVI Gustaf]] en koningin Silvia. Met haar geboorte was sy derde in die opvolging van die Sweedse troon, tans is sy agtste. Prinses Madeleine is getroud met die Brits-Amerikaanse finansier Christopher O'Neill. Hulle het drie kinders, prinses Leonore, prins Nicolas en [[Prinses Adrienne, Hertogin van Blekinge|prinses Adrienne]]. == Vroeë lewe == Madeleine is op 10 Junie 1982 om 19:05 [[Middel-Europese Tyd|MEST]]<ref>{{Cite web|url=http://www.gp.se/nyheter/sverige/1.846877-och-sa-ska-det-ga-till-?m=print|title=Och så ska det gå till ... - Sverige - Göteborgs-Posten|last=Udo Sponberg udo.sponberg@gp.se|website=Göteborgs-Posten|language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928014910/http://www.gp.se/nyheter/sverige/1.846877-och-sa-ska-det-ga-till-?m=print|archive-date=28 September 2013|access-date=2014-01-19}}</ref> by Drottningholm-paleis gebore en is 'n lid van die Sweedse koninklike familie van die [[Huis van Bernadotte]]. Sy is op 31 Augustus 1982 by The Royal Palace Church gedoop,<ref name="kungahuset1">{{Cite web |url=http://www.kungahuset.se/kungafamiljen/hkhprinsessanmadeleine/biografi.4.4ea495e313c19c119aa7d41.html |title=H.K.H Prinsessan Madeleine |website=Kungahuset |language=sv}}</ref> Madeleine het die eretitel van Hertogin van Hälsingland en Gästrikland ontvang. Dit was die eerste keer sedert die vroeë 17de eeu wat 'n Sweedse hertogtitel meer as een provinsie ingesluit het. Beide Hälsingland en Gästrikland word deur Gävleborg County ingesluit. == Opvoeding == Vanaf 1985 tot 1989 het Madeleine haar opleiding aan die Västerled Parish Pre-School begin. In die herfs van 1989 is sy na Smedslättsskolan in Bromma om op juniorvlak onderrig te ontvang. Vir die intermediêre vlak het sy na Carlssons Skool in [[Stockholm]] gegaan, en daarna na Enskilda Gymnasiet in Stockholm, wat sy op seniorvlak bygewoon het. Sy het haar hoërskoolloopbaan by Enskilda voltooi, waar sy in 2001 gematrikuleer het.<ref name="kungahuset1" /> Gedurende die herfs van 2001 het sy in Londen gewoon, waar sy Engels studeer het. In 2002 het sy 'n basiese module in Inleiding tot Sweedse Reg geneem en vir die [[ICDL|Europese rekenaarbestuurslisensie]] gestudeer. In Januarie 2003 het sy by die Stockholm Universiteit ingeskryf om in kunsgeskiedenis te studeer. In 2004 het sy 'n kursus in [[Volkekunde|etnologie]] aan dieselfde universiteit begin. Sy praat vlot Engels, Duits en Sweeds, en ook 'n bietjie Frans.<ref name="hellomagazine">{{Cite web|url=http://www.hellomagazine.com/profiles/princess-madeleine/|title=Princess Madeleine|website=Hello! online|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709160934/https://www.hellomagazine.com/profiles/princess-madeleine/|archive-date=9 July 2022|access-date=2014-05-17}}</ref> Sy het 23 Januarie 2006 gegradueer met 'n [[Baccalaureus Artium]] in kunsgeskiedenis, etnologie en moderne geskiedenis. == Ampsfunksies == [[Lêer:Royal_Swedish_Academy_of_Sciences-Högtidssammankomst_2010-03-31-31.jpg|duimnael|Madeleine het in 2010 die Göran Gustafsson-prys aan Johan Elf oorhandig.]] Madeleine onderneem verskeie verbintenisse namens haar pa en die mense van Swede. Sy neem deel aan die vieringe van Swede se nasionale dag, die Nobelfeeste, etes en staatsbesoeke saam met ander lede van die koninklike familie.<ref>{{Cite web|url=http://www.kungahuset.se/kungafamiljen/hkhprinsessanmadeleine/engagemang.4.187e1841020141a4c88000354.html|title=Engagemang - Sveriges Kungahus|publisher=Kungahuset.se|access-date=2014-05-17}}</ref> Sy het Swede verteenwoordig by die opening van die ''New Sweden Gallery'' op 5 Junie 2011, by die American Swedish Historical Museum in [[Philadelphia]], [[Pennsilvanië]], wat 'n geanimeerde kaart van die New Sweden-nedersetting deur Sean Moir bevat.<ref>{{Cite web|url=http://weeklypress.com/john-lanes-notes-on-music-p2522-1.htm|title=John Lane's Notes on Music|publisher=Weeklypress.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306065609/http://weeklypress.com/john-lanes-notes-on-music-p2522-1.htm|archive-date=6 March 2016|access-date=2014-01-19}}</ref> == Ontspanningsaktiwiteite == Madeleine is 'n entoesiastiese ruiter. Sy het perde besit (wat by die Royal Stables op stal was) en het aan skouspring deelgeneem onder die naam "Anna Svensson".<ref name="hellomagazine" /> Sy hou ook van ski, en stel belang in teater, dans en kuns. Ter erkenning van haar meerderjarigheid in 2001, is 'n beursfonds in haar naam geskep deur die provinsie Gävleborg, wat uit haar [[hertogdom]]me Hälsingland en Gästrikland bestaan. Dit ondersteun en moedig jongmense aan wat by perdry betrokke is. == Persoonlike lewe == [[Lêer:Prinsessan_Madeleine_&_Christopher_O’Neill_efter_bröllopet.jpg|regs|duimnael|Prinses Madeleine en Christopher O'Neill ná hul troue.]] === Huwelik en kinders === Op 25 Oktober 2012 het die Sweedse Koninklike Hof Prinses Madeleine se verlowing met die Brits-gebore Amerikaanse finansier Christopher O'Neill aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.kungahuset.se/royalcourt/latestnews/2012/2012/engagementbetweenprincessmadeleineandmrchristopheroneill.5.292a62ce13848168ac52a75.html?sv.url=12.292a62ce13848168ac52a7b&skip=2&state=showFolder&folderId=19.292a62ce13848168ac52a5a|title=Engagement between Princess Madeleine and Mr Christopher O'Neill|website=Swedish Royal House|access-date= 3 Augustus 2022|archive-date=25 Januarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125174052/https://www.kungahuset.se/royalcourt/latestnews/2012/2012/engagementbetweenprincessmadeleineandmrchristopheroneill.5.292a62ce13848168ac52a75.html?sv.url=12.292a62ce13848168ac52a7b&skip=2&state=showFolder&folderId=19.292a62ce13848168ac52a5a|url-status=dead}}</ref> Op 23 Desember 2012 is aangekondig dat die troue op 8 Junie 2013 by die Koninklike Paleis-kapel in [[Stockholm]] sou plaasvind.<ref>{{cite news|title=Swedish Princess to marry next June |url=http://bigstory.ap.org/article/swedish-princess-marry-next-june |agency=Associated Press |access-date=23 December 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113140938/http://bigstory.ap.org/article/swedish-princess-marry-next-june |archive-date=13 November 2013}}</ref> O'Neill het verkies om titelloos te bly: 'n lid van die Sweedse koninklike familie moet Sweedse burgerskap hê, wat O'Neill geweier het. Die egpaar het drie kinders: * Prinses Leonore Lilian Maria, Hertogin van Gotland, gebore op 20 Februarie 2014 in [[New York]].<ref>{{Cite web|url=http://www.kungahuset.se/royalcourt/royalfamily/latestnews/latestnews/announcementfromthemarshaloftherealm.5.19aaa1d3143e3582c02ad3.html|title=Announcement from the Marshal of the Realm - Sveriges Kungahus|date=2014-02-20|publisher=Kungahuset.se|access-date=2014-05-17|archive-date=2017-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828014910/http://www.kungahuset.se/royalcourt/royalfamily/latestnews/latestnews/announcementfromthemarshaloftherealm.5.19aaa1d3143e3582c02ad3.html|url-status=dead}}</ref> * [[Prins Nicolas, Hertog van Ångermanland|Prins Nicolas Paul Gustaf, Hertog van Ångermanland]], gebore op 15 Junie 2015 in Stockholm.<ref>{{Cite web|url=http://www.kungahuset.se/kungafamiljen/aktuellahandelser/aktuellt/kommunikefranriksmarskalken.5.751c664a14d8a76c8332a71.html|title=Kommuniké från riksmarskalken - Sveriges Kungahus|website=Kungahuset.se|access-date=2017-01-06|archive-date=2015-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617173558/http://www.kungahuset.se/kungafamiljen/aktuellahandelser/aktuellt/kommunikefranriksmarskalken.5.751c664a14d8a76c8332a71.html|url-status=dead}}</ref> * [[Prinses Adrienne, Hertogin van Blekinge|Prinses Adrienne Josephine Alice, Hertogin van Blekinge]], gebore op 9 Maart 2018 in Stockholm.<ref>{{Cite web|url=http://www.kungahuset.se/royalcourt/latestnews/latestnews/announcementfromhethemarshaloftherealm.5.74a76de4161fad9ce9984c.html|title=Announcement from HE The Marshal of the Realm - Sveriges Kungahus|website=kungahuset.se|access-date= 3 Augustus 2022|archive-date= 7 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007181904/https://www.kungahuset.se/royalcourt/latestnews/latestnews/announcementfromhethemarshaloftherealm.5.74a76de4161fad9ce9984c.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kungahuset.se/royalcourt/media/pressreleases/pressreleases/hrhprincessmadeleineandmrchristopheroneillhavehadadaughter.5.74a76de4161fad9ce99b40.html|title=HRH Princess Madeleine and Mr Christopher O'Neill have had a daughter - Sveriges Kungahus|website=kungahuset.se|access-date= 3 Augustus 2022|archive-date= 7 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007181905/https://www.kungahuset.se/royalcourt/media/pressreleases/pressreleases/hrhprincessmadeleineandmrchristopheroneillhavehadadaughter.5.74a76de4161fad9ce99b40.html|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Madeleine, Hertogin van Hälsingland en Gästrikland}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Swede (nasionaliteit)]] [[Kategorie:Sweedse koninklikes]] mmbtxtizcnk3t6iqgqx7h66jy7bm7zi 0 393703 2925431 2924355 2026-08-16T08:34:59Z Aliwal2012 39067 /* Biografie */ poleerwerk 2925431 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Samuel_Merrill_Woodbridge_1819-1905.jpg|regs|duimnael| Eerwaarde Samuel Merrill Woodbridge, laat 1860's]] Eerwaarde '''Samuel Merrill Woodbridge''', DD, LL. D. ([[5 April]] [[1819]] – [[23 Junie]] [[1905]]) was 'n Amerikaanse geestelike, [[Teologie|teoloog]], skrywer en universiteitsprofessor. Woodbridge was 'n gegradueerde van die New York Universiteit en die New Brunswick Theological Seminary en het sestien jaar lank as 'n geestelike in die Hervormde Kerk in Amerika gepreek. Nadat hy in [[New Brunswick, New Jersey]], gevestig het, het hy vir 44 jaar as professor in kerkgeskiedenis en kerkregering aan die New Brunswick Theological Seminary onderrig gegee, en vir sewe jaar as professor in "[[metafisika]] en filosofie van die menslike verstand" by Rutgers College (nou Rutgers, die Staatsuniversiteit van New Jersey) in New Brunswick. Woodbridge het later die New Brunswick-kweekskool gelei as Dekaan en President van die Fakulteit van 1883 tot 1901. Hy was die skrywer van drie boeke en verskeie gepubliseerde preke en toesprake wat verskeie aspekte van Christelike geloof, [[teologie]], kerkgeskiedenis en regering dek. == Biografie == [[Lêer:Second Reformed Church, New Brunswick, NJ.jpg|regs|duimnael|Woodbridge het die Tweede Hervormde Kerk in New Brunswick, New Jersey, vir vyf jaar van 1852 tot 1857 bedien.]] Samuel Merrill Woodbridge is op 5 April 1819 in Greenfield, [[Massachusetts]] gebore. Hy was die derde van ses kinders van ds. Sylvester Woodbridge, DD (1790–1863) en Elizabeth Gould (oorlede in 1851).<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref><ref name="WoodbridgeRecord">Mitchell, Donald Grant and Mitchell, Alfred. ''[https://books.google.com/books?id=9glgAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=Woodbridge+Record&hl=en&sa=X&ei=e_g5UuqEPNOv4AO0nYGwDQ&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=Woodbridge%20Record&f=false The Woodbridge Record: Being an Account of the Descendants of the Rev. John Woodbridge of Newbury, Massachusetts]''. (New Haven, Connecticut: Tuttle, Morehouse & Taylor, 1883).</ref> (p.140).  Volgens 'n genealogiese kaart wat in 1907 in ''Munsey's Magazine'' gepubliseer is, was Woodbridge in die elfde geslag van 'n familie van geestelikes wat terugdateer na die laat 15de eeu.<ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref><ref name="SonsClergymenMunseys"> Lowell, D.O.S. [https://books.google.com/books?id=A3lRAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=onepage&q=Merrill%20Woodbridge&f=false "The Sons of Clergymen"] in ''Munsey's Magazine'' 37(6) (September 1907), 704-706; citing Clark, Sereno Dickenson. ''The New England Ministry Sixty Years Ago: The Memoir of John Woodbridge, D.D.'' (Boston: Lee and Shepard, 1877).</ref> Die vroegste geestelike in hierdie voorvaderlike geslag, ds. John Woodbridge (gebore in 1493), was 'n volgeling van [[John Wycliffe]].<ref name="CorwinRCAmanual" /><ref name="SonsClergymenMunseys" /> Woodbridge het aan die Universiteit van New York studeer en 'n [[Baccalaureus Artium]]-graad in 1838 behaal.<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref> As 'n voorgraadse student was Woodbridge 'n lid van die universiteit se geheimsinnige, vol manlike Eucleian Society en is verkies tot Phi Beta Kappa.<ref name="NYU1906Catalogue" /> Hy is in 1841 met 'n [[Magister Artium]] van die New Brunswick Theological Seminary toegeken en is as [[Dominee|predikant]] aangestel deur die Hervormde Kerk se klassis van New York, 'n beheerliggaam wat toesig hou oor kerke in die streek.<ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref><ref name="NBTS40thAnnivWoodbridge">''[https://books.google.com/books?id=OZ0eBlu1Iz4C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Fortieth Anniversary of the Inauguration of the Rev. S. M. Woodbridge, D.D., LL.D., as Professor in the Theological Seminary of the Reformed (Dutch) Church in America at New Brunswick, 1857–1897]''. (New Brunswick, New Jersey: New Brunswick Theological Seminary Alumni Association, 1897) : bl.4.</ref> Op hierdie tydstip het sy ''[[alma mater]]'', die Universiteit van New York, sy baccalaureusgraad tot 'n [[Meestersgraad]] in die kunste opgegradeer.<ref name="NYU1906Catalogue" /> Na sy kweekskool het hy as [[Pastoor|leraar]] gedien by die Suidelike Hervormde Nederlandse Kerk in South Brooklyn (1841–49), by die Tweede Hervormde Kerk in Coxsackie, New York (1849–52), en by die Tweede Hervormde Kerk in New Brunswick, New Jersey (1852–57).<ref name="NYU1906Catalogue" /><ref name="NBTS40thAnnivWoodbridge" /> In Desember 1857 is Woodbridge in die fakulteit van twee skole in New Brunswick, New Jersey aangestel. Hy het 44 jaar as professor in kerklike geskiedenis en kerkregering gedien by New Brunswick Theological Seminary (van 1857 tot 1901) en vir sewe jaar as professor in "[[Metafisika]] en filosofie van die menslike verstand" by Rutgers College (van 1857 tot 1864).<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref><ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref><ref name="NBTS40thAnnivWoodbridge" /><ref name="RutgersColl1916Catalogue">Raven, John Howard (Rev.) (compiler). ''[https://books.google.com/books?id=nK1BAAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Catalogue of the Officers and Alumni of Rutgers College (originally Queen's College) in New Brunswick, N.J., 1766–1916]''. (Trenton, New Jersey: State Gazette Publishing Company, 1916).</ref> (pp.40, 397).  Beide skole was toe geaffilieer by die [[Protestantisme|Protestantse]] Nederduitse Gereformeerde geloof.<ref name="McCormickRutgers">McCormick, Richard P. ''Rutgers: a Bicentennial History''. (New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, 1966), passim.</ref> Hy is deur die Sinode aangestel in 'n vakature in beide professorate wat deur die dood van ds. John Ludlow, DD (1793–1857), op 8 September 1857.<ref name="DemarestNBTSCentennial1885">Demarest, David D. ''[https://books.google.com/books?id=nAcAAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Centennial of the Theological Seminary of the Reformed Church in America, formerly the Reformed Protestant Dutch Church, 1784–1884]''. (New Brunswick, New Jersey: Board of Publication of the Reformed Church in America, 1885).</ref> (p.128).  Tydens sy ampstermyn by die kweekskool het Woodbridge ook onderrig verskaf in die velde van pastorale, didaktiese en polemiese teologie —dikwels wanneer daar vakatures in die fakulteit was.<ref name="DemarestNBTSCentennial1885" /> [[Lêer:New_Brunswick_Theological_Seminary_Faculty_c1904.jpg|regs|duimnael|Emeritus professor Woodbridge (sittende, met wit baard en mantels) met die kweekskool se personeel, omstreeks 1904]] In 1883 het die Kerk se Algemene Sinode besluit dat die "oudste professor in diens in die Teologiese Kweekskool te New Brunswick as Dekaan van die Kweekskool aangewys word, en aan hom sal die dissipline van die Inrigting toevertrou word, volgens die regulasies waaroor ooreengekom kan word. deur die Fakulteit." <ref name="DemarestNBTSCentennial1885" />(p.134). Woodbridge het die kweekskool gelei as sy eerste Dekaan van die Kweekskool, en daarna as President van die Fakulteit tot sy aftrede in 1901. Beide posisies was voorgangers van die huidige kweekskoolpresident. Tydens sy loopbaan het Woodbridge eregrade van Union College (DD 1858) en van Rutgers College (AM, 1841; DD, 1857; LL. D. 1883) ontvang.<ref name="RutgersColl1916Catalogue2">Raven, John Howard (Rev.) (compiler). ''[https://books.google.com/books?id=nK1BAAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Catalogue of the Officers and Alumni of Rutgers College (originally Queen's College) in New Brunswick, N.J., 1766–1916]''. (Trenton, New Jersey: State Gazette Publishing Company, 1916): pp. 339, 346, 362.</ref> Hy het in 1901 as [[Emeritaat|emeritus-professor]] uit die onderwys getree, op die ouderdom van 82.<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref> == Huwelike == Woodbridge was tweekeer getroud. Sy eerste huwelik was met Caroline Bergen (sterf in 1861) in Februarie 1845; die egpaar het een dogter gehad, Caroline Woodbridge (gebore 1845). Op 20 Desember 1866 trou hy met sy tweede vrou, Anna Wittaker Dayton (1823–1920), met wie hy twee dogters gehad het, Anna Dayton Woodbridge (gebore 1869) en Mary Elizabeth Woodbridge (gebore 1872).<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref><ref name="WoodbridgeRecord"/> == Afsterwe == Woodbridge is op 23 Junie 1905 in New Brunswick, New Jersey, in die ouderdom van 86 oorlede.<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref> Hy is begrawe in 'n familiegraf in die Elmwood-begraafplaas, Noord-Brunswick, New Jersey.<ref>Staff. Brief news item in ''New Brunswick Daily Times'' (June 27, 1905), page 5, column 2.</ref> Die kerkhistorikus Charles Edward Corwin het opgeteken dat Woodbridge beskryf is as 'n sterk persoonlikheid wat "droë onderwerpe laat gloei van die lewe", en bygevoeg dat hy "baie vas in die geloof was, maar sy liefdevolle hart het hom vriendelik gemaak, selfs teenoor diegene wie se mening hy as gevaarlik beskou het."<ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref> == Werke == [[Lêer:NBTS_from_George_Street_New_Brunswick_NJ_1880_print.jpg|regs|duimnael|'n 1880-afdruk van die New Brunswick Theological Seminary-kampus, waar Woodbridge vir 44 jaar onderrig gegee het]] === Boeke === * 1872: ''Analise van sistematiese teologie'' (1ste uitgawe) * 1883: ''Analise van Sistematiese Teologie'' (2de Uitgawe) * 1895: ''Handleiding van Kerkgeskiedenis'' <ref>The seminary's [http://65.217.178.199/TLCScripts/interpac.dll?SearchForm?Directions=1&Config=pac&Branch=0 Gardner A. Sage Library catalogue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226005710/http://65.217.178.199/TLCScripts/interpac.dll?SearchForm%3FDirections=1&Config=pac&Branch=0|date=February 26, 2012}} lists "Jersey City, New Jersey: J.H. Pilson, 1895" as the publishing imprint, and its Library of Congress Catalogue number as "XT8 W85m" and "MC2 W85".</ref> * 1896: ''Opsomming van Kerkregering'' <ref>The seminary's [http://65.217.178.199/TLCScripts/interpac.dll?SearchForm?Directions=1&Config=pac&Branch=0 Gardner A. Sage Library catalogue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226005710/http://65.217.178.199/TLCScripts/interpac.dll?SearchForm%3FDirections=1&Config=pac&Branch=0|date=February 26, 2012}} does not list any publishing information available for this volume, but lists its Library of Congress Catalogue number as "OB1 W85"</ref> === Preke en diskoerse === Verskeie preke, toesprake en toesprake in die openbaar gehou deur ds. Woodbridge is in koerante en tydskrifte gedruk, as deel van 'n versameling adresse in boeke, en as afsonderlik gepubliseerde pamflette. Hierdie kleiner werke sluit in: <ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref> * 1853: "Beginsels van ons regering: 'n Dankseggingsdiskoers" * 1856: "Preek oor menslike regering", gedruk in die ''New Brunswick Fredonian'' * 1857: "Intreerede as professor in kerklike geskiedenis" * 1857: "On the Family", gedruk in ''The Christian Intelligencer'' <ref>Woodbridge, Samuel Merrill. "On the Family" in ''The Christian Intelligencer of the Reformed Dutch Church'' (December 24, 1857)</ref> * 1865: "Krag van die Bybel", gedruk in ''Die Nasionale Prediker en Dorpskansel'' <ref>Woodbridge, Samuel Merrill. "Power of the Bible" in ''The National Preacher and Village Pulpit''. (New York: W.H. Bidwell, 1865)</ref> * 1867: "Adres" gepubliseer in Richard Holloway Steele se ''Historiese Diskoers gelewer tydens die Viering van die Honderd-en-vyftigste herdenking van die Eerste Gereformeerde Nederlandse Kerk'' <ref>Steele, Richard Holloway. ''[https://books.google.com/books?id=eM_DzHFDiCYC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Historical Discourse delivered at the Celebration of the One Hundred and Fiftieth Anniversary of the First Reformed Dutch Church, New-Brunswick, N.J., October 1, 1867]''. (New York: John A. Gray & Green, Printers, 1867), 145–148.</ref> * 1869: "Toespraak" opgeneem in ''Verrigtinge by die Eeufeesherdenking van die Inwyding van die Noord-Hollandse Kerk, 25 Mei 1869'' <ref>"Address of Professor Woodbridge" in Collegiate Reformed Protestant Dutch Church of the City of New York. ''[http://catalog.hathitrust.org/Record/011564055 Proceedings at the centennial anniversary of the dedication of the North Dutch Church, May 25th, 1869: and also, at the laying of the corner-stone of the new church, on Fifth avenue, corner Forty-eighth street, on the same day]''. (New York : Aldine Press, 1869), 48–57.</ref> * 1871: "Diskoers oor welwillendheid gehou voor die Algemene Sinode te Albany", gedruk in ''Christian Intelligencer'' * 1875: ''Faith: It's True Position in the Life of Man: A Discourse, gepreek 22 November 1874, in die kapel van Rutgers College'' <ref>Woodbridge, Samuel Merrill. ''iarchive:cu31924031450947|Faith, its true position in the life of man: a discourse, preached November 22d, 1874, in the chapel of Rutgers College'' (New York: Board of Publications for the Reformed (Dutch) Church of America, 1875).</ref> * 1885: "Historical Theology: An Address", opgeneem in David Demarest se ''Centennial of the Theological Seminary of the Reformed Church in America, voorheen die Reformed Protestants Dutch Church, 1784–1884'': <ref name="DemarestNBTSCentennial1885">Demarest, David D. ''[https://books.google.com/books?id=nAcAAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Centennial of the Theological Seminary of the Reformed Church in America, formerly the Reformed Protestant Dutch Church, 1784–1884]''. (New Brunswick, New Jersey: Board of Publication of the Reformed Church in America, 1885).</ref> pp.21–44  * 1894: "Kenmerke van Dr. Campbell", opgeneem in ''<nowiki/>'n Gedenkteken van ds.'' ''William Henry Campbell, DD, LL.'' ''D., Wyle President van Rutgers College'' <ref>''[https://books.google.com/books?id=yaMaAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false A Memorial of Rev. William Henry Campbell, D.D., LL.D., Late President of Rutgers College]'' (New Brunswick, New Jersey: Rutgers College Board of Trustees, 1894), 33–34.</ref> * 1897: "Toespraak deur Professor Woodbridge", opgeneem in ''die veertigste herdenking van die inhuldiging van ds. SM Woodbridge, DD, LL.D., as professor in die Teologiese Seminarium van die Gereformeerde (Nederlandse) Kerk in Amerika in New Brunswick, 1857 –1897'': <ref name="NBTS40thAnnivWoodbridge" />pp.23–38  == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sterftes in 1905]] [[Kategorie:Geboortes in 1819]] [[Kategorie:Amerikaanse teoloë]] spp2og8p30v3jyj32ymkz9pmv0azeyd 0 393707 2925262 2916763 2026-08-15T14:42:04Z Oesjaar 7467 /* Afrika */ Verbeter 2925262 wikitext text/x-wiki [[Lêer:JaneGoodallOct10.jpg|duimnael|Jane Goodall]] '''Dame Jane Morris Goodall''' {{Post-nominale|DBE}} ( {{IPAc-en|ˈ|g|ʊ|d|ɔː|l}} ; gebore '''Valerie Jane Morris-Goodall''', [[3 April]] [[1934]] - [[1 Oktober]] [[2025]]),<ref name="JGBio">{{Cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jane-Goodall-9542363|title=Jane Goodall Biography|last=The Biography Channel|year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100810013437/http://www.biography.com/articles/Jane-Goodall-9542363|archive-date=10 August 2010|access-date=28 July 2010}}</ref> voorheen '''Barones Jane van Lawick-Goodall''', was 'n Engelse primatoloog en [[Antropologie|antropoloog]].<ref>Holloway, M. (1997) ''Profile: Jane Goodall – Gombe's Famous Primate'', Scientific American '''277'''(4), 42–44.</ref> Goodall, wat gesien word as die wêreld se voorste kenner van [[Sjimpansee|sjimpansees]], is veral bekend vir haar 60-jarige studie van sosiale en gesinsinteraksies van wilde sjimpansees sedert sy die eerste keer in 1960 na die Gombe Stream Nasionale Park in [[Tanzanië]] gegaan het, waar sy mensagtige gedrag onder sjimpansees gesien het, insluitend gewapende konflik.<ref name="NhRP Ready">{{Cite web|url=http://www.nonhumanrightsproject.org/2013/01/16/2013-is-here-and-we-are-ready/|title=2013 is here, and we are ready!|date=16 January 2013|website=NhRP Website|publisher=Nonhuman Rights Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014153808/http://www.nonhumanrightsproject.org/2013/01/16/2013-is-here-and-we-are-ready/|archive-date=14 October 2013|access-date=3 September 2013|quote=The following year, I created the Center for the Expansion of Fundamental Rights, Inc. (CEFR), which is now the Nonhuman Rights Project, Inc., with Jane Goodall as a board member.}}</ref> In April 2002 is sy aangewys as 'n VN-boodskapper van vrede. Goodall is 'n erelid van die World Future Council. == Vroeë jare == Valerie Jane Morris-Goodall is gebore in 1934 in [[Hampstead]], Londen,<ref>"Morris-Goodall, Valerie J" in Register of Births for Hampstead Registration District, volume 1a (1934), p. 748.</ref> as dogter van die sakeman Mortimer Herbert Morris-Goodall (1907–2001) en Margaret Myfanwe Joseph (1906–2000),<ref>''England & Wales, Civil Registration Death Index, 1916–2007''.</ref> 'n romanskrywer van Milford Haven, Pembrokeshire,<ref>''1911 England Census''</ref> wat onder die naam Vanne Morris-Goodall geskryf het.<ref>https://www.amazon.com/stores/Vanne-Morris-Goodall/author/B0028D7HQC?ref=ap_rdr&store_ref=ap_rdr&isDramIntegrated=true&shoppingPortalEnabled=true</ref> Die gesin het later na [[Bournemouth]] verhuis, en Goodall het Uplands School, 'n onafhanklike skool in die nabygeleë [[Poole]], bygewoon.<ref>https://www.livescience.com/44469-jane-goodall.html</ref> As kind het haar pa, as alternatief vir 'n teddiebeer, vir haar 'n opgestopte sjimpansee met die naam Jubilee gegee. Sy het gesê dat haar voorliefde vir dié teddiebeer haar vroeë liefde vir diere aangewakker het, en gesê: "My ma se vriende was verskrik oor die speelding, en het gedink dit sou my bang maak en my nagmerries gee." Vandag sit Jubilee steeds op Goodall se spieëlkas in Londen.<ref>Goodall, Jane; Phillip Berman (2000). ''Reason for Hope: A Spiritual Journey''. New York: Warner Books. p. 4. ISBN <bdi>978-0-446-67613-7</bdi>.</ref> == Afrika == Goodall was nog altyd aangetrokke tot diere en [[Afrika]], wat haar in 1957 na die plaas van 'n vriend in die [[Kenia]]-hooglande gebring het.<ref name="JanesStory">{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/janes-story|title=Early Days|year=2010|publisher=[[Jane Goodall Institute]]|access-date=28 July 2010}}</ref> Van daar af het sy werk as 'n sekretaresse gekry, en op advies van haar vriendin het sy Louis Leakey,<ref>{{Cite web|url=https://www.achievement.org/achiever/jane-goodall/#interview|title=Jane Goodall Biography and Interview|website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref>'n Keniaanse argeoloog en paleontoloog, gebel met geen ander idee in gedagte as om 'n afspraak te maak om diere te bespreek nie. Leakey, wat glo dat die studie van bestaande groot ape aanduidings van die gedrag van vroeë [[Hominidae|hominiede]] kan verskaf,<ref>{{Cite OV|url=http://www.ted.com/talks/jane_goodall_at_tedglobal_07.html|title=Jane Goodall helps humans and animals live together|date=June 2007|publisher=[[TED (conference)|TED]]|place=[[Arusha]], [[Tanzania]]|access-date=28 July 2010}}</ref> was op soek na 'n sjimpansee-navorser, hoewel hy die idee vir homself gehou het. In plaas daarvan het hy voorgestel dat Goodall vir hom as sekretaresse werk. Nadat hy goedkeuring van sy medenavorser en vrou, die Britse [[Paleoantropologie|paleoantropoloog]] [[Mary Leakey]], gekry het, het Louis Goodall na Olduvai Gorge in Tanganyika (hedendaagse [[Tanzanië]]) gestuur waar hy sy planne uiteengesit het.  In 1958 het Leakey Goodall na Londen gestuur om primaatgedrag met Osman Hill en primaatanatomie met John Napier te bestudeer.<ref name="Morell1995">https://archive.org/details/ancestralpassion00more/page/242/mode/2up</ref> Leakey het fondse ingesamel, en op 14 Julie 1960 het Goodall na Gombe Stream Nasionale Park gegaan en die eerste geword van wat The Trimates genoem sou word.<ref name="GoodallPeterson2002">https://books.google.co.za/books?id=Kdr0TP7ou0wC&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> Sy is vergesel van haar ma, wie se teenwoordigheid nodig was om aan die vereistes van David Anstey, hoofbewaarder, te voldoen, wat besorg was oor hul veiligheid.<ref name="JanesStory"/> Goodall gee erkenning aan haar ma dat sy haar aangemoedig het om 'n loopbaan in primatologie te volg, 'n destydse manlik-gedomineerde veld. Goodall het verklaar dat vroue nie in die veld aanvaar is toe sy haar navorsing in die laat 1950's begin het nie.<ref name=":0">Morgen, B.(Director).(2017). ''Jane'' [Motion Picture]. United States: National Geographic Studios</ref> Vandag bestaan die studieveld van primatologie feitlik eweredig uit mans en vroue, deels te danke aan die baanbrekerskap van Goodall en haar aanmoediging van jong vroue om by die veld aan te sluit.<ref name=":1">''CBC/Radio Canada'', [https://www.cbc.ca/natureofthings/features/louis-leakey-selected-three-women-to-study-the-great-apes-they-inspire-youn ''She Walks with Apes''], accessed 16 January 2022</ref> Leakey het finansiering gereël, en in 1962 het hy Goodall, wat geen graad gehad het nie, na die [[Universiteit van Cambridge]] gestuur. Sy het na Newnham College, Cambridge gegaan, wat verklaar dat sy haar [[Baccalaureus Artium]] in [[Natuurwetenskap|natuurwetenskappe]] teen 1964 ontvang het, wat was toe sy na die nuwe Darwin College, Cambridge gegaan het vir 'n Doktorsgraad in Filosofie in [[Etologie]].<ref>{{Cite web|url=https://newn.cam.ac.uk/about/people/honorary-fellows|title=Newnham College Honorary Fellows – Jane Goodall (2019)|publisher=[[Newnham College, Cambridge]]|quote=Dame Jane Goodall DBE (BA Newnham College 1961, Natural Sciences; PhD Darwin College 1964).}}</ref><ref>https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/251039</ref><ref name="JanesStory"/><ref name="CV" /> Sy was slegs die agtste persoon wat toegelaat is om daar vir 'n PhD te studeer sonder dat sy vooraf 'n baccalaureusgraad verwerf het.<ref>https://www.biography.com/scientists/jane-goodall-chimpanzees-college-degree</ref> Haar tesis is in 1966 voltooi onder toesig van Robert Hinde oor die ''gedrag van vrylewende sjimpansees'', wat haar eerste vyf jaar van studie by die Gombe-reservaat uiteensit.<ref name="CV">{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org.hk/downloads/Curriculum%20Vitae.pdf|title=Curriculum Vitae, Jane Goodall, PhD, DBE|publisher=Jane Goodall Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426005905/http://www.janegoodall.org.hk/downloads/Curriculum%20Vitae.pdf|archive-date=26 April 2012|access-date=28 July 2010}}</ref> Op 19 Junie 2006 het die Ope Universiteit van Tanzanië 'n eredoktorsgraad in die wetenskap aan haar toegeken. == Werk == === Navorsing by Gombe Stream Nasionale Park === [[Lêer:Jane_Goodall,_The_Green_Interview.webm|regs|duimnael|Goodall in gesprek met Silver Donald Cameron, rakende haar werk]] Goodall is veral bekend vir haar studie van [[Sjimpansee|sjimpansees]] se sosiale en gesinslewe. Sy het in 1960 die Kasakela-sjimpansee-gemeenskap in Gombe Stream Nasionale Park, [[Tanzanië]], begin bestudeer.<ref name="timeline">{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/study-corner-gombe-timeline|title=Study Corner – Gombe Timeline|year=2010|publisher=Jane Goodall Institute|access-date=28 July 2010}}</ref><ref name="PBS" /> Sy het gevind dat "dit nie net mense is wat persoonlikhede, wat in staat is tot rasionele denke [en] emosies soos vreugde en hartseer, het nie."<ref name="PBS"/> Sy het ook gedrag waargeneem soos drukkies, soene, klop op die skouer, en selfs kielie, wat ons as "menslike" optrede beskou. Goodall dring daarop aan dat hierdie gebare bewyse is van "die hegte, ondersteunende, liefdevolle bande wat tussen familielede en ander individue binne 'n gemeenskap ontwikkel, wat oor 'n lewensduur van meer as 50 jaar kan voortduur."<ref name="PBS" /> Hierdie bevindinge dui daarop dat daar ooreenkomste tussen mense en sjimpansees bestaan in terme van meer as gene alleen. Dit kan gesien word in emosie, intelligensie, en familiele en sosiale verhoudings.  Goodall se navorsing by Gombe Stream is veral bekend aan die wetenskaplike gemeenskap vir die uitdaging van twee langdurige oortuigings van die dag: dat net mense gereedskap kon bou en gebruik, en dat sjimpansees vegetariërs was.<ref name="PBS"/> Terwyl sy een sjimpansee waargeneem het wat by 'n termiethoop gevreet het, het sy toegekyk hoe hy herhaaldelik grashalms in termietgate plaas en dit dan uit die gat verwyder wat met vasklewende termiete bedek is, en dus effektief "hengel" vir termiete.<ref name="Chimp">Goodall, Jane. ''Reason for Hope: A Spiritual Journey''. New York: Warner Books, 1999.</ref> Die sjimpansees sou ook takkies van bome afhaal en die blare afstroop om die takkie meer effektief te maak, 'n vorm van objekmodifikasie wat die rudimentêre begin van gereedskapmaak is.<ref name="Chimp" /> Mense het hulle lankal onderskei van die res van die diereryk as "Man the Toolmaker". In reaksie op Goodall se revolusionêre bevindinge het Louis Leakey geskryf: "Ons moet nou die mens herdefinieer, gereedskap herdefinieer of sjimpansees as mens aanvaar!"<ref name="Chimp" /><ref>{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/study-corner-tool-use|title=Tool Use|website=www.janegoodall.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108153023/http://www.janegoodall.org/study-corner-tool-use|archive-date=8 January 2014|access-date=21 September 2009}}</ref><ref name="Goodall">The Jane Goodall Institute: [http://www.janegoodall.org/chimp_central/default.asp "Chimpanzee Central"], 2008.</ref> In teenstelling met die vreedsame en liefdevolle gedrag wat sy waargeneem het, het Goodall ook 'n aggressiewe kant van sjimpansee-geaardheid by Gombe Stream gevind. Sy het ontdek dat sjimpansees stelselmatig kleiner primate soos colobus- ape sal jag en dan eet.<ref name="PBS">{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/jane-goodalls-wild-chimpanzees/introduction/1908/|title=Jane Goodall's Wild Chimpanzees|year=1996|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|access-date=28 July 2010}}</ref> Goodall het gekyk hoe 'n jaggroep 'n kolobus-aap hoog in 'n boom isoleer en alle moontlike uitgange blokkeer; toe het een sjimpansee opgeklim en die colobus gevang en doodgemaak.<ref name="Goodall"/> Die ander het toe elk dele van die karkas geneem en met ander lede van die troep gedeel in reaksie op bedelgedrag.<ref name="Goodall" /> Die sjimpansees by Gombe maak elke jaar soveel as een derde van die kolobusbevolking in die park dood en eet.<ref name="PBS" /> Dit alleen was 'n belangrike wetenskaplike vonds wat vorige opvattings van sjimpansees se dieet en gedrag uitgedaag het.<ref>{{Cite web|url=http://www.chimpanzoo.org/enrichment/Foraging-chimpanzees.pdf|title=What chimpanzees do?|last=Tresz|first=Hilda|website=www.chimpanzoo.org|access-date=19 September 2022|archive-date=15 Augustus 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815151904/http://www.chimpanzoo.org/enrichment/Foraging-chimpanzees.pdf|url-status=dead}}</ref> Goodall het ook die onderlinge neiging tot aggressie en geweld binne sjimpansee-troepe waargeneem. Goodall het waargeneem dat dominante wyfies doelbewus die kleintjies van ander wyfies in die troep doodmaak om hul oorheersing te behou,<ref name="PBS"/> wat soms so ver as [[kannibalisme]] gegaan het.<ref name="Chimp">Goodall, Jane. ''Reason for Hope: A Spiritual Journey''. New York: Warner Books, 1999.</ref> Sy sê van hierdie openbaring, "Gedurende die eerste tien jaar van die studie het ek geglo dat die Gombe-sjimpansees, vir die grootste deel, eerder mooier as mense was. […] Toe het ons skielik gevind dat sjimpansees wreed kan wees - dat hulle, soos ons, 'n donkerder kant aan hul natuur het."<ref name="Chimp" /> Sy het die 1974–1978 Gombe-sjimpansee-oorlog beskryf in haar 1990-memoir, ''Through a Window: My Thirty Years with the Chimpanzees of Gombe''. Haar bevindinge het 'n omwenteling in hedendaagse kennis van sjimpansee-gedrag veroorsaak en was verdere bewyse van die sosiale ooreenkomste tussen mense en sjimpansees, al is dit op 'n baie donkerder wyse.  Goodall het haarself ook van die tradisionele konvensies van die tyd onderskei deur die diere in haar studies van primate te noem in plaas daarvan om aan elkeen 'n nommer toe te ken. Nommering was destyds 'n byna universele praktyk en is gedink om belangrik te wees in die verwydering van jouself van die potensiaal vir emosionele gehegtheid aan die vak wat bestudeer word. Sy het haarself van ander navorsers onderskei, en dit het daartoe gelei dat sy 'n hegte band met die sjimpansees ontwikkel het en tot vandag toe die enigste mens geword het wat ooit in die sjimpansee-gemeenskap aanvaar is. Sy was vir 'n tydperk van 22 maande die laagste lid van 'n troep. Onder diegene wat Goodall tydens haar jare in Gombe genoem het, was:<ref>See [[Kasakela chimpanzee community]] for a more complete list and details.</ref> * David Greybeard, 'n gryskin mannetjie wat eers vir Goodall opgewarm het;<ref name="Gombe">[http://www.janegoodall.org/chimp_central/chimpanzees/gombe/default.asp Gombe National Park], Chimpanzee Central, Janegoodall.org</ref> * Goliat, 'n vriend van David Greybeard, oorspronklik die alfa-mannetjie wat na sy dapper geaardheid vernoem is; * Mike, wat deur sy listigheid en improvisasie vir Goliat as die alfa-mannetjie verplaas het; * Humphrey, 'n groot, sterk, boelie mannetjie; * Gigi, 'n groot, steriele wyfie wat dit verheug het om die "tannie" van enige jong sjimpansees of mense te wees; * Mnr. McGregor, 'n strydlustige ouer man; * Flo, 'n moederlike, hooggeplaaste wyfie met 'n bolneus en verslete ore, en haar kinders; Figan, Faben, Freud, Fifi en Flint;<ref>[https://web.archive.org/web/20090129072309/http://janegoodall.org/chimp_central/chimpanzees/f_family/flo.asp Flo (approx. 1929–1972)], Chimpanzee Central, Janegoodall.org</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090126044252/http://janegoodall.org/chimp_central/chimpanzees/f_family/fifi.asp Fifi (1958–2004)], Chimpanzee Central, Janegoodall.org</ref> * Frodo, Fifi se tweede oudste kind, 'n aggressiewe man wat Jane gereeld sou aanval en haar uiteindelik gedwing het om die troep te verlaat toe hy alfa-mannetjie geword het.<ref name="killer">{{Cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0304/feature4/online_extra2.html|title=Frodo, the Alpha Male|last=Fallow, A.|year=2003|publisher=[[National Geographic Society]]|access-date=4 March 2009|archive-date=28 Desember 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071228130117/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0304/feature4/online_extra2.html|url-status=dead}}</ref> === Jane Goodall Instituut === [[Lêer:Jane_Goodall_at_RS_Hungary.JPG|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Jane_Goodall_at_RS_Hungary.JPG/220px-Jane_Goodall_at_RS_Hungary.JPG|regs|duimnael| Goodall in 2009 met Hungarian Roots & Shoots-groeplede]] In 1977 het Goodall die Jane Goodall Institute (JGI) gestig, wat die Gombe- navorsing ondersteun, en sy is 'n wêreldleier in die poging om sjimpansees en hul habitatte te beskerm. Met negentien kantore regoor die wêreld word die JGI wyd erken vir gemeenskapsgesentreerde bewarings- en ontwikkelingsprogramme in Afrika. Sy wêreldwye jeugprogram, Roots & Shoots, het in 1991 begin toe 'n groep van 16 plaaslike tieners met Goodall op haar agterstoep in Dar es Salaam, Tanzanië, ontmoet het. Hulle was gretig om 'n reeks probleme te bespreek waarvan hulle uit eerstehandse ondervinding geweet het wat hulle tot diepe kommer gestem het. Die organisasie het nou meer as 10 000 groepe in meer as 100 lande.<ref>{{Cite web|url=http://www.rootsandshoots.org/aboutus/history|title=Our History|website=Roots & Shoots|publisher=The Jane Goodall Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720235233/http://www.rootsandshoots.org/aboutus/history|archive-date=20 July 2011|access-date=14 July 2010}}</ref> In 1992 het Goodall die Tchimpounga-sjimpansee-rehabilitasiesentrum in die [[Republiek die Kongo|Republiek van die Kongo]] gestig om te sorg vir sjimpansees wat wees gelaat is weens die gebruike van bosvleishandel. Die rehabilitasiesentrum huisves meer as 'n honderd sjimpansees op sy drie eilande.<ref>Westoll, Andrew. [https://www.theglobeandmail.com/news/world/in-an-african-sanctuary-help-and-hope-for-orphaned-chimps/article4200620/ "In an African sanctuary, help and hope for orphaned chimps"] ''The Globe And Mail''</ref> In 1994 het Goodall die Lake Tanganyika Catchment Reforestation and Education (TACARE of "Take Care") loodsprojek gestig om sjimpansees se habitat teen ontbossing te beskerm deur heuwels rondom Gombe te herbebos, terwyl buurgemeenskappe terselfdertyd opgevoed is oor volhoubaarheid en landbou-opleiding. Die TACARE-projek ondersteun ook jong meisies deur hulle toegang te bied tot reproduktiewe gesondheidsopvoeding en deur beurse om hul kollege-opleiding te finansier.<ref>{{Cite web|url=https://www.gpsworld.com/esri-jane-goodall-institute-partner-to-protect-ecosystems/|title=Esri, Jane Goodall Institute partner to protect ecosystems|last=Barwacz|first=Allison|date=10 July 2019}}</ref> [[Lêer:Jane_Goodall_and_Lou_Perrotti_2009_by_DS.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Jane_Goodall_and_Lou_Perrotti_2009_by_DS.jpg/220px-Jane_Goodall_and_Lou_Perrotti_2009_by_DS.jpg|duimnael| Goodall in 2009 saam met Lou Perrotti, wat bygedra het tot haar boek ''Hope for Animals and Their World'']] As gevolg van 'n oorvloed van handgeskrewe notas, foto's en data wat in die middel van die 1990's by Jane se huis in Dar es Salaam opgehoop het, is die Jane Goodall Institute se Sentrum vir Primate Studies by die Universiteit van Minnesota geskep om hierdie data te huisves en te organiseer. Tans is al die oorspronklike Jane Goodall-argiewe daar en is dit gedigitaliseer, ontleed en in 'n aanlyn databasis geplaas.<ref>{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/chimpanzees-gsrc|title=JGICPS|publisher=The Jane Goodall Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210215503/http://www.janegoodall.org/chimpanzees-gsrc|archive-date=10 February 2011|access-date=3 February 2011}}</ref> Op 17 Maart 2011 het Karl Bates, woordvoerder van die [[Duke Universiteit|Duke-universiteit]], aangekondig dat die argiewe na Duke sal verskuif, met Anne E. Pusey, Duke se voorsitter van evolusionêre antropologie, wat toesig hou oor die versameling. Pusey, wat die argiewe in Minnesota bestuur het en saam met Goodall in Tanzanië gewerk het, het vir 'n jaar by Duke universiteit gewerk.<ref>{{Cite web |url=http://www2.journalnow.com/news/2011/mar/18/wsmet03-goodall-papers-headed-to-duke-ar-872387/ |title=argiefkopie |access-date=26 Januarie 2013 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402075404/http://www2.journalnow.com/news/2011/mar/18/wsmet03-goodall-papers-headed-to-duke-ar-872387/ |url-status=dead }}</ref> In 2018 en 2020 het Goodall 'n vennootskap met vriend en uitvoerende hoof Michael Cammarata aangegaan oor twee natuurlike produklyne van Schmidt's Naturals en Neptune Wellness Solutions. Vyf persent van elke verkoopstransaksie het die Jane Goodall Institute bevoordeel.<ref>{{Cite web|url=https://drugstorenews.com/beauty/schmidts-naturals-jane-goodall-institute-partner-deodorants|title=Schmidt's Naturals, Jane Goodall Institute partner on deodorants|website=Drug Store News|language=en|access-date=2021-07-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://okmagazine.com/news/neptune-wellness-solutions-announces-launch-jane-goodall-product/|title='Wonders of Africa': Dr. Jane Goodall Launches Essential Oil Kit—All Sourced From Africa|date=18 September 2020|website=OK Magazine|language=en-US|access-date=2021-07-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.beautypackaging.com/contents/view_breaking-news/2020-04-21/jane-goodall-co-develops-natural-product-line-with-neptune-wellness-iff/|title=Jane Goodall Co-Develops Natural Product Line With Neptune Wellness & IFF|website=Beauty Packaging|access-date=2021-07-27}}</ref> Vanaf 2004 wy Goodall feitlik al haar tyd aan aktivisme namens sjimpansees en die omgewing, en reis byna 300 dae per jaar.<ref>https://www.theguardian.com/world/2004/oct/10/academicexperts.environment</ref> Goodall is ook op die adviesraad vir die wêreld se grootste sjimpansee-reservaat buite Afrika, Save the Chimps in Fort Pierce, Florida.<ref>{{Cite web|url=https://savethechimps.org/staff_categorys/advisory-council|title=Staff Category: Advisory Council|last=chimpadmi|website=Save the Chimps|language=en-US|access-date=2021-10-17}}</ref> === Aktivisme === [[Lêer:Jane_Goodall_and_Allyson_Reed.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Jane_Goodall_and_Allyson_Reed.jpg/220px-Jane_Goodall_and_Allyson_Reed.jpg|regs|duimnael| Goodall met Allyson Reed van Skulls Unlimited International, by die Vereniging van Dieretuine en Akwariums se jaarlikse konferensie in September 2009.]] Goodall gee erkenning aan die 1986 [https://peerj.com/collections/33-chimpanzees-in-context ''Understanding Chimpanzees'' -konferensie], aangebied deur die Chicago Academy of Sciences, vir die verskuiwing van haar fokus van waarneming van sjimpansees na 'n breër en meer intense besorgdheid oor dier-mens-bewaring. Sy is die voormalige president van Advocates for Animals,<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2011241/Is-Jane-Goodall-about-to-lose-her-post.html|title=Is Jane Goodall about to lose her post?|last=Walker|first=Tim|website=The Telegraph|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2011241/Is-Jane-Goodall-about-to-lose-her-post.html|archive-date=11 January 2022|access-date=3 May 2020}}</ref> 'n organisasie gebaseer in [[Edinburg|Edinburgh]], [[Skotland]], wat hom beywer teen die gebruik van diere in mediese navorsing, dieretuine, boerdery en sport. <ref>{{Cite web|url=https://www.onekind.scot/campaigns/|title=OneKind.Scot campaigns|website=OneKind|access-date=3 May 2020}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Goodall is 'n [[Vegetarisme|vegetariër]] en bepleit die dieet om etiese, omgewings- en gesondheidsredes. In ''The Inner World of Farm Animals'' (2009) skryf Goodall dat plaasdiere “baie meer bewus en intelligent is as wat ons ooit gedink het en, ten spyte daarvan dat hulle as huisslawe geteel is, is hulle individuele wesens in hul eie reg. As sodanig verdien hulle ons respek. En ons hulp. Wie sal vir hulle pleit as ons swyg?”<ref>Hatkoff, Amy. 2009. ''The Inner World of Farm Animals'', p. 13.</ref> Goodall het ook gesê: "Duisende mense wat sê hulle 'hou' van diere, sit een of twee keer per dag om die vleis van wesens te geniet wat so met min respek en vriendelikheid behandel is net om meer vleis te maak." In 2021 het Goodall 'n [[Veganisme|vegan]] geword en 'n kookboek getiteld ''Eat Meat Less'' geskryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.aarp.org/health/healthy-living/info-2021/jane-goodall-meatless-recipes.html|title=Jane Goodall Shares Recipes, and a Mission|last=Gwinn|first=Alison|date=16 March 2021|website=[[AARP]]]|access-date=17 June 2022|quote=A longtime vegetarian and now vegan, Goodall}}</ref> Goodall is 'n uitgesproke omgewingsvoorstander en praat oor die [[uitwerking van klimaatsverandering]] op bedreigde spesies soos sjimpansees. Goodall het met [[Nasa|NASA]] saamgewerk om satellietbeelde uit die Landsat-reeks te gebruik om die uitwerking van ontbossing op sjimpansees en plaaslike gemeenskappe in Wes-Afrika reg te stel deur aan die dorpenaars inligting te bied oor hoe om menslike aktiwiteite te verminder en hul omgewing te bewaar.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/satellite-data-changed-chimpanzee-conservation-efforts|title=How Satellite Data Changed Chimpanzee Conservation Efforts|last=Hille|first=Karl|date=2017-01-24|website=NASA|access-date=2020-03-29}}</ref> In 2000, om die veilige en etiese behandeling van diere tydens etologiese studies te verseker, het Goodall saam met professor Mark Bekoff die organisasie Etoloë vir die Etiese Behandeling van Diere gestig. In April 2008 het Goodall 'n lesing met die titel "Reason for Hope" by die Universiteit van San Diego se Joan B. Kroc Institute for Peace & Justice Distinguished Lesingreeks gegee.<ref>https://digital.sandiego.edu/lecture_series/16/</ref><ref>{{Cite web|url=http://swanmeadschool.co.uk/wp-content/uploads/2020/05/Jane-Goodall.pdf|title=Jane Goodall|website=swanmeadschool.co.uk|access-date=19 September 2022|archive-date= 1 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801231440/http://swanmeadschool.co.uk/wp-content/uploads/2020/05/Jane-Goodall.pdf|url-status=dead}}</ref> In 2008 het Goodall geëis dat die [[Europese Unie]] die gebruik van mediese navorsing op diere beëindig en meer befondsing vir alternatiewe metodes van mediese navorsing verseker.<ref>"Dr Jane Goodall appeals to EU to impose ban on animal testing". (2008, May 28). Associated Press.</ref> In Mei 2008 het Goodall Edinburgh-dieretuin se nuwe primaat-omhulsel omstrede beskryf as 'n "wonderlike fasiliteit" waar ape "waarskynlik beter daaraan toe is [as dié] wat in die natuur woon in 'n gebied soos Budongo, waar een uit elke ses in 'n draad vasgevang word. strik, en lande soos die [[Republiek die Kongo|Kongo]], waar sjimpansees, ape en gorillas kommersieel geskiet word vir kos.”<ref name="Times">Mike Wade, [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article3972868.ece "Zoos are best hope, says Jane Goodall".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906120137/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article3972868.ece |date= 6 September 2008 }} ''The Times'', 20 May 2008. Retrieved 18 July 2008.</ref> Dit was in stryd met Advocates for Animals se standpunt oor diere in gevangenskap.<ref name="Telegraph">Tim Walker, [https://web.archive.org/web/20080526005435/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2011241/Is-Jane-Goodall-about-to-lose-her-post.html Is Jane Goodall about to lose her post?], ''The Daily Telegraph'', 23 May 2008. Retrieved 18 July 2008. "She's entitled to her opinion, but our position isn't going to change. We oppose the keeping of animals in captivity for entertainment."</ref> In Junie 2008 het Goodall bevestig dat sy die presidentskap van die organisasie wat sy sedert 1998 beklee het bedank, met verwysing na haar besige skedule en verduidelik: "Ek het net nie tyd vir hulle nie."<ref name="Science">Yudhijit Bhattacharjee, [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/320/5881/1269a "Defending captivity".] ''Science'', Vol. 320. no. 5881, p. 1269, 6 June 2008. Retrieved 18 July 2008.</ref> Goodall is 'n beskermheer van liefdadigheidsorganisasie Population Matters<ref>{{Cite web|url=http://www.populationmatters.org/about/people/patrons/|title=Population Matters Patrons|website=www.populationmatters.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625195121/http://populationmatters.org/about/people/patrons/|archive-date=25 June 2014}}</ref> en is tans 'n ambassadeur vir Disneynature.<ref>{{Cite web|url=http://www.wdsmediafile.com/media/bears/writen-material/bears534831541c35e.pdf|title=Bears: Production Notes|website=The Walt Disney Company|publisher=The Walt Disney Studios|page=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711031706/http://www.wdsmediafile.com/media/bears/writen-material/bears534831541c35e.pdf|archive-date=11 July 2017|access-date=6 June 2014}}</ref> In 2010 het Goodall, deur middel van JGI, 'n koalisie gevorm met 'n aantal organisasies soos die Wildlife Conservation Society (WCS) en die Humane Society of the United States (HSUS) en petisie om alle sjimpansees te lys, insluitend dié wat gevange is, soos [[Bedreigde spesie|bedreig]].<ref>{{Cite web|url=https://www.humanesociety.org/sites/default/files/docs/petition-fws-endangered-chimpanzees.pdf|title=Petition|website=Humane Society|access-date=19 September 2022|archive-date=24 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924101841/https://www.humanesociety.org/sites/default/files/docs/petition-fws-endangered-chimpanzees.pdf|url-status=dead}}</ref> In 2015 het die US Fish and Wildlife Service (FWS) aangekondig dat hulle hierdie reël sal aanvaar en dat alle sjimpansees as bedreig geklassifiseer sal word.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/06/13/science/chimpanzees-endangered-fish-and-wildlife-service.html|title=U.S. Will Call All Chimps 'Endangered'|last=St. Fleur|first=Nicholas|date=June 12, 2015|website=The New York Times}}</ref> In 2011 het Goodall 'n beskermheer geword van die Australiese dierebeskermingsgroep Voiceless, die dierebeskermingsinstituut. “Ek is al dekades lank bekommerd oor fabrieksboerdery, deels weens die geweldige skade wat die omgewing aangerig word, maar ook weens die skokkende voortdurende wreedheid wat op miljoene lewende wesens voortgesit word.”<ref>{{Cite web|url=https://www.voiceless.org.au/who-we-are/jane-goodall|title=Voiceless, the animal protection institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032918/https://www.voiceless.org.au/who-we-are/jane-goodall|archive-date=1 December 2017|access-date=4 December 2013}}</ref> In 2012 het Goodall die rol van uitdager vir die Engage in Conservation Challenge saam met die [[Die DO Skool|DO Skool]], voorheen bekend as die D&F Akademie, aanvaar.<ref>{{Cite web|url=http://www.janegoodall.de/internationales-kooperationsprojekt-engage-in-conservation/|title=Internationales Kooperationsprojekt 'Engage in Conservation'|archive-url=https://web.archive.org/web/20140312211937/http://www.janegoodall.de/internationales-kooperationsprojekt-engage-in-conservation/|archive-date=12 March 2014|access-date=12 March 2014}}</ref> Sy het saam met 'n groep aspirant-maatskaplike entrepreneurs gewerk om 'n werkswinkel te skep om jongmense by die bewaring van biodiversiteit te betrek, en om 'n vermeende wêreldwye gebrek aan bewustheid van die kwessie aan te pak.<ref>{{Cite web|url=http://thedoschool.org/challenges/engage-in-conservation-challenge/|title=Conservation Challenge|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815055724/http://thedoschool.org/challenges/engage-in-conservation-challenge/|archive-date=15 August 2013|access-date=12 March 2014}}</ref> In 2014 het Goodall aan [[Air France|Air France-]] bestuurders geskryf en die lugredery se voortgesette vervoer van ape na laboratoriums gekritiseer. Goodall het die praktyk "wreed" en "traumaties" vir die betrokke ape genoem. Dieselfde jaar het Goodall ook aan die National Institutes of Health (NIH) geskryf om die ontberingseksperimente van moeders op baba-apies in NIH-laboratoriums te kritiseer.<ref>https://www.theguardian.com/science/2014/may/20/jane-goodall-peter-gabriel-air-france-stop-monkeys-transport</ref><ref>https://www.npr.org/sections/13.7/2014/09/11/347656361/still-now-should-lab-monkeys-be-deprived-of-their-mothers</ref> Voor die [[Britse algemene verkiesing van 2015|2015 Britse algemene verkiesing]] was sy een van verskeie bekendes wat die parlementêre kandidatuur van die Groen Party se Caroline Lucas onderskryf het.<ref>https://www.theguardian.com/politics/2015/apr/24/celebrities-sign-statement-support-caroline-lucas-not-green-party</ref> Goodall is 'n kritikus van jakkalsjag en was onder meer as 20 hoëprofielmense wat in 2015 'n brief aan parlementslede onderteken het teen die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|konserwatiewe]] premier, [[David Cameron]], se plan om die Jagwet 2004 te wysig.<ref>https://web.archive.org/web/20150715203740/http://news.stv.tv/scotland-decides/news/1324609-snp-to-vote-against-tories-on-fox-hunting-ban-in-england-and-wales/</ref> Gedurende Augustus 2019 is Goodall vereer vir haar bydraes tot die wetenskap met 'n bronsbeeldhouwerk in die middestad van Manhattan saam met nege ander vroue, deel van die " [https://statuesforequality.com/ Standbeelde vir Gelykheid] " -projek.<ref>{{Cite web|url=https://www.6sqft.com/10-bronze-sculptures-of-powerful-women-are-on-view-outside-a-midtown-office-building|title=10 bronze sculptures of powerful women are on view outside a Midtown office building|website=6sqft|language=en-US|access-date=2020-03-06}}</ref> In 2020, met die voortsetting van haar organisasie se werk op die omgewing, het Goodall belowe om 5 miljoen bome te plant, deel van die 1 biljoen boom-inisiatief wat deur die [[Wêreld- Ekonomiese Forum|Wêreld Ekonomiese Forum]] gestig is.<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2020/01/jane-goodall-name-a-tree-deforestation-davos/|title=To save the planet's trees, we should treat them like people|website=World Economic Forum|language=en|access-date=2020-03-26}}</ref> In Februarie 2021 het Jane Goodall en meer as 140 ander wetenskaplikes 'n beroep op die EU-kommissie gedoen om die praktyk van hokke van plaasdiere af te skaf.<ref>[https://www.ciwf.eu/news/2021/02/legendary-jane-goodall-140plus-scientists-call-on-eu-to-end-cages-in-farming ''Legendary Jane Goodall & 140+ scientists call on EU to end cages in farming''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204113019/https://www.ciwf.eu/news/2021/02/legendary-jane-goodall-140plus-scientists-call-on-eu-to-end-cages-in-farming |date= 4 Desember 2022 }} from 23. February 2021 in Ciwf.eu.</ref> == Persoonlike lewe == Goodall het twee keer getrou. Op 28 Maart 1964 trou sy met 'n [[Nederlandse adel|Nederlandse edelman]], natuurlewefotograaf Baron Hugo van Lawick, by Chelsea Old Church, Londen, en het tydens hul huwelik bekend geword as Barones Jane van Lawick-Goodall.<ref>{{Cite web|url=https://www.geekycamel.com/interesting-facts-jane-goodall/|title=Interesting facts about Jane Goodall|last=Simone|first=Morgan|date=2019-12-10|website=Geeky Camel|language=en|access-date=2020-07-18|archive-date=2020-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719034645/https://www.geekycamel.com/interesting-facts-jane-goodall/|url-status=dead}}</ref> Die egpaar het 'n seun gehad, Hugo Eric Louis (gebore 1967); hulle is in 1974 geskei. Die volgende jaar trou sy met Derek Bryceson, 'n lid van [[Tanzanië]] se parlement en die direkteur van daardie land se [[Nasionale park|nasionale parke]]. Hy is in Oktober 1980 aan [[kanker]] oorlede. Weens sy posisie in die Tanzaniese regering as hoof van die land se nasionale parkstelsel, kan Bryceson Goodall se navorsingsprojek beskerm en 'n verbod op toerisme by Gombe instel.<ref name="GreatApes">https://archive.org/details/walkingwithgreat00mont/page/125/mode/2up</ref> Goodall het verklaar dat honde haar gunstelingdier is.<ref>https://www.theglobeandmail.com/technology/science/jane-goodall-my-favourite-animal-is-a-dog/article575777/</ref> Goodall ly aan prosopagnosia, wat dit vir haar moeilik maak om bekende gesigte te herken.<ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2013/05/23/health/gallery/notable-prosopagnosia/index.html|title=Photos: The faces of those who don't recognize faces|date=May 23, 2013|publisher=[[CNN]]}}</ref> == Godsdiens en spiritualiteit == Goodall het grootgeword in 'n Christelike gemeentelike familie. As 'n jong vrou het sy nagklasse in Teosofie geneem. Haar familie was af en toe kerkgangers, maar Goodall het meer gereeld begin bywoon as 'n tiener toe die kerk 'n nuwe predikant, Trevor Davies, aangestel het. “Hy was hoogs intelligent en sy preke was kragtig en prikkelend... Ek kon ure lank na sy stem geluister het... Ek het mal verlief geraak op hom... Skielik moes niemand my meer aanmoedig om kerk toe te gaan nie. Inteendeel, daar was nooit genoeg dienste na my sin nie.” Rakende haar latere ontdekking van die ateïsme en agnostisisme van baie van haar wetenskaplike kollegas, het Goodall geskryf dat "gelukkig, toe ek by Cambridge aangekom het, was ek sewe-en-twintig jaar oud en my oortuigings het reeds so gevorm dat ek nie deur hierdie menings beïnvloed is nie." In haar 1999-boek ''Reason for Hope: A Spiritual Journey'' beskryf Goodall die implikasies van 'n mistieke ervaring wat sy in 1977 by die [[Notre-Dame-katedraal|Notre Dame-katedraal]] gehad het: "Aangesien ek nie kan glo dat dit die gevolg van toeval was nie, moet ek anti-toeval erken. En daarom moet ek glo in 'n leidende krag in die heelal – met ander woorde, ek moet in God glo."<ref>{{Cite web|url=https://news.janegoodall.org/2019/04/15/dr-goodalls-thoughts-on-the-fire-of-notre-dame/|title=Dr. Goodall's thoughts on the fire of Notre Dame|last=Goodall|first=Jane|date=15 April 2019|website=Jane Goodall Institute|access-date=April 29, 2021}}</ref> Toe Goodall in September 2010 gevra is of sy in God glo, het Goodall gesê: “Ek het geen idee van wie of wat God is nie. Maar ek glo in een of ander groot geestelike krag. Ek voel dit veral as ek in die natuur is. Dit is net iets wat groter en sterker is as wat ek is of wat enigiemand is. Ek voel dit. En dit is genoeg vir my.”<ref>Jane Goodall's Questions & Answers, ''Readers Digest'', p. 128, September 2010</ref> Toe Goodall in dieselfde jaar gevra is of sy haarself steeds as 'n Christen beskou, het Goodall aan ''die Guardian'' gesê: "Ek veronderstel so; ek is as 'n Christen grootgemaak."<ref>https://www.theguardian.com/science/2010/jan/13/jane-goodall</ref> In haar voorwoord tot die 2017-boek ''The Intelligence of the Cosmos'' deur Ervin Laszlo, 'n wetenskapfilosoof wat kwantumbewustheidsteorie voorstaan, het Goodall geskryf: "ons moet aanvaar dat daar 'n intelligensie is wat die proses [van [[evolusie]] ] dryf, dat die heelal en lewe op aarde is geïnspireer en gevorm deur 'n onbekende en onkenbare Skepper, 'n Opperwese, 'n Groot Geestelike Krag."<ref>https://books.google.co.za/books?id=S3goDwAAQBAJ&q=Jane+Goodall+forward+ervin+laszlo&redir_esc=y#v=onepage&q=Jane%20Goodall%20forward%20ervin%20laszlo&f=false</ref> == Kritiek == [[Lêer:Jane_Goodall_at_TEDGlobal_2007-cropped.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Jane_Goodall_at_TEDGlobal_2007-cropped.jpg/170px-Jane_Goodall_at_TEDGlobal_2007-cropped.jpg|links|duimnael| Goodall by [[TED|TEDGlobal]] 2007]] === Name in plaas van nommers === Goodall het onkonvensionele praktyke in haar studie gebruik; byvoorbeeld om individue te benoem in plaas daarvan om nommers aan hulle toe te ken. Numering is destyds gebruik om emosionele gehegtheid en verlies aan objektiwiteit te voorkom.<ref>https://www.nytimes.com/2006/11/26/books/Blum.t.html</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nationalgeographic.org/article/jane-goodall/|title=Jane Goodall|date=2017-11-13|website=[[National Geographic Society]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819025408/https://www.nationalgeographic.org/article/jane-goodall/|archive-date=2020-08-19|access-date=2020-10-16}}</ref> Goodall het in 1993 geskryf: "Toe ek in die vroeë 1960's onbeskofte woorde soos 'kinderjare', 'adolessensie', 'motivering', 'opwinding' en 'bui' gebruik het, is ek heelwat gekritiseer. Erger nog was my misdaad om te suggereer dat sjimpansees 'persoonlikhede' het. Ek het menslike eienskappe aan niemenslike diere toegeskryf en was dus skuldig aan daardie ergste etologiese sondes - antropomorfisme."<ref>http://www.animal-rights-library.com/texts-m/goodall01.htm</ref> === Voerstasies === Baie standaardmetodes het ten doel om inmenging deur waarnemers te vermy, en sommige glo veral dat die gebruik van voerstasies om Gombe-sjimpansees te lok, normale vreet- en voedingspatrone en sosiale verhoudings verander het. Hierdie argument is die fokus van 'n boek wat deur Margaret Power in 1991 gepubliseer is. Daar is voorgestel dat hoër vlakke van aggressie en konflik met ander sjimpanseegroepe in die gebied te wyte was aan die voeding, wat die "oorloë" tussen sjimpansee sosiale groepe wat deur Goodall beskryf is, kon veroorsaak het, aspekte wat sy self nie in die jare voordat kunsmatige voeding by Gombe begin het, gesien het nie. Sommige beskou Goodall se waarnemings dus as vervormings van normale sjimpansee-gedrag. Goodall het self erken dat voeding bygedra het tot aggressie binne en tussen groepe, maar het volgehou dat die effek beperk is tot verandering van die intensiteit en nie die aard van sjimpansee-konflik nie, en het verder voorgestel dat voeding nodig was vir die studie om enigsins effektief te wees. Craig Stanford van die Jane Goodall-navorsingsinstituut aan die Universiteit van Suid-Kalifornië verklaar dat navorsers wat studies met geen kunsmatige voorsiening doen, dit moeilik vind om enige sosiale gedrag van sjimpansees waar te neem, veral dié wat verband hou met intergroepkonflik. Sommige onlangse studies, soos dié deur Crickette Sanz in die Goualougo-driehoek ( [[Republiek die Kongo|Kongo]] ) en Christophe Boesch in die Taï Nasionale Park ([[Ivoorkus]]), het nie die aggressie getoon wat in die Gombe-studies waargeneem is nie.<ref>Washington University Record, Vol 28 No 28, April 2004.</ref> Ander primatoloë stem egter nie saam dat die studies gebrekkig is nie; Jim Moore lewer byvoorbeeld 'n kritiek op Margaret Powers se bewerings<ref>JIM MOORE, Anthropology Department, University of California, San Diego [https://web.archive.org/web/20071014215932/http://cogprints.org/738/0/Power.html The Egalitarians - Human and Chimpanzee (book review).]. Am. J. Phys. Anthropol. 88: 259-262.</ref> en sommige studies van ander sjimpanseegroepe het aggressie soortgelyk aan dié in Gombe getoon, selfs wanneer voeding nie teenwoordig is nie.<ref>American Journal of Primatology 58:175–180 (2002), Noboyuki Kutsukake and Takahisa Matsusaka.</ref> === Plagiaat en ''Saad van Hoop'' === Op 22 Maart 2013 het Hachette Book Group aangekondig dat Goodall en medeskrywer Gail Hudson se nuwe boek, ''Seeds of Hope,'' nie op 2 April soos beplan vrygestel sal word nie weens die ontdekking van geplagieerde gedeeltes.<ref>Italie, Hillel (Associated Press). "[http://www.csmonitor.com/Science/2013/0323/Jane-Goodall-apologizes-for-plagiarizing-in-new-book Jane Goodall apologizes for plagiarizing in new book]." ''Christian Science Monitor'' 23 March 2013. Accessed 24 June 2013.</ref> 'n Resensent vir ''[[The Washington Post]]'' het ontoegekende afdelings gevind wat van webwerwe oor organiese tee, tabak en 'n "amateuristiese astrologiewebwerf" gekopieer is, sowel as van [[Wikipedia]].<ref>Swaine, Jon. "[https://www.telegraph.co.uk/news/earth/wildlife/9944189/Dame-Jane-Goodall-admits-parts-of-book-were-lifted-from-online.html Dame Jane Goodall admits parts of book were lifted from online]" ''The Telegraph,'' 20 March 2013. Accessed 4 May 2016.</ref> Goodall het om verskoning gevra en gesê: "Dit is vir my belangrik dat die regte bronne verwysings geniet, en ek sal ywerig saam met my span werk om alle areas van kommer aan te spreek. My doel is om te verseker dat wanneer hierdie boek vrygestel word dit nie net aan die hoogste standaarde voldoen nie, maar ook dat die fokus is op die deurslaggewende boodskappe wat dit oordra."<ref>Flood, Alison. "[https://www.theguardian.com/books/2013/mar/25/jane-goodall-book-accused-plagiarising-wikipedia Jane Goodall book held back after accusations of plagiarism]." ''The Guardian,'' 25 March 2013. Accessed 24 June 2013.</ref> Die boek is op 1 April 2014 vrygestel, na hersiening en die byvoeging van 57 bladsye eindnotas.<ref>https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2014/04/02/jane-goodalls-seeds-of-hope-reissued-a-year-after-being-pulled-from-shelves-2/</ref> == In populêre kultuur == === Gary Larson spotprentvoorval === Een van Gary Larson se ''Far Side-'' spotprente wys hoe twee sjimpansees mekaar versorg. Een kry 'n blonde menshaar op die ander en vra: "Doen jy 'n bietjie meer 'navorsing' met daardie Jane Goodall-tramp?"<ref name="Strange Legacy">https://comicsalliance.com/tribute-gary-larson-far-side/</ref> Goodall self was toe in Afrika, en die Jane Goodall-instituut was van mening dat dit in slegte smaak was, en het prokureurs 'n brief aan Larson en sy verspreidingsindikaat laat opstel waarin hulle die spotprent as 'n "gruweldaad" beskryf. Hulle is deur Goodall self gestuit: Toe sy terugkom en die spotprent sien, het sy gesê dat sy die spotprent amusant vind.<ref name="farside">Larson, Gary. ''The Prehistory of the Far Side: a 10th-anniversary exhibit''. Kansas City, MO: Andrew and McNeel, 1989. {{ISBN|0-8362-1851-5}}.</ref> Sedertdien gaan alle winste uit die verkope van 'n hemp met hierdie spotprent aan die Jane Goodall-instituut. Goodall het 'n voorwoord tot ''The Far Side Gallery 5'' geskryf, waarin haar weergawe van die kontroversie uiteengesit is, en die instituut se brief is langs die spotprent in die volledige ''Far Side-'' versameling ingesluit.<ref>Larson, Gary. ''The Far Side Gallery 5''. Kansas City, MO: Andrew and McNeel, 1995. ({{ISBN|0-8362-0425-5}}).</ref> Sy het Larson se kreatiewe idees geprys, wat dikwels die gedrag van mense en diere vergelyk en kontrasteer. In 1988, toe Larson Goodall se navorsingsfasiliteit in Tanzanië besoek het,<ref name="farside" /> is hy deur 'n sjimpansee genaamd Frodo aangeval.<ref name="Strange Legacy" /> === Lego === Op 3 Maart 2022, ter viering van Vrouegeskiedenismaand en Internasionale Vrouedag, het The Lego Group stelnommer 40530 uitgereik, ''A Jane Goodall Tribute,'' wat 'n Jane Goodall- minifiguur en drie sjimpansees in 'n Afrika-bostoneel uitbeeld.<ref>{{Cite web|url=https://jaysbrickblog.com/news/lego-40530-jane-goodall-tribute-gwp-revealed-for-international-womens-day-2022/|title=LEGO 40530 Jane Goodall Tribute GWP revealed for International Women's Day 2022!|date=2022-02-26|website=Jay's Brick Blog|language=en-US|access-date=2022-02-26}}</ref> == Radio Vier Vandag program == Op 31 Desember 2021 was Goodall die gasredakteur van die [[BBC Radio Vier|BBC Radio Four]] Today -program. Sy het Francis Collins gekies om die aanbieder van Thought for the Day te wees. == Toekennings en erkenning == [[Lêer:Jane_Goodall_sharing_the_magical_wonders_of_water_and_wetlands_with_children_on_Martha's_Vineyard.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Jane_Goodall_sharing_the_magical_wonders_of_water_and_wetlands_with_children_on_Martha%27s_Vineyard.jpg/170px-Jane_Goodall_sharing_the_magical_wonders_of_water_and_wetlands_with_children_on_Martha%27s_Vineyard.jpg|duimnael| Goodall onderrig oor vleilande in Martha's Vineyard, VSA, 2006]] Goodall het baie eerbewyse ontvang vir haar omgewings- en humanitêre werk, sowel as haar ander werk. Sy is aangewys as 'n [[Orde van die Britse Ryk|Dame Commander of the Order of the British Empire]] in 'n seremonie wat in 2004 by [[Buckingham-paleis|Buckingham Palace]] gehou is.<ref>[http://www.janegoodall.org/media/news/dame-jane-goodall Dame Jane Goodall Receives Appointment in Buckingham Palace Ceremony]. ''Jane Goodall Institute'', 20 February 2004. Retrieved 7 November 2011.</ref> In April 2002 het sekretaris-generaal [[Kofi Annan]] Goodall as 'n Verenigde Nasies se boodskapper van vrede aangewys. Haar ander eerbewyse sluit in die Tyler-prys vir omgewingsprestasie, die Franse [[Erelegioen|Legioen van Eer]], Medalje van Tanzanië, Japan se gesogte Kyoto-prys, die Benjamin Franklin-medalje in [[Biologie|Lewenswetenskap]], die Gandhi-King-toekenning vir geweldloosheid en die Spaanse Prins van Asturië-toekennings. Sy is ook 'n lid van die adviesraad van die ''BBC Wildlife-'' tydskrif en 'n beskermheer van Population Matters (voorheen die Optimum Population Trust). Sy het baie huldeblyke, eerbewyse en toekennings van plaaslike regerings, skole, instellings en liefdadigheidsorganisasies van regoor die wêreld ontvang. Goodall word deur [[The Walt Disney Company]] vereer met 'n gedenkplaat op die Tree of Life by [[Walt Disney World Resort|Walt Disney World]] se [[Disney's Animal Kingdom|Animal Kingdom]] -temapark, saam met 'n kerfbeeld van haar geliefde David Greybeard, die oorspronklike sjimpansee wat Goodall genader het tydens haar eerste jaar by Gombe.<ref>{{Cite web|url=http://adisney.go.com/disneyhand/environmentality/environment/pdfs/wcfdoc.pdf|title=Disney's Commitment to Conservation|year=2005|publisher=Disney|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327000457/http://adisney.go.com/disneyhand/environmentality/environment/pdfs/wcfdoc.pdf|archive-date=27 March 2009|access-date=1 September 2010}}</ref> Sy is 'n lid van beide die [[Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe|American Academy of Arts and Sciences]] en die American Philosophical Society.<ref>{{Cite web|url=https://www.amacad.org/person/valerie-jane-goodall|title=Valerie Jane Goodall|website=American Academy of Arts & Sciences|language=en|access-date=2022-04-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Jane+Goodall&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|website=search.amphilsoc.org|access-date=2022-04-28|archive-date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428183644/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Jane%20Goodall&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|url-status=dead}}</ref> In 2010 het Dave Matthews en Tim Reynolds 'n liefdadigheidskonsert by DAR Constitution Hall in Washington DC gehou om "Gombe 50: 'n wêreldwye viering van Jane Goodall se baanbrekers sjimpansee-navorsing en inspirerende visie vir ons toekoms" te herdenk.<ref>{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/an-evening-with-Jane-Goodall-Dave-Matthews-and-Tim-Reynolds|title=Dave Matthews & Tim Reynolds Benefit Concert|publisher=The Jane Goodall Institute|access-date=20 July 2010}}</ref> Die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Goodall in 2019 as een van die [[Tyd 100|100 invloedrykste mense ter wêreld]] aangewys.<ref>{{Cite web |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567774/jane-goodall/ |title=argiefkopie |access-date=18 Februarie 2023 |archive-date=18 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218181110/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567774/jane-goodall/ |url-status=dead }}</ref> In 2021 het sy die Templeton-prys ontvang.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/science/2021/may/20/naturalist-jane-goodall-wins-2021-templeton-prize-for-lifes-work|title=Naturalist Jane Goodall wins 2021 Templeton prize for life's work|last=Sherwood|first=Harriet|date=20 May 2021|website=[[The Guardian]]}}</ref>   === Boeke === * '''1969''' ''My Friends the Wild Chimpanzees'' Washington, DC: [[National Geographic Society]] * '''1971''' ''Innocent Killers'' (met H. van Lawick). Boston: Houghton Mifflin ; Londen: Collins * '''1971''' ''In the Shadow of Man'' Boston: Houghton Mifflin; Londen: Collins. Gepubliseer in 48 tale * '''1986''' ''The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior'' Boston: Belknap Press van die Harvard University Press. Gepubliseer ook in Japannees en Russies. RR Hawkins-toekenning vir die Uitstaande Tegniese, Wetenskaplike of Mediese boek van 1986, aan Bellknap Press van Harvard University Press, Boston. Die Wildlife Society (VSA)-toekenning vir "Uitstaande publikasie in Wildlife Ecology and Management" * '''1990''' ''Through a Window: 30 jaar waarneming van die Gombe-sjimpansees'' Londen: Weidenfeld &amp;amp; Nicolson ; Boston: Houghton Mifflin. In meer as 15 tale vertaal. 1991 Penguin -uitgawe, VK. American Library Association se "Beste" lys onder nege noemenswaardige boeke (niefiksie) vir 1991 * '''1991''' ''Visions of Caliban'' (mede-outeur saam met Dale Peterson, PhD). Boston: Houghton Mifflin. [[The New York Times|New York Times]] "Notable Book" vir 1993. Biblioteekjoernaal "Beste wetenskap-tegnologieboek" vir 1993 * '''1999''' ''Brutal Verwantskap'' (met Michael Nichols ). New York: Aperture Foundation * '''1999''' ''Reason For Hope; ’n Geestelike reis'' (met Phillip Berman). New York: Warner Books, Inc. In Japannees en Portugees vertaal * '''2000''' ''40 jaar by Gombe'' New York: Stewart, Tabori en Chang * '''2000''' ''Africa In My Blood'' (geredigeer deur Dale Peterson). New York: Houghton Mifflin Company * '''2001''' ''Beyond Innocence: An Autobiography in Letters, die latere jare'' (geredigeer deur Dale Peterson). New York: Houghton Mifflin Company{{ISBN|0-618-12520-5}} * '''2002''' ''Die tien trusts: wat ons moet doen om te sorg vir die diere wat ons liefhet'' (met Marc Bekoff ). San Francisco: Harper San Francisco * '''2005''' ''Harvest for Hope: A Guide to Mindful Eating'' New York: Warner Books, Inc.{{ISBN|0-446-53362-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-446-53362-9|0-446-53362-9]] * '''2009''' ''Hoop vir diere en hul wêreld: hoe bedreigde spesies gered word van die Brink'' Grand Central Publishing{{ISBN|0-446-58177-1}} * '''2013''' ''Seeds of Hope: Wisdom and Wonder from the World of Plants'' (met Gail Hudson) Grand Central Publishing{{ISBN|1-4555-1322-9}} * '''2021''' ''The Book of Hope'', met Douglas Abrams en Gail Hudson, Viking<ref>''[[New Statesman|The New Statesman]]'', 15–21 October 2021, p. 40, review by Philippa Nuttall</ref> ==== Kinderboeke ==== * '''1972''' ''Grub: The Bush Baby'' (met H. van Lawick). Boston: Houghton Mifflin * '''1988''' ''My lewe met die sjimpansees'' New York: Byron Preiss Visual Publications, Inc. Vertaal in Frans, Japannees en Chinees. Ouerskap se Reading-Magic-toekenning vir "Uitstekende boek vir kinders," 1989 * '''1989''' ''The Chimpanzee Family Book'' Saxonville, MA: Prenteboekateljee; München: Neugebauer Press; Londen: Prenteboekateljee. Vertaal in meer as 15 tale, insluitend Japannees en [[Swahili]]. Die [[UNICEF]] -toekenning vir die beste kinderboek van 1989. Oostenrykse staatsprys vir beste kinderboek van 1990. * '''1989''' ''Jane Goodall se Animal World: Chimps'' New York: Macmillan * '''1989''' ''Dierefamiliereeks: Sjimpanseefamilie; Leeu Familie; Olifantfamilie; Sebra Familie; Kameelperd Familie; Bobbejaanfamilie; Hiëna Familie; Wildebeest-familie'' Toronto: Madison Marketing Ltd * '''1994''' ''Met liefde'' New York / London: North-South Books. Vertaal in Duits, Frans, Italiaans en Japannees * '''1999''' ''Dr. White'' (geïllustreer deur Julie Litty). New York: Noord-Suid Boeke * '''2000''' ''The Eagle & the Wren'' (geïllustreer deur Alexander Reichstein ). New York: Noord-Suid Boeke * '''2001''' ''Sjimpansees wat ek liefhet: Red hul wêreld en ons s'n'' New York: Scholastic Press * '''2002''' (Voorwoord) ''"Slowly, Slowly, Slowly," Said the Luiaard'' deur Eric Carle. Philomel Boeke * '''2004''' ''Rickie en Henri: A True Story'' (met Alan Marks) Penguin Young Readers Group === Films === Goodall is die onderwerp van meer as 40 rolprente: * '''1965''' ''Miss Goodall and the Wild Chimpanzees'' [[National Geographic Society]] * '''1973''' ''Jane Goodall and the World of Animal Behavior: The Wild Dogs of Africa'' met Hugo van Lawick * '''1975''' ''Miss Goodall: The Hyena Story'' The World of Animal Behavior Series 16mm [http://www.blam1.com/DiscoVision/Informational/51-003.htm 1979 weergawe] vir DiscoVision, nie vrygestel vir LaserDisc * '''1976''' ''Lions of the Serengeti'' 'n episode van ''The World About Us'' op BBC2 * '''1984''' ''Onder die Wilde Sjimpansees'' National Geographic Special * '''1988''' ''Mense van die Bos'' met Hugo van Lawick * '''1990''' ''Sjimpansee Alert'' in die Nature Watch-reeks, Sentrale Televisie * '''1990''' ''The Life and Legend of Jane Goodall'' National Geographic Society. * '''1990''' ''Die Gombe Sjimpansees'' Beierse Televisie * '''1995''' ''Fifi's Boys'' for the Natural World-reeks vir die BBC * '''1996''' ''Sjimpansee Dagboek'' vir BBC2 Animal Zone * '''1997''' ''Animal Minds'' vir BBC * Goodall het haarself uitgespreek in die geanimeerde TV-reeks ''The Wild Thornberrys''. * '''2000''' ''Jane Goodall: Reason For Hope'' PBS spesiaal vervaardig deur KTCA * '''2001'''  <cite class="citation episode cs1">''Wetenskaplike Amerikaanse grense''.</cite> <cite class="citation episode cs1">Chedd-Angier Produksiemaatskappy. 2000–2001.</cite> <cite class="citation episode cs1">PBS.</cite> <cite class="citation episode cs1">[https://web.archive.org/web/20060000000000/http://www.pbs.org/saf/1108 Geargiveer] vanaf die oorspronklike op 2006.</cite> * '''2002''' ''Jane Goodall se Wilde Sjimpansees'' ( [[IMAX]] -formaat), in samewerking met Science North * '''2005''' ''Jane Goodall se terugkeer na Gombe'' vir Animal Planet * '''2006''' ''Chimps, So Like Us'' HBO -film genomineer vir 1990 [[Oscar|Oscar-toekenning]] * '''2007''' ''When Animals Talk We Should Listen'' teater-dokumentêre funksie saamgeproduseer deur Animal Planet * '''2010''' ''Jane's Journey'' teatrale dokumentêre funksie saamgeproduseer deur Animal Planet * '''2012''' ''Sjimpansee'' -teater-natuur-dokumentêre funksie saamgeproduseer deur Disneynature * '''2017''' ''Jane'' biografiese dokumentêre film National Geographic Studios, in samewerking met Public Road Productions. Die film word geregisseer en geskryf deur Brett Morgen, musiek deur [[Philip Glass]] * '''2018''' ''[http://www.natgeotv.com/me/zayeds-antarctic-lights/about Zayed se Antarctic Lights]'' Dr Jane het verskyn in die Environment Agency-Abu Dhabi- film wat op National Geographic-Abu Dhabi vertoon is en 'n Wêreldmedalje by die New York Film- en TV-toekennings gewen het.<ref>{{Cite web|url=http://natgeotv.com/me/zayeds-antarctic-lights|title=Zayed's Antarctic Lights|website=National Geographic – Videos, TV Shows & Photos – Middle East – English|language=en|access-date=2020-06-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tvfilm.newyorkfestivals.com/Winners/WinnerDetails/543073|title=Winners Gallery – New York Festivals|website=tvfilm.newyorkfestivals.com|access-date=2020-06-19}}</ref> * '''2020''' Jane Goodall: The Hope, biografiese dokumentêre film, National Geographic Studios, vervaardig deur Lucky 8<ref>{{Cite web|url=https://news.janegoodall.org/2019/07/25/new-doc-special-the-hope-tells-story-of-janes-living-legacy/|title=New Doc Special The Hope Tells Story Of Jane's Living Legacy|date=25 July 2019}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * [http://www.janegoodall.org/ Die amptelike webwerf van die Jane Goodall Institute] * Jane Goodall * {{C-SPAN|44136}} * Jane Goodall versamel * {{Imdb naam|0328762}} * Jane Goodall versamel * Jane Goodall * Works by or about Jane Goodall * [http://discovermagazine.com/2007/mar/the-discover-interview-jane-goodall#.UxOJsRa6Fdg Jane Goodall] by ''Discover Magazine'' * [http://www.newstatesman.com/environment/2010/07/interview-tanzania-science Jane Goodall] ondervra deur Alyssa McDonald in Julie 2010 vir die ''New Statesman'' * [https://www.youtube.com/watch?v=B6JLvIxdbjQ Jane Goodall – Oorbevolking in die ontwikkelende wêreld] by ''Fora TV'' * [https://web.archive.org/web/20130430182557/http://www.sandiego.edu/peacestudies/institutes/ipj/programs/distinguished_lecture_series/biographies/Jane_Goodall.php Lesingtranskripsie en video van Goodall se toespraak] by die Joan B. Kroc Institute for Peace &amp;amp; Justice by die Universiteit van San Diego, April 2008 * [https://www.whyarewehere.tv/people/jane-goodall/ Jane Goodall uitgebreide filmonderhoud met transkripsies vir die 'Why Are We Here?' dokumentêre reeks]. * [https://think.kera.org/2016/03/31/jane-goodall-on-a-life-of-animal-advocacy/ 'n Gesprek met Jane Goodall] (klankonderhoud) * [https://onbeing.org/programs/jane-goodall-on-what-it-means-to-be-human/ "On Being" radio-onderhoud] met Krista Tippett, uitgesaai Augustus 2020 {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Goodall, Jane}} [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] pfrzlkufiq29qw5ewsn1j4lylz3bd31 0 394770 2925263 2908212 2026-08-15T14:42:38Z Oesjaar 7467 /* Biografie */ Verbeter 2925263 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hilary Putnam.jpg|duimnael|Hilary Putnam (2006)]] '''Hilary Whitehall Putnam''' ([[31 Julie]] [[1926]] – [[13 Maart]] [[2016]]) was 'n [[Amerikaanse]] [[filosoof]] wat vanaf die sestigerjare 'n sentrale rol in die [[Westerse filosofie]] gespeel het, veral in die filosofie van die gees, die [[taalfilosofie]] en die [[Wetenskapsfilosofie|wetenskapfilosofie]].<ref name="CR">Casati R., "Hillary Putnam" in ''Enciclopedia Garzanti della Filosofia'', ed. Gianni Vattimo. 2004. Garzanti Editori. Milan. {{ISBN|88-11-50515-1}}</ref> Dit was tipies van Putnam dat hy ook voortgegaan het om sy eie filosofiese denke krities te ontleed, op soek na foute, wat hom die reputasie besorg het dat hy sy gedagtes redelik vinnig verander het. Aangesien hy ook oor baie verskillende onderwerpe geskryf het, is sy sienings soms moeilik om te bepaal. ==Biografie== Putnam se pa, Samuel Putnam, was 'n joernalis en vertaler wat geskryf het vir die ''Daily Worker'', 'n dagblad in [[New York]] wat deur die Amerikaanse Kommunistiese Party uitgegee is. As gevolg van sy vader se gehegtheid aan [[kommunisme]], is Putnam sekulêr grootgemaak, hoewel sy ma, Riva, [[Joods]] was.<ref name="King170">King, P.J., ''One Hundred Philosophers: The Life and Work of the World's Greatest Thinkers''. Barron's 2004, bl. 170.</ref> Die gesin het tot 1934 in [[Frankryk]] gewoon en daarna na die [[Verenigde State]] teruggekeer, waar hulle hulle in [[Philadelphia]] gevestig het.<ref name="King170" /> Putnam studeer [[wiskunde]] en [[filosofie]] aan die Universiteit van Pennsylvania, waar hy sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] verwerf en lid word van die Philomathean Society, die oudste literêre vereniging van Amerika.<ref name="King170" /><ref name="Hick">Verskyn in die "American Philosophers" uitgawe van die ''Literary Biography'', ed. Bruccoli, Layman and Clarke</ref> Hy studeer verder in filosofie aan Harvard<ref name="King170" /> en ontvang sy PhD in 1951 aan die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, met die proefskrif "''The Meaning of the Concept of Probability in Application to Finite Sequences''." Putnam se toesighouers hier was Hans Reichenbach en [[Rudolf Carnap]]: albei leidende figure in [[logiese positivisme]], die dominante filosofiese skool van die tyd. Een van Putnam se mees konsekwente standpunte sou sy verwerping van logiese positivisme as "selfvernietigend" wees.<ref name="Hick" /> Na 'n kort tydperk van onderrig in Northwestern, [[Princeton-universiteit|Princeton]] en MIT, verhuis hy in 1965 na [[Harvard-universiteit]] saam met sy vrou Ruth Anna Putnam, wat ook 'n leerstoel in filosofie aan MIT aanvaar het.<ref name="Hick" /> Hilary en Ruth Anna is in 1962 getroud.<ref name="Globe">{{Citeer web|author=Linda Wertheimer|title=Finding My Religion|url=http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2006/07/30/finding_my_religion/?page=3|date=30 Julie 2006}}</ref> Ruth Anna is in 1927 in [[München]], [[Duitsland]], gebore, waar haar ouers polities aktief was teen die [[Nazi-Party|Nazi-party]], en soos Putnam is sy [[Ateïsme|ateïs]] grootgemaak.<ref name="Globe" /> Die Putnams het in opstand gekom teen die [[antisemitisme]] wat hulle gedurende hul kinderjare beleef het en besluit om 'n tradisionele Joodse huishouding vir hul kinders te skep.<ref name="Globe" /> Aangesien hulle egter geen ervaring met Joodse rituele gehad het nie, het hulle ''Sederavond'' gevier in die geselskap van ander Joodse gesinne. Om meer kennis op te doen, het hulle begin delf in Joodse rituele en Hebreeus, en hulle het meer belanggestel, betrokke en aktief geword in Judaïsme. In 1994 het Hilary Putnam die bar mitzvah-diens gevier, en sy vrou het vier jaar later hierdie diens ondergaan. <ref name="Globe" /> Putnam was 'n gewilde dosent by Harvard. In die familietradisie het hy in die 1960's en vroeë 1970's polities aktief geword.<ref name="Hick" /> in die Amerikaanse burgerregtebeweging en in opposisie teen die [[Viëtnamoorlog]].<ref name="foley">Foley, M. Confronting the War Machine. North Carolina Press, North Carolina, 1983|. ISBN = 0-8078-2767-3</ref> In 1963 het hy by M.I.T. as een van die eerste 'n fakulteits- en studentekomitee teen die oorlog. Putnam was diep ontsteld deur bewerings dat die Verenigde State die Suid-Viëtnamese mense teen die [[Viëtkong]] "beskerm" het deur hul oeste te vergiftig.<ref name="Hick" /> Nadat hy na Harvard oorgeplaas is, het hy kampusbetogings gehou en klasse oor [[Marxisme]] begin. Hy het 'n amptelike fakulteitsadviseur vir die "Students for a Democratic Society" geword en in 1968 'n lid van die Amerikaanse Progressiewe Werkersparty geword.<ref name="Hick" /> Na 1968 het hy sy politieke aktiwiteite op die Progressiewe Werkersparty gekonsentreer.<ref name="foley" /> Hierdie werk is deur die Harvard-administrasie as ontwrigtend beskou, en hulle het probeer om dit te sensor, maar twee ander werknemers het hierdie optrede gekritiseer.<ref>{{Cite web|title=Crimson artikel oor Putnam en Harvard admin.|url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=356092|date=7 Mei 1971|accessdate=2006-08-02|archive-date=10 Oktober 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010052039/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=356092|url-status=dead}}</ref> Putnam het tot 1972 by die werkersparty gebly.<ref >New York Times, 6 Maart 2005, https://www.nytimes.com/2005/03/06/weekinreview/corrections-481688.html?n=Top% 2FReference%2FTimes +Onderwerpe%2FOrganizations%2FH%2FHarvard+University+ Bedoek 2006-08-01</ref> In 1997 by 'n vergadering van voormalige aktiviste het hy sy betrokkenheid by die Progressiewe Werkersparty as 'n misstap beskryf. Hy was beïndruk deur hul verbintenis tot die vorming van alliansies en hul gewilligheid om binne die gewapende magte op te tree.<ref>Foley, M. Confronting the War Machine. North Carolina Press, North Carolina, 1983 {{ISBN|0-8078-2767-3}}</ref> In 1976 is hy verkies tot president van die American Philosophical Association. Die volgende jaar is hy aangewys as Walter Beverly Pearson Professor in Wiskundige Logika, ter erkenning van sy bydrae tot die filosofie van logika en wiskunde.<ref name="Hick" /> Alhoewel hy radikaal met sy verlede gebreek het, het Putnam nooit sy geloof verloor dat die akademie 'n spesifieke sosiale en etiese verantwoordelikheid teenoor die samelewing dra. Hy het progressief in sy politieke visie gebly, soos getuig deur artikels soos "''How Not to Solve Ethical Problems''" (1983) en "''Education for Democracy''" (1993).<ref name="Hick" /> Putnam was 'n genoot van die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe en 'n ooreenstemmende genoot van die Britse Akademie. Hy het in Junie 2000 uit onderwyspligte getree en was emeritusprofessor aan die Cogan-universiteit aan Harvard. Sy korpus bevat vyf volumes van sy versamelde werke, sewe boeke en meer as 200 artikels. Putnam se hernieude belangstelling in [[Judaïsme]] het hom geïnspireer om verskeie boeke en opstelle te skryf. Saam met sy vrou het hy ook 'n paar boeke en opstelle oor die laat-19de-eeuse Amerikaanse pragmatiese beweging geskryf.<ref name="Hick" /> Putnam is op 13 Maart 2016 op die ouderdom van 89 oorlede aan die gevolge van pleurale kanker.<ref>http://www.nytimes.com/2016/03/18/arts/hilary-putnam-giant-of-modern-philosophy-dies-at-89.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fobituaries&_r=0|Hilary Putnam, Giant of Modern Philosophy, Dies at 89. Bruce Weber. 17 Maart 2016, ''[[New York Times]]''</ref> ==Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Putnam, Hilary}} [[Kategorie:Amerikaanse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1926]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] apop6tx7yuj6a6zkqo3vd5dod5z7839 0 398123 2925264 2916191 2026-08-15T14:43:29Z Oesjaar 7467 /* Lewe */ Verbeter 2925264 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Kye Allums | beeld = Kye Allums.jpg | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1989|10|23}} | geboorteplek = | alma_mater = George Washington-universiteit, [[Washington, D.C.]] | bekend_vir = Sport (basketbal) | sterfdatum = <!-- {{Sterfdatum en ouderdom|JJJJ|MM|DD|JJJJ|MM|DD}} (geboortedatum gevolg deur sterfdatum) --> | sterfplek = | doodsoorsaak = | beroep = | jare_aktief = }} '''Kye Allums''' (gebore op 23 Oktober 1989) is 'n voormalige [[basketbal]]speler in die vrouespan van die George Washington-universiteit wat in 2010 uitgekom het as 'n [[trans man]]. Hy was die eerste openlik transgender NCAA Division I-universiteitsatleet.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2010/US/11/03/transgender.basketball.player/index.html |work=CNN |title=First transgender athlete to play in NCAA basketball |date=March 23, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013085241/http://articles.cnn.com/2010-11-03/us/transgender.basketball.player_1_transgender-athletics-staff-basketball-team?_s=PM%3AUS |archivedate=October 13, 2011|access-date=April 5, 2022 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/sports/college/womensbasketball/atlantic10/2010-11-03-kye-allums-george-washington-transgender_N.htm |work=USA Today |first=Erik |last=Brady |title=Transgender male Kye Allums on the women's team at GW |date=November 4, 2010 |access-date=September 2, 2017 |archive-date=March 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315155340/http://www.usatoday.com/sports/college/womensbasketball/atlantic10/2010-11-03-kye-allums-george-washington-transgender_N.htm |url-status=live }}</ref> Allums is 'n kampvegter vir [[transgender]]sake, 'n openbare spreker, kunstenaar en mentor vir [[LGBT]]-jeugdiges. ==Lewe== Allums het drie seisoene vir die George Washington Colonials, die vrouebasketbalspan van die George Washington-universiteit in [[Washington, D.C.]], gespeel.<ref>{{Cite web |url=http://www.gwsports.com/sports/w-baskbl/mtt/allums_kye00.html |title=Kye Allums |access-date=September 20, 2013 |archive-date=September 21, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921061100/http://www.gwsports.com/sports/w-baskbl/mtt/allums_kye00.html |url-status=live }}</ref> Sy spanmaats het hom "Kay-Kay" genoem.<ref name="brady">{{cite news |last1=Brady |first1=Erik |title=Transgender male Kye Allums on the women's team at GW |url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/college/womensbasketball/atlantic10/2010-11-03-kye-allums-george-washington-transgender_N.htm |website=USA Today |accessdate=May 4, 2015 |date=November 4, 2010 |archive-date=June 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627041348/http://usatoday30.usatoday.com/sports/college/womensbasketball/atlantic10/2010-11-03-kye-allums-george-washington-transgender_N.htm |url-status=live }}</ref> Allums het mense begin vra om hom "Kye" te noem.<ref>{{cite web |last1=Moore |first1=Elliott |title=Kye Allums Discusses His Personal History as a Transgender Athlete |url=http://www.glaad.org/blog/kye-allums-discusses-his-personal-history-transgender-athlete |website=www.glaad.org |date=February 19, 2013 |accessdate=May 4, 2015 |archive-date=May 18, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518084550/http://www.glaad.org/blog/kye-allums-discusses-his-personal-history-transgender-athlete |url-status=live }}</ref> Hy het in 2010 as 'n trans man uitgekom.<ref name="stein">{{cite news |last1=Steinmetz |first1=Katy |title=Meet The First Openly Transgender NCAA Division I Athlete |url=http://time.com/3537849/meet-the-first-openly-transgender-ncaa-athlete/ |website=www.time.com |accessdate=May 4, 2015 |date=October 28, 2014 |archive-date=May 1, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501210225/http://time.com/3537849/meet-the-first-openly-transgender-ncaa-athlete/ |url-status=live }}</ref> Hy het aan die sportwebtuiste ''Outsports'' gesê: "My biologiese geslag is vroulik, wat my 'n transgender man maak."<ref name="brady" /> In Mei 2011 het hy ophou basketbal vir die universiteit speel.<ref>{{cite web |url=https://www.advocate.com/news/daily-news/2011/05/19/kye-allums-leaving-basketball |title=Kye Allums Leaving Basketball |date=May 19, 2011 |accessdate=2022-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521185909/http://www.advocate.com/News/Daily_News/2011/05/19/Kye_Allums_Leaving_Basketball/ |archivedate=May 21, 2011 |df=mdy-all }}</ref> Hy het in dié jaar sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in die skone kunste behaal.<ref>{{cite web |last1=Allums |first1=Kye |title=About |url=http://kyeallums.com/meet-kye/ |website=kyeallums.com |accessdate=May 4, 2015 |archive-date=April 28, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428024335/http://kyeallums.com/meet-kye/ |url-status=live }}</ref> Allums het ná sy universiteitsopleiding deur die land begin reis om te praat oor die lewe van 'n transgender persoon.<<ref name="stein" /> Hy het hoërskole, kolleges en universiteite besoek om die transgender gemeenskap te bespreek en hoe dit moontlik is om transgender te wees en in 'n span te speel.<ref>{{cite web |last1=Allums |first1=Kye |title=Booking |url=http://kyeallums.com/booking/ |website=Kyeallums.com |accessdate=May 4, 2015 |archive-date=April 28, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428221325/http://kyeallums.com/booking/ |url-status=live }}</ref> Hy gee ook raad aan trans jongmense oor hoe om [[boelie]]s te hanteer.<ref>{{cite web |last1=Moore |first1=Elliott |title=Kye Allums Discusses his Personal History as a Transgender Athlete |url=http://www.glaad.org/blog/kye-allums-discusses-his-personal-history-transgender-athlete |website=GLAAD |date=February 19, 2013 |accessdate=May 4, 2015 |archive-date=May 18, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518084550/http://www.glaad.org/blog/kye-allums-discusses-his-personal-history-transgender-athlete |url-status=live }}</ref> Hy het in [[Laverne Cox]] se dokumentêr ''The T Word'' verskyn.<ref name="stein" /> Die prent volg jong transgender individue en verduidelik wat hulle deurmaak.<ref>{{cite AV media|people=Laverne Cox (gasvrou)|url=https://youtube.com/watch?v=mDy0DhfuxfI|title="Laverne Cox Presents: 'The T word'"|type=Full Documentary}}</ref> In 2015 is hy in die Amerikaanse eresportsaal vir [[gay]]s en [[lesbiër]]s opgeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.outsports.com/2015/7/27/9042113/national-gay-lesbian-sports-hall-fame-megan-rapinoe-robbie-rogers|title=9 inducted into National Gay and Lesbian Sports Hall of Fame|author=Jim Buzinski|date=27 July 2015|work=Outsports|access-date=January 15, 2016|archive-date=December 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208132945/https://www.outsports.com/2015/7/27/9042113/national-gay-lesbian-sports-hall-fame-megan-rapinoe-robbie-rogers|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== * {{Amptelike webwerf|https://web.archive.org/web/20150506102130/http://kyeallums.com/}} (geargiveer) * [https://www.youtube.com/watch?v=1SUY41cyyyY&feature=player_embedded "GW Transgender Player Deals With Wave of Publicity"], AP * {{Cite news |issn=0027-8378 |last=Allums |first=Kye |title=Grantland, Dr. V and Being Enough |work=The Nation |accessdate=2023-03-04 |date=2014-01-22 |url=https://www.thenation.com/article/archive/grantland-dr-v-and-being-enough/}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Kye Allums}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Allums, Kye}} [[Kategorie:Transgender mense]] 0vbcxe399w9gsqrfvx32lzz7lorsck1 0 398870 2925372 2727401 2026-08-15T20:16:57Z AFM 21229 2925372 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image_caption = | status = | status_system = IUCN3.1 | taxon = Senegalia donaldi | authority = (Haines) Ragup., Seigler, Ebinger & Maslin, (2014) | synonyms =* ''Acacia donaldi'' <small>Haines</small> | range_map = | range_map_caption = |}} '''''Senegalia donaldi''''' is 'n [[struik]] wat deel van die ''Fabaceae''[[Familie (biologie)|-familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] in [[Bangladesj]] en [[Indië]]. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77138709-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senegalia|donaldi]] [[Kategorie:Flora van Bangladesj]] [[Kategorie:Flora van Indië]] tdhkxmhplskihkn5cq3y33g0ipo8pub 0 399122 2925265 2924618 2026-08-15T14:44:35Z Oesjaar 7467 /* Agtergrond en opvoeding */ Verbeter 2925265 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Gaan taal na}} '''Laurie Renee Santos''' (gebore 1975) is 'n Amerikaanse kognitiewe wetenskaplike en professor in [[sielkunde]] aan [[Yale-universiteit|Yale Universiteit]]. Sy is ook direkteur van Yale se Vergelykende Kognisie Laboratorium, Direkteur van Yale se Canine Cognition Lab, en voormalige hoof van Yale se Silliman College.<ref>{{Cite web |url=https://yaledailynews.com/blog/2023/01/18/laurie-santos-steps-down-as-silliman-head-of-college/ |title=argiefkopie |access-date= 8 April 2023 |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918064248/https://yaledailynews.com/blog/2023/01/18/laurie-santos-steps-down-as-silliman-head-of-college/ |url-status=dead }}</ref> Sy was 'n gewilde [[TED|TED-]] spreker<ref name=":0">Santos, Laurie. "Laurie Santos | Speaker | TED". ''ted.com''.</ref> en is in ''Popular Science'' gelys as een van hul "Briljante Tien" jong wetenskaplikes in 2007,<ref>Mone, Gregory; Wenner, Melinda; Thompson, Kalee; Aaronson, Lauren; Svoboda, Elizabeth (2007-10-03). "PopSci's 6th Annual Brilliant Ten". ''Popular Science''.</ref> sowel as in die tydskrif ''Time'' as 'n "Leading Campus Celebrity" in 2013.<ref>Laurie Santos listed by Time Magazine as a “leading campus celebrity”: https://caplab.yale.edu/news/laurie-santos-listed-time-magazine-leading-campus-celebrity{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In Januarie 2018 het haar kursus getiteld ''Psychology and the Good Life'' die gewildste kursus in Yale se geskiedenis geword, met ongeveer een vierde van Yale se voorgraadse studente wat daarvoor ingeskryf het.<ref name="auto">Shimer, David (2018-01-26). "Yale's Most Popular Class Ever: Happiness". ''The New York Times''. ISSN 0362-4331</ref><ref name="auto1">Santos course breaks enrollment record: https://yaledailynews.com/blog/2018/01/22/santos-course-breaks-enrollment-record/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408084021/https://yaledailynews.com/blog/2018/01/22/santos-course-breaks-enrollment-record/ |date= 8 April 2023 }}</ref> In September 2019 het sy gasvrou geword van die podcast ''The Happiness Lab'', wat vervaardig word deur Pushkin Industries - die mediamaatskappy onder leiding van die joernaliste [[Malcolm Gladwell]] en Jacob Weisberg.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.happinesslab.fm/|title=The Happiness Lab|website=The Happiness Lab|language=en-US|access-date=2020-02-08}}</ref> == Agtergrond en opvoeding == Santos is in 1975 gebore in New Bedford, Massachusetts met ouers van twee nasionaliteite. Haar pa, wie se familie van [[Kaap Verde|Kaap Verdiese]] afkoms is, was 'n programmeerder en haar ma, wat van die Verenigde State afkomstig is, was 'n voorligter by die Hoërskool New Bedford, waar Santos en haar broer Aaron ook skool bygewoon het.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_us/article/wj9ay5/what-monkeys-and-dognition-can-teach-us-about-the-human-brain|title=What Monkeys and 'Dognition' Can Teach Us About the Human Brain|last=Ferreira|first=Becky|last2=Rogers|first2=Kaleigh|date=2018-10-18|website=Vice|language=en-US|access-date=2019-07-08|last3=Koebler|first3=Jason}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://inteligencia.io/books/professor-laurie-santos-is-teaching-the-good-life/|title=Professor Laurie Santos is Teaching the Good Life|date=2018-11-12|website=Inteligencia|language=en-US|access-date=2019-07-08|archive-date=2019-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708202445/https://inteligencia.io/books/professor-laurie-santos-is-teaching-the-good-life/|url-status=dead}}</ref> Na hoërskool het Santos [[Harvard-universiteit|Harvard Universiteit]] bygewoon. As tweedejaarstudent het sy 'n navorsingsassistent geword en na Cayo Santiago gereis, 'n klein 38-akker eiland oos van Puerto Rico. Cayo Santiago se aapbevolking het Santos geïnspireer en haar belangstelling in die sielkunde van diere aangespoor.<ref>Thinking Like a Monkey: https://www.smithsonianmag.com/science-nature/thinking-like-a-monkey-8265488/</ref> In 1997 het sy haar [[Baccalaureus Artium]]-graad magna cum laude in [[sielkunde]] en [[biologie]] ontvang en die jaarlikse Sielkunde Departement Voorgraadse Tesisprys gewen. Sy het haar studies as nagraadse student in die Harvard-sielkundedepartement voortgesit, in 2001 'n [[meestersgraad]] in Sielkunde behaal met 'n fokus op Kognisie, Brein en Gedrag en daarna het sy ook 'n Ph.D in dieselfde rigting in 2003 voltooi. Haar proefskrif het die Richard J. Herrnstein-prys van die Harvard Graduate School of Arts and Sciences gewen vir "die beste proefskrif wat uitstekende vakkundigheid, oorspronklikheid en omvangrykheid van denke, en 'n verbintenis tot intellektuele onafhanklikheid toon."<ref>Yale Psychologist Laurie Santos Chosen as Commencement Speaker at Providence College: [https://thericatholic.com/stories/yale-psychologist-laurie-santos-chosen-as-commencement-speaker-at-providence-college,12285? https://thericatholic.com/stories/yale-psychologist-laurie-santos-chosen-as-commencement-speaker-at-providence-college,12285?]</ref> == Loopbaan en navorsing == In 2003 het sy as 'n assistent-professor in [[sielkunde]] en kognitiewe wetenskap aan [[Yale-universiteit]] begin werk, en in 2009 het sy 'n aanstelling as 'n medeprofessor bekom. Haar navorsing ondersoek die evolusionêre oorsprong van die menslike verstand deur die kognitiewe vermoëns van mense en nie-menslike diere, insluitend primate en honde, te vergelyk. Santos was Yale se direkteur van voorgraadse studies in sielkunde van 2010 tot en met 2015.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://news.yale.edu/2016/06/16/psychologist-laurie-santos-named-new-head-silliman-college|title=Psychologist Laurie Santos named new head of Silliman College|date=2016-06-16|website=news.yale.edu|language=en|access-date=2019-07-08}}</ref> In Junie 2016 is sy aangewys as die hoof van Silliman College, een van die 14 voorgraadse residensiële kolleges by Yale, wat Nicholas Christakis opvolg. Santos se Yale-kursus, "Sielkunde en die goeie lewe" fokus op die beantwoording van vrae soos: "Wat maak ons eintlik [[Geluk|gelukkig]]?" en "Wat kan ons doen om die goeie lewe te bereik?" Haar kursus het die gewildste klas in Yale-geskiedenis geword en gevolglik het Yale dit in Maart 2018 ekstern op die [[aanlyn-leerplatform]] [[Coursera]] beskikbaar gestel as "The Science of Well-Being." Vanaf November 2018 het meer as 170 000 mense van ten minste 170 lande vir die aanlynkursus ingeskryf.<ref>{{Cite web|url=https://news.yale.edu/2018/04/05/yale-well-event-professors-serve-pursuit-happiness-three-ways|title=At Yale Well event, professors serve up the pursuit of happiness three ways|date=5 April 2018|website=yale.edu}}</ref><ref name=":2"/> === Blootstelling van haar werk === Santos se wetenskaplike werk is gepubliseer in joernale soos ''Psychological Science'', ''Animal Cognition'', ''Developmental Science'', ''Current Biology'', ''Animal Behaviour'', and ''Cognition'' . Haar wetenskaplike navorsing het in verskeie publikasies verskyn, insluitend ''[[The New York Times]]'', The ''[[Los Angeles Times]]'', ''[[The Economist]]'', ''[[Forbes]]'', ''The New Yorker'', ''New Scientist'', ''National Wildlife'', ''Smithsonian Magazine'', en ''Discover Magazine'' sowel as op [[NPR|National Public Radio]] en Nova.<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/secretlife/scientists/laurie-santos/|title=Secret Life of Scientists|last=Nova|website=pbs.org|access-date= 8 April 2023|archive-date= 4 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204082507/https://www.pbs.org/wgbh/nova/secretlife/scientists/laurie-santos/|url-status=dead}}</ref> Sy is die redakteur (saam met Bruce Hood) van ''The Origins of Object Knowledge''. Sy was te siene op [[NPR|National Public Radio]],<ref>{{Cite web|url=http://www.marketplace.org/topics/your-money/monkeys-love-discounts-too|title=Monkeys love discounts too|last=LeMoult|first=Craig|date=2011-12-01|website=marketplace.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yourpublicmedia.org/node/24272|title=Sex, Evolution and Human Nature|last=NPR|access-date= 8 April 2023|archive-date=14 Maart 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314051447/http://www.yourpublicmedia.org/node/24272|url-status=dead}}</ref> op Big Think, en - saam met haar kollegas Paul Bloom, Tamar Gendler en Joshua Knobe is sy ook 'n gereelde bydraer tot Bloggingheads.tv se Mind Report. Santos moes twee wetenskaplike referate terugtrek weens koderingsfoute wat in haar laboratorium plaasgevind het.<ref>"Psychology researcher explains how retraction-causing errors led to change in her lab": https://retractionwatch.com/2014/01/15/psychology-researcher-explains-how-retraction-causing-errors-led-to-change-in-her-lab/</ref> === Podcast: 'The Happiness Lab' === Sedert September 2019 het Santos die podcast ''The Happiness Lab'' aangebied, wat die jongste wetenskaplike navorsing ondersoek oor faktore wat menslike welstand en geluk beïnvloed.<ref>Manning-Schaffel, Vivian (August 29, 2019). "Can you actually learn how to be happier". ''nbcnews.com''.</ref> Die program het sy eerste seisoen van 10 episodes in November 2019 voltooi,<ref>{{Cite web|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/the-happiness-lab-with-dr-laurie-santos/id1474245040|title=The Happiness Lab with Dr. Laurie Santos on Apple Podcasts|website=podcasts.apple.com|language=en-us|access-date=2020-02-08}}</ref> en het 126 dae op die Amerikaanse Podcasts Chart deurgebring, met 'n hoogtepunt op nommer 3.<ref>{{Cite web|url=http://www.itunescharts.net/artists/podcast/pushkin-industries/podcasts/the-happiness-lab-with-dr-laurie-santos/|title=iTunesCharts.net: 'The Happiness Lab with Dr. Laurie Santos' by Pushkin Industries (International iTunes Chart Performance)|website=itunescharts.net|access-date=2020-02-08}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Santos het ook verdere episodes van haar podcast vervaardig.<ref>{{Cite web|url=https://yaledailynews.com/blog/2020/09/25/new-season-of-laurie-santos-podcast-approaches/|title=New season of Laurie Santos' podcast approaches|last=Carter|first=Liz|date=2020-09-25|website=yaledailynews.com|language=en|access-date=2020-11-28|archive-date=2020-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202160353/https://yaledailynews.com/blog/2020/09/25/new-season-of-laurie-santos-podcast-approaches/|url-status=dead}}</ref> Die podcast word gepubliseer deur Pushkin Industries,<ref name=":4"/> die mediamaatskappy wat onder leiding van die joernaliste [[Malcolm Gladwell]] en Jacob Weisberg staan, voorheen van die tydskrif ''Slate''. Fiona Sturges het in die ''[[Financial Times]]'' geskryf: “Santos is die stem van gesonde verstand, om nie eers te praat van noukeurige navorsing nie. [Sy is] ’n warm, dog gesaghebbende, gasheer wat vir ons die teenstrydighede in ons sielkundige impulse uitwys.”<ref>Sturges, Fiona (Sep 22, 2019). "The podcast that shows us how to be happy". ''financialtimes.com''. London: Financial Times.</ref> === Eerbewyse en toekennings === In 2007 was Santos in ''Popular Science'' te siene as een van die tydskrif se “Briljante Tien” jong wetenskaplikes. In 2008 is sy bekroon met die Stanton-prys vir uitstaande vroeë-loopbaanbydraes tot interdissiplinêre navorsing in [[filosofie]] en [[sielkunde]] deur die Vereniging vir Filosofie en Sielkunde<ref>{{Cite web|url=http://www.socphilpsych.org/prizes.html|title=Society for Philosophy and Psychology (SPP)|website=socphilpsych.org|access-date=2018-06-02}}</ref> en die Arthur Greer-gedenkprys vir uitstaande vakkundige publikasie of navorsing deur Yale Universiteit.<ref>{{Cite web|url=http://www.yalealumnimagazine.com/school_notes/144/683|title=January/February 2009 {{!}} Yale College {{!}} School Notes {{!}} Yale Alumni Magazine|website=yalealumnimagazine.com|language=en|access-date=2018-06-02}}</ref> In 2010 was sy 'n spreker by die TED Global Conference in Oxford, in die Verenigde Koninkryk. In 2011 is sy as die Vereniging vir Sielkundige Wetenskap Presidensiële Simposium Spreker uitgewys.<ref>Jaffe, Eric (2011-07-29). "Presidential Symposium: Broadband Social Cognition". ''APS Observer''. '''24''' (6).</ref> In 2012 is sy bekroon met Yale Universiteit se Lex Hixon-prys vir onderrig uitnemendheid in die [[Sosiale wetenskap|sosiale wetenskappe]], die hoogste onderrigprys wat by Yale College toegeken word,<ref>{{Cite web|url=http://news.yale.edu/2012/04/20/her-lectures-laurie-santos-inspires-curiosity-and-potential-colleagues|title=In her lectures, Laurie Santos inspires curiosity and potential colleagues|last=Gonzalez|first=Susan|date=2012-04-20|website=Yale News}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://millennialawards.com/speakers?catid=1&id=95:amelie-karam-24|title=Dr. Laurie Santos – Emerge Summit|website=millennialawards.com|access-date=2019-07-08|archive-date=2021-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723194820/http://millennialawards.com/speakers?catid=1&id=95:amelie-karam-24|url-status=dead}}</ref> en die American Psychological Association se Distinguished Scientific Award for Early Career Contribution to Psychology.<ref>{{Cite web|url=http://www.yalescientific.org/2012/03/laurie-santos-honored-by-the-apa/|title=Laurie Santos Honored by the APA|last=Fote|first=Gianna|date=2012-03-16|website=Yale Scientific Magazine|language=en-US|access-date=2019-07-08}}</ref> In 2013 is sy aangewys as een van die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' se voorste kampus-beroemdes.<ref>The Hottest Seats in Class: https://nation.time.com/2013/09/05/the-hottest-seats-in-class/{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2016 het sy gedien as die president van die Vereniging vir Filosofie en Sielkunde.<ref>{{Cite web|url=http://www.socphilpsych.org/pastofficers.html|title=Society for Philosophy and Psychology (SPP)|website=socphilpsych.org|access-date=2019-07-08}}</ref> In 2018 het sy 'n Genius-toekenning van die Liberty Science Centre in New Jersey ontvang.<ref name=":2"/> === Popularisering van wetenskap === Santos het in 2018 in die Netflix-dokumentêre program ''The Most Unknown''<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8126390/|title=The Most Unknown (2018) - IMDb|website=www.imdb.com|language=en-US|access-date=2021-06-09}}</ref> verskyn oor wetenskaplike navorsing onder regie van Ian Cheney. == Persoonlike lewe == Santos is getroud met die filosoof Mark Maxwell.<ref name=":3"/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Sielkundiges]] [[Kategorie:Vroue]] [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] sfipl252vag0txeopcurx2lkh4kznou 0 400222 2925266 2876865 2026-08-15T14:45:22Z Oesjaar 7467 /* Agtergrond */ Verbeter 2925266 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon|honorific prefix=PhD|naam=R.C. Sproul|beeld=R._C._Sproul.jpg|beeldbeskrywing=RC Sproul|geboortenaam=Robert Charles Sproul|geboortedatum={{Birth date|1939|2|13|mf=yes}}|geboorteplek=[[Pittsburgh]], [[Pennsilvanië]], [[VSA]]|sterfdatum={{Nowrap|{{Death date and age|2017|12|14|1939|2|13|mf=yes}}}}|sterfplek=Altamonte Springs, [[Florida]], VSA|alma mater=Westminster College<br/>Pittsburgh Theological Seminary<br/>[[Vrije Universiteit Amsterdam]]<br/>Whitefield Theological Seminary|spouse={{Marriage|Vesta Ann Voorhis|June 11, 1960}}|kinders=2|bekend_vir=Klassieke [[Apologetiek]] Sistematiese Teologie Bybelse onfeilbaarheid|beroep=[[Teoloog]], [[Professor]], [[Pastoor]]|geloof=Gereformeerde Christen, [[Calvinisme]]}} '''Robert Charles Sproul''' (13 Februarie 1939 - 14 Desember 2017) was 'n Amerikaanse Gereformeerde [[Teologie|Teoloog]] en 'n [[Dominee|predikant]] van die Presbeteriaanse Kerk in Amerika (PCA). Hy was die stigter en voorsitter van Ligonier Ministries (vernoem na die Ligoniervallei buite [[Pittsburgh]], waar die bediening as 'n studiesentrum vir universiteit- en kweekskoolstudente begin het) en kon daagliks internasionaal op die radio-uitsending ''"Renewing Your Mind"'' gehoor word. Onder Sproul se leiding het Ligonier Ministries die Ligonier-Verklaring oor die Bybel se Onfeilbaarheid uitgevervaardig, wat uiteindelik sou groei tot die Chicago-Verklaring van 1978 oor die Bybel se onfeilbaarheid, waarvan Sproul, saam met [[Norman Geisler]], een van die hoofargitekte was.<ref>"Stations - Renewing Your Mind". ''Renewing Your Mind''. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref><ref name=":0">Shellnutt, ''" reeks''Kate (Desember 14, 2017), "Died: R. C. Sproul, Reformed Theologian Who Founded Ligonier Ministries", ''Christianity Today''</ref> Sproul is as "die mees invloedryke voorstander van Gereformeerde teologie in die laaste eeu" beskryf.<ref>Comas, Martin E. "Prominent theologian R.C. Sproul of Sanford dies at 78". ''Orlando Sentinel''. Op 13 Mei, 2023 herwin.</ref><ref>"A Bright and Burning Light: Robert Charles Sproul, February 13, 1939 - December 14, 2017". ''albertmohler.com''. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref><ref>"Obituary: Rev. R.C. Sproul, Presbyterian theologian, founded Ligonier Ministries". ''Pittsburgh Post-Gazette''. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref> == Agtergrond == R.C. Sproul is in Pittsburgh, [[Pennsilvanië]], gebore as die tweede kind van Robert Cecil Sproul, 'n rekenmeester en [[Tweede Wêreldoorlog]]-veteraan, en sy vrou, Mayre Anna Yardis.<ref name=":1">"Robert "R.C." Sproul". ''Legecy.com''. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref><ref name=":2">Taylor, Justin (Desember 14, 2017). "R.C. Sproul (1939–2017)". ''The Gospel Coalition''.</ref> As kind was Sproul 'n groot ondersteuner van die [[Amerikaanse voetbal]]span, die Pittsburgh Steelers, en die [[Bofbal|Amerikaanse bofbal]]span, die Pittsburgh Pirates. Hy het op skool aan atletiek deelgeneem, maar moes op 15-jarige ouderdom ophou om sy familie te kan ondersteun.<ref name=":2" /> Sproul het sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] by Westminster College in 1961 behaal, sy MDiv-graad by Pittsburgh Teologiese Kweekskool in 1964, sy Doctorandus-graad by die [[Vrije Universiteit Amsterdam]] in 1969 en sy PhD-graad by Whitefield Teologiese Kweekskool in 2001. Hy het aan verskeie universiteite en kweekskole onderrig gegee, insluitend die Gerformeerde Teologiese Kweekskool in [[Orlando, Florida|Orlando]] en [[Jackson, Mississippi]], en die Knox Teologiese Kweekskool in [[Fort Lauderdale]].<ref name=":0" /> Een van Sproul se mentors was John Gerstner, sy professor by die Pittsburgh Teologiese Kweekskool. Die twee van hulle, saam met Arthur Lindsley, nog 'n student van Gerstner, was in 1984 medeouteurs van die boek ''"Classical Apologetics".'' Ligonier Ministries, Sproul se bediening, het opnames gemaak van Gerstner wat verskeie kursusse oor teologie en die Bybel aanbied. Sproul is in 1960 met Vesta Voorhis getroud. Hulle het twee kinders, Sherrie Dorotiak en Robert Craig Sproul.<ref name=":1" /> Sproul was 'n passasier op die Amtrak-trein wat in 1993 in die [https://mx-schroeder.medium.com/a-bridge-too-far-the-1993-big-bayou-canot-bridge-derailment-33c11278a4fe Big Bayou Canot-treinramp] ontspoor het, en het soms eerstehandse weergawes van die storie gedeel.<ref>"Train Wreck". ''Ligonier Ministries''. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref> == Loopbaan == Ligonier Ministries bied elk jaar verskeie teologiese konferensies aan, insluitend die hoofkonferensie in [[Orlando, Florida|Orlando, FL,]] waar Sproul een van die hoofspreekers was.<ref>"Conferences". Ligonier Ministries. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref> Sproul het as medepastoor gedien by Saint Andrew's Chapel, 'n gemeente in Sanford, Florida.<ref>"Dr. R.C. Sproul". Saint Andrew's Chapel. Argief van oorspronklike op Junie 25, 2008. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref><ref>"Dr. R.C. Sproul – The Founder and President of Ligonier Ministries". Ligonier Ministries. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref> In 1965 is hy as ouderling in die Verenigde Presbiteriaanse Kerk in die VSA (UPCUSA) georden, maar het die denominasie omstreeks 1975 verlaat en by die Presbiteriaanse Kerk in Amerika (PCA) aangesluit. Hy was ook 'n raadslid van die Alliansie van Belydende Evangeliedienaars. Sproul was 'n groot voorstander van [[Calvinisme]] in sy verskeie menigte, druk-, oudio-, en videopublikasies, en het die Thomistiese (klassieke) benadering tot Christelike apologetiek voorgestaan. 'n Dominante tema in sy ''"Renewing Your Mind"'' lesse was die heiligheid en soewereiniteit van God. Sproul was 'n voorstander van hoofbedekkings in die kerk omdat die ordinansie "gewortel en gegrond is in die skepping".<ref>Sproul, R.C. "Do Paul's instructions about head coverings apply today, since he appeals to creation, not culture?". Ligonier Ministries. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref><ref>Barth, Paul J. (Julie 15, 2019). "Head Coverings in Worship?". Purely Presbyterian. Op 13 Mei 2023 herwin. R.C. Sproul writes, "The wearing of fabric head coverings in worship was universally the practice of Christian women until the twentieth century." Incidentally, I remember talking with my mother some years back, and she told me that when she went to church as a little girl, she and her sister wore hats to church. And she was not Presbyterian – that was the case across all American Christianity. "What happened?" Sproul asks, "Did we suddenly find some biblical truth to which the saints for thousands of years were blind? Or were our biblical views of women gradually eroded by the modern feminist movement that has infiltrated the Church of Jesus Christ which is 'the pillar and ground of the truth' (1 Tim. 3:15)?""</ref> Sproul was 'n kritikus van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. Hy het die 1994 ekumeniese dokument ''"Evangelicals and Catholics Together"'' aan die kaak gestel.<ref>"Books: Betraying the Reformation?", ''Christianity today'', Oktober 7, 1996</ref> In 2003 is 'n Festschrift ter ere van hom gepubliseer. ''After Darkness, Light: Essays in Honor of R.C. Sproul'' ({{ISBN|0875527043}}) het bydraes van Robert Godfrey, Sinclair Ferguson, O. Palmer Robertson, Michael Horton, Douglas Wilson, John F. MacArthur en Jay E. Adams ingesluit. == Gesondheid en dood == Sproul het op 18 April 2015 'n beroerte gehad en is in die hospitaal opgeneem.<ref name=":3">"Postponed: A Google Hangout with John MacArthur and R.C. Sproul" (Press release). Ligonier Ministries. April 21, 2015. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref> Vyf dae later, op 23 April, is hy ontslaan sonder nadelige gevolge. Hy is egter gediagnoseer met 'n diabetiese toestand wat "aangespreek sou word deur dieet en gereelde mediese aandag."<ref name=":3" /> Hy is op 2 Desember 2017 weer weens moeilike asemhaling as gevolg van 'n oënskynlike infeksie en 'n "verergering van sy emfiseem as gevolg van die griep" (nie longontsteking nie) in die hospitaal opgeneem.<ref name=":4">"An Update on Dr. Sproul's Health" (Press release). Ligonier Ministries. Desember 12, 2017. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref> Na 'n tydperk van 12 dae met onderbroke koors, verdowing, en ventilator-ondersteunde asemhaling in 'n poging om sy asemhalingsfunksie te herstel, is hy op 14 Desember 2017 op die ouderdom van 78 oorlede.<ref name=":4" /><ref>"Dr. R.C. Sproul, Called Home to the Lord". ''Ligonier Ministries''. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref><ref>"RC Sproul Dies at 78". ''The Christian Post''. Desember 14, 2017. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref> == Publikasies == Sproul is bekend vir boeke soos ''"The Holiness of God"'', ''"Essential Truths of the Christian Faith"'', en ''"What Is Reformed Theology?"'' Hy is ook bekend vir ''"Chosen by God"'', 'n boek oor voorbestemming en die soewereiniteit van God.<ref>"A Letter to the Church from R.C. Sproul (1939-2017), His Theology, and His Work in the Gospel". ''The Exchange | A Blog by Ed Stetzer''. Op 13 Mei 2023 herwin.</ref> Sproul het deur Ligonier Ministries se konferensies en die ''"Renewing Your Mind"'' radio-uitsending verskillende oudio- en videolesings oor die geskiedenis van [[filosofie]], [[teologie]], bybelstudie, [[apologetiek]], [[Intelligente Ontwerp|intelligente ontwerp]] en die christelike lewe gelewer. Boonop het Sproul meer as 100 boeke en 'n menigte artikels vir evangeliese publikasies geskryf.<ref>"R.C. Sproul's Book Release Schedule". ''Ligonier Ministries''. Op 13 Mei herwin.</ref> Hy het die 1978 Chicago-verklaring oor bybelse onfeilbaarheid geteken, wat die onfeilbaarheid van die Bybel bevestig, en hy het 'n kommentaar op daardie dokument geskryf, naamlik ''"Explaining Inerrancy"''. Hy het ook as die algemene redakteur van die ''[[Hervorming Studiebybel|"Reformation Study Bible"]]'' ({{ISBN|0-87552-643-8}}) opgetree, wat in verskeie uitgawes en vertalings verskyn en ook bekend staan as die ''"New Geneva Study Bible"''. Hy was ook die uitvoerende redakteur van die tydskrif ''"Tabletalk"''. === Gepubliseerde boeke === * ''Moses and the Burning Bush'' (2018) {{ISBN|978-1567698633}} * ''The Legacy of Luther'' (2016) met Stephen J. Nichols en ander {{ISBN|978-1567697100}} * ''The Knight's Map'' (2016) {{ISBN|978-1642890587}} * ''Everyone's a Theologian: An Introduction to Systematic Theology'' (2014) {{ISBN|978-1567693652}} * ''The Promises of God'' (2013) {{ISBN|978-1434704238}} * ''God's Love: How the Infinite God Cares for His Children'' (2012) {{ISBN|978-1434704221}} * ''Are We Together: A Protestant Analyzes Roman Catholicism'' (2012) {{ISBN|978-1567692822}} * ''The Work of Christ: What the Events of Jesus Life Mean for You'' (2012) {{ISBN|978-0781407267}} * ''The Donkey Who Carried a King'' (2012) {{ISBN|978-1567692693}} * ''The Barber Who Wanted to Pray'' (2011) {{ISBN|978-1433527036}} * ''Unseen Realities: Heaven, Hell, Angels, and Demons'' (2011) {{ISBN|978-1845506827}} * ''The Prayer of the Lord'' (2009) {{ISBN|9781567691184}} * ''The Prince's Poison Cup'' (2008) {{ISBN|9781567691047}} * ''The Truth of the Cross'' (2007) {{ISBN|9781567690873}} * ''Truths We Confess: A Layman's Guide to the Westminster Confession of Faith Volume 3: The State, The Family, The Church, and Last Things'' (2007) {{ISBN|978-1596380417}} * ''Truths We Confess: A Layman's Guide to the Westminster Confession of Faith Volume 2: Salvation and the Christian Life'' (2007) {{ISBN|9781596380400}} * ''Truths We Confess: A Layman's Guide to the Westminster Confession of Faith Volume 1: The Triune God'' (2006) {{ISBN|9781596380394}} * ''The Lightlings'' (2006) {{ISBN|9781567690781}} * ''How Then Shall We Worship?'' (2006 as ''A Taste of Heaven''; gehersien 2006) {{ISBN|978-1434704245}} * ''Running the Race: A Graduate's Guide to Life'' (2003) {{ISBN|978-0801012563}} * ''Defending Your Faith'' (2003) {{ISBN|9781433563782}} * ''The Dark Side of Islam'' (2003) met Abdul Saleeb {{ISBN|978-1581344417}} * ''Five Things Every Christian Needs to Grow'' (2002) {{ISBN|9781567691030}} * ''Saved from What?'' (2002) {{ISBN|978-1433513428}} * ''When Worlds Collide: Where is God?'' (2002) {{ISBN|978-1581344424}} * ''What's in the Bible?'' (2001) {{ISBN|9781418545987}} * ''Loved By God'' (2001) {{ISBN|978-0849916489}} * ''The Consequence of Ideas'' (2000) {{ISBN|9781433563775}} * ''In the Presence of God'' (1999) {{ISBN|9780849916243}} * ''Getting the Gospel Right: The Tie That Binds Evangelicals Together'' (1999) {{ISBN|9780801011887}} * ''A Walk with God: Luke'' (1999) {{ISBN|9781845507312}} * ''The Last Days According to Jesus'' (1998) {{ISBN|9780801018589}} * ''What is Reformed Theology'' (1997 as ''Grace Unknown''; gehersien 2005) {{ISBN|9780801018466}} * ''Willing to Believe: Understanding the Role of Human Will in Salvation'' (1997) {{ISBN|9780801075834}} * ''The Priest with Dirty Clothes'' (1997; gehersien 2011) {{ISBN|9781567692105}} * ''Now, That's a Good Question!'' (1996) {{ISBN|9780842347112}} * ''The Invisible Hand'' (1996, gehersien 2003) {{ISBN|9780875527093}} * ''Choosing My Religion'' (1996) {{ISBN|9780875526096}} * ''Ultimate Issues'' (1996) {{ISBN|9780875526256}} * ''Before the Face of God Volume 4: A Daily Guide for Living from Ephesians, Hebrews, and James'' (1996) {{ISBN|978-0801011023}} * ''Reformation Study Bible'' (1995 as ''New Geneva Study Bible''; gehersien 1998, 2005, 2015) as algemene redakteur gedien {{ISBN|978-1567695014}} * ''The Unexpected Jesus'' (1995 as ''The Mighty Christ''; gehersien 2005) {{ISBN|9781845500375}} * ''Faith Alone'' (1995; gehersien 2016) {{ISBN|9780801019494}} * ''The Purpose of God: An Exposition of Ephesians'' (1994; gehersien2006) {{ISBN|9781845506384}} * ''Not a Chance: God, Science, and the Revolt against Reason'' (1994; gehersien 2014) met Keith Mathison {{ISBN|9780801016219}} * ''Before the Face of God Volume 3: A Daily Guide for Living from the Old Testament'' (1994) {{ISBN|978-0801083785}} * ''The Gospel of God: An Exposition of Romans'' (1994 gehersien 1999) {{ISBN|978-1845506377}} * ''Before the Face of God Volume 2: A Daily Guide for Living from the Gospel of Luke'' (1993) {{ISBN|978-0801083587}} * ''Doubt and Assurance'' (1993) {{ISBN|978-0801083525}} * ''The Soul's Quest for God: Satisfying the Hunger for Spiritual Communion With God'' (1993; gehersien 2003) {{ISBN|978-0875527062}} * ''Before the Face of God Volume 1: A Daily Guide for Living from the Book of Romans'' (1992) {{ISBN|978-0801083402}} * ''Essential Truths of Christian Faith'' (1992) {{ISBN|978-0842320016}} * ''Following Christ'' (1991) {{ISBN|978-0842359375}} kombinasie van voorheen gepubliseerde boekies getiteld: ''Who Is Jesus?'' (1983), ''Ethics and the Christian'' (1983), ''God's Will and the Christian'' (1984), and ''Effective Prayer'' (1984). * ''The Mystery of the Holy Spirit'' (1990; gehersien 2009) {{ISBN|978-1845504816}} * ''Abortion--A Rational Look at an Emotional Issue'' (1990; gehersien 2010) {{ISBN|978-1567692099}} * ''The Glory of Christ'' (1990; gehersien 2003) {{ISBN|978-1857924749}} * ''Surprised by Suffering'' (1989; gehersien 2009) {{ISBN|9781567691849}} * ''Pleasing God'' (1988; gehersien 2012) {{ISBN|978-0781407281}} * ''Discovering God Who Is'' (1987 as ''One Holy Passion''; gehersien 1995 en 2003 as ''The Character of God'' en 2008 as ''Discovering God Who Is'') {{ISBN|978-0801018299}} * ''Lifeviews: Make a Christian Impact on Culture and Society'' (1986) {{ISBN|978-0800753573}} * ''Chosen by God'' (1986) {{ISBN|978-0842313353}} * ''The Holiness of God'' (1985; gehersien 1998) {{ISBN|978-0842339650}} * ''Classical Apologetics'' (1984) met John Gerstner en Arthur Lindsley {{ISBN|9780310449515}} * ''Johnny Come Home'' (1984) {{ISBN|978-0830709373}} * ''The Hunger for Significance'' (1983 as ''In Search of Dignity''; gehersien 1991 en 2001) {{ISBN|978-0875527017}} * ''Stronger Than Steel: The Wayne Alderson Story'' (1980) {{ISBN|978-0060675028}} * ''Reason to Believe'' (1978 en 1982 as ''Objections Answered''; gehersien 2016) {{ISBN|978-0310449119}} * ''Knowing Scripture'' (1978; gehersien 2016) {{ISBN|978-0830844685}} * ''Soli Deo Gloria'' (1976) Algemene Redakteur * ''God's Inerrant Word: An International Symposium on the Trustworthiness of Scripture'' (1974) Bydraer * ''The Intimate Marriage (1975 as ''Discovering the Intimate Marriage''; gehersien 1986 en 2003) {{ISBN|978-0875527086}}'' * ''If There's a God, Why Are There Atheists?'' (1974 as ''The Psychology of Atheism''; gehersien 1988, 1997, en 2018) {{ISBN|978-1527101050}} * ''What We Believe: Understanding and Confessing the Apostle's Creed'' (1973 as ''The Symbol: An Exposition of the Apostle's Creed''; gehersien 1982 as ''Basic Training'', 1998 as ''Renewing Your Mind'', en 2015 as ''What We Believe'') {{ISBN|978-0801018473}} === ''Crucial Questions'' reeks === * ''How Can I Be Right with God?'' (2017) {{ISBN|978-1642890617}} * ''What Can We Know About God?'' (2017) {{ISBN|978-1642890624}} * ''What Do Jesus' Parables Mean?'' (2017) {{ISBN|978-1642890631}} * ''Are People Basically Good?'' (2016) {{ISBN|978-1642890600}} * ''How Can I Be Blessed?'' (2016) {{ISBN|978-1642890594}} * ''How Should I Think About Money?'' (2016) {{ISBN|978-1642890587}} * ''Can I Lose My Salvation?'' (2015) {{ISBN|978-1642890570}} * ''What is the Great Commission'' (2015) {{ISBN|978-1642890563}} * ''Are These the Last Days?'' (2014) {{ISBN|978-1642890556}} * ''What Is Repentance?'' (2014) {{ISBN|978-1642890532}} * ''What Is the Relationship Between Church and State'' (2014) {{ISBN|978-1642890549}} * ''How Can I Develop a Christian Conscience?'' (2013) {{ISBN|978-1642890501}} * ''What Is the Lord's Supper?'' (2013) {{ISBN|978-1642890518}} * ''What Is the Church?'' (2013) {{ISBN|978-1642890525}} * ''Does God Control Everything?'' (2012) {{ISBN|978-1642890495}} * ''Who is the Holy Spirit?'' (2012) {{ISBN|978-1642890488}} * ''Can I Have Joy in My Life?'' (2012) {{ISBN|978-1642890471}} * ''What Can I Do with My Guilt?'' (2011) {{ISBN|978-1642890440}} * ''What Is the Trinity?'' (2011) {{ISBN|978-1642890457}} * ''What Is Baptism?'' (2011) {{ISBN|978-1642890464}} * ''What Is Faith?'' (2010) {{ISBN|978-1642890433}} * ''What Does it Mean to Be Born Again?'' (2010) {{ISBN|978-1642890419}} * ''Can I Be Sure I'm Saved?'' (2010) {{ISBN|978-1642890426}} * ''Does Prayer Change Things?'' (1984 as ''Effective Prayer''; gehersien 2009) {{ISBN|978-1642890389}} * ''Can I Know God's Will?'' (1984 as ''God's Will and the Christian''; gehersien 2009) {{ISBN|978-1642890396}} * ''How Should I Live in This World?'' (1983 as ''Ethics and the Christian''; gehersien 2009) {{ISBN|978-1642890402}} * ''Can I Trust the Bible?'' (1980 en 1996 as ''Explaining Inerrancy: A Commentary''; gehersien 2009) {{ISBN|978-1642890372}} * ''Who Is Jesus?'' (1983; gehersien 2009) {{ISBN|978-1642890365}} === ''St. Andrew's Expositional Commentary'' reeks === * ''Matthew'' (2013) {{ISBN|978-1433531750}} * ''1-2 Peter'' (2011) {{ISBN|978-1433522895}} * ''Mark'' (2011) {{ISBN|978-1567692655}} * ''Acts'' (2010) {{ISBN|978-1433522734}} * ''Romans'' (2009) {{ISBN|978-1433506857}} * ''John'' (2009) {{ISBN|978-1567691856}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sproul, R.C.}} [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Sterftes in 2017]] [[Kategorie:Teoloë]] driyf0506brx6jlwx1otbjam47euumq 0 401598 2925267 2725722 2026-08-15T14:45:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925267 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Asma al-Assad | beeld = Asma al-Assad.jpg | beeldonderskrif = Assad in 2003 | president = [[Basjar al-Assad]] | orde = Eerste dame van Sirië | termynaanvang = [[13 Desember]] [[2000]] | termyneinde = [[8 Desember]] [[2024]] | voorganger = Anisa Makhlouf | opvolger = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1975|8|11}} | geboorteplek = [[Londen]], [[Engeland]] | sterfdatum = | sterfplek = | geboortename = Asma Fawaz Akhras | nasionaliteit = {{hlist|[[Sirië]]|[[Verenigde Koninkryk]]}} | huweliksmaat = {{marriage|[[Basjar al-Assad]]|2000}} | vader = Fawaz Akhras | moeder = Sahar Otri | kinders = {{hlist|Hafez|Zein|Karim}} | alma_mater = King's College London (BSc) }} '''Asma Fawaz al-Assad''' (née '''Akhras'''; gebore op [[11 Augustus]] [[1975]]) was die Eerste dame van [[Sirië]] van 2000 to 2024. Sy is gebore in [[Londen]], maar haar ouers is Siriërs. Sy is getroud met die voormalige Siriese president, [[Basjar al-Assad]].<ref>{{cite news|date=24 March 2012|url=http://www.scotsman.com/news/assad-s-british-wife-targeted-by-eu-as-annan-pursues-talks-on-ceasefire-1-2194030|title=Assad's British wife targeted by EU as Annan pursues talks on ceasefire|work=The Scotsman|access-date=25 April 2021}}</ref><ref name=Ramdani1>{{cite news |title=Is Asma Assad in London? |last=Ramdani |first=Nabila |date=10 Mei 2011 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/8503481/Is-Asma-Assad-in-London.html |url-status=live |work=The Telegraph |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611144310/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/8503481/Is-Asma-Assad-in-London.html |archive-date=11 Junie 2011 |access-date=25 April 2021 |url-access=limited}}</ref> Haar man was president van 2000 totdat hy op 8 Desember 2024 omvergewerp is. Assad het in 1996 gegradueer aan King's College London, met 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in [[rekenaarwetenskap]] en Franse letterkunde. Sy was 'n beleggingsbankier, en sou 'n aanvang neem met haar studies vir 'n [[Meestersgraad in Besigheidsadministrasie|MBA]] aan [[Harvard-universiteit]], toe sy in Desember 2000 getroud is met Bashar al-Assad. Na haar troue het sy haar pos as beleggingsbankier bedank en na Sirië verhuis, waar haar drie kinders gebore is. As Eerste dame het sy 'n belangrike rol gespeel in die implementering van staatsprogramme wat toegespits is op maatskaplike en ekonomiese ontwikkeling as deel van 'n hervormingsinisiatief, wat opgeskort is weens die uitbreek van die Siriese burgeroorlog.<ref name="ruiz">{{cite journal|last1=Ruiz de Elvira|first1=L.|last2=Zintl|first2=T.|title=The end of the Ba'athist social contract in Bashar al-Assad's Syria: reading sociopolitical transformations through charities and broader benevolent activism|journal=International Journal of Middle East Studies|date=2014|volume=46|issue=2|pages=329–349|doi=10.1017/S0020743814000130|s2cid=146585947 }}</ref> Sy was saam met haar man beskou as een van die belangrikste ekonomiese dryfvere in Sirië, en beheer aansienlike dele van Siriese sakesektore soos die bankwese, [[telekommunikasie]], die eiendomsmark, en die maritieme industrie.<ref>{{Cite news |date=15 November 2022 |title=Changes to Syria's Business Elite Concentrates Wealth in Hands of Presidential Couple |work=The Syria Report |url=https://syria-report.com/analysis-changes-to-syrias-business-elite-concentrates-wealth-in-hands-of-presidential-couple-open-access/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202222632/https://syria-report.com/analysis-changes-to-syrias-business-elite-concentrates-wealth-in-hands-of-presidential-couple-open-access/ |archive-date=2 Desember 2022}}</ref> As gevolg van die voortslepende [[Siriese Burgeroorlog]], 'n konflik wat in Maart 2011 begin het, was Assad onderhewig aan ekonomiese sanksies wat verband hou met hoëvlak Siriese regeringsamptenare, wat dit onwettig maak in die [[Europese Unie]] (EU) om haar van materiële en finansiële voorsiening te maak. bystand, vir haar om sekere produkte te bekom, en die beperking van haar vermoë om binne die EU te reis.<ref>{{cite news |last=Waterfield |first=Bruno |title=Syria: Asma al-Assad hit with EU sanctions |date=23 Maart 2012 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/9162194/Syria-Asma-al-Assad-hit-with-EU-sanctions.html |url-status=live |work=The Daily Telegraph |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227185246/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/9162194/Syria-Asma-al-Assad-hit-with-EU-sanctions.html |archive-date=27 Desember 2017 |access-date=25 April 2021 |url-access=limited}}</ref><ref name="RobinsonNorman2012">{{cite news |last1=Robinson |first1=Frances |last2=Norman |first2=Laurence |date=24 March 2012 |title=EU Targets Bashar al-Assad's Wife With New Sanctions |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304724404577299000830390154 |url-status=live |work=The Wall Street Journal |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011175413/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304724404577299000830390154 |archive-date=11 Oktober 2017 |access-date=25 April 2021 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/syrias-stylish-ladys-shopping-sprees-now-hit-sanctions/story?id=15976684 |work=ABC News |first=Alexander |last=Marquardt |date=23 Maart 2012 |title=Syria's Stylish First Lady's Shopping Sprees Now Hit By Sanctions |access-date=27 Junie 2020 |archive-date=11 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111064625/https://abcnews.go.com/International/syrias-stylish-ladys-shopping-sprees-now-hit-sanctions/story?id=15976684 |url-status=live }}</ref> In die Verenigde Koninkryk was sy deel van 'n voorlopige ondersoek binne die Oorlogsmisdade-eenheid van die Metropolitaanse Polisie met bewerings wat die "sistematiese benadering tot die [[marteling]] en moord op burgerlikes behels, insluitend met die gebruik van [[chemiese wapen]]s" en aanhitsing van terreurdade.<ref name=Sky20210314>{{cite news|last=Chowdhury|first=Sadiya|date=14 March 2021|title=Met's War Crimes Unit examining allegations against Asma al Assad, wife of Syrian president|url=https://news.sky.com/story/mets-war-crimes-unit-examining-allegations-against-asma-al-assad-wife-of-syrian-president-12245430|url-status=live|publisher=Sky News|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315223641/https://news.sky.com/story/mets-war-crimes-unit-examining-allegations-against-asma-al-assad-wife-of-syrian-president-12245430|archive-date=15 March 2021|access-date=10 Julie 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Asma al-Assad}} {{Wikiquote}} *{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/id/18578788/ns/nightly_news/t/syrias-first-lady-wants-make-difference|first=Ann|last=Curry|title=Syria's First Lady wants to make a difference|publisher=NBC Nightly News|date=9 Mei 2007}} *{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article5297640.ece|first=Margarette|last=Driscoll|title=The London girl with a plan to save Syria|newspaper=The Times|date=7 Desember 2008}} *{{cite web|url=http://www.cbc.ca/player/play/2199545818|first=Susan|last=Ormiston|title=Mysterious Mrs. Assad|publisher=The National (CBC)|date=20 Februarie 2012}} {{s-start}} {{s-hon}} {{s-bef|before=Anisa Makhlouf}} {{s-ttl|title=Eerste dame van Sirië|years=2000–2024}} {{s-inc|vakant}} {{s-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Assad, Asma}} [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Moslems]] fyi3ulcleykiottqdjk5ir609xp46zh 0 408819 2925268 2791744 2026-08-15T14:46:53Z Oesjaar 7467 /* Eerbewyse en toekennings */ Spelfout 2925268 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Hitchin70.jpg|duimnael|Hitchin in 2016]] '''Nigel James Hitchin''' [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (gebore 2 Augustus 1946) is 'n Britse wiskundige wat spesialiseer in differensiële meetkunde, peilteorie, algebraïese meetkunde en wiskundige fisika. Hy is 'n emeritusprofessor in [[Wiskunde]] aan die [[Universiteit van Oxford]]. == Akademiese loopbaan == Hitchin het studeer aan die Ecclesbourne-skool, Duffield, en sy [[Baccalaureus artium|BA]] in wiskunde aan Jesus College, Oxford, in 1968 voltooi.<ref name="Jesus">''Fellows' News'', Jesus College Record (1998/9) (p.12)</ref> Nadat hy na Wolfson College verhuis het, verwerf hy sy D.Phil. in 1972. Van 1971 tot 1973 besoek hy die Instituut vir Gevorderde Studie en in 1973/74 die Courant Instituut vir Wiskundige Wetenskappe van die Universiteit van New York. Hy was toe 'n navorsingsgenoot in Oxford en begin in 1979 as tutor en later dosent en genoot van St. Catherine's College. In 1990 het hy 'n professor aan die Universiteit van Warwick geword en in 1994 die Rouse Ball Professor in Wiskunde aan die [[Universiteit van Cambridge]]. In 1997 is hy aangestel as die Savilian Leerstoel vir Meetkunde aan die [[Universiteit van Oxford]], 'n pos wat hy beklee het tot sy aftrede in 2016. Van sy mees noemenswaardige ontdekkings is die Hitchin-Thorpe-ongelykheid; Hitchin se plat projeksiekonneksie oor Teichmüller-ruimte; die Atiyah-Hitchin monopool metriek; die Atiyah–Hitchin–Singer-stelling ; die ADHM-konstruksie van instantons (van Michael Atiyah, Vladimir Drinfeld, Hitchin en Yuri Manin); die hyperkähler-kwosiënt (van Hitchin, Anders Karlhede, Ulf Lindström en Martin Roček); Higgs-bundels, wat as oplossings vir die Hitchin-vergelykings ontstaan, 'n 2-dimensionele reduksie van die selfdubbele Yang–Mills-vergelykings; en die Hitchin-stelsel, 'n algebraïes volledig integreerbare Hamiltoniaanse stelsel wat geassosieer word met die data van 'n [[Algebraïese kromme|algebraïese kurwe]] en 'n komplekse reduktiewe groep . Hy en Shoshichi Kobayashi het onafhanklik die Kobayashi-Hitchin-korrespondensie uitgedink. Higgs-bundels, wat ook in die werk van Carlos Simpson ontwikkel is, is nou verwant aan die Hitchin-stelsel, wat 'n interpretasie het as 'n moduli-ruimte van semi-stabiele Higgs-bundels oor 'n kompakte Riemann-oppervlak of algebraïese kurwe. Hierdie moduli-ruimte het na vore gekom as 'n fokuspunt vir diep verbande tussen algebraïese [[meetkunde]], differensiële meetkunde, hyperkähler-meetkunde, wiskundige fisika en voorstellingsteorie . In sy artikel<ref name="gCYm">{{Verwysing|title=Generalized Calabi–Yau manifolds}}</ref> oor veralgemeende Calabi-Yau-spruitstukke, het hy die idee van veralgemeende komplekse spruitstukke bekendgestel, wat 'n enkele struktuur verskaf wat, as voorbeelde, Poisson-spruitstukke, simpektiese spruitstukke en komplekse spruitstukke insluit. Dit het wye toepassings gevind as die geometrieë van vloedkompaktifikasies in [[snaarteorie]] en ook in topologiese snaarteorie . Oor sy loopbaan het Hitchin 37 navorsingstudente gelei, insluitend Simon Donaldson (gedeeltelik saam met Atiyah toesig gehou). == Eerbewyse en toekennings == In 1991 is hy verkies as 'n [[Fellow of the Royal Society|genoot van die Royal Society]].<ref>{{Cite web|url=http://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/|title=fellows|publisher=Royal Society|access-date=20 November 2010}}</ref> In 2003 is 'n Eregraad (Dokter in Natuurwetenskappe) aan hom toegeken deur die [[Universiteit van Bath]]. Hitchin is in 1998 as 'n Eregenoot van Jesus College verkies,<ref name="Jesus">''Fellows' News'', Jesus College Record (1998/9) (p.12)</ref> en die Senior Berwick-prys (1990), die Sylvester-medalje (2000) en die Pólya-prys (2002) is aan hom toegeken ter ere van sy verreikende werk. 'n Konferensie is gehou ter ere van sy 60ste verjaardag, in samewerking met die 2006 Internasionale Kongres van Wiskundiges in Spanje. In 2012 het hy 'n genoot van die American Mathematical Society geword.<ref>[https://www.ams.org/profession/fellows-list List of Fellows of the American Mathematical Society]. Retrieved 21 January 2013.</ref> In 2014 is nog 'n eregraad (doktor in die wetenskap) aan die Universiteit van Warwick aan hom toegeken. In 2016 het hy die Shaw-prys in Wiskundige Wetenskappe ontvang. <ref>{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=256&fourid=466|title=Shaw Prize 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019210510/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=256&fourid=466|archive-date=19 October 2016|access-date=31 May 2016}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Fellow of the Royal Society]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] thtfky0pmo2na3gmietd66bfktjwbso 2925269 2925268 2026-08-15T14:48:17Z Oesjaar 7467 /* Akademiese loopbaan */ Verbeter 2925269 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Hitchin70.jpg|duimnael|Hitchin in 2016]] '''Nigel James Hitchin''' [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (gebore 2 Augustus 1946) is 'n Britse wiskundige wat spesialiseer in differensiële meetkunde, peilteorie, algebraïese meetkunde en wiskundige fisika. Hy is 'n emeritusprofessor in [[Wiskunde]] aan die [[Universiteit van Oxford]]. == Akademiese loopbaan == Hitchin het studeer aan die Ecclesbourne-skool, Duffield, en sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in wiskunde aan Jesus College, Oxford, in 1968 voltooi.<ref name="Jesus">''Fellows' News'', Jesus College Record (1998/9) (p.12)</ref> Nadat hy na Wolfson College verhuis het, verwerf hy sy D.Phil. in 1972. Van 1971 tot 1973 besoek hy die Instituut vir Gevorderde Studie en in 1973/74 die Courant Instituut vir Wiskundige Wetenskappe van die Universiteit van New York. Hy was toe 'n navorsingsgenoot in Oxford en begin in 1979 as tutor en later dosent en genoot van St. Catherine's College. In 1990 het hy 'n professor aan die Universiteit van Warwick geword en in 1994 die Rouse Ball Professor in Wiskunde aan die [[Universiteit van Cambridge]]. In 1997 is hy aangestel as die Savilian Leerstoel vir Meetkunde aan die [[Universiteit van Oxford]], 'n pos wat hy beklee het tot sy aftrede in 2016. Van sy mees noemenswaardige ontdekkings is die Hitchin-Thorpe-ongelykheid; Hitchin se plat projeksiekonneksie oor Teichmüller-ruimte; die Atiyah-Hitchin monopool metriek; die Atiyah–Hitchin–Singer-stelling ; die ADHM-konstruksie van instantons (van Michael Atiyah, Vladimir Drinfeld, Hitchin en Yuri Manin); die hyperkähler-kwosiënt (van Hitchin, Anders Karlhede, Ulf Lindström en Martin Roček); Higgs-bundels, wat as oplossings vir die Hitchin-vergelykings ontstaan, 'n 2-dimensionele reduksie van die selfdubbele Yang–Mills-vergelykings; en die Hitchin-stelsel, 'n algebraïes volledig integreerbare Hamiltoniaanse stelsel wat geassosieer word met die data van 'n [[Algebraïese kromme|algebraïese kurwe]] en 'n komplekse reduktiewe groep . Hy en Shoshichi Kobayashi het onafhanklik die Kobayashi-Hitchin-korrespondensie uitgedink. Higgs-bundels, wat ook in die werk van Carlos Simpson ontwikkel is, is nou verwant aan die Hitchin-stelsel, wat 'n interpretasie het as 'n moduli-ruimte van semi-stabiele Higgs-bundels oor 'n kompakte Riemann-oppervlak of algebraïese kurwe. Hierdie moduli-ruimte het na vore gekom as 'n fokuspunt vir diep verbande tussen algebraïese [[meetkunde]], differensiële meetkunde, hyperkähler-meetkunde, wiskundige fisika en voorstellingsteorie . In sy artikel<ref name="gCYm">{{Verwysing|title=Generalized Calabi–Yau manifolds}}</ref> oor veralgemeende Calabi-Yau-spruitstukke, het hy die idee van veralgemeende komplekse spruitstukke bekendgestel, wat 'n enkele struktuur verskaf wat, as voorbeelde, Poisson-spruitstukke, simpektiese spruitstukke en komplekse spruitstukke insluit. Dit het wye toepassings gevind as die geometrieë van vloedkompaktifikasies in [[snaarteorie]] en ook in topologiese snaarteorie . Oor sy loopbaan het Hitchin 37 navorsingstudente gelei, insluitend Simon Donaldson (gedeeltelik saam met Atiyah toesig gehou). == Eerbewyse en toekennings == In 1991 is hy verkies as 'n [[Fellow of the Royal Society|genoot van die Royal Society]].<ref>{{Cite web|url=http://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/|title=fellows|publisher=Royal Society|access-date=20 November 2010}}</ref> In 2003 is 'n Eregraad (Dokter in Natuurwetenskappe) aan hom toegeken deur die [[Universiteit van Bath]]. Hitchin is in 1998 as 'n Eregenoot van Jesus College verkies,<ref name="Jesus">''Fellows' News'', Jesus College Record (1998/9) (p.12)</ref> en die Senior Berwick-prys (1990), die Sylvester-medalje (2000) en die Pólya-prys (2002) is aan hom toegeken ter ere van sy verreikende werk. 'n Konferensie is gehou ter ere van sy 60ste verjaardag, in samewerking met die 2006 Internasionale Kongres van Wiskundiges in Spanje. In 2012 het hy 'n genoot van die American Mathematical Society geword.<ref>[https://www.ams.org/profession/fellows-list List of Fellows of the American Mathematical Society]. Retrieved 21 January 2013.</ref> In 2014 is nog 'n eregraad (doktor in die wetenskap) aan die Universiteit van Warwick aan hom toegeken. In 2016 het hy die Shaw-prys in Wiskundige Wetenskappe ontvang. <ref>{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=256&fourid=466|title=Shaw Prize 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019210510/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=256&fourid=466|archive-date=19 October 2016|access-date=31 May 2016}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Fellow of the Royal Society]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] f1oiqih8tqz9q96dugkwj89wqsftqts 2925272 2925269 2026-08-15T14:50:22Z Oesjaar 7467 Nie meer wees nie! 2925272 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hitchin70.jpg|duimnael|Hitchin in 2016]] '''Nigel James Hitchin''' [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (gebore 2 Augustus 1946) is 'n Britse wiskundige wat spesialiseer in differensiële meetkunde, peilteorie, algebraïese meetkunde en wiskundige fisika. Hy is 'n emeritusprofessor in [[Wiskunde]] aan die [[Universiteit van Oxford]]. == Akademiese loopbaan == Hitchin het studeer aan die Ecclesbourne-skool, Duffield, en sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in wiskunde aan Jesus College, Oxford, in 1968 voltooi.<ref name="Jesus">''Fellows' News'', Jesus College Record (1998/9) (p.12)</ref> Nadat hy na Wolfson College verhuis het, verwerf hy sy D.Phil. in 1972. Van 1971 tot 1973 besoek hy die Instituut vir Gevorderde Studie en in 1973/74 die Courant Instituut vir Wiskundige Wetenskappe van die Universiteit van New York. Hy was toe 'n navorsingsgenoot in Oxford en begin in 1979 as tutor en later dosent en genoot van St. Catherine's College. In 1990 het hy 'n professor aan die Universiteit van Warwick geword en in 1994 die Rouse Ball Professor in Wiskunde aan die [[Universiteit van Cambridge]]. In 1997 is hy aangestel as die Savilian Leerstoel vir Meetkunde aan die [[Universiteit van Oxford]], 'n pos wat hy beklee het tot sy aftrede in 2016. Van sy mees noemenswaardige ontdekkings is die Hitchin-Thorpe-ongelykheid; Hitchin se plat projeksiekonneksie oor Teichmüller-ruimte; die Atiyah-Hitchin monopool metriek; die Atiyah–Hitchin–Singer-stelling ; die ADHM-konstruksie van instantons (van Michael Atiyah, Vladimir Drinfeld, Hitchin en Yuri Manin); die hyperkähler-kwosiënt (van Hitchin, Anders Karlhede, Ulf Lindström en Martin Roček); Higgs-bundels, wat as oplossings vir die Hitchin-vergelykings ontstaan, 'n 2-dimensionele reduksie van die selfdubbele Yang–Mills-vergelykings; en die Hitchin-stelsel, 'n algebraïes volledig integreerbare Hamiltoniaanse stelsel wat geassosieer word met die data van 'n [[Algebraïese kromme|algebraïese kurwe]] en 'n komplekse reduktiewe groep . Hy en Shoshichi Kobayashi het onafhanklik die Kobayashi-Hitchin-korrespondensie uitgedink. Higgs-bundels, wat ook in die werk van Carlos Simpson ontwikkel is, is nou verwant aan die Hitchin-stelsel, wat 'n interpretasie het as 'n moduli-ruimte van semi-stabiele Higgs-bundels oor 'n kompakte Riemann-oppervlak of algebraïese kurwe. Hierdie moduli-ruimte het na vore gekom as 'n fokuspunt vir diep verbande tussen algebraïese [[meetkunde]], differensiële meetkunde, hyperkähler-meetkunde, wiskundige fisika en voorstellingsteorie . In sy artikel<ref name="gCYm">{{Verwysing|title=Generalized Calabi–Yau manifolds}}</ref> oor veralgemeende Calabi-Yau-spruitstukke, het hy die idee van veralgemeende komplekse spruitstukke bekendgestel, wat 'n enkele struktuur verskaf wat, as voorbeelde, Poisson-spruitstukke, simpektiese spruitstukke en komplekse spruitstukke insluit. Dit het wye toepassings gevind as die geometrieë van vloedkompaktifikasies in [[snaarteorie]] en ook in topologiese snaarteorie . Oor sy loopbaan het Hitchin 37 navorsingstudente gelei, insluitend Simon Donaldson (gedeeltelik saam met Atiyah toesig gehou). == Eerbewyse en toekennings == In 1991 is hy verkies as 'n [[Fellow of the Royal Society|genoot van die Royal Society]].<ref>{{Cite web|url=http://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/|title=fellows|publisher=Royal Society|access-date=20 November 2010}}</ref> In 2003 is 'n Eregraad (Dokter in Natuurwetenskappe) aan hom toegeken deur die [[Universiteit van Bath]]. Hitchin is in 1998 as 'n Eregenoot van Jesus College verkies,<ref name="Jesus">''Fellows' News'', Jesus College Record (1998/9) (p.12)</ref> en die Senior Berwick-prys (1990), die Sylvester-medalje (2000) en die Pólya-prys (2002) is aan hom toegeken ter ere van sy verreikende werk. 'n Konferensie is gehou ter ere van sy 60ste verjaardag, in samewerking met die 2006 Internasionale Kongres van Wiskundiges in Spanje. In 2012 het hy 'n genoot van die American Mathematical Society geword.<ref>[https://www.ams.org/profession/fellows-list List of Fellows of the American Mathematical Society]. Retrieved 21 January 2013.</ref> In 2014 is nog 'n eregraad (doktor in die wetenskap) aan die Universiteit van Warwick aan hom toegeken. In 2016 het hy die Shaw-prys in Wiskundige Wetenskappe ontvang. <ref>{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=256&fourid=466|title=Shaw Prize 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019210510/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=256&fourid=466|archive-date=19 October 2016|access-date=31 May 2016}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Fellow of the Royal Society]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] knax2g6n9a6ijiw911je6mwj6rljtj2 0 409647 2925375 2925092 2026-08-15T20:27:31Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925375 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Fidjiaanse Rugbyunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Fidjiaanse nasionale rugbyspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Fidjiaanse Rugbyunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Fiji Rugby Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = FRU |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Fidji}} |opskrif4 = [[Sport]]soorte |4 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif5 = Stigting |5 = 1913 |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1987 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Oseanië Rugby]] |opskrif10 = President |10 = John Sanday |opskrif11 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |11 = Koli Sewabu |opskrif12 = Setel |12 = [[Suva]], Fidji |opskrif13 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |13 = Engels en [[Fidjiaans]] |opskrif14 = Amptelike webwerf |14 = [https://www.fijirugby.com/ ''fijirugby.com''] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Fidjiaanse Rugbyunie''' ([[Engels]]: ''Fiji Rugby Union'', afgekort FRU) is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Fidji]] beheer. Die beheerliggaam is in 1913 gestig en in [[Suva]] gesetel. Sedert 1987 verteenwoordig dit Fidji by [[Wêreldrugby]] en sedert 2000 ook by [[Oseanië Rugby]] (OR). == Geskiedenis == Die Fidjiaanse Rugbyunie is in 1913 gestig onder die naam Fidjiaanse Rugbyvoetbalunie (''Fiji Rugby Football Union'', FRFU), maar tot in 1945 het ook die ''Fiji Native Union'' bestaan, wat in dié jaar in die FRFU geïntegreer is. In 1963 het die beheerliggaam sy huidige naam aanvaar. In 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste rugbywêreldbekertoernooi]], het dit ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji |title=Fiji |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens was die Fidjiaanse Rugbyunie in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref>{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> == Taak == Die Fidjiaanse Rugbyunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji se nasionale seniormansrugbyspan]] (die “Vlieënde Fidjiane”), [[Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan|vroue]] (''Fijiana'') en jeug. Die FRU hou ook toesig oor sewesrugby in Fidji en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Fidjiaanse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Fidji is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die [[Cookeilande]], [[Nieu-Seeland]], [[Samoa]], [[Tonga]] en [[Wallis]] kan soortgelyke bewerings maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.teivovo.com/history/index.html |title=Rugby History in Fiji |publisher=Teivovo |accessdate=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/ |archive-date=14 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep die Fidjiaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. ''Fiji Warriors'' is die tweede nasionale span van Fidji en hulle neem aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi deel. Die ''Fiji Sevens'' is die Fidjiaanse sewesrugbyspan en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, [[Olimpiese Somerspele]] en die [[Statebondspele]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/teams/national-15s/ |title=National 15s |publisher=Fidjiaanse Rugbyunie |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513223501/https://www.fijirugby.com/teams/national-15s/ |archive-date=13 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Fidji. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/tournaments/schools-rugby/ |title=Schools Rugby |publisher=Fidjiaanse Rugbyunie |accessdate=6 Junie 2025 |archive-date= 9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509082913/https://www.fijirugby.com/tournaments/schools-rugby/ |url-status=dead }}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Fidji oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> As deel van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie het die beheerliggaam van 2004 wedstryde gereël van die Stille Oseaan-eilanders, ’n gemeensame keurspan van die drie Stille Oseaan-[[Eilandstaat|eilandstate]] Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]. Aangesien die Stille Oseaan-eilanders nie die gewenste inkomste vir die beheerliggame gegenereer het nie, het die Samoaanse beheerliggaam dié samewerking in 2009 beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.planetrugby.com/story/0,25883,16024_5437460,00.html |title=Samoa quits Pacific Islands Rugby Alliance |publisher=Planet Rugby |date=17 Julie 2009 |accessdate=21 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721003642/http://www.planetrugby.com/story/0,25883,16024_5437460,00.html |archive-date=21 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2022 word Fidji in die internasionale [[Superrugby]]toernooi verteenwoordig deur die professionele span Fijian Drua, wat aan dié toernooi deelneem saam met spanne uit Australië, Nieu-Seeland en een uit die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die Cookeilande, Fidji, Samoa en Tonga).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/super-rugby-set-twelve-2022/ |title=Reports: Agreement reached for 12-team Super Rugby from 2022 |publisher=SA Rugby Magazine |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die hoogste rugbyliga in die land is die Skipperbeker wat in 1963 gestig is. == Kenteken == Die Fidjiaanse Rugbyunie se kenteken toon ’n [[Palmagtige|palmboom]] in swart voor ’n gestileerde rugbybal met ’n swart fraiing en die belettering ''Fiji Rugby'' daaronder. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.fijirugby.com/ Die Fidjiaanse Rugbyunie se amptelike tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Fidji]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] 5ejgibc3zkjo1f8gdiicf9lk1a3o5az 0 409721 2925315 2924828 2026-08-15T18:00:42Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925315 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Rugby Europa |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van Rugby Europa.png |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van Rugby Europa |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e en [[Frans]]e naam |1 = ''Rugby Europe'' |opskrif2 = Afkorting |2 = RE |opskrif3 = Vasteland |3 = [[Europa]] |opskrif4 = Lede |4 = 47 |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Stigting |6 = 1934 |opskrif7 = Gestig in |7 = [[Parys]], [[Frankryk]], en [[Hannover]], [[Duitsland]] |opskrif8 = Sambreelorganisasie |8 = [[Wêreldrugby]] |opskrif9 = Aangesluit in |9 = 1988 |opskrif10 = President |10 = Janhein Pieterse ({{vlagland|Nederland}}) |opskrif11 = Setel |11 = Parys, Frankryk |opskrif12 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |12 = Engels en Frans |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://www.rugbyeurope.eu/ ''rugbyeurope.eu''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Rugby Europa''' ([[Engels]] en [[Frans]]: ''Rugby Europe'', afgekort RE) is die kontinentale beheerliggaam vir [[rugby]] in [[Europa]]. Hulle is ook een van [[Wêreldrugby]] se ses kontinentale konfederasies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe |title=Europe |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=17 Desember 2023}}</ref> Die konfederasie is in 1934 gestig en hulle hoofkantoor is in [[Parys]], [[Frankryk]], geleë. Die [[amptelike taal|amptelike tale]] is Engels en Frans en Janhein Pieterse dien as president van Rugby Europa. Rugby Europa organiseer verskeie vastelandse toernooie, insluitend die [[Europese Rugbykampioenskap]] vir nasionale seniorrugbyspanne vir mans, vroue en jeug. Rugby Europa hou ook toesig oor [[sewesrugby]] in Europa en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Europese Olimpiese Komitees (EOK) saam. Rugby Europa hou egter nie toesig oor vername toernooie soos die [[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]], [[Verenigde Rugbykampioenskap]], Europese Rugbykampioenskapbeker of die Europese Rugby-uitdaagbeker nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/media/rctfboxi/eng-rugby-europe-bylaws-2020.pdf |title=Rugby Europe Bylaws (Edition 2020) |publisher=Rugby Europa |pages=6–7 |date=2020 |accessdate=4 Maart 2021 |archive-date=4 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304110632/https://www.rugbyeurope.eu/media/rctfboxi/eng-rugby-europe-bylaws-2020.pdf |url-status=dead}}</ref> Rugby Europa is in 1934 deur die [[Franse Rugbyfederasie]] as FIRA (''Fédération internationale de rugby amateur'') as ’n mededinger vir die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou Wêreldrugby) gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=Rugby Football History |accessdate=17 Desember 2023}}</ref> Die organisasie het die Europese Nasiesbeker van stapel gestuur om die spel rugby buite die destydse Vyfnasies te versprei en het later elke land op die vastelandse Europa betrek, maar ook lede buite dié kontinent soos [[Marokko]] en [[Tunisië]]. In die 1990’s het dit die Internasionale Rugbyraad as wêreldbeheerliggaam erken en die vastelandse beheerliggaam vir Europa geword. In 2014 is FIRA hernoem na Rugby Europa. == Lidlande == [[Lêer:Europe WorldRugby federations by number of registered players (2018).svg|duimnael|links|400px|Lidlande van Rugby Europa volgens aantal geregistreerde rugbyspelers in 2018:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://resources.world.rugby/worldrugby/document/2020/07/28/212ed9cf-cd61-4fa3-b9d4-9f0d5fb61116/P56-57-Participation-Map_v3.pdf |title=Global Participation in Rugby |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2018 |accessdate=17 Desember 2023}}</ref> {{columns-list|2| {{sleutel|#003380ff|>200&nbsp;000 lisensies}} {{sleutel|#0044aaff|>100&nbsp;000 lisensies}} {{sleutel|#0055daff|>40&nbsp;000 lisensies}} {{sleutel|#0066ffff|>20&nbsp;000 lisensies}} {{sleutel|#2a7fffff|>10&nbsp;000 lisensies}} {{sleutel|#5599ffff|>5&nbsp;000 lisensies}} {{sleutel|#aaccffff|<5&nbsp;000 lisensies}}}}]] Rugby Europa het tans 47 lede:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/rugby-europe-members/ |title=Rugby Europe Members |publisher=Rugby Europa |accessdate=17 Desember 2023}}</ref> {{columns-list|2| * {{vlagland|Andorra}} * {{vlagland|Belarus}} * {{vlagland|België}} ([[Belgium Rugby|BR]]) * {{vlagland|Bosnië en Herzegowina}} * {{vlagland|Bulgarye}} * {{vlagland|Denemarke}} * {{vlagland|Duitsland}} ([[Duitse Rugbybond|DRV]]) * {{vlagland|Engeland}} ([[Engelse Rugbyvoetbalunie|RFU]]) * {{vlagland|Estland}} * {{vlagland|Finland}} * {{vlagland|Frankryk}} ([[Franse Rugbyfederasie|FFR]]) * {{vlagland|Georgië}} ([[Georgiese Rugbyunie|GRU]]) * {{vlagland|Hongarye}} * {{vlagland|Ierland|rugby}} ([[Ierse Rugbyvoetbalunie|IRFU]]) * {{vlagland|Israel}} * {{vlagland|Italië}} ([[Italiaanse Rugbyfederasie|FIR]]) * {{vlagland|Kosovo}} * {{vlagland|Kroasië}} * {{vlagland|Letland}} * {{vlagland|Liechtenstein}} * {{vlagland|Litaue}} * {{vlagland|Luxemburg}} * {{vlagland|Malta}} * {{vlagland|Moldowa}} * {{vlagland|Monaco}} * {{vlagland|Montenegro}} * {{vlagland|Nederland}} ([[Rugby Nederland|RN]]) * {{vlagland|Noorweë}} * {{vlagland|Oekraïne}} * {{vlagland|Oostenryk}} * {{vlagland|Pole}} * {{vlagland|Portugal}} ([[Portugese Rugbyfederasie|FPR]]) * {{vlagland|Roemenië}} ([[Roemeense Rugbyfederasie|FRR]]) * {{vlagland|Rusland}} ([[Russiese Rugbyunie|FRR]]) * {{vlagland|San Marino}} * {{vlagland|Serwië}} * {{vlagland|Siprus}} * {{vlagland|Skotland}} ([[Skotse Rugbyunie|SRU]]) * {{vlagland|Slowakye}} * {{vlagland|Slowenië}} * {{vlagland|Spanje}} ([[Spaanse Rugbyfederasie|FER]]) * {{vlagland|Swede}} ([[Sweedse Rugbyunie|SRF]]) * {{vlagland|Switserland}} * {{vlagland|Tsjeggië}} * {{vlagland|Turkye}} * {{vlagland|Wallis}} ([[Walliese Rugbyunie|WRU]]) * {{vlagland|Ysland}} }} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Europese Krieketraad]] * [[UEFA]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Rugby Europe|Rugby Europa}} * {{en}} {{fr}} [https://www.rugbyeurope.eu/ Amptelike webwerf] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Europa]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] lz0qcqnl128zzs1ssscbxgira99a9gu 0 417793 2925273 2924700 2026-08-15T14:51:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925273 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Ismail Haniyeh | beeld = 03-03-2020 Ismail Haniyeh (3x4 cropped).jpg | beeldonderskrif = Haniyeh in 2020 | geboortenaam = Ismail Abd al-Salah Ahmad Haniyeh | geboortedatum = 29 Januarie 1962 | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Al-Shati-vlugtelingkamp]], [[Gasastrook]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|2024|7|31|1962|1|29|df=yes}} | sterfplek = [[Teheran]], [[Iran]] | party = [[Hamas]] | nasionaliteit = [[Lêer:Flag_of_Palestine.svg|raamloos|24px]] [[Palestyne|Palestyns]] | orde = Voorsitter van die Politieke Buro van Hamas | termynaanvang = 6 Mei 2017 | termyneinde = 31 Julie 2024 | leier = | vise = [[Saleh al-Arouri]] | president = | eersteminister = | premier = | voorganger = [[Khaled Mashal]] | opvolger = [[Khaled Mashal]] (waarnemend)<br>[[Yahya Sinwar]] | orde1 = Adjunkvoorsitter van die Politieke Buro van Hamas | termynaanvang1 = 4 April 2013 | termyneinde1 = 6 Mei 2017 | leier1 = [[Khaled Mashal]] | vise1 = | president1 = | eersteminister1 = | premier1 = | voorganger1 = [[Mousa Abu Marzook]] | opvolger1 = [[Saleh al-Arouri]] | orde2 = 1ste Leier van Hamas in die [[Gasastrook]] | termynaanvang2 = 14 Junie 2007 | termyneinde2 = 13 Februarie 2017 | leier2 = | vise2 = | president2 = | eersteminister2 = | premier2 = | voorganger2 = Posisie geskep | opvolger2 = [[Yahya Sinwar]] | orde3 = Eerste Minister van die<br/>Palestynse Nasionale Owerheid (betwis) | termynaanvang3 = 29 Maart 2006 | termyneinde3 = 2 Junie 2014 | leier3 = | vise3 = | president3 = [[Mahmoud Abbas]] | eersteminister3 = | premier3 = | voorganger3 = [[Ahmed Qurei]] | opvolger3 = [[Rami Hamdallah]] | orde4 = Lid van die Palestynse Wetgewende Raad | termynaanvang4 = 18 Februarie 2006 | termyneinde4 = 31 Julie 2024 | leier4 = | vise4 = | president4 = | eersteminister4 = | premier4 = | voorganger4 = | opvolger4 = | ouers = | eggenoot = Amal | kinders = 13 | alma_mater = {{nobr|[[Islamitiese Universiteit van Gasa]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])}} | religie = Islam | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = | webtuiste = }} '''Ismail Haniyeh''' ([[Arabies]]: إسماعيل هنية) (1962 of 1963 – [[31 Julie]] [[2024]]) was 'n Palestynse politikus wat algemeen beskou is as die hoof politieke leier van [[Hamas]], wat die [[Gasastrook]] sedert 2007 regeer.<ref>{{Cite web |last=Alshawabkeh |first=Lina |date=2023-10-17 |title=Who are the leaders of Hamas? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |access-date=2024-02-19 |website=BBC News |language=en |archive-date=19 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019162128/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |url-status=live }}</ref> Hy was die voorsitter van die Hamas Politieke Buro. Van 2023 tot sy dood het hy in [[Katar]] gewoon.<ref>{{Cite web |title=Ismail Haniyeh |url=https://www.counterextremism.com/extremists/ismail-haniyeh |access-date=28 Oktober 2023 |website=Counter Extremism Project |language=en |archive-date=28 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028182247/https://www.counterextremism.com/extremists/ismail-haniyeh |url-status=live }}</ref> Haniyeh is in 1962 of 1963 in die al-Shati-vlugtelingkamp in die destydse Egipte-beheerde Gasastrook gebore,<ref name="vin">{{Cite news |last=Vinall |first=Frances |date=31 July 2024 |title=What to know about Ismail Haniyeh, the Hamas leader killed in Iran |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/31/who-is-hamas-leader-ismail-haniyeh-killed/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731125427/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/31/who-is-hamas-leader-ismail-haniyeh-killed/ |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 Julie 2024 |newspaper=[[The Washington Post]] |quote= Haniyeh is in Januarie 1963 gebore, volgens die Hamas-mediakantoor [...]}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh |url=https://www.britannica.com/biography/Ismail-Haniyeh |access-date=31 Julie 2024 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |quote=born 1962?}}</ref><ref name="nytimes-ismail-haniyeh-dead">{{Cite news |last1=Livni |first1=Ephrat |last2=Abdulrahim |first2=Raja |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh, a Top Hamas Leader, Is Dead at 62 |url=https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731065214/https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 July 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en |quote= Mnr. Haniyeh is in 1962 gebore [...]}}</ref><ref name="fisch">{{Cite web |last=Fischbach |first=Michael R. |title=Haniyeh, Ismail |url=https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/haniyeh-ismail-1962 |access-date=31 Julie 2024 |website=encyclopedia.com |quote= Haniyeh is in 1962 gebore (sommige bronne sê Januarie 1963) [...]}}</ref> vir ouers wat tydens die Palestynse oorlog van 1948 uit [[Ashkelon]] verdryf of gevlug het. Hy verwerf 'n baccalaureusgraad in Arabiese letterkunde in 1987 aan die Islamitiese Universiteit van Gasa,<ref name="prof">{{Cite web |title=Profile: Ismail Haniya, Hamas' political chief |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/5/9/profile-ismail-haniya-hamas-political-chief |access-date=5 Junie 2024 |website=Al Jazeera |language=en |date=9 Mei 2017}}</ref> waar hy die eerste keer by Hamas betrokke geraak het nadat dit tydens die Eerste Intifada teen die Israeliese besetting geskep is, wat gelei het tot sy tronkstraf vir drie kort tydperke nadat hulle aan betogings deelgeneem het. Na sy vrylating in 1992 is hy na Libanon verban, en het 'n jaar later teruggekeer om 'n dekaan by Gasa se Islamitiese Universiteit te word. Haniyeh is in 1997 aangestel as hoof van 'n Hamas-kantoor en het daarna in die geledere van die organisasie opgang gemaak.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2024/07/31/middleeast/ismail-haniyeh-death-hamas-profile-intl-hnk/index.html|title=Who was Ismail Haniyeh, the Hamas political leader killed in Tehran?|publisher=CNN}}</ref> Haniyeh is in 1962 of 1963 in die al-Shati-vlugtelingkamp in die destydse [[Egipte]]-beheerde [[Gasastrook]] gebore,<ref name="vin" /><ref name="brit" /><ref name="nytimes-ismail-haniyeh-dead">{{Cite news |last1=Livni |first1=Ephrat |last2=Abdulrahim |first2=Raja |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh, a Top Hamas Leader, Is Dead at 62 |url=https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731065214/https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 July 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en |quote= Mnr. Haniyeh is in 1962 gebore [...]}}</ref><ref name="fisch" /> vir ouers wat tydens die Palestynse oorlog van 1948 uit [[Ashkelon]] verdryf of gevlug het. Hy verwerf 'n baccalaureusgraad in Arabiese letterkunde in 1987 aan die Islamitiese Universiteit van Gasa,<ref name="prof" /> waar hy die eerste keer by Hamas betrokke geraak het nadat dit tydens die Eerste Intifada teen die Israeliese besetting geskep is, wat gelei het tot sy tronkstraf vir drie kort tydperke nadat hulle aan betogings deelgeneem het. Na sy vrylating in 1992 is hy na [[Libanon]] verban, en het 'n jaar later teruggekeer om 'n dekaan by Gasa se Islamitiese Universiteit te word. Haniyeh is in 1997 aangestel as hoof van 'n Hamas-kantoor en het daarna in die geledere van die organisasie opgang gemaak.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2024/07/31/middleeast/ismail-haniyeh-death-hamas-profile-intl-hnk/index.html|title=Who was Ismail Haniyeh, the Hamas political leader killed in Tehran?|publisher=CNN}}</ref> == 7 Oktober-aanvalle == Op 7 Oktober 2023 het beelde van sy kantoor in die Katarse hoofstad [[Doha]] Haniyeh getoon terwyl hy die Hamas-geleide 7 Oktober-aanval saam met ander Hamas-amptenare gevier het, voordat hulle gebid en God geprys het. Volgens die Britse koerant ''The Telegraph'' het Haniyeh die "publieke gesig" van die aanval geword en dit openbaar beskryf as die begin van 'n nuwe era in die Israelies-Palestynse konflik.<ref name=":2">{{Cite news |last1=Makoii |first1=Akhtar |last2=Confino |first2=Jotam |last3=Zagon |first3=Chanel |last4=Cleave |first4=Iona |date=31 Julie 2024 |title=Israel-Hamas-oorlog nuutste: Hamas-politieke leier Ismail Haniyeh vermoor in Iran |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/31/israel-hamas-war-latest-news-leader-ismail-haniyeh-killed/ |access-date=31 Julie 2024 |work=The Telegraph |issn=0307-1235 |archive-date=31 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731040020/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/31/israel-hamas-war-latest-news-leader-ismail-haniyeh-killed/ |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last1=Rothwell |first1=James |last2=Shamalakh |first2=Siham |date=8 Oktober 2023 |title=Ismael Haniyeh-profiel: Hamas-leier wat 7 Oktober gejuig het en wapenstilstandonderhandelinge gelei het |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/08/hamas-leader-ismail-haniyeh-behind-attack-on-israel/ |access-date=31 Julie 2024 |work=The Telegraph |issn=0307-1235 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115213404/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/08/hamas-leader-ismail-haniyeh-behind-attack-on-israel/ |url-status=live }}</ref> Haniyeh het 'n televisie-toespraak gegee waarin hy bedreigings teen die [[Al-Aqsa-moskee]], die Israeliese blokade van Gaza en die lot van Palestynse vlugtelinge genoem het:<ref name="reuters">{{cite news|title=Israel belowe 'magstryd' na verrassingsaanval|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/sirens-warning-incoming-rockets-sound-around-gaza-near-tel-aviv-2023-10-07/|access-date=30 Desember 2023|archive-date=8 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008133733/https://www.reuters.com/world/middle-east/sirens-warning-incoming-rockets-sound-around-gaza-near-tel-aviv-2023-10-07/|url-status=live|work=Reuters|date=7 Oktober 2023|first1=Maayan |last1=Lubell |first2=Nidal |last2=Al-Mughrabi |first3=Ammar |last3=Awad}}</ref> "Hoeveel keer het ons julle gewaarsku dat die Palestynse mense al 75 jaar in vlugtelingkamp leef, en julle weier om die regte van ons mense te erken?"<ref name="reuters" /> Hy het verder gesê dat Israel, "wat homself nie kan beskerm teen weerstandbieders nie", nie ander Arabiese lande kan beskerm nie, en dat "al die normaliseringsakkoorde wat julle met daardie entiteit gesluit het, hierdie [Palestynse] konflik nie kan oplos nie."<ref>{{cite web |title=Hamas-leier Haniyeh: Stryd 'sal na Wesbank, Jerusalem versprei' |url=https://www.arabnews.com/node/2387146/middle-east |work=Arab News |date=8 Oktober 2023 |publisher=Retuers, Associated Press |access-date=15 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115211714/https://www.arabnews.com/node/2387146-middle-east |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Hamas-leier Haniyeh sê Israel kan nie Arabiese lande beskerm nie |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-leader-haniyeh-says-israel-cant-provide-protection-arab-countries-2023-10-07/ |work=Reuters |date=7 Oktober 2023 |access-date=15 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115052135/https://www.reuters.com/world-middle-east/hamas-leader-haniyeh-says-israel-cant-provide-protection-arab-countries-2023-10-07/ |url-status=live }}</ref> == Sluipmoord == Op 31 Julie 2024 is Haniyeh in [[Teheran]] vermoor, waar hy die inhuldiging van die nuutverkose President van Iran, [[Masoud Pezeshkian]], bygewoon het.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/31/hamass-political-chief-ismail-haniyeh-assassinated-in-iran-state-media|title=Hamas's political chief Ismail Haniyeh assassinated in Iran|date=31 July 2024|website=[[Al Jazeera]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731034454/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/31/hamass-political-chief-ismail-haniyeh-assassinated-in-iran-state-media|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref> Hamas het gesê dat hy saam met een van sy liggaamwagte deur 'n "Sionistiese" lugaanval op 'n woning vermoor is.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/hamas-chief-ismail-haniyeh-killed-israeli-airstrike-iran-hamas-says-rcna164425|title=Hamas chief Ismail Haniyeh killed in Israeli airstrike in Iran, Hamas says|last=Aggarwal|first=Mithil|date=31 July 2024|website=NBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731034620/https://www.nbcnews.com/news/world/hamas-chief-ismail-haniyeh-killed-israeli-airstrike-iran-hamas-says-rcna164425|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref><ref name="arabiya2">{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/07/31/palestinian-president-abbas-strongly-condemns-killing-of-hamas-chief-haniyeh|title=Palestinian President Abbas 'strongly condemns' killing of Hamas chief Haniyeh|date=31 July 2024|website=al-Arabiya|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731051348/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/07/31/palestinian-president-abbas-strongly-condemns-killing-of-hamas-chief-haniyeh|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref> Hy was 62 jaar oud. Volgens ''[[The New York Times]]'' en ander bronne is Haniyeh vermoor met 'n op afstand geaktiveerde bom wat twee maande tevore in sy gastehuiskamer weggesteek is, wat afgaan toe hy binne bevestig is.<ref name="nytbombplot">{{Cite news|last1=Bergman|first1=Ronen|last2=Mazzetti|first2=Mark|last3=Fassihi|first3=Farnaz|date=2024-08-01|title=Bomb Smuggled Into Tehran Guesthouse Months Ago Killed Hamas Leader|url=https://www.nytimes.com/2024/08/01/world/middleeast/how-hamas-leader-haniyeh-killed-iran-bomb.html|access-date=2024-08-01|work=[[The New York Times]]|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801133058/https://www.nytimes.com/2024/08/01/world/middleeast/how-hamas-leader-haniyeh-killed-iran-bomb.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ara.tv/j23c7|title=هنية قتل بعبوة ناسفة كانت مزروعة داخل غرفته.. مصادر تكشف|newspaper=العربية}}</ref> Die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]] van Iran het gesê dat Haniyeh deur "’n kortafstandprojektil met sowat 7 kg springstof" vermoor is wat van buite die gebou van waar hy gebly het, afgevuur is.<ref>{{Cite news|date=3 August 2024|title=Haniyeh killed by 'short-range projectile' fired from outside home: IRGC residence|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/3/haniyeh-killed-by-short-range-projectile-fired-from-outside-home-irgc|access-date=3 August 2024|work=Al Jazeera|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803113623/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/3/haniyeh-killed-by-short-range-projectile-fired-from-outside-home-irgc|url-status=live}}</ref> ’n Begrafnis is vir Haniyeh in Teheran op 1 Augustus gehou, met Iran se hoogste leier [[Ali Chamenei]] wat die gebede gelei het. Haniyeh se oorskot is die volgende dag na Katar geneem en in [[Lusail]] begrawe.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/haniyheh-funeral-tehran-khamenei/33058880.html|title=Haniyeh Funeral Procession Under Way In Iran|date=August 1, 2024|work=RFE/RL|access-date=1 August 2024|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801073259/https://www.rferl.org/a/haniyheh-funeral-tehran-khamenei/33058880.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9wvwyx07m1o|title=Hamas leader Haniyeh buried in Qatar|date=2 August 2024|work=[[BBC]]|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803101458/https://www.bbc.com/news/articles/c9wvwyx07m1o|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haniyeh, Ismail}} [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Palestynse politici]] [[Kategorie:Palestynse terroriste]] q4314r5rv3cwkvzqpymzt0ft4xd4jru 4 418481 2925310 2694544 2026-08-15T15:51:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925310 wikitext text/x-wiki {{Omraam|Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|150px|left|Maria Elizabeth Rothmann.}} '''[[Maria Elizabeth Rothmann|Miemie Rothmann]]''' (bekend as '''M.E.R.'''; 28 Augustus 1875 – 7 September 1975) was ’n bekroonde [[Lys van Afrikaanse skrywers|Afrikaanse skrywer]]. Sy is een van die eerste vroue in die land om ’n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] te behaal, een van die eerste vroulike Afrikaanse joernaliste, ’n vegter vir vrouestemreg en selfs ’n tydlank ondervoorsitter van die Kaaplandse [[Nasionale Party]]. As skrywer verower sy die [[Hertzogprys]] en skryf ook kinder- en jeugverhale. Maria Elizabeth Charlotte Rothmann is op 28 Augustus 1875 op [[Swellendam]] gebore. Sy was die jongste van nege kinders. Daar was vyf seuns in die gesin, naamlik Hendrik Sebastiaan (1856, wat baie jonk oorlede is, waarskynlik by geboorte), Gerhardus Johannes (Gert – 1858), Frederik Lindenberg (Fritz – 1860), Hendrik Benninghof (1863) en Jan Carel (1872, wat ook baie jonk oorlede is); en vier dogters, naamlik Martha Louisa (Martjie – 1862), Aletta Amelia (Lettie – 1866), Anna Wilhelmina (Annie – 1868) en sy self. Sy het ook ’n halfsuster, Christina (Chrissie) Kuhn uit haar pa se eerste huwelik met Maria Christina Kuhn. Maria is in 1854 met die geboorte van Chrissie oorlede en Chrissie word daarna by haar ma se familie groot. In die vyftigerjare begin sy met die skryf van haar outobiografie wat veel later as ''My beskeie deel'' gepubliseer is. Van die herinnerings word vanaf 24 Maart 1954 as ’n reeks onder die titel ''Van vanslewe'' in ''Sarie Marais'' gepubliseer. Sy behou steeds haar belangstelling in politieke en aktuele sake en is byvoorbeeld sterk gekant teen die  verwydering van die bruin mense van die gesamentlike kieserslys in die vroeë vyftigerjare. In April 1962 lewer sy ’n persoonlike pleidooi teen die verskuiwing van die bruin inwoners uit Lemmetjiesdorp, aangrensend aan Swellendam. Hoewel sy die beleid van die onafhanklikwording van die tuislande steun, was sy nie ten gunste van onderwerping van veral die bruin mense en die toepassing van die [[Groepsgebiedewet]] binne Suid-Afrika nie. In haar 95ste jaar val sy en breek ’n heup, maar herstel nietemin sodanig dat sy weer op haar eie kan regkom. M.E.R. is op Sondag, 7 September 1975, tien dae na haar honderdste verjaarsdag, in haar huis in Swellendam oorlede. Haar letterkundige dokumente (briewe en ander belangrike stukke) word in die Carnegie-biblioteek van die [[Universiteit Stellenbosch]] gehuisves. : ''[[Maria Elizabeth Rothmann|...lees verder]]'' bwdra0iymg5sd0ny9r4f8qvjn6tqfcg 0 418501 2925274 2892768 2026-08-15T14:52:09Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925274 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mike Godwin - VOA - September 2017-square-bluebackground.jpg|duimnael|Mike Godwin in September 2017. ]] '''Michael Wayne Godwin''' (gebore [[26 Oktober]] [[1956]]) is 'n Amerikaanse prokureur en [[skrywer]]. Hy was die eerste hoofprokureur van die [[Electronic Frontier Foundation]] (EFF), en hy het die internetgesegde [[Godwin se wet]] en die idee van 'n [[internetmeem]] geskep.<ref name="Godwin94">{{cite magazine|author=Godwin, Mike|title=Meme, Counter-meme|date=Oktober 1994|magazine= Wired |url= https://www.wired.com/wired/archive/2.10/godwin.if_pr.html |access-date=24 Maart 2006}}</ref> Van Julie 2007 tot Oktober 2010 was hy algemene raadgewer vir die [[Wikimedia-stigting]]. In Maart 2011 is hy verkies tot die Open Source Initiative-raad.<ref>{{cite web|title=Board Meeting Report|url= http://www.opensource.org/node/560|publisher=Open Source Initiative |date=17 Maart 2011 |access-date=17 Maart 2011 |archive-date=1 Oktober 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191001222823/https://mailto:masson@opensource.org/node/560|url-status=dead}}</ref> Godwin dien sedert 1994 as 'n bydraende redakteur van die tydskrif ''Reason''.<ref>{{cite web|url= http://reason.com/people/mike-godwin/all |title=Mike Godwin : Contributors |publisher=Reason.com |access-date=September 23, 2013}}</ref> In April 2019 is hy tot die Internet Society-raad verkies.<ref name="ISOC 2019">{{cite web|last=Al-Saqaf|first=Walid|title=2019 Internet Society Board of Trustees Final Election Results |date=18 April 2019 |url= https://www.internetsociety.org/blog/2019/04/2019-internet-society-board-of-trustees-final-election-results-ietf-appointment/|access-date=1 Mei 2019}}</ref> Van 2015 tot 2020 was hy algemene raadgewer en direkteur van innovasiebeleid by die R Street Institute.<ref>{{cite web| url=http://www.clarionledger.com/story/opinion/2015/02/11/internet-aint-broke-let-ag-try-fix/70134368/ |title=Internet ain't broke, don't let AG try to fix it| publisher=clarionledger.com|date=11 Februarie 2015 |access-date=18 Februarie 2015}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Amira |first1=Dan |last2=Godwin |first2=Mike |author2-link=Mike Godwin |title=Mike Godwin on Godwin's Law, Whether Nazi Comparisons Have Gotten Worse, and Being Compared to Hitler by His Daughter |department="Intelligencer" department |magazine=New York |date=8 Maart 2013 |url= http://nymag.com/daily/intelligencer/2013/03/godwins-law-mike-godwin-hitler-nazi-comparisons.html |access-date=23 September 2013}}</ref> In Augustus 2020 het hy en die Blackstone Law Group 'n regsgeding teen die Trump-administrasie aanhangig gemaak namens die werknemers van [[TikTok]]<ref>{{Cite web |date=24 Augustus 2020 |title=Mike Godwin, the Creator of Godwin's Law, Is Suing Trump Over His TikTok Executive Order|url= https://reason.com/2020/08/24/mike-godwin-the-creator-of-godwins-law-is-suing-trump-over-his-tiktok-executive-order/ |access-date=31 Augustus 2020 |website=Reason.com}}</ref>en daar gewerk tussen Junie 2021 en Junie 2022. Sedert Oktober 2022 werk hy as die beleid en privaatheid lei by Anonym,<ref name="linkedin">{{cite web |last=Godwin |first=Mike |access-date=7 September 2022 |title=Mike Godwin on LinkedIn |publisher=LinkedIn |url= https://www.linkedin.com/in/michaelgodwin1}}</ref>'n "privaatheid-veilige advertering" begin. ==Vroeë lewe en opvoeding== Godwin het Lamar Hoërskool in [[Houston]] bygewoon,<ref name="LamarTXM">{{cite web |url= http://www.texasmonthly.com/blogs/stateofmine/?m=200708&paged=3#post-63 |title=Re: A Complete Waste of Time |work=Texas Monthly |date=19 Augustus 2007 |pages="State of Mine: A Mostly Texas Blog" section |last=Smith |first=Evan |location=Austin, Texas |access-date=17 Augustus 2008 |archive-date=28 Maart 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090328220424/http://www.texasmonthly.com/blogs/stateofmine/?m=200708&paged=3#post-63 |url-status=dead}}</ref><ref name="LamarHC">{{cite web |url= http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/casey/6572072.html |title=Commentary: Lamar grad laid down Nazi law |work=Houston Chronicle |date=13 Augustus 2009 |last=Casey |first=Rick}}</ref> en het in 1980 aan die [[Universiteit van Texas]] in [[Austin, Texas|Austin]] gegradueer met 'n [[Baccalaureus Artium]]-graad in die Plan II Honneurs-program. Godwin het later die Universiteit van Texas Skool vir Regte bygewoon en in 1990 met 'n Juris Doctor-graad gegradueer. Terwyl hy in die regte skool was, was Godwin die redakteur van ''The Daily Texan'', die studentekoerant, van 1988 tot 1989.<ref name="DailyTexan">[http://media.www.dailytexanonline.com/media/storage/paper410/news/2005/07/05/Opinion/A.Call.For.Tsp.Independence-960628.shtml A call for TSP independence] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20070930215945/http://media.www.dailytexanonline.com/media/storage/paper410/news/2005/07/05/Opinion/A.Call.For.Tsp.Independence-960628.shtml |date=30 September 2007}} – editor Godwin's co-authored letter about ''Daily Texan'' reform, 5 Julie 2005.</ref> In sy laaste semester van die regskool, vroeg in 1990, het Godwin, wat Steve Jackson deur die Austin-bulletinbordstelselgemeenskap geken het, gehelp om die geheime diens klopjag op Steve Jackson Games bekend te maak. Sy betrokkenheid word later gedokumenteer in die niefiksieboek ''The Hacker Crackdown: Law and Disorder on the Electronic Frontier'' (1992) deur [[Bruce Sterling]].<ref name="hackercrackdown">Sterling, Bruce. [https://gutenberg.org/etext/101 ''The Hacker Crackdown: Law and Disorder on the Electronic Frontier''], 1992; download link from [[Project Gutenberg]].</ref> <ref name="SJGamesWired">[https://www.wired.com/wired/archive/2.10/godwin.if_pr.html Meme, Counter-meme] Wired, Oktober 1994.</ref> In 2017 is Godwin getroud met die hotelverhuringsbestuurder Sienghom "Jessy" Ches. Volgens ''Politico'' was hy in 2015 in [[Kambodja]] om aktiviste te help om 'n "Internet Handves van Regte" op te stel, en hulle het ontmoet in die sakesentrum van die hotel waar sy gewerk het.<ref>{{Cite web|last1=Sherman|first1=Jake|last2=Palmer|first2=Anna|last3=Lippman|first3=Daniel|last4=Montellaro|first4=Zach|title=Playbook Power Briefing: Trump and Macron meet in Paris – The New Senate Health Care Bill |url= https://www.politico.com/tipsheets/playbook-power-briefing/2017/07/13/trump-and-macron-meet-in-paris-the-new-senate-health-care-bill-don-jr-invited-to-testify-before-senate-cbo-says-trump-budget-ask-doesnt-balance-out-221318 |access-date=5 Augustus 2021 |website=Politico|date=13 Julie 2017}}</ref> ==Loopbaan== Godwin se vroeë betrokkenheid by die Steve Jackson Spele-aangeleentheid het daartoe gelei dat hy in November 1990, toe die organisasie nuut was, deur die Electronic Frontier Foundation (EFF) aangestel is. Kort daarna, as die eerste EFF-in-huis prokureur, het hy toesig gehou oor die borgskap daarvan van die Steve Jackson Games, Inc. v. United States Secret Service-saak. Steve Jackson Spele het die saak in 1993 gewen.<ref name="SJGamesWired" /> As 'n prokureur vir EFF was Godwin een van die advokate van rekord vir die eisers in die saak wat die Wet op Kommunikasieordentlikheid betwis het in 1996. Die Hooggeregshof het die saak vir die eisers op grond van Eerste Wysiging in 1997 in Reno v. American Civil Liberties Union beslis. Godwin se werk oor hierdie en ander eerste wysigingsake in die 1990's is gedokumenteer in sy boek ''Cyber Rights: Defending Free Speech in the Digital Age'' (1998), wat in 'n hersiene, uitgebreide uitgawe deur MIT Press in 2003 heruitgegee is. Godwin was ook 'n hoofprokureur en beleidsgenoot vir die Sentrum vir Demokrasie en Tegnologie; 'n Hoofkorrespondent by ''IP Worldwide'', 'n publikasie van American Lawyer Media; en 'n rubriekskrywer vir die tydskrif ''The American Lawyer''. Hy is 'n bydraende redakteur by die tydskrif ''Reason'',<ref name="Reason">{{cite web|url= http://www.reason.com/contrib/show/181.html |title=Reason Magazine&nbsp;— Articles by Mike Godwin: Contributing Editor |publisher=Reason.com |access-date=19 Julie 2009}}</ref> waar hy onderhoude van verskeie wetenskapfiksieskrywers gepubliseer het.<ref name="SciFi">''Reason'' Bruce Sterling [http://www.reason.com/news/show/29002.html interview] Januarie 2004, [[Neal Stephenson]] [http://www.reason.com/0502/fe.mg.neal.shtml interview] February 2005, Vernor Vinge [http://reason.com/news/show/119237.html interview] Mei 2007.</ref> Van 2003 tot 2005 was Godwin personeelprokureur en later regsdirekteur van Public Knowledge, 'n nie-regeringsorganisasie gebaseer in [[Washington, D.C.]], gemoeid met intellektuele eiendomsreg. Godwin het gewerk aan kopiereg- en tegnologiebeleid, insluitend die verhouding tussen digitale regtebestuur en Amerikaanse kopieregwetgewing. Terwyl hy by Public Knowledge was, het hy toesig gehou oor litigasie wat die Federale Kommunikasiekommissie se uitsaaivlagregulasie suksesvol betwis het wat DRM-beperkings op televisie sou ingestel het. Van Oktober 2005 tot April 2007 was Godwin 'n navorsingsgenoot aan die [[Yale-universiteit]], wat dubbele posisies beklee het in die Information Society Project (ISP) by Yale Skool vir Regte,<ref name="Yale1">{{cite web |url= http://www.law.yale.edu/intellectuallife/ISPpeople.htm |work=Yale Information Society Project |title=People at the ISP |date=2006 |access-date=11 Oktober 2010 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20101010081448/http://www.law.yale.edu/intellectuallife/ISPpeople.htm |archive-date=October 10, 2010}}, listing Mike Godwin as Resident Fellow, 2005–2006.</ref><ref name="Yale2">{{cite web|url= http://research.yale.edu/isp/people_fellows.html#godwin |work=Yale Information Society Project |date=2006 |access-date=25 Januarie 2008 |title=Resident Fellows |publisher=Yale University |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20080820054218/http://research.yale.edu/isp/people_fellows.html |archive-date=20 Augustus 2008}}, listing Godwin as Microsoft Fellow, 2005–2006.</ref> en by die Yale Rekenaarwetenskap Departement se privaatheid, verpligtinge en regte in Technologies of Information Assessment (PORTIA)-projek.<ref name="Yale3">{{cite web |url= http://crypto.stanford.edu/portia/education.html |title=Education |work=Yale PORTIA Project |date=2007 |access-date=25 Januarie 2008}}, listing Godwin as Research Scientist, 2005–2007.</ref> [[Lêer:Mike Godwin June08 B recrop 5 to 7.jpg|duimnael|Personeelfoto van Godwin (ouderdom 51; Junie 2008).]] Godwin was algemene raadgewer vir die [[Wikimedia-stigting]] vanaf 3 Julie 2007,<ref name="Devouard">[http://lists.wikimedia.org/pipermail/foundation-l/2007-July/031128.html Welcome Mike!] – Florence Devouard announcing Godwin's Wikimedia appointment, 3 Julie 2007.</ref><ref>Nick Farrell (5 Julie 2007) [https://web.archive.org/web/20121006190932/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1009357/mike-godwin-joins-wikipedia Mike Godwin joins Wikipedia. Beware the Wiki-Nazis.], ''The Inquirer''.</ref> tot 22 Oktober 2010.<ref name="wmf">{{cite web |url= http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimediaannounce-l/2010-October/000069.html |title=Wikimedia Foundation Announcement: Mike Godwin leaves the Wikimedia Foundation |access-date=20 Oktober 2010 |last=Gardner |first=Sue |date=19 Oktober 2010 |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>Patricia Paine (25 Oktober 25, 2010) [http://www.law.com/jsp/cc/PubArticleCC.jsp?id=1202473788355&hubType=Top%20Story&The_Top_Lawyer_Is_emOUTem_at_Wikipedia_Buuuuuuut__What_Happened Wikipedia's General Counsel Says Goodbye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627005432/http://www.law.com/jsp/cc/PubArticleCC.jsp?id=1202473788355&hubType=Top%20Story&The_Top_Lawyer_Is_emOUTem_at_Wikipedia_Buuuuuuut__What_Happened |date=27 Junie 2012 }}, Corporate Counsel, law.com</ref> In 'n onderhoud met [[The New York Times]] oor die selfkorrigerende aard van [[Wikipedia]] het hy gesê het dat hy sy eie Wikipedia-artikel reggestel het, en het Godwin gesê: "Die beste antwoord vir slegte spraak is meer spraak."<ref name="NYT 2007">{{cite news |first=Noam |last=Cohen |title= Defending Wikipedia's Impolite Side |work=The New York Times |date=29 Augustus 2007 |url= https://www.nytimes.com/2007/08/20/technology/20link.html |access-date=20 Augustus 2007}}</ref> Toe die [[Federal Bureau of Investigation| Federale Buro van Ondersoek]] in Julie 2010 geëis dat die Seël van die FBI van Wikipedia verwyder word, het Godwin 'n "ligsinnige geskrewe brief"<ref>{{cite news |title=FBI to Wikipedia: Remove our seal |first=John D. |last=Sutter |newspaper=[[CNN]] |date=3 Augustus 2010 |url= http://www.cnn.com/2010/TECH/web/08/03/fbi.seal.wikipedia/index.html?hpt=T2 |access-date=4 Augustus 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100804053917/http://www.cnn.com/2010/TECH/web/08/03/fbi.seal.wikipedia/index.html?hpt=T2 |archive-date=4 Augustus 2010 |url-status=dead}}</ref> in reaksie gestuur, waarin hy die eis ontken en die FBI se interpretasie van die wet beskryf as "idiosinkraties ... en meer belangrik, verkeerd."<ref>{{cite news |title=F.B.I., Challenging Use of Seal, Gets Back a Primer on the Law |first=John |last=Schwartz |newspaper=[[The New York Times]] |date=2 Augustus 2010 |url= https://www.nytimes.com/2010/08/03/us/03fbi.html? |access-date=4 Augustus 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Wikipedia and FBI in logo use row |newspaper=[[BBC News]] |date=3 Augustus 2010 |url= https://www.bbc.co.uk/news/technology-10851394 |access-date=4 Augustus 2010}}</ref> Godwin is sedert 2006 'n voorstander van netneutraliteit, saam met ander internet-advokate soos Vint Cerf. Toe die Wikimedia-stigting met groot telekommunikasieverskaffers ooreengekom het om Wikipedia Zero te skep, 'n toepassing wat die beginsels van netneutraliteit oortree het, het Godwin geglo dat die voordele van die program swaarder weeg as sy negatiewe. Wikipedia Zero is in 2018 gestaak.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/328119409_Net_Neutrality_in_the_Context_of_Provision_of_Fair_and_Equitable_Access_to_Information_Sources_and_Services Net Neutrality in the Context of Provision of Fair and Equitable Access to Information Sources and Services], 2018-10</ref><ref>[https://twitter.com/vgcerf/status/512507995587366912 Vint Cerf recommending]</ref><ref>[https://www.jamesjheaney.com/2014/09/15/why-free-marketeers-want-to-regulate-the-internet/ Why Free Marketeers Want To Regulate the Internet], September 15, 2014.</ref><ref>[https://www.accessnow.org/wikipedia-zero-and-net-neutrality-wikimedia-turns-its-back-on-the-open/ Wikipedia Zero and net neutrality: Wikimedia turns its back on the open internet], 8 Augustus 2014.</ref><ref>[https://reason.com/archives/2017/06/04/everyone-should-be-getting-wikipedia-for Everyone Should Be Getting Wikipedia for Free], 4 Junie 2017</ref><ref>[https://medium.com/@refsrc/wikipedia-zero-which-provided-over-800-million-users-in-72-countries-with-access-to-wikipedia-at-ff3014a122e6 Wikipedia Zero, Which Provided Over 800 Million Users in 72 Countries With Access to Wikipedia at No Data Cost, is Being Discontinued], 18 Februarie 2018.</ref> Godwin is in Januarie 2009 aangewys as 'n lid van die Student Press Law Centre-raad,<ref name="SPLC 2009">{{cite web |url= http://www.splc.org/newsflash.asp?id=1853 |archive-url= https://archive.today/20130415205820/http://www.splc.org/newsflash.asp?id=1853 |url-status=dead |archive-date=15 April 2013 |title=Press Release: Student Press Law Center Welcomes Virginia Edwards as Chair; Patrick Carome and Mike Godwin to Board of Directors}}</ref> van die Open Source Initiative-raad in Maart 2011,<ref>{{cite web|last=Phipps|first=Simon|title=OSI Board Meeting Report|url= http://www.opensource.org/node/560|work=The OSI Web Site|access-date=17 Maart 2011|archive-date=1 Oktober 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191001222823/https://mailto:masson@opensource.org/node/560|url-status=dead}}</ref> en die Internet Society Board of Trustees in April 2019.<ref name="ISOC 2019" /> In Junie 2021 het Godwin 'n rol as direkteur in vertroue en veiligheid by die mediamaatskappy [[TikTok]] geneem. In Oktober 2022 het hy by Anonym begin werk as die trust- en veiligheidsleier.<ref name="linkedin" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Godwin, Mike}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Lewende mense]] fjppswbz0b64d8platkonym0ul67syo 0 421858 2925311 2924277 2026-08-15T16:17:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925311 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 | naam = Endumion | beeld = Girodet - Sommeil Endymion.jpg | beeldonderskrif = ''Die Slapende Endumion'', deur Anne-Louis Girodet (1791), Musée du Louvre, Parys. | opskrif1 = Tipe godheid | 1 = Grieks | opskrif2 = Woonplek | 2 = Elis of die Beşparmak-bergreeks | opskrif3 = Metgesellin | 3 = [[Selene]]<br> óf Iphianassa óf Asterodia óf Chromia óf Hyperippe | opskrif4 = Ouers | 4 = Aethlius en Calyce<br>[[Zeus]] en Phoenissa | opskrif5 = Kinders | 5 = [[Narsissus]], [[Aitolus, seun van Endumion|Aitolus]], Eurupile, Eurusida, Paeon, Epeius, vyftig dogters saam met [[Selene]] }} In die [[Griekse mitologie]] is '''Endumion''' (Oudgrieks: Ἐνδυμίων, ''gen''.: Ἐνδυμίωνος) 'n aantreklike Aioliese skaapwagter, jagter of koning, wat vanuit [[Olimpia]] in Elis heers. Elis is 'n antieke distrik in Griekeland wat ooreenstem met die moderne gelyknamige streek.<ref>Klassieke bronne wat Endumion verbind met Elis sluit in [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+5.1.3 5.1.3] en [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Pseudo-Apollodorus]]''. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.7.5&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=7&highlight=Endymion Bibliotheca, 1.7.5]-[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.7.6&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=7&highlight=Endymion 6]''.</ref> Hy is ook vereer, en daar word gesê dat hy op Berg Latmus (die Beşparmak-berge) in [[Karië]], aan die weskus van [[Anatolië]], gewoon het.<ref>Klassieke bronne wat Endumion met Berg Latmus verbind sluit in [[Ovidius]], ''Heroides'', [https://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Heroides16-21.php#anchor_Toc525573660 18.61–65]; Ovidius, ''Ars Amatoria'', [https://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/ArtofLoveBkIII.php#anchor_Toc522116744 3.83]; [[Lucianus van Samosata|Lucianus]], ''[[Dialoë van die Gode|Dialogi Deorum]]'' [http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:dialogues:dialogues-of-the-gods#section11 19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018194526/http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:dialogues:dialogues-of-the-gods#section11 |date=18 Oktober 2021 }}, waar Endumion bespreek word deur [[Aphrodite]] en [[Selene]]; en [[Cicero]] in sy ''Tusculanae disputationes'' i.38.92.</ref> Daar bestaan verwarring oor Endumion se ware identiteit, aangesien sommige bronne veronderstel dat hy die prins van Elis was, of verwant was aan die prins, ander spreek weer die mening uit dat hy 'n doodgewone skaapwagter uit [[Karië]] was. Daar is ook later voorgestel dat hy 'n sterrekundige was: [[Plinius die ouere]]<ref>Plinius se ''Naturalis Historia'' Boek II.IV.43.</ref> noem Endumion die eerste mens om die bewegings van die maan waar te neem, wat (volgens Plinius) Endumion se verliefdheid op sy titulêre godin sou verklaar. Gevolglik is Endumion se graf op twee verskillende plekke geplaas. Die mense van [[Beşparmak-bergreeks|Herakleia]] het beweer dat hy ter ruste gelê is op Berg Latmus (die hedendaagse Beşparmak-bergreeks), terwyl die mense van Elis beweer het dat sy graf by [[Olimpia]] is.<ref>John Lemprière se ''Classical Dictionary''</ref> [[Lêer:Wall painting - Selene and Endymion - Pompeii (VI 9 6-7) - Napoli MAN 9240.jpg|duimnael|regs|Endumion as jagter (saam met 'n hond). Hy word uitgebeeld, sittende op rotse in 'n landskap, met twee spiese in sy greep, terwyl hy na [[Selene]] kyk wat na hom opbeweeg. Antieke fresko uit [[Pompeii]].]] == Mitologie == [[Beeld:Sebastiano Ricci 015.jpg|links|duimnael|''Selene en Endumion'', deur Sebastiano Ricci (1713), Chiswick House, Engeland.]] [[Apollonios Rhodios]]<ref>''Argonautica'' 4.57ff.</ref> (3de eeu v.C.) is een van vele digters<ref>Vergelyk [[Plato]], ''Phaedo'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DPhaedo%3Asection%3D72c 72c].</ref> wat vertel hoe [[Selene]], die [[Titaan (mitologie)|Titaanse]] godin van die Maan,{{Efn |Haar Romeinse ekwivalent is Luna.}} verlief was op die sterflike Endumion. Sy was so verlief op Endumion dat sy sy oom, [[Zeus]], versoek het om aan hom ewige jeugdheid te gee so dat hy haar nooit sou verlaat nie. Alternatiewelik het Selene so baie gehou van die beeld van die slapende Endumion in die grot op Berg Latmus naby Milete in [[Karië]],{{Refn|[[Sapfo]] plaas die mite op Berg Latmus.}} dat sy Zeus gesmeek het dat Endumion so mag bly. In sommige weergawes van die mite wou Zeus vir Endumion straf omdat hy sou gewaag het om romantiese gevoelens te koester teenoor [[Hera]] (baie soos Ixion). Hoe dit ookal sy, Zeus het Selene se versoek toegestaan en Endumion in 'n ewige slaap geplaas. Selene het elke aand die slapende Endumion besoek, en vyftig dogters saam met hom gehad,<ref>[[Pausanias (geograaf)|Pausanias]] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+5.1.4 5.1.4]</ref> wat deur sommige skolastici (soos James George Frazer of H. J. Rose) gelykgestel word aan die vyftig maande van die [[Olimpiade]].<ref>J. Davidson, "Time and Greek Religion", in ''A Companion to Greek Religion'', geredigeer deur D. Ogden (John Wiley & Sons, 2010) {{ISBN |978-1-44433417-3}}, [https://books.google.com/books?id=yOQtHNJJU9UC&pg=PA205 pp. 204&ndash;5]. {{cite book |last1 = Frazer |first1 = James George |year = 1911 |chapter = The Mortality of the Gods |title = The Golden Bough |edition = 3 |url = https://books.google.com/books?id=xm4hBTGM0NUC |series = Volume 4, Part 3 of The Golden Bough: A Study in Magic and Religion |location = Londen |publisher = Macmillan and Company, Limited |page = 90 |access-date = 19 Januarie 2023 |quote = [...] soos geleerdes reeds opgemerk het, is Endumion die ondergaande son wat deur die maan onder die horison ingehaal word, en sy vyftig dogters by haar is die vyftig [[maanmaand]]e van 'n Olimpiade, of, strenger gesproke, van elke alternatiewe Olimpiade.}} </ref><ref> {{cite book |last1 = Bos |first1 = A. P. |year = 1989 |title = Cosmic and Meta-Cosmic Theology in Aristotle's Lost Dialogues |url = https://books.google.com/books?id=t3AGz3wyjwgC |series = Volume 16 of Brill's studies in intellectual history |location = Leiden |publisher = E. J. Brill |page = 210 |isbn = 9789004091559 |access-date = 19 Januarie 2023 |quote = Endumion word soms die grondlegger van die Olimpiese spele genoem, wat aansluit by die legende dat die maangodin hom vyftig dogters geskenk het, Pausanius 5.1.4. H. J. Rose (Oxf. Class. Dict. ''s.v.'') beskou dit as 'n verwysing na die vyftig maande van 'n Olimpiade. }} </ref> Volgens 'n passasie uit die ''Deipnosophistae'' het die sofis en diturambiese (In Antieke Griekeland was 'n ''dithyrambos'' (Grieks: διθύραμβος) 'n ekstatiese loflied aan Dionusos, god van wyn en vrugbaarheid. Dithyrambos was nie net 'n loflied nie, maar ook een van Dionusos se name.) digter, Likumnios van Chios<ref>Likumnios is slegs bekend vanweë 'n klein aantal aangehaalde reëls, en deur verwysings na hom ([http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1893.html William Smith, ed. ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'' 1870] {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20070405205408/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1893.html |date= 2007-04-05}})</ref> (waarskynlik 4de eeu v.C.), 'n ander verhaal vertel waarvolgens Hupnos (die god van slaap) verlief was op Endumion en nie sy beminde se oë, selfs terwyl hy slaap, toegemaak het nie, maar hom tot rus gesus het sodat hy sonder onderbreking genoë kon hê in die aangesig van sy geliefde.<ref>Likumnios, [https://www.theoi.com/Daimon/Hypnos.html#Sleep ''Fragment 771''] (uit Athenaeus, Scholars at Dinner) (vert. Campbell, Vol. Greek Lyric V)</ref> Die ''[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Bibliotheke]]'' beweer dat: <blockquote>Calyce en Aethlius 'n seun genaamd Endumion gehad het wat Aioliërs uit [[Thessalië]] gelei het en die stad Elis gestig het. Sommige meen egter dat hy die seun van Zeus was. Aangesien hy van onoortreflike skoonheid was, het die Maan op hom verlief geraak, en Zeus het hom toegelaat om te kies wat hy wou doen, en hy het gekies om vir altyd te slaap, ten einde sterfloos en ouderdomloos te bly. Endumion het 'n seun genaamd Aitolus gehad by 'n [[Najade]], of volgens sommige, Iphianassa, wat Apis, seun van Phoroneus, gedood het en na Kuretes gevlug het. Daar het hy sy gashere, Dorus, Laodokus en Polupoetes, seuns van Phthia en [[Apollo]], gedood en die land na homself vernoem (Aitolië).<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.7.5&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=7&highlight=Endymion 1.7.5]-[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.7.6&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=7&highlight=Endymion 6]</ref>''</blockquote> Op soortgelyke trant skryf 'n [[skolion|skolias]] oor [[Apollonios Rhodios]] dat Zeus volgens [[Hesiodos]] Endumion toegelaat het om self te besluit wanneer hy wou sterf.<ref>[[Hesiodos]], ''Katalogus van Vroue'' fragment [https://topostext.org/work/7#CW.F8 8]</ref> [[Lêer:J%C3%A9r%C3%B4me-Martin Langlois - Diana and Endymion - WGA12461.jpg|regs|duimnael|''Diana en Endumion'', deur Jérôme-Martin Langlois, omstreeks 1822]] Volgens [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]] het Endumion vir Klumenus, seun van Kardus, by [[Olimpia]] onttroon.<ref>[[Pausanias (geograaf)|Pausanias]], ''Graeciae Descriptio'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+5.8.1&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 5.8.1]</ref> Pausanias gee met sy beskrywing van die "vroeë geskiedenis" van die mense van Elis aan die hand dat: : Hulle sê dat die eerste een wat hierdie land regeer het Aethlius was, seun van Zeus en Protogeneia, dogter van Deukalion, en vader van Endumion. Die Maan, sê hulle, het op Endumion verlief geraak en vir hom vyftig dogters gebaar. Ander weer, sê met groter waarskynlikheid dat Endumion 'n vrou genaamd Asterodia gehad het – ander sê sy was Chromia, dogter van Itonus, seun van Amphictuon; ander weer, sê dit was Huperippe, dogter van Arkas—maar almal stem saam dat Endumion vir Paeon, Epeios en Aitolus verwek het, asook 'n dogter genaamd Eurusida. Endumion het sy seuns 'n wedloop by Olimpia laat hardloop met die troon as prys; Epeios het gewen en die koninkryk verkry, en sy onderdane is toe vir die eerste keer Epeane genoem. Wat sy broers betref, sê hulle dat Aitolus by die huis gebly het, terwyl Paion, ontsteld oor sy nederlaag, in die verste moontlike ballingskap ingegaan het, en dat die streek anderkant die [[Vardar|Axius]]-rivier na hom vernoem is (Paionië). Wat die dood van Endumion betref, stem die mense van [[Latmus|Herakleia]] naby Milete nie saam met die mense van Elis nie, want terwyl die mense van Elis Endumion se graf kan aantoon, sê die mense van Herakleia dat hy na Berg Latmus teruggetrek het en dat hulle hom daar vereer, aangesien Endumion se heiligdom op Berg Latmus is.<ref>Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=5:chapter=1 5.3–5].</ref> Pausanias berig ook dat hy 'n standbeeld van Endumion in die skatkamer van [[Metapontum|Metapontines]] by Olimpia gesien het.<ref>Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+6.19.11&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 6.19.11].</ref> [[Propertius|Sextus Propertius]] (Boek 2, el. 15), [[Cicero]] se ''Tusculanae Quaestiones'' (Boek 1) en [[Theocritus]] bevat uitgebreide besprekings oor die Endumion-mite, maar herhaal bloot die bogenoemde in wisselende mate. Die Endumion-mite is in die moderne tydperk deur literêre figure soos [[Henry Wadsworth Longfellow]] en [[John Keats]] (in sy verhalende gedig uit 1818, ''Endymion'') uitgebrei en verwerk. Die [[satire|satirikus]] [[Lucianus van Samosata|Lucianus]] van Samsat het 'n andersins ongeverifieerde mite opgeteken waarvolgens 'n [[nimf]] genaamd Myia teen Selene wedywer vir Endumion se liefde; hiervolgens sou die kletserige en spraaksame nimf eindeloos met hom praat terwyl hy slaap en hom wakker hou. Dit het Endumion geïrriteer en Selene woedend gemaak, wat die meisie in 'n vlieg verander het. Ter nagedagtenis aan Endumion misgun die vlieg nog altyd alle slapers hul rus.<ref>Lucianus, ''Tot lof van 'n vlieg'' [http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:essays:the-fly#section10 10]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Agtergrond == [[Lêer:MMA sarcophag 1.jpg|duimnael|'n Romeinse "Endumion"-sarkofaag uit die middel van die 2de eeu n.C.. ([[Metropolitan Museum of Art]])<ref>[http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/130011962 Accession Number 24.97.13].</ref>]] [[Beeld:Sarcophagus Endymion Louvre Ma1335.jpg|duimnael|links|'n Gallo-Romeinse "Endumion"-sarkofaag, vroeë 3de eeu ([[Louvre]])]] [[Beeld:Stockholm Royal Palace Endymion 03.jpg|duimnael|links|'n Romeinse standbeeld van "Endumion" uit [[Hadrianus]] se bewindstyd - vroeë 2de eeu ([[Gustaaf III van Swede|Gustaaf III]] se Antikmuseum, Stockholm)]] [[Lêer:Artemis-Endymion-Palais-Garnier.jpg|duimnael|links|Artemis en Endumion in die Palais Garnier, [[Parys]]]] Geen eksplisiete verhaal het oorleef nie. In die ''Argonautica'' (iv.57ev) was die "dogter van Titaan," die Maan, getuie van Medea se angsbevange nagvlug na [[Jason (mitologie)|Jason]], en het sy "met kwaadwillige genoeë gejuig terwyl sy by haarself bepeins: 'So ek is dan nie die enigste een wat na die Latmiese grot sluip nie, en dit is ook nie slegs ek wat brand van begeerte vir die aantreklike Endumion nie'". "Maar nou wil dit voorkom asof jy self 'n slagoffer is van 'n waansin soos myne".<ref>Richard Hunter, ''Apollonius of Rhodes: Jason and the Golden Fleece'' (Drukpers van die Universiteit van Oxford) 1993:100.</ref> John Lemprière se ''Classical Dictionary'' versterk Plinius se weergawe van Endumion se liefde vir sterrekunde, en gee dit as bron aan vir die bewering dat Endumion 'n verhouding met die verbygaande maan gehad het. Die [[mite]] dat Endumion nie dood was nie maar ewig-slapend, wat spreekwoordelik is, (die spreekwoord—''Endymionis somnum dormire'', "om die slaap van Endumion te slaap")<ref>Beskryf in Sir James George Frazer, red., ''Apollodorus, Library and Epitome'' [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Apollod.+1.7.5].</ref> het verseker dat tonele van Endumion en Selene gewilde onderwerpe was vir sarkofage in die [[Laat Oudheid]], toe lewe na die dood 'n belangrike kwessie was. Die Louvre-voorbeeld, ontdek by Saint-Médard-d'Eyrans, Frankryk (''illustrasie hierbo''), is 'n goeie voorbeeld hiervan. Die mite van Endumion is nooit maklik oorgedra na die immer kuise [[Artemis]] nie, die Olimpiër wat met die Maan geassosieer word.<ref>Hyginus (''Fabulae'' 271) identifiseer Endumion as hy "vir wie Luna lief was", wat die verbintenis met die maan behou, maar Diana vermy.</ref> In die [[Renaissance]] is die Endumion-mite verbind met die maangodin, [[Diana (mitologie)|Diana]]. == Voetnote == {{Notelist}} == Verwysings == {{Reflist |30em}} == Bronnelys == === Antiek === * [[Apollonios Rhodios]], ''Argonautica''; met 'n Engelse vertaling deur R. C. Seaton. William Heinemann, 1912. * Apollodorus. ''Apollodorus, [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Die Biblioteek]]'', met 'n Engelse vertaling deur Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes. Cambridge, MA, Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann 1921. * [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]], ''Beskrywing van Griekeland''. W.H.S. Jones (vertaler). Loeb-klassieke biblioteek. Cambridge, MA: Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann (1918). Vol. 1. Boeke I&ndash;II: {{ISBN |0-674-99104-4}}. * [[Plato]]. ''Plato in Twelve Volumes'', Vol. 1 vertaal deur Harold North Fowler; inleiding deur W.R.M. Lamb. Cambridge, MA, Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann 1966. * [[Lucianus van Samosata|Lucianus]], ''Phalaris''. ''Hippias of Die Bad''. ''Dionusos''. ''Herakles''. ''Amber of Die Swane''. ''Die Vlieg''. ''Nigrinus''. ''Demonax''. ''Die Saal''. ''My Geboorteland''. ''Tagtigjariges''. '''n Ware Verhaal''. ''Laster''. ''The Consonants at Law''. ''The Carousal (Simposium) or The Lapiths''. Vertaal deur A. M. Harmon. Loeb-klassieke biblioteek 14. Cambridge, MA: Drukpers van Harvard-yniversiteit, 1913. * [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]]. ''Verhale'', 271. === Modern === * Karl Kerenyi. ''The Gods of the Greeks''. Londen: Thames & Hudson, 1951 (pp.&nbsp;196–98). * [[Robert Graves]]. ''The Greek Myths'' (1955) 1960, 64 a-c. * [https://www.academia.edu/39020137/Endymion_at_the_Crossroads_The_Fortune_of_the_Myth_of_Endymion_at_the_Dawn_of_the_Modern_Era_2004_ Natalia Agapiou. "Endymion at the Crossroads: The Fortune of the Myth of Endymion at the Dawn of the Modern Era", in ''Res Publica Litterarum: Studies in the Classical Tradition'', 27/7 (2004), p. 70-82]. * [https://www.reimer-mann-verlag.de/controller.php?cmd=detail&titelnummer=302499&verlag=3 Natalia Agapiou. ''Endymion au carrefour. La fortune littéraire et artistique du mythe d'Endymion à l'aube de l'ère moderne'' (Berlyn, 2005)]: {{ISBN |978-3-7861-2499-3}}. == Eksterne skakels == {{Commons category|Endymion}} * [https://www.theoi.com/Heros/Endymion.html ENDYMION in The Theoi Project] * [http://www.maicar.com/GML/Endymion.html ENDYMION in Greek Mythology Link] * {{cite web|title=Diana en Endumion omstreeks 1700&ndash;1730, deur Francesco Solimena (1657&ndash;1747)|work=Artwork of the Month|publisher=National Museums Liverpool: Walker Art Gallery|date=November 1999|url=http://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=2&id=155|access-date=2008-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202162146/https://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=2&id=155|archive-date=2 Februarie 2012}} * {{cite web|last=Vir werke deur Gerard de Lairesse, Frans Floris, in RKD (Den Haag) en Bildindex (Marburg), sien die |title=Iconclass Browser|url=http://iconclass.org/rkd/92C321/|display-authors=etal}} * {{ws|[[s:Landon in The New Monthly 1837/Awakening Endymion|The Awakening of Endymion]]}}, 'n gedig deur Letitia Elizabeth Landon. * [http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/pierre-subleyras-diana-and-endymion''Diana en Endumion''] skildery deur Pierre Subleyras (omstreeks 1740) * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017063 Die Ikonografiese Databasis van die Warburg-instituut (Beelde van Endumion)] {{Normdata}} [[Kategorie:Griekse mitologie]] 8bmzen557vr0wzg542dd7jn4a4nvmdz 0 429421 2925275 2851236 2026-08-15T14:52:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925275 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox person | name = Jack Posobiec | image = Jack Posobiec (53808241742) (cropped).jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Posobiec in 2024. | birth_name = Jack Michael Posobiec III | birth_date = {{birth date and age|1984|12|14}} | birth_place = [[Norristown, Pennsilvanië|Norristown]], [[Pennsilvanië]], [[Verenigde State]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | other_names = | alma_mater = [[Temple-universiteit]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) | occupation = {{hlist|Politieke aktivis|nuuskorrespondent}} | years_active = | employer = {{Plainlist}} * [[One America News Network]] (2018–2021) * [[Turning Point USA]] (2021–tans) * ''[[Human Events]]'' (2021–tans) {{endplainlist}} | notable_works = | party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] }} '''Jack Michael Posobiec III''' (gebore 14 Desember 1984)<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/JackPosobiec/status/809211981307715588|title=I ask for but one thing on my birthday tomorrow...|last1=Posobiec|first1=Jack|website=Twitter|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112003542/https://twitter.com/JackPosobiec/status/809211981307715588|archive-date=January 12, 2021|access-date=August 17, 2018|url-status=dead}}</ref><ref name="Southern Poverty Law Center">{{Cite news|title=Jack Posobiec|url=https://www.splcenter.org/fighting-hate/extremist-files/individual/jack-posobiec|access-date=2022-09-17|website=Southern Poverty Law Center|language=en|archive-date=September 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926223108/https://www.splcenter.org/fighting-hate/extremist-files/individual/jack-posobiec|url-status=live}}</ref> is 'n Amerikaanse [[alt-regse]]<ref name="Alt-Right">{{multiref|{{cite journal |last1=Bhatt |first1=Chetan |title=White Extinction: Metaphysical Elements of Contemporary Western Fascism |journal=Theory, Culture & Society |publisher=SAGE |date=23 Junie 2020 |volume=38 |issue=1 |page=31 |doi=10.1177/0263276420925523 |doi-access=free |issn=0263-2764 |quote=The vast ecology of online white supremacist personalities, both ‘alt-right’ and ‘alt-lite’, include Mike Cernovich, Christopher Cantwell, Gavin MacInnes, Paul Joseph Watson, Jack Posobiec, Tara McCarthy, Colin Liddell, Brittany Pettibone, Lauren Southern, Andrew Anglin, Lana Lokteff, Ayla Stewart, Kyle Prescott, Faith Goldy, Jason Kessler, Kyle Chapman, Colton Merwin, ‘Vox Day’, and Mike Peinovich, among numerous others.}}|{{cite journal |last1=Johnson |first1=Derek |title=From the Ruins: Neomasculinity, Media Franchising, and Struggles Over Industrial Reproduction of Culture |journal=[[Communication, Culture and Critique]] |date=1 Maart 2018 |volume=11 |issue=1 |page=85 |doi=10.1093/ccc/tcx013 |url=https://academic.oup.com/ccc/article-abstract/11/1/85/4953074 |access-date=2 March 2022 |publisher=[[Oxford University Press]] |issn=1753-9129 |quote=Meanwhile, in response to endorsement of a Brooklyn screening by NBC’s Carson Daly, alt-right author Jack Posobiec filed a complaint with the New York City Human Rights Commission, publicizing the citizen action on his blog (Posobiec, 2017). |archive-date=17 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217233304/https://academic.oup.com/ccc/article-abstract/11/1/85/4953074 |url-status=live |url-access=subscription }}|{{cite journal|last1=Lewis|first1=Becca|last2=Marwik|first2=Alice|date=June 13, 2017|title=Megyn Kelly fiasco is one more instance of far right outmaneuvering media|url=https://www.cjr.org/tow_center/megyn-kelly-alex-jones.php|journal=[[Columbia Journalism Review]]|access-date=June 20, 2017|archive-date=20 Junie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620195813/https://www.cjr.org/tow_center/megyn-kelly-alex-jones.php|url-status=live}}|{{cite journal |last1=Loadenthal |first1=Michael |title=We Protect Us: Cyber Persistent Digital Antifascism and Dual Use Knowledge |journal=[[Studies in Conflict & Terrorism]] |date=19 June 2023 |page=5 |doi=10.1080/1057610X.2023.2222903 |url=https://www.researchgate.net/publication/371703158 |access-date=13 January 2024 |publisher=[[Routledge]] |language=en |issn=1057-610X |via=ResearchGate |quote=There are also book-length treatments authored by far-right agitator Andy Ngo, and alt-right conspiracy-theorist Jack Posobiec, which both rely on the sensationalism of violence as their focus. |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510231748/https://www.researchgate.net/publication/371703158_We_Protect_Us_Cyber_Persistent_Digital_Antifascism_and_Dual_Use_Knowledge |url-status=live }}|{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/trump-retweets-alt-activist-pushed-pizzagate-conspiracy/story?id=49221083|title=Trump retweets alt-right activist who pushed 'Pizzagate' conspiracy|author=Karma Allen|date=August 15, 2017|publisher=ABC News|access-date=June 28, 2020|archive-date=October 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019142641/https://abcnews.go.com/US/trump-retweets-alt-activist-pushed-pizzagate-conspiracy/story?id=49221083|url-status=live}}|{{Cite news |title=Donald Trump retweeted an alt-right conspiracy theorist. Here's why. |url=https://edition.cnn.com/2017/08/15/politics/donald-trump-jack-posobiec/index.html |last=Cillizza |first=Chris |date=August 18, 2017 |work=[[CNN Politics]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831175731/http://edition.cnn.com/2017/08/15/politics/donald-trump-jack-posobiec/index.html |archive-date=August 31, 2017 |url-status=live |access-date=November 17, 2021 }}}}</ref> politieke aktivis, televisie-korrespondent,<ref name="Wilson-2020">{{Cite news|last=Wilson|first=Jason|date=November 16, 2020|title=OANN: what is the alternative far-right media outlet Trump is pushing?|language=en|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/nov/16/oann-what-is-tv-network-trump-is-pushing|access-date=March 12, 2021|archive-date=December 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228213837/https://www.theguardian.com/us-news/2020/nov/16/oann-what-is-tv-network-trump-is-pushing|url-status=live}}</ref> [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretikus]],<ref name="conspiracy theorist">{{multiref|{{cite journal |last1=Loadenthal |first1=Michael |title=We Protect Us: Cyber Persistent Digital Antifascism and Dual Use Knowledge |journal=Studies in Conflict & Terrorism |date=19 Junie 2023 |page=5 |doi=10.1080/1057610X.2023.2222903 |url=https://www.researchgate.net/publication/371703158 |access-date=13 January 2024 |publisher=Routledge |language=en |issn=1057-610X |via=ResearchGate |quote=There are also book-length treatments authored by far-right agitator Andy Ngo, and alt-right conspiracy-theorist Jack Posobiec, which both rely on the sensationalism of violence as their focus. |archive-date=10 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510231748/https://www.researchgate.net/publication/371703158_We_Protect_Us_Cyber_Persistent_Digital_Antifascism_and_Dual_Use_Knowledge |url-status=live }}|{{cite book |last1=Hawley |first1=George |title=The Alt-Right: What Everyone Needs to Know® |date=7 November 2018 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-090522-4 |page=195 |url=https://books.google.com/books?id=R9t1DwAAQBAJ&pg=PA195 |language=en |via=[[Google Books]] |quote=Aside from McInnes, ''The Rebel'' has employed several other figures whose views may be described as Alt-Right or Alt-Lite, including Lauren Southern, conspiracy theorist and pro-Trump political activist Jack Posobiec, and far-right Canadian political commentator Faith Goldy. |access-date=January 13, 2024 |archive-date=January 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113010751/https://books.google.com/books?id=R9t1DwAAQBAJ&pg=PA195 |url-status=live }}|{{cite journal |last1=Bauer |first1=Mareike |last2=Heimstädt |first2=Maximilian |last3=Franzreb |first3=Carlos |last4=Schimmler |first4=Sonja |title=Clickbait or conspiracy? How Twitter users address the epistemic uncertainty of a controversial preprint |journal=Big Data & Society |date=July 2023 |volume=10 |issue=2 |doi=10.1177/20539517231180575 |publisher=[[Sage Publications|Sage]] |language=en |issn=2053-9517 |quote=We classified the user as a conspiracy theorist, as they used words like ‘Deep State’ or retweeted content from well-known conspiracy theorists like Jack Posobiec.|doi-access=free }}|{{cite magazine |last1=Bittle |first1=Jake |title=Ronald Reagan's Favorite Magazine Has Gone Full MAGA |url=https://newrepublic.com/article/164396/human-events-trump-ronald-reagan-magazine-maga |magazine=The New Republic |access-date=13 Januarie 2024 |date=26 November 2021 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://newrepublic.com/article/164396/human-events-trump-ronald-reagan-magazine-maga |url-status=live }}|{{cite web |last1=Rink |first1=Matthew |title=Shapiro calls on Mastriano to rescind invitation to alt-right operative Jack Posobiec |url=https://www.goerie.com/story/news/politics/elections/state/2022/10/12/jack-posobiec-doug-mastriano-alt-right-operative-rally-erie-pa/69552579007/ |website=[[Erie Times-News]] |access-date=13 January 2024 |date=October 11, 2012 |archive-date=January 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113010749/https://www.goerie.com/story/news/politics/elections/state/2022/10/12/jack-posobiec-doug-mastriano-alt-right-operative-rally-erie-pa/69552579007/ |url-status=live }}|{{cite news |last1=Estepa |first1=Jessica |title=Trump's retweet storm: A Pizzagate conspiracy theorist, a train hitting CNN, and accusations of fascism |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/08/15/donald-trump-retweets-pizzagate-conspiracy-theorist-cnn-cartoon/567843001/ |work=USA Today |date=August 15, 2017 |access-date=October 29, 2021 |archive-date=October 29, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029033748/https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/08/15/donald-trump-retweets-pizzagate-conspiracy-theorist-cnn-cartoon/567843001/ |url-status=live }}|{{cite news |last1=Oppenheim |first1=Maya |title=Donald Trump retweets far-right conspiracy theorist Jack Posobiec who took 'rape Melania' sign to rally |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/donald-trump-jack-posobiec-pizzagate-rape-melania-sign-twitter-conspiracy-theory-far-right-a8159661.html |work=The Independent |publisher= |date=15 Januarie 2018 |access-date=28 Januarie 2020 |archive-date=29 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200129231310/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/donald-trump-jack-posobiec-pizzagate-rape-melania-sign-twitter-conspiracy-theory-far-right-a8159661.html |url-status=live }}|{{cite news |last1=Garcia |first1=Eric |title=Rand Paul Retweeted PizzaGate Conspiracy Theorist |url=https://www.rollcall.com/2018/07/18/rand-paul-retweeted-pizzagate-conspiracy-theorist/ |work=Roll Call |date=July 18, 2018 |access-date=October 29, 2021 |archive-date=29 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029033749/https://www.rollcall.com/2018/07/18/rand-paul-retweeted-pizzagate-conspiracy-theorist/ |url-status=live }}|{{cite news |title=Amid Criticism Over Charlottesville, Trump Retweets 'Pizzagate' Conspiracy Theorist |url=https://www.haaretz.com/us-news/trump-retweets-pizzagate-conspiracy-theorist-1.5443039 |work=Haaretz |date=August 15, 2017 |access-date=October 29, 2021 |archive-date=October 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010065341/https://www.haaretz.com/us-news/trump-retweets-pizzagate-conspiracy-theorist-1.5443039 |url-status=live }}}}</ref> en voormalige inligtingsbeampte in die [[Amerikaanse Vloot|Vloot van die Verenigde State]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/right-winger-jack-posobiec-retweeted-trump-navy-intel-officer-n793191|title=Right-wing activist retweeted by Trump is Navy intel officer|date=16 Augustus 2017|website=NBC News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107055525/https://www.nbcnews.com/news/us-news/right-winger-jack-posobiec-retweeted-trump-navy-intel-officer-n793191|archive-date=7 November 2017|access-date=2023-03-28|url-status=live}}</ref> Posobiec is bekend vir sy pro-[[Donald Trump]]-opmerkings op [[Twitter]], en het [[wit meerderwaardigheid]]- en [[antisemitiese]] simbole en praatpunte gebruik, insluitend die [[wit volksmoord -samesweringsteorie]].{{refn|<ref name="HuffPost-2017">{{cite news |title=Pro-Trump Bloggers Are Trying To Disown The Alt-Right Brand After Charlottesville |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/alt-right-charlottesville_us_59932926e4b04b193360992e |work=[[HuffPost]] |date=August 16, 2017 |access-date=September 3, 2018 |archive-date=September 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903072654/https://www.huffingtonpost.com/entry/alt-right-charlottesville_us_59932926e4b04b193360992e |url-status=live }}</ref><ref name="Hayden-2018">{{cite journal|url=http://www.newsweek.com/white-supremacist-neo-nazi-accounts-active-twitter-after-purge-790286|title=White Supremacist, Neo-Nazi Accounts Still Active on Twitter After a So-Called Purge|journal=[[Newsweek]]|date=January 25, 2018|first=Michael Edison|last=Hayden|access-date=April 2, 2018|archive-date=April 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401184621/http://www.newsweek.com/white-supremacist-neo-nazi-accounts-active-twitter-after-purge-790286|url-status=live}}</ref><ref name="Miami New Times-2017">{{cite news |url=https://www.miaminewtimes.com/news/florida-republican-wants-to-add-political-affiliation-to-hate-crime-list-9707608 |title=Florida State Rep. Wants Attacking "Political Affiliation" to Be Hate Crime |date=September 28, 2017 |newspaper=[[Miami New Times]] |access-date=September 3, 2018 |archive-date=August 6, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806145709/https://www.miaminewtimes.com/news/florida-republican-wants-to-add-political-affiliation-to-hate-crime-list-9707608 |url-status=live }}</ref><ref name="Obeidallah-2019">{{cite news |last=Obeidallah |first=Dean |author-link=Dean Obeidallah |date=August 15, 2019 |title=New York Young Republicans Flirt With the Racist Right |url=https://www.thedailybeast.com/new-york-young-republicans-go-full-alt-right |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108003026/https://www.thedailybeast.com/new-york-young-republicans-go-full-alt-right |archive-date=November 8, 2020 |access-date=June 27, 2020 |website=The Daily Beast}}</ref>}} Hy het ook [[fopnuus]] bevorder, insluitend die ontkragte [[Pizzagate-samesweringsteorie]] wat beweer dat hoëvlakamptenare van die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] betrokke was by [[kindersekshandel]].<ref name="Weisman-2018">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/17/sunday-review/anti-semitism-american-jews.html|title=Anti-Semitism Is Rising. Why Aren't American Jews Speaking Up?|newspaper=[[The New York Times]]|date=March 17, 2018|last=Weisman|first=Jonathan|access-date=May 24, 2018|archive-date=May 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510052816/https://www.nytimes.com/2018/03/17/sunday-review/anti-semitism-american-jews.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/21/trump-shares-cpac-hungary-platform-racist-antisemite|title=Trump shares CPAC Hungary platform with notorious racist and antisemite|last1=Garamvolgyi|first1=Flora|last2=Borger|first2=Julian|date=2022-05-21|website=[[The Guardian]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522013411/https://www.theguardian.com/world/2022/may/21/trump-shares-cpac-hungary-platform-racist-antisemite|archive-date=May 22, 2022|access-date=2022-05-22|url-status=live}}</ref> Hy was ook 'n bevorderaar van die ''[[Stop The Steal]]''-beweging.<ref name="Southern Poverty Law Center" /> Van 2018 tot 2021 was Posobiec 'n politieke korrespondent en aanbieder op [[One America News Network]] (OANN), 'n [[Verregs (Verenigde State)|verregse]] televisiekanaal.<ref name="Wilson-2020" /> Hy het OANN in Mei 2021 verlaat om 'n program vir die konserwatiewe studenteorganisasie [[Turning Point USA]] aan te bied, en om by die konserwatiewe nuuswebwerf ''[[Human Events]]'' as 'n senior redakteur aan te sluit.<ref name="Baragona-2021">{{Cite news|last=Baragona|first=Justin|date=May 20, 2021|title=Notorious Pizzagater Jack Posobiec Leaves OAN for Conservative Youth Group Turning Point USA|work=[[The Daily Beast]]|url=https://www.thedailybeast.com/notorious-pizzagater-jack-posobiec-leaves-oan-for-conservative-youth-group-turning-point-usa|access-date=June 10, 2021|archive-date=May 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520171541/https://www.thedailybeast.com/notorious-pizzagater-jack-posobiec-leaves-oan-for-conservative-youth-group-turning-point-usa|url-status=live}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Posobiec is gebore en grootgemaak in [[Norristown, Pennsilvanië|Norristown]], [[Pennsilvanië]], in 'n familie van [[Poolse Amerikaners|Poolse]] afkoms.<ref name="Lamoureux-2017">{{cite news|url=https://www.vice.com/en/article/how-this-game-of-thrones-blogger-made-his-way-into-the-white-house/|title=How This 'Game of Thrones' Blogger Made His Way Into the White House|publisher=[[Vice.com]]|date=17 Mei 2017|first=Mack|last=Lamoureux|access-date=12 Junie 2017|archive-date=14 Junie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614073955/https://www.vice.com/en_uk/article/how-this-game-of-thrones-blogger-made-his-way-into-the-white-house|url-status=live}}</ref> Sy ouers was albei [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]].<ref name="Valania-2017">{{cite journal |last=Valania |first=Jonathan |date=16 September 2017 |title=How Jack Posobiec Became the King of Fake News |url=https://www.phillymag.com/news/2017/09/16/jack-posobiec-trump-fake-news/ |url-status=live |journal=[[Philadelphia (magazine)|Philadelphia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402201404/https://www.phillymag.com/news/2017/09/16/jack-posobiec-trump-fake-news/ |archive-date=April 2, 2018 |access-date=April 2, 2018}}</ref> Hy het [[Kennedy–Kenrick Katolieke Hoërskool]] bygewoon<ref name="Valania-2017"/> en het aan [[Temple Universiteit|Temple-universiteit]] studeer.<ref name="Valania-2017" /> Terwyl hy by Temple was, het hy die voorsitter van die Temple-universiteit-[[Kollege Republikeine|kollege-Republikeine]] geword en 'n hoofstuk van [[Studente vir Akademiese Vryheid]] begin, 'n organisasie wat deur die [[David Horowitz Vryheidsentrum|David Horowitz- Vryheidsentrum]] bestuur word.<ref name="Valania-2017" /> Hy het ook deelgeneem aan 'n somer-internskap vir die V.S. Senator [[Rick Santorum]] en as vrywilliger gewerk vir V.S. Verteenwoordiger [[Curt Weldon]] se onsuksesvolle [[2006 Pennsylvania 7de kongresdistrik verkiesing|herverkiesingsveldtog in 2006]].<ref name="Valania-2017"/> Hy het in 2006 'n [[dubbele graad]] in [[politieke wetenskap]] en [[uitsaai-joernalistiek]] aan Temple verwerf.<ref>{{Cite web|url=https://temple-news.com/president-trump-retweets-far-right-temple-alumnus/|title=President Trump retweets far-right alumnus|last=Brennan|first=Kelly|date=15 Augustus 2017|website=The Temple News |language=en-US|access-date=25 Januarie 2020|archive-date=25 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125020127/https://temple-news.com/president-trump-retweets-far-right-temple-alumnus/|url-status=live}}</ref><ref name="Marantz-2017"/> ==Loopbaan== Na graduering het Posobiec vir die [[Verenigde State se Handelskamer]] in [[Sjanghai, China]] gewerk.<ref name="Valania-2017" /> Hy het 'n klein rol gespeel in die film ''[[The Forbidden Kingdom]]'', wat in 2008 vrygestel is.<ref name="Lamoureux-2017" /> Hy het later vir [[WPHT]], 'n konserwatiewe [[praatradio]]-stasie, gewerk en daarna vir die veldtog van Steve Johnson in die [[2010 Pennsylvania luitenant-goewerneur verkiesing]]. Posobiec het verskeie jare in die [[Verenigde State se Vlootreserwe]] gedien van 2010 tot 2017, en die rang van [[luitenant junior graad]] bereik. Hy is vir tien maande by [[Guantanamo Bay Vlootbasis]] ontplooi vanaf September 2012, en het by die [[Kantoor van Vlootintelligensie]] (ONI) gewerk, waar hy later weer as 'n burger gewerk het.<ref name="Lamoureux-2017" /><ref name="Kube-2017">{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/right-winger-jack-posobiec-retweeted-trump-navy-intel-officer-n793191 |title=Right-Winger Jack Posobiec, Retweeted by Trump, Is Navy Intel Officer |work=[[NBC News]] |date=August 16, 2017 |first=Courtney |last=Kube |access-date=November 2, 2017 |archive-date=November 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107055525/https://www.nbcnews.com/news/us-news/right-winger-jack-posobiec-retweeted-trump-navy-intel-officer-n793191 |url-status=live }}</ref> Tydens die 2016 verkiesing was Posobiec 'n spesiale projekte-direkteur van Burgers vir Trump, 'n [[pro-Trump]] organisasie<ref name="Lytvynenko-2017"/> maar nie 'n amptelike groep nie.<ref>{{cite magazine|last=Robb|first=Amanda|url=https://www.rollingstone.com/feature/anatomy-of-a-fake-news-scandal-125877/|title=Anatomy of a Fake News Scandal|magazine=Rolling Stone|date=November 16, 2017|access-date=December 31, 2020|archive-date=February 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217064011/https://www.rollingstone.com/feature/anatomy-of-a-fake-news-scandal-125877/|url-status=live}}</ref> In Maart 2017 het Posobiec uit sy voltydse burgerpos by ONI bedank, en gesê dat sy ondersteuning vir Trump gelei het tot 'n "giftige werksomgewing". Vanaf Augustus 2017 was sy [[Verenigde State se sekuriteitsklaring|sekuriteitsklaring]] opgeskort<ref name="Kube-2017" /> en was dit onder hersiening.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2017/08/16/politics/jack-posobiec-navy-security-clearance/index.html |title=Security clearance under review for right-wing activist Trump retweeted |work=[[CNN]] |date=16 Augustus 2017 |first1=Eli |last1=Watkins |first2=Jim |last2=Sciutto |access-date=2 November 2017 |archive-date=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107033135/https://www.cnn.com/2017/08/16/politics/jack-posobiec-navy-security-clearance/index.html |url-status=live }}</ref> ===Politieke aktiwiteite=== Posobiec beskryf homself as 'n "Republikeinse politieke operateur".<ref name="Schmidt-2017">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/08/15/trump-retweets-right-wing-provocateur-known-for-pushing-false-conspiracy-theories/|title=Trump retweets right-wing provocateur known for pushing false conspiracy theories|newspaper=[[The Washington Post]]|date=15 Augustus 2017|first=Samantha|last=Schmidt|access-date=15 Augustus 2017|archive-date=16 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816012545/https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/08/15/trump-retweets-right-wing-provocateur-known-for-pushing-false-conspiracy-theories/|url-status=live}}</ref> Tydens die 2016 verkiesing was Posobiec 'n spesiale projekte-direkteur van die politieke organisasie Burgers vir Trump.<ref name="Lytvynenko-2017"/> [[Semafor (webwerf)|Semafor]] het bevind dat hy verreweg die mees invloedryke stem was onder dosyne Republikeinse strateë vir die 2024 veldtogseisoen.<ref>{{cite news |title=The 2024 right-wing influencer primary heats up |url=https://www.semafor.com/article/03/17/2023/the-2024-right-wing-influencer-primary-heats-up |publisher=[[Semafor (website)|Semafor]] |date=March 17, 2023 |author1=David Weigel |author2=Shelby Talcott |access-date=17 Maart 2023 |archive-date=17 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317231920/https://www.semafor.com/article/03/17/2023/the-2024-right-wing-influencer-primary-heats-up |url-status=live }}</ref> Hy het in 2017 gesê dat sy werk "realiteitsjoernalistiek—deel ondersoekend, deel aktivis, deel kommentaar" was,<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-france-cyber-activist-idUSKBN187008|title=Commentator who amplified Macron hacks given White House press access|work=Reuters|date=May 12, 2017|access-date=December 31, 2019|archive-date=June 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629015954/https://www.reuters.com/article/us-usa-france-cyber-activist-idUSKBN187008|url-status=live}}</ref><ref name="Peters-2017">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/06/10/us/politics/comey-fake-news-twitter-posobiec.html|title=A Pro-Trump Conspiracy Theorist, a False Tweet and a Runaway Story|first=Jeremy W.|last=Peters|date=June 10, 2017|work=The New York Times|access-date=April 17, 2019|archive-date=April 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423165217/https://www.nytimes.com/2017/06/10/us/politics/comey-fake-news-twitter-posobiec.html|url-status=live}}</ref> en dat "ek bereid is om die vierde muur te breek. Ek is bereid om in 'n anti-Trump-optog in te loop en anti-Clinton goed te begin skree—om iets te laat gebeur, en dan te dek wat gebeur."<ref name="Marantz-2017">{{cite magazine|url=http://www.newyorker.com/news/news-desk/the-far-right-american-nationalist-who-tweeted-macronleaks|title=The Far-Right American Nationalist Who Tweeted #MacronLeaks|magazine=[[The New Yorker]]|date=May 7, 2017|first=Andrew|last=Marantz|access-date=June 12, 2017|archive-date=June 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170612074656/http://www.newyorker.com/news/news-desk/the-far-right-american-nationalist-who-tweeted-macronleaks|url-status=live}}</ref> [[Will Sommer]], destyds 'n redakteur by ''[[The Hill (koerant)|The Hill]]'', het in 2017 gesê dat Posobiec "goed opmaak, onophoudelik", en dat "daar niemand op daardie vlak is nie."<ref name="Oppenheim-2018">{{cite news | url = https://www.independent.co.uk/news/world/americas/donald-trump-jack-posobiec-pizzagate-rape-melania-sign-twitter-conspiracy-theory-far-right-a8159661.html | title = Donald Trump retweets far-right conspiracy theorist Jack Posobiec who took 'rape Melania' sign to rally | first = Maya | last = Oppenheim | date = January 15, 2018 | work = [[The Independent]] | archive-date = January 29, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200129231310/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/donald-trump-jack-posobiec-pizzagate-rape-melania-sign-twitter-conspiracy-theory-far-right-a8159661.html | url-status = live }}</ref> Op 16 Junie 2017 het Posobiec 'n [[Shakespeare in the Park (New York Stad)|Shakespeare in the Park]]-produksie van ''[[Julius Caesar (toneelstuk)|Julius Caesar]]'' ontwrig wat die titelkarakter as 'n Trump-agtige figuur uitgebeeld het. Posobiec is aangespoor deur [[Mike Cernovich]], nog 'n alt-regse samesweringsteoretikus, wat 'n prys van $1,000 aangebied het vir enigiemand wat 'n opvoering onderbreek.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2017/06/17/pro-trump-protester-arrested-after-rushing-stage-at-controversial-julius-caesar-play-in-new-york/|title=Pro-Trump protester arrested after rushing stage at controversial 'Julius Caesar' production in New York|newspaper=[[The Washington Post]]|date=June 17, 2017|first=Amy B|last=Wang|access-date=June 21, 2017|archive-date=April 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430095157/https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2017/06/17/pro-trump-protester-arrested-after-rushing-stage-at-controversial-julius-caesar-play-in-new-york/|url-status=live}}</ref> "Julle is almal Goebbels, julle is almal Nazi's soos Joseph Goebbels," het hy na die gehoor geskree in 'n video wat hy op Twitter geplaas het.<ref name="Kube-2017" /> Posobiec is uit die geleentheid begelei saam met nog 'n betoger, [[Laura Loomer]], wat gearresteer is vir [[wanordelike gedrag]] nadat sy geweier het om die verhoog te verlaat.<ref name="Schmidt-2017" /> Posobiec het ander konserwatiewe politieke figure ondersteun met soortgelyke taktieke. Hy het [[2017 Macron e-pos lekkasies|e-posse en lêers wat geleak is]] na [[4chan]] van [[Emmanuel Macron]] bevorder kort voor die [[2017 Franse presidensiële verkiesing|Franse presidensiële verkiesing in 2017]].<ref name="Lytvynenko-2017"/> In 'n video wat vir Rebel Media geskiet is, het hy die kandidatuur van [[Marine Le Pen]] van die <!-- Naamverandering dateer vanaf Junie 2018. -->[[Nasionale Saamtrek|Nasionale Front]] bevorder.<ref>{{cite news|last=Hayden|first=Michael Edison|url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2021/01/29/jack-posobiec-central-spreading-russian-intelligence-led-macronleaks-hack|title=Jack Posobiec Central in Spreading Russian Intelligence-Led #MacronLeaks Hack|work=Southern Poverty Law Center|date=January 29, 2021|access-date=January 30, 2021|archive-date=February 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228014344/https://www.splcenter.org/hatewatch/2021/01/29/jack-posobiec-central-spreading-russian-intelligence-led-macronleaks-hack|url-status=live}}</ref> Posobiec het die Macron-lek gevier by 'n partytjie wat deur [[Milo Yiannopoulos]] aangebied is. In Oktober 2017 het Posobiec en Cernovich 'n [[super PAC]] genaamd #Rev18 gevorm en hul ondersteuning vir [[Josh Mandel]] in die [[Verenigde State se Senaat verkiesing in Ohio, 2018|2018 V.S. Senaat verkiesing in Ohio]] aangekondig.<ref>{{cite news|url=https://www.cleveland.com/metro/index.ssf/2017/10/controversial_figures_launch_s.html|title=Backing Josh Mandel, controversial figures launch super PAC|newspaper=[[The Plain Dealer]]|date=October 2, 2017|first=Stephen|last=Koff|access-date=November 2, 2017|archive-date=November 5, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105003419/http://www.cleveland.com/metro/index.ssf/2017/10/controversial_figures_launch_s.html|url-status=live}}</ref> In Julie 2017 het Posobiec pamflette uitgedeel wat Demokratiese senatore bedank vir die "beskerming van ons kwaliteit gewelddadige pornografiese inhoud", insluitend "rituele Satanistiese pornografiese video's". Die pamflette is buite die V.S. Senaat tydens 'n demonstrasie ter ondersteuning van [[netneutraliteit]] versprei.<ref>{{cite news|url=http://www.thedailybeast.com/notorious-pizzagate-truther-plants-fake-net-neutrality-flyers-backing-satanic-porn|title=Alt-Right Claims Net Neutrality Promotes 'Satanic Porn' in Planted Flyers|first=Ben|last=Collins|date=July 12, 2017|website=The Daily Beast|access-date=August 5, 2017|archive-date=August 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815104127/http://www.thedailybeast.com/notorious-pizzagate-truther-plants-fake-net-neutrality-flyers-backing-satanic-porn|url-status=live}}</ref> Posobiec het 'n "Optog Teen Politieke Geweld" in [[Washington, D.C.]], op 25 Junie 2017 georganiseer om die [[Kongres bofbal skietery|skietery van Steve Scalise]] te veroordeel. [[Richard B. Spencer|Richard Spencer]], nog 'n alt-regse figuur wat 'n afsonderlike, mededingende optog op dieselfde tyd georganiseer het, het Posobiec se geleentheid bespot en dit "pateties" genoem.<ref>{{cite news|url=http://www.thedailybeast.com/alt-right-boss-attacks-trumps-repulsive-and-creepy-fanboys|title=Alt-Right Boss Attacks Trump's 'Repulsive and Creepy' Fanboys|website=[[The Daily Beast]]|date=June 25, 2017|first=Gideon|last=Resnick|access-date=June 26, 2017|archive-date=June 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170627060626/http://www.thedailybeast.com/alt-right-boss-attacks-trumps-repulsive-and-creepy-fanboys|url-status=live}}</ref> In November 2017 het Posobiec sy Twitter-volgelinge aangemoedig om 'n vrou by haar werkplek te teiken nadat sy vorentoe gekom het met [[Roy Moore seksuele wangedrag bewerings|bewerings]] dat die Alabama Senaat kandidaat [[Roy Moore]] probeer het om seks met haar te hê toe sy 14 jaar oud was.<ref>{{Cite news|url=http://www.newsweek.com/roy-moores-accusers-photo-and-workplace-were-spread-online-far-right-708607|title=Roy Moore's accuser's photo and workplace were spread on Twitter by a far-right conspiracist|date=November 10, 2017|work=Newsweek|access-date=November 12, 2017|language=en|archive-date=November 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112003153/http://www.newsweek.com/roy-moores-accusers-photo-and-workplace-were-spread-online-far-right-708607|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-11-10 |title=Pizzagate’s Troll King Doxes Roy Moore’s Accuser on Twitter |url=https://www.thedailybeast.com/pizzagate-king-jack-posobiec-doxes-roy-moores-accuser-on-twitter-twitter-doesnt-do-anything/ |access-date=2025-05-19 |website=The Daily Beast |language=en}}</ref> In [[2018 Pennsylvania se 18de kongresdistrik spesiale verkiesing|Pennsylvania se 18de kongresdistrik spesiale verkiesing]] in Maart 2018, het Posobiec die Demokraat [[Conor Lamb]] bo die Republikein [[Rick Saccone]] ondersteun. Posobiec het Lamb beskryf as 'n "Pro-Trump Dem veteraan".<ref>{{cite journal|url=https://www.vanityfair.com/news/2018/03/pennsylvania-special-election-rick-saccone-trump-supporters|title="The G.O.P. Is Full of Morons": Even the Pro-Trump World Gave Up on Rick Saccone|journal=[[Vanity Fair (tydskrif)|Vanity Fair]]|date=March 13, 2018|first=Tina|last=Nguyen|access-date=April 2, 2018|archive-date=March 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314064754/https://www.vanityfair.com/news/2018/03/pennsylvania-special-election-rick-saccone-trump-supporters|url-status=live}}</ref> In Junie 2020, in Washington, D.C. se [[Lincoln Park (Washington, D.C.)|Lincoln Park]], is Posobiec gestamp en vir etlike minute deur 'n dosyn [[George Floyd betogings|betogers]] gejaag by die [[Emansipasie Gedenkteken]]. Die betogers het Posobiec, wat sprekers verfilm het, 'n Nazi genoem en hom uit die park gedwing. Polisie het in 'n bakkie aangekom en, na pogings om die onrus te onderdruk, Posobiec in die bakkie gehelp voordat hulle weggejaag het. Posobiec het later getweet dat hy "heeltemal oukei" was, maar dat hy "’n aanrandingsverslag by die DC-polisie indien".<ref>{{cite news |last1=Williams |first1=Clarence |last2=Natanson |first2=Hannah |date=June 26, 2020 |title=Arguments break out by statue of Abraham Lincoln in D.C. park |url=https://www.washingtonpost.com/local/arguments-break-out-by-statue-of-abraham-lincoln-in-downtown-dc/2020/06/26/4f8b9e16-b7ef-11ea-aca5-ebb63d27e1ff_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184442/https://www.washingtonpost.com/local/arguments-break-out-by-statue-of-abraham-lincoln-in-downtown-dc/2020/06/26/4f8b9e16-b7ef-11ea-aca5-ebb63d27e1ff_story.html |archive-date=June 27, 2020 |access-date=June 26, 2020 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{cite web |author=Mann, Ted |date=June 26, 2020 |title=Lincoln Statue Still Stands in Washington, D.C., for Now |url=https://www.wsj.com/livecoverage/protests-george-floyd-death-2020-06-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626122736/https://www.wsj.com/livecoverage/protests-george-floyd-death-2020-06-26 |archive-date=June 26, 2020 |access-date=June 26, 2020 |work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> In 2022 het Posobiec op Twitter geskryf "86 46", blykbaar verwysend na die president destyds, [[Joe Biden]]; in 2025, nadat James Comey 'n foto van seeskulpe in die patroon van "86 47" gepubliseer het, het Posobiec Comey beskuldig dat hy "moordenaars aangespoor het om ons president [Donald Trump] te teiken en hom te vermoor", terwyl Posobiec geëis het dat Comey gearresteer word.<ref>{{cite news |last1=Blake |first1=Aaron |title=James Comey, and a sudden shift in what ′86′ supposedly means |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2025/05/16/trump-comey-86/ |access-date=May 17, 2025 |work=The Washington Post |date=May 16, 2025 |archive-url=https://archive.is/fGa0g |archive-date=May 16, 2025}}</ref> Op 22 Februarie 2024, tydens 'n toespraak by die [[Konserwatiewe Politieke Aksiekonferensie]], het Posobiec die "einde van demokrasie" verwelkom, voordat hy bygevoeg het dat "ons hier is om dit heeltemal omver te werp." Hy het die [[Januarie 6 Verenigde State Kapitool aanval]] geprys en toe gepoog om "daarvan ontslae te raak en dit te vervang met hierdie hier"—terwyl hy sy vuis in die lug hou. Knipsels van sy opmerkings is wyd op sosiale media gedeel.<ref>{{cite web |last=Woodward |first=Alex |date=February 23, 2024 |title=Far-right influencer calls for 'end of democracy' at CPAC as Republicans downplay January 6: Jack Posobiec stated he wants to 'overthrow it completely' as panelists hit back at prosecutors for January 6 crimes |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/posobiec-democracy-cpac-january-6-b2501566.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223201729/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/posobiec-democracy-cpac-january-6-b2501566.html |archive-date=February 23, 2024 |access-date=February 23, 2024 |work=[[The Independent]]}}</ref> In Augustus 2024 het meningsjoernalis [[Michelle Goldberg]] Posobiec gekritiseer vir die mede-outeurskap van 'n boek getiteld ''[[Unhumans|Unhumans: Die Geheime Geskiedenis van Kommunistiese Rewolusies (en Hoe om Dit te Verpletter)]]'', wat argumenteer dat linkses nie geregtig is om as menslik beskou te word nie, en dat demokratiese middele om die Amerikaanse politieke links te vernietig nie meer lewensvatbaar is nie.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/08/05/opinion/jd-vance-fascism-unhumans.html |title=JD Vance Just Blurbed a Book Arguing That Progressives Are Subhuman |date=August 5, 2024 |first=Michelle |last=Goldberg |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=August 6, 2024 |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806040959/https://www.nytimes.com/2024/08/05/opinion/jd-vance-fascism-unhumans.html |url-status=live }}</ref>{{efn|"Die ou reëls is verby. Die ou orde is verby. Beskuldigings is bewyse. Aktivisme beteken bigotterie en haat. Misdaadigers word toegelaat om vry rond te loop... Vir byna 250 jaar het verre-linkse opstande dieselfde strydplanne gevolg—van die eerste oproep vir verandering tot die laaste onskuldige wat tereggestel is, van ontkenning dat 'n rewolusie selfs plaasvind tot die verklaring van die nuwe orde... Ons moet stop wat kom... Ons studie van geskiedenis het ons tot hierdie gevolgtrekking gebring: Demokrasie het nog nooit gewerk om onskuldiges teen die onmense te beskerm nie."<ref>{{cite book|title=Unhumans: The Secret History of Communist Revolutions (and How to Crush Them)|first1=Jack|last1=Posobiec|first2=Joshua|last2=Lisec|date=July 9, 2024|publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1648210853 }}</ref>}} In September 2024 is Posobiec deur die [[Republikeinse Nasionale Komitee]] aangestel om vrywillige verkiesingsmonitors in Michigan en Wisconsin op te lei. By die Michigan-geleentheid het hy hulle beskryf as die "finale verdedigingslinie teen die opkomende Marxisme."<ref>{{Cite news |last=Berzon |first=Alexandra |date=September 26, 2024 |title=The R.N.C. Asked a Conspiracy Theorist to Train Poll Watchers. Here's What He Told Them. |url=https://www.nytimes.com/2024/09/26/us/politics/republican-national-committee-2024-posobiec.html |access-date=October 21, 2024 |work=[[The New York Times]] |archive-date=October 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241004213357/https://www.nytimes.com/2024/09/26/us/politics/republican-national-committee-2024-posobiec.html |url-status=live }}</ref> In Februarie 2025 het Posobiec deelgeneem aan Tesourie Sekretaris [[Scott Bessent]] se besoek aan Oekraïne en gesê hy het tydens die besoek met die Oekraïense President [[Volodymyr Zelenskyy]] ontmoet. Hy is ook uitgenooi om as 'n media verteenwoordiger deel te neem aan Verdediging Sekretaris [[Pete Hegseth]] se oorsese reis na Duitsland, België en Pole.<ref>{{Cite news |last=Lamothe |first=Dan |date=14 February 2025 |title=Hegseth team invites far-right activist Jack Posobiec on overseas trip |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2025/02/13/pete-hegseth-jack-posobiec/ |access-date=14 February 2025 |work=[[The Washington Post]]}}</ref> ==== Bande met verregse ekstremiste ==== Posobiec se sosiale media en politieke aktiwiteite word gekoppel aan [[neo-Nazi]] en [[wit supremasie]] bewegings. Hy het verskeie plasings gepubliseer wat die wit supremasie kode "1488", of die [[Veertien Woorde]], bevat, en ondersteun die gebruik van die slagspreuk.<ref name="Miami New Times-2017">{{cite news |url=https://www.miaminewtimes.com/news/florida-republican-wants-to-add-political-affiliation-to-hate-crime-list-9707608 |title=Florida State Rep. Wants Attacking "Political Affiliation" to Be Hate Crime |date=September 28, 2017 |newspaper=[[Miami New Times]] |access-date=September 3, 2018 |archive-date=August 6, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806145709/https://www.miaminewtimes.com/news/florida-republican-wants-to-add-political-affiliation-to-hate-crime-list-9707608 |url-status=live }}</ref><ref name="Obeidallah-2019">{{cite news |last=Obeidallah |first=Dean |author-link=Dean Obeidallah |date=August 15, 2019 |title=New York Young Republicans Flirt With the Racist Right |url=https://www.thedailybeast.com/new-york-young-republicans-go-full-alt-right |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108003026/https://www.thedailybeast.com/new-york-young-republicans-go-full-alt-right |archive-date=November 8, 2020 |access-date=June 27, 2020 |website=The Daily Beast}}</ref><ref name="Hayden-2020">{{cite news|last=Hayden|first=Michael Edison|url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2020/07/08/twitter-gave-free-rein-jack-posobiec-publish-antisemitic-hate-and-disinformation|title=Twitter Gave Free Rein for Jack Posobiec To Publish Antisemitic Hate and Disinformation|work=Southern Poverty Law Center|date=July 8, 2020|access-date=December 31, 2020|archive-date=February 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203204511/https://www.splcenter.org/hatewatch/2020/07/08/twitter-gave-free-rein-jack-posobiec-publish-antisemitic-hate-and-disinformation|url-status=live}}</ref><ref name="Hayden-2020a">{{Cite web|last=Hayden|first=Michael Edison|date=July 8, 2020|title=Jack Posobiec's Rise Tied to White Supremacist Movement|url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2020/07/08/jack-posobiecs-rise-tied-white-supremacist-movement|access-date=March 2, 2021|website=[[Southern Poverty Law Center]]|language=en|archive-date=March 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210314200826/https://www.splcenter.org/hatewatch/2020/07/08/jack-posobiecs-rise-tied-white-supremacist-movement|url-status=live}}</ref> Die 88 staan vir HH, of ''Heil [[Adolf Hitler|Hitler]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.adl.org/resources/hate-symbol/1488 |title=HATE SYMBOL 1488 |author=<!--Not stated--> |date=<!--Not stated--> |website=[[Anti-Defamation League]] |publisher= |access-date=2022-10-05 |archive-date=October 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002171331/https://www.adl.org/resources/hate-symbol/1488 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=A Complete Dictionary of White Supremacist Slang and Symbols |last=Ruiz |first=Stephen |date=11 January 2017 |magazine=[[Complex (magazine)|Complex]] |url=http://www.complex.com/life/2017/01/dictionary-of-white-supermacist-slang-symbols/ |access-date=2022-10-05 |archive-date=August 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813074033/https://www.complex.com/life/2017/01/dictionary-of-white-supermacist-slang-symbols/ |url-status=live }}</ref> In Oktober 2016 het Posobiec 'n [[Twitter|tweet]] geplaas wat [[drievoudige hakies]], 'n [[antisemitiese]] simbool, insluit.<ref name="Hayden-2018">{{cite journal|url=http://www.newsweek.com/white-supremacist-neo-nazi-accounts-active-twitter-after-purge-790286|title=White Supremacist, Neo-Nazi Accounts Still Active on Twitter After a So-Called Purge|journal=[[Newsweek]]|date=January 25, 2018|first=Michael Edison|last=Hayden|access-date=April 2, 2018|archive-date=April 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401184621/http://www.newsweek.com/white-supremacist-neo-nazi-accounts-active-twitter-after-purge-790286|url-status=live}}</ref> In reaksie op 'n 2017 [[Anti-Defamation League]]-verslag oor die alt-regs, wat Posobiec insluit, het hy 'n selfie getweet van sy besoek aan die [[Auschwitz-Birkenau Staatmuseum|Auschwitz-Birkenau Gedenkteken]] in Pole: "Die @ADL_National sal wys wees om te onthou wat die laaste keer gebeur het toe mense lyste van ongewenstes gemaak het".<ref name="Hayden-2020" /> In April 2017 het Posobiec op Twitter 'n geleentheid bevorder wat deur [[Nasionale Radikale Kamp (1993)|Obóz Narodowo-Radykalny]] (ONR), 'n Poolse [[Neo-fascisme|neo-fascistiese]] beweging wat in die 1930's Joodse huise gebom het, georganiseer is.<ref name="Hayden-2020b">{{Cite web |last=Hayden |first=Michael Edison |date=July 22, 2020 |title=OANN's Posobiec Met With Polish Neo-Fascists and Amplified Their Messages Online |url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2020/07/22/oanns-posobiec-met-polish-neo-fascists-and-amplified-their-messages-online |access-date=2024-06-25 |website=Southern Poverty Law Center |language=en}}</ref><ref name="Hayden-2021" /> Posobiec het later sy tweet wat die geleentheid bevorder het, uitgevee.<ref name="Hayden-2021" /> Na die [[2017 Verenig die Regs-optog]] in [[Charlottesville, Virginia]], wat gelei het tot gewelddadige botsings tussen [[Wit nasionalisme|wit nasionaliste]] en teenbetogers, het Posobiec gesê dat die optog "massiewe propaganda" vir die linkses geword het en dat die hoofstroommedia "die vlamme van hierdie geweld aangeblaas het." Hy het gesê dat Trump [[Black Lives Matter]] moes verwerp het. Posobiec het later getweet dat hy konsekwent [[wit nasionalisme]] en geweld verwerp het.<ref name="Schmidt-2017"/> Hy het ook getweet dat hy "klaar is met trolling" en dat dit "tyd is om die regte ding te doen." Posobiec het gereeld getweet oor die wit supremasie [[wit volksmoord samesweringsteorie]].<ref name="HuffPost-2017">{{cite news |title=Pro-Trump Bloggers Are Trying To Disown The Alt-Right Brand After Charlottesville |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/alt-right-charlottesville_us_59932926e4b04b193360992e |work=[[HuffPost]] |date=August 16, 2017 |access-date=September 3, 2018 |archive-date=September 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903072654/https://www.huffingtonpost.com/entry/alt-right-charlottesville_us_59932926e4b04b193360992e |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=Trump Retweets Alt-Right Leader Who Has Praised White Supremacist Richard Spencer |url=https://www.newsweek.com/trump-tweets-alt-right-leader-who-praised-white-supremacist-richard-spencer-650852 |magazine=[[Newsweek]] |date=August 15, 2017 |access-date=September 3, 2018 |archive-date=August 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815092442/https://www.newsweek.com/trump-tweets-alt-right-leader-who-praised-white-supremacist-richard-spencer-650852 |url-status=live }}</ref> In November 2018 het Posobiec deelgeneem aan 'n optog in [[Warskou]] saam met ONR, Kanadese wit nasionalis [[Stefan Molyneux]] en ander verregse groepe.<ref>{{Cite web |last=Mulhall |first=Joe |date=2018-11-12 |title=Fascism On The March In Warsaw |url=https://hopenothate.org.uk/2018/11/12/fascism-march-warsaw/ |access-date=2025-02-16 |website=[[Hope Not Hate]] |language=en-US}}</ref><ref name="Hayden-2020b" /> Op 9 Junie 2022 het die [[Suidelike Armoede-regsentrum]] Posobiec as 'n ekstremis gelys, met verwysing na sy bande met haatgroepe soos die [[Proud Boys]] en [[Oath Keepers]], sowel as sy bande met wit nasionaliste, [[Neo-Nazisme|neo-Nazi's]], anti-regering ekstremiste, en die [[Poolse verre-regs]].<ref name="Southern Poverty Law Center" /><ref>{{Cite web |date=2022-06-09 |title=SPLC Publishes Extremist File for Jack Posobiec |url=https://www.splcenter.org/presscenter/splc-publishes-extremist-file-jack-posobiec |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708033715/https://www.splcenter.org/presscenter/splc-publishes-extremist-file-jack-posobiec |archive-date=July 8, 2022 |access-date=2022-07-08 |website=Southern Poverty Law Center |language=en}}</ref> ===Mediawerk=== Tussen September 2016 en Maart 2017 het Posobiec homself in sy Twitter-profiel beskryf as iemand wat voorheen vir [[CBS News]] gewerk het. CBS News het in 2020 aan die Suidelike Armoede-regsentrum gesê dat hy nooit vir hulle gewerk het nie.<ref name="Hayden-2020a" /> Tussen vroeë April en Mei 2017 was Posobiec in diens van ''[[Rebel News]]'', 'n verregse{{refn|<ref>{{cite book |last1=Perry |first1=Barbara |last2=Scrivens |first2=Ryan |title=Right-Wing Extremism in Canada |date=August 19, 2019 |publisher=[[Springer International]] |isbn=978-3-030-25169-7 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=CDiqDwAAQBAJ |access-date=October 21, 2020 |language=en |via=[[Google Books]] |archive-date=May 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502080625/https://books.google.com/books?id=CDiqDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Titley |first1=Gavan |title=The distribution of nationalist and racist discourse |journal=[[Journal of Multicultural Discourses]] |date=July 2, 2020 |volume=15 |issue=3 |page=7 |doi=10.1080/17447143.2020.1780245 |publisher=[[Taylor & Francis]] |s2cid=221521303 |url=https://mural.maynoothuniversity.ie/15483/1/GT-distribution-2020.pdf |access-date=August 20, 2022 |archive-date=February 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211173029/https://mural.maynoothuniversity.ie/15483/1/GT-distribution-2020.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mirrlees |first1=Tanner |title=The Alt-right's Discourse on "Cultural Marxism": A Political Instrument of Intersectional Hate |journal=[[Atlantis: Critical Studies in Gender, Culture & Social Justice]] |date=August 3, 2018 |volume=39 |issue=1 |pages=61 |url=https://journals.msvu.ca/index.php/atlantis/article/view/5403/pdf_55 |access-date=October 21, 2020 |publisher=[[Mount Saint Vincent University]] |language=en |issn=1715-0698 |archive-date=December 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201120536/https://journals.msvu.ca/index.php/atlantis/article/view/5403/pdf_55 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Perry |first1=Barbara |last2=Mirrlees |first2=Tanner |last3=Scrivens |first3=Ryan |title=The Dangers of Porous Borders |journal=[[Journal of Hate Studies]] |date=February 27, 2019 |volume=14 |issue=1 |page=61 |doi=10.33972/jhs.124 |doi-access=free |url=https://jhs.press.gonzaga.edu/issue/1/file/5/ |access-date=October 21, 2020 |publisher=[[Gonzaga University]] |archive-date=August 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809030259/https://jhs.press.gonzaga.edu/issue/1/file/5/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/05/06/world/europe/emmanuel-macron-hack-french-election-marine-le-pen.html|title=U.S. Far-Right Activists Promote Hacking Attack Against Macron|first=Mark|last=Scott|date=May 16, 2017|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=July 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729070820/https://www.nytimes.com/2017/05/06/world/europe/emmanuel-macron-hack-french-election-marine-le-pen.html|archive-date=July 29, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://globalnews.ca/news/3680438/a-fight-over-a-four-bedroom-house-the-rebel-media-meltdown-and-the-full-recording-at-the-centre-of-the-controversy/|title=A fight over a four-bedroom house: The Rebel Media meltdown and the full recording at the centre of the controversy|website=[[Global News]]|date=August 19, 2017|access-date=September 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903093316/http://globalnews.ca/news/3680438/a-fight-over-a-four-bedroom-house-the-rebel-media-meltdown-and-the-full-recording-at-the-centre-of-the-controversy/|archive-date=September 3, 2017|url-status=live|first=Sean|last=Craig}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/world/canadas-farright-rebel-media-site-down-after-service-cut-20170822-gy19tf.html|title=Canada's far-right Rebel Media site down after service cut|first=Alastair|last=Sharp|date=August 22, 2017|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=August 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182512/https://www.smh.com.au/world/canadas-farright-rebel-media-site-down-after-service-cut-20170822-gy19tf.html|archive-date=August 19, 2018|url-status=live}}</ref>}} Kanada-gebaseerde webwerf, as sy Washington-burohoof,<ref name="Lytvynenko-2017">{{cite news |last=Lytvynenko |first=Jane |date=May 29, 2017 |title=Pro-Trump Media Figure And Conspiracy Theory Peddler Jack Posobiec Is Out At The Rebel |publisher=[[BuzzFeed News]] |url=https://www.buzzfeednews.com/article/janelytvynenko/jack-posobiec-out-at-the-rebel |url-status=live |access-date=June 12, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170610172033/https://www.buzzfeed.com/janelytvynenko/jack-posobiec-out-at-the-rebel |archive-date=June 10, 2017}}</ref> en is in April 2017 pers toegang tot die [[Withuis]] toegestaan. Volgens [[Philadelphia (tydskrif)|''Philadelphia'']] tydskrif, het Posobiec "blykbaar in die persbriefingkamer opdrag gekry om wettige joernaliste te treiter en die tyd op perskonferensies uit te loop met onbenullige sagte vrae en [[Liewe Leier]] onderdanigheid" tydens sy kort tyd in die Withuis perspoel.<ref name="Valania-2017" /> In Mei 2017 het Posobiec neo-Nazi broers [[Lys_van_Atomwaffen_Divisie_lede_in_die_Verenigde_State_wat_strafregtelike_klagtes_in_die_gesig_gestaar_het#Jeffrey_Clark|Jeffrey en Edward Clark]] gehuur om te help met die skep van 'n dokumentêr oor die [[moord op Seth Rich]] vir ''Rebel News''. Jeffrey Clark is deur die FBI gearresteer op wapenklagtes nadat hy gesê het dat die Joodse slagoffers van die Oktober 2018 [[Pittsburgh sinagoge skietery]] "presies gekry het wat hulle verdien en soveel erger".<ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/man-who-threatened-dry-run-things-come-was-not-referring-n936321|title=The FBI said he called the Pittsburgh shooting 'a dry run.' But he was talking about a different attack.|last=Zadrozny|first=Brandy |author-link=Brandy Zadrozny|date=November 14, 2018|website=NBC News|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531074252/https://www.nbcnews.com/news/us-news/man-who-threatened-dry-run-things-come-was-not-referring-n936321|archive-date=May 31, 2020|access-date=January 25, 2020}}</ref> Posobiec het later gesê dat hy nog nooit van Jeffrey Clark gehoor het nie en nog nooit 'n dokumentêr oor Seth Rich gemaak het nie, alhoewel ''[[HuffPost]]'' foto's gepubliseer het van Posobiec en die Clarks wat saamwerk.<ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/jeffrey-clark-dc-neo-nazi-arrested_us_5beb99ffe4b0caeec2bf24e5|website=The Huffington Post|title=DC Neo-Nazi Who Said Pittsburgh Victims 'Deserved' It Arrested; Has Deep Ties To 'Alt-Right'|date=November 14, 2018|access-date=June 13, 2019|archive-date=November 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114235930/https://www.huffingtonpost.com/entry/jeffrey-clark-dc-neo-nazi-arrested_us_5beb99ffe4b0caeec2bf24e5|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thedailybeast.com/clark-brothers-accused-of-planning-race-war-followed-alt-right-figures-richard-spencer-jack-posobiec|title=Clark Brothers Accused of Planning Race War Followed Alt-Right Heroes|website=[[The Daily Beast]]|date=November 14, 2018|first=Kelly|last=Weill|access-date=June 13, 2019|archive-date=May 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510234152/https://www.thedailybeast.com/clark-brothers-accused-of-planning-race-war-followed-alt-right-figures-richard-spencer-jack-posobiec|url-status=live}}</ref> Hy het ''Rebel News'' verlaat na beweerde [[plagiaat]] van 'n video script van wit supremasie [[Jason Kessler]].<ref>{{Cite web |last=Gordon |first=Graeme |date=2017-07-07 |title=Rebel Media Admits To Plagiarism By Former Correspondent |url=https://www.canadaland.com/rebel-media-admits-posobiec-plagiarism/ |access-date=2022-05-23 |website=[[Canadaland]] |language=en-US |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524160724/https://www.canadaland.com/rebel-media-admits-posobiec-plagiarism/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sainato |first=Michael |date=2017-08-17 |title=Trump Retweets Conspiracy Theorist Who Lost Security Clearance Because of Twitter |url=https://observer.com/2017/08/donald-trump-jack-posobiec-alt-right/ |access-date=2022-10-06 |website=[[The New York Observer]] |language=en-US |archive-date=January 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104021835/https://observer.com/2017/08/donald-trump-jack-posobiec-alt-right/ |url-status=live }}</ref> Van 2018 tot 2021 het [[One America News Network]] (OANN), 'n verregse TV-netwerk bekend vir die bevordering van samesweringsteorieë, Posobiec as 'n politieke korrespondent en aan-die-lug aanbieder in diens geneem.<ref name="Baragona-2021">{{Cite news|last=Baragona|first=Justin|date=May 20, 2021|title=Notorious Pizzagater Jack Posobiec Leaves OAN for Conservative Youth Group Turning Point USA|work=[[The Daily Beast]]|url=https://www.thedailybeast.com/notorious-pizzagater-jack-posobiec-leaves-oan-for-conservative-youth-group-turning-point-usa|access-date=June 10, 2021|archive-date=May 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520171541/https://www.thedailybeast.com/notorious-pizzagater-jack-posobiec-leaves-oan-for-conservative-youth-group-turning-point-usa|url-status=live}}</ref> In September 2018 het hy die pro-Hitler aanlyn plakkaat bekend as Microchip op die netwerk aangebied sonder om daardie persoon se affiliasies aan te dui, volgens die Suidelike Armoede-regsentrum. Die SPLC het gesê dat die twee mans vir etlike jare saamgewerk het om disinformasie te versprei, insluitend die valse bewerings wat in Pizzagate versprei is. Microchip het ook [[Atomwaffen Divisie]], 'n neo-Nazi groep verantwoordelik vir verskeie moorde, geprys.<ref>{{cite news|last=Hayden|first=Michael Edison|url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2020/07/23/jack-posobiec-interviewed-pro-hitler-disinformation-poster-one-america-news-network|title=Jack Posobiec Interviewed a Pro-Hitler Disinformation Poster on One America News Network|work=Southern Poverty Law Center|date=July 23, 2020|access-date=December 30, 2020|archive-date=February 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219213355/https://www.splcenter.org/hatewatch/2020/07/23/jack-posobiec-interviewed-pro-hitler-disinformation-poster-one-america-news-network|url-status=live|quote=Microchip posted statements to Gab prior to being interviewed on OANN that celebrated Hitler, and alluded to terrorism and murder. “I wish [Atomwaffen Division] had survived. They did great work in scaring the living shit out of everyone,” the person behind the Microchip Gab account wrote on July 24, 2018, across two posts. “We need more hatred and fear. Everyone needs to stop being such f—— p——.” Atomwaffen Division is a terroristic neo-Nazi group responsible for at least five murders in the U.S. since 2017.}}</ref> Posobiec het OANN in Mei 2021 verlaat om 'n program vir die konserwatiewe studente-organisasie [[Turning Point USA]] aan te bied, en om by ''[[Human Events]]'' as 'n senior redakteur aan te sluit.<ref name="Baragona-2021"/> Hy het gewerk as 'n bydraer vir ''[[Newsweek]]''.<ref>{{Cite web |last=Hayden |first=Michael Edison |date=November 4, 2022 |title=Newsweek Embraces the Anti-Democracy Hard Right |url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2022/11/04/newsweek-embraces-anti-democracy-hard-right |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106005834/https://www.splcenter.org/hatewatch/2022/11/04/newsweek-embraces-anti-democracy-hard-right |archive-date=November 6, 2022 |access-date=2022-11-06 |website=[[Southern Poverty Law Center]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baragona |first=Justin |date=November 4, 2022 |title=How Newsweek Has Gone Down the Far-Right Rabbit Hole |url=https://www.yahoo.com/video/newsweek-gone-down-far-rabbit-160259365.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302051741/https://www.yahoo.com/video/newsweek-gone-down-far-rabbit-160259365.html |archive-date=March 2, 2024 |access-date=March 2, 2024 |website=[[Yahoo! News]] |publisher=[[The Daily Beast]]}}</ref> ===Samesweringsteorieë, valshede en ongefundeerde bewerings=== Posobiec het baie valshede bevorder,<ref name="Oppenheim-2018" /> wat gelei het tot ''[[Philadelphia (tydskrif)|Philadelphia]]'' wat hom in 2017 die "Koning van Vals Nuus" genoem het.<ref name="Valania-2017" /> Hy was een van die mees prominente bevorderaars op [[sosiale media]] van die [[Pizzagate samesweringsteorie]], wat valslik beweer het dat hoëvlak amptenare betrokke was by 'n [[Kinderseksuele mishandeling|kinderseks]]-ring gesentreer by 'n Washington, D.C., pizzeria.<ref name="Valania-2017"/><ref name="Weisman-2018" /> Hy het [[regstreekse stroom|regstreeks]] 'n ondersoek na die pizzeria gestroom en is gevra om te vertrek nadat hy probeer het om 'n kind se verjaardagpartytjie in 'n agterkamer uit te saai.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/pizzagate-from-rumor-to-hashtag-to-gunfire-in-dc/2016/12/06/4c7def50-bbd4-11e6-94ac-3d324840106c_story.html|title=Pizzagate: From rumor, to hashtag, to gunfire in D.C.|newspaper=[[The Washington Post]]|date=December 6, 2016|first1=Marc|last1=Fisher|first2=John Woodrow|last2=Cox|first3=Peter|last3=Hermann3|access-date=June 17, 2017|archive-date=December 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220201405/https://www.washingtonpost.com/local/pizzagate-from-rumor-to-hashtag-to-gunfire-in-dc/2016/12/06/4c7def50-bbd4-11e6-94ac-3d324840106c_story.html|url-status=live}}</ref> Posobiec het later gesê dat hy altyd gedink het die Pizzagate teorie was "dom" en dat hy sy besoek verfilm het om dit te ontkrag.<ref name="Valania-2017"/> Posobiec het probeer om [[Betogings teen Donald Trump|anti-Trump betogers]] in November 2016 te diskrediteer deur 'n plakkaat by 'n betoging te plant wat lees "Verkrag Melania".<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/11/15/how-one-deplorable-sign-at-an-anti-trump-protest-foreshadows-the-fight-over-fake-news/|title=How one deplorable sign at an anti-Trump protest foreshadows the fight over fake news|first=Callum|last=Borchers|newspaper=Washington Post|access-date=August 30, 2017|archive-date=August 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830103829/https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/11/15/how-one-deplorable-sign-at-an-anti-trump-protest-foreshadows-the-fight-over-fake-news/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.adl.org/education/resources/backgrounders/from-alt-right-to-alt-lite-naming-the-hate|title=From Alt Right to Alt Lite: Naming the Hate|website=Anti-Defamation League|access-date=August 30, 2017|archive-date=October 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024230932/https://www.adl.org/education/resources/backgrounders/from-alt-right-to-alt-lite-naming-the-hate|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/aug/15/trump-retweets-alt-right-provocateur-after-condemning-white-supremacists|title=Trump's erratic early morning Twitter retweets include one calling him fascist |first1=Amanda |last1=Holpuch |first2=Kevin|last2=Rawlinson|date=August 15, 2017|newspaper=The Guardian|access-date=August 30, 2017|archive-date=August 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830031838/https://www.theguardian.com/us-news/2017/aug/15/trump-retweets-alt-right-provocateur-after-condemning-white-supremacists|url-status=live}}</ref> Posobiec het sy betrokkenheid aan ''[[BuzzFeed News]]'' ontken, maar dieselfde telefoonnommer is gebruik in sy kontak met die webwerf en die teksboodskappe wat hy na bewering gestuur het.<ref>{{cite news|last=Bernstein|first=Joseph|url=https://www.buzzfeednews.com/article/josephbernstein/inside-the-alt-rights-campaign-to-smear-trump-protesters-as|title=Inside The Alt-Right's Campaign To Smear Trump Protesters As Anarchists|work=BuzzFeed News|date=January 11, 2017|access-date=December 31, 2020|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125916/https://www.buzzfeednews.com/article/josephbernstein/inside-the-alt-rights-campaign-to-smear-trump-protesters-as|url-status=live}}</ref> Hy het gesê dat hy daaroor deur die [[Verenigde State se Geheime Diens|Geheime Diens]] ondervra is.<ref name="Valania-2017"/> Posobiec het die [[DeploraBall]] georganiseer, 'n geleentheid wat op 19 Januarie 2017 gehou is om [[Eerste inhuldiging van Donald Trump|Trump se inhuldiging]] te vier.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/public-safety/clarendon-ballroom-gets-threats-after-refusing-to-host-trump-deploraball/2016/12/15/d2c956e6-3d30-4a1b-b6bc-0a4ae744325f_story.html|title=Clarendon Ballroom gets harassing calls after declining to host Trump backers' 'DeploraBall'|newspaper=[[The Washington Post]]|date=December 15, 2016|first=Rachel|last=Weiner|access-date=June 20, 2017|archive-date=August 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811060726/https://www.washingtonpost.com/local/public-safety/clarendon-ballroom-gets-threats-after-refusing-to-host-trump-deploraball/2016/12/15/d2c956e6-3d30-4a1b-b6bc-0a4ae744325f_story.html|url-status=live}}</ref> In Desember 2016 het Posobiec sonder bewyse beweer dat [[Disney]] tonele in die ''[[Star Wars]]'' film ''[[Rogue One]]'' herskryf het om "Anti-Trump tonele te voeg wat hom 'n rassis noem", en het opgeroep tot 'n boikot van die ''Star Wars'' franchise. Disney het die bewerings ontken.<ref>{{cite journal|url=http://www.esquire.com/news-politics/news/a51399/now-trump-supporters-are-boycotting-star-wars/|title=Now Trump Supporters Are Boycotting Star Wars Based on No Evidence|journal=[[Esquire (tydskrif)|Esquire]]|date=December 8, 2016|first=Sammy|last=Nickalls|access-date=June 20, 2017|archive-date=August 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821132953/http://www.esquire.com/news-politics/news/a51399/now-trump-supporters-are-boycotting-star-wars/|url-status=live}}</ref> Posobiec het valslik gesê dat voormalige FBI-direkteur [[James Comey]], tydens 'n [[Verenigde State se Senaat]] verhoor op 17 Mei 2017, "onder eed gesê het dat Trump hom nie gevra het om enige ondersoek te stop nie". Die bewering is later herhaal deur konserwatiewe persoonlikhede en media uitlate, insluitend [[Fox News]], [[Rush Limbaugh]] en die ''[[InfoWars]]'' webwerf.<ref name="Peters-2017"/> Posobiec het die gediskrediteerde samesweringsteorie bevorder dat [[Seth Rich]] e-posse vanaf die [[Demokratiese Nasionale Komitee]] na [[WikiLeaks]] geleak het.<ref name="Lytvynenko-2017"/> Posobiec het 'n bedrogspul bevorder dat [[CNN]] 'n artikel gepubliseer en toe uitgevee het wat [[Bill Maher]] se gebruik van 'n [[rasslas]] verdedig het.<ref>{{cite web|url=http://www.snopes.com/cnn-article-bill-maher/|title=Did CNN Delete an Article Defending Bill Maher's Use of a Racial Slur?|website=[[Snopes.com]]|date=June 5, 2017|first=Dan|last=Evon|access-date=August 15, 2017|archive-date=November 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120041738/https://www.snopes.com/fact-check/cnn-article-bill-maher/|url-status=live}}</ref> In Junie 2017, kort na die Republikeinse kongreslid [[Steve Scalise]] tydens 'n bofbaloefening gewond is, saam met vier ander, het Posobiec getweet dat dit 'n terroristiese aanval was en kommentaar van liberale anti-Trump individue blameer. Later het hy valslik getweet dat voormalige Verenigde State se Prokureur-Generaal [[Loretta Lynch]] in die vorige Maart opgeroep het vir "bloed in die strate"<ref>{{cite news|url=http://www.philly.com/philly/news/politics/presidential/tracing-right-wing-alt-reality-on-twitter-20170619.html|title=Tracing right-wing alt-reality on Twitter|publisher=[[Philly.com]]|date=June 18, 2017|last=Whelan|first=Aubrey|access-date=June 20, 2017|archive-date=June 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170619105909/http://www.philly.com/philly/news/politics/presidential/tracing-right-wing-alt-reality-on-twitter-20170619.html|url-status=live}}</ref> en dat [[Bernie Sanders]] sy volgelinge beveel het om Trump "neer te haal".<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/politics/washington/la-na-essential-washington-updates-trump-supporter-links-congressional-1497472393-htmlstory.html|title=How fake news starts: Trump supporters tie Bernie Sanders to Alexandria shooting using a fake quote|work=[[Los Angeles Times]]|date=June 14, 2017|first=Colleen|last=Shalby|access-date=June 20, 2017|archive-date=June 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170619235134/http://www.latimes.com/politics/washington/la-na-essential-washington-updates-trump-supporter-links-congressional-1497472393-htmlstory.html|url-status=live}}</ref> In Desember 2017 het Posobiec, saam met Cernovich, ''[[The Gateway Pundit]]'', en ''InfoWars'', 'n valse teorie bevorder dat 'n [[2017 Washington trein ontsporing|passasierstrein ontsporing naby Dupont, Washington]], gekoppel was aan die [[Antifa (Verenigde State)|Antifa]] anti-fascisme beweging.<ref>{{cite journal|url=http://www.newsweek.com/antifa-falsely-linked-amtrak-train-derailment-right-wing-conspiracy-peddlers-751893|title=Antifa' Falsely Linked to Amtrak Train Derailment by Right-Wing Conspiracy Peddlers|journal=[[Newsweek]]|date=December 18, 2017|first=Michael Edison|last=Hayden|access-date=April 2, 2018|archive-date=April 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401214604/http://www.newsweek.com/antifa-falsely-linked-amtrak-train-derailment-right-wing-conspiracy-peddlers-751893|url-status=live}}</ref> In Oktober 2019, nadat Lt. Kol. [[Alexander Vindman]], 'n Withuis nasionale sekuriteit amptenaar en versierde Irak-oorlog veteraan, in die Kongres getuig het [[Trump–Oekraïne skandaal|oor President Trump se versoek dat die Oekraïense President sy politieke mededinger Joe Biden ondersoek]], het Posobiec valslik beweer dat Vindman die Oekraïense regering geadviseer het oor maniere om te verhoed dat Trump sy buitelandse beleid doelwitte implementeer.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/10/29/business/media/fox-news-alexander-vindman.html|title=After Vindman's Testimony Went Public, Right-Wing Conspiracies Fired Up|last1=Grynbaum|first1=Michael M.|date=October 29, 2019|work=The New York Times|access-date=October 30, 2019|last2=Alba|first2=Davey|author-link2=Davey Alba|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=October 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029234937/https://www.nytimes.com/2019/10/29/business/media/fox-news-alexander-vindman.html|url-status=live}}</ref> In Junie 2020, tydens die [[George Floyd-proteste|proteste teen rassisme en polisiebrutaliteit]] na die [[moord op George Floyd|moord]] op [[George Floyd]], het Posobiec valslik beweer dat daar [[pypbomme]] by die [[Koreaanse Oorlog Veterane Gedenkteken]] in Washington, D.C. geplant is en dat "federale bates [in die agtervolging was]". Daar was geen pypbomme nie, en daar was ook geen bewyse dat enige "federale bates" ondersoek ingestel het nie. Die bewering is egter deur ''The Gateway Pundit'' opgetel en deur meer as 29,000 gebruikers op Twitter hergetwiet. <ref>{{Cite news|last=Sommer|first=Will|date=June 3, 2020|title=Infamous Pizzagater Jack Posobiec Pushed Hoax About Pipe Bombs Being Planted at Korean War Memorial|language=en|work=The Daily Beast|url=https://www.thedailybeast.com/infamous-pizzagater-jack-posobiec-pushed-hoax-about-pipe-bombs-being-planted-at-korean-war-memorial|url-status=live|access-date=June 4, 2020|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604010329/https://www.thedailybeast.com/infamous-pizzagater-jack-posobiec-pushed-hoax-about-pipe-bombs-being-planted-at-korean-war-memorial}}</ref> In April 2021 het die SPLC gerapporteer dat Posobiec tussen November 2019 en Augustus 2020 28 skakels na ''[[SouthFront]]'', ’n webwerf gekoppel aan Russiese intelligensie, getwiet het. In ruil daarvoor het ''SouthFront'' ook Posobiec bevorder en sy twiets in hul plasings aangehaal. <ref name="Hayden-2021">{{Cite web |last=Hayden |first=Michael Edison |date=April 28, 2021 |title=Jack Posobiec Links to Russian Intelligence-Backed Website |url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2021/04/28/jack-posobiec-links-russian-intelligence-backed-website |access-date=2022-11-24 |website=Southern Poverty Law Center |language=en |archive-date=November 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124230953/https://www.splcenter.org/hatewatch/2021/04/28/jack-posobiec-links-russian-intelligence-backed-website |url-status=live }}</ref> Na die [[2022 Russiese inval in Oekraïne]], het Posobiec die [[Oekraïne bio-wapens samesweringsteorie]] bevorder en die [[Bucha-slagting]] afgemaak. <ref name="Southern Poverty Law Center" /> In Februarie 2023 het Posobiec ’n [[diepvals]] video getwiet wat [[President Joe Biden]] uitbeeld wat ’n militêre diensplig aankondig in reaksie op ’n beweerde nasionale sekuriteitskrisis. Posobiec het vals Biden-aanhalings uit die vals video getwiet, voordat hy dit "’n voorproe van dinge wat gaan kom" genoem het. Hy het later in die video verskyn om te erken dat dit ’n "voorafskepping... van wat kan gebeur" was. <ref>{{cite news |last1=Ibrahim |first1=Nur |title=Did Biden Call for a Military National Draft? |url=https://www.snopes.com/fact-check/biden-military-national-draft/ |publisher=Snopes |date=February 28, 2023 |access-date=March 2, 2023 |archive-date=March 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302050355/https://www.snopes.com/fact-check/biden-military-national-draft/ |url-status=live }}</ref> In Mei 2024, nadat Donald Trump op al 34 aanklagte van vervalsing van rekords in sy [[Vervolging van Donald Trump in New York|stilgeld-verhoor]] skuldig bevind is, het Posobiec ondersteuners opgeroep om "[die pad van die jagter te volg, en met een enkele stem sal ons hulle die prooi maak]." Boonop het hy geargumenteer: <blockquote>Wat gister met Donald Trump gebeur het, was nie net ’n geregtelike dwaling nie. Dit was nie net ’n Stalinistiese skynverhoor nie. Dit was ’n oorlogsdaad. Die [[onmense]] wil jou dood hê. Hulle wil jou lewenswyse dood hê. Hulle wil sien dat jou kinders gelobotomiseer en bekeer word tot hul verstandlose, wettelose en goddelose handelswyses.<ref>{{cite news|first=Media Matters |last=Staff|title=Jack Posobiec endorses "reciprocity" after Trump's 34 guilty verdicts: 'Get the message across by any means necessary' |url=https://www.mediamatters.org/jack-posobiec/jack-posobiec-endorses-reciprocity-after-trumps-34-guilty-verdicts-get-message-across |publisher=[[Media Matters for America]]|date=May 31, 2024|access-date=August 17, 2024|archive-date=August 17, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817230336/https://www.mediamatters.org/jack-posobiec/jack-posobiec-endorses-reciprocity-after-trumps-34-guilty-verdicts-get-message-across|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Posobiec |first=Jack |title=HUMAN EVENTS: 30 MAY – MAGA REMEMBERS |url=https://twitter.com/RealAmVoice/status/1796600770239901722|publisher=[[Real America's Voice]]|date=May 31, 2024|access-date=August 17, 2024|archive-date=August 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240817042348/https://twitter.com/RealAmVoice/status/1796600770239901722|url-status=live}}</ref></blockquote> Posobiec is gekoppel as die persoon agter End Wokeness, ’n Twitter-rekening wat in September 2024 die [[Springfield troeteldier-ete bedrogspul]] bevorder het. <ref>{{Cite web |last=D’Angelo |first=Alec |date=2024-09-11 |title=The Origins of Trump's Ohio Pets Conspiracy |url=https://newlinesmag.com/spotlight/the-origins-of-trumps-ohio-pets-conspiracy/ |access-date=2025-01-04 |website=[[New Lines Magazine]] |language=en |archive-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915012149/https://newlinesmag.com/spotlight/the-origins-of-trumps-ohio-pets-conspiracy/ |url-status=live }}</ref> In Oktober 2024 het Posobiec ’n [[Meem|meme]] op sy [[Instagram]]-profiel geplaas wat beweer dat die [[Verenigde State se Huis Kieskomitee oor die 6 Januarie Aanval|6 Januarie Huis Kieskomitee]] al die bewyse wat teen [[Donald Trump]] versamel is, vernietig het.<ref>{{cite web |last1=Posobiec |first1=Jack |date=October 14, 2024 |title=Instagram Post by Posobiec |url= https://www.instagram.com/jackmposobiec/p/DBFoOvqNzKL/ |access-date=October 16, 2024 }}{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> In werklikheid is die bewyse openbaar beskikbaar; <ref>{{cite web |date=December 22, 2022 |title=Select January 6th Committee Final Report and Supporting Materials Collection |url=https://www.govinfo.gov/collection/january-6th-committee-final-report?path=/GPO/January%206th%20Committee%20Final%20Report%20and%20Supporting%20Materials%20Collection |publisher=Select January 6th Committee |access-date=October 16, 2024 |archive-date=October 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010202501/https://www.govinfo.gov/collection/january-6th-committee-final-report?path=%2FGPO%2FJanuary%206th%20Committee%20Final%20Report%20and%20Supporting%20Materials%20Collection |url-status=live }}</ref> die bewering is [[Faktetoetsing|faktetoets]] en vals bevind.<ref>{{cite web |last1=Saranac Hale |first1=Spencer |date=15 Oktober 2024 |title=Meme Rehashes Old, False Claim That J6 Committee Destroyed Evidence |url=https://www.factcheck.org/2024/10/meme-rehashes-old-false-claim-that-j6-committee-destroyed-evidence/ |publisher=FactCheck.org |access-date=16 Oktober 2024 |archive-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112142454/https://www.factcheck.org/2024/10/meme-rehashes-old-false-claim-that-j6-committee-destroyed-evidence/ |url-status=live }}</ref> In dieselfde maand het Posobiec ’n vals seksuele aanrandingsbewering teen die Demokratiese vise-presidensiële kandidaat [[Tim Walz]] versterk, wat uit die Russiese propaganda-netwerk [[Storm-1516]] ontstaan het. <ref>{{Cite magazine |last=Gilbert |first=David |date=2024-10-21 |title=Russian Propaganda Unit Appears to Be Behind Spread of False Tim Walz Sexual Abuse Claims |url=https://www.wired.com/story/russian-propaganda-unit-storm-1516-false-tim-walz-sexual-abuse-claims/ |access-date=2024-10-21 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028 |archive-date=24 Oktober 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241024074943/https://www.wired.com/story/russian-propaganda-unit-storm-1516-false-tim-walz-sexual-abuse-claims/ |url-status=live }}</ref> ==Persoonlike lewe== Van 2012 tot 2016 het Posobiec ’n blog en podcast oor ''[[Game of Thrones]]'' genaamd AngryGoTFan bedryf.<ref name="Lamoureux-2017"/> In November 2017 het Posobiec met ’n sosiale media-beïnvloeder gebore in [[Wit-Rusland]] getrou.<ref name="Valania-2017" /><ref>{{cite web |last1=Kestenbaum |first1=Sam |title=Jack Posobiec Is Going On His Honeymoon--In Israel |url=https://forward.com/fast-forward/387066/jack-posobiec-is-going-on-his-honeymoon-in-israel/ |website=Forward |access-date=26 February 2024 |date=7 November 2017 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226171235/https://forward.com/fast-forward/387066/jack-posobiec-is-going-on-his-honeymoon-in-israel/ |url-status=live }}</ref> Hy het aan ''BuzzFeed News'' gesê dat hy sy vrou in 2015 ontmoet het. <ref>{{cite news|url=https://www.buzzfeed.com/katienotopoulos/jack-posobiec-bumble|title=Bumble Just Kicked Off A Pro-Trump Media Personality As Part Of Its "Stance Against Hate"|work=BuzzFeed News|date=24 Januarie 2018 |first=Katie|last=Notopoulos|access-date= 2 April 2018|archive-date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402111150/https://www.buzzfeed.com/katienotopoulos/jack-posobiec-bumble|url-status=live}}</ref> Hy is [[Katolieke Kerk|Katoliek]].<ref>{{Cite web |last=Arnold |first=Tyler |title=Faith inspires many at CPAC, including numerous Catholic speakers |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/256911/faith-inspires-many-at-cpac-including-numerous-catholic-speakers |access-date=2024-03-07 |website=Catholic News Agency |language=en |archive-date=7 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240307212330/https://www.catholicnewsagency.com/news/256911/faith-inspires-many-at-cpac-including-numerous-catholic-speakers |url-status=live }}</ref> == Gepubliseerde werke == * ''Citizens for Trump: The Inside Story of the People's Movement to Take Back America'' (2017) {{ISBN|9781546936534}}<ref>{{cite book |last=Posobiec |first=Jack |author-link=Jack Posobiec |date=2017 |title=Citizens for Trump: the inside story of the people's movement to take back America |location=United States |publisher=CreateSpace |isbn=9781546936534}}</ref> * ''4D Warfare: A Doctrine for a New Generation of Politics'' (Castalia House, 2018) {{ISBN|9789527065655}}<ref>{{cite book |last=Posobiec |first=Jack |author-link=Jack Posobiec |date=2018 |title=4D warfare: a doctrine for a new generation of politics |location= Kouvola, Finland |publisher=Castalia House |isbn=9789527065655}}</ref> * ''The Antifa: Stories from Inside the Black Bloc'' (Calamo Press, 2021) {{ISBN|9780999705971}}<ref>{{cite book |last=Posobiec |first=Jack |author-link=Jack Posobiec |date= June 2021|title=The Antifa: stories from inside the black bloc |location=La Vergne |publisher=Calamo Press |isbn=9780999705971}}</ref> * Unhumans|''Unhumans: The Secret History of Communist Revolutions (and How to Crush Them)'' met Joshua Lisec, en voorwoord deur [[Steve Bannon|Stephen K. Bannon]]. (War Room Books, 2024) {{ISBN|9781648210853}} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] 1odn68gnm6e04we00859315ca61r2s0 0 429570 2925276 2855217 2026-08-15T14:54:11Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe */ Verbeter 2925276 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | beeld = Dan Corder.jpg | beeldonderskrif = Dan Corder in 2019. | geboortenaam = | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1993|11|10}}<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/DanCorderOnAir/status/1722873998835347584|title=Thank you to everyone for such wonderful messages of kindness, and especially my perfect @jessiezinn for surprising me with the deluge of love|author=Corder, Dan|via=Twitter|date=10 November 2023|accessdate=8 August 2024}}</ref> | geboorteplek = [[Kaapstad]] | alma_mater = [[Universiteit van Kaapstad]] | beroep = Mediapersoonlikheid | jare_aktief = 2014 - nou | vader = [[Hugh Corder]] }} '''Daniel Corder''' (gebore 10 November 1993) is 'n [[Suid-Afrika]]anse televisie-, radio- en internetpersoonlikheid. Hy bied tans ''The Dan Corder Show'' vir eNCA aan. Hy het voorheen vir Good Hope FM (2015–2024) en [[5FM]] (2021–2024) gewerk. Hy het ook 'n YouTube-kanaal en podcast vir politieke kommentaar genaamd ''The Issue with Dan Corder''. ==Vroeë lewe== Corder is die seun van die universiteitsakademikus [[Hugh Corder]].<ref>{{Cite web|url=https://omny.fm/shows/5-breakfast/happy-birthday-professor-hugh-corder|title=Happy Birthday Professor Hugh Corder|website=Omny|first=Dan|last=Corder|date=25 July 2022|accessdate=8 June 2024}}</ref> Corder was op skool by Hoërskool Westerford.<ref>{{Cite journal|url=https://mg.co.za/article/2012-02-03-for-the-common-good-old-struggles-in-a-new-style/|title=For the common good: Old struggles in a new style|journal=Mail & Guardian|author=Fatima Asmal Motala|date=3 February 2012|accessdate=8 August 2024}}</ref> Hy het 'n [[Baccalaureus Artium]] (B.A.) in [[Engels|Engelse taal en letterkunde]] aan die [[Universiteit van Kaapstad]] verwerf. ==Loopbaan== Corder het sy radioloopbaan by UCT Radio in 2014 en 2015 begin.<ref>{{Cite web|url=https://themediaonline.co.za/2018/10/a-desire-to-create-extraordinary-artful-thrilling-radio/|title=A desire to create extraordinary, artful, thrilling radio|website=The Media Online|date=October 2018|accessdate=8 August 2024}}</ref> Corder het 'n MTN-toekenning gewen vir sy kampusradioprogram ''Rise and Grind'' en het bygedra tot die [[BBC|BBC World Service]] se dekking van ''Rhodes Must Fall''.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizcommunity.com/Article/196/809/177891.html|title=#BehindtheSelfie with... Dan Corder|website=Biz Community|first=Leigh|last=Andrews|date=6 June 2018|accessdate=8 August 2024}}</ref> Saam met Erik Mulder en Declan Manca het Corder 'n kort dokumentêr getiteld ''Luister'' geskep, waarin swart studente oor hul ervarings by [[Stellenbosch Universiteit]] ondervra is.<ref>{{Cite journal|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2015-09-01-stellenbosch-luister-could-lead-to-change/|title=Stellenbosch: 'Luister' could lead to change|journal=Daily Maverick|first=Greg|last=Nicholson|date=1 September 2015|accessdate=8 August 2024}}</ref> Ná sy gradeplegtigheid is Corder by Good Hope FM aangestel om ''The Weekend Breakfast Show'' aan te bied. Hy het in 2016 saam met Sherlin Barends ''The Hype'' aangebied<ref>{{Cite web|url=https://www.bizcommunity.com/Article/196/59/143938.html|title=New Good Hope FM line-up from May|website=Biz Community|date=28 April 2016|accessdate=8 August 2024}}</ref> en die Finding the Hype-veldtog begin, wat plaaslike onontdekte kunstenaars 'n kans gegee het om op die radio gespeel te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaupdate.co.za/media/109194/a-chat-with-finding-the-hype-campaign-co-founder-dan-corder|title=A chat with Finding the Hype campaign co-founder, Dan Corder|website=Media Update|date=1 June 2016|accessdate=8 August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ruanscheepers.co.za/dan-corder-countrys-youngest-breakfast-show-host-cordially-sets-tongues-wagging/|title=DAN CORDER – Country's youngest breakfast show host Cord(ially) sets tongues wagging|website=Ruan Scheepers|date=27 August 2018 |accessdate=8 August 2024}}</ref> Die veldtog is in 2016 vir 'n Liberty Radio Award benoem. Corder het daarna sy eie program, ''Beats by Dan'', in 2017 gehad en in 2018 die weeksoggend se ''Good Hope FM Breakfast'' oor geneem van Nigel Pierce,<ref>{{Cite journal|url=https://www.iol.co.za/news/exclusive-good-hope-fms-new-breakfast-host-revealed-14000834|title=EXCLUSIVE: Good Hope FM's new breakfast host revealed|journal=IOL|date=23 March 2018|accessdate=8 August 2024}}</ref> waar hy tot die einde van sy ampstermyn in Maart 2021 gebly het. Op die ouderdom van 24 in 2018 was Corder Suid-Afrika se jongste ontbytprogram-aanbieder.<ref>{{Cite web|url=https://www.goodthingsguy.com/people/dan-corder-heritage/|title=Youngest breakfast show host in South Africa is saving our country's beautiful heritage!|website=Good Things Guy|first=Brent|last=Lindeque|date=22 September 2018|accessdate=8 August 2024}}</ref> In April 2021<ref>{{Cite journal|url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/news/dan-corder-takes-over-5fm-breakfast-heres-how-the-rest-of-the-line-up-will-change-20210331-2|title=Dan Corder takes over 5FM breakfast - Here's how the rest of the line-up will change|journal=News24|first=Nikita|last=Coetzee|date=31 March 2021|accessdate=8 August 2024}}</ref> het Corder by [[5FM]] aangesluit as 'n weeksoggend-ontbytprogramaanbieder. Hy het in 2023 die maatskappy Good Sequences gestig, waardeur hy die YouTube-kanaal en podcast vir politieke kommentaar, ''The Issue with Dan Corder'', begin het. Knipsels uit Corder se video's en strominge het ook gewildheid op TikTok verwerf.<ref>{{Cite web|url=https://www.2oceansvibe.com/2023/09/08/sa-tiktok-star-known-as-mr-beanie-asks-mmusi-maimane-tough-questions-in-brand-new-candid-interview-video/|title=SA TikTok Star Known As 'Mr Beanie' Asks Mmusi Maimane Tough Questions In Brand New Candid Interview [Video]|website=2 Oceans Vibe|first=Maya-Rose|last=Torrao|date=8 June 2023|accessdate=8 August 2024}}</ref> Corder het 5FM in April 2024 verlaat om die satiriese laatnagprogram ''The Dan Corder Show'' op eNCA aan te bied, in die voetspore van die vorige laatnagprogramaanbieder Loyiso Gola.<ref>{{Cite journal|url=https://www.iol.co.za/entertainment/music/5fm-breakfast-host-dan-corder-resigns-to-pursue-tv-career-9b77307b-9749-4e81-ac25-ea5cdff7cd90|title=5FM breakfast host Dan Corder resigns to pursue TV career|journal=IOL|first=Oluthando|last=Keteyi|date=2 May 2024|accessdate=8 June 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/tv/from-radio-to-tv-host-dan-corders-bold-vision-to-revitalise-sas-late-night-satirical-talk-shows-20240506|title=From radio to TV host: Dan Corder's bold vision to revitalise SA's late-night satirical talk shows|website=News24|first=Thinus|last=Ferreira|date=6 May 2024|accessdate=8 June 2024}}</ref> ==Persoonlike lewe== Corder was in 'n verhouding met die filmregisseur en -vervaardiger Jessie Zinn.<ref>{{Cite web |last=Content |first=Print |date=2024-03-18 |title=Highlights from the Johannesburg Film Festival |url=https://www.citizen.co.za/sandton-chronicle/news-headlines/2024/03/18/the-johannesburg-film-festival-honours-filmmakers/ |access-date=2024-11-13 |website=Sandton Chronicle |language=en-US}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Corder, Dan}} [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Mense van Rondebosch]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse radioaanbieders]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisieaanbieders]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse podsenders]] [[Kategorie:Politieke kommentators]] [[Kategorie:Mense van Suid-Afrika van Engelse afkoms]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse YouTubers]] [[Kategorie:Nuus-YouTubers]] qm9k0waobumr9qczgj4yc8wdslcjikt 0 429681 2925277 2897480 2026-08-15T14:54:37Z Oesjaar 7467 /* Vroeë loopbaan */ verbeter 2925277 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur|image=File:Robert Fulghum.jpg|caption=Robert Fulghum in 2007|pseudonym=|birth_name=Robert Lee Fulghum|birth_date={{Birth date and age|1937|6|4|mf=y}}|birth_place=Waco, Texas, VSA|occupation=Skrywer|nationality=Amerikaans|period=|genre=Opstelle, fiksie|subject=Spiritualiteit|movement=|spouse={{plainlist | * Marcia McClellan (1957&ndash;1973) * Lynn Edwards (1975&ndash;2000) * Willow Bader (2010&ndash;2016) }}|partner=|children=3|relatives=|signature=|website={{URL|http://www.robertleefulghum.com}}|imagesize=200px}} '''Robert Lee Fulghum''' ( {{IPAc-en|ˈ|f|ʊ|l|dʒ|əm}} ; gebore 4 Junie 1937) is 'n Amerikaanse skrywer en ''Unitarian'' Universalistiese predikant. <ref name="nytimes">Brown, Patricia Leigh (July 23, 1989). "Lessons from the Sandbox". ''The New York Times''. Retrieved January 10, 2018.</ref> == Vroeë loopbaan == Hy het in Waco, Texas, grootgeword en sy [[Baccalaureus Artium]] in 1958 aan Baylor Universiteit verwerf. Hy het in 1961 sy Baccalaureus in Teologie aan die Starr King-skool vir bediening ontvang en is as 'n ''Unitarian'' Universalistiese predikant georden. Fulghum het die ''Bellingham Unitarian Fellowship'' in Bellingham, Washington van 1960 tot 1964 gedien, asook die ''Edmonds Unitarian Universalist Church'' in Edmonds, Washington, waar hy Emeritus-predikant is. <ref>{{Cite web|url=https://my.uua.org/directory/people/128074|title=myUUA: People|website=Unitarian Universalist Association (UUA)|language=en|access-date=10 January 2018}}</ref> == Skryfwerk == Fulghum het in die Verenigde State prominent geword toe sy eerste versameling geskrifte, ''All I Really Need to Know I Learned in Kindergarten'' (1988), vir byna twee jaar op ''[[The New York Times|The New York Times se]]'' topverkoperlyste gebly het. Die versameling essays het die subtitel "Ongewone Gedagtes oor Algemene Dinge". <ref>All I Really Need to Know I Learned in Kindergarten: Uncommon Thoughts on Common Things: https://www.librarything.com/work/29816/t/All-I-Really-Need-to-Know-I-Learned-in-Kindergarten-Uncommon-Thoughts-on-Common-Things</ref> 'n Vyf-en-twintigste herdenkingsuitgawe van ''Kindergarten'' is gepubliseer – wat die oorspronklike teks opdateer en hersien, met die byvoeging van vyf-en-twintig nuwe stories. Daar is tans meer as 17 miljoen eksemplare van sy boeke in druk,<ref>Robert Fulghum Books: https://www.robertleefulghum.com/books/</ref> gepubliseer in 31 tale in 103 lande. <ref>About Robert Fulghum: https://www.robertleefulghum.com/aboutrobert/</ref> == Optredes == Fulghum het in twee televisie-aanpassings van sy werk vir PBS opgetree en is 'n [[Grammy|Grammy-]]<nowiki/>genomineerde vir die gesproke woord-toekenning. Hy was 'n spreker by talle kolleges, konvensies en openbare geleenthede regoor die Verenigde State en Europa. Hy was 'n nasionaal gesindikeerde koerantrubriekskrywer. == Romans == Fulghum het 'n roman in drie volumes geskryf. Die eerste, ''[[:en:Third_Wish|Third Wish]]'', is voortgesit in ''Third Wish II, The Rest of the Story, Almost'', en is voltooi met die derde volume, ''Third Wish, Granted''. Die roman is in verskeie tale gepubliseer, insluitend Engels. [[Lêer:Svět knihy 2013 9154.JPG|duimnael|Robert Fulghum in 2013]] Sy volgende roman, ''If You Love Me Still, Will You Love Me Moving?'' ''Tales from the Century Ballroom'', is geïnspireer deur Fulghum se liefde vir dans, veral tango, en is in 2011 vir die eerste keer in Tsjeggies gepubliseer (as ''Drž mě pevně, miluj mě zlehka''). Sy essaybundels is mettertyd in twee verhoogproduksies omskep. Die eerste het dieselfde titel as sy eerste boek, en is uitgedink en verwerk deur Ernest Zulia, met musiek en lirieke deur David Caldwell. Die toneelstuk is gebaseer op al agt boeke, en is 'n opsionele musiekblyspel. Die tweede is getiteld ''Uh-Oh, Here Comes Christmas.'' Tot op hede was daar meer as 2 000 nasionale en internasionale produksies van hierdie toneelstukke. == Persoonlike lewe == Fulghum is drie keer getroud. Hy het vier kinders en ses kleinkinders. Hy woon in Seattle (Washington), Moab (Utah) en op die Griekse eiland [[Kreta]]. <ref>More from and about Robert Fulghum: https://www.livinglifefully.com/people/robertfulghum.htm</ref> == Werke == Sy versamelings sluit in: * ''[[:en:All_I_Really_Need_to_Know_I_Learned_in_Kindergarten|All I Really Need to Know I Learned in Kindergarten]]'' * ''It Was on Fire When I Lay Down on It'' * ''Uh-Oh: Some Observations from Both Sides of the Refrigerator Door'' * ''Maybe (Maybe Not)'' * ''From Beginning to End—The Rituals of Our Lives'' * ''True Love'' * ''Words I Wish I Wrote'' * ''What on Earth Have I Done'' * ''The Ongoing Adventures of Captain Kindergarten'' * ''If You Love Me Still, Will You Love Me Moving?'' * ''The Argentine Tango Chronicles'' * ''Crisis In The Cheese Aisle'' (in [[:en:Czech_language|Czech]] only) * ''The Mender of Destinies'' (in Czech only) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://www.robertleefulghum.com}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Skrywers]] [[Kategorie:Teoloë]] [[Kategorie:Teologie]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Boeke]] [[Kategorie:21ste eeu]] [[Kategorie:Fiksie]] [[Kategorie:Spirituele leiers]] [[Kategorie:Spiritualiteit]] [[Kategorie:Washington]] [[Kategorie:Texas]] [[Kategorie:Verenigde State van Amerika]] 68kshv11a1i68wuycshp89zkrord00y 0 431327 2925250 2910652 2026-08-15T14:33:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925250 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | name = Lana Del Rey | image = LanaDRPrimavera310524 (32 of 147) (53765476960) (cropped).jpg | caption = Del Rey in 2024 | alt = Lana Del Rey glimlag by 'n feesoptrede | birth_name = Elizabeth Woolridge Grant | alias = {{Hlist|Lana Del Ray|Lana Rey Del Mar|Lizzy Grant|May Jailer|Sparkle Jump Rope Queen}} | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1985|6|21}} | birth_place = [[New York Stad]], [[VSA]] | occupation = {{hlist|Sangeres|liedjieskrywer}} | years_active = 2005–hede | alma_mater = [[Fordham-universiteit]] ([[baccalaureus Artium|B.A.]]) | spouse = {{marriage|Jeremy Dufrene|2024}}<ref>{{Cite web|date=2024-09-27|title=Lana Del Rey Marries Alligator Tour Guide Jeremy Dufrene in Louisiana Wedding|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/lana-del-rey-marries-jeremy-dufrene-in-louisiana-wedding/|access-date=2024-09-27|website=US Magazine|language=en}}</ref> | works = | awards = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{Hlist|Alt-pop|barokpop|droompop|indiepop|rock}} | instrument = Stem | label = {{Hlist|{{nowrap|5 Points}}|Stranger|Polydor|Interscope}} | website = {{official URL}} }} | signature = Lana Del Rey signature.svg | signature_size = 100px }} '''Elizabeth Woolridge Grant''' (gebore 21 Junie 1985), professioneel bekend as '''Lana Del Rey''', is 'n Amerikaanse sangeres-liedjieskrywer. Haar musiek is bekend vir sy melancholiese verkenning van glans en romantiek, met gereelde verwysings na popkultuur en Amerikana van die 1950's-1970's.<ref name=all/> Sy is die ontvanger van verskeie toekennings, insluitend 'n MTV Video Music Award, drie MTV Europe Music Awards, twee [[Brit Award]]s, twee ''Billboard'' Vroue in Musiek-toekennings en 'n Satellite Award, benewens nominasies vir elf [[Grammy]]-toekennings en 'n [[Golden Globe]]-toekenning.<ref>{{Cite magazine |last=Mier |first=Tomás |date=November 11, 2023 |title=Lana Del Rey 'Woke Up Very Excited' About Her 5 Grammy Nods |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-grammys-2023-nominations-celebrates-1234875660/ |access-date=November 25, 2023 |magazine=Rolling Stone}}</ref> ''Variety'' het haar by hul Hitmakers-toekennings as "een van die invloedrykste sangeres-liedjieskrywers van die 21ste eeu" vereer. In 2023 het ''[[Rolling Stone]]'' Del Rey op hul lys van die "200 Grootste Sangers van Alle Tye" geplaas, terwyl hul susterpublikasie ''Rolling Stone UK'' haar as die "Grootste Amerikaanse Liedjieskrywer van die 21ste eeu" benoem het.<ref name="Ewens">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.co.uk/music/features/lana-del-rey-she-does-it-for-the-girls-album-27426/|title=Lana Del Rey: she does it for the girls|last=Ewens|first=Hannah|date=March 8, 2023|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023}}</ref><ref name="rollingstone.com">{{cite magazine|title=The 200 Greatest Singers of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=January 1, 2023|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/lana-del-rey-14-1234642409/|access-date=February 17, 2023}}</ref> Del Rey is grootgemaak in die noorde van die deelstaat [[New York (deelstaat)|New York]] en het in 2005 na [[New York Stad]] verhuis om 'n musiekloopbaan te volg. Del Rey se deurbraak het in 2011 gekom met die virale sukses van haar [[Enkelspeler|enkelsnit]] "Video Games", wat tot 'n platekontrak met Polydor en Interscope gelei het.<ref>{{cite news|first=Paul|last=Harris|url=https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop|title=Lana Del Rey: The strange story of the star who rewrote her past|newspaper=[[The Guardian]]|date=January 21, 2012|access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626140818/https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop|archive-date=June 26, 2016}}</ref> Sy het kritiese en kommersiële sukses behaal met haar tweede album, ''Born to Die'' (2012), wat 'n somber, [[hip hop]]-beïnvloede klank gehad het en die "sleeper"-treffer "Summertime Sadness" voortgebring het. Die album het talle nasionale ranglyste wêreldwyd gehaal, en in 2023 het dit die tweede album deur 'n vrou geword wat meer as 500 weke op die Amerikaanse [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] deurgebring het. Haar krities bekroonde sesde album ''Norman Fucking Rockwell!'' (2019) was vir Album van die Jaar vir die 62ste Grammy-toekennings genomineer en is deur ''Rolling Stone'' by hul lys van "500 Grootste Albums van Alle Tye" gevoeg.<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-release-date-865743/|title=Lana Del Rey Announces 'Norman F-cking Rockwell' Release Date|last=Spanos|first=Brittany |date=July 31, 2019|magazine=[[Rolling Stone]]|quote=''Norman Fucking Rockwell'' will be out on August 30th.}}</ref><ref name="Schewitz">{{cite magazine|url=https://www.rs500albums.com/350-301/321|title=Rolling Stone 500 Greatest Albums Of All Time|last=Schewitz|first=Brett|date=January 25, 2021|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023|archive-date=10 Januarie 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250110104655/https://www.rs500albums.com/350-301/321|url-status=dead}}</ref> Del Rey se negende ateljee-album ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' is in 2023 vrygestel, ondersteun deur die krities bekroonde enkelsnit "A&W", met laasgenoemde wat as een van die "500 Grootste Liedjies van Alle Tye" deur ''Rolling Stone'' benoem is.<ref name="Greatest500Songs">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-songs-of-all-time-1224767/|title=The 500 Greatest Songs of All Time|date=February 16, 2024|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=February 18, 2024}}</ref> Later daardie jaar het sy die ''Billboard'' Global 200 top-20 treffer "Say Yes to Heaven" vrygestel. Del Rey het aan klankbane vir visuele media saamgewerk; in 2013 het sy in die krities bekroonde musikale kortfilm ''Tropico''<ref>{{Cite magazine |url=http://www.thefader.com/2013/12/06/why-did-lana-del-rey-make-a-30-minute-video-about-god-and-what-does-it-mean-for-me|title=Why Did Lana Del Rey Make a 30-Minute Video About God, and What Does It Mean for Me? |date=December 6, 2013 |first=Duncan |last=Cooper |magazine=[[The Fader]] |access-date=October 24, 2021}}</ref> geskryf en gespeel en "Young and Beautiful" vir die romantiese drama ''The Great Gatsby'' vrygestel, wat hoë lof van kritici ontvang het en nominasies vir Grammy- en Critics' Choice-toekennings ontvang het. In 2014 het sy "Once Upon a Dream" vir die donkerfantasie-avontuurfilm ''Maleficent'' en die titeltema vir die biografiese film ''Big Eyes'' opgeneem, wat vir 'n [[Golden Globe]]-toekenning genomineer is.<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/tv-movies/tv-movie-news/coldplay-lorde-lana-del-rey-make-best-original-song-oscar-shortlist-182267/|title=Coldplay, Lorde, Lana Del Rey Make Best Original Song Oscar Shortlist|last=Kreps|first=Daniel|date=December 13, 2014|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://variety.com/2015/film/news/oscar-nominations-2015-full-list-academy-award-nominees-1201405517/|title=Oscar Nominations 2015: Full List|date=January 15, 2015|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=May 20, 2023}}</ref> Del Rey het ook die samewerking "Don't Call Me Angel" vir die aksiekomedie ''Charlie's Angels'' (2019) opgeneem. Del Rey het die poësie- en fotografieversameling ''Violet Bent Backwards over the Grass'' (2020) gepubliseer. == Vroeë lewe en opvoeding == Elizabeth Woolridge Grant is op 21 Junie 1985 in [[Manhattan]], [[New York Stad]]<ref name=age> {{cite magazine|last1=Hiatt|first1=Brian|title=Lana Del Rey – The Saddest, Baddest Diva in Rock|magazine=[[Rolling Stone]]|date=July 18, 2014|issue=1212|page=44|quote=Del Rey is four days away from her 29th birthday (for reasons she can't explain, she's usually reported to be a year younger), but looks, at the moment, like a college junior home for the summer.}}; {{cite web|last1=Jackson |first1=Ron |title=July 4, 2008 Post |url=http://www.dnjournal.com/archive/lowdown/2008/dailyposts/07-04-08.htm |website=Domain Name Journal |access-date=July 18, 2014 |date=July 4, 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725115025/http://www.dnjournal.com/archive/lowdown/2008/dailyposts/07-04-08.htm |archive-date=July 25, 2014 }}; {{cite web|title=Girl, Interrupted: Lizzy Grant Becomes Lana Del Rey|url=http://blurtonline.com/feature/girl-interrupted-lizzy-grant-becomes-lana-del-rey-2|website=[[Blurt (magazine)|Blurt]]|access-date=July 18, 2014|year=2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011844/http://blurtonline.com/feature/girl-interrupted-lizzy-grant-becomes-lana-del-rey-2|archive-date=July 27, 2014}} </ref><ref name="vbio">{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|access-date=June 20, 2012|work=Vogue|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012}}</ref> aan Robert England Grant Jr., 'n kopieskrywer by Grey Group, en Patricia Ann "Pat" Grant (née Hill), 'n rekeningbestuurder by dieselfde organisasie, gebore.<ref name="DNJournal">{{cite web|url=http://www.dnjournal.com/cover/2008/april.htm|title=The Domain Giant You Didn't Know: Rob Grant's Roundabout Route to Real Estate Riches (Online and Off!)|date=April 2008|first=Ron|last=Jackson|publisher=DN Journal|access-date=January 1, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014143231/http://www.dnjournal.com/cover/2008/april.htm|archive-date=October 14, 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Robert England Grant Jr. Marries Patricia Ann Hill|url=https://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html|access-date=December 4, 2014|newspaper=[[The New York Times]]|date=June 13, 1982|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202022012/http://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html|archive-date=February 2, 2015}}</ref><ref>{{cite book|last=Bock|first=Melvin Lynn|author2=E. Dale Hooper|author3=Carole J. Skelly|date=1998|title=Joseph and Mary Dale and their descendants|publisher=Windmill Publications|page=113}}</ref> Sy het 'n jonger suster, Caroline "Chuck" Grant,<ref name=meetSister>{{cite web|last1=Zupkus|first1=Lauren|title=Meet Chuck Grant, Lana Del Rey's Equally Gorgeous And Talented Sister|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html|website=[[The Huffington Post]]|access-date=October 26, 2017|date=October 8, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018081804/http://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html|archive-date=October 18, 2014}}</ref> en 'n jonger broer, Charlie Grant.<ref name=grazia>{{cite journal|last=Rüth|first=Steffen|date=June 5, 2014|title=Lana Del Rey|language=de|journal=Grazia|location=Hamburg, Germany|publisher=G+J/Klambt-Style-Verlag GmbH & Co. KG|issue=24/2012|page=36|issn=2192-3965}}</ref><ref name="nylon"/> Sy is [[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]] grootgemaak<ref>{{cite web |date=April 10, 2016 |title=Celebrities who are practicing Catholics or were raised in the church |url=http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006095622/http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809 |archive-date=October 6, 2016 |access-date=April 10, 2017 |work=[[Newsday]]}}</ref> en is van [[Skotte|Skotse]] en [[Engelse]] afkoms.<ref>{{Cite web|url=https://celticlifeintl.com/ultra-lana/|title=Ultra Lana|website= Celtic Life International|date=August 22, 2014 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204183531/https://celticlifeintl.com/ultra-lana/|archive-date=December 4, 2022|quote=Drawn to Scotland by her ex-boyfriend Barrie-James O’Neill (lead singer of indie band Kassidy) coupled with her Scottish/Anglo ancestry}}</ref> Toe sy een jaar oud was, het die gesin na [[Lake Placid]], [[New York (deelstaat)|New York]] verhuis.<ref name="pitchbio">{{cite web |last=Dombal |first=Ryan |date=August 30, 2011 |title=Rising: Lana Del Rey |url=https://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124171215/http://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey |archive-date=January 24, 2012 |access-date=January 25, 2012 |work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> In Lake Placid het haar pa vir 'n meubelmaatskappy gewerk voordat hy 'n ondernemende domeinbelegger geword het;<ref name="kent">{{cite magazine|last=Hiatt|first=Brian|title=Lana Del Rey: Vamp of Constant Sorrow|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-74230/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=July 31, 2014|date=January 9, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175923/http://www.rollingstone.com/music/features/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-20140731?page=8|archive-date=September 24, 2015}}</ref> haar ma het as onderwyseres gewerk.<ref name=KentFA-Sydney/> Daar het sy die St. Agnes-skool in haar elementêre jare bygewoon<ref name="nylon">{{cite web|url=http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon|title=National Anthem|last=Giannini|first=Melissa|date=November 28, 2013|website=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|access-date=June 8, 2014|archive-date=December 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203120905/http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon|url-status=dead}}</ref> en in haar kerkkoor begin sing, waar sy die kantor was.<ref name=nylon/><ref name="clashmusic">{{cite web|title=Lana Del Rey Interview|url=http://www.clashmusic.com/feature/lana-del-rey-interview|work=Clash|access-date=February 24, 2013|date=November 29, 2011 |first=Andy |last=Welch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927010125/http://www.clashmusic.com/feature/lana-del-rey-interview |archive-date=September 27, 2013}}</ref> Sy het die hoërskool bygewoon waar haar ma vir een jaar onderwys gegee het,<ref name=KentFA-Sydney>{{cite web|last=Tranter|first=Kirsten|title=Lolita in the 'hood|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|work=[[Sydney Morning Herald]]|access-date=March 7, 2015|date=May 10, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406012455/http://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|archive-date=April 6, 2015}}</ref> maar toe sy 14<ref name=":2">{{Cite web |last=Heaf |first=Jonathan |date=October 1, 2012 |title=Woman Of The Year: Lana Del Rey |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/woman-of-the-year-lana-del-rey |access-date=October 17, 2022 |website=British [[GQ]]}}</ref> of 15 was,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|access-date=June 20, 2012|work=Vogue|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012}} |2={{cite web|last=Tranter|first=Kirsten|title=Lolita in the 'hood|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|work=[[Sydney Morning Herald]]|access-date=March 7, 2015|date=May 10, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406012455/http://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|archive-date=April 6, 2015}} |3={{cite web|title=Paradise Lost: An interview with Lana Del Rey|url=http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|work=[[Electronic Beats]]|first=Lisa|last=Banning|access-date=October 2, 2013|date=June 19, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012807/http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|archive-date=October 5, 2013}} }}</ref> het haar ouers haar na Kent School,<ref name=paradiselost>{{cite web|title=Paradise Lost: An interview with Lana Del Rey|url=http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|work=[[Electronic Beats]]|first=Lisa|last=Banning|access-date=October 2, 2013|date=June 19, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012807/http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|archive-date=October 5, 2013}}</ref> 'n Episkopale kosskool in [[Connecticut]], gestuur as gevolg van haar [[alkoholisme]]. Alkoholisme, saam met [[Dwelmmiddel|dwelms]], was 'n probleem wat in haar [[Tiener|tienerjare]] begin het en so ernstig geword het dat haar hele gesin, insluitend Grant self, bekommerd was. Grant het in 'n onderhoud gedeel: "Dis regtig hoekom ek op 14 na 'n kosskool gestuur is – om nugter te word."<ref name=":2" /> Haar oom, 'n toelatingsbeampte by die skool, het haar finansiële hulp verseker om daar te studeer.<ref>{{multiref2 |1= {{cite magazine|last=Hiatt|first=Brian|title=Lana Del Rey: Vamp of Constant Sorrow|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-74230/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=July 31, 2014|date=January 9, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175923/http://www.rollingstone.com/music/features/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-20140731?page=8|archive-date=September 24, 2015}} |2={{cite web|last=Hiatt|first=Brian|title=Dark places: summertime sadness with Lana Del Ray|url=http://www.independent.ie/entertainment/music/dark-places-summertime-sadness-with-lana-del-ray-30539731.html|work=[[Irish Independent]]|access-date=March 7, 2015|date=January 9, 2014}} |3={{cite web|last=Zadeh|first=Joe|title=American Dreamer: Lana Del Rey Interviewed|url=http://www.clashmusic.com/features/american-dreamer-lana-del-rey-interviewed|work=[[Clash (magazine)|Clash]]|access-date=March 8, 2015|date=December 6, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320212351/http://www.clashmusic.com/features/american-dreamer-lana-del-rey-interviewed|archive-date=March 20, 2015}} |4={{cite web|title=Lana Del Rey: Happiness is a process|url=https://sg.entertainment.yahoo.com/news/lana-del-rey-happiness-process-003000606.html|publisher=Cover Media/[[Yahoo]]|access-date=March 8, 2015|date=July 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402170408/https://sg.entertainment.yahoo.com/news/lana-del-rey-happiness-process-003000606.html|archive-date=April 2, 2015}} }}</ref> Volgens Grant het sy gesukkel om tydens baie van haar tiener- en vroeë volwasse jare vriende te maak.<ref name=GQ2011>{{cite news|last=Fennessey|first=Sean|title=Ice Breaker: Lana Del Rey|url=https://www.gq.com/entertainment/music/201110/lana-del-rey-interview-video-games|work=[[GQ]]|access-date=March 7, 2015|date=October 6, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313145103/http://www.gq.com/entertainment/music/201110/lana-del-rey-interview-video-games|archive-date=March 13, 2015}}</ref><ref name=friends/> Sy het gesê sy was van jongs af behep met die [[dood]] en die rol daarvan in haar gevoelens van [[angs]] en [[vervreemding]]: {{blockquote|Toe ek baie jonk was, was ek soort van oorweldig deur die feit dat my ma en my pa en almal wat ek geken het eendag gaan sterf, en ek ook. Ek het 'n soort filosofiese krisis gehad. Ek kon nie glo dat ons sterflik was nie. Om een of ander rede het daardie wete my ervaring oorskadu. Ek was vir 'n tyd ongelukkig. Ek het in baie moeilikheid beland. Ek het baie gedrink. Dit was 'n moeilike tyd in my lewe.<ref name=thing>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/9027984/Lana-Del-Rey-interview-new-album-Born-to-Die-is-a-beautiful-thing.html|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|title=Lana Del Rey interview: new album Born to Die is 'a beautiful thing'|date=January 24, 2012|last=McCormick|first=Neil|archive-url=https://archive.today/20130114055829/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/9027984/Lana-Del-Rey-interview-new-album-Born-to-Die-is-a-beautiful-thing.html|archive-date=January 14, 2013|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref>}} Grant het later die skool verlaat om na rehabilitasie te gaan; sy is sedert 2003 nugter.<ref name=":2" /> Sy het 'n jaar op Long Island saam met haar tante en oom gewoon en as kelnerin gewerk.<ref name="kent"/> Gedurende hierdie tyd het haar oom haar [[kitaar]] leer speel en sy het "besef [dat sy] waarskynlik 'n miljoen [[Lied|liedjies]] met daardie ses akkoorde kon skryf".<ref name="bbclovelaw">{{cite news |last=Savage |first=Mark |date=January 27, 2012 |title=Love, the law, and Lana Del Rey |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |url-status=live |access-date=January 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |archive-date=February 3, 2012}}</ref> Kort daarna het sy liedjies begin skryf en het in [[Nagklub|nagklubs]] regoor die stad onder verskeie name soos "Sparkle Jump Rope Queen" en "Lizzy Grant and the Phenomena" begin optree.<ref name="bbclovelaw"/> "Ek was altyd aan die sing, maar het nie beplan om dit ernstig na te streef nie", het sy gesê:<blockquote>Toe ek op agtien in New York Stad aangekom het, het ek in klubs in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]] begin optree – ek het goeie vriende en toegewyde aanhangers op die ondergrondse toneel gehad, maar ons het op daardie stadium vir mekaar gespeel – en dit was dit.<ref name="vbio" /></blockquote>Sy het oorspronklik na SUNY Geneseo in Geneseo, New York gegaan, maar het uitgesak om 'n tussenjaar te neem.<ref>{{Cite web|url=https://tropicsofmeta.com/2015/02/02/the-gonzo-vision-of-lana-del-rey/|title=The Gonzo Vision of Lana Del Rey|first=Alex Sayf|last=Cummings|date=February 2, 2015|website=Tropics of Meta}}</ref> In die noordelike [[herfs]] van 2004, op die ouderdom van 19, het Grant by Fordham-universiteit in [[The Bronx]], New York Stad, ingeskryf, waar sy [[filosofie]] as hoofvak geneem het, met 'n klem op [[metafisika]].<ref name="vbio"/> Sy het gesê sy het die vak gekies omdat dit "die kloof tussen [[God]] en [[wetenskap]] oorbrug het... Ek was geïnteresseerd in God en hoe [[tegnologie]] ons nader kon bring aan die ontdekking van waar ons vandaan kom en waarom."<ref name="vbio"/> ==Loopbaan== === 2005-2010: Loopbaanbegin en vroeë opnames === [[File:Lana Turner 1944 photo.jpg|thumb|[[Lana Turner]], 'n rolprentaktrise wat Del Rey se verhoognaam geïnspireer het]] In die noordelike [[lente]] van 2005, terwyl sy nog op universiteit was, het Del Rey 'n [[EP]] van sewe snitte by die kopieregkantoor van die Verenigde State geregistreer; die aansoektitel was ''Rock Me Stable'' met nog 'n titel, ''Young Like Me'', ook gelys.<ref>{{cite web|url=http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&Search_Code=REGS&PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&SEQ=20120822045916&CNT=25&HIST=1 |title=Registration Number / Date: PAu002950687 / April 25, 2005 |year=2005 |work=Digital Spy |access-date=August 21, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202171514/http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&Search_Code=REGS&PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&SEQ=20120822045916&CNT=25&HIST=1 |archive-date=February 2, 2016 }}</ref> 'n Tweede EP, ''From the End'', is ook onder Del Rey se verhoognaam van daardie tyd, May Jailer, opgeneem.<ref name=hellyer>{{cite web|url=https://i-d.co/article/the-greatest-lana-del-rey-songs-that-never-made-an-official-album/|work=I-D|publisher=Vice|title=The Greatest Lana Del Rey Songs That Never Made an (Official) Album|date=April 18, 2017|author=Hellyer, Isabelle|access-date=August 13, 2017}}</ref> Tussen 2005 en 2006 het sy 'n akoestiese album, ''Sirens'', onder die May Jailer-projek opgeneem,<ref name=hellyer/> wat in die middel van 2012 op die [[internet]] uitgelek het.<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|title=Lana Del Rey's May Jailer 'Sirens' album leaks in full|date=June 1, 2012|first=Mayer|last=Nissim|work=Digital Spy|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705091211/http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|archive-date=July 5, 2012}} |2={{cite web|url=http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|title=Spinner: Lana Del Rey, May Jailer: Did Singer Have ANOTHER Alter Ego?|year=2012 |publisher=spinner.com|access-date=May 31, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110031234/http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|archive-date=January 10, 2013}} |3={{cite web|url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |title=Another early album from Lana Del Rey leaks online? |date=June 1, 2021 |first=Leonie |last=Cooper |work=[[NME]]|access-date=July 30, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604072107/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |archive-date=June 4, 2012 }} |4={{cite web|url=http://www.entertainmentwise.com/news/77282/LISTEN-Unheard-Lana-Del-Rey-Album-Leaks-Online- |title=LISTEN: Unheard Lana Del Rey Album Leaks Online |year=2012 |publisher=entertainmentwise.com |access-date=July 30, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120602174707/http://www.entertainmentwise.com/news/77282/LISTEN-Unheard-Lana-Del-Rey-Album-Leaks-Online- |archive-date=June 2, 2012 }} |5={{cite web|url=http://www.thestrut.com/2012/05/31/lana-del-reys-first-album-sirens-leaks/ |title=Lana Del Rey's first album 'Sirens' leaks |date=May 31, 2012 |first=Josh |last=Morrissey |publisher=strut.com |access-date=July 30, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606022747/http://www.thestrut.com/2012/05/31/lana-del-reys-first-album-sirens-leaks/ |archive-date=June 6, 2012}} }}</ref> {{Quote box | width = 280px | align = right | bgcolor = | quote = Ek wou deel wees van 'n hoëklas-toneel van musikante. Dit was half geïnspireer omdat ek nie baie vriende gehad het nie, en ek gehoop het dat ek mense sou ontmoet en verlief raak en 'n gemeenskap om my sou begin, soos dit in die 60's gedoen is. | source = – Del Rey verduidelik waarom sy die musiekbedryf betree het.<ref name=friends>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a362711/lana-del-rey-hoped-music-industry-would-make-her-more-friends.html|title=Lana Del Rey hoped music industry would make her more friends|date=January 29, 2012|access-date=January 20, 2012|publisher=Digital Spy. Digital Spy Ltd|last=Simpson|first=Leah|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131005837/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a362711/lana-del-rey-hoped-music-industry-would-make-her-more-friends.html|archive-date=January 31, 2012}}</ref> }} By haar eerste openbare optrede in 2006 vir die Williamsburg Live Songwriting Competition het Del Rey vir Van Wilson ontmoet, 'n A&R-verteenwoordiger vir 5 Points Records,<ref name="wlsc2006">{{cite web|url=http://wlsc2006.com/915.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013161339/http://wlsc2006.com/915.html|archive-date=October 13, 2007|title=Williamsburg Live Songwriter Competition 2006 (WLSC 2006): Prizes|access-date=April 12, 2014}}</ref><ref name="disappeared">{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/2695337/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview/|title=Why Lana Del Rey's First Album Disappeared|last=Ayers|first=David|date=January 30, 2012 |work=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410054156/http://www.mtvhive.com/2012/01/30/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview |archive-date=April 10, 2014|url-status=dead }}</ref> 'n onafhanklike [[Plaatetiket|plate-etiket]] wat deur David Nichtern besit word.<ref name="disappeared" /> In 2007, terwyl sy 'n senior by Fordham was, het sy 'n demo-band van akoestiese snitte, ''No Kung Fu'', aan 5 Points voorgelê,<ref name="hellyer" /> wat haar 'n opnamekontrak vir $10&nbsp;000 aangebied het.<ref name="hellyer" /> Sy het die geld gebruik om na Manhattan Mobile Home Park, 'n woonwapark in North Bergen, [[New Jersey]], te verhuis,<ref name="vbio"/><ref name="paradiselost" /> en met die vervaardiger David Kahne te begin werk.<ref name="disappeared" /> Nichtern het onthou: "Ons plan was om alles te organiseer en 'n plaat te hê en sy sou toer onmiddellik nadat sy uit die haar graad verwerf het. Soos baie kunstenaars, het sy verander. Toe sy die eerste keer na ons toe gekom het, het sy 'n plonkerige klein akoestiese kitaar gespeel, [met] soort van reguit blonde hare - 'n baie oulike jong vrou. 'n Bietjie donker, maar baie intelligent. Ons het dit gehoor. Maar sy het baie vinnig aanhou ontwikkel."<ref name="disappeared" /> Del Rey het in 2008 'n [[Baccalaureus artium|BA]]-graad in filosofie aan Fordham verwerf,{{Additional citation needed|date=November 2024}}<ref name="paradiselost" /> waarna sy 'n EP met drie snitte, ''Kill Kill'', as Lizzy Grant vrygestel het, met produksie deur Kahne.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html|title=Interview: Singer/Songwriter Lizzy Grant on Cheap Thrills, Elvis, The Flamingos, Trailer Parks, and Coney Island|last=C. Sullivan|first=Felicia|date=February 20, 2009|website=[[The Huffington Post]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161211134448/http://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html|archive-date=December 11, 2016}}</ref> Sy het verduidelik: "David het gevra om met my te werk slegs een dag nadat hy my demo gekry het. Hy is bekend as 'n vervaardiger met baie integriteit en wat belangstelling gehad het om musiek te maak wat nie net [[Popmusiek|pop]] was nie."<ref name="Quietus">{{cite web|url=http://thequietus.com/articles/07106-lana-del-rey-interview|title=Original Sin: An Interview With Lana Del Rey|date=October 4, 2011|first=John|last=Calvert|work=[[The Quietus]]|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20120721040309/http://thequietus.com/articles/07106-lana-del-rey-interview|archive-date=July 21, 2012}}</ref> Intussen het Del Rey gemeenskapsdienswerk vir [[Haweloosheid|hawelose]] individue en dwelmverslaafdes gedoen;<ref name="vbio" /> sy het tydens haar universiteitsjare belangstelling in gemeenskapsdienswerk ontwikkel, toe sy "op 'n padreis deur die land gegaan het om huise op 'n Inheemse Amerikaanse reservaat te verf en te herbou".<ref name="nylon" /><ref>{{cite web|url=https://www.blick.ch/people-tv/musik/exklusiv-interview-mit-superstar-lana-del-rey-31-ich-komme-definitiv-in-die-schweiz-zurueck-id5270728.html|work=Blick|language=de|author=Hug, Dominik|title=Exklusiv-Interview mit Superstar Lana Del Rey|quote=I was still in college and we took a trip to an Indian reservation.|date=July 16, 2016|access-date=July 22, 2017|archive-date=July 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716125948/https://www.blick.ch/people-tv/musik/exklusiv-interview-mit-superstar-lana-del-rey-31-ich-komme-definitiv-in-die-schweiz-zurueck-id5270728.html|url-status=deviated}}</ref> Oor die keuse van 'n verhoognaam vir haar debuutalbum het sy gesê: "Ek wou 'n naam hê waarheen ek die musiek kon vorm. Ek was destyds baie in [[Miami]], het baie [[Spaans]] met my vriende uit [[Kuba]] gepraat – Lana Del Rey het ons herinner aan die glans van die [[kus]]. Dit het pragtig geklink as dit uit die mond rol."<ref>{{cite journal|url=http://www.vogue.co.uk/blogs/the-culture-edit/2011/10/20/lana-del-rey-interview|title=Lana Del Rey Interview|date=October 20, 2011|access-date=August 9, 2012|journal=[[Vogue UK]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201921/http://www.vogue.co.uk/blogs/the-culture-edit/2011/10/20/lana-del-rey-interview|archive-date=November 10, 2012}}</ref> Die naam is ook geïnspireer deur die aktrise [[Lana Turner]] en die Ford Del Rey-sedan, wat in die 1980's in [[Brasilië]] vervaardig en verkoop is.<ref>{{multiref2 |1={{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/lana-del-rey-is-exhausted |magazine=[[The New Yorker]] |title=Lana Del Rey Is Exhausted |date=September 29, 2015 |author=Petrusich, Amanda |archive-date=April 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430175215/http://www.newyorker.com/culture/culture-desk/lana-del-rey-is-exhausted |url-status=dead }} |2={{cite web |author=Varga, George |date=February 14, 2018 |title=Lana Del Rey has legs, a stalker, four Grammy nominations and a possible Broadway musical |url=http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/music/sd-et-music-lana-delrey-20180214-story.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180524100405/http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/music/sd-et-music-lana-delrey-20180214-story.html |archive-date=May 24, 2018 |access-date=May 24, 2018 |work=[[The San Diego Union Tribune]] |location=San Diego, California}} |3={{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-album-feminism-metoo-music-a9085266.html|work=[[The Independent]]|title=Why I feel uneasy declaring my love for Lana Del Rey's music|date=August 30, 2019|last=Brown|first=Helen|archive-url=https://archive.today/20190926014533/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-album-feminism-metoo-music-a9085266.html|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|url-status=live}} }}</ref> Aanvanklik het sy die alternatiewe spelling Lana Del ''Ray'' gebruik, die naam waaronder haar selfgetitelde debuutalbum in Januarie 2010 vrygestel is.<ref name="disappeared" /> Haar pa het gehelp met die bemarking van die album,<ref name="adirondackdailyenterprise">{{cite web |url=http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050 |first=Jessica |last=Collier |title=Lizzy Grant aka. Lana Del Rey releases album |publisher=adirondack daily enterprise.com |date=January 28, 2010 |access-date=September 27, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605033333/http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050 |archive-date=June 5, 2012 }}</ref> wat vir 'n kort tydperk op [[iTunes]] te koop was voordat dit in April 2010 teruggetrek is.<ref name="disappeared" /> Kahne en Nichtern het albei gesê dat Del Rey die regte van 5 Points teruggekoop het omdat sy dit uit sirkulasie wou hê om "toekomstige geleenthede vir verspreiding te beperk – 'n weergawe van gerugte dat die aksie deel was van 'n berekende strategie".<ref name="disappeared" /><ref name="bbcoverstory">{{cite news|author=Horowitz, Steven J. |url=http://billboard.kargo.com/entry/view/id/36380?KSID=d484ffab298b29ae43789596b9c919bd/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928144049/http://billboard.kargo.com/entry/view/id/36380?KSID=d484ffab298b29ae43789596b9c919bd%2F|url-status=dead|archive-date=September 28, 2013|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|date=January 14, 2012|newspaper=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Del Rey het haar bestuurders, Ben Mawson en Ed Millett, drie maande na die vrystelling van ''Lana Del Ray'' ontmoet, en hulle het haar gehelp om uit haar kontrak met 5 Points Records te kom, waar, volgens haar mening, "niks gebeur het nie". Kort daarna het sy na [[Londen]] verhuis en "vir 'n paar jaar" saam met Mawson gewoon.<ref name="nylon" /> Op 1 September 2010 het Del Rey in [[Mando Diao]] se ''MTV Unplugged''-konsert by Union Film-Studios in [[Berlyn]] opgetree.<ref name="mandodiao">{{cite web|url=http://hitparade.ch/interview.asp?id=443|title=INTERVIEW MIT MANDO DIAO|publisher=Hitparade.ch|access-date=August 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031152527/http://hitparade.ch/interview.asp?id=443|archive-date=October 31, 2012}}</ref> Dieselfde jaar het sy in 'n kortfilm, ''Poolside'', opgetree, wat sy saam met 'n paar vriende gemaak het.<ref>{{cite web|url=http://www.filmweb.pl/film/Poolside-2012-682904 |work=Film Web |title=Poolside (2012) |access-date=May 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531105319/http://www.filmweb.pl/film/Poolside-2012-682904 |archive-date=May 31, 2014 }}</ref> === 2011-2013: Deurbraak met ''Born to Die'' en ''Paradise'' === In 2011 het Del Rey selfgemaakte musiekvideo's vir haar liedjies "Video Games" en "Blue Jeans" na [[YouTube]] opgelaai, met outydse beeldmateriaal afgewissel met tonele van haar wat op haar webkamera sing.<ref>{{cite web |last=Dobbins |first=Amanda |url=https://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html |title=Meet Lana Del Rey, the New Singer Music Bloggers Love to Hate |work=[[New York (magazine)|New York]] |date=September 21, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212020754/http://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html |archive-date=December 12, 2011 }}</ref> Die "Video Games"-musiekvideo het 'n virale internetsensasie geword,<ref name=all>{{cite web|author=[[Erlewine, Stephen Thomas]] |url=https://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography|title=Lana Del Rey | Biography & History|publisher=[[AllMusic]]|access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160628023832/http://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography|archive-date=June 28, 2016}}</ref> wat gelei het tot Del Rey se ondertekening by Stranger Records om die lied as haar debuutenkelsnit vry te stel.<ref name="signstranger">{{cite web|url=http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger|title=Lana Del Rey signs to Stranger!|date=June 30, 2011|access-date=December 23, 2011|publisher=Stranger Records|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111218225159/http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger|archive-date=December 18, 2011}}</ref> Sy het aan ''[[The Observer]]'' gesê: "Ek het daardie lied 'n paar maande gelede aanlyn gesit omdat dit my gunsteling was. Om eerlik te wees, dit sou nie die enkelsnit gewees het nie, maar mense het regtig daarop gereageer."<ref name="vbio" /> Die lied het haar 'n Q-toekenning vir "Next Big Thing" in Oktober 2011<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html|work=Paste|publisher=Wolfgang's Vault|title=Lana Del Rey Wins Q Award, Says Album Due Out January|last=Larsen|first=luke|date=October 25, 2011|access-date=January 20, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128043120/http://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html|archive-date=January 28, 2012}}</ref> en 'n Ivor Novello-toekenning vir "Best Contemporary Song" in 2012 besorg.<ref name="novello">{{cite web|last=Corner|first=Lewis|title=Adele, Lana Del Rey, Take That win at Ivor Novellos 2012 |url=http://www.digitalspy.com/music/news/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012.html|work=[[Digital Spy]]|date=May 17, 2012|access-date=October 15, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625182551/http://www.digitalspy.com/music/news/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012.html|archive-date=June 25, 2012}}</ref> In dieselfde maand het sy 'n gesamentlike ooreenkoms met Interscope Records en Polydor onderteken om haar tweede ateljee-album, ''Born to Die,'' vry te stel.<ref>{{multiref2 |1={{cite news |last=Savage |first=Mark |date=January 27, 2012 |title=Love, the law, and Lana Del Rey |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |url-status=live |access-date=January 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |archive-date=February 3, 2012}} |2={{cite magazine|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|last=Horowitz|first=Stephen|url=https://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|magazine=Billboard|date=January 13, 2012|access-date=February 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206004648/http://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|archive-date=February 6, 2013}} |3={{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/464840/lana-del-rey-to-release-interscope-debut-january-2012|title=Lana Del Rey to Release Interscope Debut January 2012|last=Halperin|first=Shirley|date=December 5, 2011|access-date=December 23, 2011|magazine=Billboard|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528113255/http://www.billboard.com/articles/news/464840/lana-del-rey-to-release-interscope-debut-january-2012|archive-date=May 28, 2013}} |4={{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey|title=One to watch: Lana Del Rey|date=September 4, 2011|access-date=December 20, 2011|work=The Observer|last=Swash|first=Rosie|location=London, UK|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921215205/http://www.theguardian.com/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey|archive-date=September 21, 2013}} }}</ref> Sy het in dieselfde jaar met die Skotse sanger Barrie-James O'Neill begin uitgaan. Die paartjie is in 2014 na drie jaar saam uitmekaar.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-21-1192710|title=Lana Del Rey's ex-boyfriend says she broke up with him in an interview|date=November 24, 2015|author=Luke Morgan Britton|website=[[NME]] |access-date=October 24, 2021}}</ref> Del Rey het op 14 Januarie 2012 twee liedjies uit die album op ''Saturday Night Live'' opgevoer en 'n negatiewe reaksie van verskeie kritici en die algemene publiek ontvang, wat die optrede as ongelyk en vokaal wankelrig beskou het.<ref name=montgomery>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/|work=[[MTV]]|title=Lana Del Rey's 'SNL' Performance Has Critics Howling|date=January 17, 2012|author=Montgomery, James|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102122305/http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/|archive-date=November 2, 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]|url=https://ew.com/article/2012/01/16/lana-del-rey-saturday-night-live/|title=Lana Del Rey's 'SNL' performance draws criticism, counter-backlash|last=Anderson|first=Kyle|date=January 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313071844/https://ew.com/article/2012/01/16/lana-del-rey-saturday-night-live/|archive-date=March 13, 2015|url-status=live}}</ref> Sy het vroeër haar plek op die program verdedig en gesê: "Ek is 'n goeie musikant ... Ek sing al vir 'n lang tyd, en ek dink dat [''SNL''-skepper] [[Lorne Michaels]] weet: dit ... dit is nie 'n toevallige besluit nie."<ref name=montgomery/> [[File:Lana Del Rey Cannes 2012.jpg|thumb|left|190px|upright|Del Rey by die [[Cannes-rolprentfees 2012]]]] ''Born to Die'' is wêreldwyd op 31 Januarie 2012 tot kommersiële sukses vrygestel, en het nomm ereen in 11 lande bereik en op nommer twee op die Amerikaanse [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] albumlys gedebuteer, alhoewel kritici destyds verdeeld was.<ref>{{cite web|last=Jones|first=Alan|url=http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=1048405&c=1|title=Official Chart Analysis: Lana Del Rey album sells 117k, 43% digital|work=Music Week|date=February 6, 2012|access-date=March 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105151858/http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=1048405&c=1|archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131044226/http://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews|url-status=dead|archive-date=January 31, 2012|title=Lana Del Rey – Born to Die|publisher=Metacritic|access-date=January 30, 2012}}</ref> Dieselfde week het sy aangekondig dat sy die regte op haar 2010-debuutalbum teruggekoop het en planne gehad het om dit in die noordelike [[somer]] van 2012 onder Interscope Records en Polydor heruit te reik.<ref name="albumrerelease">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|title=Lana Del Rey to release 'secret album'|work=BBC News|access-date=January 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127145937/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|archive-date=January 27, 2012}}</ref> In teenstelling met Del Rey se persverklaring het haar vorige platemaatskappy en vervaardiger David Kahne albei verklaar dat sy die regte op die album teruggekoop het toe sy en die etiket uitmekaar is, weens die aanbod van 'n nuwe ooreenkoms, in April 2010.<ref name="bbcover">{{cite magazine|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|last=Horowitz|first=Stephen|url=https://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|magazine=Billboard|date=January 13, 2012|access-date=February 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206004648/http://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|archive-date=February 6, 2013}}</ref> ''Born to Die'' het in 2012 3,4 miljoen kopieë verkoop, wat dit die vyfde beste verkopende album van 2012 gemaak het.<ref>{{cite web|title=Adele's 21 Is Biggest-Selling Album in World... Again |url=http://www.mtv.co.uk/news/adele/376313-adele-21-world-biggest-selling-album-second-year|publisher=MTV|access-date=February 27, 2013|date=February 26, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616220631/http://www.mtv.co.uk/news/adele/376313-adele-21-world-biggest-selling-album-second-year|archive-date=June 16, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/prnewswire/press_releases/California/2013/09/03/LA71967|title=Lana Del Rey Breaks into The Top 10 – San Francisco Business Times|work=The Business Journals|date=September 3, 2013|access-date=September 24, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055257/http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/prnewswire/press_releases/California/2013/09/03/LA71967|archive-date=September 21, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/dmr2013.pdf|title=IFPI Digital Music Report 2013 (Page 11)|work=San Francisco Business Times|access-date=September 24, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927190016/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2013.pdf|archive-date=September 27, 2013}}</ref> In die Verenigde State het ''Born to Die'' in 2012 op die [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] gebly en op nommer 76 na 36 weke op die lys geëindig.<ref>{{cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|title=Lana Del Rey Unveils 10-Minute 'Ride' Video: Watch |url=https://www.billboard.com/articles/columns/viral-videos/474676/lana-del-rey-unveils-10-minute-ride-video-watch|magazine=Billboard|date=October 12, 2012|access-date=October 15, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528142437/http://www.billboard.com/articles/columns/viral-videos/474676/lana-del-rey-unveils-10-minute-ride-video-watch|archive-date=May 28, 2013}}</ref> Teen 3 Februarie 2024 het ''Born to Die'' 520 weke (10 jaar) op die ''Billboard'' 200 deurgebring, wat Del Rey die tweede vrou maak wat hierdie mylpaal bereik het, wat voorheen slegs deur [[Adele]] bereik is.<ref>{{Cite news|last=McIntyre|first=Hugh|date=February 5, 2024|title=Lana Del Rey Joins Adele In A Major Chart Milestone|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2024/02/05/lana-del-rey-joins-adele-in-a-major-chart-milestone/|access-date=February 5, 2024|work=Forbes}}</ref> ''Billboard'' het die album as "een van die belangrikste katalisators vir pop se verskuiwing van uitbundige EDM na 'n stemmiger, [[hip-hop]]-beïnvloede palet in die middel-2010's" erken."<ref>{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8528500/lana-del-rey-best-songs-ranked|title=Every Lana Del Rey Song, Ranked: Critic's List|magazine=Billboard|access-date=2019-08-30}}</ref> In September 2012 het Del Rey die F-Type vir Jaguar by die Parys-motorskou onthul<ref name="Elliott">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/08/22/jaguar-taps-lana-del-rey-for-f-type|title=Jaguar Taps Lana Del Rey For F-Type|date=August 22, 2012|access-date=August 23, 2012|first=Hannah|last=Elliott|work=[[Forbes]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823181352/http://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/08/22/jaguar-taps-lana-del-rey-for-f-type|archive-date=August 23, 2012}}</ref> en later die lied "Burning Desire" opgeneem, wat in 'n promosiekortfilm vir die voertuig verskyn het.<ref>{{cite web |date=March 4, 2013 |title=Jaguar Releases Dramatic Trailer For Short Feature Film 'DESIRE' with Ridley Scott Associates |url=http://media.jaguar.com/news/2013/03/jaguar-releases-dramatic-trailer-short-feature-film-desire-ridley-scott-associates |access-date=July 12, 2017 |website=Jaguar.com}}</ref><ref>{{cite web |last=George |first=Anita |date=April 25, 2013 |title=Watch Ridley Scott Associates and Jaguar's Short Film, Desire |url=https://www.pastemagazine.com/articles/2013/04/watch-jaguars-short-film-desire.html |access-date=July 12, 2017 |website=Paste Magazine |archive-date=July 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725112204/https://www.pastemagazine.com/articles/2013/04/watch-jaguars-short-film-desire.html |url-status=dead }}</ref> Adrian Hallmark, Jaguar se globale handelsmerkdirekteur, het die maatskappy se keuse verduidelik en gesê dat Del Rey " 'n unieke mengsel van egtheid en moderniteit" gehad het.<ref name="Elliott" /> In laat September 2012 is 'n musiekvideo vir Del Rey se weergawe van "Blue Velvet" as 'n promosie-enkelsnit vir die [[H&M]] 2012 herfsveldtog vrygestel, waarvoor Del Rey ook in gedrukte advertensies modelgestaan het.<ref>{{cite web |last=Rowley |first=Allison |date=September 15, 2012 |title=Lana Del Rey's H&M TV advert revealed – watch |url=http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a406180/lana-del-reys-hm-tv-advert-revealed-watch.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916195833/http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a406180/lana-del-reys-hm-tv-advert-revealed-watch.html |archive-date=September 16, 2012 |access-date=October 12, 2012 |work=[[Digital Spy]]}}</ref><ref name="Alexander">{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/news/2012/07/17/lana-del-rey-confirmed-as-h-and-m-campaign-star|title=H&M Confirms Lana|last=Alexander|first=Ella|date=July 17, 2012|work=[[Vogue U.K.]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719093813/http://www.vogue.co.uk/news/2012/07/17/lana-del-rey-confirmed-as-h-and-m-campaign-star|archive-date=July 19, 2012|url-status=live|access-date=July 18, 2012}}</ref> Op 25 September het Del Rey die enkelsnit "Ride" ter bevordering van haar komende [[EP]], ''Paradise'', vrygestel.<ref name="bbparadise">{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/news/474939/lana-del-rey-releases-ride-single-from-born-to-die-deluxe-edition|title=Lana Del Rey Releases 'Ride' Single From 'Born To Die' Deluxe Edition|last=Lipshutz|first=Jason|date=September 25, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330054604/http://www.billboard.com/articles/news/474939/lana-del-rey-releases-ride-single-from-born-to-die-deluxe-edition|url-status=live|archive-date=March 30, 2013}}</ref> Sy het vervolgens die musiekvideo vir "Ride" op 10 Oktober 2012 by die Aero-teater in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]], vertoon.<ref>{{cite web|title=Lana Del Rey premieres her new Ride music video in Santa Monica|url=http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/pictures-today/2012/10/11/lana-del-rey-ride-music-video-santa-monica|work=Glamour|access-date=October 11, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018045023/http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/pictures-today/2012/10/11/lana-del-rey-ride-music-video-santa-monica|archive-date=October 18, 2012}}</ref><ref name="nme2">{{cite web|last=Jones|first=Lucy|title=Lana Del Rey Channels Blanche DuBois in Music Video For 'Ride'|url=https://www.nme.com/blog/index.php?blog=1&title=lana_del_rey_channels_blanche_dubois_in_&more=1&c=1&tb=1&pb=1|work=[[NME]]|access-date=October 12, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001214335/http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/lana-del-rey-channels-blanche-dubois-in-music-video-for-ride|archive-date=October 1, 2013}}</ref> Sommige kritici het die video gekritiseer omdat dit na bewering pro-prostitusie<ref name="nme2" /><ref name="ok!">{{cite web|title=Lana Del Rey plays a prostitute in new 'Ride' video, has some old truckers for customers|url=http://www.ok.co.uk/celebrity-news/view/54978/Lana-Del-Rey-plays-a-prostitute-in-new-Ride-video-has-some-old-truckers-for-customers|work=OK!|access-date=October 12, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610075223/http://www.ok.co.uk/celebrity-news/view/54978/Lana-Del-Rey-plays-a-prostitute-in-new-Ride-video-has-some-old-truckers-for-customers|archive-date=June 10, 2013}}</ref> en antifeministies was, weens Del Rey se uitbeelding van 'n [[Prostitusie|prostituut]] in 'n motorfietsbende.<ref name="bbclovelaw" /><ref name="slant">{{cite web|last=Rice|first=Paul|title=Lana Del Rey's Feminist Problem|url=https://www.slantmagazine.com/house/2012/02/lana-del-reys-feminist-problem|work=[[Slant Magazine]]|date=February 8, 2012|access-date=October 12, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815072720/http://www.slantmagazine.com/house/2012/02/lana-del-reys-feminist-problem|archive-date=August 15, 2012}}</ref> Op 12 November 2012 is ''Paradise'' as 'n alleenstaande album en ''Born to Die: The Paradise Edition'' as 'n kombinasie van Del Rey se vorige album met die addisionele agt snitte op ''Paradise'' vrygestel.<ref name="bbparadise" /> ''Paradise'' het Del Rey se tweede top-10-album in die Verenigde State geword, met 'n debuut op nommer 10 op die [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] met 67&nbsp;000 kopieë wat in sy eerste week verkoop is.<ref name="prnewswire">{{cite news|title=Lana Del Rey Debuts at No. 10 on Billboard 200 With 'Paradise' EP (Interscope/Polydor)|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-rey-debuts-at-10-on-billboard-200-with-paradise-ep-interscopepolydor-180400941.html|agency=PR Newswire|access-date=November 22, 2012|location=Santa Monica, California|date=November 21, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605021444/http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-rey-debuts-at-10-on-billboard-200-with-paradise-ep-interscopepolydor-180400941.html|archive-date=June 5, 2013}}</ref> Dit is ook later vir Best Pop Vocal Album vir die 56ste Grammy-toekennings genomineer.<ref name="ldrgrammys">{{cite web|work=[[Grammy Awards]]|title=Lana Del Rey|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/lana-del-rey|access-date=September 27, 2019}}</ref> Del Rey het verskeie nominasies vir die 2012 MTV Europa-musiektoekennings in November ontvang en het die toekenning vir Beste Alternatiewe Kunstenaar gewen.<ref>{{cite web|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|title=MTV EMAs 2012: Taylor Swift Is Popular in Europe, Too|last=McGovern|first=Kyle|date=November 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125024439/https://www.spin.com/2012/11/mtv-emas-2012-taylor-swift-justin-bieber-video/|url=https://www.spin.com/2012/11/mtv-emas-2012-taylor-swift-justin-bieber-video/|archive-date=November 25, 2015|url-status=live}}</ref> By die Brit-toekennings in Februarie 2013 het sy die toekenning vir Internasionale Vroulike Solokunstenaar gewen,<ref name="billboardbrit">{{cite magazine|last=Smirke|first=Richard|title=Brit Awards 2013: Emeli Sande, Mumford & Sons, Adele Win Big|url=https://www.billboard.com/articles/news/1549402/brit-awards-2013-emeli-sande-mumford-sons-adele-win-big|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=February 21, 2013|access-date=February 21, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224045347/http://www.billboard.com/articles/news/1549402/brit-awards-2013-emeli-sande-mumford-sons-adele-win-big|archive-date=February 24, 2013}}</ref> gevolg deur twee Echo-toekennings in die kategorieë Beste Internasionale Nuwe Kunstenaar en Beste Internasionale Pop-/Rockkunstenaar.<ref>{{cite web|work=[[Marie Claire]] UK|url=https://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity-news/lana-del-rey-wows-in-white-at-echo-music-awards-126590|title=Lana Del Rey Wows In White At Echo Music Awards|date=March 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927001147/https://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity-news/lana-del-rey-wows-in-white-at-echo-music-awards-126590|archive-date=September 27, 2019}}</ref> Oor die volgende paar maande het sy video's van twee dekliedjies vrygestel: een van [[Leonard Cohen]] se "Chelsea Hotel #2",<ref name="cohen">{{cite web|last=Sia|first=Nicole|title=Lana Del Rey Enters Her '70s Folk Period in 'Chelsea Hotel No. 2' Video|url=https://www.spin.com/2013/03/lana-del-rey-chelsea-hotel-no-2-video-leonard-cohen/|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|date=March 27, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329165804/https://www.spin.com/2013/03/lana-del-rey-chelsea-hotel-no-2-video-leonard-cohen/|archive-date=March 29, 2013}}</ref> gevolg deur 'n duet met haar destydse kêrel, Barrie-James O'Neill, van [[Lee Hazlewood]] en [[Nancy Sinatra]] se "Summer Wine".<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-134-1249105|work=[[NME]]|title=Lana Del Rey covers Nancy & Lee's 'Summer Wine' with Kassidy boyfriend|last=Cooper|first=Leonie|date=April 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702040757/http://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-134-1249105|archive-date=July 2, 2018|url-status=live}}</ref> In Mei 2013 het Del Rey 'n oorspronklike lied, "Young and Beautiful", vir die klankbaan van die 2013-verfilming van ''The Great Gatsby'' vrygestel.<ref name="latimesgatsby">{{cite news|last=Brown|first=August |title='Gatsby' soundtrack to feature Jay-Z, Lana del Rey, The xx and more |url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-gatsby-soundtrack-to-feature-jayz-lana-del-rey-the-xx-and-more-20130404,0,6073681.story|work=Los Angeles Times|access-date=April 6, 2013|date=April 4, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406002137/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-gatsby-soundtrack-to-feature-jayz-lana-del-rey-the-xx-and-more-20130404%2C0%2C6073681.story|archive-date=April 6, 2013}}</ref> Na die lied se vrystelling het dit nommer 22 op die ''Billboard'' Hot 100 bereik.<ref name="bbhot100">{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|title=Weekly Chart Notes: Steve Martin, Edie Brickell Blast Back; Lana Del Rey Debuts; Mariah Carey, Nicki Minaj Get Hot (100)-Headed|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/1560679/weekly-chart-notes-steve-martin-edie-brickell-blast-back-lana|magazine=Billboard|access-date=May 7, 2013|date=May 5, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508004558/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/1560679/weekly-chart-notes-steve-martin-edie-brickell-blast-back-lana|archive-date=May 8, 2013}}</ref> Kort na sy vrystelling op kontemporêre trefferradio het die etiket dit egter voortydig teruggetrek en besluit om 'n ander lied na die radio te stuur; op 2 Julie 2013 is 'n Cedric Gervais-hermengsel van Del Rey se "Summertime Sadness" na die radio gestuur; die lied was 'n onverwagte treffer en het 'n kommersiële sukses geword, het "Young and Beautiful" oortref, het nommer 6 op die ''Billboard'' Hot 100 bereik en het haar eerste Amerikaanse top-tien-treffer geword.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/5672768/robin-thicke-leads-hot-100-katy-perry-holds-at-no-2|title=Robin Thicke Leads Hot 100, Katy Perry Holds at No. 2|magazine=Billboard|access-date=August 28, 2013|date=August 28, 2013|first=Gary|last=Trust|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828173211/http://www.billboard.com/articles/news/5672768/robin-thicke-leads-hot-100-katy-perry-holds-at-no-2 |archive-date=August 28, 2013}}</ref> Die hermengsel het die Grammy-toekenning vir Beste Hermengde Openmae, Nie-Klassiek in 2013 gewen,<ref>{{cite web|title=56th Annual GRAMMY Awards Winners & Nominees|url=http://www.grammy.com/nominees?genre=30|work=[[Grammy Awards]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601132218/http://www.grammy.com/nominees?genre=30|archive-date=June 1, 2013}}</ref> terwyl "Young and Beautiful" genomineer is vir Beste Lied Geskryf vir Visuele Media.<ref name="ldrgrammys" /> In Junie 2013 het Del Rey ''Tropico'' verfilm, 'n musikale kortfilm gekoppel aan snitte uit ''Paradise'', geregisseer deur Anthony Mandler.<ref name="tropico1">{{cite web |title=Lana Del Rey, as the Virgin Mother, Hints 'Tropico' Film Will Send Her Career to Heaven |url=https://www.spin.com/2013/08/lana-del-rey-farewell-project-tropico-short-film/ |work=[[Spin (magazine)|Spin]] |access-date=August 28, 2013 |date=August 19, 2013 |first=Marc |last=Hogan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828024341/https://www.spin.com/2013/08/lana-del-rey-farewell-project-tropico-short-film/ |archive-date=August 28, 2013}}</ref><ref name="tropico2">{{cite web|title=Lana Del Rey confuses fans by tweeting about 'the farewell project'|url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/72098|work=[[NME]]|access-date=August 28, 2013|date=August 18, 2013|first=Nick|last=Levine|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827130021/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/72098|archive-date=August 27, 2013}}</ref> Del Rey het die film op 4 Desember 2013 by die Cinerama Dome in [[Hollywood]] vertoon.<ref>{{cite news |last=Boardman |first=Madeline |date=December 5, 2013 |title=Lana Del Rey's 'Ultra-Violence' Album Announced at 'Tropico' Premiere |work=[[The Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |url-status=live |access-date=April 5, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211013111/http://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |archive-date=February 11, 2014}}</ref> Op 6 Desember is die klankbaan op digitale platforms vrygestel.<ref name="huffingtonpost">{{cite news |last=Boardman |first=Madeline |date=December 5, 2013 |title=Lana Del Rey's 'Ultra-Violence' Album Announced At 'Tropico' Premiere |work=[[The Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |url-status=live |access-date=April 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211013111/http://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |archive-date=February 11, 2014}}</ref><ref name="rollingstone">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-reys-new-album-is-called-ultra-violence-20131205|title=Lana Del Rey Announces New Album 'Ultra-Violence'|magazine=[[Rolling Stone]]|date=December 5, 2013|first=Kory|last=Grow|access-date=April 12, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311010256/http://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-reys-new-album-is-called-ultra-violence-20131205|archive-date=March 11, 2014}}</ref> === 2014-2016: ''Ultraviolence'', ''Honeymoon'', en rolprentwerk === [[Lêer:Lana Del Rey Coachella.jpg|thumb|left|upright|Del Rey tree op by die Coachella-fees in 2014]] Op 26 Januarie 2014 het Del Rey 'n weergawe van "Once Upon a Dream" vir die 2014 donkerfantasierolprent ''Maleficent'' vrygestel.<ref>{{cite web|title='Maleficent' to Feature 'Once Upon a Dream' by Lana Del Rey|url=http://www.stitchkingdom.com/disney-lana-del-rey-maleficent-68709|work=Stitch Kingdom|access-date=January 23, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125045949/http://www.stitchkingdom.com/disney-lana-del-rey-maleficent-68709|archive-date=January 25, 2014}}</ref> Na die voltooiing van ''Paradise'' het Del Rey aan haar opvolgalbum, ''Ultraviolence'', begin skryf en opneem, met produksie deur Dan Auerbach.<ref name="Guardian">{{cite web|title=Lana Del Rey announces new album title: Ultraviolence|url=https://www.theguardian.com/music/2013/dec/05/lana-del-rey-new-album-title-ultraviolence|work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077|oclc=60623878|location=London, UK|access-date=April 5, 2014|date=December 5, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415051803/http://www.theguardian.com/music/2013/dec/05/lana-del-rey-new-album-title-ultraviolence|archive-date=April 15, 2014}}</ref> ''Ultraviolence'' is op 13 Junie 2014 vrygestel en het op nommer een in 12 lande, insluitend die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk, gedebuteer. Die album, wat wêreldwyd 880&nbsp;000 kopieë in sy eerste week verkoop het,<ref>{{cite news |date=June 25, 2014 |title=Lana Del Rey's 'ULTRAVIOLENCE' (Interscope/Polydor UK) Debuts At No. 1 in Twelve Countries Including U.S. & U.K., Plus Top 5 in Eight Other Countries |agency=[[PR Newswire]] |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-reys-ultraviolence-interscopepolydor-uk-debuts-at-1-in-twelve-countries-including-us--uk-plus-top-5-in-eight-other-countries-264631091.html |url-status=live |access-date=June 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630083607/http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-reys-ultraviolence-interscopepolydor-uk-debuts-at-1-in-twelve-countries-including-us--uk-plus-top-5-in-eight-other-countries-264631091.html |archive-date=June 30, 2014}}</ref> is deur die enkelsnitte "West Coast", "Shades of Cool",<ref>{{cite web |last=Wigler |first=Josh |date=May 26, 2014 |title=Listen To Lana Del Rey's New Single, 'Shades of Cool' |url=http://www.mtv.com/news/1831922/listen-to-lana-del-reys-new-single-shades-of-cool |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530100553/http://www.mtv.com/news/1831922/listen-to-lana-del-reys-new-single-shades-of-cool |archive-date=May 30, 2014 |access-date=June 6, 2014 |website=[[MTV]] |publisher=}}</ref> "Ultraviolence",<ref>{{cite web|last1=Frydenlund|first1=Zach|title=Listen to Lana Del Rey's "Ultraviolence"|url=http://www.complex.com/music/2014/06/listen-to-lana-del-reys-ultraviolence|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|access-date=June 4, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607234414/http://www.complex.com/music/2014/06/listen-to-lana-del-reys-ultraviolence|archive-date=June 7, 2014}}</ref> en "Brooklyn Baby" voorafgegaan.<ref>{{cite web |last1=Pollard |first1=Alexandra |title=Lana Del Rey reveals 'Brooklyn Baby', 10 other tracks leak online |url=http://www.gigwise.com/news/91617/Lana-Del-Rey-reveals-%27Brooklyn-Baby%27-10-other-tracks-leak-online |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714201550/http://www.gigwise.com/news/91617/Lana-Del-Rey-reveals-%27Brooklyn-Baby%27-10-other-tracks-leak-online |archive-date=July 14, 2014 |access-date=June 8, 2014 |website=[[Gigwise]]}}</ref> Sy het met die fotograaf Francesco Carrozzini begin uitgaan nadat hy die musiekvideo vir "Ultraviolence" geregisseer het; die twee het in November 2015 uitgemaak na meer as 'n jaar.<ref>{{cite web|url=https://www.eonline.com/news/715031/lana-del-rey-and-boyfriend-francesco-carrozzini-split-report|title=Lana Del Rey and Boyfriend Francesco Carrozzini Split: Report|date=November 11, 2015|first=Corinne|last=Heller|website=[[E!]]}}</ref> Del Rey het die album as "meer afgeskaal, maar steeds filmies en donker" beskryf,<ref>{{cite news|title=Lana Del Rey says her second album will be 'spiritual'|url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/21593264|work=BBC News|date=February 27, 2013|access-date=February 27, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302030047/http://www.bbc.co.uk/newsbeat/21593264|archive-date=March 2, 2013}}</ref> terwyl sommige kritici die album as psigedeliese rock<ref>{{cite web|url=http://www.vogue.com/13331635/vogue-fall-2015-music-guide/|title=Best Fall Music of 2015: Justin Bieber, Lana Del Rey and More|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|archive-url=https://archive.today/20151021075130/http://www.vogue.com/13331635/vogue-fall-2015-music-guide/|archive-date=October 21, 2015|last=Frank|first=Alex|date=September 7, 2015|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref> en woestynrock-beïnvloed beskryf het, met meer prominente kitaarinstrumentasie as haar vorige vrystellings.<ref>{{cite web|title=Lana Del Rey – Ultraviolence|url=https://www.nme.com/reviews/lana-del-rey/15401|work=[[NME]]|last=Horner|first=Al|archive-url=https://archive.today/20190926204430/https://www.nme.com/reviews/album/reviews-lana-del-rey-15401|archive-date=September 26, 2019|date=October 28, 2014|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Album review: Lana Del Rey, Ultraviolence|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/music/album-review-lana-del-rey-ultraviolence-272791.html|work=[[Irish Examiner]]|date=June 21, 2014|last=Power|first=Ed|archive-url=https://archive.today/20190926204442/https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/music/album-review-lana-del-rey-ultraviolence-272791.html|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref> Later daardie jaar het Del Rey die liedjies "Big Eyes" en "I Can Fly" tot Tim Burton se 2014 biografiese rolprent ''Big Eyes'' bygedra.<ref>{{cite web|last1=Willman |first1=Chris |title='Big Eyes': The Story Behind Lana Del Rey's Stunning Secret Songs |url=https://www.hollywoodreporter.com/earshot/big-eyes-lana-del-rey-749904 |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=November 18, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141121041522/http://www.hollywoodreporter.com/earshot/big-eyes-lana-del-rey-749904 |archive-date=November 21, 2014 }}</ref> ''Honeymoon'', Del Rey se vierde ateljee-album, is op 18 September 2015<ref>{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6663895/lana-del-rey-honeymoon-release-date|title=Lana Del Rey's 'Honeymoon' Album Gets Sept. 18 Release Date|date=August 14, 2015|last=Lipshutz|first=Jason|archive-url=https://web.archive.org/web/20150816165425/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6663895/lana-del-rey-honeymoon-release-date|archive-date=August 16, 2015|url-status=live}}</ref> tot lof van musiekkritici vrygestel.<ref>{{cite web |title=Reviews for Honeymoon |url=https://www.metacritic.com/music/honeymoon/lana-del-rey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920204618/http://www.metacritic.com/music/honeymoon/lana-del-rey |archive-date=September 20, 2015 |access-date=September 18, 2015 |website=[[Metacritic]]}}</ref> Voor die vrystelling van die album het Del Rey die snit "Honeymoon",<ref>{{cite web |last=Plaugic |first=Lizzie |date=July 14, 2015 |title=Lana Del Rey's new single 'Honeymoon' is six minutes of meandering bliss |url=https://www.theverge.com/2015/7/14/8961617/lana-del-rey-new-song-honeymoon |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20150807194944/http://www.theverge.com/2015/7/14/8961617/lana-del-rey-new-song-honeymoon |archive-date=August 7, 2015 |access-date=September 26, 2019 |work=[[The Verge]]}}</ref> die enkelsnit "High by the Beach", en die promosie-enkelsnit "Terrence Loves You" voorskou.<ref>{{cite magazine |last=Reed |first=Ryan |date=August 21, 2015 |title=Hear Lana Del Rey's Hypnotic New Song, 'Terrence Loves You' |url=https://www.rollingstone.com/music/news/hear-lana-del-reys-hypnotic-new-song-terrence-loves-you-20150821 |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160723211007/http://www.rollingstone.com/music/news/hear-lana-del-reys-hypnotic-new-song-terrence-loves-you-20150821 |archive-date=July 23, 2016 |access-date=September 18, 2016}}</ref> Voor die vrystelling van ''Honeymoon'' het Del Rey in Mei 2015 die The Endless Summer Tour aangepak, wat [[Courtney Love]]<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/12/01/lana-del-rey-courtney-love-tour/19730675/ |title=Lana Del Rey to tour with Courtney Love |first=Brian |last=Mansfield |work=[[USA Today]] |date=December 1, 2014|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204153531/http://www.usatoday.com/story/life/music/2014/12/01/lana-del-rey-courtney-love-tour/19730675/ |archive-date=December 4, 2014 }}</ref> en Grimes as openingsoptredes gehad het.<ref>{{cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-recruits-grimes-for-endless-summer-tour-79491/|title=Lana Del Rey Recruits Grimes for Endless Summer Tour|date=April 2015 |first=Ryan |last=Reed |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107080031/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-recruits-grimes-for-endless-summer-tour-79491/|archive-date=January 7, 2020|url-status=live}}</ref> Boonop het Del Rey saamgeskryf en vokale gelewer vir die snit "Prisoner" uit The Weeknd se ''Beauty Behind the Madness'' wat op 28 Augustus 2015 vrygestel is.<ref>{{cite web|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|url=https://www.spin.com/2015/08/the-weeknd-beauty-behind-the-madness-new-album-lana-del-rey-prisoner/|last=Carley|first=Brennan|date=August 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151213045855/https://www.spin.com/2015/08/the-weeknd-beauty-behind-the-madness-new-album-lana-del-rey-prisoner/|archive-date=December 13, 2015|title=The Weeknd's New Album Features Lana Del Rey}}</ref> In November 2015 het Del Rey as uitvoerende vervaardiger opgetree vir die kortfilm ''Hi, How Are You Daniel Johnston'', wat die lewe van die sanger-liedjieskrywer Daniel Johnston dokumenteer.<ref name="dj">{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|title=When Lana Del Rey Met Daniel Johnston: Inside 'Hi, How Are You Daniel Johnston?' L.A. Premiere|author=Stutz, Colin|date=November 9, 2015|url=https://www.billboard.com/articles/news/6754166/lana-del-rey-daniel-johnston-hi-how-are-you-daniel-johnston-short-film-premiere|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706045120/https://www.billboard.com/articles/news/6754166/lana-del-rey-daniel-johnston-hi-how-are-you-daniel-johnston-short-film-premiere|archive-date=July 6, 2018}}</ref> Vir die film het sy Johnston se lied "Some Things Last a Long Time" vertolk.<ref>{{cite magazine |last=Stutz |first=Colin |date=November 6, 2015 |title=Lana Del Rey Covers Daniel Johnston's 'Some Things Last a Long Time': Listen |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6754030/lana-del-rey-covers-daniel-johnston-some-things-last-a-long-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210140245/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6754030/lana-del-rey-covers-daniel-johnston-some-things-last-a-long-time |archive-date=December 10, 2015 |access-date=December 4, 2015 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] }}</ref> In November 2015 het Del Rey die Trailblazer-toekenning by die ''Billboard'' Vroue in Musiek-seremonie ontvang<ref>{{cite magazine |date=November 6, 2015 |title=Lana Del Rey to Be Honored as 'Trailblazer' at Billboard's Women in Music |url=https://www.billboard.com/articles/events/women-in-music/6753805/lana-del-rey-trailblazer-billboard-women-in-music |url-status=live |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328203745/http://www.billboard.com/articles/events/women-in-music/6753805/lana-del-rey-trailblazer-billboard-women-in-music |archive-date=March 28, 2017 |access-date=March 31, 2017}}</ref> en die MTV Europe-musiektoekenning vir Beste Alternatief gewen.<ref>{{cite web |last1=Hosken |first1=Patrick |title=2015 MTV EMA: See The Full Winners List |url=http://www.mtv.com/news/2360044/2015-ema-winners-list |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224103111/http://www.mtv.com/news/2360044/2015-ema-winners-list |archive-date=December 24, 2015 |access-date=March 31, 2017 |website=[[MTV News]]}}</ref> Op 9 Februarie 2016 het Del Rey 'n musiekvideo vir die lied "Freak" uit ''Honeymoon'' by die Wiltern-teater in Los Angeles vertoon.<ref>{{cite web|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|url=https://pitchfork.com/news/63130-lana-del-reys-forthcoming-freak-video-will-star-father-john-misty/|title=Lana Del Rey's Forthcoming "Freak" Video Will Star Father John Misty|last=Torres|first=Erik|date=January 25, 2016|archive-url=https://archive.today/20160212015947/http://pitchfork.com/news/63130-lana-del-reys-forthcoming-freak-video-will-star-father-john-misty/|archive-date=February 12, 2016|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-7-1201093|work=[[NME]]|title=Lana Del Rey is back in the studio|last=Britton|first=Luke Morgan|date=March 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926214237/https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-7-1201093|archive-date=September 26, 2019}}</ref> Later daardie jaar het Del Rey met die Weeknd vir sy album ''Starboy'' (2016) saamgewerk<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/69086-the-weeknd-details-starboy-tracklist-feat-lana-del-rey-kendrick-lamar-future-daft-punk/ |title=The Weeknd Details Starboy Tracklist Feat. Lana Del Rey, Kendrick Lamar, Future, Daft Punk |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=November 17, 2016 |first=Evan |last=Minsker |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212215640/http://pitchfork.com/news/69086-the-weeknd-details-starboy-tracklist-feat-lana-del-rey-kendrick-lamar-future-daft-punk/ |archive-date=December 12, 2016 }}</ref> deur agtergrondvokale op "Party Monster" en hoofvokale op "Stargirl Interlude" te verskaf.<ref>{{cite web|url=http://cache.umusic.com/_sites/theweeknd.com/pdf/starboy.pdf |title=Starboy album credits |publisher=[[Universal Music Group]] |access-date=February 21, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206072243/http://cache.umusic.com/_sites/theweeknd.com/pdf/starboy.pdf |archive-date=February 6, 2017 }}</ref> "Party Monster", waaraan Del Rey saamgeskryf het, is as 'n enkelsnit vrygestel<ref>{{cite web |last=Mench |first=Chris |date=November 18, 2016 |title=The Weeknd Drops Two New Songs, "Party Monster" and "I Feel It Coming" f/ Daft Punk |url=http://www.complex.com/music/2016/11/the-weeknd-new-songs-party-monster-i-feel-it-coming-feat-daft-punk |access-date=January 18, 2017 |work=[[Complex (magazine)|Complex]] |publisher= |archive-date=February 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212023520/https://www.complex.com/music/2016/11/the-weeknd-new-songs-party-monster-i-feel-it-coming-feat-daft-punk |url-status=dead }}</ref> en het vervolgens die Top 20 op die ''Billboard'' Hot 100 bereik<ref>{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/artist/the-weeknd/chart-history/hsi/|title=The Weeknd Chart History: Hot 100|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825112435/https://www.billboard.com/music/the-weeknd/chart-history/Hot-100|archive-date=August 25, 2019}}</ref> en is dubbelplatinum in die VSA gesertifiseer.<ref>{{cite web |title=American single certifications – The Weeknd – Party Monster |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Weeknd&ti=Party+Monster#search_section |access-date=September 26, 2019 |publisher=[[Recording Industry Association of America]]}}</ref> === 2017-2019: ''Lust for Life'' en ''Norman Fucking Rockwell!'' === [[Lêer:Lana Del Rey at Flow Festival 2017 (5) (cropped).jpg|duimnael|regop|Del Rey tree op by die Flow-fees in [[Helsinki]], Finland, in 2017]] Del Rey se vyfde ateljee-album, ''Lust for Life'', is op 21 Julie 2017 vrygestel.<ref>{{cite web|last=Minsker |first=Evan |title=Lana Del Rey Reveals Lust For Life Album Release Date |url=https://pitchfork.com/news/73763-lana-del-rey-reveals-lust-for-life-album-release-date/ |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date=May 25, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150701/http://pitchfork.com/news/73763-lana-del-rey-reveals-lust-for-life-album-release-date/ |archive-date=May 25, 2017}}</ref> Die album is voorafgegaan deur die enkelsnitte "Love";<ref name="spin.com">{{cite web|last1=Gaca |first1=Anna |title=Lana Del Rey Releases Trailer for New Album Lust for Life, Which Is "Coming Soon" |url=http://www.spin.com/2017/03/lana-del-rey-new-album-lust-for-life-trailer-video/ |website=[[Spin (magazine)|Spin]] |date=March 29, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330114648/http://www.spin.com/2017/03/lana-del-rey-new-album-lust-for-life-trailer-video/ |archive-date=March 30, 2017 }}</ref> "Lust for Life" met die Weeknd;<ref>{{cite magazine |last1=Xander |first1=Zellner |date=April 19, 2017 |title=Lana Del Rey's 'Lust for Life' Feat |url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7767668/lana-del-rey-lust-for-life-weeknd-billboard-twitter-trending-140 |url-status=live |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420172222/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7767668/lana-del-rey-lust-for-life-weeknd-billboard-twitter-trending-140 |archive-date=April 20, 2017 |access-date=April 21, 2017}}</ref> "Summer Bummer" met A$AP Rocky en Playboi Carti; en "Groupie Love", ook met Rocky.<ref>{{cite web|url=https://www.slantmagazine.com/house/article/lana-del-rey-drops-two-new-songs-summer-bummer-and-groupie-love|title=Lana Del Rey Drops Two New Songs: "Summer Bummer" and "Groupie Love"|website=[[Slant Magazine]]|first=Alexa|last=Camp|date=July 21, 2017|archive-url=https://archive.today/20190926222204/https://www.slantmagazine.com/news/lana-del-rey-drops-two-new-songs-summer-bummer-and-groupie-love/|archive-date=September 26, 2019|url-status=live|access-date=July 21, 2017}}</ref> Voor die vrystelling het Del Rey gesê: "Ek het my eerste 4 albums vir myself gemaak, maar hierdie een is vir my aanhangers en oor waarheen ek hoop ons almal gaan."<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/news/watch-lana-del-reys-dreamy-love-video-w467870|magazine=[[Rolling Stone]]|title=Watch Lana Del Rey's Dreamy 'Love' Video|date=February 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214125053/https://www.rollingstone.com/music/music-news/watch-lana-del-reys-dreamy-love-video-127133/|archive-date=February 14, 2019|author=Kreps, Daniel}}</ref> Die album het verdere samewerkings met Stevie Nicks<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/lana-del-rey-lust-for-life-album-review-1202502553|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|title=Album Review: Lana Del Rey's 'Lust for Life'|author=Willman, Chris|date=July 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616194300/https://variety.com/2017/music/news/lana-del-rey-lust-for-life-album-review-1202502553/|archive-date=June 16, 2019}}</ref> en Sean Ono Lennon bevat,<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-sean-ono-lennon-collaboration-2054352|work=[[NME]]|title=Lana Del Rey's new song with Sean Ono Lennon features lyric about his parents|last=Britton|first=Luke Morgan|date=April 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824200217/https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-sean-ono-lennon-collaboration-2054352|archive-date=August 24, 2019}}</ref> wat die eerste keer was dat sy ander kunstenaars op haar eie vrystelling insluit. Die album het oor die algemeen gunstige resensies ontvang<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/lust-for-life/lana-del-rey|work=[[Metacritic]]|title=Lust for Life by Lana Del Rey|archive-url=https://archive.today/20190926222458/https://www.metacritic.com/music/lust-for-life/lana-del-rey|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref> en het Del Rey se derde nommer-een-album in die Verenigde Koninkryk geword, en haar tweede nommer-een-album in die Verenigde State.<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/lana-del-rey-scores-her-third-number-1-with-lust-for-life-on-the-official-albums-chart__19803/|title=Lana Del Rey's Lust For Life earns her a third Number 1 album |date=July 28, 2017 |first=Rob |last=Copsey |website=Officialcharts.com |access-date=October 24, 2021}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Caulfield |first=Keith |date=August 2, 2017 |title=Lana Del Rey Debuts at No. 1 on Billboard 200 Albums Chart, Tyler, The Creator and Meek Mill Bow at Nos. 2 & 3 |url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7882489/lana-del-rey-lust-for-life-no-1-billboard-200-albums |access-date=October 24, 2021 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Op 27 September 2017 het Del Rey die LA to the Moon Tour aangekondig, 'n amptelike konserttoer met Jhené Aiko en Kali Uchis om die album verder te bevorder. Die toer het in Januarie 2018 in Noord-Amerika begin<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-tour/|title=Lana Del Rey Announces Tour|date=September 27, 2017|first1=Michelle|last1=Kim|first2=Matthew|last2=Strauss|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=September 28, 2017}}</ref> en in Augustus afgesluit. ''Lust for Life'' is genomineer vir Best Pop Vocal Album vir die 60ste [[Grammy-toekenning|Grammy-toekennings]], wat Del Rey se tweede nominasie in die kategorie was.<ref name="2018Grammys">{{cite magazine |last=Lynch |first=Joe |date=November 28, 2017 |title=Grammys 2018 Nominees: The Complete List |url=https://www.billboard.com/articles/news/grammys/8047027/grammys-2018-complete-nominees-list |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=November 28, 2017}}</ref> In Januarie 2018 het Del Rey aangekondig dat sy in 'n regsgeding met die Britse rockband [[Radiohead]] betrokke was weens beweerde ooreenkomste tussen hul lied "Creep" en haar lied "Get Free".<ref name="Radiohead">{{cite web|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/music/2018/mar/26/lana-del-rey-claims-copyright-dispute-radiohead-over-creep-get-freet|title=Lana Del Rey Claims Copyright Dispute with Radiohead is Over|last=Snapes|first=Laura|date=March 26, 2018|access-date=September 26, 2019}}</ref> Na haar aankondiging het regspredstawigers van hul platemaatskappy Warner/Chappell die regsgeding en Del Rey se bewerings dat die band "100% van die lied se tantieme" gevra het, ontken.<ref>{{cite web|last1=Sisario|first1=Ben|url=https://www.nytimes.com/2018/01/09/arts/music/lana-del-rey-radiohead-copyright.html|title=Radiohead Denies Suing Lana Del Rey Over Copyright (but Still Wants Credit)|website=[[The New York Times]]|date=January 9, 2018|access-date=June 2, 2020}}</ref> Del Rey het daardie somer tydens haar optrede by Lollapalooza in Brasilië aangekondig dat die regsgeding "oor" was.<ref name="Radiohead" /> Gedurende 2018 het Del Rey as gasvokalist verskyn op verskeie snitte deur ander musikante, insluitend "Living with Myself" deur Jonathan Wilson vir ''Rare Birds'' (2018),<ref>{{cite web|url= https://www.stereogum.com/1974084/jonathan-wilsons-new-album-features-lana-del-rey-hear-over-the-midnight/video/ |title=Jonathan Wilson's New Album Features Lana Del Rey & Father John Misty; Hear "Over The Midnight" |work=[[Stereogum]] |date=December 5, 2017 |first=Tome |last=Breihan |access-date=October 24, 2021}}</ref> "God Save Our Young Blood" en "Blue Madonna" deur Børns vir ''Blue Madonna'' (2018),<ref>{{cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/hear-lana-del-rey-on-borns-new-electro-soul-song-blue-madonna-202214/|title=Hear Lana Del Rey on BORNS' New Electro-Soul Song 'Blue Madonna'|date=January 12, 2018|last=Reed|first=Ryan|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927011208/https://www.rollingstone.com/music/music-news/hear-lana-del-rey-on-borns-new-electro-soul-song-blue-madonna-202214/|archive-date=September 27, 2019|url-status=live}}</ref> en "Woman" deur Cat Power vir ''Wanderer'' (2018).<ref>{{cite web |last1=Renshaw |first1=David |title=Cat Power announces new album Wanderer, collaboration with Lana Del Rey |url=http://www.thefader.com/2018/07/18/cat-power-wanderer-lana-del-rey |website=[[The Fader]] |archive-url=https://archive.today/20190926013323/http://www.thefader.com/2018/07/18/cat-power-wanderer-lana-del-rey |archive-date=September 26, 2019 |date=July 18, 2018 |access-date=July 30, 2018 |url-status=live }}</ref> In November 2019 is Del Rey aangekondig as die gesig van [[Gucci]] se Guilty-parfuum en het vervolgens in druk- en televisie-advertensies verskyn saam met [[Jared Leto]] en Courtney Love.<ref>{{cite web |url=https://www.vogue.com/article/gucci-guilty-fragrance-campaign-party-hollywood-forever-cemetery |title=Gucci Celebrates the Gucci Guilty Campaign at the Hollywood Forever Cemetery |work=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |date=November 4, 2018 |first=Cameron |last=Bird |access-date=April 8, 2019}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Reitman |first1=Shelby |title=Lana Del Rey Stars in Gucci Guilty Campaign With Jared Leto & Courtney Love |url=https://www.billboard.com/articles/news/8493537/lana-del-rey-gucci-guilty-campaign-jared-leto-courtney-love |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=May 16, 2019}}</ref> Die veldtog was gesentreer rondom die konsep van "Hollyweird".<ref name=":52">{{Cite web |last=Sunnucks |first=Jack |date=June 2, 2019 |title=Lana Del Rey on Being 'Just Weird Enough' for the Gucci Guilty Campaign |url=https://i-d.co/article/lana-del-rey-interview-gucci-guilty-album-norman-rockwell/ |access-date=October 4, 2022 |website=[[i-D]]}}</ref> Gucci se kreatiewe direkteur Alessandro Michele het gesê dat Guilty 'n geur is vir 'n vrou wat doen wat sy wil; Del Rey het verklaar sy is "baie beslis daardie persoon".<ref name=":52" /> [[File:Lana Del Rey @ Grammy Museum 10 13 2019 (49311725777).jpg|thumb|left|Del Rey tree op by die Grammy-museum in Oktober 2019]] Op 6 Augustus 2019 het Del Rey die filmmaker [[Guillermo del Toro]] met sy ster op die [[Hollywood Walk of Fame]] vereer en vervolgens 'n weergawe van "Season of the Witch" vrygestel vir sy film, ''Scary Stories to Tell in the Dark''.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-releases-looking-for-america-and-season-of-the-witch-listen/|title=Lana Del Rey Releases "Looking For America" and "Season of the Witch": Listen|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=August 9, 2019 |first=Evan |last=Minsker |access-date=October 24, 2021}}</ref> Dieselfde dag het Del Rey die nie-album enkelsnit "Looking for America" vrygestel, wat sy spontaan vroeër daardie week geskryf en opgeneem het in reaksie op agtereenvolgende massa-skietvoorvalle in El Paso en Dayton.<ref>{{cite web |last=Dawson |first=Brit |date=August 7, 2019 |title=Lana Del Rey shares a new song in response to mass shootings |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/45532/1/lana-del-rey-response-song-mass-shootings-looking-for-america |access-date=October 24, 2021 |website=[[Dazed]]}}</ref> Haar sesde ateljee-album, ''Norman Fucking Rockwell!'', is op 30 Augustus 2019 vrygestel.<ref name="takeaways">{{cite web|url=https://pitchfork.com/thepitch/5-takeaways-from-lana-del-reys-new-album-norman-fucking-rockwell/|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|title=5 Takeaways From Lana Del Rey's New Album, Norman Fucking Rockwell!|last=Sodomsky|first=Sam|date=August 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910031246/https://pitchfork.com/thepitch/5-takeaways-from-lana-del-reys-new-album-norman-fucking-rockwell/|archive-date=September 10, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-ariana-grande-cover-882199/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920085325/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-ariana-grande-cover-882199/|archive-date=September 20, 2019|title=Lana Del Rey Covers Ariana Grande in BBC Live Lounge|date=September 9, 2019|last=Shafer|first=Claire}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8529446/lana-del-rey-break-up-with-your-girlfriend-cover-video|title=Lana Del Rey Covered Ariana Grande Because It's Christmas, Apparently: Watch|last=Rowley|first=Glenn|date=September 9, 2019}}</ref> Nadat sy die album in September 2018 aangekondig het,<ref name="papernfr" /><ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-poetry-book-2380799|title=Lana Del Rey says she wants to publish a book of poetry|last=Daly|first=Rhian|date=September 18, 2018|website=[[NME]]|access-date=April 8, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.com/2019/01/lana-del-rey-album-update-new-single-teaser/|title=Lana Del Rey Says Her New Album and Book of Poetry Are Done|date=January 2, 2019|first=Winston|last=Cook-Wilson|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|access-date=April 8, 2019}}</ref> is die album voorafgegaan deur die enkelsnitte "Mariners Apartment Complex",<ref>{{cite magazine |last=Reed |first=Ryan |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-jack-antonoff-new-song-mariners-apartment-complex-723271 |title=Lana Del Rey Recruits Jack Antonoff for New Song 'Mariners Apartment Complex' |magazine=[[Rolling Stone]] |date=September 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209104855/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-jack-antonoff-new-song-mariners-apartment-complex-723271/|archive-date=December 9, 2018|url-status=live}}</ref> "Venice Bitch",<ref name="papernfr">{{cite news |last=Gillespie |first=Katherine |url=http://www.papermag.com/norman-fucking-rockwell-lana-2606014325.html |title=Lana's New Album Is Called 'Norman Fucking Rockwell' |work=[[Paper (magazine)|Paper]] |date=September 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903223915/https://www.papermag.com/norman-fucking-rockwell-lana-2606014325.html|archive-date=September 3, 2019}}</ref> "Hope Is a Dangerous Thing for a Woman like Me to Have – but I Have It",<ref name="rshope">{{cite magazine |last1=Reed |first1=Ryan |title=Hear Lana Del Rey's Mournful New Song 'Hope Is a Dangerous Thing...' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-new-song-hope-is-a-dangerous-thing-774028/ |magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329195105/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-new-song-hope-is-a-dangerous-thing-774028/|archive-date=March 29, 2019|date=January 9, 2019}}</ref> en "Doin' Time",<ref>{{cite magazine |last1=Daw |first1=Stephen |title=Lana Del Rey Covers 'Doin' Time' in New Sublime Documentary Clip: Watch |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8511610/lana-del-rey-doin-time-sublime-documentary-summertime |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=May 16, 2019}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Spanos |first1=Brittany |date=July 31, 2019 |title=Lana Del Rey Announces 'Norman F-cking Rockwell' Release Date, Track List |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-release-date-track-list-865743/ |magazine=[[Rolling Stone]] |access-date=July 31, 2019}}</ref> asook die gesamentlike enkelsnit "Fuck It, I Love You"/ "The Greatest".<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-fuck-it-i-love-you-the-greatest-video-874899/|magazine=[[Rolling Stone]]|title=Lana Del Rey Drops Double Video for 'F-ck It I Love You,' 'The Greatest'|last=Shaffer|first=Claire|date=August 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920085339/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-fuck-it-i-love-you-the-greatest-video-874899/|archive-date=September 20, 2019|url-status=live}}</ref> Die album het wydverspreide lof van kritici ontvang, en volgens die resensie-aggregator webwerf [[Metacritic]], is dit die beste beoordeelde album van Del Rey se loopbaan tot op daardie stadium.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/norman-fucking-rockwell!/lana-del-rey/critic-reviews|work=[[Metacritic]]|title=Norman Fucking Rockwell! by Lana Del Rey|access-date=September 26, 2019}}</ref> ''NME'' het die album vyf uit vyf sterre toegeken.<ref>{{cite web|last=Dhaly |first=Rhian |title=Lana Del Rey – 'Norman Fucking Rockwell!' review |url=https://www.nme.com/reviews/album/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-review |website=[[NME]]|date=August 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901170018/https://www.nme.com/reviews/album/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-review|archive-date=September 1, 2019|url-status=live}}</ref> In sy resensie vir ''Rolling Stone'' het Rob Sheffield geskryf: "die lank verwagte ''Norman Fucking Rockwell'' is nog massiewer en majestueuser as wat almal gehoop het dit sou wees. Lana verander haar vyfde en beste album in 'n toer deur gemene Amerikaanse drome, en gaan diep onder dekking in al ons nasie se mees verdraaide fantasieë van glans en gevaar", en het uiteindelik die album as 'n "popklassieker" bestempel.<ref>{{cite magazine|last=Sheffield|first=Rob|author-link=Rob Sheffield|magazine=[[Rolling Stone]]|title=Lana Del Rey Builds Her Most Elaborate Fantasies Yet on 'Norman F-cking Rockwell' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/lana-del-reys-norman-fucking-rockwell-878534/ |date=August 30, 2019| access-date=August 30, 2019}}</ref> Die album is genomineer vir twee Grammy-toekennings, Album van die Jaar en Lied van die Jaar, vir sy titelsnit.<ref>{{Cite web |date=October 26, 2022 |title=Lana Del Rey |url=https://www.grammy.com/artists/lana-del-rey/17822 |access-date=October 26, 2022 |website=[[Grammy Awards]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Warner |first=Denise |date=November 20, 2019 |title=2020 Grammy Nominees: The Complete List |url=https://www.billboard.com/music/awards/2020-grammy-nominations-complete-list-8544267/ |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |location= |publisher=[[Valence Media]] |access-date=December 28, 2021}}</ref> ''Norman Fucking Rockwell!'' was die eerste keer dat Del Rey saam met Jack Antonoff gewerk het, wat grootliks mede-geskryf en vervaardig het;<ref>{{Cite web |last=Cowen |first=Trace William |date=August 22, 2019 |title=Lana Del Rey Wasn't Immediately Sold on the Idea of Working With Jack Antonoff on New Album |url=https://www.complex.com/music/2019/08/lana-del-rey-wasnt-sold-working-with-jack-antonoff-new-album |access-date=October 26, 2022 |website=[[Complex (magazine)|Complex]]}}</ref> Antonoff het later met Del Rey saamgewerk aan haar volgende ateljee-album<ref>{{Cite magazine |last=Shaffer |first=Claire |date=March 22, 2021 |title=Lana Del Rey's 'Chemtrails Over the Country Club' Is a Somber American Travelogue |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/lana-del-reys-chemtrails-over-the-country-club-1144980/ |access-date=October 26, 2022 |magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> en gesproke woord-album.<ref>{{Cite web |last=Hussey |first=Allison |date=July 28, 2020 |title=Lana Del Rey Releases New Spoken Word Poetry Album Violet Bent Backwards Over the Grass |url=https://pitchfork.com/news/listen-to-lana-del-reys-new-spoken-word-poetry-album-violet-bent-backwards-over-the-grass/ |access-date=October 26, 2022 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> In September was Del Rey te sien in 'n samewerking met [[Ariana Grande]] en [[Miley Cyrus]] getiteld "Don't Call Me Angel", die hoofenkelsnit van die klankbaan vir die 2019-rolprent ''Charlie's Angels''.<ref name="charlies angels">{{cite web |last1=Breihan |first1=Tom |date=June 27, 2019 |title=Miley Cyrus, Ariana Grande, Lana Del Rey's "Don't Call Me Angel": Watch The Trailer |url=https://www.stereogum.com/2049383/preview-ariana-grande-lana-del-rey-miley-cyrus-charlies-angels-song/video/ |access-date=June 28, 2019 |website=[[Stereogum]]}}</ref> Die lied was matig suksesvol internasionaal en is later tot goud in verskeie lande gesertifiseer.<ref>[https://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart ARIA Australian Top 50 Singles Chart – Australia's Official Top 50 Songs, Pop, Rock and All Genres]. ARIA Charts. Retrieved on March 22, 2020.</ref><ref>{{Cite web |title=Gold/Platinum |url=https://musiccanada.com/gold-platinum/ |access-date=October 26, 2022 |website=[[Music Canada]]}}</ref> In November het Del Rey verskyn in die Amazon Prime-spesiale ''The Kacey Musgraves Christmas Show'', saam met gaste soos Camila Cabello, [[James Corden]], en [[Troye Sivan]].<ref>{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kacey-musgraves-christmas-show-special-907779/ |title=Kacey Musgraves Announces All-Star Christmas Special |magazine=[[Rolling Stone]] |date=November 4, 2019 |first=Claire |last=Shaffer |access-date=March 22, 2020}}</ref><ref>Gonzalez, Sandra. (November 4, 2019) [https://www.cnn.com/2019/11/04/entertainment/kacey-musgraves-christmas/index.html Kacey Musgraves is getting a Christmas special on Amazon]. ''[[CNN]]''. Retrieved on March 22, 2020.</ref> === 2020-2021: ''Chemtrails over the Country Club'', ''Blue Banisters'', en poësieversamelings === In 'n onderhoud vir ''L'Officiel'' se eerste Amerikaanse uitgawe in vrog 2018, toe gevra oor haar belangstelling om 'n rolprent te maak, het Del Rey geantwoord dat sy genader is om 'n [[Broadway (teater)|Broadway]]-musiekblyspel te skryf en onlangs daaraan begin werk het. Toe gevra hoe lank dit sou neem om die werk te voltooi, het sy geantwoord, "Ek mag dit binne twee of drie jaar klaarmaak."<ref>{{cite news|url=https://www.lofficielusa.com/music/lana-del-rey-cover-story|title=Groupie Love: Lana Del Rey by Kim K, Stevie Nicks, Courtney Love, & More|last=Defebaugh|first=William|date=February 7, 2018|magazine=[[L'Officiel]]|access-date=April 7, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-says-shes-working-on-a-musical/|title=Lana Del Rey Says She's Working on a Musical|last=Sodomsky|first=Sam|date=February 7, 2018|access-date=April 7, 2018|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> Sy het ook aangekondig dat sy sou bydra tot die klankbaan van 'n nuwe verwerking van ''Alice's Adventures in Wonderland''.<ref name="stereogum.com">{{cite web |last1=Breihan |first1=Tom |date=August 30, 2019 |title=Lana Del Rey Says She's Working On Another New Album Called White Hot Forever |url=https://www.stereogum.com/2056648/lana-del-rey-says-shes-working-on-another-new-album-called-white-hot-forever/news/ |website=[[Stereogum]]}}</ref> Nadat sy in 2019 'n gesprokewoordalbum aangekondig het, het Del Rey ''Violet Bent Backwards over the Grass'' en sy ooreenstemmende gesproke woord-album in 2020 vrygestel. Die fisiese boek is op 29 September vrygestel en die Jack Antonoff-vervaardigde oudioboek op 28 Julie.<ref name="auto1">:{{Cite web |title=Lana Del Rey on Instagram: "Violet bent backwards over the grass link in bio 🌲" |url=https://www.instagram.com/p/CCb-vW7p8Dt/ |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/CCb-vW7p8Dt |archive-date=December 23, 2021 |access-date=October 8, 2020 |website=[[Instagram]]}}{{cbignore}}{{broken link|date=May 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 8, 2020 |title=Lana Del Rey – Violet Bent Backwards Over The Grass |url=https://lanadelrey.com/ |access-date=October 8, 2020 |website=Lana Del Rey Official Website}}</ref> Die gesproke woord-gedig "LA Who Am I to Love You" is die dag voor die album se vrystelling as die hoofenkelsnit vrygestel. In Mei 2020 het Del Rey 'n tweede boek, ''Behind the Iron Gates – Insights from the Institution'', aangekondig, wat oorspronklik beplan was om in Maart 2021 vrygestel te word;<ref>{{Cite magazine |last=Peters |first=Mitchell |date=May 24, 2020 |title=Lana Del Rey Shares New Spoken Word Piece 'Patent Leather Do-Over': Listen |url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-shares-new-spoken-word-piece-patent-leather-do-over-listen-9389738/ |access-date=October 27, 2022 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> haar vordering met die boek is verloor toe die manuskrip in 2022 uit haar motor gesteel is.<ref name=":42">{{Cite web |last=Squires |first=Bethy |date=October 19, 2022 |title=Lana Del Rey Loses Music, Manuscript in a Robbery |url=https://www.vulture.com/2022/10/lana-del-rey-lost-music-manuscript-in-a-robbery.html |access-date=October 19, 2022 |website=[[New York (magazine)#Vulture|Vulture]]}}</ref> In September 2020 was Del Rey te sien op 'n remix van Matt Maeson se 2019-lied "Hallucinogenics". Die duo het die lied vroeër in 2019 saam lewendig opgevoer. In November 2020 het Del Rey aangekondig dat sy 'n digitale opname sou vrystel wat bestaan uit "Amerikaanse standaarde en klassieke" op Kersdag, hoewel dit nog nie vrygestel is nie.<ref>{{Cite magazine |last=Martoccio |first=Angie |date=November 4, 2020 |title=Lana Del Rey Preps LP of Standards, Covers 'You'll Never Walk Alone' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-youll-never-walk-alone-standards-album-1085886/ |access-date=March 20, 2021 |magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> Die opname bevat verskeie liedjies wat saam met Nikki Lane opgeneem is. Dieselfde maand het sy bygedra tot 'n dokumentêr oor [[Liverpool F.C.]], ''The End of the Storm'', waar sy die klub se volkslied, "You'll Never Walk Alone", opgevoer het. Del Rey het ook die weergawe as 'n beperkte uitgawe enkelsnit vrygestel, met alle opbrengste wat na die LFC-stigting gegaan het.<ref>{{cite web |title=The End of the Storm soundtrack to benefit LFC Foundation |url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/415825-the-end-of-the-storm-soundtrack-to-benefit-lfc-foundation |website=LiverpoolFC.com |date=November 13, 2020 |publisher=Liverpool Football Club |access-date=February 13, 2021}}</ref> Del Rey is bekend as 'n aanhanger van die klub en het wedstryde by [[Anfield]] bygewoon.<ref>{{cite web |last1=Hunter |first1=Steve |title=PHOTOS: Lana Del Rey at Anfield |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/130816-photos-lana-del-rey-at-anfield |website=LiverpoolFC.com |date=March 10, 2013 |publisher=Liverpool Football Club |access-date=February 13, 2021}}</ref> In Desember 2020 is berig dat sy verloof is aan die musikant Clayton Johnson.<ref>{{cite news |title=Lana Del Rey is engaged, and here's what we know about her under-the-radar fiancé |url=https://news.yahoo.com/lana-del-rey-engaged-heres-195946147.html |access-date=December 21, 2020 |work=[[Los Angeles Times]] |date=December 16, 2020 |first=Christine |last=D'Zurilla }}</ref> Op 19 Maart 2021 het Del Rey haar sewende ateljee-album, ''Chemtrails over the Country Club'', vrygestel tot kritiese lof.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/chemtrails-over-the-country-club/lana-del-rey|publisher=[[Metacritic]]|title=Chemtrails Over the Country Club by Lana Del Rey Tracks and Reviews|access-date=July 4, 2021}}</ref> In 2019 aangekondig, was die album oorspronklik geskeduleer vir vrystelling in 2020 onder die titel ''White Hot Forever''<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lana-del-rey-new-album-white-hot-forever-norman-fucking-rockwell-release-date-tracklist-a9084746.html|title=Lana Del Rey reveals new album White Hot Forever will be released in 2020|last=Harrison|first=Ellie|website=[[The Independent]]|date=August 30, 2019|access-date=October 20, 2019}}</ref><ref name="stereogum.com" /> maar is in November 2020 uitgestel weens 'n vertraging in vinielvervaardiging. Soos ''Norman Fucking Rockwell!'', is ''Chemtrails over the Country Club'' grootliks deur Del Rey saam met Jack Antonoff vervaardig.<ref>{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/music/who-is-lana-del-rey-jack-antonoff-september-poetry-cover|title=Who is Lana Del Rey?|website=[[Interview Magazine]] |date=September 8, 2021 |first=Jack |last=Antonoff |access-date=July 4, 2020}}</ref> Dit is voorafgegaan deur die enkelsnitte "Let Me Love You like a Woman" op 16 Oktober 2020,<ref>{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-new-single-let-me-love-you-like-a-woman-1075739/|title=Lana Del Rey Returns With Tender New Song 'Let Me Love You Like a Woman'|magazine=[[Rolling Stone]]|date=October 16, 2020 |first1=Brittany |last1=Spanos |first2=Althea |last2=Legaspi|access-date=October 22, 2020}}</ref> en die titelsnit op 11 Januarie 2021.<ref>{{Cite web|last=Daly|first=Rhian|date=January 11, 2021|title=Lana Del Rey shares beautiful new song 'Chemtrails Over The Country Club'|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-shares-new-song-chemtrails-over-the-country-club-2853990|access-date=July 4, 2021|website=[[NME]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Ehrlich|first=Brenna|date=January 11, 2021|title=Lana Del Rey Reveals Cover, Tracklist for 'Chemtrails Over the Country Club'|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-chemtrails-cover-tracklist-1112420/|access-date=July 4, 2021|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> Musiekvideo’s is vir beide liedjies sowel as "White Dress" vrygestel.<ref>{{Cite magazine|date=March 2, 2021|first=Gil|last=Kaufman|title=Lana Del Rey Rollerblades Down a Desert Highway in Hazy 'White Dress' Teaser|url=https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-white-dress-teaser-9533451/|access-date=July 4, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|quote=Lana Del Rey dropped a 20-second teaser for her upcoming "White Dress" single over the weekend, giving fans another peek at the visual from the single off her upcoming ''Chemtrails Over the Country Club'' album.}}</ref> Haar agtste ateljee-album, ''Blue Banisters'', is op 22 Oktober 2021 vrygestel.<ref>{{Cite web|last=Murray|first=Robin|date=March 20, 2021|title=Lana Del Rey Announces New Album 'Rock Candy Sweet'|url=https://www.clashmusic.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320225946/https://www.clashmusic.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet|archive-date=March 20, 2021|access-date=March 20, 2021|website=[[Clash (magazine)|Clash]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hussey|first=Allison|date=March 20, 2021|title=Lana Del Rey Announces New Album Rock Candy Sweet|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet/|access-date=March 20, 2021|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lana Del Rey on Instagram: "Album out later later… Single out soonish. Have a good fourth x" |url=https://www.instagram.com/p/CQ4sLo6pGxQ/ |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/CQ4sLo6pGxQ |archive-date=December 23, 2021 |access-date=July 4, 2021 |via=[[Instagram]]}}{{cbignore}}</ref> Dit is voorafgegaan deur die gelyktydige vrystelling van drie liedjies op 20 Mei 2021: die titelsnit, "Text Book", en "Wildflower Wildfire",<ref>{{cite web |last1=Breihan |first1=Tom |date=May 20, 2021 |title=Lana Del Rey – "Blue Banisters," "Text Book," & "Wildflower Wildfire" |url=https://www.stereogum.com/2148489/lana-del-rey-blue-banisters-text-book-wildflower-wildfire/music/ |website=[[Stereogum]]}}</ref> asook die vrystelling van die enkelsnit "Arcadia" op 8 September 2021.<ref>{{Cite web |last=Lavin |first=Will |date=September 8, 2021 |title=Lana Del Rey reveals 'Blue Banisters' album release date and shares new song, 'ARCADIA' |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-reveals-blue-banisters-album-release-date-and-shares-new-song-arcadia-3040781 |access-date=October 16, 2021 |website=[[NME]]}}</ref> 'n Musiekvideo is op 8 September 2021 vir "Arcadia" vrygestel, met 'n alternatiewe musiekvideo vir die snit op 7 Oktober 2021 vrygestel. 'n Musiekvideo vir die snit "Blue Banisters" is op 20 Oktober 2021 vrygestel. === 2022-hede: ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' en ''The Right Person Will Stay'' === Op 21 Januarie 2022 het Del Rey 'n lied getiteld "Watercolor Eyes" tydens 'n episode van ''Euphoria'' vrygestel.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-shares-new-song-watercolor-eyes-listen/|title=Lana Del Rey Shares New Song "Watercolor Eyes": Listen|last=Bloom|first=Madison|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=January 21, 2022|access-date=January 21, 2022}}</ref> Del Rey het in 2022 bevestig dat sy aan nuwe musiek en poësie gewerk het; op 19 Oktober 2022 het sy egter 'n reeks video's op haar Instagram geplaas waarin sy onthul dat haar motor "enkele maande" tevore ingebreek is<ref name=":3">{{Cite web |last=Medina |first=Dani |date=October 19, 2022 |title=Lana Del Rey Says Laptop Containing New Music, Book Was Stolen |url=https://www.iheart.com/content/2022-10-19-lana-del-rey-says-laptop-containing-new-music-book-was-stolen/ |access-date=October 20, 2022 |website=[[iHeart]]}}</ref> en haar rugsak – met 'n skootrekenaar, hardeskywe en drie videokameras – gesteel is, wat diewe toegang gegee het tot onvoltooide liedjies, 'n 200-bladsy-manuskrip van haar komende poësiebundel ''Behind the Iron Gates - Insights from an Institution'', en twee jaar se gesinsvideo-opnames. Del Rey het die gesteelde skootrekenaar se inhoud op afstand uitgevee, wat die enigste werkende kopie van haar poësiebundel bevat het.<ref name=":3" /><ref name=":42"/> "Ten spyte van alles wat gebeur het, is ek vol vertroue in die komende album,"<ref name=":42"/> het Del Rey in haar Instagram-video's gesluit.<ref name=":42"/> Op 21 Oktober 2022 is Del Rey vertoon op "Snow on the Beach" deur [[Taylor Swift]],<ref>{{Cite magazine |last=Spanos |first=Brittany |date=October 21, 2022 |title=Taylor Swift Lets Us Into Her Darkest Dreams On 'Midnights' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/taylor-swift-midnights-1234611211/ |access-date=October 21, 2022 |magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> op haar album ''Midnights'', geskryf deur Swift, Del Rey, en Jack Antonoff.<ref name="Apple Music">{{cite web|last=Swift|first=Taylor|date=October 21, 2022|title=Midnights|url=https://music.apple.com/us/album/midnights/1649434004|website=[[Apple Music]] (US)|access-date=October 12, 2022|archive-date=October 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012053554/https://music.apple.com/us/album/midnights/1649434004|url-status=live}}</ref> Die lied het op nommer 4 gedebuteer op die ''Billboard'' Hot 100, en was Del Rey se hoogste plasering op die ranglys.<ref>{{Cite magazine |last1=Trust |first1=Gary |date=October 31, 2022 |title=Taylor Swift Makes History as First Artist With Entire Top 10 on Billboard Hot 100, Led by 'Anti-Hero' at No. 1 |url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/taylor-swift-all-hot-100-top-10-anti-hero-1235163664/ |access-date=October 31, 2022 |magazine=Billboard}}</ref> Op 7 Desember 2022 het Del Rey "Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd" vrygestel as die hoofenkel van haar negende ateljee-album met dieselfde naam.<ref name="PF DYK">{{cite web |last1=Strauss |first1=Matthew |last2=Ruiz |first2=Matthew Ismael |date=December 7, 2022 |title=Lana Del Rey Announces New Album, Shares New Song |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-shares-new-song-listen/ |access-date=December 8, 2022 |website=Pitchfork}}</ref> In Januarie 2023 is Del Rey deur Nadia Lee Cohen gefotografeer en deur [[Billie Eilish]] vir die voorblad van ''Interview'' se Maart-uitgawe ondervra.<ref name=":0a">{{Cite web |last=Lent |first=Caitlin |date=February 14, 2023 |title=Lana Del Rey and Billie Eilish Fall in Love |url=https://www.interviewmagazine.com/music/lana-del-rey-and-billie-eilish-fall-in-love |access-date=February 18, 2023 |website=Interview Magazine}}</ref> In die onderhoud het Del Rey onthul dat die album haar diepste gedagtes sou verken en dat sommige van die liedjies op die album "super lank en woordryk" is.<ref name=":0a" /> Op 14 Februarie 2023 is "A&W" as die tweede enkel van die album vrygestel, en 'n maand later, op 14 Maart 2023, is die derde enkel van die album, "The Grants", vrygestel.<ref>{{Cite web |last=Murray |first=Robin |date=February 14, 2023 |title=Lana Del Rey Shares Beautiful New Song 'A&W' |url=https://www.clashmusic.com/news/lana-del-rey-shares-beautiful-new-song-aw/ |access-date=February 16, 2023 |website=[[Clash (magazine)|Clash]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lana Del Rey Examines The Power Of Memory & Family On New Song "The Grants" |url=https://genius.com/a/lana-del-rey-examines-the-power-of-memory-family-on-new-song-the-grants |access-date=March 15, 2023 |website=Genius}}</ref> ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' is op 24 Maart 2023 vrygestel.<ref name="PF DYK" /> Op 19 Mei 2023 het Del Rey haar gewilde, voorheen onvrygestelde lied "Say Yes to Heaven" as 'n enkel vrygestel, nadat sy dit in November 2013 geskryf en opgeneem het, met die bedoeling om dit in ''Ultraviolence'' in te sluit, voordat dit gekanselleer is. Dele van die lied is op 15 Augustus 2016 uitgelek en deur ander wat Del Rey naboots op Spotify vrygestel.<ref>{{cite web |last=Black |first=Sandra |date=May 19, 2023 |title=Lana Del Rey officially releases 'Say Yes to Heaven' |url=https://www.hotpress.com/music/lana-del-rey-officially-releases-say-yes-to-heaven-22969396 |access-date=May 19, 2023 |website=[[Hot Press]]}}</ref> Op 26 Mei 2023 het Taylor Swift 'n remix van "Snow on the Beach" vrygestel, met "meer" Lana Del Rey, saam met die ''Til Dawn''-uitgawe van haar album ''Midnights'', weens aanvraag van aanhangers wat wou hê Del Rey moes 'n vers in die lied hê, terwyl sy in die oorspronklike weergawe slegs agtergrondvokale gehad het.<ref>{{cite magazine |last=Bowenbank |first=Starr |date=May 26, 2023 |title=Taylor Swift's 'Snow on the Beach (feat. More Lana Del Rey)' Has Arrived: Stream It Now |url=https://www.billboard.com/music/music-news/taylor-swift-snow-on-the-beach-feat-more-lana-del-rey-stream-it-now-1235340826/ |access-date=May 26, 2023 |magazine=Billboard}}</ref> Op 20 Julie 2023 is Del Rey opgemerk waar sy koffie skink en met kliënte gesels by 'n Waffle House in Florence, [[Alabama]], in volle werknemersuniform met haar eie "Lana"-naambordjie.<ref>{{Cite magazine|last=Dailey|first=Hannah|date=July 21, 2023|title=Lana Del Rey Works a Shift at a Waffle House in Alabama: See the Photos|url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-works-waffle-house-alabama-photos-1235376235/|access-date=July 22, 2023|magazine=Billboard}}</ref> In 2023 het Del Rey 'n toer onderneem ter ondersteuning van ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd''.<ref>{{cite magazine |last=Blistein |first=Jon |date=August 21, 2023 |title=See Lana Del Rey This Fall — If You're Lucky Enough to Live In One of These 10 Cities |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-tour-dates-fall-2023-1234809452/ |access-date=August 21, 2023 |magazine=Rolling Stone}}</ref> Op 20 Oktober 2023 was Del Rey te sien in Holly Macve se enkel "Suburban House". Macve het gedeel dat die twee kunstenaars in 2017 die eerste keer paaie gekruis het en dat sy 'n "groot aanhanger van [Lana se] musiek" is.<ref>{{cite web |last=Duran |first=Anagricel |date=October 23, 2023 |title=Listen to Lana Del Rey team up with Holly Macve for new single 'Suburban House |url=https://www.nme.com/news/music/listen-to-lana-del-rey-team-up-with-holly-macve-for-new-single-suburban-house-3519902/ |access-date=October 23, 2023 |website=NME}}</ref> Op 10 November 2023 het Del Rey 5 nominasies vir die Grammy-toekennings van 2024 ontvang, insluitend Album van die Jaar en Beste Alternatiewe Musiekalbum vir ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'', Lied van die Jaar en Beste Alternatiewe Musiekuitvoering vir "A&W", en Beste Pop Duo/Groep Uitvoering vir "Candy Necklace" met Jon Batiste.<ref>{{Cite web|title=2024 GRAMMY Nominations: See The Full Nominees List|url=https://www.grammy.com/news/2024-grammys-nominations-full-winners-nominees-list|access-date=November 10, 2023|website=[[Grammy Awards]]}}</ref> Sy is aangestel as die gesig vir die [[Skims]] 2024 Valentynsdag-versameling.<ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com/article/lana-del-rey-skims-campaign-grammys-coachella|title=Lana del Rey Talks Headlining Coachella, Her Grammys Noms, and Why She Loves Valentine's Day|date=January 18, 2024 }}</ref> Op 31 Januarie 2024 het Del Rey by ''Billboard'' se pre-Grammy-geleentheid aangekondig dat haar volgende album in September 2024 vrygestel sou word. Dit is haar eerste country-album. Oorspronklik getiteld ''Lasso'', het sy later die titel as ''The Right Person Will Stay'' onthul, met 'n vrystellingsdatum van 21 Mei 2025.<ref>{{Cite magazine|last=Brandle|first=Lars|date=February 1, 2024|title=Lana Del Rey Announces New Album 'Lasso'|url=https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-announces-album-lasso-1235594901/|access-date=February 1, 2024|magazine=Billboard}}</ref> "Tough", 'n samewerking met die Amerikaanse rapper Quavo, is op 3 Julie 2024 vrygestel.<ref>{{Cite web|last=Saponara|first=Michael|date=June 28, 2024|title=Lana Del Rey & Quavo Reveal Release Date for Upcoming 'Tough' Collaboration|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/lana-del-rey-quavo-tough-song-release-date-1235720275/|access-date=June 28, 2024|magazine=Billboard}}</ref> Op 25 November 2024 het Del Rey haar UK and Ireland Tour 2025 aangekondig, wat op 23 Junie 2025 begin en op 3 Julie 2025 eindig, waarin sy in [[Cardiff]] se [[Millennium Stadium|Principality Stadium]], [[Glasgow]] se Hampden Park, [[Liverpool]] se [[Anfield|Anfield Stadium]], [[Dublin]] se Aviva Stadium en laastens [[London]] se [[Wembley-stadion]] sal optree.<ref>{{Cite web |last=Yates |first=Jonny |date=2024-11-25 |title=Lana Del Rey announces 2025 UK and Ireland stadium tour dates |url=https://www.thepinknews.com/2024/11/25/lana-del-rey-tour-uk-tickets-presale/ |access-date=2024-11-25 |website=PinkNews |language=en-US}}</ref> In 2025 het Del Rey en The Weeknd saamgewerk aan die lied "The Abyss" van sy album ''Hurry Up Tomorrow''.<ref>{{Cite web |date=2025-01-31 |title=Florence + the Machine, Lana Del Rey guest on new The Weeknd album |url=https://www.1057thepoint.com/music-news/florence-the-machine-lana-del-rey-guest-on-new-the-weeknd-album/ |access-date=2025-03-13 |website=105.7 The Point |language=en-US}}</ref> Op 25 April 2025 het Del Rey by die Stagecoach-fees opgetree, waar sy verskeie nuwe liedjies uit haar komende country-geïnspireerde album voorgestel het.<ref>{{cite web | url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-sturgill-simpson-zach-bryan-set-for-stagecoach-festival-2025/| title=Lana Del Rey, Sturgill Simpson, and Zach Bryan Set for Stagecoach Festival 2025 | website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] | date=5 September 2024 }}</ref> Die album is voorafgegaan deur die enkelsnitte "Henry, Come On" en "Bluebird", beide saam met Luke Laird geskryf en saam met Drew Erickson vervaardig. Del Rey het verskeie liedjies uit die album tydens haar hoofvertoning by die Stagecoach Festival in April 2025 gedebuteer. Vervolgens het sy 'n uitverkoopte stadiontoer deur die VK en Ierland onderneem, wat haar eerste reeks stadionoptredes in die streek gemerk het.<ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Announces New Album 'The Right Person Will Stay' |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-the-right-person-will-stay |website=Pitchfork |date=November 29, 2024 |access-date=May 27, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Shares New Song "Bluebird": Listen |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-shares-new-song-bluebird-listen |website=Pitchfork |date=April 18, 2025 |access-date=May 27, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey at Stagecoach 2025 |url=https://www.papermag.com/lana-del-rey-stagecoach-2025 |website=Paper Magazine |date=April 27, 2025 |access-date=May 27, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey achieves major milestone with 2025 Summer Tour |url=https://www.geo.tv/latest/577076-lana-del-rey-achieves-major-milestone-with-2025-summer-tour |website=Geo News |date=November 30, 2024 |access-date=May 27, 2025}}</ref> == Kunstenaarskap == ===Musikale styl=== Del Rey is as 'n "alt-pop"<ref>{{multiref2 |1={{cite magazine |last1=Shouneyia |first1=Alexa |date=November 21, 2019 |title=Songs That Defined the Decade: Lana Del Rey's 'Born to Die' |url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-born-to-die-songs-that-defined-the-decade-8544101/ |access-date=October 23, 2022 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}} |2={{cite web |last1=Haack |first1=Brian |date=September 28, 2017 |title=Lana Del Rey Announces 2018 Tour With Jhené Aiko, Kali Uchis |url=https://www.grammy.com/news/lana-del-rey-announces-2018-tour-jhene-aiko-kali-uchis |access-date=October 23, 2022 |website=[[Grammy Awards]]}} |3={{cite web |last1=McNiece |first1=Sam |date=October 29, 2021 |title=Lana Del Rey, Nightmares on Wax + more, our favourite records of the week |url=https://beat.com.au/lana-del-rey-nightmares-on-wax-more-our-favourite-records-of-the-week/ |access-date=October 23, 2022 |website=[[Beat Magazine|Beat]]}} |4={{cite web |last1=Fisher-Quann |first1=Rayne |date=October 23, 2022 |title=Newest Lana Del Rey Screams Its Way Into Broken Hearts |url=https://nextmag.ca/newest-lana-del-rey-screams-its-way-into-broken-hearts/ |access-date=October 23, 2022 |website=[[Next Magazine (Hong Kong and Taiwan)|Next]]}} }}</ref> of alternatiewe popkunstenaar bestempel.<ref>{{Cite web|date=April 28, 2021|title=Lana Del Rey Sets New Album 'Blue Banisters'|url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-new-album-blue-banisters-9564193|access-date=October 31, 2021|website=billboard.com}}</ref> Haar werke is afwisselend as pop,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=https://www.spin.com/2019/08/lana-del-rey-looking-for-america-video/|title=Lana Del Rey Previews New Song About Mass Shootings in America|last=Burks|first=Tosten|website=[[Spin (magazine)|Spin]]|date=August 5, 2019|access-date=October 7, 2019|quote=The pop singer shared an in-studio recording of the track Monday night on Instagram}} |2={{cite news|last1=McCormick|first1=Neil|author-link=Neil McCormick|title=Lana Del Rey, Lust For Life: this pop star for the selfie generation is about as real as it comes – review|url=https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/lana-del-rey-lust-life-review-pop-star-selfie-generationis-real/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/lana-del-rey-lust-life-review-pop-star-selfie-generationis-real/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live|website=[[The Daily Telegraph]]|date=July 20, 2017|access-date=July 20, 2017|quote=Del Rey's perfect artifice has been to dress up harsh truth in the gauzy balm of seductive pop}}{{cbignore}} |3={{cite web|title=Sex, Lies, and Lana Del Rey|url=http://www.maxim.com/stars/sex-lies-and-lana-del-rey|website=[[Maxim (magazine)|Maxim]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128045003/http://www.maxim.com/stars/sex-lies-and-lana-del-rey|archive-date=November 28, 2014|access-date=December 8, 2014|quote=Lana Del Rey is America's sultriest and edgiest pop-music sensation ... [and] America's most enigmatic, controversial, and seductive rock star.}} }}</ref> rock,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|title=Sex, Lies, and Lana Del Rey|url=http://www.maxim.com/stars/sex-lies-and-lana-del-rey|website=[[Maxim (magazine)|Maxim]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128045003/http://www.maxim.com/stars/sex-lies-and-lana-del-rey|archive-date=November 28, 2014|access-date=December 8, 2014|quote=Lana Del Rey is America's sultriest and edgiest pop-music sensation ... [and] America's most enigmatic, controversial, and seductive rock star.}} |2={{cite magazine|title=Lana Del Rey Is Rock's Saddest, Baddest Diva: Inside the New Issue|url=https://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-rey-is-rocks-saddest-baddest-diva-inside-the-new-issue-20140716|magazine=[[Rolling Stone]]|date=July 16, 2014|access-date=December 8, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213151032/http://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-rey-is-rocks-saddest-baddest-diva-inside-the-new-issue-20140716|archive-date=December 13, 2014}} }}</ref> droompop,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=https://www.timeout.com/london/music/lana-del-rey-honeymoon-album-review|title=Lana Del Rey 'Honeymoon' album review|work=Time Out London|date=September 17, 2015|first=Nick|last=Levine|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160803110803/http://www.timeout.com/london/music/lana-del-rey-honeymoon-album-review|archive-date=August 3, 2016}} |2={{cite web|title=Ultraviolence|url=http://www.abc.net.au/triplej/review/album/s4025070.htm|website=[[ABC News (Australia)|ABC News]] |access-date=July 25, 2014 |date=June 16, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715002924/http://www.abc.net.au/triplej/review/album/s4025070.htm|archive-date=July 15, 2014}} }}</ref> barokpop,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6052258/lana-del-rey-drops-west-coast-listen|title=Lana Del Rey Drops 'West Coast': Listen|magazine=Billboard|date=April 14, 2014|access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116000012/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6052258/lana-del-rey-drops-west-coast-listen|archive-date=November 16, 2016}} |2={{cite web|last1=Pettifer|first1=Amy|title=Madonna's Rebel Heart: A Track By Track Review|url=http://thequietus.com/articles/17298-madonna-m-track-by-track-review|website=[[The Quietus]]|date=February 25, 2015 |access-date=April 25, 2017|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20150225142257/http://thequietus.com/articles/17298-madonna-m-track-by-track-review|archive-date=February 25, 2015}} |3={{cite web|last1=Rosebury|first1=Will|title=Is Lana Del Rey About to Drop New Music?|url=http://pigeonsandplanes.com/news/2016/11/lana-del-rey-new-2016|website=[[Pigeons & Planes]]|publisher=Complex|access-date=April 25, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426154415/http://pigeonsandplanes.com/news/2016/11/lana-del-rey-new-2016|archive-date=April 26, 2017}} |4={{cite web|url=https://www.vix.com/en/ovs/music/9800/is-lana-del-rey-pop-or-alternative|title=Is Lana Del Rey Pop or Alternative?|website=[[Vix.com|Vix]]|first=Erick|last=Lappin|access-date=September 27, 2019|archive-date=April 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425151811/https://www.vix.com/en/ovs/music/9800/is-lana-del-rey-pop-or-alternative|url-status=dead}} }}</ref> indiepop, psigedeliese rock,<ref>{{cite web|url=https://www.vix.com/en/ovs/music/9800/is-lana-del-rey-pop-or-alternative|title=Is Lana Del Rey Pop or Alternative?|website=[[Vix.com|Vix]]|first=Erick|last=Lappin|access-date=September 27, 2019|archive-date=April 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425151811/https://www.vix.com/en/ovs/music/9800/is-lana-del-rey-pop-or-alternative|url-status=dead}}</ref> gekategoriseer, terwyl dit elemente van trip hop,<ref>{{multiref2 |1={{cite magazine|last=Sheffield|first=Rob|title=Born To Die – Album Reviews|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/born-to-die-20120130|magazine=Rolling Stone|access-date=September 11, 2013|date=January 30, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927092825/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/born-to-die-20120130|archive-date=September 27, 2013}} |2={{cite web|last=Abebe|first=Nitsuh|title=Lana Del Rey: Lurching Toward Vegas|url=https://www.vulture.com/2012/01/lana-del-rey-lurching-toward-vegas.html|work=[[Vulture (blog)|Vulture]]|access-date=September 11, 2013 |date=January 25, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927080949/http://www.vulture.com/2012/01/lana-del-rey-lurching-toward-vegas.html|archive-date=September 27, 2013}} |3={{cite web|last=Rytlewski|first=Evan|title=Lana Del Rey: Born To Die: Music Review|url=https://www.avclub.com/lana-del-rey-born-to-die-1798171335|work=A.V. Club|access-date=September 11, 2013|date=January 31, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927115159/http://www.avclub.com/articles/lana-del-rey-born-to-die%2C68365|archive-date=September 27, 2013}} }}</ref> [[hip hop]],<ref>{{cite web|last=Rice|first=Paul|title=Lana Del Rey's Feminist Problem|url=https://www.slantmagazine.com/house/2013/16/lana-del-reys-feminist-problem|work=[[Slant Magazine|Slant]]|access-date=June 6, 2013|date=February 8, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927052919/http://www.slantmagazine.com/house/2013/16/lana-del-reys-feminist-problem|archive-date=September 27, 2013}}</ref> lo-fi,<ref name="NME">{{cite web |last1=Williams |first1=Mike |title=Lana Del Rey: Music and witchcraft – read the exclusive NME interview |url=https://www.nme.com/features/lana-del-rey-interview-lust-for-life-2017-2113496 |website=[[NME]] |access-date=June 25, 2019 |date=July 21, 2017}}</ref> en trap insluit.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-44-1224171 |title=Lana Del Rey talks 'hip-hop' and 'trap' influences on new single 'High By The Beach' |website=[[NME]] |date=August 11, 2015 |author=Luke Morgan Britton |access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609172416/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/87496|archive-date=June 9, 2016}}</ref> Met haar debuutvrystelling is Del Rey se musiek deur sommige musiekkritici as "Hollywood sadcore" beskryf.<ref>{{multiref2 |1={{cite web|last=James|first=Nicole|title=New Video: Lana Del Rey, 'Blue Jeans'|url=http://buzzworthy.mtv.com/2011/09/12/lana-del-rey-blue-jeans-video|publisher=MTV|access-date=October 5, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529145732/http://buzzworthy.mtv.com/2011/09/12/lana-del-rey-blue-jeans-video|archive-date=May 29, 2012}} |2={{cite web|title=Lana Del Rey – Biography|url=http://www.mtv.co.uk/artists/lana-del-rey|publisher=MTV|access-date=October 5, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023015950/http://www.mtv.co.uk/artists/lana-del-rey|archive-date=October 23, 2012}} }}</ref> Dit is herhaaldelik opgemerk vir sy filmiese klank en verwysings na verskeie aspekte van popkultuur; beide kritici en Del Rey self het 'n aanhoudende tema van 1950's en 1960's Americana opgemerk.<ref>{{multiref2 |1={{cite news|last=Sullivan|first=Felicia C.|title=Interview: Singer/Songwriter Lizzy Grant on Cheap Thrills, Elvis, The Flamingos, Trailer Parks, and Coney Island|url=https://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html|work=The Huffington Post|access-date=September 30, 2012|date=January 20, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215002744/http://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html|archive-date=February 15, 2012}} |2={{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2012/02/06/120206crmu_music_frerejones?currentPage=all|magazine=[[The New Yorker]]|title=Lana Del Rey's Image on "Born to Die"|author=Frere-Jones, Sasha|date=February 6, 2012|access-date=April 17, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424193631/http://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2012/02/06/120206crmu_music_frerejones?currentPage=all|archive-date=April 24, 2012}} |3={{cite web|last=Lansky|first=Sam|title=Lana Del Rey's "Ride": Listen to the Dreamy Single|url=http://idolator.com/6938611/lana-del-rey-ride-listen-new-single-paradise-edition|work=Idolator|date=September 25, 2012|access-date=October 5, 2012|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130126091321/http://idolator.com/6938611/lana-del-rey-ride-listen-new-single-paradise-edition|archive-date=January 26, 2013}} |4={{cite web|last=Williot|first=Carl|title=Lana Del Rey's Dreary "Blue Velvet" Cover: Hear It In Full|url=http://idolator.com/6910222/lana-del-rey-blue-velvet-cover-listen|work=Idolator|date=September 17, 2012|access-date=October 5, 2012|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130103034519/http://idolator.com/6910222/lana-del-rey-blue-velvet-cover-listen|archive-date=January 3, 2013}} |5={{cite web|last=Freeman|first=Nate|title=Lana Del Rey to Channel David Lynch's "Blue Velvet" as the Face of H&M's New Global Campaign|url=http://www.artinfo.com/news/story/814154/lana-del-rey-to-channel-david-lynch%E2%80%99s-%E2%80%9Cblue-velvet%E2%80%9D-as-the-face-of-hms-new-global-campaign|work=Art+Auction|access-date=October 5, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014032910/http://www.artinfo.com/news/story/814154/lana-del-rey-to-channel-david-lynch%E2%80%99s-%E2%80%9Cblue-velvet%E2%80%9D-as-the-face-of-hms-new-global-campaign|archive-date=October 14, 2012}} |6={{cite web|last=Abebe|first=Nitsuh |title=Lana Del Rey: Lurching Toward Vegas|url=https://www.vulture.com/2012/01/lana-del-rey-lurching-toward-vegas.html|work=[[New York (magazine)|New York]]|access-date=October 5, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929091819/http://www.vulture.com/2012/01/lana-del-rey-lurching-toward-vegas.html|archive-date=September 29, 2012}} }}</ref> Die sterk elemente van Amerikaanse nostalgie het ''Idolator'' laat klassifiseer haar ferm as alternatiewe pop.<ref>{{cite web |url=https://www.idolator.com/7625496/dark-pop-songs-retire-genre-label-alt-pop |title=Silent Shout: It's Time To Stop Calling Stuff 'Dark Pop' |last=Williott |first=Carl |date=March 9, 2016 |website=Idolator |access-date=September 10, 2019 }}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Del Rey het haar verbintenis met die verlede in 'n onderhoud met Artistdirect verduidelik en gesê: "Ek is nie eens in die 50's gebore nie, maar ek voel asof ek daar was."<ref name=Fellini>{{cite web|first=Amy|last=Sciarretto|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/lana-del-rey-is-working-on-new-music-and-shared-some-hints-about-it/11313805|title=Lana Del Rey Is Working on New Music and Shared Some Hints About It|work=[[Artistdirect]]|date=January 20, 2015|access-date=February 16, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224065550/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/lana-del-rey-is-working-on-new-music-and-shared-some-hints-about-it/11313805|archive-date=February 24, 2016}}</ref> Van ''Born to Die'' het AllMusic gesê dat sy "verleidelike, oordrewe orkestrale pop haar uitbeeld as 'n soort vaag verbeelde chanteuse vir 'n generasie wat grootgemaak is op Adderall en die internet, met swaar dosisse ''[[Twin Peaks]]''-atmosfeer".<ref>{{cite web|last=Thomas|first=Fred|url=http://www.allmusic.com/album/ultraviolence-mw0002677059|title=Ultraviolence – Lana Del Rey|website=[[AllMusic]]|access-date=June 20, 2014}}</ref> Del Rey se daaropvolgende vrystellings het verskillende style bekendgestel, veral ''Ultraviolence'', wat 'n kitaar-gebaseerde klank gebruik het wat soortgelyk is aan psigedeliese en woestynrock.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/lana-del-reys-ultraviolence-what-712693|work=[[The Hollywood Reporter]]|title=Lana Del Rey's 'Ultraviolence': What the Critics Are Saying|author=Trakin, Roy|date=June 17, 2014|archive-url=https://archive.today/20140618053547/http://www.hollywoodreporter.com/news/lana-del-reys-ultraviolence-what-712693|archive-date=June 18, 2014|access-date=July 23, 2017|url-status=live}}</ref> Kenneth Partridge van ''Billboard'' het hierdie stylverskuiwing opgemerk en geskryf: "Sy sing oor dwelms, motors, geld, en die slegte ouens vir wie sy altyd val, en hoewel daar steeds 'n sepia-getinte middel-eeuse geur aan baie van hierdie liedjies is, tree [Del Rey] nie meer op soos 'n uitgeharde [[Bette Davis]] nie."<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/review/6121485/lana-del-rey-ultraviolence-album-review-song-by-song-track-by-track|magazine=Billboard|title=Lana Del Rey, 'Ultraviolence': Track-by-Track Album Review|author=Partridge, Kenneth|date=June 16, 2014|access-date=July 22, 2017}}</ref> Met die vrystelling van ''Honeymoon'' het een resensent Del Rey se oeuvre beskryf as "oor musiek as 'n tydvervorming, met haar langsame gekreun oor melasse-agtige arrangement wat bedoel is om die klok se wysers so stadig te laat beweeg dat dit soms voel asof hulle agteruit kan gaan".<ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/09/lana-del-rey-honeymoon-review-stopping-time-alone/406027/|work=[[The Atlantic]]|title=The Saddest Honeymoon |author=Kornhaber, Spencer|date=September 19, 2015|access-date=September 8, 2017}}</ref> Voor haar deurbraak onder die verhoognaam Lana Del Rey, het sy onder die name Lizzy Grant, Lana Rey Del Mar,<ref>{{cite web|last=Bates|first=Andy |title=What you see vs. what you get|url=http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/503335.html?nav=5050|work=Adirondack Daily Enterprise|date=November 4, 2008|access-date=October 16, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521090634/http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/503335.html?nav=5050|archive-date=May 21, 2013}}</ref> Sparkle Jump Rope Queen,<ref name="sparklejumpropequeen">{{cite news|title=Lana Del Rey – pass notes No 3,256 |url=https://www.theguardian.com/music/shortcuts/2012/sep/30/lana-del-rey-pass-notes?newsfeed=true|work=[[The Guardian]]|access-date=October 16, 2012|location=London, UK|date=September 30, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930182943/http://www.theguardian.com/music/shortcuts/2012/sep/30/lana-del-rey-pass-notes?newsfeed=true|archive-date=September 30, 2013}}</ref> en May Jailer opgetree.<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|title=Lana Del Rey's May Jailer 'Sirens' album leaks in full|date=June 1, 2012|first=Mayer|last=Nissim|work=Digital Spy|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705091211/http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|archive-date=July 5, 2012}}</ref> Onder die verhoognaam Lizzy Grant het sy haar musiek as "Hawaiiaanse glam metal" beskryf,<ref name="index">{{cite web|last=Tremblay|first=Brea|title=Lizzy Grant, 2008|url=http://www.indexmagazine.com/interviews/Lizzy_grant2.shtml|work=Index Magazine|access-date=October 3, 2012 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120608053638/http://www.indexmagazine.com/interviews/Lizzy_grant2.shtml|archive-date=June 8, 2012}}</ref> terwyl die werk van haar May Jailer-projek akoesties was.<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|title=Lana Del Rey's May Jailer 'Sirens' album leaks in full|date=June 1, 2012|first=Mayer|last=Nissim|work=Digital Spy|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705091211/http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|archive-date=July 5, 2012}} |2={{cite web|url=http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|title=Spinner: Lana Del Rey, May Jailer: Did Singer Have ANOTHER Alter Ego?|year=2012 |publisher=spinner.com|access-date=May 31, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110031234/http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|archive-date=January 10, 2013}} |3={{cite web|url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |title=Another early album from Lana Del Rey leaks online? |date=June 1, 2021 |first=Leonie |last=Cooper |work=[[NME]]|access-date=July 30, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604072107/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |archive-date=June 4, 2012 }} }}</ref> ===Invloede=== {{multiple image | footer = Kunstenaars van [[Frank Sinatra]] (''links'') tot [[Amy Winehouse]] (''regs'') het Del Rey en haar musiek beïnvloed. | image1 = Frank Sinatra in 1957.jpg | width1 = 133 | alt1 = Frank Sinatra in 1957 | image2 = Amy Winehouse f4962007 crop.jpg | width2 = 126 | alt2 = Amy Winehouse in 2007 | align = right}} Del Rey noem 'n wye reeks musikale kunstenaars as invloede, insluitend talle pop-, jazz- en blueskunstenaars uit die middel van die twintigste eeu, soos Andrew Lloyd Webber,<ref name=spin>{{cite web|first=David|last=Renshaw|url=http://www.thefader.com/2018/03/05/lana-del-rey-you-must-love-me-cover|title=Listen to Lana Del Rey's "You Must Love Me" cover|work=[[The Fader]]|date=March 5, 2018|archive-date=September 26, 2019|archive-url=https://archive.today/20190926013230/http://www.thefader.com/2018/03/05/lana-del-rey-you-must-love-me-cover|access-date=August 26, 2018|url-status=live}}</ref> [[Frank Sinatra]], Nina Simone, Billie Holiday, Bobby Vinton,<ref name=shades>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/shades-of-cool-12-of-lana-del-reys-biggest-influences-20140716 |title=Shades of Cool: 12 of Lana Del Rey's Biggest Influences |magazine=[[Rolling Stone]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009181628/http://www.rollingstone.com/music/pictures/shades-of-cool-12-of-lana-del-reys-biggest-influences-20140716 |archive-date=October 9, 2014|date=July 16, 2014|author=''Rolling Stone'' staff}}</ref> The Crystals,<ref name=shades/> en [[Miles Davis]].<ref name=milesdavis>{{cite web|title=Listen To Lana Del Rey's New Single 'Honeymoon'|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/lana-del-rey-honeymoon_55a557aae4b0ecec71bd3714|work=[[The Huffington Post]]|date=July 14, 2015|first=Oliver|last=Whitney|access-date=August 9, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150719091732/http://www.huffingtonpost.com/entry/lana-del-rey-honeymoon_55a557aae4b0ecec71bd3714|archive-date=July 19, 2015 }}</ref> Fakkelsangers [[Julie London]]<ref>{{cite magazine|magazine=Billboard|url=https://www.billboard.com/articles/news/magazine-feature/6784901/billboard-women-in-music-trailblazer-lana-del-rey-pop-inspirations|title=Billboard Women in Music 'Trailblazer' Lana Del Rey: 'There's Not Such a Narrow Lane for 'Pop'|date=December 3, 2015|author=Dodero, Camille|access-date=January 22, 2018}}</ref> en Julee Cruise het ook as invloede gedien.<ref name=shades/> "Ek hou regtig net van die meesters van elke genre," het sy in 2012 aan BBC-radiopresentator Jo Whiley gesê, en spesifiek Nirvana, [[Bob Dylan]], Frank Sinatra en [[Elvis Presley]] genoem.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UtAFIa52_eA |title=Interview with Lana Del Rey |first=Jo |last=Whiley |publisher=BBC Radio 2. [[BBC]] |date=February 2, 2012 |access-date=June 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017185452/https://www.youtube.com/watch?v=UtAFIa52_eA |archive-date=October 17, 2013 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Dazed |date=February 22, 2021 |title=Lana Del Rey 'didn't want to sing anymore' after Amy Winehouse died |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/51998/1/lana-del-rey-did-not-want-to-sing-anymore-after-amy-winehouse-died |access-date=May 1, 2024 |website=Dazed}}</ref> Verskeie rock- en popmusikante en groepe uit die laat-twintigste eeu het ook Del Rey geïnspireer, soos [[Bruce Springsteen]],<ref name="18things">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/news/18-things-you-learn-after-two-long-days-with-lana-del-rey-20140724 |title=18 Things You Learn After Two Long Days With Lana Del Rey |magazine=[[Rolling Stone]]|last=Hiatt|first=Brian|date=July 24, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304122129/http://www.rollingstone.com/music/news/18-things-you-learn-after-two-long-days-with-lana-del-rey-20140724 |archive-date=March 4, 2016 }}</ref> [[Britney Spears]],<ref>{{Cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/a363464/lana-del-rey-britney-spears-inspires-me/|title=Lana Del Rey: 'Britney inspires me'|first=Lewis|last=Corner|date=February 2, 2012|website=Digital Spy}}</ref> sanger-liedjieskrywer [[Lou Reed]], en rockband the Eagles, sowel as volksmusikante soos [[Leonard Cohen]]<ref name="shades" /> en [[Joan Baez]]. Del Rey het ook sanger-liedjieskrywer Cat Power,<ref name="18things" /> Hole se voorsanger [[Courtney Love]],<ref>{{cite web|url=http://www.virginmedia.com/music/news/story/2014/06/23/lana-del-rey-is-inspired-by/ |work=Virgin Media |title=Lana Del Rey is inspired by Courtney Love |date=June 23, 2014 |access-date=July 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721222329/http://www.virginmedia.com/music/news/story/2014/06/23/lana-del-rey-is-inspired-by/ |archive-date=July 21, 2015 }}</ref> rapper [[Eminem]], en sanger-liedjieskrywer [[Amy Winehouse]] as kunstenaars genoem na wie sy opgesien het.<ref name="shades" /> Del Rey het die klankbaan van ''[[American Beauty]]'' as 'n gedeeltelike inspirasie vir haar album ''Born to Die'' (2012) genoem.<ref>{{cite news |last=Rosen |first=Christopher |date=September 4, 2012 |title=Lana Del Rey's Movie Dreams: 'Hopefully I Will Branch Into Film Work And Stay There' |work=The Huffington Post |url=https://www.huffingtonpost.com/2012/09/04/lana-del-rey-movie_n_1854738.html |url-status=live |access-date=September 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908010026/http://www.huffingtonpost.com/2012/09/04/lana-del-rey-movie_n_1854738.html |archive-date=September 8, 2012}}</ref> Geïnspireer deur poësie, noem Del Rey [[Walt Whitman]] en [[Allen Ginsberg]] as instrumenteel vir haar liedjieskryf. In haar lied "Venice Bitch" is die liriek "nothing gold can stay" ook die titel van 'n Robert Frost-gedig.<ref name="whitman">{{cite web |title=Lana Del Rey hates personal critics |url=https://www.contactmusic.com/lana-del-rey/news/lana-del-rey-hates-personal-critics_1350370 |website=contactmusic.com |date=June 23, 2012 |access-date=October 24, 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134425/http://entertainment.stv.tv/showbiz/309071-lana-del-rey-hates-personal-critics/ |archive-date=September 27, 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last=Moore |first=Alex |title=Here's Lana Del Rey's new Walt Whitman-referencing track, 'The Body Electric' |url=http://www.deathandtaxesmag.com/184151/heres-lana-del-reys-new-walt-whitman-referencing-track-the-body-electric/ |work=Death and Taxes |access-date=October 5, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927122419/http://www.deathandtaxesmag.com/184151/heres-lana-del-reys-new-walt-whitman-referencing-track-the-body-electric/ |archive-date=September 27, 2013 }}</ref> Del Rey het rolprentregisseurs [[David Lynch]] en [[Federico Fellini]], en skilders Mark Ryden en [[Pablo Picasso]] as invloede genoem<ref name="Fellini" /><ref name="dlynch">{{cite web|title=Lana Del Rey open to David Lynch collaboration: 'I would love to do anything with him' |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-16-1203870 |work=[[NME]] |date=December 11, 2015 |author=Luke Morgan Britton |access-date=February 27, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303161824/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/90277 |archive-date=March 3, 2016 }}</ref> en het verklaar dat aktrise [[Lauren Bacall]] iemand is wat sy bewonder.<ref>{{cite web |date=May 8, 2013 |title=FASHION Magazine Summer 2013 Cover: Lana Del Rey |url=https://fashionmagazine.com/style/fashion-magazine-summer-2013-cover-lana-del-rey/ |access-date=February 7, 2020 |website=FASHION Magazine}}</ref> Sy het belangstelling getoon in en is beïnvloed deur die boek ''Lolita'' en die titelkarakter, sowel as die rolprente wat dit voortgebring het in 1962 en in 1997. Sy het in die verlede Lolita fashion vertoon en selfs 'n gelyknamige lied geskryf, wat as 'n bonusspoor op sommige uitgawes van haar 2012-album ''Born to Die'' ingesluit is. ===Stem en timbre=== Del Rey beskik oor 'n uitgebreide contraltostemreeks, wat meer as drie oktawe beslaan en beskryf is as boeiend en hoogs emosioneel, en wissel met groot gemak van hoë note in 'n meisieagtige timbre na [[jazz]]-agtige versierings in haar laer register.<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://thatgrapejuice.net/2012/04/watch-lana-del-rey-redeems-performing-entire-lp-live/ |title=Lana Del Rey Redeems Herself By Performing Entire LP Live |publisher=That Grape Juice |date=April 22, 2012 |access-date=May 19, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425001626/http://thatgrapejuice.net/2012/04/watch-lana-del-rey-redeems-performing-entire-lp-live/ |archive-date=April 25, 2012 }} |2={{cite web |url=http://entertainment.malaysia.msn.com/music/article.aspx?cp-documentid=5919180 |title=Lana Del Rey – Born To Die, Review |publisher=MSN. [[Microsoft]] Corporation |date=February 23, 2012 |access-date=May 19, 2012 |first=Melody |last=Oei |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227001733/http://entertainment.malaysia.msn.com/music/article.aspx?cp-documentid=5919180 |archive-date=February 27, 2012 }} |3={{cite web|url=https://www.slantmagazine.com/music/review/lana-del-rey-born-to-die/2720 |title=Lana Del Rey Born To Die Review |work=Slant Magazine |date=January 25, 2012 |access-date=May 31, 2012 |first=Sal |last=Cinquemani |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527123015/http://www.slantmagazine.com/music/review/lana-del-rey-born-to-die/2720 |archive-date=May 27, 2012 }} |4={{cite web |url=http://www.readthemike.com/2012/02/18/born-to-try-but-sometimes-trying-isnt-good-enough/ |title=Born to Try, but Sometimes Trying isn't Good Enough |publisher=Read the Mike |date=February 18, 2012 |access-date=February 22, 2012 |first=Tom |last=Da Silva |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703020436/http://www.readthemike.com/2012/02/18/born-to-try-but-sometimes-trying-isn%27t-good-enough/ |archive-date=July 3, 2013 }} }}</ref> Na die vrystelling van ''Ultraviolence'', wat lewendig in enkelopnames opgeneem is sonder Pro Tools-stemredigering, het kritici Del Rey se vokale vermoëns al hoe meer waardeer, en haar groot reeks, verhoogde vokale selfvertroue en uniek emosionele aflewering geprys.<ref>{{multiref2 |1={{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/news/how-lana-del-rey-fought-to-get-her-radical-ultraviolence-lp-released-20140718 |title=How Lana Del Rey Fought to Get Her Radical 'Ultraviolence' Released – Rolling Stone |magazine=Rolling Stone |date=July 18, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106010542/http://www.rollingstone.com/music/news/how-lana-del-rey-fought-to-get-her-radical-ultraviolence-lp-released-20140718 |archive-date=January 6, 2015 }} |2={{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2014/jun/12/lana-del-rey-ultraviolence-review |title=Lana Del Rey: Ultraviolence review – great songs about awful, boring people |author=Alexis Petridis |work=The Guardian |date=June 12, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140613045734/http://www.theguardian.com/music/2014/jun/12/lana-del-rey-ultraviolence-review |archive-date=June 13, 2014 }} |3={{cite web|url=https://consequence.net/2014/06/album-review-lana-del-rey-ultraviolence/ |title=Lana Del Rey – Ultraviolence – Album Reviews – Consequence of Sound |work=Consequence of Sound |date=June 17, 2014 |first=Sasha |last=Geffen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620075706/https://consequence.net/2014/06/album-review-lana-del-rey-ultraviolence/ |archive-date=June 20, 2014 }} }}</ref> Tydens opnames in die ateljee is Del Rey bekend vir vokale meerlaag-tegnieke, wat, soos opgemerk, vir haar moeilik is om in 'n lewendige omgewing te herhaal, veral met die afwesigheid van agtergrondsangers om die oorspronklike vokale styl te vul.<ref name="Lana Live Set">{{cite web|url=http://thatgrapejuice.net/2012/04/watch-lana-del-rey-redeems-performing-entire-lp-live/ |title=Lana Del Rey Redeems Herself By Performing Entire LP Live |publisher=That Grape Juice |date=April 22, 2012 |access-date=May 19, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425001626/http://thatgrapejuice.net/2012/04/watch-lana-del-rey-redeems-performing-entire-lp-live/ |archive-date=April 25, 2012 }}</ref> Verhoogvrees is ook aangetoon as 'n groot bydraende faktor tot Del Rey se stryd met lewendige optredes;<ref>{{cite web|url=http://hub.contactmusic.com/news/lana-del-rey-gets-terrible-stage-fright_1348506 |title=Lana Del Rey – Lana Del Rey Gets Terrible Stage Fright – Contactmusic.com |author=Bang Showbiz |work=Contactmusic.com |date=June 21, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110085313/http://hub.contactmusic.com/news/lana-del-rey-gets-terrible-stage-fright_1348506 |archive-date=January 10, 2015 }}</ref> joernaliste het egter in 2014 opgemerk dat haar lewendige optredes in selfvertroue toegeneem het. ''Billboard'' het die Coachella-debuut van "West Coast" as 'n "ster-skeppende optrede" beskou en die sangeres se vokale vermoëns geprys.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/music-festivals/6052253/coachella-2014-lana-del-rey-debuts-west-coast-single-in |title=Coachella 2014: Lana Del Rey Debuts 'West Coast' Single In Star-Making Performance |date=April 14, 2014 |first=Jason |last=Lipshutz |magazine=Billboard |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417072908/http://www.billboard.com/articles/columns/music-festivals/6052253/coachella-2014-lana-del-rey-debuts-west-coast-single-in |archive-date=April 17, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.popmatters.com/review/182811-lana-del-rey-ultraviolence/ |title=Lana Del Rey: Ultraviolence |date=June 16, 2014 |first=Ryan |last=Lathan |work=[[PopMatters]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709132500/http://www.popmatters.com/review/182811-lana-del-rey-ultraviolence/ |archive-date=July 9, 2014 }}</ref> Musiekkritici het haar stem beskryf as "rokerig",<ref>{{cite web|last=Matthews |first=Cameron |title=Joey Ramone's 'New York City,' New Neil Young Song & More |url=http://www.spinner.com/2012/09/25/news-joey-ramones-new-york-city-new-neil-young-and-more/ |work=[[Spinner (website)|Spinner]] |publisher=AOL |access-date=September 26, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102011004/http://www.spinner.com/2012/09/25/news-joey-ramones-new-york-city-new-neil-young-and-more/ |archive-date=November 2, 2012 }}</ref> "grinterig",<ref name="index"/> en herinnerend aan [[Marilyn Monroe]].<ref name="index" /> Met die 2015-vrystelling van ''Honeymoon'' is haar stem deur ''[[Los Angeles Times]]''-kritikus Mikael Wood vergelyk met dié van Julee Cruise en [[Eartha Kitt]].<ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/la-et-ms-0919-lana-del-ray-20150920-story.html|work=Los Angeles Times|title=With 'Honeymoon,' Lana Del Rey further tightens control of her image|date=September 18, 2015|access-date=August 19, 2017|author=Wood, Mikael}}</ref> Del Rey het begin om laer vokale te gebruik met ''Born to Die'', en beweer: "Mense het my nie baie ernstig opgeneem nie, so ek het my stem verlaag, in die geloof dat dit my sou help om uit te staan. Nou sing ek redelik laag... wel, vir 'n vrou in elk geval".<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a352467/lana-del-rey-people-didnt-take-me-seriously-with-a-high-voice.html |date=November 23, 2011 |access-date=December 20, 2011 |work=Digital Spy |last=Copsey |first=Robert |title=Lana Del Rey: 'People didn't take me seriously with a high voice' |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226200445/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a352467/lana-del-rey-people-didnt-take-me-seriously-with-a-high-voice.html |archive-date=December 26, 2011 }} |2={{cite web|title=Home Guitars Acoustic Bass Drums Tech DJ Tech News Reviews Tuition Video Forum Samples iPad/iPhone Apps Magazines How to create drowsy Lana Del Rey-style vocals |url=http://www.musicradar.com/tuition/tech/how-to-create-drowsy-lana-del-rey-style-vocals-531265/1 |work=MusicRadar |access-date=September 8, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112050621/http://www.musicradar.com/tuition/tech/how-to-create-drowsy-lana-del-rey-style-vocals-531265/1 |archive-date=November 12, 2012 }} |3={{cite web|last=Firth |first=Holly |title=Lana Del Rey: People Didn't Take Me Seriously |url=http://www.gigwise.com/news/68981/Lana-Del-Ray-People-Didn%27t-Take-Me-Seriously |work=Gigwise |publisher=Giant Digital |access-date=October 5, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703165736/http://www.gigwise.com/news/68981/Lana-Del-Ray-People-Didn%27t-Take-Me-Seriously |archive-date=July 3, 2013 }} }}</ref> "Ek sing nou laag, maar my stem was voorheen baie hoër. Weens die manier waarop ek lyk, het ek iets nodig gehad om die hele projek te anker. Andersins dink ek mense sou aanneem ek is 'n soort ligsinnige sangeres. Wel, ek dink nie... ek weet. Ek het op een manier gesing, en op 'n ander manier, en ek het gesien wat mense aantrek," het sy oor die onderwerp gesê.<ref name="clashmusic" /> ===Video's en verhoogoptredes=== [[File:Lana Del Rey at Flow Festival 2017 (7).jpg|thumb|upright|Del Rey tree op tydens die Flow-fees in 2017]] Del Rey se video's word ook dikwels gekenmerk deur hul kinematografiese kwaliteit met 'n retro flair.<ref>{{Cite web|url=https://www.elitedaily.com/p/13-music-videos-from-the-2010s-you-should-definitely-jam-to-rn-22798740|title=13 Music Videos From The 2010s You May Have Forgotten About & Should Jam To|first=Marisa|last=Casciano|date=April 11, 2020|website=Elite Daily |access-date=October 24, 2021}}</ref> In haar vroeë loopbaan het Del Rey snitte van haarself opgeneem waar sy saam met haar liedjies sing op 'n webkamera en dit saam met ou tuisvideo's en films geplaas om as "tuisgemaakte musiekvideo's" te dien, 'n styl wat haar vroeë erkenning gehelp het om te verkry.{{citation needed|date=Mei 2024}} Na die sukses van hierdie tuisgemaakte video's het Del Rey 'n reeks hoë-begroting musiekvideo's gehad, insluitend "Born to Die" en "National Anthem" (beide 2012) en "Young and Beautiful" (2013).<ref>{{Cite web|url=https://www.pedestrian.tv/music/lana-del-rey-national-anthem-music-video/|title=Lana Del Rey's 'National Anthem' Is The Best Music Video Of The 2010s, There I Said It|date=December 9, 2019 |first=Melissa |last=Mason |website=pedestrian.tv |access-date=October 24, 2021}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-hook/510833/lana-del-reys-boy-toy-in-born-to-die-meet-bradley-soileau|title=Lana Del Rey's Boy Toy in 'Born to Die' – Meet Bradley Soileau|date=January 25, 2012|author=Gregory DelliCarpini Jnr|magazine=Billboard}}</ref> Haar vroeë video's het haar persone as "slegte meisie"<ref name=":1">{{Cite web |last=Berman |first=Judy |date=June 15, 2017 |title=Lana Del Rey's Persona Evolution in 7 Videos |url=https://pitchfork.com/thepitch/the-evolution-of-the-lana-del-rey-persona-in-7-videos/ |access-date=October 24, 2021 |website=Pitchfork}}</ref> en "gangster Nancy Sinatra" vertoon.<ref name=":1" /> Haar daaropvolgende video's vir liedjies soos "Summer Wine", "Carmen" en "Summertime Sadness" is geproduseer met aansienlik laer begrotings en het meer elemente van Del Rey se vroeë styl behou. Die ''Ultraviolence''-era het 'n mengsel van hoë-begroting video's en selfgemaakte video's geïnkorporeer, terwyl die ''Honeymoon''-era byna uitsluitlik film noir-geïnspireerde professioneel geskiete beeldmateriaal was. Beide eras het gesien dat sommige van Del Rey se tuisgemaakte video's vir liedjies soos "Pretty When You Cry" en "Honeymoon" nie vrygestel is nie weens Del Rey se mening dat hulle "te vervelig" was.<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1847218/lana-del-rey-pretty-when-you-cry-teaser-video/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618200230/http://www.mtv.com/news/1847218/lana-del-rey-pretty-when-you-cry-teaser-video/|url-status=dead|archive-date=June 18, 2014|title=Lana Del Rey Looks Pretty, Doesn't Cry In 'Pretty When You Cry' Teaser|first=John|last=Walker|date=June 16, 2016|website=MTV News |access-date=October 24, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/31913/1/watch-lana-del-rey-s-rejected-honeymoon-video|title=Watch Lana Del Rey's rejected 'Honeymoon' video|date=July 5, 2016|first=Selim|last=Bulut|website=Dazed |access-date=October 24, 2021}}</ref> Die ''Lust for Life''-era was wyd gekenmerk deur sy effens gefilterde vintage-geïnspireerde voorkoms met 'n futuristiese flair. Vir ''Norman Fucking Rockwell!'', het Del Rey se suster,<!-- per cited source "Chuck" is her sister, not brother --> Chuck Grant, drie video's in Del Rey se "tuisgemaakte video"-formaat geregisseer,<ref>{{Cite web|url=https://hypebae.com/2019/12/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-music-video-bartender-happiness-is-a-butterfly-watch|title=Lana Del Rey's New 'Norman Fucking Rockwell' Music Video Is a Triple Threat|website=HYPEBAE|date=December 20, 2012|first=Alexandra|last=Pauly|access-date=October 24, 2021}}</ref> terwyl Rich Lee die twee daaropvolgende video's in 'n vintage maar futuristiese styl geregisseer het, soortgelyk aan die ''Lust for Life''-video's wat hy geregisseer het. Kritici het Del Rey opgemerk vir haar tipies eenvoudige maar outentieke lewendige optredes.<ref name="caramanica">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/06/arts/music/lana-del-rey-lust-for-life-live-review.html|work=The New York Times|title=Review: Lana Del Rey, a Character No More|date=September 6, 2017|access-date=September 6, 2017|author=Caramanica, Jon}}</ref> 'n Konsertresensie van September 2017 wat in ''The New York Times'' gepubliseer is, het opgemerk: "Vir meer as 'n uur was Me. Del Rey ongelooflik gemaklik, sing en glimlag met die gemak van iemand wat optree by 'n sanger-liedjieskrywer-aand by die plaaslike koffiewinkel."<ref name="caramanica" /> Nog 'n resensie deur Roy Train vir ''The Hollywood Reporter'' in 2014 het opgemerk "’n afstand in haar vriendelikheid, selfs duidelik vanaf my sitplek aan die teenoorgestelde kant van die verhoog hoog bo die gewoel, die koue steeds voelbaar".<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/concert-review-lana-del-rey-708719|work=[[The Hollywood Reporter]]|title=Lana Del Rey Will be Your Mirror: Concert Review|last=Trakin|first=Roy|date=June 2, 2014|access-date=August 30, 2017}}</ref> ==Openbare beeld== ===Vroeë ontvangs=== Voor die vrystelling van haar debuut groot etiket-album ''Born to Die'' in 2012, was Del Rey die onderwerp van verskeie artikels wat haar beeld en loopbaantraject bespreek het.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/features/why-we-fight/8679-the-imagination-of-lana-del-rey|work=Pitchfork|title=The Imagination of Lana Del Rey|date=September 30, 2011|author=Abebe, Nitsuh|access-date=July 31, 2017}}</ref><ref name=stranger/><ref>{{cite web|url=http://www.spin.com/2012/01/deconstructing-lana-del-rey/|work=Spin|title=Deconstructing Lana Del Rey|date=January 30, 2012|author=Hopper, Jessica|access-date=July 30, 2017}}</ref> Een artikel deur Paul Harris, gepubliseer deur ''The Guardian'' 'n week voor die album se vrystelling, het die verskille opgemerk tussen Del Rey se waargenome persona in 2008, toe sy as Lizzy Grant opgetree en musiekvideo's op YouTube geplaas het, en in 2012, as Lana Del Rey.<ref name="stranger">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop|work=The Guardian|title=Lana Del Rey: The strange story of the star who rewrote her past|author=Harris, Paul|date=January 21, 2012|access-date=July 30, 2017}}</ref> Harris het geskryf: <blockquote>Die internet het figure soos [Del Rey] in staat gestel om vinnig na die voorgrond van die kulturele landskap te kom, hetsy hul opkoms deur 'n platemaatskappy-beampte beplan is of spontaan vanuit iemand se slaapkamer gebeur. Dit het die roemsiklus versnel. Dit is opmerklik dat die groot terugslag teen Del Rey plaasvind voordat haar eerste album selfs vrygestel is. Dit openbaar 'n kulturele obsessie met die "outentisiteit" wat aanhangers, kunstenaars en korporasies bo alles waardeer.<ref name="stranger"/></blockquote>Tony Simon, 'n vervaardiger wat in 2009 met Del Rey saamgewerk het, het haar verdedig teen bewerings dat sy 'n produk van haar platemaatskappy is: "Om duidelik te wees, al die kritici wat sê sy is een of ander opgemaakte-deur-die-masjien popster is vol onsin. Hoewel dit onmoontlik is om die besighede se hande uit die pop te hou wanneer 'n popster geskep word, is die wortels van waar dit alles vandaan kom stewig binne Lizzy Grant."<ref name="hellyer" /> In Del Rey se eie woorde, sy "[het] nooit 'n persona gehad nie. Nooit een nodig gehad nie. Sal nooit een nodig hê nie."<ref>{{cite web |last=Kornhaber |first=Spencer |title=Lana Del Rey Says She Never Had a Persona. Really? |url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2019/09/lana-del-rey-says-she-never-had-persona-really/597883/ |website=The Atlantic |access-date=September 17, 2019 |date=September 15, 2019}}</ref> In 'n 2017-onderhoud het Del Rey gesê, "Ek het myself nie [op ''Born to Die''] geredigeer toe ek kon nie, want baie daarvan was maar net soos dit was. Ek bedoel, omdat ek baie verander het en baie van daardie liedjies, dis nie dat ek nie daarmee kan vereenselwig nie, maar... Baie daarvan is ook dat ek maar net soort van senuweeagtig was. Ek het soort van senuweeagtig voorgekom, en daar was maar net baie dualiteite, baie teenstellings wat aan die gang was wat dalk net gevoel het soos iets was 'n bietjie af. Miskien was die ding wat af was dat ek maar net 'n bietjie meer tyd nodig gehad het of iets, en ook my pad was maar net so kronkelrig om by die punt te kom om 'n eerste plaat te hê. Ek voel asof ek alles op my eie moes uitvind. Elke beweging was maar net raaiwerk."<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/music/lana-del-rey-interview-2017-cover-story|work=Complex|title=Lana Del Rey Talks "Lust for Life," Avoiding Cultural Appropriation, and Getting Political|author=Callahan-Bever, Noah|date=July 26, 2017|access-date=July 31, 2017}}</ref> === Sosiale sienings === Nadat sy deur verskeie bronne as antifeministies bestempel is,<ref name="nme2"/><ref name="bbclovelaw"/><ref name=slant/> het Del Rey in 2014 gesê: "Vir my is die kwessie van [[feminisme]] maar net nie 'n interessante konsep nie. Ek is meer geïnteresseerd in ... [[SpaceX]] en [[Tesla, Inc.|Tesla]], wat gaan gebeur met ons intergalaktiese moontlikhede. Wanneer mense feminisme aanroer ... Ek is maar net nie regtig so geïnteresseerd nie."<ref name="nmedr">{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-37-1207109|work=[[NME]]|title=Lana Del Rey clarifies feminism comments in interview with James Franco|author=Luke Morgan Britton|date=September 3, 2015|access-date=January 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112020712/http://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-37-1207109|archive-date=November 12, 2016}}</ref> Sy het ook gesê: <blockquote>Vir my is 'n ware feminis iemand wat 'n vrou is wat presies doen wat sy wil. As my keuse is om, ek weet nie, by baie mans te wees, of as ek 'n werklik fisiese verhouding geniet, dink ek nie dit is noodwendig anti-feministies nie. Vir my moes die argument van feminisme nooit regtig ter sprake gekom het nie. Omdat ek nie te veel weet van die geskiedenis van feminisme nie, en dus is ek nie regtig 'n relevante persoon om in die gesprek te bring nie. Alles wat ek geskryf het, was so outobiografies, dit kon regtig net 'n persoonlike ontleding wees.<ref name=nyt2014>{{cite news|last1=Pareles|first1=Jon|title=Finding Her Future Looking to the Past|url=https://www.nytimes.com/2014/06/15/arts/music/lana-del-rey-still-stirs-things-up-with-ultraviolence.html?_r=0|newspaper=[[The New York Times]]|date=June 12, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151108074643/http://www.nytimes.com/2014/06/15/arts/music/lana-del-rey-still-stirs-things-up-with-ultraviolence.html?_r=0|archive-date=November 8, 2015}}</ref></blockquote> In 2017 het Del Rey haar opgedateerde siening oor feminisme verder verduidelik in 'n onderhoud met ''Pitchfork'':<ref name="Frank, Alex">{{cite web|url=https://pitchfork.com/features/interview/life-liberty-and-the-pursuit-of-happiness-a-conversation-with-lana-del-rey|title=Life, Liberty, and the Pursuit of Happiness: A Conversation With Lana Del Rey|date=July 19, 2017|author=Frank, Alex|access-date=November 15, 2019|work=Pitchfork}}</ref> <blockquote>Want dinge het kultureel verskuif. Dit is nou meer gepas as onder die Obama-administrasie, waar ten minste almal wat ek geken het veilig gevoel het. Dit was 'n goeie tyd. Ons was op die op en op... Vroue het dadelik minder veilig gevoel onder [die Trump] -administrasie. Wat as hulle Planned Parenthood wegneem? Wat as ons nie geboortebeperking kan kry nie? Nou, wanneer mense my daardie vrae vra, voel ek 'n bietjie anders...<ref name="Frank, Alex"/></blockquote> Na die Harvey Weinstein sexual abuse cases, het sy haar ondersteuning uitgespreek vir die Me Too-beweging<ref>{{Cite web|last=Coscarelli|first=Joe|date=August 28, 2019|title=Lana Del Rey on Trump, Kanye and the Right Time for a Protest Song|url=https://www.nytimes.com/2019/08/28/arts/music/lana-del-rey-norman-rockwell-album.html|work=[[The New York Times]]}}</ref> en haarself as 'n feminis geïdentifiseer. In 2020 het sy haar ondersteuning uitgespreek vir 'n derde golf van feminisme.<ref name="auto1"/> In Mei van daardie jaar het sy kritiek gelok vir 'n [[Instagram]]-plasing waarin sy haarself verdedig het teen beskuldigings dat sy mishandeling verheerlik deur onder andere te wys op 'n reeks ander vroulike kunstenaars en hul suksesse met werke oor "onvolmaakte seksuele verhoudings".<ref name="WaPo-controversy">{{cite news|last1=Rao|first1=Sonia|date=May 22, 2020|title=Lana Del Rey announces a new album, but nobody is talking about the album|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2020/05/21/lana-del-rey-instagram-statement/|access-date=June 2, 2020}}</ref><ref>{{cite news|last1=Bradley|first1=Laura|date=May 21, 2020|title=Lana Del Rey Swears She Wasn't Whining About Black Singers' Successes in Messy Instagram Post|url=https://www.thedailybeast.com/lana-del-rey-managed-to-piss-off-an-army-of-music-fans-with-one-ig-post|access-date=June 2, 2020|website=[[The Daily Beast]]}}</ref><ref>{{cite magazine|last1=Mamo|first1=Heran|date=May 21, 2020|title=A Timeline of Lana Del Rey's Biggest Controversies|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9388639/lana-del-rey-biggest-controversies-timeline|access-date=June 2, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Del Rey het gereageer op die kritiek dat [[Race and ethnicity in the United States|ras]] die tema van haar plasing was deur te sê dat sy die sangers genoem het omdat sy "[hierdie sangers liefhet] en [hulle ken]".<ref>{{cite news|last1=Carras|first1=Christie|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2020-05-22/lana-del-rey-instagram-post-response|title=Lana Del Rey defends Instagram post: 'Don't...call me racist'|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=May 22, 2020|access-date=September 8, 2020}}</ref> Sy het verduidelik dat sy verwys het na dié "wat nie sterk lyk of noodwendig slim lyk, of soos hulle in beheer is nie," toe sy mense genoem het "wat soos [haar] lyk".<ref>{{cite web|last1=Griffith|first1=Janelle|url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/celebrity/lana-del-rey-slammed-over-her-assessment-beyonc-nicki-minaj-n1212006|title=Lana Del Rey slammed over her assessment of Beyoncé, Nicki Minaj, Ariana Grande|work=[[NBC News]]|date=May 21, 2020|access-date=September 8, 2020}}</ref> Del Rey het verdere kritiek gelok vir die kortstondige plasing van 'n video van plunderaars tydens die George Floyd-optogte in Mei 2020.<ref>{{cite web|last1=Stolworthy|first1=Jacob|date=June 1, 2020|title=George Floyd protests: Lana Del Rey faces backlash for sharing 'dangerous' video of looters|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lana-del-rey-george-floyd-protests-instagram-looting-video-black-lives-matter-tinashe-a9541531.html|access-date=June 2, 2020|work=[[The Independent]]}}</ref> Del Rey was dikwels krities teenoor die VSA se President [[Donald Trump]]. Sy het hom beskryf as 'n [[Narsisme|narsis]] en 'n produk van 'n kultuur van sosiopatie, en gesê sy geestestoestand laat hom sonder enige begrip van wat sy woorde en dade kan veroorsaak.<ref>{{cite news |last1=Brodsky |first1=Rachel |title=Lana Del Rey clarifies comments around Donald Trump, accuses music media of taking quotes 'out of context' |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lana-del-rey-bbc-trump-interview-b1786370.html |access-date=December 28, 2021 |work=The Independent |publisher=Independent Print Limited |date=January 13, 2021}}</ref> In Januarie 2021 het Del Rey kommentaar uitgelok deur te sê Trump "[het nie geweet] dat hy 'n oproer aanhits nie" as gevolg van sy "grootheidswaan".<ref name="WP">{{cite news |title=Facing backlash, Lana Del Rey continues to defend her comments on Trump and race |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2021/01/13/lana-del-rey-donald-trump-chemtrails-album-rollout/ |access-date=January 18, 2021 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=January 13, 2021 |first=Sonia |last=Rao}}</ref> Sy was krities teenoor Kanye West in 2018 vir sy ondersteuning van die voormalige President Trump.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45704579|title=Lana Del Rey confronts Kanye West over support for Donald Trump on Saturday Night Live|date=October 1, 2018|first=Mark|last=Savage|access-date=March 20, 2021|website=[[BBC]]}}</ref> Gedurende die eerste jaar van Trump se presidentskap het Del Rey beweer sy het probeer om towerkuns teen Trump te gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-used-hex-on-donald-trump-2113859|title=Lana Del Rey confirms attempt to use witchcraft against Donald Trump|website=Nme.com|date=July 21, 2017|first=Nick|last=Reilly|access-date=March 20, 2021}}</ref> In November 2020 het Del Rey [[Joe Biden]] se verkiesing as President van die Verenigde State geëer deur "On Eagles' Wings" te cover.<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/9480265/lana-del-rey-eagles-wings-hymn-cover-joe-biden-speech|title=Lana Del Rey Covers 'On Eagle's Wings' Hymn in Honor of Joe Biden's Acceptance Speech|newspaper=Billboard|date=November 8, 2020|first=Mitchell|last=Peters|access-date=March 20, 2021}}</ref> Tydens die vrystelling van die kunswerk vir ''Chemtrails Over the Country Club'' op Instagram, het Del Rey wydverspreide persdekking gekry vir die voorstel dat haar vriende, wat op die voorblad verskyn, "’n pragtige mengsel van alles" was, en gesê dat sy altyd "inklusief was sonder om selfs te probeer" deur haar loopbaan.<ref name="WP" /><ref>{{cite web |title=More Lana Del Rey drama ensues after her diversity comments about new album art |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2021-01-11/lana-del-rey-album-cover-video-chemtrails-over-the-country-club |website=Los Angeles Times |date=January 11, 2021 |first=Christie |last=D'Zurilla |access-date=January 26, 2021}}</ref> Del Rey het verduidelik, en gesê haar goeie vriende en kêrels was "rappers" en het haar kritici aangespreek, deur te sê dat voordat kommentators dit in 'n "WOC/POC-kwessie" verander het, sy "nie die een was wat die Capitol-gebou bestorm het nie" en was "besig om die wêreld te verander deur my lewe en gedagtes en liefde daar uit te sit".<ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Reveals, Immediately Defends New Album Chemtrails Over the Country Club Cover |url=https://www.vulture.com/2021/01/lana-del-rey-reveals-chemtrails-over-the-country-club-cover.html |website=Vulture |date=January 11, 2021 |first=Halle |last=Kiefer |access-date=January 18, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Reveals Chemtrails Over the Country Club Album Art and Tracklist |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-reveals-chemtrails-over-the-country-club-album-art-and-tracklist/ |date=January 10, 2021 |first=Evan |last=Minsker |website=Pitchfork |publisher=People |access-date=January 18, 2021}}</ref> Sy het vervolgens die kommentare uitgevee.<ref name="WP" /><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Criticized for album art |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/music/2021/01/11/lana-del-rey-new-album-cover-criticism-comments/6626104002/ |work=[[USA Today]] |date=January 11, 2021 |first1=Jenny |last1=Ryu |first2=Charles |last2=Trepany |access-date=October 24, 2021}}</ref> Na kritiek van media-afsetpunte, het Del Rey getwiet: "’n Vrou kan steeds nie kwaad word nie, reg? Selfs wanneer 'n skare-mentaliteit probeer om aan te hits."<ref name="WP" /> ===Liefdadigheidswerk=== Oor die jare heen het Del Rey verskeie sake ondersteun en verskeie opnames beskikbaar gestel as aanbiedinge om sake te ondersteun waarin sy glo. Haar 2019-enkelsnit "Looking for America" is vrygestel in reaksie op die massa-skietvoorvalle op 3-4 Augustus 2019 in [[El Paso]], [[Texas]], en Dayton, [[Ohio]], met alle opbrengste van die lied wat gaan na verligtingsfondse wat slagoffers van die Augustus-skietvoorvalle en die 28 Julie 2019, Gilroy Garlic-feesskietvoorval bevoordeel.<ref>{{Cite web |last=Hampton |first=Rachelle |date=August 9, 2019 |title=Lana Del Rey's New Song Responds to the El Paso and Dayton Shootings |url=https://slate.com/culture/2019/08/lana-del-rey-shooting-song-looking-for-america-el-paso-dayton.html |access-date=October 18, 2022 |website=[[Slate Magazine]]}}</ref> In Oktober 2020 het sy $350&nbsp;000 uit die verkope van haar boek ''Violet Bent Backwards over the Grass'' aan DigDeep geskenk,<ref name="flagstaffbusinessnews/digdeep">{{cite news |title=DigDeep Bringing Clean Water to Navajo Homes |url=https://www.flagstaffbusinessnews.com/digdeep-bringing-clean-water-to-navajo-homes/ |access-date=September 19, 2023 |work=Flagstaff Business News |date=June 4, 2020 |archive-date=14 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014174628/https://www.flagstaffbusinessnews.com/digdeep-bringing-clean-water-to-navajo-homes/ |url-status=dead }}</ref> 'n [[Los Angeles]]-gebaseerde<ref>{{cite web |title=FAQ |url=https://www.digdeep.org/faq |website=DIGDEEP |access-date=September 19, 2023}}</ref> [[Organisasie sonder winsoogmerk|nie-winsgewende organisasie]], gestig deur George McGraw in 2014, wat elektriese gepompte<ref name="redbull/navajo-water"/> water voorsien vir sommige van die mees afgeleë<ref name="kdnk/dig-deep-water">{{cite news |title=Project Dig Deep Brings Water to Navajo Homes |url=https://www.kdnk.org/news/2020-09-14/project-dig-deep-brings-water-to-navajo-homes |access-date=September 19, 2023 |work=KDNK |date=September 15, 2020 |location=Carbondale, Colorado}}</ref> gesinne en gemeenskappe<ref name="redbull/navajo-water">{{cite web |last1=Gifford |first1=Bill |title=On the Navajo reservation, a tiny nonprofit is bringing life-giving water to the Indigenous people hardest hit by the pandemic |url=https://www.redbull.com/us-en/theredbulletin/navajo-water-project-heroes-2020 |website=redbull.com |access-date=September 19, 2023 |date=December 1, 2020}}</ref> van die [[Navajo]]-nasie.<ref>{{cite web|last1=Reilly|first1=Nick|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-donates-350000-to-provide-navajo-nation-with-clean-water-2808918|title=Lana Del Rey donates $350,000 to provide Navajo Nation with clean water|work=[[NME]]|date=November 4, 2020|access-date=November 17, 2020}}</ref> Later in Desember het Del Rey 'n weergawe van "You'll Never Walk Alone" vrygestel om liefdadigheidsorganisasies te ondersteun wat deur die [[Liverpool F.C.]]-stigting ondersteun word.<ref>{{Cite web|date=December 1, 2020|first=Will|last=Lavin|title=Lana Del Rey announces limited edition 7" vinyl of 'You'll Never Walk Alone' cover|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-announces-limited-edition-7-vinyl-of-youll-never-walk-alone-cover-for-charity-2829283|access-date=February 5, 2021|website=[[NME]]}}</ref> In die vroeë 2000's het Del Rey by 'n skuiling vir haweloses gewerk en deelgeneem aan humanitêre werk, insluitend die bou van huise by die Navajo-nasie.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/tv/CAmxUDpgO8Y/|title=Instagram post by Lana Del Rey • May 25, 2020 at 9:29am UTC|website=Instagram}}</ref> ==Invloed== [[File:Lana Del Rey at Irving Plaza 13.jpg|250px|thumb|Del Rey tree op in 2012]] Del Rey is genoem as 'n invloed deur 'n aantal kunstenaars, insluitend [[Billie Eilish]],<ref>{{cite web|url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell|title=Lana Del Rey – Norman Fucking Rockwell!|work=[[musicOMH]]|date=August 30, 2019|first=John|last=Murphy|access-date=January 30, 2020}}</ref> XXXTentacion,<ref>{{cite book |last1=Reiss |first1=Jonathan |title=Look at Me! |date=October 9, 2018 |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-306-84541-3 |page=61 |url=https://www.hachettebooks.com/titles/jonathan-reiss/look-at-me/9780306845413/ |access-date=October 15, 2021}}</ref> Charli XCX, <ref>{{cite web |last=Breihan |first=Tom |title=Charli XCX Talks The Velvet Underground & Nico, Lana Del Rey, Celebrates Jack Antonoff At Variety’s Hitmakers Awards |url=https://www.stereogum.com/2290148/charli-xcx-talks-the-velvet-underground-nico-lana-del-rey-celebrates-jack-antonoff-at-varietys-hitmakers-awards/news/ |website=Stereogum |date=December 3, 2022 |access-date=May 1, 2025}}</ref> Clairo, <ref>{{cite web |last=Zadeh |first=Joe |title=Clairo pays homage to Lana Del Rey and poses with gun after 2025 Grammys |url=https://www.nme.com/news/music/clairo-pays-homage-to-lana-del-rey-and-poses-with-gun-after-2025-grammys-3834285 |website=NME |date=February 3, 2025 |access-date=May 1, 2025}}</ref> Beabadoobee, <ref>{{cite web |last=Ragusa |first=Paolo |title=Beabadoobee Channels Her Inner Lizzy Grant |url=https://officemagazine.net/beabadoobee-channels-her-inner-lizzy-grant |website=Office Magazine |date=May 2, 2022 |access-date=May 1, 2025}}</ref> Madison Beer, <ref>{{cite web |last=Willman |first=Chris |title=Madison Beer Talks About ‘Silence Between Songs,’ Her Lana Del Rey-Inspired New Album |url=https://variety.com/2023/music/news/madison-beer-silence-between-songs-lana-del-rey-album-interview-1235720528/ |website=Variety |date=September 22, 2023 |access-date=May 1, 2025}}</ref> [[Taylor Swift]],<ref>{{cite news |last=Mier |first=Tomás |title=Taylor Swift Praises Lana Del Rey's Stardom: 'She Knows She's the Best' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/taylor-swift-lana-del-rey-stardom-praise-1235035312/ |work=Rolling Stone |date=May 27, 2025 |access-date=May 29, 2025}}</ref> Kacey Musgraves,<ref name="marks">{{cite news |last=Marks |first=Craig |title=Kacey Musgraves on ‘Deeper Well,’ her new album and finding peace in the chaos |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2024-03-13/kacey-musgraves-deeper-well-interview |work=Los Angeles Times |date=March 13, 2024 |access-date=May 13, 2025}}</ref> Kali Uchis,<ref name="marks" /> [[Chappell Roan]],<ref>{{Cite web |last=Samel |first=Ketki |date=2017-10-05 |title=Chappell Roan soars at Herbst Theatre despite lack of audience connection |url=https://www.dailycal.org/archives/chappell-roan-soars-at-herbst-theatre-despite-lack-of-audience-connection/article_1bce4428-2b8a-55bb-9d8f-5ca6935c9925.html |access-date=2025-03-11 |website=[[The Daily Californian]] |language=en}}</ref> en Olivia Rodrigo.<ref>{{cite magazine |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/lana-del-rey-billie-eilish-olivia-rodrigo-critics-waffle-house-1235593189/ |title=Lana Del Rey talks Billie Eilish, Olivia Rodrigo, critics, Waffle House |last=O'Connell |first=Mikey |magazine=The Hollywood Reporter |date=September 20, 2023 |access-date=September 20, 2023}}</ref> ''Billboard'' het ''Born to Die'' gekrediteer as een van die hoofkatalisators vir die verskuiwing van popmusiek van 'n oorwegend bruisende EDM-toon na 'n meer stemmige, hip-hop-beïnvloede palet in die middel-2010's, en het opgemerk dat Del Rey onontbeerlik is vir die dekade se popmusiek, met invloed op alternatiewe-georiënteerde popkunstenaars soos [[Lorde]], Halsey, Banks, [[Sky Ferreira]], Father John Misty, Sia, [[Miley Cyrus]], [[Selena Gomez]] en [[Taylor Swift]].<ref name="auto">{{cite magazine |title=Every Lana Del Rey Song, Ranked: Critic's List |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8528500/lana-del-rey-best-songs-ranked |magazine=Billboard |access-date=August 30, 2019}}</ref> In 2019 het ''Billboard'' "Born to Die" insluit onder die 100 liedjies wat die 2010's gedefinieer het, en bygevoeg dat dit "’n soniese verskuiwing gemerk het wat die poplandskap heeltemal verander het".<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8544101/lana-del-rey-born-to-die-songs-that-defined-the-decade|title=Songs That Defined the Decade: Lana Del Rey's 'Born to Die'|date=November 21, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|last=Shouneyia|first=Alexa}}</ref> ''Norman Fucking Rockwell!'' is aangewys as een van die 500 Grootste Albums van Alle Tye deur ''[[Rolling Stone]].''<ref name="Schewitz" /> Del Rey het lof ontvang van ouer kunstenaars, waarvan sommige inspirasies vir Del Rey self was, insluitend [[Bruce Springsteen]],<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Jessica |date=August 16, 2020 |title=Bruce Springsteen Calls Lana Del Rey "One of the Best Songwriters" |url=https://au.rollingstone.com/music/music-news/bruce-springsteen-lana-del-rey-from-his-home-to-yours-15698/ |access-date=December 9, 2023 |website=Rolling Stone Australia}}</ref> [[Joan Baez]],<ref>{{Cite web |last=Pearson |first=Victoria |date=July 6, 2023 |title=Lana Del Rey Wanted to Sing With Joan Baez. But First, She'd Have to Find Her. • T Australia |url=https://taustralia.com.au/lana-del-rey-joan-baez/ |access-date=December 9, 2023 |website=T Australia}}</ref> [[Elton John]],<ref>{{Cite magazine |date=October 24, 2019 |title=Musicians on Musicians: Elton John & Lana Del Rey |url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/elton-john-lana-del-rey-musicians-on-musicians-cover-902354/ |access-date=December 9, 2023 |magazine=Rolling Stone}}</ref> [[Courtney Love]],<ref>{{Cite web |last=Robinson |first=Ellie |date=December 28, 2022 |title=Courtney Love says Kurt Cobain and Lana Del Rey are the only "true musical geniuses" she's ever known |url=https://www.nme.com/en_au/news/music/courtney-love-says-kurt-cobain-and-lana-del-ray-are-the-only-true-musical-geniuses-shes-ever-known-3372107 |access-date=December 9, 2023 |website=NME}}</ref> en regisseurs [[David Lynch]] en [[John Waters]].<ref>{{Cite web |date=November 22, 2023 |title=John Waters and David Lynch really love Lana Del Rey |url=https://www.avclub.com/john-waters-david-lynch-praise-lana-del-rey-1851042613 |access-date=December 9, 2023 |website=The A.V. Club}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' het Del Rey gelys as die enigste musikant op hul "Dekade van Invloed"-lys.<ref>{{cite news|last=Richards|first=Chris|date=October 24, 2019|title=Lana Del Rey is real|url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fgraphics%2f2019%2fentertainment%2flana-del-rey%2f%3f|newspaper=The Washington Post|access-date=November 6, 2020|url-access=subscription}}</ref> ''Pitchfork'' het haar benoem as een van die grootste lewende liedjieskrywers van die VSA.<ref>{{cite web |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell/ |title=Lana Del Rey: Norman Fucking Rockwell! Album Review |work=Pitchfork |date=September 3, 2019 |first=Jenn |last=Pelly |access-date=October 24, 2021}}</ref> ''[[The Guardian]]'' het verklaar dat Del Rey se eie "suiwer vroulike waas" 'n "kenmerk is van die uitdagende vroulike popsterre wat nog kom".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2019/nov/25/destruction-of-female-pop-role-model-decade-in-music|title=New rules: the destruction of the female pop role model|first=Laura|last=Snapes|date=November 25, 2019|work=[[The Guardian]]}}</ref> Haar YouTube- en Vevo-bladsye het saam meer as sewe en 'n half miljard kyke.<ref>[https://www.youtube.com/user/LanaDelRey/about Lana Del Rey]. YouTube (May 5, 2011). Retrieved on March 22, 2020.</ref><ref>{{in lang|de}} [https://www.musikindustrie.de/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/#topSearch Datenbank: BVMI]. Musikindustrie.de. Retrieved on March 22, 2020.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aria.com.au/accreditations|title=Accreditations – ARIA|website=Aria.com.au|access-date=October 8, 2020}}</ref> In 2022 het New York-universiteit se Clive Davis Institute of Recorded Music die herfsemesterkursus "Topics in Recorded Music: Lana Del Rey" geloods, wat handel oor Del Rey se musiek.<ref>{{Cite magazine|last=Aniftos|first=Rania|title=A Lana Del Rey Course Launched at NYU's Clive Davis Institute|url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-class-nyu-clive-davis-institute-1235142098/|date=September 20, 2022|access-date=September 21, 2022|magazine=Billboard}}</ref> ''Rolling Stone'' het Del Rey op nommer 175 geplaas op sy 2023-lys van die 200 Grootste Sangers van Alle Tye.<ref name="rollingstone.com" /> ''[[Rolling Stone| Rolling Stone UK]]'' het haar benoem as Die Grootste Amerikaanse Liedjieskrywer van die 21ste eeu (2023).<ref name="Ewens" /> == Toekennings == Del Rey het baie toekennings ontvang, insluitend 3 MTV Europe Music-toekennings, 2 [[Brit Award]]s, 'n Satellite-toekenning en 9 GAFFA-toekennings. Benewens hierdie toekennings, is sy ook benoem vir 11 Grammy-toekennings<ref name="Lana Del Rey">{{cite web|title=Lana Del Rey|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/lana-del-rey|publisher=[[The Recording Academy]]|access-date=August 3, 2016}}</ref> en 'n Golden Globe-toekenning.<ref>{{cite web|title=Golden Globe Winners 2015: Complete List|url=https://variety.com/2015/film/news/golden-globe-winners-2015-updated-list-1201400369/|website=Variety|access-date=January 12, 2015|date=January 11, 2015}}</ref> == Persoonlike lewe == Del Rey het op 26 September 2024 met Jeremy Dufrene getrou in [[Louisiana]].<ref name="wedding marsh">{{cite news |last1=Saad |first1=Nardine |title=The wedding marsh: Lana Del Rey reportedly marries alligator tour guide Jeremy Dufrene |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2024-09-27/lana-del-rey-wedding-jeremy-dufrene-alligator-guide-louisiana |work=Los Angeles Times |date=September 27, 2024}}</ref><ref name="Shock">{{cite news |last1=Spencer-Elliott |first1=Lydia |title=Lana Del Rey marries alligator tour guide Jeremy Dufrene in shock wedding in Louisiana |url=https://www.independent.co.uk/life-style/lana-del-rey-alligator-tour-guide-wedding-jeremy-dufrene-b2619884.html |work=The Independent |date=27 September 2024}}</ref> Dufrene is 'n toervaartkaptein in Des Allemands, [[Louisiana]]; Del Rey het in 2019 'n toer saam met hom onderneem.<ref name="About Lana">{{cite news |last1=LUTKIN |first1=AIMÉE |date=September 27, 2024 |title=All About Lana Del Rey's Husband, Jeremy Dufrene |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a62103404/who-is-lana-del-rey-boyfriend-jeremy-dufrene/ |work=Elle}}</ref><ref>{{cite news |last1=Petri |first1=Alexandra |title=Lana Del Rey Married a Normie. Other Celebrities Have Too. |url=https://www.nytimes.com/2024/10/23/arts/music/lana-del-rey-jeremy-dunfre-dolly-parton.html |work=New York Times|date=October 23, 2024}}</ref> Del Rey het verklaar dat sy in God glo.<ref>{{Cite web |last=Stimson |first=Brie |date=2023-10-10 |title=Lana Del Rey shuts down claims she practiced witchcraft on her tour |url=https://www.foxnews.com/entertainment/lana-del-rey-shuts-down-claims-practiced-witchcraft-tour#:~:text=The%20%22Say%20Yes%20to%20Heaven,would%20believe%20in%20God%20too. |access-date=2025-03-16 |website=Fox News |language=en-US}}</ref> Sy het in 2011 aan ''The Quietus'' gesê, "My begrip van God kom uit my eie persoonlike ervarings...want ek was so baie keer in die moeilikheid in New York dat as jy ek was, jy ook in God sou glo...Ek weet nie van een keer per week in 'n kerk bymekaarkom en al daardie dinge nie, maar toe ek gehoor het daar is 'n goddelike krag waarop jy 'n beroep kan doen, het ek dit gedoen. Ek veronderstel my benadering tot godsdiens is soos my benadering tot musiek – ek neem wat ek wil hê en laat die res.".<ref>{{Cite web |last=Calvert |first=John |date=2011-10-04 |title=Original Sin: An Interview With Lana Del Rey |url=https://thequietus.com/interviews/lana-del-rey-interview/ |access-date=2025-03-11 |website=[[The Quietus]] |language=en-GB}}</ref> == Diskografie == '''Ateljee-albums''' {{div col}} * ''Lana Del Ray'' (2010) * ''Born to Die'' (2012) * ''Ultraviolence'' (2014) * ''Honeymoon'' (2015) * ''Lust for Life'' (2017) * ''Norman Fucking Rockwell!'' (2019) * ''Chemtrails over the Country Club'' (2021) * ''Blue Banisters'' (2021) * ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' (2023) * '' Stove'' (2026) {{div col end}} == Geskrewe werke == * ''Violet Bent Backwards over the Grass'' (2020) == Filmografie == {{div col}} * ''Poolside'' (2010) * ''National Anthem'' (2012) * ''Ride'' (2012) * ''Tropico'' (2013) * ''Hi, How Are You Daniel Johnston?'' (2015) * ''Freak'' (2016) * ''Tower of Song: A Memorial Tribute to Leonard Cohen'' (2017) * ''The Kacey Musgraves Christmas Show'' (2019) * ''Norman Fucking Rockwell'' (2019) {{div col end}} == Toere == * Born to Die Tour (2011-2012)<ref name="bandsintown5">{{cite web|url=http://www.bandsintown.com/LanaDelRey/past_events?page=5 |title=Lana Del Rey |website=bandsintown.com |access-date=April 17, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417155424/http://www.bandsintown.com/LanaDelRey/past_events?page=5 |archive-date=April 17, 2016 }}</ref> * Paradise Tour (2013-2014)<ref name="bandsintown5"/> * The Endless Summer Tour (2015) * LA to the Moon Tour (2018) * The Norman Fucking Rockwell! Tour (2019)<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-norman-f-cking-rockwell-tour-866062/|title=Lana Del Rey Sets First Leg of Norman F-cking Rockwell Tour|first1=Daniel|last1=Kreps|date=August 1, 2019|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> * 2023-2024 tour * UK and Ireland Tour 2025<ref name=":0">{{Cite magazine |last=Smith |first=Thomas |date=2024-11-25 |title=Lana Del Rey Announces Dates For 2025 U.K. and Ireland Stadium Shows |url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-uk-ireland-stadium-tour-2025-tickets-1235837928/ |access-date=2024-11-28 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == * Grande, P. B. (2020). Desire in Lana Del Rey. In Desire (pp. 195-226). Michigan State University Press. [https://doi.org/10.14321/j.ctv11vcdwg.9] * Chirkis, B. (March 26, 2024). How Lana Del Rey Promotes Feminism Through Her Sad Girl Persona. Trinity Tripod. [https://trinitytripod.com/arts/how-lana-del-rey-promotes-feminism-through-her-sad-girl-persona/#:~:text=A%20lot%20of%20Del%20Rey’s,feminine%20standards%20set%20by%20society.] == Eksterne skakels == {{Skakels na susterprojekte|wikt=no|commons=Category:Lana Del Rey|v=no|voy=no|n=no|s=no|b=no|d=Q37150}} * {{Official website|https://www.lanadelrey.com|Official website}} * {{AllMusic|class=artist|id=mn0002784799|label=Lana Del Rey}} * {{IMDb name|4787894}} * {{Discogs artist}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Del Rey, Lana}} [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] coq8erszbhlb5edzedp6gv2ucxyafc7 2925278 2925250 2026-08-15T14:55:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925278 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | name = Lana Del Rey | image = LanaDRPrimavera310524 (32 of 147) (53765476960) (cropped).jpg | caption = Del Rey in 2024 | alt = Lana Del Rey glimlag by 'n feesoptrede | birth_name = Elizabeth Woolridge Grant | alias = {{Hlist|Lana Del Ray|Lana Rey Del Mar|Lizzy Grant|May Jailer|Sparkle Jump Rope Queen}} | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1985|6|21}} | birth_place = [[New York Stad]], [[VSA]] | occupation = {{hlist|Sangeres|liedjieskrywer}} | years_active = 2005–hede | alma_mater = [[Fordham-universiteit]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) | spouse = {{marriage|Jeremy Dufrene|2024}}<ref>{{Cite web|date=2024-09-27|title=Lana Del Rey Marries Alligator Tour Guide Jeremy Dufrene in Louisiana Wedding|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/lana-del-rey-marries-jeremy-dufrene-in-louisiana-wedding/|access-date=2024-09-27|website=US Magazine|language=en}}</ref> | works = | awards = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{Hlist|Alt-pop|barokpop|droompop|indiepop|rock}} | instrument = Stem | label = {{Hlist|{{nowrap|5 Points}}|Stranger|Polydor|Interscope}} | website = {{official URL}} }} | signature = Lana Del Rey signature.svg | signature_size = 100px }} '''Elizabeth Woolridge Grant''' (gebore 21 Junie 1985), professioneel bekend as '''Lana Del Rey''', is 'n Amerikaanse sangeres-liedjieskrywer. Haar musiek is bekend vir sy melancholiese verkenning van glans en romantiek, met gereelde verwysings na popkultuur en Amerikana van die 1950's-1970's.<ref name=all/> Sy is die ontvanger van verskeie toekennings, insluitend 'n MTV Video Music Award, drie MTV Europe Music Awards, twee [[Brit Award]]s, twee ''Billboard'' Vroue in Musiek-toekennings en 'n Satellite Award, benewens nominasies vir elf [[Grammy]]-toekennings en 'n [[Golden Globe]]-toekenning.<ref>{{Cite magazine |last=Mier |first=Tomás |date=November 11, 2023 |title=Lana Del Rey 'Woke Up Very Excited' About Her 5 Grammy Nods |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-grammys-2023-nominations-celebrates-1234875660/ |access-date=November 25, 2023 |magazine=Rolling Stone}}</ref> ''Variety'' het haar by hul Hitmakers-toekennings as "een van die invloedrykste sangeres-liedjieskrywers van die 21ste eeu" vereer. In 2023 het ''[[Rolling Stone]]'' Del Rey op hul lys van die "200 Grootste Sangers van Alle Tye" geplaas, terwyl hul susterpublikasie ''Rolling Stone UK'' haar as die "Grootste Amerikaanse Liedjieskrywer van die 21ste eeu" benoem het.<ref name="Ewens">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.co.uk/music/features/lana-del-rey-she-does-it-for-the-girls-album-27426/|title=Lana Del Rey: she does it for the girls|last=Ewens|first=Hannah|date=March 8, 2023|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023}}</ref><ref name="rollingstone.com">{{cite magazine|title=The 200 Greatest Singers of All Time|magazine=[[Rolling Stone]]|date=January 1, 2023|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/lana-del-rey-14-1234642409/|access-date=February 17, 2023}}</ref> Del Rey is grootgemaak in die noorde van die deelstaat [[New York (deelstaat)|New York]] en het in 2005 na [[New York Stad]] verhuis om 'n musiekloopbaan te volg. Del Rey se deurbraak het in 2011 gekom met die virale sukses van haar [[Enkelspeler|enkelsnit]] "Video Games", wat tot 'n platekontrak met Polydor en Interscope gelei het.<ref>{{cite news|first=Paul|last=Harris|url=https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop|title=Lana Del Rey: The strange story of the star who rewrote her past|newspaper=[[The Guardian]]|date=January 21, 2012|access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626140818/https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop|archive-date=June 26, 2016}}</ref> Sy het kritiese en kommersiële sukses behaal met haar tweede album, ''Born to Die'' (2012), wat 'n somber, [[hip hop]]-beïnvloede klank gehad het en die "sleeper"-treffer "Summertime Sadness" voortgebring het. Die album het talle nasionale ranglyste wêreldwyd gehaal, en in 2023 het dit die tweede album deur 'n vrou geword wat meer as 500 weke op die Amerikaanse [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] deurgebring het. Haar krities bekroonde sesde album ''Norman Fucking Rockwell!'' (2019) was vir Album van die Jaar vir die 62ste Grammy-toekennings genomineer en is deur ''Rolling Stone'' by hul lys van "500 Grootste Albums van Alle Tye" gevoeg.<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-release-date-865743/|title=Lana Del Rey Announces 'Norman F-cking Rockwell' Release Date|last=Spanos|first=Brittany |date=July 31, 2019|magazine=[[Rolling Stone]]|quote=''Norman Fucking Rockwell'' will be out on August 30th.}}</ref><ref name="Schewitz">{{cite magazine|url=https://www.rs500albums.com/350-301/321|title=Rolling Stone 500 Greatest Albums Of All Time|last=Schewitz|first=Brett|date=January 25, 2021|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023|archive-date=10 Januarie 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250110104655/https://www.rs500albums.com/350-301/321|url-status=dead}}</ref> Del Rey se negende ateljee-album ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' is in 2023 vrygestel, ondersteun deur die krities bekroonde enkelsnit "A&W", met laasgenoemde wat as een van die "500 Grootste Liedjies van Alle Tye" deur ''Rolling Stone'' benoem is.<ref name="Greatest500Songs">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-songs-of-all-time-1224767/|title=The 500 Greatest Songs of All Time|date=February 16, 2024|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=February 18, 2024}}</ref> Later daardie jaar het sy die ''Billboard'' Global 200 top-20 treffer "Say Yes to Heaven" vrygestel. Del Rey het aan klankbane vir visuele media saamgewerk; in 2013 het sy in die krities bekroonde musikale kortfilm ''Tropico''<ref>{{Cite magazine |url=http://www.thefader.com/2013/12/06/why-did-lana-del-rey-make-a-30-minute-video-about-god-and-what-does-it-mean-for-me|title=Why Did Lana Del Rey Make a 30-Minute Video About God, and What Does It Mean for Me? |date=December 6, 2013 |first=Duncan |last=Cooper |magazine=[[The Fader]] |access-date=October 24, 2021}}</ref> geskryf en gespeel en "Young and Beautiful" vir die romantiese drama ''The Great Gatsby'' vrygestel, wat hoë lof van kritici ontvang het en nominasies vir Grammy- en Critics' Choice-toekennings ontvang het. In 2014 het sy "Once Upon a Dream" vir die donkerfantasie-avontuurfilm ''Maleficent'' en die titeltema vir die biografiese film ''Big Eyes'' opgeneem, wat vir 'n [[Golden Globe]]-toekenning genomineer is.<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/tv-movies/tv-movie-news/coldplay-lorde-lana-del-rey-make-best-original-song-oscar-shortlist-182267/|title=Coldplay, Lorde, Lana Del Rey Make Best Original Song Oscar Shortlist|last=Kreps|first=Daniel|date=December 13, 2014|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://variety.com/2015/film/news/oscar-nominations-2015-full-list-academy-award-nominees-1201405517/|title=Oscar Nominations 2015: Full List|date=January 15, 2015|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=May 20, 2023}}</ref> Del Rey het ook die samewerking "Don't Call Me Angel" vir die aksiekomedie ''Charlie's Angels'' (2019) opgeneem. Del Rey het die poësie- en fotografieversameling ''Violet Bent Backwards over the Grass'' (2020) gepubliseer. == Vroeë lewe en opvoeding == Elizabeth Woolridge Grant is op 21 Junie 1985 in [[Manhattan]], [[New York Stad]]<ref name=age> {{cite magazine|last1=Hiatt|first1=Brian|title=Lana Del Rey – The Saddest, Baddest Diva in Rock|magazine=[[Rolling Stone]]|date=July 18, 2014|issue=1212|page=44|quote=Del Rey is four days away from her 29th birthday (for reasons she can't explain, she's usually reported to be a year younger), but looks, at the moment, like a college junior home for the summer.}}; {{cite web|last1=Jackson |first1=Ron |title=July 4, 2008 Post |url=http://www.dnjournal.com/archive/lowdown/2008/dailyposts/07-04-08.htm |website=Domain Name Journal |access-date=July 18, 2014 |date=July 4, 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725115025/http://www.dnjournal.com/archive/lowdown/2008/dailyposts/07-04-08.htm |archive-date=July 25, 2014 }}; {{cite web|title=Girl, Interrupted: Lizzy Grant Becomes Lana Del Rey|url=http://blurtonline.com/feature/girl-interrupted-lizzy-grant-becomes-lana-del-rey-2|website=[[Blurt (magazine)|Blurt]]|access-date=July 18, 2014|year=2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011844/http://blurtonline.com/feature/girl-interrupted-lizzy-grant-becomes-lana-del-rey-2|archive-date=July 27, 2014}} </ref><ref name="vbio">{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|access-date=June 20, 2012|work=Vogue|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012}}</ref> aan Robert England Grant Jr., 'n kopieskrywer by Grey Group, en Patricia Ann "Pat" Grant (née Hill), 'n rekeningbestuurder by dieselfde organisasie, gebore.<ref name="DNJournal">{{cite web|url=http://www.dnjournal.com/cover/2008/april.htm|title=The Domain Giant You Didn't Know: Rob Grant's Roundabout Route to Real Estate Riches (Online and Off!)|date=April 2008|first=Ron|last=Jackson|publisher=DN Journal|access-date=January 1, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014143231/http://www.dnjournal.com/cover/2008/april.htm|archive-date=October 14, 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Robert England Grant Jr. Marries Patricia Ann Hill|url=https://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html|access-date=December 4, 2014|newspaper=[[The New York Times]]|date=June 13, 1982|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202022012/http://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html|archive-date=February 2, 2015}}</ref><ref>{{cite book|last=Bock|first=Melvin Lynn|author2=E. Dale Hooper|author3=Carole J. Skelly|date=1998|title=Joseph and Mary Dale and their descendants|publisher=Windmill Publications|page=113}}</ref> Sy het 'n jonger suster, Caroline "Chuck" Grant,<ref name=meetSister>{{cite web|last1=Zupkus|first1=Lauren|title=Meet Chuck Grant, Lana Del Rey's Equally Gorgeous And Talented Sister|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html|website=[[The Huffington Post]]|access-date=October 26, 2017|date=October 8, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018081804/http://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html|archive-date=October 18, 2014}}</ref> en 'n jonger broer, Charlie Grant.<ref name=grazia>{{cite journal|last=Rüth|first=Steffen|date=June 5, 2014|title=Lana Del Rey|language=de|journal=Grazia|location=Hamburg, Germany|publisher=G+J/Klambt-Style-Verlag GmbH & Co. KG|issue=24/2012|page=36|issn=2192-3965}}</ref><ref name="nylon"/> Sy is [[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]] grootgemaak<ref>{{cite web |date=April 10, 2016 |title=Celebrities who are practicing Catholics or were raised in the church |url=http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006095622/http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809 |archive-date=October 6, 2016 |access-date=April 10, 2017 |work=[[Newsday]]}}</ref> en is van [[Skotte|Skotse]] en [[Engelse]] afkoms.<ref>{{Cite web|url=https://celticlifeintl.com/ultra-lana/|title=Ultra Lana|website= Celtic Life International|date=August 22, 2014 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204183531/https://celticlifeintl.com/ultra-lana/|archive-date=December 4, 2022|quote=Drawn to Scotland by her ex-boyfriend Barrie-James O’Neill (lead singer of indie band Kassidy) coupled with her Scottish/Anglo ancestry}}</ref> Toe sy een jaar oud was, het die gesin na [[Lake Placid]], [[New York (deelstaat)|New York]] verhuis.<ref name="pitchbio">{{cite web |last=Dombal |first=Ryan |date=August 30, 2011 |title=Rising: Lana Del Rey |url=https://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124171215/http://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey |archive-date=January 24, 2012 |access-date=January 25, 2012 |work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> In Lake Placid het haar pa vir 'n meubelmaatskappy gewerk voordat hy 'n ondernemende domeinbelegger geword het;<ref name="kent">{{cite magazine|last=Hiatt|first=Brian|title=Lana Del Rey: Vamp of Constant Sorrow|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-74230/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=July 31, 2014|date=January 9, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175923/http://www.rollingstone.com/music/features/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-20140731?page=8|archive-date=September 24, 2015}}</ref> haar ma het as onderwyseres gewerk.<ref name=KentFA-Sydney/> Daar het sy die St. Agnes-skool in haar elementêre jare bygewoon<ref name="nylon">{{cite web|url=http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon|title=National Anthem|last=Giannini|first=Melissa|date=November 28, 2013|website=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|access-date=June 8, 2014|archive-date=December 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203120905/http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon|url-status=dead}}</ref> en in haar kerkkoor begin sing, waar sy die kantor was.<ref name=nylon/><ref name="clashmusic">{{cite web|title=Lana Del Rey Interview|url=http://www.clashmusic.com/feature/lana-del-rey-interview|work=Clash|access-date=February 24, 2013|date=November 29, 2011 |first=Andy |last=Welch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927010125/http://www.clashmusic.com/feature/lana-del-rey-interview |archive-date=September 27, 2013}}</ref> Sy het die hoërskool bygewoon waar haar ma vir een jaar onderwys gegee het,<ref name=KentFA-Sydney>{{cite web|last=Tranter|first=Kirsten|title=Lolita in the 'hood|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|work=[[Sydney Morning Herald]]|access-date=March 7, 2015|date=May 10, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406012455/http://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|archive-date=April 6, 2015}}</ref> maar toe sy 14<ref name=":2">{{Cite web |last=Heaf |first=Jonathan |date=October 1, 2012 |title=Woman Of The Year: Lana Del Rey |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/woman-of-the-year-lana-del-rey |access-date=October 17, 2022 |website=British [[GQ]]}}</ref> of 15 was,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|access-date=June 20, 2012|work=Vogue|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012}} |2={{cite web|last=Tranter|first=Kirsten|title=Lolita in the 'hood|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|work=[[Sydney Morning Herald]]|access-date=March 7, 2015|date=May 10, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406012455/http://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|archive-date=April 6, 2015}} |3={{cite web|title=Paradise Lost: An interview with Lana Del Rey|url=http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|work=[[Electronic Beats]]|first=Lisa|last=Banning|access-date=October 2, 2013|date=June 19, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012807/http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|archive-date=October 5, 2013}} }}</ref> het haar ouers haar na Kent School,<ref name=paradiselost>{{cite web|title=Paradise Lost: An interview with Lana Del Rey|url=http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|work=[[Electronic Beats]]|first=Lisa|last=Banning|access-date=October 2, 2013|date=June 19, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012807/http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|archive-date=October 5, 2013}}</ref> 'n Episkopale kosskool in [[Connecticut]], gestuur as gevolg van haar [[alkoholisme]]. Alkoholisme, saam met [[Dwelmmiddel|dwelms]], was 'n probleem wat in haar [[Tiener|tienerjare]] begin het en so ernstig geword het dat haar hele gesin, insluitend Grant self, bekommerd was. Grant het in 'n onderhoud gedeel: "Dis regtig hoekom ek op 14 na 'n kosskool gestuur is – om nugter te word."<ref name=":2" /> Haar oom, 'n toelatingsbeampte by die skool, het haar finansiële hulp verseker om daar te studeer.<ref>{{multiref2 |1= {{cite magazine|last=Hiatt|first=Brian|title=Lana Del Rey: Vamp of Constant Sorrow|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-74230/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=July 31, 2014|date=January 9, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175923/http://www.rollingstone.com/music/features/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-20140731?page=8|archive-date=September 24, 2015}} |2={{cite web|last=Hiatt|first=Brian|title=Dark places: summertime sadness with Lana Del Ray|url=http://www.independent.ie/entertainment/music/dark-places-summertime-sadness-with-lana-del-ray-30539731.html|work=[[Irish Independent]]|access-date=March 7, 2015|date=January 9, 2014}} |3={{cite web|last=Zadeh|first=Joe|title=American Dreamer: Lana Del Rey Interviewed|url=http://www.clashmusic.com/features/american-dreamer-lana-del-rey-interviewed|work=[[Clash (magazine)|Clash]]|access-date=March 8, 2015|date=December 6, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320212351/http://www.clashmusic.com/features/american-dreamer-lana-del-rey-interviewed|archive-date=March 20, 2015}} |4={{cite web|title=Lana Del Rey: Happiness is a process|url=https://sg.entertainment.yahoo.com/news/lana-del-rey-happiness-process-003000606.html|publisher=Cover Media/[[Yahoo]]|access-date=March 8, 2015|date=July 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402170408/https://sg.entertainment.yahoo.com/news/lana-del-rey-happiness-process-003000606.html|archive-date=April 2, 2015}} }}</ref> Volgens Grant het sy gesukkel om tydens baie van haar tiener- en vroeë volwasse jare vriende te maak.<ref name=GQ2011>{{cite news|last=Fennessey|first=Sean|title=Ice Breaker: Lana Del Rey|url=https://www.gq.com/entertainment/music/201110/lana-del-rey-interview-video-games|work=[[GQ]]|access-date=March 7, 2015|date=October 6, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313145103/http://www.gq.com/entertainment/music/201110/lana-del-rey-interview-video-games|archive-date=March 13, 2015}}</ref><ref name=friends/> Sy het gesê sy was van jongs af behep met die [[dood]] en die rol daarvan in haar gevoelens van [[angs]] en [[vervreemding]]: {{blockquote|Toe ek baie jonk was, was ek soort van oorweldig deur die feit dat my ma en my pa en almal wat ek geken het eendag gaan sterf, en ek ook. Ek het 'n soort filosofiese krisis gehad. Ek kon nie glo dat ons sterflik was nie. Om een of ander rede het daardie wete my ervaring oorskadu. Ek was vir 'n tyd ongelukkig. Ek het in baie moeilikheid beland. Ek het baie gedrink. Dit was 'n moeilike tyd in my lewe.<ref name=thing>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/9027984/Lana-Del-Rey-interview-new-album-Born-to-Die-is-a-beautiful-thing.html|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|title=Lana Del Rey interview: new album Born to Die is 'a beautiful thing'|date=January 24, 2012|last=McCormick|first=Neil|archive-url=https://archive.today/20130114055829/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/9027984/Lana-Del-Rey-interview-new-album-Born-to-Die-is-a-beautiful-thing.html|archive-date=January 14, 2013|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref>}} Grant het later die skool verlaat om na rehabilitasie te gaan; sy is sedert 2003 nugter.<ref name=":2" /> Sy het 'n jaar op Long Island saam met haar tante en oom gewoon en as kelnerin gewerk.<ref name="kent"/> Gedurende hierdie tyd het haar oom haar [[kitaar]] leer speel en sy het "besef [dat sy] waarskynlik 'n miljoen [[Lied|liedjies]] met daardie ses akkoorde kon skryf".<ref name="bbclovelaw">{{cite news |last=Savage |first=Mark |date=January 27, 2012 |title=Love, the law, and Lana Del Rey |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |url-status=live |access-date=January 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |archive-date=February 3, 2012}}</ref> Kort daarna het sy liedjies begin skryf en het in [[Nagklub|nagklubs]] regoor die stad onder verskeie name soos "Sparkle Jump Rope Queen" en "Lizzy Grant and the Phenomena" begin optree.<ref name="bbclovelaw"/> "Ek was altyd aan die sing, maar het nie beplan om dit ernstig na te streef nie", het sy gesê:<blockquote>Toe ek op agtien in New York Stad aangekom het, het ek in klubs in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]] begin optree – ek het goeie vriende en toegewyde aanhangers op die ondergrondse toneel gehad, maar ons het op daardie stadium vir mekaar gespeel – en dit was dit.<ref name="vbio" /></blockquote>Sy het oorspronklik na SUNY Geneseo in Geneseo, New York gegaan, maar het uitgesak om 'n tussenjaar te neem.<ref>{{Cite web|url=https://tropicsofmeta.com/2015/02/02/the-gonzo-vision-of-lana-del-rey/|title=The Gonzo Vision of Lana Del Rey|first=Alex Sayf|last=Cummings|date=February 2, 2015|website=Tropics of Meta}}</ref> In die noordelike [[herfs]] van 2004, op die ouderdom van 19, het Grant by Fordham-universiteit in [[The Bronx]], New York Stad, ingeskryf, waar sy [[filosofie]] as hoofvak geneem het, met 'n klem op [[metafisika]].<ref name="vbio"/> Sy het gesê sy het die vak gekies omdat dit "die kloof tussen [[God]] en [[wetenskap]] oorbrug het... Ek was geïnteresseerd in God en hoe [[tegnologie]] ons nader kon bring aan die ontdekking van waar ons vandaan kom en waarom."<ref name="vbio"/> ==Loopbaan== === 2005-2010: Loopbaanbegin en vroeë opnames === [[File:Lana Turner 1944 photo.jpg|thumb|[[Lana Turner]], 'n rolprentaktrise wat Del Rey se verhoognaam geïnspireer het]] In die noordelike [[lente]] van 2005, terwyl sy nog op universiteit was, het Del Rey 'n [[EP]] van sewe snitte by die kopieregkantoor van die Verenigde State geregistreer; die aansoektitel was ''Rock Me Stable'' met nog 'n titel, ''Young Like Me'', ook gelys.<ref>{{cite web|url=http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&Search_Code=REGS&PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&SEQ=20120822045916&CNT=25&HIST=1 |title=Registration Number / Date: PAu002950687 / April 25, 2005 |year=2005 |work=Digital Spy |access-date=August 21, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202171514/http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&Search_Code=REGS&PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&SEQ=20120822045916&CNT=25&HIST=1 |archive-date=February 2, 2016 }}</ref> 'n Tweede EP, ''From the End'', is ook onder Del Rey se verhoognaam van daardie tyd, May Jailer, opgeneem.<ref name=hellyer>{{cite web|url=https://i-d.co/article/the-greatest-lana-del-rey-songs-that-never-made-an-official-album/|work=I-D|publisher=Vice|title=The Greatest Lana Del Rey Songs That Never Made an (Official) Album|date=April 18, 2017|author=Hellyer, Isabelle|access-date=August 13, 2017}}</ref> Tussen 2005 en 2006 het sy 'n akoestiese album, ''Sirens'', onder die May Jailer-projek opgeneem,<ref name=hellyer/> wat in die middel van 2012 op die [[internet]] uitgelek het.<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|title=Lana Del Rey's May Jailer 'Sirens' album leaks in full|date=June 1, 2012|first=Mayer|last=Nissim|work=Digital Spy|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705091211/http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|archive-date=July 5, 2012}} |2={{cite web|url=http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|title=Spinner: Lana Del Rey, May Jailer: Did Singer Have ANOTHER Alter Ego?|year=2012 |publisher=spinner.com|access-date=May 31, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110031234/http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|archive-date=January 10, 2013}} |3={{cite web|url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |title=Another early album from Lana Del Rey leaks online? |date=June 1, 2021 |first=Leonie |last=Cooper |work=[[NME]]|access-date=July 30, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604072107/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |archive-date=June 4, 2012 }} |4={{cite web|url=http://www.entertainmentwise.com/news/77282/LISTEN-Unheard-Lana-Del-Rey-Album-Leaks-Online- |title=LISTEN: Unheard Lana Del Rey Album Leaks Online |year=2012 |publisher=entertainmentwise.com |access-date=July 30, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120602174707/http://www.entertainmentwise.com/news/77282/LISTEN-Unheard-Lana-Del-Rey-Album-Leaks-Online- |archive-date=June 2, 2012 }} |5={{cite web|url=http://www.thestrut.com/2012/05/31/lana-del-reys-first-album-sirens-leaks/ |title=Lana Del Rey's first album 'Sirens' leaks |date=May 31, 2012 |first=Josh |last=Morrissey |publisher=strut.com |access-date=July 30, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606022747/http://www.thestrut.com/2012/05/31/lana-del-reys-first-album-sirens-leaks/ |archive-date=June 6, 2012}} }}</ref> {{Quote box | width = 280px | align = right | bgcolor = | quote = Ek wou deel wees van 'n hoëklas-toneel van musikante. Dit was half geïnspireer omdat ek nie baie vriende gehad het nie, en ek gehoop het dat ek mense sou ontmoet en verlief raak en 'n gemeenskap om my sou begin, soos dit in die 60's gedoen is. | source = – Del Rey verduidelik waarom sy die musiekbedryf betree het.<ref name=friends>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a362711/lana-del-rey-hoped-music-industry-would-make-her-more-friends.html|title=Lana Del Rey hoped music industry would make her more friends|date=January 29, 2012|access-date=January 20, 2012|publisher=Digital Spy. Digital Spy Ltd|last=Simpson|first=Leah|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131005837/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a362711/lana-del-rey-hoped-music-industry-would-make-her-more-friends.html|archive-date=January 31, 2012}}</ref> }} By haar eerste openbare optrede in 2006 vir die Williamsburg Live Songwriting Competition het Del Rey vir Van Wilson ontmoet, 'n A&R-verteenwoordiger vir 5 Points Records,<ref name="wlsc2006">{{cite web|url=http://wlsc2006.com/915.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013161339/http://wlsc2006.com/915.html|archive-date=October 13, 2007|title=Williamsburg Live Songwriter Competition 2006 (WLSC 2006): Prizes|access-date=April 12, 2014}}</ref><ref name="disappeared">{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/2695337/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview/|title=Why Lana Del Rey's First Album Disappeared|last=Ayers|first=David|date=January 30, 2012 |work=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410054156/http://www.mtvhive.com/2012/01/30/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview |archive-date=April 10, 2014|url-status=dead }}</ref> 'n onafhanklike [[Plaatetiket|plate-etiket]] wat deur David Nichtern besit word.<ref name="disappeared" /> In 2007, terwyl sy 'n senior by Fordham was, het sy 'n demo-band van akoestiese snitte, ''No Kung Fu'', aan 5 Points voorgelê,<ref name="hellyer" /> wat haar 'n opnamekontrak vir $10&nbsp;000 aangebied het.<ref name="hellyer" /> Sy het die geld gebruik om na Manhattan Mobile Home Park, 'n woonwapark in North Bergen, [[New Jersey]], te verhuis,<ref name="vbio"/><ref name="paradiselost" /> en met die vervaardiger David Kahne te begin werk.<ref name="disappeared" /> Nichtern het onthou: "Ons plan was om alles te organiseer en 'n plaat te hê en sy sou toer onmiddellik nadat sy uit die haar graad verwerf het. Soos baie kunstenaars, het sy verander. Toe sy die eerste keer na ons toe gekom het, het sy 'n plonkerige klein akoestiese kitaar gespeel, [met] soort van reguit blonde hare - 'n baie oulike jong vrou. 'n Bietjie donker, maar baie intelligent. Ons het dit gehoor. Maar sy het baie vinnig aanhou ontwikkel."<ref name="disappeared" /> Del Rey het in 2008 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in filosofie aan Fordham verwerf,{{Additional citation needed|date=November 2024}}<ref name="paradiselost" /> waarna sy 'n EP met drie snitte, ''Kill Kill'', as Lizzy Grant vrygestel het, met produksie deur Kahne.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html|title=Interview: Singer/Songwriter Lizzy Grant on Cheap Thrills, Elvis, The Flamingos, Trailer Parks, and Coney Island|last=C. Sullivan|first=Felicia|date=February 20, 2009|website=[[The Huffington Post]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161211134448/http://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html|archive-date=December 11, 2016}}</ref> Sy het verduidelik: "David het gevra om met my te werk slegs een dag nadat hy my demo gekry het. Hy is bekend as 'n vervaardiger met baie integriteit en wat belangstelling gehad het om musiek te maak wat nie net [[Popmusiek|pop]] was nie."<ref name="Quietus">{{cite web|url=http://thequietus.com/articles/07106-lana-del-rey-interview|title=Original Sin: An Interview With Lana Del Rey|date=October 4, 2011|first=John|last=Calvert|work=[[The Quietus]]|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20120721040309/http://thequietus.com/articles/07106-lana-del-rey-interview|archive-date=July 21, 2012}}</ref> Intussen het Del Rey gemeenskapsdienswerk vir [[Haweloosheid|hawelose]] individue en dwelmverslaafdes gedoen;<ref name="vbio" /> sy het tydens haar universiteitsjare belangstelling in gemeenskapsdienswerk ontwikkel, toe sy "op 'n padreis deur die land gegaan het om huise op 'n Inheemse Amerikaanse reservaat te verf en te herbou".<ref name="nylon" /><ref>{{cite web|url=https://www.blick.ch/people-tv/musik/exklusiv-interview-mit-superstar-lana-del-rey-31-ich-komme-definitiv-in-die-schweiz-zurueck-id5270728.html|work=Blick|language=de|author=Hug, Dominik|title=Exklusiv-Interview mit Superstar Lana Del Rey|quote=I was still in college and we took a trip to an Indian reservation.|date=July 16, 2016|access-date=July 22, 2017|archive-date=July 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716125948/https://www.blick.ch/people-tv/musik/exklusiv-interview-mit-superstar-lana-del-rey-31-ich-komme-definitiv-in-die-schweiz-zurueck-id5270728.html|url-status=deviated}}</ref> Oor die keuse van 'n verhoognaam vir haar debuutalbum het sy gesê: "Ek wou 'n naam hê waarheen ek die musiek kon vorm. Ek was destyds baie in [[Miami]], het baie [[Spaans]] met my vriende uit [[Kuba]] gepraat – Lana Del Rey het ons herinner aan die glans van die [[kus]]. Dit het pragtig geklink as dit uit die mond rol."<ref>{{cite journal|url=http://www.vogue.co.uk/blogs/the-culture-edit/2011/10/20/lana-del-rey-interview|title=Lana Del Rey Interview|date=October 20, 2011|access-date=August 9, 2012|journal=[[Vogue UK]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201921/http://www.vogue.co.uk/blogs/the-culture-edit/2011/10/20/lana-del-rey-interview|archive-date=November 10, 2012}}</ref> Die naam is ook geïnspireer deur die aktrise [[Lana Turner]] en die Ford Del Rey-sedan, wat in die 1980's in [[Brasilië]] vervaardig en verkoop is.<ref>{{multiref2 |1={{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/lana-del-rey-is-exhausted |magazine=[[The New Yorker]] |title=Lana Del Rey Is Exhausted |date=September 29, 2015 |author=Petrusich, Amanda |archive-date=April 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430175215/http://www.newyorker.com/culture/culture-desk/lana-del-rey-is-exhausted |url-status=dead }} |2={{cite web |author=Varga, George |date=February 14, 2018 |title=Lana Del Rey has legs, a stalker, four Grammy nominations and a possible Broadway musical |url=http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/music/sd-et-music-lana-delrey-20180214-story.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180524100405/http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/music/sd-et-music-lana-delrey-20180214-story.html |archive-date=May 24, 2018 |access-date=May 24, 2018 |work=[[The San Diego Union Tribune]] |location=San Diego, California}} |3={{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-album-feminism-metoo-music-a9085266.html|work=[[The Independent]]|title=Why I feel uneasy declaring my love for Lana Del Rey's music|date=August 30, 2019|last=Brown|first=Helen|archive-url=https://archive.today/20190926014533/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-album-feminism-metoo-music-a9085266.html|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|url-status=live}} }}</ref> Aanvanklik het sy die alternatiewe spelling Lana Del ''Ray'' gebruik, die naam waaronder haar selfgetitelde debuutalbum in Januarie 2010 vrygestel is.<ref name="disappeared" /> Haar pa het gehelp met die bemarking van die album,<ref name="adirondackdailyenterprise">{{cite web |url=http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050 |first=Jessica |last=Collier |title=Lizzy Grant aka. Lana Del Rey releases album |publisher=adirondack daily enterprise.com |date=January 28, 2010 |access-date=September 27, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605033333/http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050 |archive-date=June 5, 2012 }}</ref> wat vir 'n kort tydperk op [[iTunes]] te koop was voordat dit in April 2010 teruggetrek is.<ref name="disappeared" /> Kahne en Nichtern het albei gesê dat Del Rey die regte van 5 Points teruggekoop het omdat sy dit uit sirkulasie wou hê om "toekomstige geleenthede vir verspreiding te beperk – 'n weergawe van gerugte dat die aksie deel was van 'n berekende strategie".<ref name="disappeared" /><ref name="bbcoverstory">{{cite news|author=Horowitz, Steven J. |url=http://billboard.kargo.com/entry/view/id/36380?KSID=d484ffab298b29ae43789596b9c919bd/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928144049/http://billboard.kargo.com/entry/view/id/36380?KSID=d484ffab298b29ae43789596b9c919bd%2F|url-status=dead|archive-date=September 28, 2013|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|date=January 14, 2012|newspaper=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Del Rey het haar bestuurders, Ben Mawson en Ed Millett, drie maande na die vrystelling van ''Lana Del Ray'' ontmoet, en hulle het haar gehelp om uit haar kontrak met 5 Points Records te kom, waar, volgens haar mening, "niks gebeur het nie". Kort daarna het sy na [[Londen]] verhuis en "vir 'n paar jaar" saam met Mawson gewoon.<ref name="nylon" /> Op 1 September 2010 het Del Rey in [[Mando Diao]] se ''MTV Unplugged''-konsert by Union Film-Studios in [[Berlyn]] opgetree.<ref name="mandodiao">{{cite web|url=http://hitparade.ch/interview.asp?id=443|title=INTERVIEW MIT MANDO DIAO|publisher=Hitparade.ch|access-date=August 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031152527/http://hitparade.ch/interview.asp?id=443|archive-date=October 31, 2012}}</ref> Dieselfde jaar het sy in 'n kortfilm, ''Poolside'', opgetree, wat sy saam met 'n paar vriende gemaak het.<ref>{{cite web|url=http://www.filmweb.pl/film/Poolside-2012-682904 |work=Film Web |title=Poolside (2012) |access-date=May 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531105319/http://www.filmweb.pl/film/Poolside-2012-682904 |archive-date=May 31, 2014 }}</ref> === 2011-2013: Deurbraak met ''Born to Die'' en ''Paradise'' === In 2011 het Del Rey selfgemaakte musiekvideo's vir haar liedjies "Video Games" en "Blue Jeans" na [[YouTube]] opgelaai, met outydse beeldmateriaal afgewissel met tonele van haar wat op haar webkamera sing.<ref>{{cite web |last=Dobbins |first=Amanda |url=https://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html |title=Meet Lana Del Rey, the New Singer Music Bloggers Love to Hate |work=[[New York (magazine)|New York]] |date=September 21, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212020754/http://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html |archive-date=December 12, 2011 }}</ref> Die "Video Games"-musiekvideo het 'n virale internetsensasie geword,<ref name=all>{{cite web|author=[[Erlewine, Stephen Thomas]] |url=https://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography|title=Lana Del Rey | Biography & History|publisher=[[AllMusic]]|access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160628023832/http://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography|archive-date=June 28, 2016}}</ref> wat gelei het tot Del Rey se ondertekening by Stranger Records om die lied as haar debuutenkelsnit vry te stel.<ref name="signstranger">{{cite web|url=http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger|title=Lana Del Rey signs to Stranger!|date=June 30, 2011|access-date=December 23, 2011|publisher=Stranger Records|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111218225159/http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger|archive-date=December 18, 2011}}</ref> Sy het aan ''[[The Observer]]'' gesê: "Ek het daardie lied 'n paar maande gelede aanlyn gesit omdat dit my gunsteling was. Om eerlik te wees, dit sou nie die enkelsnit gewees het nie, maar mense het regtig daarop gereageer."<ref name="vbio" /> Die lied het haar 'n Q-toekenning vir "Next Big Thing" in Oktober 2011<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html|work=Paste|publisher=Wolfgang's Vault|title=Lana Del Rey Wins Q Award, Says Album Due Out January|last=Larsen|first=luke|date=October 25, 2011|access-date=January 20, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128043120/http://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html|archive-date=January 28, 2012}}</ref> en 'n Ivor Novello-toekenning vir "Best Contemporary Song" in 2012 besorg.<ref name="novello">{{cite web|last=Corner|first=Lewis|title=Adele, Lana Del Rey, Take That win at Ivor Novellos 2012 |url=http://www.digitalspy.com/music/news/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012.html|work=[[Digital Spy]]|date=May 17, 2012|access-date=October 15, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625182551/http://www.digitalspy.com/music/news/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012.html|archive-date=June 25, 2012}}</ref> In dieselfde maand het sy 'n gesamentlike ooreenkoms met Interscope Records en Polydor onderteken om haar tweede ateljee-album, ''Born to Die,'' vry te stel.<ref>{{multiref2 |1={{cite news |last=Savage |first=Mark |date=January 27, 2012 |title=Love, the law, and Lana Del Rey |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |url-status=live |access-date=January 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |archive-date=February 3, 2012}} |2={{cite magazine|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|last=Horowitz|first=Stephen|url=https://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|magazine=Billboard|date=January 13, 2012|access-date=February 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206004648/http://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|archive-date=February 6, 2013}} |3={{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/464840/lana-del-rey-to-release-interscope-debut-january-2012|title=Lana Del Rey to Release Interscope Debut January 2012|last=Halperin|first=Shirley|date=December 5, 2011|access-date=December 23, 2011|magazine=Billboard|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528113255/http://www.billboard.com/articles/news/464840/lana-del-rey-to-release-interscope-debut-january-2012|archive-date=May 28, 2013}} |4={{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey|title=One to watch: Lana Del Rey|date=September 4, 2011|access-date=December 20, 2011|work=The Observer|last=Swash|first=Rosie|location=London, UK|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921215205/http://www.theguardian.com/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey|archive-date=September 21, 2013}} }}</ref> Sy het in dieselfde jaar met die Skotse sanger Barrie-James O'Neill begin uitgaan. Die paartjie is in 2014 na drie jaar saam uitmekaar.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-21-1192710|title=Lana Del Rey's ex-boyfriend says she broke up with him in an interview|date=November 24, 2015|author=Luke Morgan Britton|website=[[NME]] |access-date=October 24, 2021}}</ref> Del Rey het op 14 Januarie 2012 twee liedjies uit die album op ''Saturday Night Live'' opgevoer en 'n negatiewe reaksie van verskeie kritici en die algemene publiek ontvang, wat die optrede as ongelyk en vokaal wankelrig beskou het.<ref name=montgomery>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/|work=[[MTV]]|title=Lana Del Rey's 'SNL' Performance Has Critics Howling|date=January 17, 2012|author=Montgomery, James|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102122305/http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/|archive-date=November 2, 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]|url=https://ew.com/article/2012/01/16/lana-del-rey-saturday-night-live/|title=Lana Del Rey's 'SNL' performance draws criticism, counter-backlash|last=Anderson|first=Kyle|date=January 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313071844/https://ew.com/article/2012/01/16/lana-del-rey-saturday-night-live/|archive-date=March 13, 2015|url-status=live}}</ref> Sy het vroeër haar plek op die program verdedig en gesê: "Ek is 'n goeie musikant ... Ek sing al vir 'n lang tyd, en ek dink dat [''SNL''-skepper] [[Lorne Michaels]] weet: dit ... dit is nie 'n toevallige besluit nie."<ref name=montgomery/> [[File:Lana Del Rey Cannes 2012.jpg|thumb|left|190px|upright|Del Rey by die [[Cannes-rolprentfees 2012]]]] ''Born to Die'' is wêreldwyd op 31 Januarie 2012 tot kommersiële sukses vrygestel, en het nomm ereen in 11 lande bereik en op nommer twee op die Amerikaanse [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] albumlys gedebuteer, alhoewel kritici destyds verdeeld was.<ref>{{cite web|last=Jones|first=Alan|url=http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=1048405&c=1|title=Official Chart Analysis: Lana Del Rey album sells 117k, 43% digital|work=Music Week|date=February 6, 2012|access-date=March 29, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105151858/http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=1048405&c=1|archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131044226/http://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews|url-status=dead|archive-date=January 31, 2012|title=Lana Del Rey – Born to Die|publisher=Metacritic|access-date=January 30, 2012}}</ref> Dieselfde week het sy aangekondig dat sy die regte op haar 2010-debuutalbum teruggekoop het en planne gehad het om dit in die noordelike [[somer]] van 2012 onder Interscope Records en Polydor heruit te reik.<ref name="albumrerelease">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|title=Lana Del Rey to release 'secret album'|work=BBC News|access-date=January 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127145937/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|archive-date=January 27, 2012}}</ref> In teenstelling met Del Rey se persverklaring het haar vorige platemaatskappy en vervaardiger David Kahne albei verklaar dat sy die regte op die album teruggekoop het toe sy en die etiket uitmekaar is, weens die aanbod van 'n nuwe ooreenkoms, in April 2010.<ref name="bbcover">{{cite magazine|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|last=Horowitz|first=Stephen|url=https://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|magazine=Billboard|date=January 13, 2012|access-date=February 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206004648/http://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|archive-date=February 6, 2013}}</ref> ''Born to Die'' het in 2012 3,4 miljoen kopieë verkoop, wat dit die vyfde beste verkopende album van 2012 gemaak het.<ref>{{cite web|title=Adele's 21 Is Biggest-Selling Album in World... Again |url=http://www.mtv.co.uk/news/adele/376313-adele-21-world-biggest-selling-album-second-year|publisher=MTV|access-date=February 27, 2013|date=February 26, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616220631/http://www.mtv.co.uk/news/adele/376313-adele-21-world-biggest-selling-album-second-year|archive-date=June 16, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/prnewswire/press_releases/California/2013/09/03/LA71967|title=Lana Del Rey Breaks into The Top 10 – San Francisco Business Times|work=The Business Journals|date=September 3, 2013|access-date=September 24, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055257/http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/prnewswire/press_releases/California/2013/09/03/LA71967|archive-date=September 21, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/dmr2013.pdf|title=IFPI Digital Music Report 2013 (Page 11)|work=San Francisco Business Times|access-date=September 24, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927190016/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2013.pdf|archive-date=September 27, 2013}}</ref> In die Verenigde State het ''Born to Die'' in 2012 op die [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] gebly en op nommer 76 na 36 weke op die lys geëindig.<ref>{{cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|title=Lana Del Rey Unveils 10-Minute 'Ride' Video: Watch |url=https://www.billboard.com/articles/columns/viral-videos/474676/lana-del-rey-unveils-10-minute-ride-video-watch|magazine=Billboard|date=October 12, 2012|access-date=October 15, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528142437/http://www.billboard.com/articles/columns/viral-videos/474676/lana-del-rey-unveils-10-minute-ride-video-watch|archive-date=May 28, 2013}}</ref> Teen 3 Februarie 2024 het ''Born to Die'' 520 weke (10 jaar) op die ''Billboard'' 200 deurgebring, wat Del Rey die tweede vrou maak wat hierdie mylpaal bereik het, wat voorheen slegs deur [[Adele]] bereik is.<ref>{{Cite news|last=McIntyre|first=Hugh|date=February 5, 2024|title=Lana Del Rey Joins Adele In A Major Chart Milestone|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2024/02/05/lana-del-rey-joins-adele-in-a-major-chart-milestone/|access-date=February 5, 2024|work=Forbes}}</ref> ''Billboard'' het die album as "een van die belangrikste katalisators vir pop se verskuiwing van uitbundige EDM na 'n stemmiger, [[hip-hop]]-beïnvloede palet in die middel-2010's" erken."<ref>{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8528500/lana-del-rey-best-songs-ranked|title=Every Lana Del Rey Song, Ranked: Critic's List|magazine=Billboard|access-date=2019-08-30}}</ref> In September 2012 het Del Rey die F-Type vir Jaguar by die Parys-motorskou onthul<ref name="Elliott">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/08/22/jaguar-taps-lana-del-rey-for-f-type|title=Jaguar Taps Lana Del Rey For F-Type|date=August 22, 2012|access-date=August 23, 2012|first=Hannah|last=Elliott|work=[[Forbes]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823181352/http://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/08/22/jaguar-taps-lana-del-rey-for-f-type|archive-date=August 23, 2012}}</ref> en later die lied "Burning Desire" opgeneem, wat in 'n promosiekortfilm vir die voertuig verskyn het.<ref>{{cite web |date=March 4, 2013 |title=Jaguar Releases Dramatic Trailer For Short Feature Film 'DESIRE' with Ridley Scott Associates |url=http://media.jaguar.com/news/2013/03/jaguar-releases-dramatic-trailer-short-feature-film-desire-ridley-scott-associates |access-date=July 12, 2017 |website=Jaguar.com}}</ref><ref>{{cite web |last=George |first=Anita |date=April 25, 2013 |title=Watch Ridley Scott Associates and Jaguar's Short Film, Desire |url=https://www.pastemagazine.com/articles/2013/04/watch-jaguars-short-film-desire.html |access-date=July 12, 2017 |website=Paste Magazine |archive-date=July 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725112204/https://www.pastemagazine.com/articles/2013/04/watch-jaguars-short-film-desire.html |url-status=dead }}</ref> Adrian Hallmark, Jaguar se globale handelsmerkdirekteur, het die maatskappy se keuse verduidelik en gesê dat Del Rey " 'n unieke mengsel van egtheid en moderniteit" gehad het.<ref name="Elliott" /> In laat September 2012 is 'n musiekvideo vir Del Rey se weergawe van "Blue Velvet" as 'n promosie-enkelsnit vir die [[H&M]] 2012 herfsveldtog vrygestel, waarvoor Del Rey ook in gedrukte advertensies modelgestaan het.<ref>{{cite web |last=Rowley |first=Allison |date=September 15, 2012 |title=Lana Del Rey's H&M TV advert revealed – watch |url=http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a406180/lana-del-reys-hm-tv-advert-revealed-watch.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916195833/http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a406180/lana-del-reys-hm-tv-advert-revealed-watch.html |archive-date=September 16, 2012 |access-date=October 12, 2012 |work=[[Digital Spy]]}}</ref><ref name="Alexander">{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/news/2012/07/17/lana-del-rey-confirmed-as-h-and-m-campaign-star|title=H&M Confirms Lana|last=Alexander|first=Ella|date=July 17, 2012|work=[[Vogue U.K.]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719093813/http://www.vogue.co.uk/news/2012/07/17/lana-del-rey-confirmed-as-h-and-m-campaign-star|archive-date=July 19, 2012|url-status=live|access-date=July 18, 2012}}</ref> Op 25 September het Del Rey die enkelsnit "Ride" ter bevordering van haar komende [[EP]], ''Paradise'', vrygestel.<ref name="bbparadise">{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/news/474939/lana-del-rey-releases-ride-single-from-born-to-die-deluxe-edition|title=Lana Del Rey Releases 'Ride' Single From 'Born To Die' Deluxe Edition|last=Lipshutz|first=Jason|date=September 25, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330054604/http://www.billboard.com/articles/news/474939/lana-del-rey-releases-ride-single-from-born-to-die-deluxe-edition|url-status=live|archive-date=March 30, 2013}}</ref> Sy het vervolgens die musiekvideo vir "Ride" op 10 Oktober 2012 by die Aero-teater in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]], vertoon.<ref>{{cite web|title=Lana Del Rey premieres her new Ride music video in Santa Monica|url=http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/pictures-today/2012/10/11/lana-del-rey-ride-music-video-santa-monica|work=Glamour|access-date=October 11, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018045023/http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/pictures-today/2012/10/11/lana-del-rey-ride-music-video-santa-monica|archive-date=October 18, 2012}}</ref><ref name="nme2">{{cite web|last=Jones|first=Lucy|title=Lana Del Rey Channels Blanche DuBois in Music Video For 'Ride'|url=https://www.nme.com/blog/index.php?blog=1&title=lana_del_rey_channels_blanche_dubois_in_&more=1&c=1&tb=1&pb=1|work=[[NME]]|access-date=October 12, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001214335/http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/lana-del-rey-channels-blanche-dubois-in-music-video-for-ride|archive-date=October 1, 2013}}</ref> Sommige kritici het die video gekritiseer omdat dit na bewering pro-prostitusie<ref name="nme2" /><ref name="ok!">{{cite web|title=Lana Del Rey plays a prostitute in new 'Ride' video, has some old truckers for customers|url=http://www.ok.co.uk/celebrity-news/view/54978/Lana-Del-Rey-plays-a-prostitute-in-new-Ride-video-has-some-old-truckers-for-customers|work=OK!|access-date=October 12, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610075223/http://www.ok.co.uk/celebrity-news/view/54978/Lana-Del-Rey-plays-a-prostitute-in-new-Ride-video-has-some-old-truckers-for-customers|archive-date=June 10, 2013}}</ref> en antifeministies was, weens Del Rey se uitbeelding van 'n [[Prostitusie|prostituut]] in 'n motorfietsbende.<ref name="bbclovelaw" /><ref name="slant">{{cite web|last=Rice|first=Paul|title=Lana Del Rey's Feminist Problem|url=https://www.slantmagazine.com/house/2012/02/lana-del-reys-feminist-problem|work=[[Slant Magazine]]|date=February 8, 2012|access-date=October 12, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815072720/http://www.slantmagazine.com/house/2012/02/lana-del-reys-feminist-problem|archive-date=August 15, 2012}}</ref> Op 12 November 2012 is ''Paradise'' as 'n alleenstaande album en ''Born to Die: The Paradise Edition'' as 'n kombinasie van Del Rey se vorige album met die addisionele agt snitte op ''Paradise'' vrygestel.<ref name="bbparadise" /> ''Paradise'' het Del Rey se tweede top-10-album in die Verenigde State geword, met 'n debuut op nommer 10 op die [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] met 67&nbsp;000 kopieë wat in sy eerste week verkoop is.<ref name="prnewswire">{{cite news|title=Lana Del Rey Debuts at No. 10 on Billboard 200 With 'Paradise' EP (Interscope/Polydor)|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-rey-debuts-at-10-on-billboard-200-with-paradise-ep-interscopepolydor-180400941.html|agency=PR Newswire|access-date=November 22, 2012|location=Santa Monica, California|date=November 21, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605021444/http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-rey-debuts-at-10-on-billboard-200-with-paradise-ep-interscopepolydor-180400941.html|archive-date=June 5, 2013}}</ref> Dit is ook later vir Best Pop Vocal Album vir die 56ste Grammy-toekennings genomineer.<ref name="ldrgrammys">{{cite web|work=[[Grammy Awards]]|title=Lana Del Rey|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/lana-del-rey|access-date=September 27, 2019}}</ref> Del Rey het verskeie nominasies vir die 2012 MTV Europa-musiektoekennings in November ontvang en het die toekenning vir Beste Alternatiewe Kunstenaar gewen.<ref>{{cite web|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|title=MTV EMAs 2012: Taylor Swift Is Popular in Europe, Too|last=McGovern|first=Kyle|date=November 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125024439/https://www.spin.com/2012/11/mtv-emas-2012-taylor-swift-justin-bieber-video/|url=https://www.spin.com/2012/11/mtv-emas-2012-taylor-swift-justin-bieber-video/|archive-date=November 25, 2015|url-status=live}}</ref> By die Brit-toekennings in Februarie 2013 het sy die toekenning vir Internasionale Vroulike Solokunstenaar gewen,<ref name="billboardbrit">{{cite magazine|last=Smirke|first=Richard|title=Brit Awards 2013: Emeli Sande, Mumford & Sons, Adele Win Big|url=https://www.billboard.com/articles/news/1549402/brit-awards-2013-emeli-sande-mumford-sons-adele-win-big|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=February 21, 2013|access-date=February 21, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224045347/http://www.billboard.com/articles/news/1549402/brit-awards-2013-emeli-sande-mumford-sons-adele-win-big|archive-date=February 24, 2013}}</ref> gevolg deur twee Echo-toekennings in die kategorieë Beste Internasionale Nuwe Kunstenaar en Beste Internasionale Pop-/Rockkunstenaar.<ref>{{cite web|work=[[Marie Claire]] UK|url=https://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity-news/lana-del-rey-wows-in-white-at-echo-music-awards-126590|title=Lana Del Rey Wows In White At Echo Music Awards|date=March 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927001147/https://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity-news/lana-del-rey-wows-in-white-at-echo-music-awards-126590|archive-date=September 27, 2019}}</ref> Oor die volgende paar maande het sy video's van twee dekliedjies vrygestel: een van [[Leonard Cohen]] se "Chelsea Hotel #2",<ref name="cohen">{{cite web|last=Sia|first=Nicole|title=Lana Del Rey Enters Her '70s Folk Period in 'Chelsea Hotel No. 2' Video|url=https://www.spin.com/2013/03/lana-del-rey-chelsea-hotel-no-2-video-leonard-cohen/|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|date=March 27, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329165804/https://www.spin.com/2013/03/lana-del-rey-chelsea-hotel-no-2-video-leonard-cohen/|archive-date=March 29, 2013}}</ref> gevolg deur 'n duet met haar destydse kêrel, Barrie-James O'Neill, van [[Lee Hazlewood]] en [[Nancy Sinatra]] se "Summer Wine".<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-134-1249105|work=[[NME]]|title=Lana Del Rey covers Nancy & Lee's 'Summer Wine' with Kassidy boyfriend|last=Cooper|first=Leonie|date=April 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702040757/http://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-134-1249105|archive-date=July 2, 2018|url-status=live}}</ref> In Mei 2013 het Del Rey 'n oorspronklike lied, "Young and Beautiful", vir die klankbaan van die 2013-verfilming van ''The Great Gatsby'' vrygestel.<ref name="latimesgatsby">{{cite news|last=Brown|first=August |title='Gatsby' soundtrack to feature Jay-Z, Lana del Rey, The xx and more |url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-gatsby-soundtrack-to-feature-jayz-lana-del-rey-the-xx-and-more-20130404,0,6073681.story|work=Los Angeles Times|access-date=April 6, 2013|date=April 4, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406002137/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-gatsby-soundtrack-to-feature-jayz-lana-del-rey-the-xx-and-more-20130404%2C0%2C6073681.story|archive-date=April 6, 2013}}</ref> Na die lied se vrystelling het dit nommer 22 op die ''Billboard'' Hot 100 bereik.<ref name="bbhot100">{{cite magazine|last=Trust|first=Gary|title=Weekly Chart Notes: Steve Martin, Edie Brickell Blast Back; Lana Del Rey Debuts; Mariah Carey, Nicki Minaj Get Hot (100)-Headed|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/1560679/weekly-chart-notes-steve-martin-edie-brickell-blast-back-lana|magazine=Billboard|access-date=May 7, 2013|date=May 5, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508004558/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/1560679/weekly-chart-notes-steve-martin-edie-brickell-blast-back-lana|archive-date=May 8, 2013}}</ref> Kort na sy vrystelling op kontemporêre trefferradio het die etiket dit egter voortydig teruggetrek en besluit om 'n ander lied na die radio te stuur; op 2 Julie 2013 is 'n Cedric Gervais-hermengsel van Del Rey se "Summertime Sadness" na die radio gestuur; die lied was 'n onverwagte treffer en het 'n kommersiële sukses geword, het "Young and Beautiful" oortref, het nommer 6 op die ''Billboard'' Hot 100 bereik en het haar eerste Amerikaanse top-tien-treffer geword.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/5672768/robin-thicke-leads-hot-100-katy-perry-holds-at-no-2|title=Robin Thicke Leads Hot 100, Katy Perry Holds at No. 2|magazine=Billboard|access-date=August 28, 2013|date=August 28, 2013|first=Gary|last=Trust|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828173211/http://www.billboard.com/articles/news/5672768/robin-thicke-leads-hot-100-katy-perry-holds-at-no-2 |archive-date=August 28, 2013}}</ref> Die hermengsel het die Grammy-toekenning vir Beste Hermengde Openmae, Nie-Klassiek in 2013 gewen,<ref>{{cite web|title=56th Annual GRAMMY Awards Winners & Nominees|url=http://www.grammy.com/nominees?genre=30|work=[[Grammy Awards]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601132218/http://www.grammy.com/nominees?genre=30|archive-date=June 1, 2013}}</ref> terwyl "Young and Beautiful" genomineer is vir Beste Lied Geskryf vir Visuele Media.<ref name="ldrgrammys" /> In Junie 2013 het Del Rey ''Tropico'' verfilm, 'n musikale kortfilm gekoppel aan snitte uit ''Paradise'', geregisseer deur Anthony Mandler.<ref name="tropico1">{{cite web |title=Lana Del Rey, as the Virgin Mother, Hints 'Tropico' Film Will Send Her Career to Heaven |url=https://www.spin.com/2013/08/lana-del-rey-farewell-project-tropico-short-film/ |work=[[Spin (magazine)|Spin]] |access-date=August 28, 2013 |date=August 19, 2013 |first=Marc |last=Hogan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828024341/https://www.spin.com/2013/08/lana-del-rey-farewell-project-tropico-short-film/ |archive-date=August 28, 2013}}</ref><ref name="tropico2">{{cite web|title=Lana Del Rey confuses fans by tweeting about 'the farewell project'|url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/72098|work=[[NME]]|access-date=August 28, 2013|date=August 18, 2013|first=Nick|last=Levine|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827130021/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/72098|archive-date=August 27, 2013}}</ref> Del Rey het die film op 4 Desember 2013 by die Cinerama Dome in [[Hollywood]] vertoon.<ref>{{cite news |last=Boardman |first=Madeline |date=December 5, 2013 |title=Lana Del Rey's 'Ultra-Violence' Album Announced at 'Tropico' Premiere |work=[[The Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |url-status=live |access-date=April 5, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211013111/http://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |archive-date=February 11, 2014}}</ref> Op 6 Desember is die klankbaan op digitale platforms vrygestel.<ref name="huffingtonpost">{{cite news |last=Boardman |first=Madeline |date=December 5, 2013 |title=Lana Del Rey's 'Ultra-Violence' Album Announced At 'Tropico' Premiere |work=[[The Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |url-status=live |access-date=April 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211013111/http://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |archive-date=February 11, 2014}}</ref><ref name="rollingstone">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-reys-new-album-is-called-ultra-violence-20131205|title=Lana Del Rey Announces New Album 'Ultra-Violence'|magazine=[[Rolling Stone]]|date=December 5, 2013|first=Kory|last=Grow|access-date=April 12, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311010256/http://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-reys-new-album-is-called-ultra-violence-20131205|archive-date=March 11, 2014}}</ref> === 2014-2016: ''Ultraviolence'', ''Honeymoon'', en rolprentwerk === [[Lêer:Lana Del Rey Coachella.jpg|thumb|left|upright|Del Rey tree op by die Coachella-fees in 2014]] Op 26 Januarie 2014 het Del Rey 'n weergawe van "Once Upon a Dream" vir die 2014 donkerfantasierolprent ''Maleficent'' vrygestel.<ref>{{cite web|title='Maleficent' to Feature 'Once Upon a Dream' by Lana Del Rey|url=http://www.stitchkingdom.com/disney-lana-del-rey-maleficent-68709|work=Stitch Kingdom|access-date=January 23, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125045949/http://www.stitchkingdom.com/disney-lana-del-rey-maleficent-68709|archive-date=January 25, 2014}}</ref> Na die voltooiing van ''Paradise'' het Del Rey aan haar opvolgalbum, ''Ultraviolence'', begin skryf en opneem, met produksie deur Dan Auerbach.<ref name="Guardian">{{cite web|title=Lana Del Rey announces new album title: Ultraviolence|url=https://www.theguardian.com/music/2013/dec/05/lana-del-rey-new-album-title-ultraviolence|work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077|oclc=60623878|location=London, UK|access-date=April 5, 2014|date=December 5, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415051803/http://www.theguardian.com/music/2013/dec/05/lana-del-rey-new-album-title-ultraviolence|archive-date=April 15, 2014}}</ref> ''Ultraviolence'' is op 13 Junie 2014 vrygestel en het op nommer een in 12 lande, insluitend die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk, gedebuteer. Die album, wat wêreldwyd 880&nbsp;000 kopieë in sy eerste week verkoop het,<ref>{{cite news |date=June 25, 2014 |title=Lana Del Rey's 'ULTRAVIOLENCE' (Interscope/Polydor UK) Debuts At No. 1 in Twelve Countries Including U.S. & U.K., Plus Top 5 in Eight Other Countries |agency=[[PR Newswire]] |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-reys-ultraviolence-interscopepolydor-uk-debuts-at-1-in-twelve-countries-including-us--uk-plus-top-5-in-eight-other-countries-264631091.html |url-status=live |access-date=June 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630083607/http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-reys-ultraviolence-interscopepolydor-uk-debuts-at-1-in-twelve-countries-including-us--uk-plus-top-5-in-eight-other-countries-264631091.html |archive-date=June 30, 2014}}</ref> is deur die enkelsnitte "West Coast", "Shades of Cool",<ref>{{cite web |last=Wigler |first=Josh |date=May 26, 2014 |title=Listen To Lana Del Rey's New Single, 'Shades of Cool' |url=http://www.mtv.com/news/1831922/listen-to-lana-del-reys-new-single-shades-of-cool |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530100553/http://www.mtv.com/news/1831922/listen-to-lana-del-reys-new-single-shades-of-cool |archive-date=May 30, 2014 |access-date=June 6, 2014 |website=[[MTV]] |publisher=}}</ref> "Ultraviolence",<ref>{{cite web|last1=Frydenlund|first1=Zach|title=Listen to Lana Del Rey's "Ultraviolence"|url=http://www.complex.com/music/2014/06/listen-to-lana-del-reys-ultraviolence|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|access-date=June 4, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607234414/http://www.complex.com/music/2014/06/listen-to-lana-del-reys-ultraviolence|archive-date=June 7, 2014}}</ref> en "Brooklyn Baby" voorafgegaan.<ref>{{cite web |last1=Pollard |first1=Alexandra |title=Lana Del Rey reveals 'Brooklyn Baby', 10 other tracks leak online |url=http://www.gigwise.com/news/91617/Lana-Del-Rey-reveals-%27Brooklyn-Baby%27-10-other-tracks-leak-online |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714201550/http://www.gigwise.com/news/91617/Lana-Del-Rey-reveals-%27Brooklyn-Baby%27-10-other-tracks-leak-online |archive-date=July 14, 2014 |access-date=June 8, 2014 |website=[[Gigwise]]}}</ref> Sy het met die fotograaf Francesco Carrozzini begin uitgaan nadat hy die musiekvideo vir "Ultraviolence" geregisseer het; die twee het in November 2015 uitgemaak na meer as 'n jaar.<ref>{{cite web|url=https://www.eonline.com/news/715031/lana-del-rey-and-boyfriend-francesco-carrozzini-split-report|title=Lana Del Rey and Boyfriend Francesco Carrozzini Split: Report|date=November 11, 2015|first=Corinne|last=Heller|website=[[E!]]}}</ref> Del Rey het die album as "meer afgeskaal, maar steeds filmies en donker" beskryf,<ref>{{cite news|title=Lana Del Rey says her second album will be 'spiritual'|url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/21593264|work=BBC News|date=February 27, 2013|access-date=February 27, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302030047/http://www.bbc.co.uk/newsbeat/21593264|archive-date=March 2, 2013}}</ref> terwyl sommige kritici die album as psigedeliese rock<ref>{{cite web|url=http://www.vogue.com/13331635/vogue-fall-2015-music-guide/|title=Best Fall Music of 2015: Justin Bieber, Lana Del Rey and More|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|archive-url=https://archive.today/20151021075130/http://www.vogue.com/13331635/vogue-fall-2015-music-guide/|archive-date=October 21, 2015|last=Frank|first=Alex|date=September 7, 2015|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref> en woestynrock-beïnvloed beskryf het, met meer prominente kitaarinstrumentasie as haar vorige vrystellings.<ref>{{cite web|title=Lana Del Rey – Ultraviolence|url=https://www.nme.com/reviews/lana-del-rey/15401|work=[[NME]]|last=Horner|first=Al|archive-url=https://archive.today/20190926204430/https://www.nme.com/reviews/album/reviews-lana-del-rey-15401|archive-date=September 26, 2019|date=October 28, 2014|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Album review: Lana Del Rey, Ultraviolence|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/music/album-review-lana-del-rey-ultraviolence-272791.html|work=[[Irish Examiner]]|date=June 21, 2014|last=Power|first=Ed|archive-url=https://archive.today/20190926204442/https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/music/album-review-lana-del-rey-ultraviolence-272791.html|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref> Later daardie jaar het Del Rey die liedjies "Big Eyes" en "I Can Fly" tot Tim Burton se 2014 biografiese rolprent ''Big Eyes'' bygedra.<ref>{{cite web|last1=Willman |first1=Chris |title='Big Eyes': The Story Behind Lana Del Rey's Stunning Secret Songs |url=https://www.hollywoodreporter.com/earshot/big-eyes-lana-del-rey-749904 |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=November 18, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141121041522/http://www.hollywoodreporter.com/earshot/big-eyes-lana-del-rey-749904 |archive-date=November 21, 2014 }}</ref> ''Honeymoon'', Del Rey se vierde ateljee-album, is op 18 September 2015<ref>{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6663895/lana-del-rey-honeymoon-release-date|title=Lana Del Rey's 'Honeymoon' Album Gets Sept. 18 Release Date|date=August 14, 2015|last=Lipshutz|first=Jason|archive-url=https://web.archive.org/web/20150816165425/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6663895/lana-del-rey-honeymoon-release-date|archive-date=August 16, 2015|url-status=live}}</ref> tot lof van musiekkritici vrygestel.<ref>{{cite web |title=Reviews for Honeymoon |url=https://www.metacritic.com/music/honeymoon/lana-del-rey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920204618/http://www.metacritic.com/music/honeymoon/lana-del-rey |archive-date=September 20, 2015 |access-date=September 18, 2015 |website=[[Metacritic]]}}</ref> Voor die vrystelling van die album het Del Rey die snit "Honeymoon",<ref>{{cite web |last=Plaugic |first=Lizzie |date=July 14, 2015 |title=Lana Del Rey's new single 'Honeymoon' is six minutes of meandering bliss |url=https://www.theverge.com/2015/7/14/8961617/lana-del-rey-new-song-honeymoon |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20150807194944/http://www.theverge.com/2015/7/14/8961617/lana-del-rey-new-song-honeymoon |archive-date=August 7, 2015 |access-date=September 26, 2019 |work=[[The Verge]]}}</ref> die enkelsnit "High by the Beach", en die promosie-enkelsnit "Terrence Loves You" voorskou.<ref>{{cite magazine |last=Reed |first=Ryan |date=August 21, 2015 |title=Hear Lana Del Rey's Hypnotic New Song, 'Terrence Loves You' |url=https://www.rollingstone.com/music/news/hear-lana-del-reys-hypnotic-new-song-terrence-loves-you-20150821 |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160723211007/http://www.rollingstone.com/music/news/hear-lana-del-reys-hypnotic-new-song-terrence-loves-you-20150821 |archive-date=July 23, 2016 |access-date=September 18, 2016}}</ref> Voor die vrystelling van ''Honeymoon'' het Del Rey in Mei 2015 die The Endless Summer Tour aangepak, wat [[Courtney Love]]<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/12/01/lana-del-rey-courtney-love-tour/19730675/ |title=Lana Del Rey to tour with Courtney Love |first=Brian |last=Mansfield |work=[[USA Today]] |date=December 1, 2014|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204153531/http://www.usatoday.com/story/life/music/2014/12/01/lana-del-rey-courtney-love-tour/19730675/ |archive-date=December 4, 2014 }}</ref> en Grimes as openingsoptredes gehad het.<ref>{{cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-recruits-grimes-for-endless-summer-tour-79491/|title=Lana Del Rey Recruits Grimes for Endless Summer Tour|date=April 2015 |first=Ryan |last=Reed |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107080031/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-recruits-grimes-for-endless-summer-tour-79491/|archive-date=January 7, 2020|url-status=live}}</ref> Boonop het Del Rey saamgeskryf en vokale gelewer vir die snit "Prisoner" uit The Weeknd se ''Beauty Behind the Madness'' wat op 28 Augustus 2015 vrygestel is.<ref>{{cite web|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|url=https://www.spin.com/2015/08/the-weeknd-beauty-behind-the-madness-new-album-lana-del-rey-prisoner/|last=Carley|first=Brennan|date=August 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151213045855/https://www.spin.com/2015/08/the-weeknd-beauty-behind-the-madness-new-album-lana-del-rey-prisoner/|archive-date=December 13, 2015|title=The Weeknd's New Album Features Lana Del Rey}}</ref> In November 2015 het Del Rey as uitvoerende vervaardiger opgetree vir die kortfilm ''Hi, How Are You Daniel Johnston'', wat die lewe van die sanger-liedjieskrywer Daniel Johnston dokumenteer.<ref name="dj">{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|title=When Lana Del Rey Met Daniel Johnston: Inside 'Hi, How Are You Daniel Johnston?' L.A. Premiere|author=Stutz, Colin|date=November 9, 2015|url=https://www.billboard.com/articles/news/6754166/lana-del-rey-daniel-johnston-hi-how-are-you-daniel-johnston-short-film-premiere|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706045120/https://www.billboard.com/articles/news/6754166/lana-del-rey-daniel-johnston-hi-how-are-you-daniel-johnston-short-film-premiere|archive-date=July 6, 2018}}</ref> Vir die film het sy Johnston se lied "Some Things Last a Long Time" vertolk.<ref>{{cite magazine |last=Stutz |first=Colin |date=November 6, 2015 |title=Lana Del Rey Covers Daniel Johnston's 'Some Things Last a Long Time': Listen |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6754030/lana-del-rey-covers-daniel-johnston-some-things-last-a-long-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210140245/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6754030/lana-del-rey-covers-daniel-johnston-some-things-last-a-long-time |archive-date=December 10, 2015 |access-date=December 4, 2015 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] }}</ref> In November 2015 het Del Rey die Trailblazer-toekenning by die ''Billboard'' Vroue in Musiek-seremonie ontvang<ref>{{cite magazine |date=November 6, 2015 |title=Lana Del Rey to Be Honored as 'Trailblazer' at Billboard's Women in Music |url=https://www.billboard.com/articles/events/women-in-music/6753805/lana-del-rey-trailblazer-billboard-women-in-music |url-status=live |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328203745/http://www.billboard.com/articles/events/women-in-music/6753805/lana-del-rey-trailblazer-billboard-women-in-music |archive-date=March 28, 2017 |access-date=March 31, 2017}}</ref> en die MTV Europe-musiektoekenning vir Beste Alternatief gewen.<ref>{{cite web |last1=Hosken |first1=Patrick |title=2015 MTV EMA: See The Full Winners List |url=http://www.mtv.com/news/2360044/2015-ema-winners-list |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224103111/http://www.mtv.com/news/2360044/2015-ema-winners-list |archive-date=December 24, 2015 |access-date=March 31, 2017 |website=[[MTV News]]}}</ref> Op 9 Februarie 2016 het Del Rey 'n musiekvideo vir die lied "Freak" uit ''Honeymoon'' by die Wiltern-teater in Los Angeles vertoon.<ref>{{cite web|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|url=https://pitchfork.com/news/63130-lana-del-reys-forthcoming-freak-video-will-star-father-john-misty/|title=Lana Del Rey's Forthcoming "Freak" Video Will Star Father John Misty|last=Torres|first=Erik|date=January 25, 2016|archive-url=https://archive.today/20160212015947/http://pitchfork.com/news/63130-lana-del-reys-forthcoming-freak-video-will-star-father-john-misty/|archive-date=February 12, 2016|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-7-1201093|work=[[NME]]|title=Lana Del Rey is back in the studio|last=Britton|first=Luke Morgan|date=March 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926214237/https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-7-1201093|archive-date=September 26, 2019}}</ref> Later daardie jaar het Del Rey met die Weeknd vir sy album ''Starboy'' (2016) saamgewerk<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/69086-the-weeknd-details-starboy-tracklist-feat-lana-del-rey-kendrick-lamar-future-daft-punk/ |title=The Weeknd Details Starboy Tracklist Feat. Lana Del Rey, Kendrick Lamar, Future, Daft Punk |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=November 17, 2016 |first=Evan |last=Minsker |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212215640/http://pitchfork.com/news/69086-the-weeknd-details-starboy-tracklist-feat-lana-del-rey-kendrick-lamar-future-daft-punk/ |archive-date=December 12, 2016 }}</ref> deur agtergrondvokale op "Party Monster" en hoofvokale op "Stargirl Interlude" te verskaf.<ref>{{cite web|url=http://cache.umusic.com/_sites/theweeknd.com/pdf/starboy.pdf |title=Starboy album credits |publisher=[[Universal Music Group]] |access-date=February 21, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206072243/http://cache.umusic.com/_sites/theweeknd.com/pdf/starboy.pdf |archive-date=February 6, 2017 }}</ref> "Party Monster", waaraan Del Rey saamgeskryf het, is as 'n enkelsnit vrygestel<ref>{{cite web |last=Mench |first=Chris |date=November 18, 2016 |title=The Weeknd Drops Two New Songs, "Party Monster" and "I Feel It Coming" f/ Daft Punk |url=http://www.complex.com/music/2016/11/the-weeknd-new-songs-party-monster-i-feel-it-coming-feat-daft-punk |access-date=January 18, 2017 |work=[[Complex (magazine)|Complex]] |publisher= |archive-date=February 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212023520/https://www.complex.com/music/2016/11/the-weeknd-new-songs-party-monster-i-feel-it-coming-feat-daft-punk |url-status=dead }}</ref> en het vervolgens die Top 20 op die ''Billboard'' Hot 100 bereik<ref>{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/artist/the-weeknd/chart-history/hsi/|title=The Weeknd Chart History: Hot 100|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825112435/https://www.billboard.com/music/the-weeknd/chart-history/Hot-100|archive-date=August 25, 2019}}</ref> en is dubbelplatinum in die VSA gesertifiseer.<ref>{{cite web |title=American single certifications – The Weeknd – Party Monster |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Weeknd&ti=Party+Monster#search_section |access-date=September 26, 2019 |publisher=[[Recording Industry Association of America]]}}</ref> === 2017-2019: ''Lust for Life'' en ''Norman Fucking Rockwell!'' === [[Lêer:Lana Del Rey at Flow Festival 2017 (5) (cropped).jpg|duimnael|regop|Del Rey tree op by die Flow-fees in [[Helsinki]], Finland, in 2017]] Del Rey se vyfde ateljee-album, ''Lust for Life'', is op 21 Julie 2017 vrygestel.<ref>{{cite web|last=Minsker |first=Evan |title=Lana Del Rey Reveals Lust For Life Album Release Date |url=https://pitchfork.com/news/73763-lana-del-rey-reveals-lust-for-life-album-release-date/ |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date=May 25, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150701/http://pitchfork.com/news/73763-lana-del-rey-reveals-lust-for-life-album-release-date/ |archive-date=May 25, 2017}}</ref> Die album is voorafgegaan deur die enkelsnitte "Love";<ref name="spin.com">{{cite web|last1=Gaca |first1=Anna |title=Lana Del Rey Releases Trailer for New Album Lust for Life, Which Is "Coming Soon" |url=http://www.spin.com/2017/03/lana-del-rey-new-album-lust-for-life-trailer-video/ |website=[[Spin (magazine)|Spin]] |date=March 29, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330114648/http://www.spin.com/2017/03/lana-del-rey-new-album-lust-for-life-trailer-video/ |archive-date=March 30, 2017 }}</ref> "Lust for Life" met die Weeknd;<ref>{{cite magazine |last1=Xander |first1=Zellner |date=April 19, 2017 |title=Lana Del Rey's 'Lust for Life' Feat |url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7767668/lana-del-rey-lust-for-life-weeknd-billboard-twitter-trending-140 |url-status=live |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420172222/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7767668/lana-del-rey-lust-for-life-weeknd-billboard-twitter-trending-140 |archive-date=April 20, 2017 |access-date=April 21, 2017}}</ref> "Summer Bummer" met A$AP Rocky en Playboi Carti; en "Groupie Love", ook met Rocky.<ref>{{cite web|url=https://www.slantmagazine.com/house/article/lana-del-rey-drops-two-new-songs-summer-bummer-and-groupie-love|title=Lana Del Rey Drops Two New Songs: "Summer Bummer" and "Groupie Love"|website=[[Slant Magazine]]|first=Alexa|last=Camp|date=July 21, 2017|archive-url=https://archive.today/20190926222204/https://www.slantmagazine.com/news/lana-del-rey-drops-two-new-songs-summer-bummer-and-groupie-love/|archive-date=September 26, 2019|url-status=live|access-date=July 21, 2017}}</ref> Voor die vrystelling het Del Rey gesê: "Ek het my eerste 4 albums vir myself gemaak, maar hierdie een is vir my aanhangers en oor waarheen ek hoop ons almal gaan."<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/news/watch-lana-del-reys-dreamy-love-video-w467870|magazine=[[Rolling Stone]]|title=Watch Lana Del Rey's Dreamy 'Love' Video|date=February 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214125053/https://www.rollingstone.com/music/music-news/watch-lana-del-reys-dreamy-love-video-127133/|archive-date=February 14, 2019|author=Kreps, Daniel}}</ref> Die album het verdere samewerkings met Stevie Nicks<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/lana-del-rey-lust-for-life-album-review-1202502553|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|title=Album Review: Lana Del Rey's 'Lust for Life'|author=Willman, Chris|date=July 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616194300/https://variety.com/2017/music/news/lana-del-rey-lust-for-life-album-review-1202502553/|archive-date=June 16, 2019}}</ref> en Sean Ono Lennon bevat,<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-sean-ono-lennon-collaboration-2054352|work=[[NME]]|title=Lana Del Rey's new song with Sean Ono Lennon features lyric about his parents|last=Britton|first=Luke Morgan|date=April 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824200217/https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-sean-ono-lennon-collaboration-2054352|archive-date=August 24, 2019}}</ref> wat die eerste keer was dat sy ander kunstenaars op haar eie vrystelling insluit. Die album het oor die algemeen gunstige resensies ontvang<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/lust-for-life/lana-del-rey|work=[[Metacritic]]|title=Lust for Life by Lana Del Rey|archive-url=https://archive.today/20190926222458/https://www.metacritic.com/music/lust-for-life/lana-del-rey|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}</ref> en het Del Rey se derde nommer-een-album in die Verenigde Koninkryk geword, en haar tweede nommer-een-album in die Verenigde State.<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/lana-del-rey-scores-her-third-number-1-with-lust-for-life-on-the-official-albums-chart__19803/|title=Lana Del Rey's Lust For Life earns her a third Number 1 album |date=July 28, 2017 |first=Rob |last=Copsey |website=Officialcharts.com |access-date=October 24, 2021}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Caulfield |first=Keith |date=August 2, 2017 |title=Lana Del Rey Debuts at No. 1 on Billboard 200 Albums Chart, Tyler, The Creator and Meek Mill Bow at Nos. 2 & 3 |url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7882489/lana-del-rey-lust-for-life-no-1-billboard-200-albums |access-date=October 24, 2021 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Op 27 September 2017 het Del Rey die LA to the Moon Tour aangekondig, 'n amptelike konserttoer met Jhené Aiko en Kali Uchis om die album verder te bevorder. Die toer het in Januarie 2018 in Noord-Amerika begin<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-tour/|title=Lana Del Rey Announces Tour|date=September 27, 2017|first1=Michelle|last1=Kim|first2=Matthew|last2=Strauss|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=September 28, 2017}}</ref> en in Augustus afgesluit. ''Lust for Life'' is genomineer vir Best Pop Vocal Album vir die 60ste [[Grammy-toekenning|Grammy-toekennings]], wat Del Rey se tweede nominasie in die kategorie was.<ref name="2018Grammys">{{cite magazine |last=Lynch |first=Joe |date=November 28, 2017 |title=Grammys 2018 Nominees: The Complete List |url=https://www.billboard.com/articles/news/grammys/8047027/grammys-2018-complete-nominees-list |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=November 28, 2017}}</ref> In Januarie 2018 het Del Rey aangekondig dat sy in 'n regsgeding met die Britse rockband [[Radiohead]] betrokke was weens beweerde ooreenkomste tussen hul lied "Creep" en haar lied "Get Free".<ref name="Radiohead">{{cite web|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/music/2018/mar/26/lana-del-rey-claims-copyright-dispute-radiohead-over-creep-get-freet|title=Lana Del Rey Claims Copyright Dispute with Radiohead is Over|last=Snapes|first=Laura|date=March 26, 2018|access-date=September 26, 2019}}</ref> Na haar aankondiging het regspredstawigers van hul platemaatskappy Warner/Chappell die regsgeding en Del Rey se bewerings dat die band "100% van die lied se tantieme" gevra het, ontken.<ref>{{cite web|last1=Sisario|first1=Ben|url=https://www.nytimes.com/2018/01/09/arts/music/lana-del-rey-radiohead-copyright.html|title=Radiohead Denies Suing Lana Del Rey Over Copyright (but Still Wants Credit)|website=[[The New York Times]]|date=January 9, 2018|access-date=June 2, 2020}}</ref> Del Rey het daardie somer tydens haar optrede by Lollapalooza in Brasilië aangekondig dat die regsgeding "oor" was.<ref name="Radiohead" /> Gedurende 2018 het Del Rey as gasvokalist verskyn op verskeie snitte deur ander musikante, insluitend "Living with Myself" deur Jonathan Wilson vir ''Rare Birds'' (2018),<ref>{{cite web|url= https://www.stereogum.com/1974084/jonathan-wilsons-new-album-features-lana-del-rey-hear-over-the-midnight/video/ |title=Jonathan Wilson's New Album Features Lana Del Rey & Father John Misty; Hear "Over The Midnight" |work=[[Stereogum]] |date=December 5, 2017 |first=Tome |last=Breihan |access-date=October 24, 2021}}</ref> "God Save Our Young Blood" en "Blue Madonna" deur Børns vir ''Blue Madonna'' (2018),<ref>{{cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/hear-lana-del-rey-on-borns-new-electro-soul-song-blue-madonna-202214/|title=Hear Lana Del Rey on BORNS' New Electro-Soul Song 'Blue Madonna'|date=January 12, 2018|last=Reed|first=Ryan|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927011208/https://www.rollingstone.com/music/music-news/hear-lana-del-rey-on-borns-new-electro-soul-song-blue-madonna-202214/|archive-date=September 27, 2019|url-status=live}}</ref> en "Woman" deur Cat Power vir ''Wanderer'' (2018).<ref>{{cite web |last1=Renshaw |first1=David |title=Cat Power announces new album Wanderer, collaboration with Lana Del Rey |url=http://www.thefader.com/2018/07/18/cat-power-wanderer-lana-del-rey |website=[[The Fader]] |archive-url=https://archive.today/20190926013323/http://www.thefader.com/2018/07/18/cat-power-wanderer-lana-del-rey |archive-date=September 26, 2019 |date=July 18, 2018 |access-date=July 30, 2018 |url-status=live }}</ref> In November 2019 is Del Rey aangekondig as die gesig van [[Gucci]] se Guilty-parfuum en het vervolgens in druk- en televisie-advertensies verskyn saam met [[Jared Leto]] en Courtney Love.<ref>{{cite web |url=https://www.vogue.com/article/gucci-guilty-fragrance-campaign-party-hollywood-forever-cemetery |title=Gucci Celebrates the Gucci Guilty Campaign at the Hollywood Forever Cemetery |work=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |date=November 4, 2018 |first=Cameron |last=Bird |access-date=April 8, 2019}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Reitman |first1=Shelby |title=Lana Del Rey Stars in Gucci Guilty Campaign With Jared Leto & Courtney Love |url=https://www.billboard.com/articles/news/8493537/lana-del-rey-gucci-guilty-campaign-jared-leto-courtney-love |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=May 16, 2019}}</ref> Die veldtog was gesentreer rondom die konsep van "Hollyweird".<ref name=":52">{{Cite web |last=Sunnucks |first=Jack |date=June 2, 2019 |title=Lana Del Rey on Being 'Just Weird Enough' for the Gucci Guilty Campaign |url=https://i-d.co/article/lana-del-rey-interview-gucci-guilty-album-norman-rockwell/ |access-date=October 4, 2022 |website=[[i-D]]}}</ref> Gucci se kreatiewe direkteur Alessandro Michele het gesê dat Guilty 'n geur is vir 'n vrou wat doen wat sy wil; Del Rey het verklaar sy is "baie beslis daardie persoon".<ref name=":52" /> [[File:Lana Del Rey @ Grammy Museum 10 13 2019 (49311725777).jpg|thumb|left|Del Rey tree op by die Grammy-museum in Oktober 2019]] Op 6 Augustus 2019 het Del Rey die filmmaker [[Guillermo del Toro]] met sy ster op die [[Hollywood Walk of Fame]] vereer en vervolgens 'n weergawe van "Season of the Witch" vrygestel vir sy film, ''Scary Stories to Tell in the Dark''.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-releases-looking-for-america-and-season-of-the-witch-listen/|title=Lana Del Rey Releases "Looking For America" and "Season of the Witch": Listen|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=August 9, 2019 |first=Evan |last=Minsker |access-date=October 24, 2021}}</ref> Dieselfde dag het Del Rey die nie-album enkelsnit "Looking for America" vrygestel, wat sy spontaan vroeër daardie week geskryf en opgeneem het in reaksie op agtereenvolgende massa-skietvoorvalle in El Paso en Dayton.<ref>{{cite web |last=Dawson |first=Brit |date=August 7, 2019 |title=Lana Del Rey shares a new song in response to mass shootings |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/45532/1/lana-del-rey-response-song-mass-shootings-looking-for-america |access-date=October 24, 2021 |website=[[Dazed]]}}</ref> Haar sesde ateljee-album, ''Norman Fucking Rockwell!'', is op 30 Augustus 2019 vrygestel.<ref name="takeaways">{{cite web|url=https://pitchfork.com/thepitch/5-takeaways-from-lana-del-reys-new-album-norman-fucking-rockwell/|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|title=5 Takeaways From Lana Del Rey's New Album, Norman Fucking Rockwell!|last=Sodomsky|first=Sam|date=August 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910031246/https://pitchfork.com/thepitch/5-takeaways-from-lana-del-reys-new-album-norman-fucking-rockwell/|archive-date=September 10, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-ariana-grande-cover-882199/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920085325/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-ariana-grande-cover-882199/|archive-date=September 20, 2019|title=Lana Del Rey Covers Ariana Grande in BBC Live Lounge|date=September 9, 2019|last=Shafer|first=Claire}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8529446/lana-del-rey-break-up-with-your-girlfriend-cover-video|title=Lana Del Rey Covered Ariana Grande Because It's Christmas, Apparently: Watch|last=Rowley|first=Glenn|date=September 9, 2019}}</ref> Nadat sy die album in September 2018 aangekondig het,<ref name="papernfr" /><ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-poetry-book-2380799|title=Lana Del Rey says she wants to publish a book of poetry|last=Daly|first=Rhian|date=September 18, 2018|website=[[NME]]|access-date=April 8, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.com/2019/01/lana-del-rey-album-update-new-single-teaser/|title=Lana Del Rey Says Her New Album and Book of Poetry Are Done|date=January 2, 2019|first=Winston|last=Cook-Wilson|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|access-date=April 8, 2019}}</ref> is die album voorafgegaan deur die enkelsnitte "Mariners Apartment Complex",<ref>{{cite magazine |last=Reed |first=Ryan |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-jack-antonoff-new-song-mariners-apartment-complex-723271 |title=Lana Del Rey Recruits Jack Antonoff for New Song 'Mariners Apartment Complex' |magazine=[[Rolling Stone]] |date=September 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209104855/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-jack-antonoff-new-song-mariners-apartment-complex-723271/|archive-date=December 9, 2018|url-status=live}}</ref> "Venice Bitch",<ref name="papernfr">{{cite news |last=Gillespie |first=Katherine |url=http://www.papermag.com/norman-fucking-rockwell-lana-2606014325.html |title=Lana's New Album Is Called 'Norman Fucking Rockwell' |work=[[Paper (magazine)|Paper]] |date=September 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903223915/https://www.papermag.com/norman-fucking-rockwell-lana-2606014325.html|archive-date=September 3, 2019}}</ref> "Hope Is a Dangerous Thing for a Woman like Me to Have – but I Have It",<ref name="rshope">{{cite magazine |last1=Reed |first1=Ryan |title=Hear Lana Del Rey's Mournful New Song 'Hope Is a Dangerous Thing...' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-new-song-hope-is-a-dangerous-thing-774028/ |magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329195105/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-new-song-hope-is-a-dangerous-thing-774028/|archive-date=March 29, 2019|date=January 9, 2019}}</ref> en "Doin' Time",<ref>{{cite magazine |last1=Daw |first1=Stephen |title=Lana Del Rey Covers 'Doin' Time' in New Sublime Documentary Clip: Watch |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8511610/lana-del-rey-doin-time-sublime-documentary-summertime |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=May 16, 2019}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Spanos |first1=Brittany |date=July 31, 2019 |title=Lana Del Rey Announces 'Norman F-cking Rockwell' Release Date, Track List |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-release-date-track-list-865743/ |magazine=[[Rolling Stone]] |access-date=July 31, 2019}}</ref> asook die gesamentlike enkelsnit "Fuck It, I Love You"/ "The Greatest".<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-fuck-it-i-love-you-the-greatest-video-874899/|magazine=[[Rolling Stone]]|title=Lana Del Rey Drops Double Video for 'F-ck It I Love You,' 'The Greatest'|last=Shaffer|first=Claire|date=August 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920085339/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-fuck-it-i-love-you-the-greatest-video-874899/|archive-date=September 20, 2019|url-status=live}}</ref> Die album het wydverspreide lof van kritici ontvang, en volgens die resensie-aggregator webwerf [[Metacritic]], is dit die beste beoordeelde album van Del Rey se loopbaan tot op daardie stadium.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/norman-fucking-rockwell!/lana-del-rey/critic-reviews|work=[[Metacritic]]|title=Norman Fucking Rockwell! by Lana Del Rey|access-date=September 26, 2019}}</ref> ''NME'' het die album vyf uit vyf sterre toegeken.<ref>{{cite web|last=Dhaly |first=Rhian |title=Lana Del Rey – 'Norman Fucking Rockwell!' review |url=https://www.nme.com/reviews/album/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-review |website=[[NME]]|date=August 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901170018/https://www.nme.com/reviews/album/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-review|archive-date=September 1, 2019|url-status=live}}</ref> In sy resensie vir ''Rolling Stone'' het Rob Sheffield geskryf: "die lank verwagte ''Norman Fucking Rockwell'' is nog massiewer en majestueuser as wat almal gehoop het dit sou wees. Lana verander haar vyfde en beste album in 'n toer deur gemene Amerikaanse drome, en gaan diep onder dekking in al ons nasie se mees verdraaide fantasieë van glans en gevaar", en het uiteindelik die album as 'n "popklassieker" bestempel.<ref>{{cite magazine|last=Sheffield|first=Rob|author-link=Rob Sheffield|magazine=[[Rolling Stone]]|title=Lana Del Rey Builds Her Most Elaborate Fantasies Yet on 'Norman F-cking Rockwell' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/lana-del-reys-norman-fucking-rockwell-878534/ |date=August 30, 2019| access-date=August 30, 2019}}</ref> Die album is genomineer vir twee Grammy-toekennings, Album van die Jaar en Lied van die Jaar, vir sy titelsnit.<ref>{{Cite web |date=October 26, 2022 |title=Lana Del Rey |url=https://www.grammy.com/artists/lana-del-rey/17822 |access-date=October 26, 2022 |website=[[Grammy Awards]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Warner |first=Denise |date=November 20, 2019 |title=2020 Grammy Nominees: The Complete List |url=https://www.billboard.com/music/awards/2020-grammy-nominations-complete-list-8544267/ |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |location= |publisher=[[Valence Media]] |access-date=December 28, 2021}}</ref> ''Norman Fucking Rockwell!'' was die eerste keer dat Del Rey saam met Jack Antonoff gewerk het, wat grootliks mede-geskryf en vervaardig het;<ref>{{Cite web |last=Cowen |first=Trace William |date=August 22, 2019 |title=Lana Del Rey Wasn't Immediately Sold on the Idea of Working With Jack Antonoff on New Album |url=https://www.complex.com/music/2019/08/lana-del-rey-wasnt-sold-working-with-jack-antonoff-new-album |access-date=October 26, 2022 |website=[[Complex (magazine)|Complex]]}}</ref> Antonoff het later met Del Rey saamgewerk aan haar volgende ateljee-album<ref>{{Cite magazine |last=Shaffer |first=Claire |date=March 22, 2021 |title=Lana Del Rey's 'Chemtrails Over the Country Club' Is a Somber American Travelogue |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/lana-del-reys-chemtrails-over-the-country-club-1144980/ |access-date=October 26, 2022 |magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> en gesproke woord-album.<ref>{{Cite web |last=Hussey |first=Allison |date=July 28, 2020 |title=Lana Del Rey Releases New Spoken Word Poetry Album Violet Bent Backwards Over the Grass |url=https://pitchfork.com/news/listen-to-lana-del-reys-new-spoken-word-poetry-album-violet-bent-backwards-over-the-grass/ |access-date=October 26, 2022 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> In September was Del Rey te sien in 'n samewerking met [[Ariana Grande]] en [[Miley Cyrus]] getiteld "Don't Call Me Angel", die hoofenkelsnit van die klankbaan vir die 2019-rolprent ''Charlie's Angels''.<ref name="charlies angels">{{cite web |last1=Breihan |first1=Tom |date=June 27, 2019 |title=Miley Cyrus, Ariana Grande, Lana Del Rey's "Don't Call Me Angel": Watch The Trailer |url=https://www.stereogum.com/2049383/preview-ariana-grande-lana-del-rey-miley-cyrus-charlies-angels-song/video/ |access-date=June 28, 2019 |website=[[Stereogum]]}}</ref> Die lied was matig suksesvol internasionaal en is later tot goud in verskeie lande gesertifiseer.<ref>[https://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart ARIA Australian Top 50 Singles Chart – Australia's Official Top 50 Songs, Pop, Rock and All Genres]. ARIA Charts. Retrieved on March 22, 2020.</ref><ref>{{Cite web |title=Gold/Platinum |url=https://musiccanada.com/gold-platinum/ |access-date=October 26, 2022 |website=[[Music Canada]]}}</ref> In November het Del Rey verskyn in die Amazon Prime-spesiale ''The Kacey Musgraves Christmas Show'', saam met gaste soos Camila Cabello, [[James Corden]], en [[Troye Sivan]].<ref>{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kacey-musgraves-christmas-show-special-907779/ |title=Kacey Musgraves Announces All-Star Christmas Special |magazine=[[Rolling Stone]] |date=November 4, 2019 |first=Claire |last=Shaffer |access-date=March 22, 2020}}</ref><ref>Gonzalez, Sandra. (November 4, 2019) [https://www.cnn.com/2019/11/04/entertainment/kacey-musgraves-christmas/index.html Kacey Musgraves is getting a Christmas special on Amazon]. ''[[CNN]]''. Retrieved on March 22, 2020.</ref> === 2020-2021: ''Chemtrails over the Country Club'', ''Blue Banisters'', en poësieversamelings === In 'n onderhoud vir ''L'Officiel'' se eerste Amerikaanse uitgawe in vrog 2018, toe gevra oor haar belangstelling om 'n rolprent te maak, het Del Rey geantwoord dat sy genader is om 'n [[Broadway (teater)|Broadway]]-musiekblyspel te skryf en onlangs daaraan begin werk het. Toe gevra hoe lank dit sou neem om die werk te voltooi, het sy geantwoord, "Ek mag dit binne twee of drie jaar klaarmaak."<ref>{{cite news|url=https://www.lofficielusa.com/music/lana-del-rey-cover-story|title=Groupie Love: Lana Del Rey by Kim K, Stevie Nicks, Courtney Love, & More|last=Defebaugh|first=William|date=February 7, 2018|magazine=[[L'Officiel]]|access-date=April 7, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-says-shes-working-on-a-musical/|title=Lana Del Rey Says She's Working on a Musical|last=Sodomsky|first=Sam|date=February 7, 2018|access-date=April 7, 2018|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> Sy het ook aangekondig dat sy sou bydra tot die klankbaan van 'n nuwe verwerking van ''Alice's Adventures in Wonderland''.<ref name="stereogum.com">{{cite web |last1=Breihan |first1=Tom |date=August 30, 2019 |title=Lana Del Rey Says She's Working On Another New Album Called White Hot Forever |url=https://www.stereogum.com/2056648/lana-del-rey-says-shes-working-on-another-new-album-called-white-hot-forever/news/ |website=[[Stereogum]]}}</ref> Nadat sy in 2019 'n gesprokewoordalbum aangekondig het, het Del Rey ''Violet Bent Backwards over the Grass'' en sy ooreenstemmende gesproke woord-album in 2020 vrygestel. Die fisiese boek is op 29 September vrygestel en die Jack Antonoff-vervaardigde oudioboek op 28 Julie.<ref name="auto1">:{{Cite web |title=Lana Del Rey on Instagram: "Violet bent backwards over the grass link in bio 🌲" |url=https://www.instagram.com/p/CCb-vW7p8Dt/ |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/CCb-vW7p8Dt |archive-date=December 23, 2021 |access-date=October 8, 2020 |website=[[Instagram]]}}{{cbignore}}{{broken link|date=May 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 8, 2020 |title=Lana Del Rey – Violet Bent Backwards Over The Grass |url=https://lanadelrey.com/ |access-date=October 8, 2020 |website=Lana Del Rey Official Website}}</ref> Die gesproke woord-gedig "LA Who Am I to Love You" is die dag voor die album se vrystelling as die hoofenkelsnit vrygestel. In Mei 2020 het Del Rey 'n tweede boek, ''Behind the Iron Gates – Insights from the Institution'', aangekondig, wat oorspronklik beplan was om in Maart 2021 vrygestel te word;<ref>{{Cite magazine |last=Peters |first=Mitchell |date=May 24, 2020 |title=Lana Del Rey Shares New Spoken Word Piece 'Patent Leather Do-Over': Listen |url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-shares-new-spoken-word-piece-patent-leather-do-over-listen-9389738/ |access-date=October 27, 2022 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> haar vordering met die boek is verloor toe die manuskrip in 2022 uit haar motor gesteel is.<ref name=":42">{{Cite web |last=Squires |first=Bethy |date=October 19, 2022 |title=Lana Del Rey Loses Music, Manuscript in a Robbery |url=https://www.vulture.com/2022/10/lana-del-rey-lost-music-manuscript-in-a-robbery.html |access-date=October 19, 2022 |website=[[New York (magazine)#Vulture|Vulture]]}}</ref> In September 2020 was Del Rey te sien op 'n remix van Matt Maeson se 2019-lied "Hallucinogenics". Die duo het die lied vroeër in 2019 saam lewendig opgevoer. In November 2020 het Del Rey aangekondig dat sy 'n digitale opname sou vrystel wat bestaan uit "Amerikaanse standaarde en klassieke" op Kersdag, hoewel dit nog nie vrygestel is nie.<ref>{{Cite magazine |last=Martoccio |first=Angie |date=November 4, 2020 |title=Lana Del Rey Preps LP of Standards, Covers 'You'll Never Walk Alone' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-youll-never-walk-alone-standards-album-1085886/ |access-date=March 20, 2021 |magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> Die opname bevat verskeie liedjies wat saam met Nikki Lane opgeneem is. Dieselfde maand het sy bygedra tot 'n dokumentêr oor [[Liverpool F.C.]], ''The End of the Storm'', waar sy die klub se volkslied, "You'll Never Walk Alone", opgevoer het. Del Rey het ook die weergawe as 'n beperkte uitgawe enkelsnit vrygestel, met alle opbrengste wat na die LFC-stigting gegaan het.<ref>{{cite web |title=The End of the Storm soundtrack to benefit LFC Foundation |url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/415825-the-end-of-the-storm-soundtrack-to-benefit-lfc-foundation |website=LiverpoolFC.com |date=November 13, 2020 |publisher=Liverpool Football Club |access-date=February 13, 2021}}</ref> Del Rey is bekend as 'n aanhanger van die klub en het wedstryde by [[Anfield]] bygewoon.<ref>{{cite web |last1=Hunter |first1=Steve |title=PHOTOS: Lana Del Rey at Anfield |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/130816-photos-lana-del-rey-at-anfield |website=LiverpoolFC.com |date=March 10, 2013 |publisher=Liverpool Football Club |access-date=February 13, 2021}}</ref> In Desember 2020 is berig dat sy verloof is aan die musikant Clayton Johnson.<ref>{{cite news |title=Lana Del Rey is engaged, and here's what we know about her under-the-radar fiancé |url=https://news.yahoo.com/lana-del-rey-engaged-heres-195946147.html |access-date=December 21, 2020 |work=[[Los Angeles Times]] |date=December 16, 2020 |first=Christine |last=D'Zurilla }}</ref> Op 19 Maart 2021 het Del Rey haar sewende ateljee-album, ''Chemtrails over the Country Club'', vrygestel tot kritiese lof.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/chemtrails-over-the-country-club/lana-del-rey|publisher=[[Metacritic]]|title=Chemtrails Over the Country Club by Lana Del Rey Tracks and Reviews|access-date=July 4, 2021}}</ref> In 2019 aangekondig, was die album oorspronklik geskeduleer vir vrystelling in 2020 onder die titel ''White Hot Forever''<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lana-del-rey-new-album-white-hot-forever-norman-fucking-rockwell-release-date-tracklist-a9084746.html|title=Lana Del Rey reveals new album White Hot Forever will be released in 2020|last=Harrison|first=Ellie|website=[[The Independent]]|date=August 30, 2019|access-date=October 20, 2019}}</ref><ref name="stereogum.com" /> maar is in November 2020 uitgestel weens 'n vertraging in vinielvervaardiging. Soos ''Norman Fucking Rockwell!'', is ''Chemtrails over the Country Club'' grootliks deur Del Rey saam met Jack Antonoff vervaardig.<ref>{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/music/who-is-lana-del-rey-jack-antonoff-september-poetry-cover|title=Who is Lana Del Rey?|website=[[Interview Magazine]] |date=September 8, 2021 |first=Jack |last=Antonoff |access-date=July 4, 2020}}</ref> Dit is voorafgegaan deur die enkelsnitte "Let Me Love You like a Woman" op 16 Oktober 2020,<ref>{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-new-single-let-me-love-you-like-a-woman-1075739/|title=Lana Del Rey Returns With Tender New Song 'Let Me Love You Like a Woman'|magazine=[[Rolling Stone]]|date=October 16, 2020 |first1=Brittany |last1=Spanos |first2=Althea |last2=Legaspi|access-date=October 22, 2020}}</ref> en die titelsnit op 11 Januarie 2021.<ref>{{Cite web|last=Daly|first=Rhian|date=January 11, 2021|title=Lana Del Rey shares beautiful new song 'Chemtrails Over The Country Club'|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-shares-new-song-chemtrails-over-the-country-club-2853990|access-date=July 4, 2021|website=[[NME]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Ehrlich|first=Brenna|date=January 11, 2021|title=Lana Del Rey Reveals Cover, Tracklist for 'Chemtrails Over the Country Club'|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-chemtrails-cover-tracklist-1112420/|access-date=July 4, 2021|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> Musiekvideo’s is vir beide liedjies sowel as "White Dress" vrygestel.<ref>{{Cite magazine|date=March 2, 2021|first=Gil|last=Kaufman|title=Lana Del Rey Rollerblades Down a Desert Highway in Hazy 'White Dress' Teaser|url=https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-white-dress-teaser-9533451/|access-date=July 4, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|quote=Lana Del Rey dropped a 20-second teaser for her upcoming "White Dress" single over the weekend, giving fans another peek at the visual from the single off her upcoming ''Chemtrails Over the Country Club'' album.}}</ref> Haar agtste ateljee-album, ''Blue Banisters'', is op 22 Oktober 2021 vrygestel.<ref>{{Cite web|last=Murray|first=Robin|date=March 20, 2021|title=Lana Del Rey Announces New Album 'Rock Candy Sweet'|url=https://www.clashmusic.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320225946/https://www.clashmusic.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet|archive-date=March 20, 2021|access-date=March 20, 2021|website=[[Clash (magazine)|Clash]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hussey|first=Allison|date=March 20, 2021|title=Lana Del Rey Announces New Album Rock Candy Sweet|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet/|access-date=March 20, 2021|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lana Del Rey on Instagram: "Album out later later… Single out soonish. Have a good fourth x" |url=https://www.instagram.com/p/CQ4sLo6pGxQ/ |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/CQ4sLo6pGxQ |archive-date=December 23, 2021 |access-date=July 4, 2021 |via=[[Instagram]]}}{{cbignore}}</ref> Dit is voorafgegaan deur die gelyktydige vrystelling van drie liedjies op 20 Mei 2021: die titelsnit, "Text Book", en "Wildflower Wildfire",<ref>{{cite web |last1=Breihan |first1=Tom |date=May 20, 2021 |title=Lana Del Rey – "Blue Banisters," "Text Book," & "Wildflower Wildfire" |url=https://www.stereogum.com/2148489/lana-del-rey-blue-banisters-text-book-wildflower-wildfire/music/ |website=[[Stereogum]]}}</ref> asook die vrystelling van die enkelsnit "Arcadia" op 8 September 2021.<ref>{{Cite web |last=Lavin |first=Will |date=September 8, 2021 |title=Lana Del Rey reveals 'Blue Banisters' album release date and shares new song, 'ARCADIA' |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-reveals-blue-banisters-album-release-date-and-shares-new-song-arcadia-3040781 |access-date=October 16, 2021 |website=[[NME]]}}</ref> 'n Musiekvideo is op 8 September 2021 vir "Arcadia" vrygestel, met 'n alternatiewe musiekvideo vir die snit op 7 Oktober 2021 vrygestel. 'n Musiekvideo vir die snit "Blue Banisters" is op 20 Oktober 2021 vrygestel. === 2022-hede: ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' en ''The Right Person Will Stay'' === Op 21 Januarie 2022 het Del Rey 'n lied getiteld "Watercolor Eyes" tydens 'n episode van ''Euphoria'' vrygestel.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-shares-new-song-watercolor-eyes-listen/|title=Lana Del Rey Shares New Song "Watercolor Eyes": Listen|last=Bloom|first=Madison|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=January 21, 2022|access-date=January 21, 2022}}</ref> Del Rey het in 2022 bevestig dat sy aan nuwe musiek en poësie gewerk het; op 19 Oktober 2022 het sy egter 'n reeks video's op haar Instagram geplaas waarin sy onthul dat haar motor "enkele maande" tevore ingebreek is<ref name=":3">{{Cite web |last=Medina |first=Dani |date=October 19, 2022 |title=Lana Del Rey Says Laptop Containing New Music, Book Was Stolen |url=https://www.iheart.com/content/2022-10-19-lana-del-rey-says-laptop-containing-new-music-book-was-stolen/ |access-date=October 20, 2022 |website=[[iHeart]]}}</ref> en haar rugsak – met 'n skootrekenaar, hardeskywe en drie videokameras – gesteel is, wat diewe toegang gegee het tot onvoltooide liedjies, 'n 200-bladsy-manuskrip van haar komende poësiebundel ''Behind the Iron Gates - Insights from an Institution'', en twee jaar se gesinsvideo-opnames. Del Rey het die gesteelde skootrekenaar se inhoud op afstand uitgevee, wat die enigste werkende kopie van haar poësiebundel bevat het.<ref name=":3" /><ref name=":42"/> "Ten spyte van alles wat gebeur het, is ek vol vertroue in die komende album,"<ref name=":42"/> het Del Rey in haar Instagram-video's gesluit.<ref name=":42"/> Op 21 Oktober 2022 is Del Rey vertoon op "Snow on the Beach" deur [[Taylor Swift]],<ref>{{Cite magazine |last=Spanos |first=Brittany |date=October 21, 2022 |title=Taylor Swift Lets Us Into Her Darkest Dreams On 'Midnights' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/taylor-swift-midnights-1234611211/ |access-date=October 21, 2022 |magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> op haar album ''Midnights'', geskryf deur Swift, Del Rey, en Jack Antonoff.<ref name="Apple Music">{{cite web|last=Swift|first=Taylor|date=October 21, 2022|title=Midnights|url=https://music.apple.com/us/album/midnights/1649434004|website=[[Apple Music]] (US)|access-date=October 12, 2022|archive-date=October 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012053554/https://music.apple.com/us/album/midnights/1649434004|url-status=live}}</ref> Die lied het op nommer 4 gedebuteer op die ''Billboard'' Hot 100, en was Del Rey se hoogste plasering op die ranglys.<ref>{{Cite magazine |last1=Trust |first1=Gary |date=October 31, 2022 |title=Taylor Swift Makes History as First Artist With Entire Top 10 on Billboard Hot 100, Led by 'Anti-Hero' at No. 1 |url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/taylor-swift-all-hot-100-top-10-anti-hero-1235163664/ |access-date=October 31, 2022 |magazine=Billboard}}</ref> Op 7 Desember 2022 het Del Rey "Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd" vrygestel as die hoofenkel van haar negende ateljee-album met dieselfde naam.<ref name="PF DYK">{{cite web |last1=Strauss |first1=Matthew |last2=Ruiz |first2=Matthew Ismael |date=December 7, 2022 |title=Lana Del Rey Announces New Album, Shares New Song |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-shares-new-song-listen/ |access-date=December 8, 2022 |website=Pitchfork}}</ref> In Januarie 2023 is Del Rey deur Nadia Lee Cohen gefotografeer en deur [[Billie Eilish]] vir die voorblad van ''Interview'' se Maart-uitgawe ondervra.<ref name=":0a">{{Cite web |last=Lent |first=Caitlin |date=February 14, 2023 |title=Lana Del Rey and Billie Eilish Fall in Love |url=https://www.interviewmagazine.com/music/lana-del-rey-and-billie-eilish-fall-in-love |access-date=February 18, 2023 |website=Interview Magazine}}</ref> In die onderhoud het Del Rey onthul dat die album haar diepste gedagtes sou verken en dat sommige van die liedjies op die album "super lank en woordryk" is.<ref name=":0a" /> Op 14 Februarie 2023 is "A&W" as die tweede enkel van die album vrygestel, en 'n maand later, op 14 Maart 2023, is die derde enkel van die album, "The Grants", vrygestel.<ref>{{Cite web |last=Murray |first=Robin |date=February 14, 2023 |title=Lana Del Rey Shares Beautiful New Song 'A&W' |url=https://www.clashmusic.com/news/lana-del-rey-shares-beautiful-new-song-aw/ |access-date=February 16, 2023 |website=[[Clash (magazine)|Clash]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lana Del Rey Examines The Power Of Memory & Family On New Song "The Grants" |url=https://genius.com/a/lana-del-rey-examines-the-power-of-memory-family-on-new-song-the-grants |access-date=March 15, 2023 |website=Genius}}</ref> ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' is op 24 Maart 2023 vrygestel.<ref name="PF DYK" /> Op 19 Mei 2023 het Del Rey haar gewilde, voorheen onvrygestelde lied "Say Yes to Heaven" as 'n enkel vrygestel, nadat sy dit in November 2013 geskryf en opgeneem het, met die bedoeling om dit in ''Ultraviolence'' in te sluit, voordat dit gekanselleer is. Dele van die lied is op 15 Augustus 2016 uitgelek en deur ander wat Del Rey naboots op Spotify vrygestel.<ref>{{cite web |last=Black |first=Sandra |date=May 19, 2023 |title=Lana Del Rey officially releases 'Say Yes to Heaven' |url=https://www.hotpress.com/music/lana-del-rey-officially-releases-say-yes-to-heaven-22969396 |access-date=May 19, 2023 |website=[[Hot Press]]}}</ref> Op 26 Mei 2023 het Taylor Swift 'n remix van "Snow on the Beach" vrygestel, met "meer" Lana Del Rey, saam met die ''Til Dawn''-uitgawe van haar album ''Midnights'', weens aanvraag van aanhangers wat wou hê Del Rey moes 'n vers in die lied hê, terwyl sy in die oorspronklike weergawe slegs agtergrondvokale gehad het.<ref>{{cite magazine |last=Bowenbank |first=Starr |date=May 26, 2023 |title=Taylor Swift's 'Snow on the Beach (feat. More Lana Del Rey)' Has Arrived: Stream It Now |url=https://www.billboard.com/music/music-news/taylor-swift-snow-on-the-beach-feat-more-lana-del-rey-stream-it-now-1235340826/ |access-date=May 26, 2023 |magazine=Billboard}}</ref> Op 20 Julie 2023 is Del Rey opgemerk waar sy koffie skink en met kliënte gesels by 'n Waffle House in Florence, [[Alabama]], in volle werknemersuniform met haar eie "Lana"-naambordjie.<ref>{{Cite magazine|last=Dailey|first=Hannah|date=July 21, 2023|title=Lana Del Rey Works a Shift at a Waffle House in Alabama: See the Photos|url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-works-waffle-house-alabama-photos-1235376235/|access-date=July 22, 2023|magazine=Billboard}}</ref> In 2023 het Del Rey 'n toer onderneem ter ondersteuning van ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd''.<ref>{{cite magazine |last=Blistein |first=Jon |date=August 21, 2023 |title=See Lana Del Rey This Fall — If You're Lucky Enough to Live In One of These 10 Cities |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-tour-dates-fall-2023-1234809452/ |access-date=August 21, 2023 |magazine=Rolling Stone}}</ref> Op 20 Oktober 2023 was Del Rey te sien in Holly Macve se enkel "Suburban House". Macve het gedeel dat die twee kunstenaars in 2017 die eerste keer paaie gekruis het en dat sy 'n "groot aanhanger van [Lana se] musiek" is.<ref>{{cite web |last=Duran |first=Anagricel |date=October 23, 2023 |title=Listen to Lana Del Rey team up with Holly Macve for new single 'Suburban House |url=https://www.nme.com/news/music/listen-to-lana-del-rey-team-up-with-holly-macve-for-new-single-suburban-house-3519902/ |access-date=October 23, 2023 |website=NME}}</ref> Op 10 November 2023 het Del Rey 5 nominasies vir die Grammy-toekennings van 2024 ontvang, insluitend Album van die Jaar en Beste Alternatiewe Musiekalbum vir ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'', Lied van die Jaar en Beste Alternatiewe Musiekuitvoering vir "A&W", en Beste Pop Duo/Groep Uitvoering vir "Candy Necklace" met Jon Batiste.<ref>{{Cite web|title=2024 GRAMMY Nominations: See The Full Nominees List|url=https://www.grammy.com/news/2024-grammys-nominations-full-winners-nominees-list|access-date=November 10, 2023|website=[[Grammy Awards]]}}</ref> Sy is aangestel as die gesig vir die [[Skims]] 2024 Valentynsdag-versameling.<ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com/article/lana-del-rey-skims-campaign-grammys-coachella|title=Lana del Rey Talks Headlining Coachella, Her Grammys Noms, and Why She Loves Valentine's Day|date=January 18, 2024 }}</ref> Op 31 Januarie 2024 het Del Rey by ''Billboard'' se pre-Grammy-geleentheid aangekondig dat haar volgende album in September 2024 vrygestel sou word. Dit is haar eerste country-album. Oorspronklik getiteld ''Lasso'', het sy later die titel as ''The Right Person Will Stay'' onthul, met 'n vrystellingsdatum van 21 Mei 2025.<ref>{{Cite magazine|last=Brandle|first=Lars|date=February 1, 2024|title=Lana Del Rey Announces New Album 'Lasso'|url=https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-announces-album-lasso-1235594901/|access-date=February 1, 2024|magazine=Billboard}}</ref> "Tough", 'n samewerking met die Amerikaanse rapper Quavo, is op 3 Julie 2024 vrygestel.<ref>{{Cite web|last=Saponara|first=Michael|date=June 28, 2024|title=Lana Del Rey & Quavo Reveal Release Date for Upcoming 'Tough' Collaboration|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/lana-del-rey-quavo-tough-song-release-date-1235720275/|access-date=June 28, 2024|magazine=Billboard}}</ref> Op 25 November 2024 het Del Rey haar UK and Ireland Tour 2025 aangekondig, wat op 23 Junie 2025 begin en op 3 Julie 2025 eindig, waarin sy in [[Cardiff]] se [[Millennium Stadium|Principality Stadium]], [[Glasgow]] se Hampden Park, [[Liverpool]] se [[Anfield|Anfield Stadium]], [[Dublin]] se Aviva Stadium en laastens [[London]] se [[Wembley-stadion]] sal optree.<ref>{{Cite web |last=Yates |first=Jonny |date=2024-11-25 |title=Lana Del Rey announces 2025 UK and Ireland stadium tour dates |url=https://www.thepinknews.com/2024/11/25/lana-del-rey-tour-uk-tickets-presale/ |access-date=2024-11-25 |website=PinkNews |language=en-US}}</ref> In 2025 het Del Rey en The Weeknd saamgewerk aan die lied "The Abyss" van sy album ''Hurry Up Tomorrow''.<ref>{{Cite web |date=2025-01-31 |title=Florence + the Machine, Lana Del Rey guest on new The Weeknd album |url=https://www.1057thepoint.com/music-news/florence-the-machine-lana-del-rey-guest-on-new-the-weeknd-album/ |access-date=2025-03-13 |website=105.7 The Point |language=en-US}}</ref> Op 25 April 2025 het Del Rey by die Stagecoach-fees opgetree, waar sy verskeie nuwe liedjies uit haar komende country-geïnspireerde album voorgestel het.<ref>{{cite web | url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-sturgill-simpson-zach-bryan-set-for-stagecoach-festival-2025/| title=Lana Del Rey, Sturgill Simpson, and Zach Bryan Set for Stagecoach Festival 2025 | website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] | date=5 September 2024 }}</ref> Die album is voorafgegaan deur die enkelsnitte "Henry, Come On" en "Bluebird", beide saam met Luke Laird geskryf en saam met Drew Erickson vervaardig. Del Rey het verskeie liedjies uit die album tydens haar hoofvertoning by die Stagecoach Festival in April 2025 gedebuteer. Vervolgens het sy 'n uitverkoopte stadiontoer deur die VK en Ierland onderneem, wat haar eerste reeks stadionoptredes in die streek gemerk het.<ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Announces New Album 'The Right Person Will Stay' |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-the-right-person-will-stay |website=Pitchfork |date=November 29, 2024 |access-date=May 27, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Shares New Song "Bluebird": Listen |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-shares-new-song-bluebird-listen |website=Pitchfork |date=April 18, 2025 |access-date=May 27, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey at Stagecoach 2025 |url=https://www.papermag.com/lana-del-rey-stagecoach-2025 |website=Paper Magazine |date=April 27, 2025 |access-date=May 27, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey achieves major milestone with 2025 Summer Tour |url=https://www.geo.tv/latest/577076-lana-del-rey-achieves-major-milestone-with-2025-summer-tour |website=Geo News |date=November 30, 2024 |access-date=May 27, 2025}}</ref> == Kunstenaarskap == ===Musikale styl=== Del Rey is as 'n "alt-pop"<ref>{{multiref2 |1={{cite magazine |last1=Shouneyia |first1=Alexa |date=November 21, 2019 |title=Songs That Defined the Decade: Lana Del Rey's 'Born to Die' |url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-born-to-die-songs-that-defined-the-decade-8544101/ |access-date=October 23, 2022 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}} |2={{cite web |last1=Haack |first1=Brian |date=September 28, 2017 |title=Lana Del Rey Announces 2018 Tour With Jhené Aiko, Kali Uchis |url=https://www.grammy.com/news/lana-del-rey-announces-2018-tour-jhene-aiko-kali-uchis |access-date=October 23, 2022 |website=[[Grammy Awards]]}} |3={{cite web |last1=McNiece |first1=Sam |date=October 29, 2021 |title=Lana Del Rey, Nightmares on Wax + more, our favourite records of the week |url=https://beat.com.au/lana-del-rey-nightmares-on-wax-more-our-favourite-records-of-the-week/ |access-date=October 23, 2022 |website=[[Beat Magazine|Beat]]}} |4={{cite web |last1=Fisher-Quann |first1=Rayne |date=October 23, 2022 |title=Newest Lana Del Rey Screams Its Way Into Broken Hearts |url=https://nextmag.ca/newest-lana-del-rey-screams-its-way-into-broken-hearts/ |access-date=October 23, 2022 |website=[[Next Magazine (Hong Kong and Taiwan)|Next]]}} }}</ref> of alternatiewe popkunstenaar bestempel.<ref>{{Cite web|date=April 28, 2021|title=Lana Del Rey Sets New Album 'Blue Banisters'|url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-new-album-blue-banisters-9564193|access-date=October 31, 2021|website=billboard.com}}</ref> Haar werke is afwisselend as pop,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=https://www.spin.com/2019/08/lana-del-rey-looking-for-america-video/|title=Lana Del Rey Previews New Song About Mass Shootings in America|last=Burks|first=Tosten|website=[[Spin (magazine)|Spin]]|date=August 5, 2019|access-date=October 7, 2019|quote=The pop singer shared an in-studio recording of the track Monday night on Instagram}} |2={{cite news|last1=McCormick|first1=Neil|author-link=Neil McCormick|title=Lana Del Rey, Lust For Life: this pop star for the selfie generation is about as real as it comes – review|url=https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/lana-del-rey-lust-life-review-pop-star-selfie-generationis-real/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/lana-del-rey-lust-life-review-pop-star-selfie-generationis-real/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live|website=[[The Daily Telegraph]]|date=July 20, 2017|access-date=July 20, 2017|quote=Del Rey's perfect artifice has been to dress up harsh truth in the gauzy balm of seductive pop}}{{cbignore}} |3={{cite web|title=Sex, Lies, and Lana Del Rey|url=http://www.maxim.com/stars/sex-lies-and-lana-del-rey|website=[[Maxim (magazine)|Maxim]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128045003/http://www.maxim.com/stars/sex-lies-and-lana-del-rey|archive-date=November 28, 2014|access-date=December 8, 2014|quote=Lana Del Rey is America's sultriest and edgiest pop-music sensation ... [and] America's most enigmatic, controversial, and seductive rock star.}} }}</ref> rock,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|title=Sex, Lies, and Lana Del Rey|url=http://www.maxim.com/stars/sex-lies-and-lana-del-rey|website=[[Maxim (magazine)|Maxim]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128045003/http://www.maxim.com/stars/sex-lies-and-lana-del-rey|archive-date=November 28, 2014|access-date=December 8, 2014|quote=Lana Del Rey is America's sultriest and edgiest pop-music sensation ... [and] America's most enigmatic, controversial, and seductive rock star.}} |2={{cite magazine|title=Lana Del Rey Is Rock's Saddest, Baddest Diva: Inside the New Issue|url=https://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-rey-is-rocks-saddest-baddest-diva-inside-the-new-issue-20140716|magazine=[[Rolling Stone]]|date=July 16, 2014|access-date=December 8, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213151032/http://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-rey-is-rocks-saddest-baddest-diva-inside-the-new-issue-20140716|archive-date=December 13, 2014}} }}</ref> droompop,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=https://www.timeout.com/london/music/lana-del-rey-honeymoon-album-review|title=Lana Del Rey 'Honeymoon' album review|work=Time Out London|date=September 17, 2015|first=Nick|last=Levine|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160803110803/http://www.timeout.com/london/music/lana-del-rey-honeymoon-album-review|archive-date=August 3, 2016}} |2={{cite web|title=Ultraviolence|url=http://www.abc.net.au/triplej/review/album/s4025070.htm|website=[[ABC News (Australia)|ABC News]] |access-date=July 25, 2014 |date=June 16, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715002924/http://www.abc.net.au/triplej/review/album/s4025070.htm|archive-date=July 15, 2014}} }}</ref> barokpop,<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6052258/lana-del-rey-drops-west-coast-listen|title=Lana Del Rey Drops 'West Coast': Listen|magazine=Billboard|date=April 14, 2014|access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116000012/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6052258/lana-del-rey-drops-west-coast-listen|archive-date=November 16, 2016}} |2={{cite web|last1=Pettifer|first1=Amy|title=Madonna's Rebel Heart: A Track By Track Review|url=http://thequietus.com/articles/17298-madonna-m-track-by-track-review|website=[[The Quietus]]|date=February 25, 2015 |access-date=April 25, 2017|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20150225142257/http://thequietus.com/articles/17298-madonna-m-track-by-track-review|archive-date=February 25, 2015}} |3={{cite web|last1=Rosebury|first1=Will|title=Is Lana Del Rey About to Drop New Music?|url=http://pigeonsandplanes.com/news/2016/11/lana-del-rey-new-2016|website=[[Pigeons & Planes]]|publisher=Complex|access-date=April 25, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426154415/http://pigeonsandplanes.com/news/2016/11/lana-del-rey-new-2016|archive-date=April 26, 2017}} |4={{cite web|url=https://www.vix.com/en/ovs/music/9800/is-lana-del-rey-pop-or-alternative|title=Is Lana Del Rey Pop or Alternative?|website=[[Vix.com|Vix]]|first=Erick|last=Lappin|access-date=September 27, 2019|archive-date=April 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425151811/https://www.vix.com/en/ovs/music/9800/is-lana-del-rey-pop-or-alternative|url-status=dead}} }}</ref> indiepop, psigedeliese rock,<ref>{{cite web|url=https://www.vix.com/en/ovs/music/9800/is-lana-del-rey-pop-or-alternative|title=Is Lana Del Rey Pop or Alternative?|website=[[Vix.com|Vix]]|first=Erick|last=Lappin|access-date=September 27, 2019|archive-date=April 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425151811/https://www.vix.com/en/ovs/music/9800/is-lana-del-rey-pop-or-alternative|url-status=dead}}</ref> gekategoriseer, terwyl dit elemente van trip hop,<ref>{{multiref2 |1={{cite magazine|last=Sheffield|first=Rob|title=Born To Die – Album Reviews|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/born-to-die-20120130|magazine=Rolling Stone|access-date=September 11, 2013|date=January 30, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927092825/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/born-to-die-20120130|archive-date=September 27, 2013}} |2={{cite web|last=Abebe|first=Nitsuh|title=Lana Del Rey: Lurching Toward Vegas|url=https://www.vulture.com/2012/01/lana-del-rey-lurching-toward-vegas.html|work=[[Vulture (blog)|Vulture]]|access-date=September 11, 2013 |date=January 25, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927080949/http://www.vulture.com/2012/01/lana-del-rey-lurching-toward-vegas.html|archive-date=September 27, 2013}} |3={{cite web|last=Rytlewski|first=Evan|title=Lana Del Rey: Born To Die: Music Review|url=https://www.avclub.com/lana-del-rey-born-to-die-1798171335|work=A.V. Club|access-date=September 11, 2013|date=January 31, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927115159/http://www.avclub.com/articles/lana-del-rey-born-to-die%2C68365|archive-date=September 27, 2013}} }}</ref> [[hip hop]],<ref>{{cite web|last=Rice|first=Paul|title=Lana Del Rey's Feminist Problem|url=https://www.slantmagazine.com/house/2013/16/lana-del-reys-feminist-problem|work=[[Slant Magazine|Slant]]|access-date=June 6, 2013|date=February 8, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927052919/http://www.slantmagazine.com/house/2013/16/lana-del-reys-feminist-problem|archive-date=September 27, 2013}}</ref> lo-fi,<ref name="NME">{{cite web |last1=Williams |first1=Mike |title=Lana Del Rey: Music and witchcraft – read the exclusive NME interview |url=https://www.nme.com/features/lana-del-rey-interview-lust-for-life-2017-2113496 |website=[[NME]] |access-date=June 25, 2019 |date=July 21, 2017}}</ref> en trap insluit.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-44-1224171 |title=Lana Del Rey talks 'hip-hop' and 'trap' influences on new single 'High By The Beach' |website=[[NME]] |date=August 11, 2015 |author=Luke Morgan Britton |access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609172416/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/87496|archive-date=June 9, 2016}}</ref> Met haar debuutvrystelling is Del Rey se musiek deur sommige musiekkritici as "Hollywood sadcore" beskryf.<ref>{{multiref2 |1={{cite web|last=James|first=Nicole|title=New Video: Lana Del Rey, 'Blue Jeans'|url=http://buzzworthy.mtv.com/2011/09/12/lana-del-rey-blue-jeans-video|publisher=MTV|access-date=October 5, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529145732/http://buzzworthy.mtv.com/2011/09/12/lana-del-rey-blue-jeans-video|archive-date=May 29, 2012}} |2={{cite web|title=Lana Del Rey – Biography|url=http://www.mtv.co.uk/artists/lana-del-rey|publisher=MTV|access-date=October 5, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023015950/http://www.mtv.co.uk/artists/lana-del-rey|archive-date=October 23, 2012}} }}</ref> Dit is herhaaldelik opgemerk vir sy filmiese klank en verwysings na verskeie aspekte van popkultuur; beide kritici en Del Rey self het 'n aanhoudende tema van 1950's en 1960's Americana opgemerk.<ref>{{multiref2 |1={{cite news|last=Sullivan|first=Felicia C.|title=Interview: Singer/Songwriter Lizzy Grant on Cheap Thrills, Elvis, The Flamingos, Trailer Parks, and Coney Island|url=https://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html|work=The Huffington Post|access-date=September 30, 2012|date=January 20, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215002744/http://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html|archive-date=February 15, 2012}} |2={{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2012/02/06/120206crmu_music_frerejones?currentPage=all|magazine=[[The New Yorker]]|title=Lana Del Rey's Image on "Born to Die"|author=Frere-Jones, Sasha|date=February 6, 2012|access-date=April 17, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424193631/http://www.newyorker.com/arts/critics/musical/2012/02/06/120206crmu_music_frerejones?currentPage=all|archive-date=April 24, 2012}} |3={{cite web|last=Lansky|first=Sam|title=Lana Del Rey's "Ride": Listen to the Dreamy Single|url=http://idolator.com/6938611/lana-del-rey-ride-listen-new-single-paradise-edition|work=Idolator|date=September 25, 2012|access-date=October 5, 2012|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130126091321/http://idolator.com/6938611/lana-del-rey-ride-listen-new-single-paradise-edition|archive-date=January 26, 2013}} |4={{cite web|last=Williot|first=Carl|title=Lana Del Rey's Dreary "Blue Velvet" Cover: Hear It In Full|url=http://idolator.com/6910222/lana-del-rey-blue-velvet-cover-listen|work=Idolator|date=September 17, 2012|access-date=October 5, 2012|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130103034519/http://idolator.com/6910222/lana-del-rey-blue-velvet-cover-listen|archive-date=January 3, 2013}} |5={{cite web|last=Freeman|first=Nate|title=Lana Del Rey to Channel David Lynch's "Blue Velvet" as the Face of H&M's New Global Campaign|url=http://www.artinfo.com/news/story/814154/lana-del-rey-to-channel-david-lynch%E2%80%99s-%E2%80%9Cblue-velvet%E2%80%9D-as-the-face-of-hms-new-global-campaign|work=Art+Auction|access-date=October 5, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014032910/http://www.artinfo.com/news/story/814154/lana-del-rey-to-channel-david-lynch%E2%80%99s-%E2%80%9Cblue-velvet%E2%80%9D-as-the-face-of-hms-new-global-campaign|archive-date=October 14, 2012}} |6={{cite web|last=Abebe|first=Nitsuh |title=Lana Del Rey: Lurching Toward Vegas|url=https://www.vulture.com/2012/01/lana-del-rey-lurching-toward-vegas.html|work=[[New York (magazine)|New York]]|access-date=October 5, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929091819/http://www.vulture.com/2012/01/lana-del-rey-lurching-toward-vegas.html|archive-date=September 29, 2012}} }}</ref> Die sterk elemente van Amerikaanse nostalgie het ''Idolator'' laat klassifiseer haar ferm as alternatiewe pop.<ref>{{cite web |url=https://www.idolator.com/7625496/dark-pop-songs-retire-genre-label-alt-pop |title=Silent Shout: It's Time To Stop Calling Stuff 'Dark Pop' |last=Williott |first=Carl |date=March 9, 2016 |website=Idolator |access-date=September 10, 2019 }}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Del Rey het haar verbintenis met die verlede in 'n onderhoud met Artistdirect verduidelik en gesê: "Ek is nie eens in die 50's gebore nie, maar ek voel asof ek daar was."<ref name=Fellini>{{cite web|first=Amy|last=Sciarretto|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/lana-del-rey-is-working-on-new-music-and-shared-some-hints-about-it/11313805|title=Lana Del Rey Is Working on New Music and Shared Some Hints About It|work=[[Artistdirect]]|date=January 20, 2015|access-date=February 16, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224065550/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/lana-del-rey-is-working-on-new-music-and-shared-some-hints-about-it/11313805|archive-date=February 24, 2016}}</ref> Van ''Born to Die'' het AllMusic gesê dat sy "verleidelike, oordrewe orkestrale pop haar uitbeeld as 'n soort vaag verbeelde chanteuse vir 'n generasie wat grootgemaak is op Adderall en die internet, met swaar dosisse ''[[Twin Peaks]]''-atmosfeer".<ref>{{cite web|last=Thomas|first=Fred|url=http://www.allmusic.com/album/ultraviolence-mw0002677059|title=Ultraviolence – Lana Del Rey|website=[[AllMusic]]|access-date=June 20, 2014}}</ref> Del Rey se daaropvolgende vrystellings het verskillende style bekendgestel, veral ''Ultraviolence'', wat 'n kitaar-gebaseerde klank gebruik het wat soortgelyk is aan psigedeliese en woestynrock.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/lana-del-reys-ultraviolence-what-712693|work=[[The Hollywood Reporter]]|title=Lana Del Rey's 'Ultraviolence': What the Critics Are Saying|author=Trakin, Roy|date=June 17, 2014|archive-url=https://archive.today/20140618053547/http://www.hollywoodreporter.com/news/lana-del-reys-ultraviolence-what-712693|archive-date=June 18, 2014|access-date=July 23, 2017|url-status=live}}</ref> Kenneth Partridge van ''Billboard'' het hierdie stylverskuiwing opgemerk en geskryf: "Sy sing oor dwelms, motors, geld, en die slegte ouens vir wie sy altyd val, en hoewel daar steeds 'n sepia-getinte middel-eeuse geur aan baie van hierdie liedjies is, tree [Del Rey] nie meer op soos 'n uitgeharde [[Bette Davis]] nie."<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/review/6121485/lana-del-rey-ultraviolence-album-review-song-by-song-track-by-track|magazine=Billboard|title=Lana Del Rey, 'Ultraviolence': Track-by-Track Album Review|author=Partridge, Kenneth|date=June 16, 2014|access-date=July 22, 2017}}</ref> Met die vrystelling van ''Honeymoon'' het een resensent Del Rey se oeuvre beskryf as "oor musiek as 'n tydvervorming, met haar langsame gekreun oor melasse-agtige arrangement wat bedoel is om die klok se wysers so stadig te laat beweeg dat dit soms voel asof hulle agteruit kan gaan".<ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/09/lana-del-rey-honeymoon-review-stopping-time-alone/406027/|work=[[The Atlantic]]|title=The Saddest Honeymoon |author=Kornhaber, Spencer|date=September 19, 2015|access-date=September 8, 2017}}</ref> Voor haar deurbraak onder die verhoognaam Lana Del Rey, het sy onder die name Lizzy Grant, Lana Rey Del Mar,<ref>{{cite web|last=Bates|first=Andy |title=What you see vs. what you get|url=http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/503335.html?nav=5050|work=Adirondack Daily Enterprise|date=November 4, 2008|access-date=October 16, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521090634/http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/503335.html?nav=5050|archive-date=May 21, 2013}}</ref> Sparkle Jump Rope Queen,<ref name="sparklejumpropequeen">{{cite news|title=Lana Del Rey – pass notes No 3,256 |url=https://www.theguardian.com/music/shortcuts/2012/sep/30/lana-del-rey-pass-notes?newsfeed=true|work=[[The Guardian]]|access-date=October 16, 2012|location=London, UK|date=September 30, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930182943/http://www.theguardian.com/music/shortcuts/2012/sep/30/lana-del-rey-pass-notes?newsfeed=true|archive-date=September 30, 2013}}</ref> en May Jailer opgetree.<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|title=Lana Del Rey's May Jailer 'Sirens' album leaks in full|date=June 1, 2012|first=Mayer|last=Nissim|work=Digital Spy|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705091211/http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|archive-date=July 5, 2012}}</ref> Onder die verhoognaam Lizzy Grant het sy haar musiek as "Hawaiiaanse glam metal" beskryf,<ref name="index">{{cite web|last=Tremblay|first=Brea|title=Lizzy Grant, 2008|url=http://www.indexmagazine.com/interviews/Lizzy_grant2.shtml|work=Index Magazine|access-date=October 3, 2012 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120608053638/http://www.indexmagazine.com/interviews/Lizzy_grant2.shtml|archive-date=June 8, 2012}}</ref> terwyl die werk van haar May Jailer-projek akoesties was.<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|title=Lana Del Rey's May Jailer 'Sirens' album leaks in full|date=June 1, 2012|first=Mayer|last=Nissim|work=Digital Spy|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705091211/http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|archive-date=July 5, 2012}} |2={{cite web|url=http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|title=Spinner: Lana Del Rey, May Jailer: Did Singer Have ANOTHER Alter Ego?|year=2012 |publisher=spinner.com|access-date=May 31, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110031234/http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|archive-date=January 10, 2013}} |3={{cite web|url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |title=Another early album from Lana Del Rey leaks online? |date=June 1, 2021 |first=Leonie |last=Cooper |work=[[NME]]|access-date=July 30, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604072107/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |archive-date=June 4, 2012 }} }}</ref> ===Invloede=== {{multiple image | footer = Kunstenaars van [[Frank Sinatra]] (''links'') tot [[Amy Winehouse]] (''regs'') het Del Rey en haar musiek beïnvloed. | image1 = Frank Sinatra in 1957.jpg | width1 = 133 | alt1 = Frank Sinatra in 1957 | image2 = Amy Winehouse f4962007 crop.jpg | width2 = 126 | alt2 = Amy Winehouse in 2007 | align = right}} Del Rey noem 'n wye reeks musikale kunstenaars as invloede, insluitend talle pop-, jazz- en blueskunstenaars uit die middel van die twintigste eeu, soos Andrew Lloyd Webber,<ref name=spin>{{cite web|first=David|last=Renshaw|url=http://www.thefader.com/2018/03/05/lana-del-rey-you-must-love-me-cover|title=Listen to Lana Del Rey's "You Must Love Me" cover|work=[[The Fader]]|date=March 5, 2018|archive-date=September 26, 2019|archive-url=https://archive.today/20190926013230/http://www.thefader.com/2018/03/05/lana-del-rey-you-must-love-me-cover|access-date=August 26, 2018|url-status=live}}</ref> [[Frank Sinatra]], Nina Simone, Billie Holiday, Bobby Vinton,<ref name=shades>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/shades-of-cool-12-of-lana-del-reys-biggest-influences-20140716 |title=Shades of Cool: 12 of Lana Del Rey's Biggest Influences |magazine=[[Rolling Stone]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009181628/http://www.rollingstone.com/music/pictures/shades-of-cool-12-of-lana-del-reys-biggest-influences-20140716 |archive-date=October 9, 2014|date=July 16, 2014|author=''Rolling Stone'' staff}}</ref> The Crystals,<ref name=shades/> en [[Miles Davis]].<ref name=milesdavis>{{cite web|title=Listen To Lana Del Rey's New Single 'Honeymoon'|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/lana-del-rey-honeymoon_55a557aae4b0ecec71bd3714|work=[[The Huffington Post]]|date=July 14, 2015|first=Oliver|last=Whitney|access-date=August 9, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150719091732/http://www.huffingtonpost.com/entry/lana-del-rey-honeymoon_55a557aae4b0ecec71bd3714|archive-date=July 19, 2015 }}</ref> Fakkelsangers [[Julie London]]<ref>{{cite magazine|magazine=Billboard|url=https://www.billboard.com/articles/news/magazine-feature/6784901/billboard-women-in-music-trailblazer-lana-del-rey-pop-inspirations|title=Billboard Women in Music 'Trailblazer' Lana Del Rey: 'There's Not Such a Narrow Lane for 'Pop'|date=December 3, 2015|author=Dodero, Camille|access-date=January 22, 2018}}</ref> en Julee Cruise het ook as invloede gedien.<ref name=shades/> "Ek hou regtig net van die meesters van elke genre," het sy in 2012 aan BBC-radiopresentator Jo Whiley gesê, en spesifiek Nirvana, [[Bob Dylan]], Frank Sinatra en [[Elvis Presley]] genoem.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UtAFIa52_eA |title=Interview with Lana Del Rey |first=Jo |last=Whiley |publisher=BBC Radio 2. [[BBC]] |date=February 2, 2012 |access-date=June 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017185452/https://www.youtube.com/watch?v=UtAFIa52_eA |archive-date=October 17, 2013 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Dazed |date=February 22, 2021 |title=Lana Del Rey 'didn't want to sing anymore' after Amy Winehouse died |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/51998/1/lana-del-rey-did-not-want-to-sing-anymore-after-amy-winehouse-died |access-date=May 1, 2024 |website=Dazed}}</ref> Verskeie rock- en popmusikante en groepe uit die laat-twintigste eeu het ook Del Rey geïnspireer, soos [[Bruce Springsteen]],<ref name="18things">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/news/18-things-you-learn-after-two-long-days-with-lana-del-rey-20140724 |title=18 Things You Learn After Two Long Days With Lana Del Rey |magazine=[[Rolling Stone]]|last=Hiatt|first=Brian|date=July 24, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304122129/http://www.rollingstone.com/music/news/18-things-you-learn-after-two-long-days-with-lana-del-rey-20140724 |archive-date=March 4, 2016 }}</ref> [[Britney Spears]],<ref>{{Cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/a363464/lana-del-rey-britney-spears-inspires-me/|title=Lana Del Rey: 'Britney inspires me'|first=Lewis|last=Corner|date=February 2, 2012|website=Digital Spy}}</ref> sanger-liedjieskrywer [[Lou Reed]], en rockband the Eagles, sowel as volksmusikante soos [[Leonard Cohen]]<ref name="shades" /> en [[Joan Baez]]. Del Rey het ook sanger-liedjieskrywer Cat Power,<ref name="18things" /> Hole se voorsanger [[Courtney Love]],<ref>{{cite web|url=http://www.virginmedia.com/music/news/story/2014/06/23/lana-del-rey-is-inspired-by/ |work=Virgin Media |title=Lana Del Rey is inspired by Courtney Love |date=June 23, 2014 |access-date=July 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721222329/http://www.virginmedia.com/music/news/story/2014/06/23/lana-del-rey-is-inspired-by/ |archive-date=July 21, 2015 }}</ref> rapper [[Eminem]], en sanger-liedjieskrywer [[Amy Winehouse]] as kunstenaars genoem na wie sy opgesien het.<ref name="shades" /> Del Rey het die klankbaan van ''[[American Beauty]]'' as 'n gedeeltelike inspirasie vir haar album ''Born to Die'' (2012) genoem.<ref>{{cite news |last=Rosen |first=Christopher |date=September 4, 2012 |title=Lana Del Rey's Movie Dreams: 'Hopefully I Will Branch Into Film Work And Stay There' |work=The Huffington Post |url=https://www.huffingtonpost.com/2012/09/04/lana-del-rey-movie_n_1854738.html |url-status=live |access-date=September 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908010026/http://www.huffingtonpost.com/2012/09/04/lana-del-rey-movie_n_1854738.html |archive-date=September 8, 2012}}</ref> Geïnspireer deur poësie, noem Del Rey [[Walt Whitman]] en [[Allen Ginsberg]] as instrumenteel vir haar liedjieskryf. In haar lied "Venice Bitch" is die liriek "nothing gold can stay" ook die titel van 'n Robert Frost-gedig.<ref name="whitman">{{cite web |title=Lana Del Rey hates personal critics |url=https://www.contactmusic.com/lana-del-rey/news/lana-del-rey-hates-personal-critics_1350370 |website=contactmusic.com |date=June 23, 2012 |access-date=October 24, 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134425/http://entertainment.stv.tv/showbiz/309071-lana-del-rey-hates-personal-critics/ |archive-date=September 27, 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last=Moore |first=Alex |title=Here's Lana Del Rey's new Walt Whitman-referencing track, 'The Body Electric' |url=http://www.deathandtaxesmag.com/184151/heres-lana-del-reys-new-walt-whitman-referencing-track-the-body-electric/ |work=Death and Taxes |access-date=October 5, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927122419/http://www.deathandtaxesmag.com/184151/heres-lana-del-reys-new-walt-whitman-referencing-track-the-body-electric/ |archive-date=September 27, 2013 }}</ref> Del Rey het rolprentregisseurs [[David Lynch]] en [[Federico Fellini]], en skilders Mark Ryden en [[Pablo Picasso]] as invloede genoem<ref name="Fellini" /><ref name="dlynch">{{cite web|title=Lana Del Rey open to David Lynch collaboration: 'I would love to do anything with him' |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-16-1203870 |work=[[NME]] |date=December 11, 2015 |author=Luke Morgan Britton |access-date=February 27, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303161824/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/90277 |archive-date=March 3, 2016 }}</ref> en het verklaar dat aktrise [[Lauren Bacall]] iemand is wat sy bewonder.<ref>{{cite web |date=May 8, 2013 |title=FASHION Magazine Summer 2013 Cover: Lana Del Rey |url=https://fashionmagazine.com/style/fashion-magazine-summer-2013-cover-lana-del-rey/ |access-date=February 7, 2020 |website=FASHION Magazine}}</ref> Sy het belangstelling getoon in en is beïnvloed deur die boek ''Lolita'' en die titelkarakter, sowel as die rolprente wat dit voortgebring het in 1962 en in 1997. Sy het in die verlede Lolita fashion vertoon en selfs 'n gelyknamige lied geskryf, wat as 'n bonusspoor op sommige uitgawes van haar 2012-album ''Born to Die'' ingesluit is. ===Stem en timbre=== Del Rey beskik oor 'n uitgebreide contraltostemreeks, wat meer as drie oktawe beslaan en beskryf is as boeiend en hoogs emosioneel, en wissel met groot gemak van hoë note in 'n meisieagtige timbre na [[jazz]]-agtige versierings in haar laer register.<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://thatgrapejuice.net/2012/04/watch-lana-del-rey-redeems-performing-entire-lp-live/ |title=Lana Del Rey Redeems Herself By Performing Entire LP Live |publisher=That Grape Juice |date=April 22, 2012 |access-date=May 19, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425001626/http://thatgrapejuice.net/2012/04/watch-lana-del-rey-redeems-performing-entire-lp-live/ |archive-date=April 25, 2012 }} |2={{cite web |url=http://entertainment.malaysia.msn.com/music/article.aspx?cp-documentid=5919180 |title=Lana Del Rey – Born To Die, Review |publisher=MSN. [[Microsoft]] Corporation |date=February 23, 2012 |access-date=May 19, 2012 |first=Melody |last=Oei |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227001733/http://entertainment.malaysia.msn.com/music/article.aspx?cp-documentid=5919180 |archive-date=February 27, 2012 }} |3={{cite web|url=https://www.slantmagazine.com/music/review/lana-del-rey-born-to-die/2720 |title=Lana Del Rey Born To Die Review |work=Slant Magazine |date=January 25, 2012 |access-date=May 31, 2012 |first=Sal |last=Cinquemani |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527123015/http://www.slantmagazine.com/music/review/lana-del-rey-born-to-die/2720 |archive-date=May 27, 2012 }} |4={{cite web |url=http://www.readthemike.com/2012/02/18/born-to-try-but-sometimes-trying-isnt-good-enough/ |title=Born to Try, but Sometimes Trying isn't Good Enough |publisher=Read the Mike |date=February 18, 2012 |access-date=February 22, 2012 |first=Tom |last=Da Silva |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703020436/http://www.readthemike.com/2012/02/18/born-to-try-but-sometimes-trying-isn%27t-good-enough/ |archive-date=July 3, 2013 }} }}</ref> Na die vrystelling van ''Ultraviolence'', wat lewendig in enkelopnames opgeneem is sonder Pro Tools-stemredigering, het kritici Del Rey se vokale vermoëns al hoe meer waardeer, en haar groot reeks, verhoogde vokale selfvertroue en uniek emosionele aflewering geprys.<ref>{{multiref2 |1={{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/news/how-lana-del-rey-fought-to-get-her-radical-ultraviolence-lp-released-20140718 |title=How Lana Del Rey Fought to Get Her Radical 'Ultraviolence' Released – Rolling Stone |magazine=Rolling Stone |date=July 18, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106010542/http://www.rollingstone.com/music/news/how-lana-del-rey-fought-to-get-her-radical-ultraviolence-lp-released-20140718 |archive-date=January 6, 2015 }} |2={{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2014/jun/12/lana-del-rey-ultraviolence-review |title=Lana Del Rey: Ultraviolence review – great songs about awful, boring people |author=Alexis Petridis |work=The Guardian |date=June 12, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140613045734/http://www.theguardian.com/music/2014/jun/12/lana-del-rey-ultraviolence-review |archive-date=June 13, 2014 }} |3={{cite web|url=https://consequence.net/2014/06/album-review-lana-del-rey-ultraviolence/ |title=Lana Del Rey – Ultraviolence – Album Reviews – Consequence of Sound |work=Consequence of Sound |date=June 17, 2014 |first=Sasha |last=Geffen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620075706/https://consequence.net/2014/06/album-review-lana-del-rey-ultraviolence/ |archive-date=June 20, 2014 }} }}</ref> Tydens opnames in die ateljee is Del Rey bekend vir vokale meerlaag-tegnieke, wat, soos opgemerk, vir haar moeilik is om in 'n lewendige omgewing te herhaal, veral met die afwesigheid van agtergrondsangers om die oorspronklike vokale styl te vul.<ref name="Lana Live Set">{{cite web|url=http://thatgrapejuice.net/2012/04/watch-lana-del-rey-redeems-performing-entire-lp-live/ |title=Lana Del Rey Redeems Herself By Performing Entire LP Live |publisher=That Grape Juice |date=April 22, 2012 |access-date=May 19, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425001626/http://thatgrapejuice.net/2012/04/watch-lana-del-rey-redeems-performing-entire-lp-live/ |archive-date=April 25, 2012 }}</ref> Verhoogvrees is ook aangetoon as 'n groot bydraende faktor tot Del Rey se stryd met lewendige optredes;<ref>{{cite web|url=http://hub.contactmusic.com/news/lana-del-rey-gets-terrible-stage-fright_1348506 |title=Lana Del Rey – Lana Del Rey Gets Terrible Stage Fright – Contactmusic.com |author=Bang Showbiz |work=Contactmusic.com |date=June 21, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110085313/http://hub.contactmusic.com/news/lana-del-rey-gets-terrible-stage-fright_1348506 |archive-date=January 10, 2015 }}</ref> joernaliste het egter in 2014 opgemerk dat haar lewendige optredes in selfvertroue toegeneem het. ''Billboard'' het die Coachella-debuut van "West Coast" as 'n "ster-skeppende optrede" beskou en die sangeres se vokale vermoëns geprys.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/music-festivals/6052253/coachella-2014-lana-del-rey-debuts-west-coast-single-in |title=Coachella 2014: Lana Del Rey Debuts 'West Coast' Single In Star-Making Performance |date=April 14, 2014 |first=Jason |last=Lipshutz |magazine=Billboard |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417072908/http://www.billboard.com/articles/columns/music-festivals/6052253/coachella-2014-lana-del-rey-debuts-west-coast-single-in |archive-date=April 17, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.popmatters.com/review/182811-lana-del-rey-ultraviolence/ |title=Lana Del Rey: Ultraviolence |date=June 16, 2014 |first=Ryan |last=Lathan |work=[[PopMatters]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709132500/http://www.popmatters.com/review/182811-lana-del-rey-ultraviolence/ |archive-date=July 9, 2014 }}</ref> Musiekkritici het haar stem beskryf as "rokerig",<ref>{{cite web|last=Matthews |first=Cameron |title=Joey Ramone's 'New York City,' New Neil Young Song & More |url=http://www.spinner.com/2012/09/25/news-joey-ramones-new-york-city-new-neil-young-and-more/ |work=[[Spinner (website)|Spinner]] |publisher=AOL |access-date=September 26, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102011004/http://www.spinner.com/2012/09/25/news-joey-ramones-new-york-city-new-neil-young-and-more/ |archive-date=November 2, 2012 }}</ref> "grinterig",<ref name="index"/> en herinnerend aan [[Marilyn Monroe]].<ref name="index" /> Met die 2015-vrystelling van ''Honeymoon'' is haar stem deur ''[[Los Angeles Times]]''-kritikus Mikael Wood vergelyk met dié van Julee Cruise en [[Eartha Kitt]].<ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/la-et-ms-0919-lana-del-ray-20150920-story.html|work=Los Angeles Times|title=With 'Honeymoon,' Lana Del Rey further tightens control of her image|date=September 18, 2015|access-date=August 19, 2017|author=Wood, Mikael}}</ref> Del Rey het begin om laer vokale te gebruik met ''Born to Die'', en beweer: "Mense het my nie baie ernstig opgeneem nie, so ek het my stem verlaag, in die geloof dat dit my sou help om uit te staan. Nou sing ek redelik laag... wel, vir 'n vrou in elk geval".<ref>{{multiref2 |1={{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a352467/lana-del-rey-people-didnt-take-me-seriously-with-a-high-voice.html |date=November 23, 2011 |access-date=December 20, 2011 |work=Digital Spy |last=Copsey |first=Robert |title=Lana Del Rey: 'People didn't take me seriously with a high voice' |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226200445/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a352467/lana-del-rey-people-didnt-take-me-seriously-with-a-high-voice.html |archive-date=December 26, 2011 }} |2={{cite web|title=Home Guitars Acoustic Bass Drums Tech DJ Tech News Reviews Tuition Video Forum Samples iPad/iPhone Apps Magazines How to create drowsy Lana Del Rey-style vocals |url=http://www.musicradar.com/tuition/tech/how-to-create-drowsy-lana-del-rey-style-vocals-531265/1 |work=MusicRadar |access-date=September 8, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112050621/http://www.musicradar.com/tuition/tech/how-to-create-drowsy-lana-del-rey-style-vocals-531265/1 |archive-date=November 12, 2012 }} |3={{cite web|last=Firth |first=Holly |title=Lana Del Rey: People Didn't Take Me Seriously |url=http://www.gigwise.com/news/68981/Lana-Del-Ray-People-Didn%27t-Take-Me-Seriously |work=Gigwise |publisher=Giant Digital |access-date=October 5, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703165736/http://www.gigwise.com/news/68981/Lana-Del-Ray-People-Didn%27t-Take-Me-Seriously |archive-date=July 3, 2013 }} }}</ref> "Ek sing nou laag, maar my stem was voorheen baie hoër. Weens die manier waarop ek lyk, het ek iets nodig gehad om die hele projek te anker. Andersins dink ek mense sou aanneem ek is 'n soort ligsinnige sangeres. Wel, ek dink nie... ek weet. Ek het op een manier gesing, en op 'n ander manier, en ek het gesien wat mense aantrek," het sy oor die onderwerp gesê.<ref name="clashmusic" /> ===Video's en verhoogoptredes=== [[File:Lana Del Rey at Flow Festival 2017 (7).jpg|thumb|upright|Del Rey tree op tydens die Flow-fees in 2017]] Del Rey se video's word ook dikwels gekenmerk deur hul kinematografiese kwaliteit met 'n retro flair.<ref>{{Cite web|url=https://www.elitedaily.com/p/13-music-videos-from-the-2010s-you-should-definitely-jam-to-rn-22798740|title=13 Music Videos From The 2010s You May Have Forgotten About & Should Jam To|first=Marisa|last=Casciano|date=April 11, 2020|website=Elite Daily |access-date=October 24, 2021}}</ref> In haar vroeë loopbaan het Del Rey snitte van haarself opgeneem waar sy saam met haar liedjies sing op 'n webkamera en dit saam met ou tuisvideo's en films geplaas om as "tuisgemaakte musiekvideo's" te dien, 'n styl wat haar vroeë erkenning gehelp het om te verkry.{{citation needed|date=Mei 2024}} Na die sukses van hierdie tuisgemaakte video's het Del Rey 'n reeks hoë-begroting musiekvideo's gehad, insluitend "Born to Die" en "National Anthem" (beide 2012) en "Young and Beautiful" (2013).<ref>{{Cite web|url=https://www.pedestrian.tv/music/lana-del-rey-national-anthem-music-video/|title=Lana Del Rey's 'National Anthem' Is The Best Music Video Of The 2010s, There I Said It|date=December 9, 2019 |first=Melissa |last=Mason |website=pedestrian.tv |access-date=October 24, 2021}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-hook/510833/lana-del-reys-boy-toy-in-born-to-die-meet-bradley-soileau|title=Lana Del Rey's Boy Toy in 'Born to Die' – Meet Bradley Soileau|date=January 25, 2012|author=Gregory DelliCarpini Jnr|magazine=Billboard}}</ref> Haar vroeë video's het haar persone as "slegte meisie"<ref name=":1">{{Cite web |last=Berman |first=Judy |date=June 15, 2017 |title=Lana Del Rey's Persona Evolution in 7 Videos |url=https://pitchfork.com/thepitch/the-evolution-of-the-lana-del-rey-persona-in-7-videos/ |access-date=October 24, 2021 |website=Pitchfork}}</ref> en "gangster Nancy Sinatra" vertoon.<ref name=":1" /> Haar daaropvolgende video's vir liedjies soos "Summer Wine", "Carmen" en "Summertime Sadness" is geproduseer met aansienlik laer begrotings en het meer elemente van Del Rey se vroeë styl behou. Die ''Ultraviolence''-era het 'n mengsel van hoë-begroting video's en selfgemaakte video's geïnkorporeer, terwyl die ''Honeymoon''-era byna uitsluitlik film noir-geïnspireerde professioneel geskiete beeldmateriaal was. Beide eras het gesien dat sommige van Del Rey se tuisgemaakte video's vir liedjies soos "Pretty When You Cry" en "Honeymoon" nie vrygestel is nie weens Del Rey se mening dat hulle "te vervelig" was.<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1847218/lana-del-rey-pretty-when-you-cry-teaser-video/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618200230/http://www.mtv.com/news/1847218/lana-del-rey-pretty-when-you-cry-teaser-video/|url-status=dead|archive-date=June 18, 2014|title=Lana Del Rey Looks Pretty, Doesn't Cry In 'Pretty When You Cry' Teaser|first=John|last=Walker|date=June 16, 2016|website=MTV News |access-date=October 24, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/31913/1/watch-lana-del-rey-s-rejected-honeymoon-video|title=Watch Lana Del Rey's rejected 'Honeymoon' video|date=July 5, 2016|first=Selim|last=Bulut|website=Dazed |access-date=October 24, 2021}}</ref> Die ''Lust for Life''-era was wyd gekenmerk deur sy effens gefilterde vintage-geïnspireerde voorkoms met 'n futuristiese flair. Vir ''Norman Fucking Rockwell!'', het Del Rey se suster,<!-- per cited source "Chuck" is her sister, not brother --> Chuck Grant, drie video's in Del Rey se "tuisgemaakte video"-formaat geregisseer,<ref>{{Cite web|url=https://hypebae.com/2019/12/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-music-video-bartender-happiness-is-a-butterfly-watch|title=Lana Del Rey's New 'Norman Fucking Rockwell' Music Video Is a Triple Threat|website=HYPEBAE|date=December 20, 2012|first=Alexandra|last=Pauly|access-date=October 24, 2021}}</ref> terwyl Rich Lee die twee daaropvolgende video's in 'n vintage maar futuristiese styl geregisseer het, soortgelyk aan die ''Lust for Life''-video's wat hy geregisseer het. Kritici het Del Rey opgemerk vir haar tipies eenvoudige maar outentieke lewendige optredes.<ref name="caramanica">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/06/arts/music/lana-del-rey-lust-for-life-live-review.html|work=The New York Times|title=Review: Lana Del Rey, a Character No More|date=September 6, 2017|access-date=September 6, 2017|author=Caramanica, Jon}}</ref> 'n Konsertresensie van September 2017 wat in ''The New York Times'' gepubliseer is, het opgemerk: "Vir meer as 'n uur was Me. Del Rey ongelooflik gemaklik, sing en glimlag met die gemak van iemand wat optree by 'n sanger-liedjieskrywer-aand by die plaaslike koffiewinkel."<ref name="caramanica" /> Nog 'n resensie deur Roy Train vir ''The Hollywood Reporter'' in 2014 het opgemerk "’n afstand in haar vriendelikheid, selfs duidelik vanaf my sitplek aan die teenoorgestelde kant van die verhoog hoog bo die gewoel, die koue steeds voelbaar".<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/concert-review-lana-del-rey-708719|work=[[The Hollywood Reporter]]|title=Lana Del Rey Will be Your Mirror: Concert Review|last=Trakin|first=Roy|date=June 2, 2014|access-date=August 30, 2017}}</ref> ==Openbare beeld== ===Vroeë ontvangs=== Voor die vrystelling van haar debuut groot etiket-album ''Born to Die'' in 2012, was Del Rey die onderwerp van verskeie artikels wat haar beeld en loopbaantraject bespreek het.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/features/why-we-fight/8679-the-imagination-of-lana-del-rey|work=Pitchfork|title=The Imagination of Lana Del Rey|date=September 30, 2011|author=Abebe, Nitsuh|access-date=July 31, 2017}}</ref><ref name=stranger/><ref>{{cite web|url=http://www.spin.com/2012/01/deconstructing-lana-del-rey/|work=Spin|title=Deconstructing Lana Del Rey|date=January 30, 2012|author=Hopper, Jessica|access-date=July 30, 2017}}</ref> Een artikel deur Paul Harris, gepubliseer deur ''The Guardian'' 'n week voor die album se vrystelling, het die verskille opgemerk tussen Del Rey se waargenome persona in 2008, toe sy as Lizzy Grant opgetree en musiekvideo's op YouTube geplaas het, en in 2012, as Lana Del Rey.<ref name="stranger">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop|work=The Guardian|title=Lana Del Rey: The strange story of the star who rewrote her past|author=Harris, Paul|date=January 21, 2012|access-date=July 30, 2017}}</ref> Harris het geskryf: <blockquote>Die internet het figure soos [Del Rey] in staat gestel om vinnig na die voorgrond van die kulturele landskap te kom, hetsy hul opkoms deur 'n platemaatskappy-beampte beplan is of spontaan vanuit iemand se slaapkamer gebeur. Dit het die roemsiklus versnel. Dit is opmerklik dat die groot terugslag teen Del Rey plaasvind voordat haar eerste album selfs vrygestel is. Dit openbaar 'n kulturele obsessie met die "outentisiteit" wat aanhangers, kunstenaars en korporasies bo alles waardeer.<ref name="stranger"/></blockquote>Tony Simon, 'n vervaardiger wat in 2009 met Del Rey saamgewerk het, het haar verdedig teen bewerings dat sy 'n produk van haar platemaatskappy is: "Om duidelik te wees, al die kritici wat sê sy is een of ander opgemaakte-deur-die-masjien popster is vol onsin. Hoewel dit onmoontlik is om die besighede se hande uit die pop te hou wanneer 'n popster geskep word, is die wortels van waar dit alles vandaan kom stewig binne Lizzy Grant."<ref name="hellyer" /> In Del Rey se eie woorde, sy "[het] nooit 'n persona gehad nie. Nooit een nodig gehad nie. Sal nooit een nodig hê nie."<ref>{{cite web |last=Kornhaber |first=Spencer |title=Lana Del Rey Says She Never Had a Persona. Really? |url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2019/09/lana-del-rey-says-she-never-had-persona-really/597883/ |website=The Atlantic |access-date=September 17, 2019 |date=September 15, 2019}}</ref> In 'n 2017-onderhoud het Del Rey gesê, "Ek het myself nie [op ''Born to Die''] geredigeer toe ek kon nie, want baie daarvan was maar net soos dit was. Ek bedoel, omdat ek baie verander het en baie van daardie liedjies, dis nie dat ek nie daarmee kan vereenselwig nie, maar... Baie daarvan is ook dat ek maar net soort van senuweeagtig was. Ek het soort van senuweeagtig voorgekom, en daar was maar net baie dualiteite, baie teenstellings wat aan die gang was wat dalk net gevoel het soos iets was 'n bietjie af. Miskien was die ding wat af was dat ek maar net 'n bietjie meer tyd nodig gehad het of iets, en ook my pad was maar net so kronkelrig om by die punt te kom om 'n eerste plaat te hê. Ek voel asof ek alles op my eie moes uitvind. Elke beweging was maar net raaiwerk."<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/music/lana-del-rey-interview-2017-cover-story|work=Complex|title=Lana Del Rey Talks "Lust for Life," Avoiding Cultural Appropriation, and Getting Political|author=Callahan-Bever, Noah|date=July 26, 2017|access-date=July 31, 2017}}</ref> === Sosiale sienings === Nadat sy deur verskeie bronne as antifeministies bestempel is,<ref name="nme2"/><ref name="bbclovelaw"/><ref name=slant/> het Del Rey in 2014 gesê: "Vir my is die kwessie van [[feminisme]] maar net nie 'n interessante konsep nie. Ek is meer geïnteresseerd in ... [[SpaceX]] en [[Tesla, Inc.|Tesla]], wat gaan gebeur met ons intergalaktiese moontlikhede. Wanneer mense feminisme aanroer ... Ek is maar net nie regtig so geïnteresseerd nie."<ref name="nmedr">{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-37-1207109|work=[[NME]]|title=Lana Del Rey clarifies feminism comments in interview with James Franco|author=Luke Morgan Britton|date=September 3, 2015|access-date=January 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112020712/http://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-37-1207109|archive-date=November 12, 2016}}</ref> Sy het ook gesê: <blockquote>Vir my is 'n ware feminis iemand wat 'n vrou is wat presies doen wat sy wil. As my keuse is om, ek weet nie, by baie mans te wees, of as ek 'n werklik fisiese verhouding geniet, dink ek nie dit is noodwendig anti-feministies nie. Vir my moes die argument van feminisme nooit regtig ter sprake gekom het nie. Omdat ek nie te veel weet van die geskiedenis van feminisme nie, en dus is ek nie regtig 'n relevante persoon om in die gesprek te bring nie. Alles wat ek geskryf het, was so outobiografies, dit kon regtig net 'n persoonlike ontleding wees.<ref name=nyt2014>{{cite news|last1=Pareles|first1=Jon|title=Finding Her Future Looking to the Past|url=https://www.nytimes.com/2014/06/15/arts/music/lana-del-rey-still-stirs-things-up-with-ultraviolence.html?_r=0|newspaper=[[The New York Times]]|date=June 12, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151108074643/http://www.nytimes.com/2014/06/15/arts/music/lana-del-rey-still-stirs-things-up-with-ultraviolence.html?_r=0|archive-date=November 8, 2015}}</ref></blockquote> In 2017 het Del Rey haar opgedateerde siening oor feminisme verder verduidelik in 'n onderhoud met ''Pitchfork'':<ref name="Frank, Alex">{{cite web|url=https://pitchfork.com/features/interview/life-liberty-and-the-pursuit-of-happiness-a-conversation-with-lana-del-rey|title=Life, Liberty, and the Pursuit of Happiness: A Conversation With Lana Del Rey|date=July 19, 2017|author=Frank, Alex|access-date=November 15, 2019|work=Pitchfork}}</ref> <blockquote>Want dinge het kultureel verskuif. Dit is nou meer gepas as onder die Obama-administrasie, waar ten minste almal wat ek geken het veilig gevoel het. Dit was 'n goeie tyd. Ons was op die op en op... Vroue het dadelik minder veilig gevoel onder [die Trump] -administrasie. Wat as hulle Planned Parenthood wegneem? Wat as ons nie geboortebeperking kan kry nie? Nou, wanneer mense my daardie vrae vra, voel ek 'n bietjie anders...<ref name="Frank, Alex"/></blockquote> Na die Harvey Weinstein sexual abuse cases, het sy haar ondersteuning uitgespreek vir die Me Too-beweging<ref>{{Cite web|last=Coscarelli|first=Joe|date=August 28, 2019|title=Lana Del Rey on Trump, Kanye and the Right Time for a Protest Song|url=https://www.nytimes.com/2019/08/28/arts/music/lana-del-rey-norman-rockwell-album.html|work=[[The New York Times]]}}</ref> en haarself as 'n feminis geïdentifiseer. In 2020 het sy haar ondersteuning uitgespreek vir 'n derde golf van feminisme.<ref name="auto1"/> In Mei van daardie jaar het sy kritiek gelok vir 'n [[Instagram]]-plasing waarin sy haarself verdedig het teen beskuldigings dat sy mishandeling verheerlik deur onder andere te wys op 'n reeks ander vroulike kunstenaars en hul suksesse met werke oor "onvolmaakte seksuele verhoudings".<ref name="WaPo-controversy">{{cite news|last1=Rao|first1=Sonia|date=May 22, 2020|title=Lana Del Rey announces a new album, but nobody is talking about the album|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2020/05/21/lana-del-rey-instagram-statement/|access-date=June 2, 2020}}</ref><ref>{{cite news|last1=Bradley|first1=Laura|date=May 21, 2020|title=Lana Del Rey Swears She Wasn't Whining About Black Singers' Successes in Messy Instagram Post|url=https://www.thedailybeast.com/lana-del-rey-managed-to-piss-off-an-army-of-music-fans-with-one-ig-post|access-date=June 2, 2020|website=[[The Daily Beast]]}}</ref><ref>{{cite magazine|last1=Mamo|first1=Heran|date=May 21, 2020|title=A Timeline of Lana Del Rey's Biggest Controversies|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9388639/lana-del-rey-biggest-controversies-timeline|access-date=June 2, 2020|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Del Rey het gereageer op die kritiek dat [[Race and ethnicity in the United States|ras]] die tema van haar plasing was deur te sê dat sy die sangers genoem het omdat sy "[hierdie sangers liefhet] en [hulle ken]".<ref>{{cite news|last1=Carras|first1=Christie|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2020-05-22/lana-del-rey-instagram-post-response|title=Lana Del Rey defends Instagram post: 'Don't...call me racist'|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=May 22, 2020|access-date=September 8, 2020}}</ref> Sy het verduidelik dat sy verwys het na dié "wat nie sterk lyk of noodwendig slim lyk, of soos hulle in beheer is nie," toe sy mense genoem het "wat soos [haar] lyk".<ref>{{cite web|last1=Griffith|first1=Janelle|url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/celebrity/lana-del-rey-slammed-over-her-assessment-beyonc-nicki-minaj-n1212006|title=Lana Del Rey slammed over her assessment of Beyoncé, Nicki Minaj, Ariana Grande|work=[[NBC News]]|date=May 21, 2020|access-date=September 8, 2020}}</ref> Del Rey het verdere kritiek gelok vir die kortstondige plasing van 'n video van plunderaars tydens die George Floyd-optogte in Mei 2020.<ref>{{cite web|last1=Stolworthy|first1=Jacob|date=June 1, 2020|title=George Floyd protests: Lana Del Rey faces backlash for sharing 'dangerous' video of looters|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lana-del-rey-george-floyd-protests-instagram-looting-video-black-lives-matter-tinashe-a9541531.html|access-date=June 2, 2020|work=[[The Independent]]}}</ref> Del Rey was dikwels krities teenoor die VSA se President [[Donald Trump]]. Sy het hom beskryf as 'n [[Narsisme|narsis]] en 'n produk van 'n kultuur van sosiopatie, en gesê sy geestestoestand laat hom sonder enige begrip van wat sy woorde en dade kan veroorsaak.<ref>{{cite news |last1=Brodsky |first1=Rachel |title=Lana Del Rey clarifies comments around Donald Trump, accuses music media of taking quotes 'out of context' |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lana-del-rey-bbc-trump-interview-b1786370.html |access-date=December 28, 2021 |work=The Independent |publisher=Independent Print Limited |date=January 13, 2021}}</ref> In Januarie 2021 het Del Rey kommentaar uitgelok deur te sê Trump "[het nie geweet] dat hy 'n oproer aanhits nie" as gevolg van sy "grootheidswaan".<ref name="WP">{{cite news |title=Facing backlash, Lana Del Rey continues to defend her comments on Trump and race |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2021/01/13/lana-del-rey-donald-trump-chemtrails-album-rollout/ |access-date=January 18, 2021 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=January 13, 2021 |first=Sonia |last=Rao}}</ref> Sy was krities teenoor Kanye West in 2018 vir sy ondersteuning van die voormalige President Trump.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45704579|title=Lana Del Rey confronts Kanye West over support for Donald Trump on Saturday Night Live|date=October 1, 2018|first=Mark|last=Savage|access-date=March 20, 2021|website=[[BBC]]}}</ref> Gedurende die eerste jaar van Trump se presidentskap het Del Rey beweer sy het probeer om towerkuns teen Trump te gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-used-hex-on-donald-trump-2113859|title=Lana Del Rey confirms attempt to use witchcraft against Donald Trump|website=Nme.com|date=July 21, 2017|first=Nick|last=Reilly|access-date=March 20, 2021}}</ref> In November 2020 het Del Rey [[Joe Biden]] se verkiesing as President van die Verenigde State geëer deur "On Eagles' Wings" te cover.<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/9480265/lana-del-rey-eagles-wings-hymn-cover-joe-biden-speech|title=Lana Del Rey Covers 'On Eagle's Wings' Hymn in Honor of Joe Biden's Acceptance Speech|newspaper=Billboard|date=November 8, 2020|first=Mitchell|last=Peters|access-date=March 20, 2021}}</ref> Tydens die vrystelling van die kunswerk vir ''Chemtrails Over the Country Club'' op Instagram, het Del Rey wydverspreide persdekking gekry vir die voorstel dat haar vriende, wat op die voorblad verskyn, "’n pragtige mengsel van alles" was, en gesê dat sy altyd "inklusief was sonder om selfs te probeer" deur haar loopbaan.<ref name="WP" /><ref>{{cite web |title=More Lana Del Rey drama ensues after her diversity comments about new album art |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2021-01-11/lana-del-rey-album-cover-video-chemtrails-over-the-country-club |website=Los Angeles Times |date=January 11, 2021 |first=Christie |last=D'Zurilla |access-date=January 26, 2021}}</ref> Del Rey het verduidelik, en gesê haar goeie vriende en kêrels was "rappers" en het haar kritici aangespreek, deur te sê dat voordat kommentators dit in 'n "WOC/POC-kwessie" verander het, sy "nie die een was wat die Capitol-gebou bestorm het nie" en was "besig om die wêreld te verander deur my lewe en gedagtes en liefde daar uit te sit".<ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Reveals, Immediately Defends New Album Chemtrails Over the Country Club Cover |url=https://www.vulture.com/2021/01/lana-del-rey-reveals-chemtrails-over-the-country-club-cover.html |website=Vulture |date=January 11, 2021 |first=Halle |last=Kiefer |access-date=January 18, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Reveals Chemtrails Over the Country Club Album Art and Tracklist |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-reveals-chemtrails-over-the-country-club-album-art-and-tracklist/ |date=January 10, 2021 |first=Evan |last=Minsker |website=Pitchfork |publisher=People |access-date=January 18, 2021}}</ref> Sy het vervolgens die kommentare uitgevee.<ref name="WP" /><ref>{{cite web |title=Lana Del Rey Criticized for album art |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/music/2021/01/11/lana-del-rey-new-album-cover-criticism-comments/6626104002/ |work=[[USA Today]] |date=January 11, 2021 |first1=Jenny |last1=Ryu |first2=Charles |last2=Trepany |access-date=October 24, 2021}}</ref> Na kritiek van media-afsetpunte, het Del Rey getwiet: "’n Vrou kan steeds nie kwaad word nie, reg? Selfs wanneer 'n skare-mentaliteit probeer om aan te hits."<ref name="WP" /> ===Liefdadigheidswerk=== Oor die jare heen het Del Rey verskeie sake ondersteun en verskeie opnames beskikbaar gestel as aanbiedinge om sake te ondersteun waarin sy glo. Haar 2019-enkelsnit "Looking for America" is vrygestel in reaksie op die massa-skietvoorvalle op 3-4 Augustus 2019 in [[El Paso]], [[Texas]], en Dayton, [[Ohio]], met alle opbrengste van die lied wat gaan na verligtingsfondse wat slagoffers van die Augustus-skietvoorvalle en die 28 Julie 2019, Gilroy Garlic-feesskietvoorval bevoordeel.<ref>{{Cite web |last=Hampton |first=Rachelle |date=August 9, 2019 |title=Lana Del Rey's New Song Responds to the El Paso and Dayton Shootings |url=https://slate.com/culture/2019/08/lana-del-rey-shooting-song-looking-for-america-el-paso-dayton.html |access-date=October 18, 2022 |website=[[Slate Magazine]]}}</ref> In Oktober 2020 het sy $350&nbsp;000 uit die verkope van haar boek ''Violet Bent Backwards over the Grass'' aan DigDeep geskenk,<ref name="flagstaffbusinessnews/digdeep">{{cite news |title=DigDeep Bringing Clean Water to Navajo Homes |url=https://www.flagstaffbusinessnews.com/digdeep-bringing-clean-water-to-navajo-homes/ |access-date=September 19, 2023 |work=Flagstaff Business News |date=June 4, 2020 |archive-date=14 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014174628/https://www.flagstaffbusinessnews.com/digdeep-bringing-clean-water-to-navajo-homes/ |url-status=dead }}</ref> 'n [[Los Angeles]]-gebaseerde<ref>{{cite web |title=FAQ |url=https://www.digdeep.org/faq |website=DIGDEEP |access-date=September 19, 2023}}</ref> [[Organisasie sonder winsoogmerk|nie-winsgewende organisasie]], gestig deur George McGraw in 2014, wat elektriese gepompte<ref name="redbull/navajo-water"/> water voorsien vir sommige van die mees afgeleë<ref name="kdnk/dig-deep-water">{{cite news |title=Project Dig Deep Brings Water to Navajo Homes |url=https://www.kdnk.org/news/2020-09-14/project-dig-deep-brings-water-to-navajo-homes |access-date=September 19, 2023 |work=KDNK |date=September 15, 2020 |location=Carbondale, Colorado}}</ref> gesinne en gemeenskappe<ref name="redbull/navajo-water">{{cite web |last1=Gifford |first1=Bill |title=On the Navajo reservation, a tiny nonprofit is bringing life-giving water to the Indigenous people hardest hit by the pandemic |url=https://www.redbull.com/us-en/theredbulletin/navajo-water-project-heroes-2020 |website=redbull.com |access-date=September 19, 2023 |date=December 1, 2020}}</ref> van die [[Navajo]]-nasie.<ref>{{cite web|last1=Reilly|first1=Nick|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-donates-350000-to-provide-navajo-nation-with-clean-water-2808918|title=Lana Del Rey donates $350,000 to provide Navajo Nation with clean water|work=[[NME]]|date=November 4, 2020|access-date=November 17, 2020}}</ref> Later in Desember het Del Rey 'n weergawe van "You'll Never Walk Alone" vrygestel om liefdadigheidsorganisasies te ondersteun wat deur die [[Liverpool F.C.]]-stigting ondersteun word.<ref>{{Cite web|date=December 1, 2020|first=Will|last=Lavin|title=Lana Del Rey announces limited edition 7" vinyl of 'You'll Never Walk Alone' cover|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-announces-limited-edition-7-vinyl-of-youll-never-walk-alone-cover-for-charity-2829283|access-date=February 5, 2021|website=[[NME]]}}</ref> In die vroeë 2000's het Del Rey by 'n skuiling vir haweloses gewerk en deelgeneem aan humanitêre werk, insluitend die bou van huise by die Navajo-nasie.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/tv/CAmxUDpgO8Y/|title=Instagram post by Lana Del Rey • May 25, 2020 at 9:29am UTC|website=Instagram}}</ref> ==Invloed== [[File:Lana Del Rey at Irving Plaza 13.jpg|250px|thumb|Del Rey tree op in 2012]] Del Rey is genoem as 'n invloed deur 'n aantal kunstenaars, insluitend [[Billie Eilish]],<ref>{{cite web|url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell|title=Lana Del Rey – Norman Fucking Rockwell!|work=[[musicOMH]]|date=August 30, 2019|first=John|last=Murphy|access-date=January 30, 2020}}</ref> XXXTentacion,<ref>{{cite book |last1=Reiss |first1=Jonathan |title=Look at Me! |date=October 9, 2018 |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-306-84541-3 |page=61 |url=https://www.hachettebooks.com/titles/jonathan-reiss/look-at-me/9780306845413/ |access-date=October 15, 2021}}</ref> Charli XCX, <ref>{{cite web |last=Breihan |first=Tom |title=Charli XCX Talks The Velvet Underground & Nico, Lana Del Rey, Celebrates Jack Antonoff At Variety’s Hitmakers Awards |url=https://www.stereogum.com/2290148/charli-xcx-talks-the-velvet-underground-nico-lana-del-rey-celebrates-jack-antonoff-at-varietys-hitmakers-awards/news/ |website=Stereogum |date=December 3, 2022 |access-date=May 1, 2025}}</ref> Clairo, <ref>{{cite web |last=Zadeh |first=Joe |title=Clairo pays homage to Lana Del Rey and poses with gun after 2025 Grammys |url=https://www.nme.com/news/music/clairo-pays-homage-to-lana-del-rey-and-poses-with-gun-after-2025-grammys-3834285 |website=NME |date=February 3, 2025 |access-date=May 1, 2025}}</ref> Beabadoobee, <ref>{{cite web |last=Ragusa |first=Paolo |title=Beabadoobee Channels Her Inner Lizzy Grant |url=https://officemagazine.net/beabadoobee-channels-her-inner-lizzy-grant |website=Office Magazine |date=May 2, 2022 |access-date=May 1, 2025}}</ref> Madison Beer, <ref>{{cite web |last=Willman |first=Chris |title=Madison Beer Talks About ‘Silence Between Songs,’ Her Lana Del Rey-Inspired New Album |url=https://variety.com/2023/music/news/madison-beer-silence-between-songs-lana-del-rey-album-interview-1235720528/ |website=Variety |date=September 22, 2023 |access-date=May 1, 2025}}</ref> [[Taylor Swift]],<ref>{{cite news |last=Mier |first=Tomás |title=Taylor Swift Praises Lana Del Rey's Stardom: 'She Knows She's the Best' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/taylor-swift-lana-del-rey-stardom-praise-1235035312/ |work=Rolling Stone |date=May 27, 2025 |access-date=May 29, 2025}}</ref> Kacey Musgraves,<ref name="marks">{{cite news |last=Marks |first=Craig |title=Kacey Musgraves on ‘Deeper Well,’ her new album and finding peace in the chaos |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2024-03-13/kacey-musgraves-deeper-well-interview |work=Los Angeles Times |date=March 13, 2024 |access-date=May 13, 2025}}</ref> Kali Uchis,<ref name="marks" /> [[Chappell Roan]],<ref>{{Cite web |last=Samel |first=Ketki |date=2017-10-05 |title=Chappell Roan soars at Herbst Theatre despite lack of audience connection |url=https://www.dailycal.org/archives/chappell-roan-soars-at-herbst-theatre-despite-lack-of-audience-connection/article_1bce4428-2b8a-55bb-9d8f-5ca6935c9925.html |access-date=2025-03-11 |website=[[The Daily Californian]] |language=en}}</ref> en Olivia Rodrigo.<ref>{{cite magazine |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/lana-del-rey-billie-eilish-olivia-rodrigo-critics-waffle-house-1235593189/ |title=Lana Del Rey talks Billie Eilish, Olivia Rodrigo, critics, Waffle House |last=O'Connell |first=Mikey |magazine=The Hollywood Reporter |date=September 20, 2023 |access-date=September 20, 2023}}</ref> ''Billboard'' het ''Born to Die'' gekrediteer as een van die hoofkatalisators vir die verskuiwing van popmusiek van 'n oorwegend bruisende EDM-toon na 'n meer stemmige, hip-hop-beïnvloede palet in die middel-2010's, en het opgemerk dat Del Rey onontbeerlik is vir die dekade se popmusiek, met invloed op alternatiewe-georiënteerde popkunstenaars soos [[Lorde]], Halsey, Banks, [[Sky Ferreira]], Father John Misty, Sia, [[Miley Cyrus]], [[Selena Gomez]] en [[Taylor Swift]].<ref name="auto">{{cite magazine |title=Every Lana Del Rey Song, Ranked: Critic's List |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8528500/lana-del-rey-best-songs-ranked |magazine=Billboard |access-date=August 30, 2019}}</ref> In 2019 het ''Billboard'' "Born to Die" insluit onder die 100 liedjies wat die 2010's gedefinieer het, en bygevoeg dat dit "’n soniese verskuiwing gemerk het wat die poplandskap heeltemal verander het".<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8544101/lana-del-rey-born-to-die-songs-that-defined-the-decade|title=Songs That Defined the Decade: Lana Del Rey's 'Born to Die'|date=November 21, 2019|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|last=Shouneyia|first=Alexa}}</ref> ''Norman Fucking Rockwell!'' is aangewys as een van die 500 Grootste Albums van Alle Tye deur ''[[Rolling Stone]].''<ref name="Schewitz" /> Del Rey het lof ontvang van ouer kunstenaars, waarvan sommige inspirasies vir Del Rey self was, insluitend [[Bruce Springsteen]],<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Jessica |date=August 16, 2020 |title=Bruce Springsteen Calls Lana Del Rey "One of the Best Songwriters" |url=https://au.rollingstone.com/music/music-news/bruce-springsteen-lana-del-rey-from-his-home-to-yours-15698/ |access-date=December 9, 2023 |website=Rolling Stone Australia}}</ref> [[Joan Baez]],<ref>{{Cite web |last=Pearson |first=Victoria |date=July 6, 2023 |title=Lana Del Rey Wanted to Sing With Joan Baez. But First, She'd Have to Find Her. • T Australia |url=https://taustralia.com.au/lana-del-rey-joan-baez/ |access-date=December 9, 2023 |website=T Australia}}</ref> [[Elton John]],<ref>{{Cite magazine |date=October 24, 2019 |title=Musicians on Musicians: Elton John & Lana Del Rey |url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/elton-john-lana-del-rey-musicians-on-musicians-cover-902354/ |access-date=December 9, 2023 |magazine=Rolling Stone}}</ref> [[Courtney Love]],<ref>{{Cite web |last=Robinson |first=Ellie |date=December 28, 2022 |title=Courtney Love says Kurt Cobain and Lana Del Rey are the only "true musical geniuses" she's ever known |url=https://www.nme.com/en_au/news/music/courtney-love-says-kurt-cobain-and-lana-del-ray-are-the-only-true-musical-geniuses-shes-ever-known-3372107 |access-date=December 9, 2023 |website=NME}}</ref> en regisseurs [[David Lynch]] en [[John Waters]].<ref>{{Cite web |date=November 22, 2023 |title=John Waters and David Lynch really love Lana Del Rey |url=https://www.avclub.com/john-waters-david-lynch-praise-lana-del-rey-1851042613 |access-date=December 9, 2023 |website=The A.V. Club}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' het Del Rey gelys as die enigste musikant op hul "Dekade van Invloed"-lys.<ref>{{cite news|last=Richards|first=Chris|date=October 24, 2019|title=Lana Del Rey is real|url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fgraphics%2f2019%2fentertainment%2flana-del-rey%2f%3f|newspaper=The Washington Post|access-date=November 6, 2020|url-access=subscription}}</ref> ''Pitchfork'' het haar benoem as een van die grootste lewende liedjieskrywers van die VSA.<ref>{{cite web |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell/ |title=Lana Del Rey: Norman Fucking Rockwell! Album Review |work=Pitchfork |date=September 3, 2019 |first=Jenn |last=Pelly |access-date=October 24, 2021}}</ref> ''[[The Guardian]]'' het verklaar dat Del Rey se eie "suiwer vroulike waas" 'n "kenmerk is van die uitdagende vroulike popsterre wat nog kom".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2019/nov/25/destruction-of-female-pop-role-model-decade-in-music|title=New rules: the destruction of the female pop role model|first=Laura|last=Snapes|date=November 25, 2019|work=[[The Guardian]]}}</ref> Haar YouTube- en Vevo-bladsye het saam meer as sewe en 'n half miljard kyke.<ref>[https://www.youtube.com/user/LanaDelRey/about Lana Del Rey]. YouTube (May 5, 2011). Retrieved on March 22, 2020.</ref><ref>{{in lang|de}} [https://www.musikindustrie.de/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/#topSearch Datenbank: BVMI]. Musikindustrie.de. Retrieved on March 22, 2020.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aria.com.au/accreditations|title=Accreditations – ARIA|website=Aria.com.au|access-date=October 8, 2020}}</ref> In 2022 het New York-universiteit se Clive Davis Institute of Recorded Music die herfsemesterkursus "Topics in Recorded Music: Lana Del Rey" geloods, wat handel oor Del Rey se musiek.<ref>{{Cite magazine|last=Aniftos|first=Rania|title=A Lana Del Rey Course Launched at NYU's Clive Davis Institute|url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-class-nyu-clive-davis-institute-1235142098/|date=September 20, 2022|access-date=September 21, 2022|magazine=Billboard}}</ref> ''Rolling Stone'' het Del Rey op nommer 175 geplaas op sy 2023-lys van die 200 Grootste Sangers van Alle Tye.<ref name="rollingstone.com" /> ''[[Rolling Stone| Rolling Stone UK]]'' het haar benoem as Die Grootste Amerikaanse Liedjieskrywer van die 21ste eeu (2023).<ref name="Ewens" /> == Toekennings == Del Rey het baie toekennings ontvang, insluitend 3 MTV Europe Music-toekennings, 2 [[Brit Award]]s, 'n Satellite-toekenning en 9 GAFFA-toekennings. Benewens hierdie toekennings, is sy ook benoem vir 11 Grammy-toekennings<ref name="Lana Del Rey">{{cite web|title=Lana Del Rey|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/lana-del-rey|publisher=[[The Recording Academy]]|access-date=August 3, 2016}}</ref> en 'n Golden Globe-toekenning.<ref>{{cite web|title=Golden Globe Winners 2015: Complete List|url=https://variety.com/2015/film/news/golden-globe-winners-2015-updated-list-1201400369/|website=Variety|access-date=January 12, 2015|date=January 11, 2015}}</ref> == Persoonlike lewe == Del Rey het op 26 September 2024 met Jeremy Dufrene getrou in [[Louisiana]].<ref name="wedding marsh">{{cite news |last1=Saad |first1=Nardine |title=The wedding marsh: Lana Del Rey reportedly marries alligator tour guide Jeremy Dufrene |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2024-09-27/lana-del-rey-wedding-jeremy-dufrene-alligator-guide-louisiana |work=Los Angeles Times |date=September 27, 2024}}</ref><ref name="Shock">{{cite news |last1=Spencer-Elliott |first1=Lydia |title=Lana Del Rey marries alligator tour guide Jeremy Dufrene in shock wedding in Louisiana |url=https://www.independent.co.uk/life-style/lana-del-rey-alligator-tour-guide-wedding-jeremy-dufrene-b2619884.html |work=The Independent |date=27 September 2024}}</ref> Dufrene is 'n toervaartkaptein in Des Allemands, [[Louisiana]]; Del Rey het in 2019 'n toer saam met hom onderneem.<ref name="About Lana">{{cite news |last1=LUTKIN |first1=AIMÉE |date=September 27, 2024 |title=All About Lana Del Rey's Husband, Jeremy Dufrene |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a62103404/who-is-lana-del-rey-boyfriend-jeremy-dufrene/ |work=Elle}}</ref><ref>{{cite news |last1=Petri |first1=Alexandra |title=Lana Del Rey Married a Normie. Other Celebrities Have Too. |url=https://www.nytimes.com/2024/10/23/arts/music/lana-del-rey-jeremy-dunfre-dolly-parton.html |work=New York Times|date=October 23, 2024}}</ref> Del Rey het verklaar dat sy in God glo.<ref>{{Cite web |last=Stimson |first=Brie |date=2023-10-10 |title=Lana Del Rey shuts down claims she practiced witchcraft on her tour |url=https://www.foxnews.com/entertainment/lana-del-rey-shuts-down-claims-practiced-witchcraft-tour#:~:text=The%20%22Say%20Yes%20to%20Heaven,would%20believe%20in%20God%20too. |access-date=2025-03-16 |website=Fox News |language=en-US}}</ref> Sy het in 2011 aan ''The Quietus'' gesê, "My begrip van God kom uit my eie persoonlike ervarings...want ek was so baie keer in die moeilikheid in New York dat as jy ek was, jy ook in God sou glo...Ek weet nie van een keer per week in 'n kerk bymekaarkom en al daardie dinge nie, maar toe ek gehoor het daar is 'n goddelike krag waarop jy 'n beroep kan doen, het ek dit gedoen. Ek veronderstel my benadering tot godsdiens is soos my benadering tot musiek – ek neem wat ek wil hê en laat die res.".<ref>{{Cite web |last=Calvert |first=John |date=2011-10-04 |title=Original Sin: An Interview With Lana Del Rey |url=https://thequietus.com/interviews/lana-del-rey-interview/ |access-date=2025-03-11 |website=[[The Quietus]] |language=en-GB}}</ref> == Diskografie == '''Ateljee-albums''' {{div col}} * ''Lana Del Ray'' (2010) * ''Born to Die'' (2012) * ''Ultraviolence'' (2014) * ''Honeymoon'' (2015) * ''Lust for Life'' (2017) * ''Norman Fucking Rockwell!'' (2019) * ''Chemtrails over the Country Club'' (2021) * ''Blue Banisters'' (2021) * ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' (2023) * '' Stove'' (2026) {{div col end}} == Geskrewe werke == * ''Violet Bent Backwards over the Grass'' (2020) == Filmografie == {{div col}} * ''Poolside'' (2010) * ''National Anthem'' (2012) * ''Ride'' (2012) * ''Tropico'' (2013) * ''Hi, How Are You Daniel Johnston?'' (2015) * ''Freak'' (2016) * ''Tower of Song: A Memorial Tribute to Leonard Cohen'' (2017) * ''The Kacey Musgraves Christmas Show'' (2019) * ''Norman Fucking Rockwell'' (2019) {{div col end}} == Toere == * Born to Die Tour (2011-2012)<ref name="bandsintown5">{{cite web|url=http://www.bandsintown.com/LanaDelRey/past_events?page=5 |title=Lana Del Rey |website=bandsintown.com |access-date=April 17, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417155424/http://www.bandsintown.com/LanaDelRey/past_events?page=5 |archive-date=April 17, 2016 }}</ref> * Paradise Tour (2013-2014)<ref name="bandsintown5"/> * The Endless Summer Tour (2015) * LA to the Moon Tour (2018) * The Norman Fucking Rockwell! Tour (2019)<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-norman-f-cking-rockwell-tour-866062/|title=Lana Del Rey Sets First Leg of Norman F-cking Rockwell Tour|first1=Daniel|last1=Kreps|date=August 1, 2019|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> * 2023-2024 tour * UK and Ireland Tour 2025<ref name=":0">{{Cite magazine |last=Smith |first=Thomas |date=2024-11-25 |title=Lana Del Rey Announces Dates For 2025 U.K. and Ireland Stadium Shows |url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-uk-ireland-stadium-tour-2025-tickets-1235837928/ |access-date=2024-11-28 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == * Grande, P. B. (2020). Desire in Lana Del Rey. In Desire (pp. 195-226). Michigan State University Press. [https://doi.org/10.14321/j.ctv11vcdwg.9] * Chirkis, B. (March 26, 2024). How Lana Del Rey Promotes Feminism Through Her Sad Girl Persona. Trinity Tripod. [https://trinitytripod.com/arts/how-lana-del-rey-promotes-feminism-through-her-sad-girl-persona/#:~:text=A%20lot%20of%20Del%20Rey’s,feminine%20standards%20set%20by%20society.] == Eksterne skakels == {{Skakels na susterprojekte|wikt=no|commons=Category:Lana Del Rey|v=no|voy=no|n=no|s=no|b=no|d=Q37150}} * {{Official website|https://www.lanadelrey.com|Official website}} * {{AllMusic|class=artist|id=mn0002784799|label=Lana Del Rey}} * {{IMDb name|4787894}} * {{Discogs artist}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Del Rey, Lana}} [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] fc5cq5q7yo2fv8ebmm1k72vzmd14sx9 0 449674 2925377 2888949 2026-08-15T20:40:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925377 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vrouerugbyspan | land = Fidji | beeld = Kenteken van die Fidjiaanse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Fidjiaanse Rugbyunie]] (FRU) | bynaam = ''Fijiana'' | embleem = die [[Palmagtige|palmboom]] | stadion = HFC Bank-stadion, [[Suva]] | kapasiteit = 25&nbsp;000 | kaptein = [[Sereima Leweniqila]] | afrigter = {{vlagikoon|Wallis}} [[Ioan Cunningham]] <small>(sedert 2025)</small> | patroon_la1 = _fiji23rwch | patroon_b1 = _fiji23rwch | patroon_ra1 = _fiji23rwch | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _blackstripe | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = 000000 | kouse1 = ffffff | patroon_la2 = | patroon_b2 = _fiji_rugby23a | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _redtop | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = | regterarm2 = 000000 | broek2 = ff0000 | kouse2 = 000000 | statistiek = | toetse = | toptoetspuntebehaler = | meestedrieë = | jongstespeler = | eerste = {{FIJruv}} 15–27 {{SAMruv-r}}<br />([[Nukuʻalofa]], [[Tonga]]; 14 April 2006) | grootwen = {{FIJruv}} 152–0 {{PNGruv-r}}<br />([[Papakura]], [[Nieu-Seeland]]; 9 Julie 2022) | grootverloor = {{FIJruv}} 19–84 {{ENGruv-r}}<br />([[Auckland]], Nieu-Seeland; 8 Oktober 2022) | Wêreldbekerverskynings = 2/10 | jaar = 2021 | beste = Groepfase in [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|2021]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] | url = | unieurl = www.fijirugby.com }} Die '''Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan''' ([[Engels]]: ''Fiji women’s national rugby union team'') is die nasionale vroue[[rugby]]span wat [[Fidji]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Fidji geadministreer deur die [[Fidjiaanse Rugbyunie]] (''Fiji Rugby Union'', FRU) wat in 1913 gestig is. Fidji se bynaam is ''Fijiana'' en hulle speel tradisioneel in wit truie met swart broeke. Fidji is een van die min lande waar rugby die hoofsport is.<ref name="history">{{en}} {{cite web |url=http://www.teivovo.com/history/index.html |title=Rugby History in Fiji |publisher=Teivovo |accessdate=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/ |archive-date=14 November 2007 |url-status=dead}}</ref> Fidji het in 2006 sy eerste internasionale wedstryd teen [[Samoaanse nasionale vrouerugbyspan|Samoa]] gespeel. Die span neem deel aan die jaarlikse Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap, saam met [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale vrouerugbyspan|Papoea-Nieu-Guinee]], Samoa en [[Tongaanse nasionale vrouerugbyspan|Tonga]]. Fidji het twee keer vir die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer, maar hulle is in [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|2021]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] in die groepfase uitgeskakel. Die Fidjiaanse vrouerugbyspan is tans (September 2025) 14de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=8 September 2025}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Fidjiaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Fidji is die Fidjiaanse Rugbyunie (Engels: ''Fiji Rugby Union'', FRU). Die Fidjiaanse Rugbyunie is in 1913 gestig en het in 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste mansrugbywêreldbekertoernooi]], ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji |title=Fiji |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=22 September 2024}}</ref> Daarbenewens was die Fidjiaanse Rugbyunie in 2000 ’n stigtingslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]]).<ref name="islands">{{en}} {{cite book |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> == Geskiedenis == === Oorsprong === Fidji het sy heel eerste wedstryd in 1997 teen ’n besoekende Amerikaanse span gespeel. In 2006 het die eerste amptelike toetswedstryd teen [[Samoaanse nasionale vrouerugbyspan|Samoa]] tydens die Stille Oseaan-vrouedrienasiesbeker gevolg. Tien jaar ná die Stille Oseaan-vrouedrienasiesbeker is die Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap gestig. Die eerste Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap 2016 is op die ANZ Nasionale Stadion in [[Suva]] tussen Fidji en [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale vrouerugbyspan|Papoea-Nieu-Guinee]] beslis.<ref name=":0">{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/womens-rwc-qualification-at-stake-in-inaugural-oceania-championship/ |title=Women’s RWC qualification at Stake in Inaugural Oceania Championship |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Junie 2025 |archive-date= 8 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708144337/https://www.fijirugby.com/womens-rwc-qualification-at-stake-in-inaugural-oceania-championship/ |url-status=dead }}</ref> Dié toernooi het gelyktydig gedien as [[Vrouerugbywêreldbeker 2017]]-kwalifisering.<ref name=":0" /> Die Fidjiane het die toernooi met ’n 37–10-oorwinning beklink en die volgende kwalifiseringsrondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oceaniarugby.com/pageitem.aspx?id=118662&id2=1&eID=66726&entityID=66726 |title=Fijiana Win Inaugural Oceania Women's Championship |publisher=[[Oseanië Rugby]] |date=10 November 2016 |accessdate=10 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110065615/http://www.oceaniarugby.com/pageitem.aspx?id=118662&id2=1&eID=66726&entityID=66726 |archive-date=10 November 2016}}</ref> In die uitspeelrondte het Fidji teen [[Hongkongse nasionale vrouerugbyspan|Hongkong]] en [[Japannese nasionale vrouerugbyspan|Japan]] te staan gekom, maar albei wedstryde verloor en vervolgens die Vrouerugbywêreldbeker 2017 misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/sevens-series/news/213300?lang=en |title=Japan and Hong Kong qualify for Women's World Cup |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=13 Desember 2016 |accessdate=23 April 2022}}</ref> In 2018 kon Fijiana die tweede Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap 2018 beklink en daarmee sy titel onoorwonne verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/381059 |title=Fiji win Oceania Rugby Women's Championship title |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 November 2021 |accessdate=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129141536/https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/381059 |archive-date=29 November 2021}}</ref> Die Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap was gelyktydig deel van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]]-kwalifisering in [[Nieu-Seeland]]. [[Oseanië]] het vir die eerste keer oor sy eie kwalifiseringsplek by die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi beskik. [[Wallaroos|Australië]] en [[Black Ferns|Nieu-Seeland]] het weens hul goeie prestasie tydens die vorige toernooi regstreeks gekwalifiseer, waardeur Fijiana die kwalifiseringsplek kon bespreek en ook vir die eerste keer vir ’n vrouerugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/543018 |title=Fiji qualify for Rugby World Cup 2021 |publisher=rugbyworldcup.com |date=30 November 2019 |accessdate=23 April 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fbcnews.com.fj/sports/sevens/fijiana-still-in-awe-after-qualifying-for-2021-rwc/ |title=Fijiana still in awe after qualifying for 2021 RWC |publisher=Fijian Broadcasting Corporation |date=5 Desember 2019 |accessdate=25 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125185755/https://www.fbcnews.com.fj/sports/sevens/fijiana-still-in-awe-after-qualifying-for-2021-rwc/ |archive-date=25 Januarie 2020 |url-status=dead}}</ref> In 2022 het die Fidjiane in [[Brisbane]] twee toetswedstryde teen Australië en Japan gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijitimes.com.fj/rooster-chicken-to-sponsor-fijiana-15s-for-two-historic-test-matches-while-seruvakula-names-four-new-overseas-based-players/ |title=Rooster Chicken to sponsor Fijiana 15s for two historic test matches while Seruvakula names four new overseas-based players |publisher=The Fiji Times |date=29 April 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/710277/fiji-hope-to-harness-super-w-momentum-against-japan-and-australia |title=Fiji hope to harness Super W momentum against Japan and Australia |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 April 2022 |accessdate=15 Mei 2022}}</ref> Dit was hulle eerste ontmoeting ooit met Australië en hul tweede wedstryd teen Japan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.women.rugby/news/712529/everything-you-need-to-know-about-the-wallaroos-road-to-new-zealand-tests |title=Everything you need to know about the Wallaroos Road to New Zealand tests |publisher=Women Rugby |date=3 Mei 2022 |accessdate=6 Junie 2025 }}{{Dooie skakel|date=Junie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Fidji het die Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap 2022 in Nieu-Seeland beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://oceania.rugby/news/fijiana-win-oceania-rugby-womens-championship-in-a-thriller-2022717 |title=Fijiana win Oceania Rugby Womens Championship in a thriller |publisher=[[Oseanië Rugby]] |date=17 Julie 2022 |accessdate=6 Junie 2025 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126234027/https://oceania.rugby/news/fijiana-win-oceania-rugby-womens-championship-in-a-thriller-2022717 |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijitimes.com.fj/fijiana-15s-win-oceania-tournament/ |title=Fijiana 15s win Oceania tournament |publisher=The Fiji Times |author=Rohit Deo |date=18 Julie 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/sports/Fijiana-15s-win-Oceania-Rugby-Womens-Championship-5f48rx/ |title=Fijiana 15’s win Oceania Rugby Women's Championship |publisher=Fiji Village |author=Naveel Krishant |date=17 Julie 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Tydens dié toernooi het die span geskiedenis gemaak met sy 152–0-oorwinning oor Papoea-Nieu-Guinee in [[Papakura]], Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fbcnews.com.fj/sports/rugby/fijiana-trounces-png/ |title=Fijiana trounces PNG |publisher=Fijian Broadcasting Corporation |author=Karalaini Tavi |date=9 Julie 2022 |accessdate=28 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128233927/https://www.fbcnews.com.fj/sports/rugby/fijiana-trounces-png/ |archive-date=28 Januarie 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/feature/Fijiana-thrash-PNG-152-0-8r5f4x/ |title=Fijiana thrash PNG in a record 152-0 win |publisher=Fiji Village |author=Antonio Rahiman |date=9 Julie 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> === Eerste wêreldbekerdeelname === In 2022 is Fijiana in sy eerste groepwedstryd afgeransel deur [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|Engeland]] wat 14 [[Drie (sport)|drieë]] gedruk en met 84–19 geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/oct/08/england-overrun-fiji-84-19-to-make-early-womens-rugby-world-cup-statement |title=14-try England overrun Fiji to make Women’s Rugby World Cup statement |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=8 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/favourites-england-hand-fiji-14-try-mauling-world-cup-2022-10-08/ |title=Favourites England hand Fiji 14-try mauling at World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=8 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Daarna kon hulle hul eerste wêreldbekeroorwinning ooit aanteken deur [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrika]] met 21–17 te klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fiji-strike-late-snatch-first-world-cup-victory-2022-10-16/ |title=Fiji strike late to snatch first World Cup victory |publisher=[[Reuters]] |date=16 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.women.rugby/news/770334/fiji-v-south-africa-rwc-2021-match-report |title=Thrill-a-minute Fijiana record first-ever Rugby World Cup win |publisher=Women Rugby |date=16 Oktober 2022 |accessdate=14 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114194715/https://www.women.rugby/news/770334/fiji-v-south-africa-rwc-2021-match-report |archive-date=14 Januarie 2025 |url-status=dead}}</ref> Ná hul oorwinning het die Fidjiane met die 16de plek hul beste plek op Wêreldrugby se wêreldranglysm behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/sports/Fijiana-moved-to-16th-place-in-World-Rugby-ranking-by-beating-South-Africa-8x5f4r/ |title=Fijiana moved to 16th place in World Rugby ranking by beating South Africa |publisher=Fiji Village |author=Marika Rasekaseka |date=17 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fbcnews.com.fj/sports/rugby/fijiana-moves-up-in-ranking/ |title=Fijiana moves up in ranking |publisher=Fijian Broadcasting Corporation |author=Venina Rakautoga |date=17 Oktober 2022 |accessdate=17 Oktober 2022 }}{{Dooie skakel|date=Junie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Franse nasionale vrouerugbyspan|Frankryk]] het in die laaste groepwedstryd teen Fidji geen punte afgestaan nie en met 44–0 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijitimes.com.fj/france-in-quarter-finals/ |title=France in quarter-finals |publisher=The Fiji Times |author=Paulini Curuqara |date=24 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/sports/France-thrashes-Fijiana-42---0-rx4f85/ |title=Fijiana go down to France 44-0 in their last WRWC match |publisher=Fiji Village |author=Rusiate Baleilevuka |date=22 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Daarmee het hulle in die negende plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2025/en/past-tournaments/2021 |title=2021 Women's Rugby World Cup |publisher=rugbyworldcup.com |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> === Tweede wêreldbekerdeelname === Fidji het die Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap 2024 beklink en sodoende vir die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] in [[Engeland]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://oceania.rugby/news/fijiana-xv-secures-direct-qualification-to-rugby-world-cup-2025-202462 |title=Fijiana XV Secures Direct Qualification to Rugby World Cup 2025 |publisher=[[Oseanië Rugby]] |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/934604?lang=en |title=History-making Fiji and Hong Kong China move up World Rugby Women's Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Die Fidjiane is egter ná twee nederlae teen [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan|Kanada]] en [[Skotse nasionale vrouerugbyspan|Skotland]] in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cewyepkd18wo |title=Wales suffer World Cup exit after defeat by Canada |publisher=[[BBC]] |author=Ceri Coleman-Phillips |date=30 Augustus 2025 |accessdate=8 September 2025}}</ref> Hul troosprys was ’n oorwinning in die laaste groepwedstryd oor [[Walliese nasionale vrouerugbyspan|Wallis]]. == Kleure, embleem en bynaam == Fidji speel tradisioneel in ’n wit trui met swart kleuraksente, wit broeke en swart-wit-gestreepte sokkies. Hul alternatiewe trui is swart met wit kleuraksente, wit broeke en wit sokkies met swart bane. Die beheerliggaam [[Fidjiaanse Rugbyunie]] se kenteken toon ’n [[Palmagtige|palmboom]] in swart voor ’n gestileerde rugbybal met ’n swart fraiing en die belettering ''Fiji Rugby'' daaronder. Die nasionale span se bynaam is ''Fijiana''. == Tuisstadion == Fidji se tuisstadion is die HFC Bank-stadion in die hoofstad [[Suva]] wat in 1951 opgerig is. Ná opknappings in 1978/79 en 2012 het dit ’n kapasiteit van 15&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2012/08/09/17-5m-for-stadium-upgrade/ |title=$17.5m for stadium upgrade |publisher=Fiji Sun |author=Anasilini Ratuva |date=9 Augustus 2012 |accessdate=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130221912/http://fijisun.com.fj/2012/08/09/17-5m-for-stadium-upgrade/ |archive-date=30 November 2024 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijisportscouncil.com.fj/facilities/anz-stadium/ |title=ANZ Stadium |publisher=Fiji Sports Council |date=2021 |accessdate=22 September 2024}}</ref> == Toetswedstryde == Fidji het 14 van sy 28 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 50,00%. Fidji se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025): {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{AUSruv}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{ENGruv}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{FRAruv}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{HKGruv}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{JPNruv}} || 2 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CANruv}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{PNGruv}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMruv}} || 7 || 4 || 3 || 4 || 57,14 |- | {{SCOruv}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{RSAruv}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{TGAruv}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALruv}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''28''' || '''14''' || '''14''' || '''0''' || '''50,00''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Fidji het tot dusver vir twee [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer. Hulle is tydens die 2021- en 2025-toernooie egter ná een oorwinning elk in die groepfase uitgeskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1998|1998]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2002|2002]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2006|2006]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|2021]] || Groepfase |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] || Groepfase |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2033|2033]] || {{n.v.t.}} |} === Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap === Fidji se enigste jaarlikse toernooi sedert 2016 is die [[Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap]], waartydens hulle teen Papoea-Nieu-Guinee, Samoa en Tonga speel. Hulle het die toernooi vier keer gewen. * Titeloorwinnings (4): 2016, 2018, 2022, 2024 == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Fidjiaanse span gevorm tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/fijiana-15s-squad-named-for-womens-rugby-world-cup-in-england |titel=Fijiana 15s Squad Named for Women’s Rugby World Cup in England |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |date=9 Augustus 2025 |accessdate=8 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Kolora Lomani]] || [[Skrumskakel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Salanieta Kinita]] || [[Losskakel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Setaita Railumu]] || Losskakel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Verenaisi Ditavutu]] || [[Senter]] || Fidji Sewes || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Rusila Nagasau]] || Senter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Alowesi Nakoci]] || Senter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Josifini Neihamu]] || Senter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Ilisapeci Delaiwau]] || [[Vleuel]] || Fidji Sewes || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Kelerayani Luvu]] || Vleuel || Fidji Sewes || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Mere Vocevoce]] || Vleuel || Fidji Sewes || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Litiana Vueti]] || Vleuel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Adi Salote Nailolo]] || Vleuel || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Ema Adivitaloga]] || [[Heelagter]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Michellaʻe Stolz]] || Heelagter || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Repeka Tove]] || Heelagter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 12 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Keleni Marawa]] || [[Haker]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[Selai Naliva]] || Haker || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Vika Matarugu]] || [[Stut]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Tiana Robanakadavu]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Loraini Senivutu]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Bitila Tawake]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Bulou Wainikiti Vasuturaga]] || Stut || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Jade Coates]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Chiefs Manawa]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Mereoni Nakesa]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Asinate Serevi]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Nunia Daunimoala]] || [[Losvoorspeler]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Alfreda Fisher Maria]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Karalaini Naisewa]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 28 |- | [[Adi Salaseini Railumu]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Sulita Waisega]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 24 |- | [[Carletta Yee]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Manuqalo Komaitai]] || Losvoorspeler || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}2 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Fidjiaanse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. == Afrigters == Die volgende persone het al as hoofafrigters van Fijiana gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Fidji}} Seremaia Bai || 2016 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Senirusi Seruvakula || 2020–2022 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Inoke Male || 2023 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Mosese Rauluni || 2024 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Ioan Cunningham || sedert 2025 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Fiji women's national rugby union team|Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan}} * {{en}} [https://www.fijirugby.com/ Amptelike webwerf van die Fidjiaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji Fidji by Wêreldrugby] {{Nasionale vrouerugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale vrouerugbyspanne]] [[Kategorie:Rugby in Fidji]] ogc6354fs4lf9n7jo2w7hiosozvo55e 0 451438 2925279 2904647 2026-08-15T14:56:02Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925279 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Firoz Cachalia 2025.png|duimnael|regs|180px]] '''Firoz Cachalia''' (gebore [[22 Julie]] [[1958]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] prokureur en [[politikus]] wat die huidige waarnemende [[Minister van Polisie]] is.<ref>{{Cite web |title=Ramaphosa announces new acting Police Minister |url=https://businesstech.co.za/news/government/831293/ramaphosa-announces-new-acting-police-minister/ |access-date=2025-07-13 |language=en-US}}</ref> Hy het in 1994 by die Gautengse Provinsiale Wetgewer aangesluit, waar hy die [[African National Congress]] verteenwoordig het Hy het van 1999 tot 2004 as Speaker van die provinsiale wetgewer gedien en was van 2004 tot 2010 'n lid van die Gautengse Uitvoerende Raad. Nadat hy die provinsiale regering verlaat het, is hy as regsprofessor aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] aangestel en, vanaf 2022, as voorsitter van die Nasionale Anti-korrupsie Adviesraad. == Vroeë lewe en opvoeding == Cachalia is op 22 Julie 1958 in [[Benoni]] in die voormalige Transvaal, nou deel van die provinsie [[Gauteng]], gebore.<ref name=":0">{{Cite web |date=2 September 2019 |title=Firoz Cachalia |url=https://www.sahistory.org.za/people/firoz-cachalia |access-date=2023-01-16 |website=South African History Online}}</ref> Sy broer is Azhar Cachalia, 'n aktivis en regter.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2009-06-21 |title=Race for Concourt judges |url=https://mg.co.za/article/2009-06-21-race-for-concourt-judges/ |access-date=2023-01-16 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> In die laat 1970's en 1980's was Cachalia aktief in anti-apartheid studentepolitiek aan Wits Universiteit; hy is verskeie kere aangehou en verban kragtens die Wet op Binnelandse Veiligheid.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2010-08-06 |title='Politics chose us' |url=https://mg.co.za/article/2010-08-06-politics-chose-us/ |access-date=2023-01-16 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Hy het ook by die [[Verenigde Demokratiese Front]] aangesluit.<ref name=":0" /> In die vroeë 1990's het hy as prokureur by Bell Dewar and Hall en as navorser by die Sentrum vir Toegepaste Regsstudies gewerk; hy het ook die Transvaalse Indiese Kongres verteenwoordig tydens onderhandelinge by die [[Konvensie vir 'n Demokratiese Suid-Afrika (KODESA)|Konvensie vir 'n Demokratiese Suid-Afrika]].<ref name=":0" /> Hy het 'n [[Baccalaureus Artium]] en 'n LLB, en in 1996 het hy 'n LLM van die Universiteit van Michigan ontvang.<ref name=":1">{{Cite journal |date=13 Julie 2012 |title=Media Statement: Appointment of Professor Firoz Cachalia as a non-executive director |url=https://www.resbank.co.za/en/home/publications/publication-detail-pages/media-releases/2012/5088 |journal=South African Reserve Bank |language=english}}</ref><ref name=":0" /> ==Politieke loopbaan== Cachalia het in 1994 vir die eerste keer by die [[Gauteng Provinsiale Wetgewer]] aangesluit<ref name=":0" /> en hy het uiteindelik van 1999 tot 2004 Speaker van die provinsiale wetgewer geword.<ref>{{Cite news |date=8 Desember 2009 |title=DA Accuses Cachalia of Ducking Tough Questions |work=Business Day |url=https://allafrica.com/stories/200912080267.html |access-date=16 Januarie 2023 |via=allAfrica}}</ref> In die wetgewer het hy die African National Congress verteenwoordig; hy was ook 'n lid van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]].<ref name=":0" /> Op 29 April 2004, na die algemene verkiesing van 2004, is Cachalia vir die eerste keer aangestel in die Gauteng Uitvoerende Raad; [[Mbhazima Shilowa]], wat toe sy tweede termyn as Premier van Gauteng betree het, het hom aangestel as Lid van die Uitvoerende Raad (LUR) vir Gemeenskapsveiligheid.<ref>{{Cite web |last=Furness |first=Jenny |date=30 April 2004 |title=Four new faces in Shilowa's team |url=https://www.engineeringnews.co.za/article/four-new-faces-in-shilowas-team-2004-04-30 |access-date=2022-12-29 |website=Engineering News |language=en |agency=SAPA}}</ref> Hy het daardie portefeulje behou tot die algemene verkiesing van 2009, dwarsdeur Shilowa se tweede termyn en die kort ampstermyn van Shilowa se opvolger, [[Paul Mashatile]].<ref>{{Cite web |date=7 Oktober 2008 |title=Paul Mashatile's inauguration address |url=https://www.politicsweb.co.za/documents/paul-mashatiles-inauguration-address |access-date=2022-12-29 |website=Politicsweb |language=en}}</ref> Vanaf Mei 2009, onder die nuutverkose Premier [[Nomvula Mokonyane]], was Cachalia LUR vir Ekonomiese Ontwikkeling, 'n nuutgeskepte portefeulje.<ref>{{Cite web |date=13 Mei 2009 |title=Gauteng Department of Community Safety welcomes new MEC |url=https://www.gov.za/gauteng-department-community-safety-welcomes-new-mec-elias-khabisi-mosunkutu |access-date=2022-12-29 |website=South African Government}}</ref> Hy is egter uit die Uitvoerende Raad afgedank in 'n kabinetskommeling wat op 2 November 2010 deur Mokonyane aangekondig is.<ref>{{Cite web |date=2 November 2010 |title=Premier Nomvula Mokonyane announces new Gauteng Cabinet |url=https://www.gov.za/premier-nomvula-mokonyane-announces-new-gauteng-cabinet |access-date=2022-12-29 |website=South African Government}}</ref> Op 13 Julie 2025 is hy as die nasionale Minister van Polisie aangestel, in 'n waarnemende hoedanigheid, in die plek van [[Senzo Mchunu]].<ref>{{Webaanhaling|url=https://businesstech.co.za/news/government/831293/ramaphosa-announces-new-acting-police-minister-and-commission-to-investigate-corruption/|datum=13 Julie 2025|titel=Ramaphosa announces new acting Police Minister and commission to investigate corruption|taal=Engels|uitgewer=BusinessTECH|toegangsdatum=15 Julie 2025}}</ref> ==Akademiese loopbaan== Na sy tyd in die provinsiale regering het Cachalia daarna 'n professor aan die Wits Universiteit se Regskool geword.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> In Julie 2012 het president [[Jacob Zuma]] hom aangestel vir 'n driejaartermyn as nie-uitvoerende direkteur op die raad van die [[Suid-Afrikaanse Reserwebank]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2012-07-16 |title=Firoz Cachalia appointed Sarb nonexec director |url=https://www.moneyweb.co.za/archive/firoz-cachalia-appointed-sarb-nonexec-director/ |access-date=2023-01-16 |website=Moneyweb |language=en}}</ref> In September 2022 het Cachalia 'n driejaartermyn as voorsitter van die Nasionale Anti-Korrupsie Adviesraad begin, 'n liggaam wat nuut deur Zuma se opvolger, president [[Cyril Ramaphosa]], geskep is om [[korrupsie]] en [[staatskaping]] te voorkom en uit te roei, onder meer deur die regering se reaksie op die bevindinge van die [[Zondo-kommissie]] te lei.<ref>{{Cite news |date=2022-08-29 |title=South Africa Names Firoz Cachalia Head of New Anti-Graft Council |language=en |work=Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-29/south-africa-names-firoz-cachalia-head-of-new-anti-graft-council |access-date=2023-01-16}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Augustus 2022 |title=Firoz Cachalia to chair Ramaphosa's anticorruption advisory council |url=https://www.businesslive.co.za/bd/national/2022-08-29-firoz-cachalia-to-chair-ramaphosas-anticorruption-advisory-council/ |access-date=2023-01-16 |website=Business Day |language=en-ZA}}</ref> Hy het ook tot Desember 2022 as lid van die Nasionale Uitvoerende Komitee van sy politieke party, die ANC, gedien; hy is in Oktober 2019 in die liggaam gekoöpteer.<ref>{{Cite web |last=Feketha |first=Siviwe |date=2 Oktober 2019 |title=Blade Nzimande returns to ANC NEC |url=https://www.iol.co.za/news/blade-nzimande-returns-to-anc-nec-33869310 |access-date=2023-01-08 |website=IOL |language=en}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cachalia, Firoz}} [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van polisie]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Polisie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Witwatersrand]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Michigan]] 8kruu182lwq9ci9z5kmenaxlr93usjs 0 451812 2925280 2823848 2026-08-15T14:56:46Z Oesjaar 7467 /* 1950's */ Verbeter 2925280 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Max Roach | beeld = Max roach.jpg | beeldonderskrif = Max Roach in Amsterdam, rondom 1979 | agtergrondkleur = non_vocal_instrumentalist | geboortenaam = Maxwell Lemuel Roach | geboortedatum = {{geboortedatum|1924|1|10}} | geboorteplek = Newland Township, [[Noord-Carolina]], Verenigde State | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|2007|8|16|1924|1|10}} | sterfplek = [[Manhattan]], New York Stad, Verenigde State | instrument = {{hlist|[[Trom]]me|perkussie|klavier}} | genre = {{hlist|[[Jazz]]|bebop}} | beroep = {{hlist|[[Musikant]]|[[komponis]]|onderwyser}} | jare_aktief = 1944–2002 | etiket = {{hlist|Capitol Records|Impulse! Records}} }} '''Maxwell Lemuel Roach''' ([[10 Januarie]] [[1924]]{{efn|Alhoewel Roach se geboortedatum volgens sy geboortesertifikaat 10 Januarie 1924 is, is hy volgens sy familie (soos aangehaal deur Phil Schaap) op 8 Januarie gebore.<ref>[http://nancyrawlinson.com/3arch.htm MADISON magazine: "Max Roach and James Woods"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929122706/http://nancyrawlinson.com/3arch.htm|date=29 September 2007}}</ref>}} – [[16 Augustus]] [[2007]]) was 'n Amerikaanse [[jazz]]tromspeler en -komponis. Hy was 'n pionier in bebop, en het ook in verskeie ander genres gewerk. Hy word allerweë beskou as een van die belangrikste tromspelers ooit.<ref name=":0">{{cite magazine|url=http://www.billboard.com/articles/news/1049839/legendary-jazz-drummer-max-roach-dies-at-83|title=Legendary Jazz Drummer Max Roach Dies at 83|magazine=Billboard|date=16 Augustus 2007|access-date=21 Maart 2011}}</ref> Hy het saam met baie ander bekende jazzmusici gespeel, soos Clifford Brown, Coleman Hawkins, [[Dizzy Gillespie]], [[Charlie Parker]], [[Miles Davis]], [[Duke Ellington]], [[Thelonious Monk]], Abbey Lincoln, Dinah Washington, [[Charles Mingus]], Billy Eckstine, [[Stan Getz]], [[Sonny Rollins]], Eric Dolphy en Booker Little. Hy het ook opgetree saam met sy dogter Maxine Roach, 'n violis. Hy is ingelyf in die ''DownBeat''-heldesaal in 1980 en in die ''Modern Drummer''-heldesaal in 1992.<ref>{{cite news|url=http://www.moderndrummer.com/modern-drummers-readers-poll-archive/#_|title=Modern Drummer's Readers Poll Archive, 1979–2014|work=Modern Drummer|access-date=10 Augustus 2015}}</ref> In die middel van die 1950's het Roach aan die hoof gestaan van 'n baanbrekende kwintet saam met die [[trompet]]speler Clifford Brown. In 1970 het hy die [[perkussie|perkussie-ensemble]] M'Boom gestig. == Biografie == === Vroeë lewe en loopbaan === Max Roach is gebore aan Alphonse en Cressie Roach in die Township of Newland, [[County (Verenigde State)|Pasquotank County]], [[Noord-Carolina]], wat grens aan die suidelike rand van die Great Dismal Swamp. Die Township of Newland word soms verkeerdelik aangesien vir Newland Town in Avery County, Noord-Carolina. Roach se gesin het na die Bedford-Stuyvesant-buurt in [[Brooklyn|Brooklyn, New York]] verhuis toe hy vier jaar oud was. Hy het grootgeword in 'n musikale huis; sy moeder was 'n gospel sangeres. Hy het op 'n jong ouderdom begin om die klaroen tydens parades te speel. Op 10-jarige ouderdom het hy die [[trom]] in 'n paar gospelgroepe gespeel. In 1942, as 'n 18-jarige wat onlangs gegradueer het van Boys High School in [[Brooklyn]], is hy gevra om vir Sonny Greer in te staan by die [[Duke Ellington]]-orkes wat opgetree het by Paramount Theatre in [[Manhattan]]. Hy het begin om na die jazzklubs op 52nd Street en 78th Street & [[Broadway (Manhattan)|Broadway]] te gaan vir ''Georgie Jay's Taproom'', waar hy saam met sy skoolmaat Cecil Payne gespeel het.<ref name="Roach's account">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5WF-uzhaLU4C&q=Georgie+Jay%27s+Taproom&pg=PA77|title=Swing to Bop: An Oral History of the Transition in Jazz in the 1940s|first=Ira|last=Gitler|date=1985|publisher=[[Oxford University Press|Drukpers van die Universiteit van Oxford]]|isbn=9780195364118|page=77|access-date=21 Maart 2011}}</ref>Sy eerste professionele opname het in Desember 1943 plaasgevind saam met Coleman Hawkins.<ref name="Max Roach Discography">{{cite web|url=http://www.jazzdisco.org/max-roach/discography/#431218|title=Max Roach discography|website=Jazz Disco|access-date=28 Augustus 2018}}</ref> Hy was een van die eerste tromspelers, saam met Kenny Clarke, wat in die bebop-styl gespeel het. Roach het in groepe opgetree onder leiding van [[Dizzy Gillespie]], [[Charlie Parker]], [[Thelonious Monk]], Coleman Hawkins, Bud Powell en [[Miles Davis]]. Hy het op baie van Parker se belangrikste plate gespeel, insluitend die Savoy Records-sessie van November 1945, wat 'n mylpaal was in die opname van jazzmusiek. Sy vroeë werk in Powell se trio, veral teen vinnige tempo's, word hoog aangeskryf. Roach het veral belanggestel in Afro-Karibiese musiek en in die laat 1940's na [[Haïti]] gereis om onder die tradisionele tromspeler Ti Roro te studeer.<ref>{{Cite book|last1=Haydon|first1=Geoffrey|last2=Marks|first2=Dennis|title=A Celebration of African-American Music|publisher=Century Publishing|date=1985|page=99|chapter=Sit Down and Listen: The Story of Max Roach.}}</ref> === 1950's === Roach het van 1950 tot 1953 klassieke perkussie aan die Manhattan School of Music gestudeer en gewerk aan 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in Musiek. In 1990 het die skool 'n eredoktorsgraad aan hom toegeken. In 1952 het Roach saam met die baskitaarspeler [[Charles Mingus]] Debut Records gestig, een van die eerste [[plaatetiket|platemaatskappye]] in kunstenaarsbesit. Debut Records het 'n album vrygestel van 'n konsert op 15 Mei 1953 wat as "die grootste konsert ooit" bestempel is, en wat weldra bekend sou staan as ''"Jazz at Massey Hall"'', met Parker, Gillespie, Powell, Mingus en Roach. Debut Records het ook die baanbrekende bas-en-trom vrye improvisasie, ''Percussion Discussion'', vrygestel.<ref>{{cite web|url=http://www.historyexplorer.net/?Jazz_History_Timeline:1952_-_1961|title=History Explorer > Jazz History Timeline > 1952 - 1961|website=History Explorer|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527173221/http://www.historyexplorer.net/?Jazz_History_Timeline%3A1952_-_1961|archive-date=27 Mei 2008|url-status=dead|access-date=21 Maart 2011}}</ref> In 1954 het Roach en die trompetspeler Clifford Brown 'n kwintet gevorm wat ook die tenoor-saxofonis Harold Land, die pianis Richie Powell (broer van Bud Powell) en die kontrabasspeler George Morrow ingesluit het. Land het die kwintet die volgende jaar verlaat en is vervang deur [[Sonny Rollins]]. Die groep was 'n uitstekende voorbeeld van die hard bop-styl wat ook deur Art Blakey en Horace Silver gespeel is. Later daardie jaar het hy na die Los Angeles-gebied verhuis, waar hy Shelly Manne in die gewilde ''Lighthouse All Stars'' vervang het.<ref>{{Cite web|last=Bob|first=Blumenthal|title=Clifford Brown/Max Roach Quintet|url=https://www.mosaicrecords.com/the-great-jazz-artists/clifford-brown/|access-date=25 Julie 2021|website=Mosaic Records|language=en}}</ref> Brown en Richie Powell is in Junie 1956 in 'n motorongeluk dood. Die eerste album wat Roach na hul dood opgeneem het, was ''Max Roach + 4''. Na Brown en Powell se dood het Roach voortgegaan om 'n soortgelyk-gekonfigureerde groep te lei, met [[Kenny Dorham]] (en later Booker Little) op trompet, George Coleman op tenoor-saxofoon en Ray Bryant voor die klavier. Roach het in 1957 die standaardvorm van hard bop uitgebrei deur 3/4 walsritmes en -modaliteite in sy album ''Jazz in 3/4 Time'' te gebruik. Gedurende hierdie tydperk het Roach 'n reeks ander albums vir EmArcy Records opgeneem saam met die broers Stanley en Tommy Turrentine.<ref>{{cite web|url=http://www.jazzitude.com/hardbophist.htm|title=History of Jazz Part 6: Hard Bop|date=11 April 2007|website=Jazzitude|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519143807/http://jazzitude.com/hardbophist.htm|archive-date=19 Mei 2011|url-status=dead|access-date=21 Maart 2011}}</ref> In 1955 het hy tromme vir die sangeres Dinah Washington gespeel tydens verskeie optredes en opnames. Hy het saam met Washington by die Newport Jazz Festival in 1958 verskyn, wat verfilm (Jazz on a Summer's Day) is, en tydens die lewendige 1954 ateljee-opname van ''Dinah Jams'', wat beskou word as een van die beste en mees onderskatte vokale jazzalbums van sy genre.<ref>{{cite web|url=http://www.hipjazz.com/joy_spring.htm|title=Joy Spring|website=Hipjazz|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928101932/http://www.hipjazz.com/joy_spring.htm|archive-date=28 September 2007|url-status=dead|access-date=26 Oktober 2011}}</ref> === 1960's–1970's === In 1960 het hy die album ''We Insist!'' (met die subtitel ''Max Roach's Freedom Now Suite)'' gekomponeer en opgeneem, met sy destydse vrou Abbey Lincoln as sangeres en met lirieke deur Oscar Brown Jnr., nadat hy genooi is om by te dra tot die honderdste herdenking van [[Abraham Lincoln]] se Emansipasie Proklamasie. In 1962 het hy die album ''Money Jungle'' opgeneem in 'n samewerkingspoging met Mingus en [[Duke Ellington]]. Dit word allerweë beskou as een van die beste trio-albums wat ooit opgeneem is.<ref>[http://www.inkblotmagazine.com/rev-archive/ellington2.htm "Duke Ellington Money Jungle Blue Note, Opgeneem 1962"]. ''Inkblot'' (tydskrif). {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604170231/http://www.inkblotmagazine.com/rev-archive/ellington2.htm|date=4 Junie 2008}}</ref> Gedurende die 1970's het Roach ''M'Boom'', 'n perkussie-orkes, gestig. Elke lid het vir die ensemble gekomponeer en verskeie perkussie-instrumente gespeel. Die lede van die orkes het Fred King, Joe Chambers, Warren Smith, Freddie Waits, Roy Brooks, Omar Clay, Ray Mantilla, Francisco Mora en Eli Fountain ingesluit. Roach was lank betrokke by onderrig in jazzmusiek, en in 1972 is hy deur kanselier Randolph Bromery aangestel by die Universiteit van Massachusetts Amherst se fakulteit. Hy het tot die middel van die 1990's klasgegee aan die universiteit.<ref>{{Cite journal|last=Palpini|first=Kristin|date=August 17, 2007|title=Jazz great, UMass prof Max Roach dies|journal=Amherst Bulletin}}</ref> === 1980's–1990's === [[Beeld:Max Roach Keystone 1979.jpg|320px|duimnael|regs|Keystone Korner, [[San Francisco]], 1979]] In die vroeë 1980's het Roach solo-konserte begin hou, wat getoon het dat verskeie perkussie-instrumente deur een speler gespeel kon word en ook heeltemal bevredigend vir 'n gehoor kon wees. Hy het onvergeetlike komposisies in hierdie solo-konserte geskep, en 'n soloalbum is vrygestel deur die Japannese jazz-etiket ''Baystate''. Een van sy solo-konserte is beskikbaar op 'n video wat ook beeldmateriaal bevat van 'n opname van "Chattahoochee Red" saam met sy kwartet bestaande uit Odean Pope, Cecil Bridgewater en Calvin Hill. Roach het ook 'n reeks duet-opnames aangepak. Die opnames wyk af van die styl waarvoor hy veral bekend was, en die meeste van die musiek op hierdie opnames is vrye improvisasies, geskep saam met Cecil Taylor, Anthony Braxton, Archie Shepp en [[Abdullah Ibrahim]]. Roach het ook duette saam met ander kunstenaars geskep. Gedurende die 1980's het Roach ook musiek vir die teater geskryf, insluitend toneelstukke deur Sam Shepard. In 1984 was hy komponis en musiekregisseur vir 'n fees van toneelstukke deur Shepard, getiteld "ShepardSets", by die La MaMa Experimental Theatre Club. Die fees het opvoerings van ''Back Bog Beast Bait'', ''Angel City'' en ''Suicide in B Flat'' ingesluit.<ref>La MaMa Archives Digital Collections. [https://catalog.lamama.org/Detail/Occurrences/2618 "Special Event: 'ShepardSets: A Festival of Sam Shepard Plays' (1984)"]. Opgespoor op 29 Augustus 2018.</ref> In 1985 het George Ferencz ''"Max Roach Live at La MaMa: A Multimedia Collaboration"'' geregisseer.<ref>La MaMa Archives Digital Collections. [https://catalog.lamama.org/Detail/Occurrences/2777 "Production: 'Max Roach Live at La MaMa: A Multimedia Collaboration' (1985)"]. Opgespoor op 29 Augustus 2018.</ref> Roach het nuwe kontekste vir uitvoerings gevind en unieke musikale groeperinge geskep. Een van hierdie groepe was "The Double Quartet", met opvoerings deur sy eie kwartet, behalwe dat Tyrone Brown vir Hill vervang het. Hierdie kwartet het by "The Uptown String Quartet" aangesluit, gelei deur sy dogter Maxine Roach en met Diane Monroe, Lesa Terry en Eileen Folson. Nog 'n groepering was die "So What Brass Quintet", 'n groep wat uit vyf [[blaasinstrument|koperblaasinstrumentaliste]] en Roach bestaan het, sonder 'n strykinstrument en [[kontrabas]]speler. Baie van die optredes het slegs uit tromspel en horingduette bestaan. Die ensemble het bestaan uit twee [[trompet]]te, 'n [[tromboon]], 'n [[Horing (blaasinstrument)|Franse horing]] en 'n [[tuba]]. Die lede het ingesluit Cecil Bridgewater, Frank Gordon, Eddie Henderson, Rod McGaha, Steve Turre, Delfeayo Marsalis, Bob Stewart, Tony Underwood, Marshall Sealy, Mark Taylor en Dennis Jeter. Roach het in die 1980's en 1990's nuwe vorme van musikale uitdrukking aangepak. Hy het bv. 'n konsert saam met die [[Boston Simfonieorkes]] opgevoer. Hy het musiek gekomponeer vir die Walter White-gospelkoor en die John Motley Singers en ook saam met die musiekgroepe opgetreer. Hy het ook saam met dansgeselskappe opgetree, insluitend die Alvin Ailey American Dance Theater, die Dianne McIntyre Dance Company, en die Bill T. Jones/Arnie Zane Dance Company. Hy het sy aanhangers verras deur op te tree in 'n [[hiphop]]konsert met Fab Five Freddy en die New York Break Dancers. Roach het die insig uitgespreek dat daar 'n sterk verwantskap was tussen die werk van hierdie jong swart kunstenaars en die kuns wat hy sy hele lewe lank nagestreef het.<ref name=":0" /> Alhoewel Roach saam met baie soorte musiekgroeperinge gespeel het, het hy steeds voortgegaan om jazz te speel. Hy het saam met die Beijing Trio opgetree, saam met die pianis Jon Jang en die ''erhu''speler<ref>Die ''erhu'', ook bekend as die ''nanhu'' en in westerse lande as die "Chinese viool", is 'n tweesnarige strykinstrument wat dikwels as solo-instrument gebruik word, en ook in klein ensembles en groot orkeste. Dit is die gewildste instrument van die Huqin-instrumente.</ref> Jeibing Chen. Sy laaste opname, ''Friendship'', het plaasgevind saam met die trompetspeler Clark Terry. Die twee was jarelange vriende en medewerkers in duette en kwartette. Roach se laaste optrede het plaasgevind tydens die 50ste herdenkingsviering van die oorspronklike Massey Hall-konsert. <ref>{{cite web|url=http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=12055|title=Friendship|date=25 Julie 2003|website=All About Jazz|access-date=21 Maart 2011}}</ref> In 1994 het Roach deelgeneem aan die opnamesessies van die tromspeler Neil Peart se huldeblykalbum aan Buddy Rich, ''Burning for Buddy: A Tribute to the Music of Buddy Rich'', en deel 1 en 2 van "The Drum Also Waltzes" (op Volume 1 van die 2-volume huldeblykalbum) gespeel.<ref>{{cite web|url=http://www.beachwoodreporter.com/|title=The Friday Papers|date=27 Augustus 2007|website=Beachwood Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222221438/http://beachwoodreporter.com/|archive-date=February 22, 2011|url-status=dead|access-date=21 Maart 2011}}</ref> === Dood === [[Beeld:Max Roach Grave 1024.jpg|duimnael|300px|Max Roach se graf]] in die vroeë 2000's was Roach minder aktief weens die aanvang van komplikasies wat verband hou met hidrosefalus (Hidrosefalus of waterhoof<ref name="Pinkhof2012">{{cite book |author=Everdingen, J.J.E. van, Eerenbeemt, A.M.M. van den |date=2012 |title=Pinkhof Geneeskundig woordenboek |edition=12de druk |location=Houten |publisher=Bohn Stafleu Van Loghum}}</ref> is 'n aandoening waarby in die [[ventrikelstelsel|ventrikels]] te veel [[serebrospinale vog]] aanwesig is en die ventrikels vergroot is. Die oormaat aan serebrospinale vog oefen druk uit op die [[brein]], waardeur breinfunksies aangetas word. Volwassenes kan las kry van [[hoofpyn]], migraine, diplopie (dubbelsig), verminderde ewewig, inkontinensie, probleme met loop, persoonlikheidsveranderinge of verstandelike steurings. By baba's kan die grootte van die skedel sterk toeneem. Ander simptome wat gepaard gaan met hidrosefalus is braking, aanvalle en insinking van die oë).<ref name=NIH2016>{{cite web |title=Hydrocephalus factsheet |url=http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm |website=NINDS |accessdate=5 September 2016 |date=5 April 2016 |archive-date=27 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727231854/http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm |url-status=dead}}</ref> Roach sterf aan komplikasies wat verband hou met [[Alzheimersiekte]] en [[demensie]] in Manhattan in die vroeë oggendure van 16 Augustus 2007.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/08/16/arts/music/16cnd-roach.html?ei=5090&en=48adf94b947bc225&ex=1344916800&emc=rss&pagewanted=all|title=Max Roach, Master of Modern Jazz, Dies at 83|last=Keepnews|first=Peter|date=16 Augustus 2007|work=The New York Times|access-date=17 Augustus 2007}}</ref> Hy word oorleef deur vyf kinders: sy seuns Daryl en Raoul, en sy dogters Maxine, Ayo en Dara. Meer as 'n 1,900 mense het sy begrafnis bygewoon by Riverside Church oo 24 Augustus 2007.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/08/25/arts/music/25roach.html|title=Max Roach Is Remembered for Music and More|newspaper=New York Times|date=25 Augustus 2007}}</ref> Hy is ter ruste gelê in die Woodlawn-begraafplaas in [[The Bronx]]. == Notas == {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == *{{IMDb name|id=0730046|name=Max Roach}} *[http://members.tripod.com/~hardbop/roach.html Max Roach] by Hard Bop *{{Discogs artist}} *[http://www.jazzdisco.org/max/dis/c Max Roach] diskografie *[http://www.kerouacalley.com/roach.html Max Roach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527015131/http://www.kerouacalley.com/roach.html |date=27 Mei 2009 }} multimedia directory *[https://catalog.lamama.org/Detail/Entities/12241 Max Roach] by die La MaMa Argiewe Digitale Versamelings *[https://www.nytimes.com/2007/08/17/arts/music/17roach.html?_r=1&ref=obituaries&oref=slogin Max Roach] ''New York Times'' doodsberig *[http://www.nysun.com/article/60744 Max Roach] ''New York Sun'' doodsberig *[http://www.slate.com/id/2172543 Max Roach] ''Slate''-tydskrif artikel (2007) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roach, Max}} [[Kategorie:Geboortes in 1924]] [[Kategorie:Sterftes in 2007]] [[Kategorie:Amerikaanse musici]] [[Kategorie:Amerikaanse komponiste]] pyab7i40obxh1tywbmbzds33mn1l7ij 0 452063 2925472 2832341 2026-08-16T10:56:06Z Aliwal2012 39067 /* Geskiedenis */ +koppelteken [[hoof- uitvoerende beampte]] 2925472 wikitext text/x-wiki 'n '''Kunsmatige intelligensie-wapenwedloop''' verwys na 'n [[ekonomie]]se en [[militêr]]e kompetisie tussen twee of meer state om gevorderde [[Kunsmatige intelligensie| KI]]-tegnologieë en [[dodelike outonome wapenstelsel]]s (DOWS) te ontwikkel en te ontplooi. Die doel is om 'n [[strategie]]se of taktiese voordeel bo mededingers te verkry, soortgelyk aan vorige [[Wapenwedloop|wapenwedlope]] wat [[Kernwapen|kern]]- of konvensionele militêre tegnologieë betrek het. Sedert die middel-2010's het baie ontleders die opkoms van so 'n wapenwedloop tussen supermoondhede vir beter KI-tegnologie en militêre KI opgemerk,<ref name="Geist 318–321">{{Cite journal |last=Geist |first=Edward Moore |date=2016-08-15 |title=It's already too late to stop the AI arms race—We must manage it instead |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=72 |issue=5 |pages=318–321 |bibcode=2016BuAtS..72e.318G |doi=10.1080/00963402.2016.1216672 |issn=0096-3402 |s2cid=151967826}}</ref><ref name="Maas 285–311">{{Cite journal |last=Maas |first=Matthijs M. |date=2019-02-06 |title=How viable is international arms control for military artificial intelligence? Three lessons from nuclear weapons |journal=Contemporary Security Policy |volume=40 |issue=3 |pages=285–311 |doi=10.1080/13523260.2019.1576464 |issn=1352-3260 |s2cid=159310223}}</ref> gedryf deur toenemende [[geopolitiek]]e en militêre spanning. 'n KI-wapenwedloop word soms in die konteks van 'n [[KI-Koue Oorlog]] tussen die [[Verenigde State]] en die [[Volksrepubliek China]] geplaas.<ref>{{cite news|last=Champion|first=Marc|date=12 Desember 2019|title=Digital Cold War|url=https://www.bloomberg.com/quicktake/how-u-s-china-tech-rivalry-looks-like-a-digital-cold-war|work=Bloomberg|access-date=3 Julie 2021|archive-date=9 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182806/https://www.bloomberg.com/quicktake/how-u-s-china-tech-rivalry-looks-like-a-digital-cold-war|url-status=live}}</ref> Verskeie invloedryke figure en publikasies het beklemtoon dat wie ook al eerste [[kunsmatige algemene intelligensie]] (KAI) ontwikkel, wêreldsake in die 21ste eeu kan oorheers. Die Russiese president [[Wladimir Poetin]] het beroemd verklaar dat die leier in KAI "die wêreld sal regeer".<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Ben |date=2017-11-16 |title=The incredible, unbelievable, rapidly advancing future, and the end of The End |url=https://medium.com/alttext/ai-and-the-incredible-unbelievable-rapidly-advancing-future-db08a8cb1af5 |access-date=2025-05-20 |website=alt text |language=en}}</ref> Kenners en ontleders – van navorsers soos [[Leopold Aschenbrenner]] tot instellings soos ''Lawfare'' en ''Foreign Policy'' – waarsku dat die KAI-wedloop tussen groot moondhede soos die VSA en China geopolitieke [[Mag (internasionale betrekkinge)|mag]] kan hervorm.<ref>{{Cite journal |last=Goldstein |first=Simon |last2=Salib |first2=Peter |date=2025-03-26 |title=Nuclear Deterrence in the Age of AGI |url=https://www.lawfaremedia.org/article/nuclear-deterrence-in-the-age-of-agi?utm_source=chatgpt.com |journal=Lawfare |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pecotic |first=Adrian |date=2025-05-22 |title=Whoever Predicts the Future Will Win the AI Arms Race |url=https://foreignpolicy.com/2019/03/05/whoever-predicts-the-future-correctly-will-win-the-ai-arms-race-russia-china-united-states-artificial-intelligence-defense/?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-05-20 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> Dit sluit KAI in vir toesig, outonome wapens, besluitnemingstelsels, kuberbedrywighede en meer. ==Terminologie== [[Dodelike outonome wapenstelsel]]s gebruik [[kunsmatige intelligensie]] om menslike teikens te identifiseer en dood te maak sonder menslike ingryping.<ref>{{Cite web |date=2021-10-20 |title=Homepage |url=https://autonomousweapons.org/ |access-date=2022-02-17 |website=Lethal Autonomous Weapons |language=en-US |archive-date=2022-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217115246/https://autonomousweapons.org/ |url-status=live }}</ref> DOWS word in die omgangstaal "slagrobotte" of "moordrobotte" genoem. In die algemeen word enige kompetisie vir beter KI soms as 'n "wapenwedloop" gedefinieer.<ref>{{Cite journal|last=Roff|first=Heather M.|date=2019-04-26|title=The frame problem: The AI "arms race" isn't one|journal=Bulletin of the Atomic Scientists|volume=75|issue=3|pages=95–98|doi=10.1080/00963402.2019.1604836|bibcode=2019BuAtS..75c..95R|s2cid=150835614|issn=0096-3402}}</ref><ref>{{cite news |title=For Google, a leg up in the artificial intelligence arms race |url=https://fortune.com/2014/02/05/for-google-a-leg-up-in-the-artificial-intelligence-arms-race/ |access-date=11 April 2020 |work=Fortune |date=2014 |language=en |archive-date=15 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915100028/https://fortune.com/2014/02/05/for-google-a-leg-up-in-the-artificial-intelligence-arms-race/ |url-status=live }}</ref> Voordele in militêre KI oorvleuel met voordele in ander sektore, aangesien lande beide ekonomiese en militêre voordele nastreef, soos in vorige wapenwedlope deur die geskiedenis heen.<ref name="Understanding China's AI Strategy">{{cite web |last1=Allen |first1=Gregory |title=Understanding China's AI Strategy |url=https://www.cnas.org/publications/reports/understanding-chinas-ai-strategy |website=Center for a New American Security |access-date=15 Maart 2019 |archive-date=17 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190317004017/https://www.cnas.org/publications/reports/understanding-chinas-ai-strategy |url-status=live }}</ref> ==Geskiedenis== In 2014 het KI-spesialis Steve Omohundro gewaarsku dat "'n outonome wapenwedloop reeds plaasvind".<ref>{{cite news|last1=Markoff|first1=John|title=Fearing Bombs That Can Pick Whom to Kill|url=https://www.nytimes.com/2014/11/12/science/weapons-directed-by-robots-not-humans-raise-ethical-questions.html|access-date=11 Januarie 2018|work=The New York Times|date=11 November 2014|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127221616/https://www.nytimes.com/2014/11/12/science/weapons-directed-by-robots-not-humans-raise-ethical-questions.html|url-status=live}}</ref> Volgens [[Siemens]] was wêreldwye militêre besteding aan [[robotika]] VS$5,1 miljard in 2010 en VS$7,5 miljard in 2015.<ref>{{cite news|title=Getting to grips with military robotics|url=https://www.economist.com/news/special-report/21735478-autonomous-robots-and-swarms-will-change-nature-warfare-getting-grips|access-date=7 Februarie 2018|newspaper=The Economist|date=25 Januarie 2018|language=en|archive-date=7 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207045540/https://www.economist.com/news/special-report/21735478-autonomous-robots-and-swarms-will-change-nature-warfare-getting-grips|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Autonomous Systems: Infographic|url=https://www.siemens.com/innovation/en/home/pictures-of-the-future/digitalization-and-software/autonomous-systems-infographic.html|website=www.siemens.com|access-date=7 Februarie 2018|language=en|archive-date=7 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207122319/https://www.siemens.com/innovation/en/home/pictures-of-the-future/digitalization-and-software/autonomous-systems-infographic.html}}</ref> China het in die 2010's 'n leidende land in kunsmatige intelligensie-navorsing geword. Volgens die ''[[Financial Times]]'' het China in 2016 vir die eerste keer meer KI-navorsingsartikels gepubliseer as die hele [[Europese Unie]]. Toe China beperk is tot die aantal KI-artikels in die top 5% van aangehaalde artikels, het hulle die Verenigde State in 2016 verbygesteek, maar agter die Europese Unie gebly.<ref name="financial times">{{cite news|title=China seeks dominance of global AI industry|url=https://www.ft.com/content/856753d6-8d31-11e7-a352-e46f43c5825d|access-date=24 Desember 2017|work=[[Financial Times]]|date=15 Oktober 2017|archive-date=19 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919090310/https://www.ft.com/content/856753d6-8d31-11e7-a352-e46f43c5825d|url-status=live}}</ref> 23% van die navorsers wat by die 2017 American Association for the Advancement of Artificial Intelligence (AAAI)-konferensie aangebied het, was Chinese.<ref name=qz>{{cite news|last1=Kopf|first1=Dan|title=China is rapidly closing the US's lead in AI research|url=https://qz.com/1197174/china-is-the-rising-artificial-intelligence-power/|access-date=7 Februarie 2018|work=Quartz|date=2018|archive-date=6 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206184805/https://qz.com/1197174/china-is-the-rising-artificial-intelligence-power/|url-status=live}}</ref> Eric Schmidt, die voormalige voorsitter en [[hoof- uitvoerende beampte]] van [[Alphabet Inc.|Alphabet]], het voorspel dat China teen 2025 die toonaangewende land in KI sal wees.<ref>{{cite news|title=The battle for digital supremacy|url=https://www.economist.com/news/leaders/21738883-americas-technological-hegemony-under-threat-china-battle-digital-supremacy|access-date=19 Maart 2018|newspaper=The Economist|date=2018|language=en|archive-date=18 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318230125/https://www.economist.com/news/leaders/21738883-americas-technological-hegemony-under-threat-china-battle-digital-supremacy|url-status=live}}</ref> ==Risiko's== Een [[risiko]] het betrekking op die KI-wedloop self, of die wedloop nou deur enige een groep gewen word of nie. Daar is sterk aansporings vir ontwikkelingspanne om kortpaaie te neem met betrekking tot die [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid|veiligheid]] van die stelsel, wat die risiko van kritieke mislukkings en onbedoelde gevolge verhoog.<ref name=":22">{{Cite journal |last1=Armstrong |first1=Stuart |last2=Bostrom |first2=Nick |last3=Shulman |first3=Carl |date=2015-08-01 |title=Racing to the precipice: a model of artificial intelligence development |journal=AI & Society |volume=31 |issue=2 |pages=201–206 |doi=10.1007/s00146-015-0590-y |issn=0951-5666 |s2cid=16199902|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:d87d8e34-22d6-4597-ac31-041fcb63903f/files/s5q47rq79d }}</ref><ref name=":42">{{cite news |last1=Scharre |first1=Paul |date=18 Februarie 2020 |title=Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/2019-04-16/killer-apps |access-date=15 Maart 2020 |archive-date=12 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312123042/https://www.foreignaffairs.com/articles/2019-04-16/killer-apps |url-status=live }}</ref> Dit is deels te wyte aan die vermeende voordeel om die eerste te wees om gevorderde KI-tegnologie te ontwikkel. Een span wat op die rand van 'n deurbraak lyk, kan ander spanne aanmoedig om kortpaaie te neem, voorsorgmaatreëls te ignoreer en 'n stelsel te ontplooi wat minder gereed is. Sommige argumenteer dat die gebruik van "ras"-terminologie in hierdie konteks hierdie effek kan vererger.<ref name=":14">{{Cite book |last1=Cave |first1=Stephen |last2=ÓhÉigeartaigh |first2=Seán S. |title=Proceedings of the 2018 AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society |chapter=An AI Race for Strategic Advantage |date=2018 |location=New York, New York, USA |publisher=ACM Press |page=2 |doi=10.1145/3278721.3278780 |isbn=978-1-4503-6012-8 |doi-access=free}}</ref> Nog 'n potensiële gevaar van 'n KI-wapenwedloop is die moontlikheid om [[KI-belyning|beheer oor die KI-stelsels]] te verloor; die risiko word vererger in die geval van 'n wedloop na kunsmatige algemene intelligensie, wat 'n [[Eksistensiële risiko as gevolg van kunsmatige algemene intelligensie|eksistensiële risiko]] kan inhou.<ref name=":14"/> In 2023 het 'n Amerikaanse lugmagbeampte na bewering gesê dat 'n gesimuleerde KI-[[hommeltuig]] tydens 'n rekenaartoets die menslike karakter wat dit bedryf het, doodgemaak het. Die VSA-lugmag het later gesê die beampte het verkeerd gepraat en dat hulle nooit sulke simulasies uitgevoer het nie.<ref>{{cite news |last1=Xiang |first1=Chloe |last2=Gault |first2=Matthew |title=USAF Official Says He 'Misspoke' About AI Drone Killing Human Operator in Simulated Test |url=https://www.vice.com/en/article/ai-controlled-drone-goes-rogue-kills-human-operator-in-usaf-simulated-test/ |work=Vice |date=1 Junie 2023 |language=en}}</ref> 'n Derde risiko van 'n KI-wapenwedloop is of die wedloop werklik deur een groep gewen word of nie. Die kommer gaan oor die konsolidasie van mag en tegnologiese voordeel in die hande van een groep.<ref name=":14"/> 'n Amerikaanse regeringsverslag het aangevoer dat "KI-geaktiveerde vermoëns gebruik kan word om kritieke infrastruktuur te bedreig, [[disinformasie]]veldtogte te versterk en [[oorlog]] te voer"<ref name=":0">{{Cite book |url=https://drive.google.com/file/d/153OrxnuGEjsUvlxWsFYauslwNeCEkvUb/view |title=Interim Report |publisher=National Security Commission on Artificial Intelligence |year=2019 |location=Washington, DC |access-date=2020-04-04 |archive-date=2021-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910165838/https://drive.google.com/file/d/153OrxnuGEjsUvlxWsFYauslwNeCEkvUb/view |url-status=live }}</ref>^:1, en dat "globale stabiliteit en kernafskrikking ondermyn kan word".<ref name=":0" />^:11 == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] [[Kategorie:Krygskunde]] bf9q0sur2ifahrxz6522mirkqrbumtc 2925473 2925472 2026-08-16T11:07:17Z Aliwal2012 39067 Taalgogga: verkeerd gepraat→onwaarhede kwytgeraak 2925473 wikitext text/x-wiki 'n '''Kunsmatige intelligensie-wapenwedloop''' verwys na 'n [[ekonomie]]se en [[militêr]]e kompetisie tussen twee of meer state om gevorderde [[Kunsmatige intelligensie| KI]]-tegnologieë en [[dodelike outonome wapenstelsel]]s (DOWS) te ontwikkel en te ontplooi. Die doel is om 'n [[strategie]]se of taktiese voordeel bo mededingers te verkry, soortgelyk aan vorige [[Wapenwedloop|wapenwedlope]] wat [[Kernwapen|kern]]- of konvensionele militêre tegnologieë betrek het. Sedert die middel-2010's het baie ontleders die opkoms van so 'n wapenwedloop tussen supermoondhede vir beter KI-tegnologie en militêre KI opgemerk,<ref name="Geist 318–321">{{Cite journal |last=Geist |first=Edward Moore |date=2016-08-15 |title=It's already too late to stop the AI arms race—We must manage it instead |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=72 |issue=5 |pages=318–321 |bibcode=2016BuAtS..72e.318G |doi=10.1080/00963402.2016.1216672 |issn=0096-3402 |s2cid=151967826}}</ref><ref name="Maas 285–311">{{Cite journal |last=Maas |first=Matthijs M. |date=2019-02-06 |title=How viable is international arms control for military artificial intelligence? Three lessons from nuclear weapons |journal=Contemporary Security Policy |volume=40 |issue=3 |pages=285–311 |doi=10.1080/13523260.2019.1576464 |issn=1352-3260 |s2cid=159310223}}</ref> gedryf deur toenemende [[geopolitiek]]e en militêre spanning. 'n KI-wapenwedloop word soms in die konteks van 'n [[KI-Koue Oorlog]] tussen die [[Verenigde State]] en die [[Volksrepubliek China]] geplaas.<ref>{{cite news|last=Champion|first=Marc|date=12 Desember 2019|title=Digital Cold War|url=https://www.bloomberg.com/quicktake/how-u-s-china-tech-rivalry-looks-like-a-digital-cold-war|work=Bloomberg|access-date=3 Julie 2021|archive-date=9 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182806/https://www.bloomberg.com/quicktake/how-u-s-china-tech-rivalry-looks-like-a-digital-cold-war|url-status=live}}</ref> Verskeie invloedryke figure en publikasies het beklemtoon dat wie ook al eerste [[kunsmatige algemene intelligensie]] (KAI) ontwikkel, wêreldsake in die 21ste eeu kan oorheers. Die Russiese president [[Wladimir Poetin]] het beroemd verklaar dat die leier in KAI "die wêreld sal regeer".<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Ben |date=2017-11-16 |title=The incredible, unbelievable, rapidly advancing future, and the end of The End |url=https://medium.com/alttext/ai-and-the-incredible-unbelievable-rapidly-advancing-future-db08a8cb1af5 |access-date=2025-05-20 |website=alt text |language=en}}</ref> Kenners en ontleders – van navorsers soos [[Leopold Aschenbrenner]] tot instellings soos ''Lawfare'' en ''Foreign Policy'' – waarsku dat die KAI-wedloop tussen groot moondhede soos die VSA en China geopolitieke [[Mag (internasionale betrekkinge)|mag]] kan hervorm.<ref>{{Cite journal |last=Goldstein |first=Simon |last2=Salib |first2=Peter |date=2025-03-26 |title=Nuclear Deterrence in the Age of AGI |url=https://www.lawfaremedia.org/article/nuclear-deterrence-in-the-age-of-agi?utm_source=chatgpt.com |journal=Lawfare |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pecotic |first=Adrian |date=2025-05-22 |title=Whoever Predicts the Future Will Win the AI Arms Race |url=https://foreignpolicy.com/2019/03/05/whoever-predicts-the-future-correctly-will-win-the-ai-arms-race-russia-china-united-states-artificial-intelligence-defense/?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-05-20 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> Dit sluit KAI in vir toesig, outonome wapens, besluitnemingstelsels, kuberbedrywighede en meer. ==Terminologie== [[Dodelike outonome wapenstelsel]]s gebruik [[kunsmatige intelligensie]] om menslike teikens te identifiseer en dood te maak sonder menslike ingryping.<ref>{{Cite web |date=2021-10-20 |title=Homepage |url=https://autonomousweapons.org/ |access-date=2022-02-17 |website=Lethal Autonomous Weapons |language=en-US |archive-date=2022-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217115246/https://autonomousweapons.org/ |url-status=live }}</ref> DOWS word in die omgangstaal "slagrobotte" of "moordrobotte" genoem. In die algemeen word enige kompetisie vir beter KI soms as 'n "wapenwedloop" gedefinieer.<ref>{{Cite journal|last=Roff|first=Heather M.|date=2019-04-26|title=The frame problem: The AI "arms race" isn't one|journal=Bulletin of the Atomic Scientists|volume=75|issue=3|pages=95–98|doi=10.1080/00963402.2019.1604836|bibcode=2019BuAtS..75c..95R|s2cid=150835614|issn=0096-3402}}</ref><ref>{{cite news |title=For Google, a leg up in the artificial intelligence arms race |url=https://fortune.com/2014/02/05/for-google-a-leg-up-in-the-artificial-intelligence-arms-race/ |access-date=11 April 2020 |work=Fortune |date=2014 |language=en |archive-date=15 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915100028/https://fortune.com/2014/02/05/for-google-a-leg-up-in-the-artificial-intelligence-arms-race/ |url-status=live }}</ref> Voordele in militêre KI oorvleuel met voordele in ander sektore, aangesien lande beide ekonomiese en militêre voordele nastreef, soos in vorige wapenwedlope deur die geskiedenis heen.<ref name="Understanding China's AI Strategy">{{cite web |last1=Allen |first1=Gregory |title=Understanding China's AI Strategy |url=https://www.cnas.org/publications/reports/understanding-chinas-ai-strategy |website=Center for a New American Security |access-date=15 Maart 2019 |archive-date=17 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190317004017/https://www.cnas.org/publications/reports/understanding-chinas-ai-strategy |url-status=live }}</ref> ==Geskiedenis== In 2014 het KI-spesialis Steve Omohundro gewaarsku dat "'n outonome wapenwedloop reeds plaasvind".<ref>{{cite news|last1=Markoff|first1=John|title=Fearing Bombs That Can Pick Whom to Kill|url=https://www.nytimes.com/2014/11/12/science/weapons-directed-by-robots-not-humans-raise-ethical-questions.html|access-date=11 Januarie 2018|work=The New York Times|date=11 November 2014|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127221616/https://www.nytimes.com/2014/11/12/science/weapons-directed-by-robots-not-humans-raise-ethical-questions.html|url-status=live}}</ref> Volgens [[Siemens]] was wêreldwye militêre besteding aan [[robotika]] VS$5,1 miljard in 2010 en VS$7,5 miljard in 2015.<ref>{{cite news|title=Getting to grips with military robotics|url=https://www.economist.com/news/special-report/21735478-autonomous-robots-and-swarms-will-change-nature-warfare-getting-grips|access-date=7 Februarie 2018|newspaper=The Economist|date=25 Januarie 2018|language=en|archive-date=7 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207045540/https://www.economist.com/news/special-report/21735478-autonomous-robots-and-swarms-will-change-nature-warfare-getting-grips|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Autonomous Systems: Infographic|url=https://www.siemens.com/innovation/en/home/pictures-of-the-future/digitalization-and-software/autonomous-systems-infographic.html|website=www.siemens.com|access-date=7 Februarie 2018|language=en|archive-date=7 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207122319/https://www.siemens.com/innovation/en/home/pictures-of-the-future/digitalization-and-software/autonomous-systems-infographic.html}}</ref> China het in die 2010's 'n leidende land in kunsmatige intelligensie-navorsing geword. Volgens die ''[[Financial Times]]'' het China in 2016 vir die eerste keer meer KI-navorsingsartikels gepubliseer as die hele [[Europese Unie]]. Toe China beperk is tot die aantal KI-artikels in die top 5% van aangehaalde artikels, het hulle die Verenigde State in 2016 verbygesteek, maar agter die Europese Unie gebly.<ref name="financial times">{{cite news|title=China seeks dominance of global AI industry|url=https://www.ft.com/content/856753d6-8d31-11e7-a352-e46f43c5825d|access-date=24 Desember 2017|work=[[Financial Times]]|date=15 Oktober 2017|archive-date=19 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919090310/https://www.ft.com/content/856753d6-8d31-11e7-a352-e46f43c5825d|url-status=live}}</ref> 23% van die navorsers wat by die 2017 American Association for the Advancement of Artificial Intelligence (AAAI)-konferensie aangebied het, was Chinese.<ref name=qz>{{cite news|last1=Kopf|first1=Dan|title=China is rapidly closing the US's lead in AI research|url=https://qz.com/1197174/china-is-the-rising-artificial-intelligence-power/|access-date=7 Februarie 2018|work=Quartz|date=2018|archive-date=6 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206184805/https://qz.com/1197174/china-is-the-rising-artificial-intelligence-power/|url-status=live}}</ref> Eric Schmidt, die voormalige voorsitter en [[hoof- uitvoerende beampte]] van [[Alphabet Inc.|Alphabet]], het voorspel dat China teen 2025 die toonaangewende land in KI sal wees.<ref>{{cite news|title=The battle for digital supremacy|url=https://www.economist.com/news/leaders/21738883-americas-technological-hegemony-under-threat-china-battle-digital-supremacy|access-date=19 Maart 2018|newspaper=The Economist|date=2018|language=en|archive-date=18 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318230125/https://www.economist.com/news/leaders/21738883-americas-technological-hegemony-under-threat-china-battle-digital-supremacy|url-status=live}}</ref> ==Risiko's== Een [[risiko]] het betrekking op die KI-wedloop self, of die wedloop nou deur enige een groep gewen word of nie. Daar is sterk aansporings vir ontwikkelingspanne om kortpaaie te neem met betrekking tot die [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid|veiligheid]] van die stelsel, wat die risiko van kritieke mislukkings en onbedoelde gevolge verhoog.<ref name=":22">{{Cite journal |last1=Armstrong |first1=Stuart |last2=Bostrom |first2=Nick |last3=Shulman |first3=Carl |date=2015-08-01 |title=Racing to the precipice: a model of artificial intelligence development |journal=AI & Society |volume=31 |issue=2 |pages=201–206 |doi=10.1007/s00146-015-0590-y |issn=0951-5666 |s2cid=16199902|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:d87d8e34-22d6-4597-ac31-041fcb63903f/files/s5q47rq79d }}</ref><ref name=":42">{{cite news |last1=Scharre |first1=Paul |date=18 Februarie 2020 |title=Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/2019-04-16/killer-apps |access-date=15 Maart 2020 |archive-date=12 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312123042/https://www.foreignaffairs.com/articles/2019-04-16/killer-apps |url-status=live }}</ref> Dit is deels te wyte aan die vermeende voordeel om die eerste te wees om gevorderde KI-tegnologie te ontwikkel. Een span wat op die rand van 'n deurbraak lyk, kan ander spanne aanmoedig om kortpaaie te neem, voorsorgmaatreëls te ignoreer en 'n stelsel te ontplooi wat minder gereed is. Sommige argumenteer dat die gebruik van "ras"-terminologie in hierdie konteks hierdie effek kan vererger.<ref name=":14">{{Cite book |last1=Cave |first1=Stephen |last2=ÓhÉigeartaigh |first2=Seán S. |title=Proceedings of the 2018 AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society |chapter=An AI Race for Strategic Advantage |date=2018 |location=New York, New York, USA |publisher=ACM Press |page=2 |doi=10.1145/3278721.3278780 |isbn=978-1-4503-6012-8 |doi-access=free}}</ref> Nog 'n potensiële gevaar van 'n KI-wapenwedloop is die moontlikheid om [[KI-belyning|beheer oor die KI-stelsels]] te verloor; die risiko word vererger in die geval van 'n wedloop na kunsmatige algemene intelligensie, wat 'n [[Eksistensiële risiko as gevolg van kunsmatige algemene intelligensie|eksistensiële risiko]] kan inhou.<ref name=":14"/> In 2023 het 'n Amerikaanse lugmagbeampte na bewering gesê dat 'n gesimuleerde KI-[[hommeltuig]] tydens 'n rekenaartoets die menslike karakter wat dit bedryf het, doodgemaak het. Die Amerikaanse Lugmag het later gesê die beampte het onwaarhede kwytgeraak en dat hulle nooit sulke simulasies uitgevoer het nie.<ref>{{cite news |last1=Xiang |first1=Chloe |last2=Gault |first2=Matthew |title=USAF Official Says He 'Misspoke' About AI Drone Killing Human Operator in Simulated Test |url=https://www.vice.com/en/article/ai-controlled-drone-goes-rogue-kills-human-operator-in-usaf-simulated-test/ |work=Vice |date=1 Junie 2023 |language=en}}</ref> 'n Derde risiko van 'n KI-wapenwedloop is of die wedloop werklik deur een groep gewen word of nie. Die kommer gaan oor die konsolidasie van mag en tegnologiese voordeel in die hande van een groep.<ref name=":14"/> 'n Amerikaanse regeringsverslag het aangevoer dat "KI-geaktiveerde vermoëns gebruik kan word om kritieke infrastruktuur te bedreig, [[disinformasie]]veldtogte te versterk en [[oorlog]] te voer",<ref name=":0">{{Cite book |url=https://drive.google.com/file/d/153OrxnuGEjsUvlxWsFYauslwNeCEkvUb/view |title=Interim Report |publisher=National Security Commission on Artificial Intelligence |year=2019 |location=Washington, DC |access-date=2020-04-04 |archive-date=2021-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910165838/https://drive.google.com/file/d/153OrxnuGEjsUvlxWsFYauslwNeCEkvUb/view |url-status=live }}</ref>^:1 en dat "globale stabiliteit en kernafskrikking ondermyn kan word".<ref name=":0" />^:11 == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] [[Kategorie:Krygskunde]] m3yt3hr5pofo5h2ax6t96tboe1jxf1w 0 452510 2925282 2892772 2026-08-15T14:57:57Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925282 wikitext text/x-wiki '''Ermira "Mira" Murati''' (gebore [[16 Desember]] [[1988]]) is 'n Albanees-Amerikaanse sakebestuurder.<ref name="Saliu-2025">{{Cite web |last=Saliu |first=Klara |date=2025-05-01 |title=Albania Enters Global AI Market; Government Invests $10 Million in "Machine Thinking Lab" Led by Albanian-American Mira Murati |url=https://rtsh.al/rti/en/albania-enters-global-ai-market-government-invests-10-million-in-machine-thinking-lab-led-by-albanian-american-mira-murati/ |access-date=2025-05-21 |website=RTSH English |language=en-US}}</ref> Sy het in Februarie 2025 'n [[KI]]-[[beginonderneming]] genaamd [[Thinking Machines Lab]] van stapel gestuur. Sy het voorheen as hooftegnologiebeampte van [[OpenAI]] gedien. ==Vroeë lewe en opvoeding== Murati is op 16 Desember 1988 in [[Vlorë]] gebore, in wat destyds die Volks-Sosialistiese Republiek van [[Albanië]] was.<ref>{{Cite web |title=Mira Murati:The Friendly Face Heading Up Tech For ChatGPT |url=https://www.forbesindia.com/article/lifes/mira-murati-the-friendly-face-heading-up-tech-for-chatgpt/84751/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703135502/https://www.forbesindia.com/article/lifes/mira-murati-the-friendly-face-heading-up-tech-for-chatgpt/84751/1 |archive-date=3 Julie 2023 |access-date=2023-07-03 |website=Forbes India |language=en}}</ref><ref name="fast">{{cite web |last=Morris |first=Chris |date=2023 |title=OpenAI's Mira Murati |url=https://www.fastcompany.com/90855799/6-things-to-know-about-openais-mira-murati-the-most-interesting-person-in-tech-right-now |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306123408/https://www.fastcompany.com/90855799/6-things-to-know-about-openais-mira-murati-the-most-interesting-person-in-tech-right-now |archive-date=6 Maart 2023 |access-date=3 Januarie 2023 |website=Fast Company}}</ref> Op 16-jarige ouderdom het sy 'n akademiese beurs van United World Colleges (UWC) gewen om aan die Pearson College in Victoria, British Columbia, [[Kanada]] te studeer, waar sy in 2005 gegradueer het.<ref>{{Cite web |title=Pearson College Annual Report 2008/2009 |url=https://www.pearsoncollege.ca/wp-content/uploads/Annual_Report_2008.pdf |access-date=2024-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119184805/https://www.pearsoncollege.ca/wp-content/uploads/Annual_Report_2008.pdf |archive-date=19 November 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ermira Murati {{!}} Davis UWC Scholars |url=https://www.davisuwcscholars.org/scholars/2011/m/node/2059 |access-date=2023-11-19 |website=www.davisuwcscholars.org |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416235629/https://www.davisuwcscholars.org/scholars/2011/m/node/2059 |url-status=live }}</ref> Murati het in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aan 'n dubbelgraadprogram gestudeer en in 2011 'n [[Baccalaureus Artium]] van Colby College ontvang,<ref>{{Cite journal|url=https://digitalcommons.colby.edu/oracle/6|title=The Colby Oracle 2011|date=1 January 2011|journal=The Colby Oracle}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://student-affairs.dartmouth.edu/news/2024/04/announcing-2024-honorary-degree-recipients|title=Announcing the 2024 Honorary Degree Recipients|date=8 April 2024|website=Dartmouth Student Affairs}}</ref> gevolg in 2012 deur 'n Baccalaureus Ingenieursgraad van die Thayer School of Engineering by Dartmouth College.<ref>{{Cite web |last=Barath |first=Harini |year=2023 |title=ChatGPT Gets Dartmouth Talking |url=https://home.dartmouth.edu/news/2023/02/chatgpt-gets-dartmouth-talking |access-date=2023-03-07 |website=Dartmouth College |publisher= |language=en |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307142745/https://home.dartmouth.edu/news/2023/02/chatgpt-gets-dartmouth-talking |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=From the Editor, Colby College |url=https://digitalcommons.colby.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1201&context=colbymagazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605153600/https://digitalcommons.colby.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1201&context=colbymagazine |archive-date=2023-06-05 |access-date=2023-11-17 |website=Colby College |page=2}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bordoloi |first=Pritam |date=2022-05-09 |title=OpenAI gets a new president, CTO & COO in the latest rejig |url=https://analyticsindiamag.com/openai-gets-a-new-president-cto-coo-in-the-latest-rejig/ |access-date=2023-11-22 |website=Analytics India Magazine |language=en-US}}</ref><ref name="NYT-2023" /><ref>{{Cite web |title=Dartmouth Engineering Alum Mira Murati Interviewed on The Daily Show… |url=https://engineering.dartmouth.edu/news/alum-mira-murati-interviewed-on-the-daily-show-with-trevor-noah |access-date=2024-02-19 |website=Dartmouth Engineering |language=en}}</ref> ==Loopbaan== ===Vroeë loopbaan=== Murati het kortliks vir Zodiac Aerospace as 'n intern gewerk voordat sy in 2013 by die elektriese motormaatskappy [[Tesla, Inc.|Tesla]] aangesluit het. By Tesla het sy as produkbestuurder op die Model X aangesluit direk na haar baccalaureusgraad in meganiese ingenieurswese. Van 2016 tot haar aansluiting by OpenAI in 2018, het sy vir die aangevulde realiteit-[[beginonderneming]] Leap Motion (nou Ultraleap) gewerk. In 2018 het sy by [[OpenAI]] aangesluit as die visepresident van toegepaste KI en is later bevorder tot hooftegnologiebeampte.<ref>{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/behind-the-tech/mira-murati-chief-technology-officer-openai|title=Behind the Tech Podcast with Kevin Scott – Microsoft|website=microsoft.com}}</ref><ref name="FT-2023">{{Cite news |last=Murgia |first=Madhumita |date=2023-06-18 |title=OpenAI's Mira Murati: the woman charged with pushing generative AI into the real world |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/73f9686e-12cd-47bc-aa6e-52054708b3b3 |url-status=live |access-date=2023-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704120600/https://www.ft.com/content/73f9686e-12cd-47bc-aa6e-52054708b3b3 |archive-date=4 Julie 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Robison |first1=Kylie |last2=Lev-Ram |first2=Michal |date=5 Oktober 2023 |title=Mira Murati, the young CTO of OpenAI, is building ChatGPT and shaping your future |url=https://fortune.com/longform/openai-mira-murati-chatgpt-dalle-3-generative-ai-agi/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231005112536/https://fortune.com/longform/openai-mira-murati-chatgpt-dalle-3-generative-ai-agi/ |archive-date=5 Oktober 2023 |work=Fortune}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barr |first=Lollie |title=Mira Murati |url=https://digitalmag.theceomagazine.com/mira-murati/ |access-date=2023-12-18 |website=CEO Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-02-10 |title=Mira Murati, CTO of ChatGPT company OpenAI has a 'warning' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/gadgets-news/mira-murati-cto-of-chatgpt-company-openai-has-a-warning/articleshow/97808422.cms |access-date=2023-12-18 |issn=0971-8257}}</ref> ===OpenAI=== Murati het in 2018 by OpenAI aangesluit as die "VP van Toegepaste KI en Vennootskappe" in Desember 2020, en het in Mei 2022 hooftegnologiebeampte (CTO) geword.<ref>{{Cite web |title=OpenAI's technology chief Mira Murati, two other research executives to leave |url=https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/openais-technology-chief-mira-murati-leave-2024-09-25/ |access-date=2024-10-02 |website=Reuters|date=26 September 2024 |last1=Tong |first1=Anna }}</ref> As CTO het sy die werk aan [[ChatGPT]], Dall-E, Codex en Sora gelei, terwyl sy toesig gehou het oor die navorsings-, produk- en veiligheidspanne.<ref name="FT-2023" /><ref>{{cite magazine |last=Simons |first=John |date=Feb 2023 |title=Keeping AI in Check |magazine=[[Time (tydskrif)|TIME]] |pages=60–61 |volume=201 |number=5/6}}</ref><ref>{{Cite news |last=Stern |first=Joanna |title=WSJ News Exclusive {{!}} OpenAI Made AI Videos for Us. These Clips Are Good Enough to Freak Us Out. |url=https://www.wsj.com/tech/personal-tech/openai-cto-sora-generative-video-interview-b66320bb |access-date=2024-03-24 |work=WSJ |language=en-US}}</ref><ref name="AP-2023">{{Cite web |date=2023-04-24 |title=Insider Q&A: OpenAI CTO Mira Murati on shepherding ChatGPT |url=https://apnews.com/article/openai-cto-mira-murati-chatgpt-gpt4-dalle-0e701dd406b4a1a2d625e779de0c5164 |access-date=2023-11-17 |website=AP News |language=en |archive-date=26 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426225614/https://apnews.com/article/openai-cto-mira-murati-chatgpt-gpt4-dalle-0e701dd406b4a1a2d625e779de0c5164 |url-status=live }}</ref> Sy het toesig gehou oor die tegniese vooruitgang en rigting van OpenAI se verskeie projekte, insluitend die ontwikkeling van gevorderde KI-modelle en -gereedskap. Murati het aan verskeie van OpenAI se noemenswaardige produkte gewerk, soos die Generative Pretrained Transformer (GPT) reeks taalmodelle.<ref name="Time-2023">{{Cite magazine |date=2023-09-13 |title=2023 TIME100 Next: Mira Murati |url=https://time.com/collection/time100-next-2023/6308517/mira-murati/ |access-date=2023-12-18 |magazine=Time |language=en |archive-date=2023-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218203222/https://time.com/collection/time100-next-2023/6308517/mira-murati/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url= https://apnews.com/article/openai-cto-mira-murati-chatgpt-gpt4-dalle-0e701dd406b4a1a2d625e779de0c5164|title= Insider Q&A: OpenAI CTO Mira Murati on shepherding ChatGPT|author=<!--Not stated--> |date= 25 April 2023|website=Associated Press News |publisher= |access-date=21 Oktober 2024 |quote=}}</ref> Oor die potensiële verlies van kreatiewe werksgeleenthede aan KI, het Murati gesê dat "miskien [die werksgeleenthede] nie in die eerste plek daar moes gewees het nie".<ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=OpenAI CTO Mira Murati says she's leaving firm to do her 'own exploration' |url=https://www.theguardian.com/technology/2024/sep/25/openai-cto-mira-murati-resigns |website=[[The Guardian]] |first=Blake |last=Montgomery}}</ref> In Oktober 2023 was Murati 57ste op Fortune se lys van "Die 100 Mees Kragtige Vroue in die Besigheid van 2023".<ref>{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=Fortune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mira Murati {{!}} 2023 Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/2023/mira-murati/ |access-date=2024-10-25 |website=Fortune |language=en}}</ref> In November 2023 het Murati kortliks die leisels oorgeneem as interim hoof uitvoerende beampte van OpenAI na die verwydering van [[Sam Altman]] uit die pos.<ref>{{Cite web |title=OpenAI announces leadership transition |url=https://openai.com/blog/openai-announces-leadership-transition |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117212221/https://openai.com/blog/openai-announces-leadership-transition |archive-date=17 November 2023 |access-date=2023-11-17 |website=openai.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2023-11-17 |title=Sam Altman fired as CEO of OpenAI |url=https://www.theverge.com/2023/11/17/23965982/openai-ceo-sam-altman-fired |access-date=2023-11-17 |website=The Verge |language=en |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117205233/https://www.theverge.com/2023/11/17/23965982/openai-ceo-sam-altman-fired |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-2023">{{Cite news |last1=Mickle |first1=Tripp |last2=Metz |first2=Cade |date=2023-11-17 |title=Meet Mira Murati, the Engineer Now Leading OpenAI |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |access-date=2023-11-18 |issn=0362-4331 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118031422/https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |url-status=live }}</ref><ref name="WSJ-2023">{{cite news |last1=Seetharaman |first1=Deepa |last2=Berber |first2=Jin |date=17 November 2023 |title=Sam Altman Is Out at OpenAI After Board Skirmish |url=https://www.wsj.com/tech/sam-altman-departs-open-ai-mira-murati-interim-ceo-41f6d51e |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118000739/https://www.wsj.com/tech/sam-altman-departs-open-ai-mira-murati-interim-ceo-41f6d51e |archive-date=18 November 2023 |access-date=18 November 2023 |work=The Wall Street Journal}}</ref> Sy is drie dae later deur Emmett Shear vervang, wat op sy beurt uitgeskakel is toe Altman vyf dae nadat hy verwyder is, herstel is. Na aanleiding van hierdie reeks gebeure het Murati teruggekeer na haar rol as CTO.<ref>{{cite web |last1=Heath |first1=Alex |date=20 November 2023 |title=The deal to bring Sam Altman back to OpenAI has fallen apart |url=https://www.theverge.com/2023/11/20/23967515/sam-altman-openai-board-fired-new-ceo |website=The Verge |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Metz |first1=Cade |last2=Isaac |first2=Mike |last3=Mickle |first3=Tripp |last4=Weise |first4=Karen |last5=Roose |first5=Kevin |date=2023-11-22 |title=Sam Altman Is Reinstated as OpenAI's Chief Executive |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/11/22/technology/openai-sam-altman-returns.html |access-date=2023-11-22 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Isaac |first1=Mike |last2=Mickle |first2=Tripp |last3=Metz |first3=Cade |date=2024-03-07 |title=Key OpenAI Executive Played a Pivotal Role in Sam Altman's Ouster |url=https://www.nytimes.com/2024/03/07/technology/openai-executives-role-in-sam-altman-ouster.html |access-date=2024-03-08 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> In Junie 2024 het Dartmouth College 'n eredoktorsgraad in die Wetenskap aan Murati toegeken omdat sy "tegnologie gedemokratiseer het en 'n beter, veiliger wêreld vir ons almal bevorder het".<ref>{{Cite web |date=9 June 2024 |title=Dartmouth Awards Honorary Degrees &#124; Dartmouth |url=https://home.dartmouth.edu/news/2024/06/dartmouth-commencement-honorands |website=home.dartmouth.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=OpenAI CTO Mira Murati Th'12 Shares Optimism for AI's Future |url=https://engineering.dartmouth.edu/news/openai-cto-mira-murati-th12-shares-optimism-for-ais-future |website=Dartmouth Engineering}}</ref> In September 2024 het Murati aangekondig dat sy as hooftegnologiebeampte sou bedank om haar die geleentheid te gee om "my eie verkenning te doen".<ref>{{Cite news |last1=Zeff |first1=Maxwell |date=2024-09-25 |title=OpenAI CTO Mira Murati says she's leaving the company |url=https://techcrunch.com/2024/09/25/openai-cto-mira-murati-says-shes-leaving-the-company/ |access-date=2024-09-25 |work=TechCrunch |language=en-US }}</ref><ref name=departureTweet>{{Cite tweet |last= Murati |first= Mira|author-link= Mira Murati |user= miramurati |number= 1839025700009030027 |date= |title= I shared the following note with the OpenAI team today. |script-title= |trans-title= |language= en |retweet= |location= |access-date= 25 September 2024 |link= https://x.com/miramurati/status/1839025700009030027 |quote= <small>Ons onlangse vrystellings van spraak-na-spraak en Open AI o1 dui die begin van 'n nuwe era in interaksie en intelligensie... ons het fundamenteel verander hoe KI-stelsels leer en redeneer deur komplekse probleme. Ons het veiligheidsnavorsing van die teoretiese gebied na praktiese toepassings gebring en modelle geskep wat meer robuust, belyn en stuurbaar is as ooit tevore... Ek tree weg omdat ek die tyd en ruimte wil skep om my eie verkenning te doen..</small> |ref=}}</ref> Hierdie stap het gekom te midde van 'n wyer uitvoerende uittog, aangesien OpenAI se hoofnavorsingsbeampte, Bob McGrew, en 'n visepresident van navorsing, Barret Zoph, ook kort daarna hul vertrek aangekondig het.<ref>{{Cite news |last1=Isaac |first1=Mike |last2=Metz |first2=Cade |date=2024-09-25 |title=OpenAI Executives Exit as C.E.O. Works to Make the Company For-Profit |url=https://www.nytimes.com/2024/09/25/technology/mira-murati-openai.html |access-date=2024-09-25 |work=New York Times|language=en-US }}</ref> ===Thinking Machines Lab=== Hoofartikel: [[Thinking Machines Lab]] In Februarie 2025 het Murati 'n nuwe openbare voordeelkorporasie genaamd Thinking Machines Lab van stapel gestuur wat beweer het dat dit ten doel het om "KI-stelsels meer algemeen verstaanbaar, aanpasbaar en oor die algemeen bekwaam te maak."<ref>{{Cite magazine |last=Levy |first=Steven |date=2025-02-10 |title=Mira Murati Is Ready to Tell the World What She's Working On |url=https://www.wired.com/story/mira-murati-thinking-machines-lab/ |access-date=2025-05-28 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref><ref name="Bergman-2025">{{Cite web |last=Bergman |first=Ben |date=2025-05-05 |title=Want to invest in Mira Murati's new AI startup? You'll have to pony up at least $50 million. |url=https://www.businessinsider.com/mira-murati-is-asking-investors-to-commit-to-at-least-50-million-2025-5 |access-date=2025-05-25 |website=Business Insider}}</ref> Daar is berig dat sy "'n span van ongeveer 30 toonaangewende navorsers en ingenieurs van mededingers, insluitend Meta, Mistral en OpenAI, aangestel het."<ref>{{Cite news |last1=Bajwa |first1=Arsheeya |last2=Hu |first2=Krystal |last3=Tong |first3=Anna |last4=Hu |first4=Krystal |last5=Tong |first5=Anna |date=2025-02-19 |title=Mira Murati's new AI startup poaches 20 OpenAI researchers |url=https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/former-openai-technology-chief-mira-muratis-ai-startup-taps-top-researchers-2025-02-18/ |access-date=2025-02-19 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Eaton |first=Kit |date=2025-01-17 |title=OpenAI's Ex-CTO Raids Rivals for Top Team at Her Startup |url=https://www.inc.com/kit-eaton/openais-ex-cto-raids-rivals-for-top-team-at-her-startup/91108928 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122035352/https://www.inc.com/kit-eaton/openais-ex-cto-raids-rivals-for-top-team-at-her-startup/91108928 |archive-date=2025-01-22 |access-date=2025-01-28 |work=Inc |language=en-US |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Palazzolo |first1=Stephanie |last2=Efrati |first2=Amir |date=2025-01-29 |title=OpenAI Tightens Grip on High End of App Market; Murati's Startup Gets a Name [Paywalled]|url=https://www.theinformation.com/articles/openai-tightens-grip-on-high-end-of-app-market-muratis-startup-gets-a-name?rc=jmkchm |access-date=2025-01-29 |work=The Information |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schiffer |first=Zoë |title=Mira Murati's AI Startup Makes First Hires, Including Former OpenAI Executive |url=https://www.wired.com/story/mira-murati-startup-hire-staff/ |access-date=2025-01-28 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Mense wat by die opstartonderneming betrokke is, sluit in OpenAI se medestigter John Schulman, en adviseurs Alec Radford en Bob McGrew. Die volgende maand het Bloomberg berig dat die maatskappy 'n geraamde waardasie van $9 miljard bereik het, met 'n "gemiddelde stigtersbelangwaarde" van $1,4 miljard.<ref>{{Cite web |author1=Biz Carson |author2=Tom Maloney |author3=Dylan Sloan |date=March 28, 2025 |title=The New Billionaires of the AI Boom |url=https://www.bloomberg.com/features/2025-new-ai-billionaires-list/ |archive-url=https://archive.today/20250328090759/https://www.bloomberg.com/features/2025-new-ai-billionaires-list/#selection-2229.15-2229.23 |archive-date=28 Maart 2025 |access-date=28 Maart 2025 |website=Bloomberg News}}</ref> In April 2025 het Thinking Machines Lab na bewering 'n saadronde van $2 miljard gemik (wat 'n minimum belegging van $50 miljoen vereis).<ref name="Bergman-2025" /><ref>{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2025-04-10 |title=Mira Murati's AI startup is reportedly aiming for a massive $2B seed round |url=https://techcrunch.com/2025/04/10/mira-muratis-ai-startup-is-reportedly-aiming-for-a-massive-2b-seed-round/ |access-date=2025-04-12 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref><ref name="Garfinkle-2025">{{Cite web |last=Garfinkle |first=Allie |title=The oxymoron of Mira Murati's reported $2 billion seed round |url=https://fortune.com/2025/04/11/the-oxymoron-of-mira-muratis-reported-2-billion-seed-round/ |access-date=2025-05-25 |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref><ref name="TechCrunch-2025">{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2025-02-18 |title=Thinking Machines Lab is ex-OpenAI CTO Mira Murati's new startup |url=https://techcrunch.com/2025/02/18/thinking-machines-lab-is-ex-openai-cto-mira-muratis-new-startup/ |access-date=2025-03-23 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> Deelnemers aan die ronde, wat in Julie 2025 gesluit is en die maatskappy op $12 miljard waardeer, sluit in [[Nvidia]], Accel, ServiceNow, CISCO, [[AMD]], Jane Street Capital en die regering van [[Albanië]].<ref>{{Cite web |last=Zeff |first=Maxwell |date=2025-07-15 |title=Mira Murati's Thinking Machines Lab is worth $12B in seed round |url=https://techcrunch.com/2025/07/15/mira-muratis-thinking-machines-lab-is-worth-12b-in-seed-round/ |access-date=2025-07-22 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref><ref name="Saliu-2025" /> Thinking Machines Lab volg 'n bestuursstruktuur waarin Mira Murati 'n beslissende stem oor direksie-aangeleenthede het, geweeg om haar 'n meerderheidsbesluitnemingsvermoë te gee.<ref>{{Cite web |title=Thinking Machines Lab CEO Has Unusual Control in Andreessen-Led Deal |url=https://www.theinformation.com/articles/thinking-machines-lab-ceo-unusual-control-andreessen-led-deal |access-date=2025-05-30 |website=The Information |language=en}}</ref> ==Publikasies== * {{cite journal | author = Murati, Ermira | date = Spring 2022 | title = Language & Coding Creativity | journal = Daedalus | volume = 151 | issue = 2| pages = 156–167 | url = https://www.amacad.org/publication/language-coding-creativity | access-date = 25 September 2024 | doi = 10.1162/daed_a_01907 | location = Cambridge, MA | publisher = American Academy of Arts and Sciences (AAAS) | quote = | doi-access = free }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Murati, Mira }} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Hoof- uitvoerende beamptes]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] dbkttuzzt8lit16g0y8cjnbvz7hbgjb 0 452659 2925283 2892448 2026-08-15T14:59:20Z Oesjaar 7467 /* Biografie */ Verbeter 2925283 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Donald Hoffman | bynaam = | beeld = DonaldHoffman.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Donald Hoffman in 2015 | geboortenaam = Donald David Hoffman | geboortedatum = [[29 Desember]] [[1955]] | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = | ander = | bekend = Kognitiewe wetenskap | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Donald David Hoffman''' (gebore [[29 Desember]] [[1955]]) is 'n [[Amerikaanse]] kognitiewe sielkundige en populêre wetenskapskrywer. Hy is 'n emeritus professor in die Departement Kognitiewe Wetenskappe aan die Universiteit van Kalifornië, Irvine. Hoffman bestudeer [[bewussyn]], visuele persepsie en evolusionêre sielkunde deur middel van wiskundige modelle en psigofisiese eksperimente. Sy navorsingsonderwerpe sluit in gesigsaantreklikheid, die herkenning van vorm, die persepsie van beweging en kleur, die evolusie van persepsie en die [[Gees (mens)|gees]]-liggaam-probleem.<ref>{{Cite journal|last1=Hoffman|first1=D. D.|last2=Richards|first2=W. A.|date=Desember 1984|title=Parts of recognition|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0010027784900222|journal=Cognition|language=en|volume=18|issue=1–3|pages=65–96|doi=10.1016/0010-0277(84)90022-2|pmid=6543164|s2cid=6397710|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|date=1 April 1997|title=Salience of visual parts|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0010027796007913|journal=Cognition|language=en|volume=63|issue=1|pages=29–78|doi=10.1016/S0010-0277(96)00791-3|issn=0010-0277|last1=Hoffman|first1=Donald D.|last2=Singh|first2=Manish|pmid=9187064|s2cid=14845190|url-access=subscription}}</ref> Hy is medeskrywer van twee tegniese boeke; ''Observer Mechanics: A Formal Theory of Perception'' (1989) bied 'n teorie van bewussyn en die verhouding daarvan tot fisika; ''Automotive Lighting and Human Vision'' (2005) pas visiewetenskap toe op voertuigbeligting. Sy boek ''Visual Intelligence: How We Create What We See'' (1998) bied die moderne wetenskap van visuele persepsie aan 'n breë gehoor. Sy 2015 [[TED]] Talk, "Sien ons die werklikheid soos dit is?", voer aan dat ons persepsies ontwikkel het om die [[werklikheid]] vir ons weg te steek.{{sfn|Hoffman|2015}} Hy het dit in 2019 opgevolg met 'n boek, "''The Case Against Reality: How Evolution Hid the Truth from Our Eyes''". ==Biografie== [[Lêer:Donald Hoffman- Extra footage 1-VPRO-The Mind of the Universe.ogv|links|duimnael|Onderhoud word met Donald Hoffman gevoer vir die Nederlandse TV-program The ''Mind of the Universe''.]] Hoffman het in 1978 'n [[Baccalaureus Artium]]-graad in kwantitatiewe sielkunde aan die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles (UCLA) ontvang, en in 1983 sy Doktorsgraad in die filosofie van berekeningsielkunde aan die Massachusetts Institute of Technology (MIT) onder David Marr en Whitman Richards verwerf. Hy was kortliks 'n navorsingswetenskaplike by die [[Kunsmatige intelligensie|Kunsmatige Intelligensie]]-laboratorium van [[MIT]], en het toe in 1983 'n assistent-professor aan die Universiteit van Kalifornië in Irvine (UCI) geword. Hy het sedertdien by die fakulteit van UCI gebly, met 'n sabbatsverlof gedurende die akademiese jaar 1995-1996 by die Zentrum für Interdisziplinäre Forschung van die Universiteit van Bielefeld..<ref>[https://www.cogsci.uci.edu/~ddhoff/cvddh.pdf Donald D Hoffman CV] ''www.cogsci.uci.edu''</ref> Hoffman was twee keer getroud, die tweede keer met Geralyn Souza. ==Werk oor bewussyn== ===Inleiding en oorsig=== Hoffman merk op dat die algemene siening dat breinaktiwiteit bewuste ervaring veroorsaak, tot dusver onoorkomelik geblyk het in terme van wetenskaplike verklaring. Hoffman stel 'n oplossing vir die moeilike probleem van bewussyn voor deur die omgekeerde siening aan te neem dat bewussyn breinaktiwiteit veroorsaak en in werklikheid alle voorwerpe en eienskappe van die fisiese wêreld skep. Vir hierdie doel het Hoffman twee teorieë ontwikkel en gekombineer: die "multimodale gebruikerskoppelvlak" (MGK) teorie van persepsie en "bewuste realisme". ===Multimodale gebruikerskoppelvlak (MGK) teorie=== [[Lêer:Donald Hoffman IMPROVED 2.tif|duimnael|Donald D. Hoffman]] MGK-teorie<ref name="auto">{{Cite journal|last=Hoffman|first=Donald D.|date=1 September 2010|title=Sensory Experiences as Cryptic Symbols of a Multimodal User Interface|journal=Activitas Nervosa Superior|language=en|volume=52|issue=3|pages=95–104|doi=10.1007/BF03379572|issn=1802-9698|doi-access=free}}</ref> stel dat "perseptuele ervarings nie ooreenstem met of eienskappe van die objektiewe wêreld benader nie, maar eerder 'n vereenvoudigde, spesiespesifieke gebruikerskoppelvlak tot daardie wêreld bied." Hoffman voer aan dat bewuste wesens nie ontwikkel het om die wêreld waar te neem soos dit werklik is nie, maar ontwikkel het om die wêreld waar te neem op 'n manier wat "fiksheidsuitbetalings" maksimeer. Hoffman gebruik die metafoor van 'n rekenaar se lessenaaromgewing en sy ikone – die ikone van 'n rekenaarlessenaar bied 'n funksionele koppelvlak sodat die gebruiker nie met die onderliggende programmering en elektronika hoef te werk om die rekenaar doeltreffend te gebruik nie. Net so is voorwerpe wat mense in tyd en ruimte waarneem, metaforiese ikone wat as hul koppelvlak tot die wêreld optree en hulle in staat stel om so doeltreffend as moontlik te funksioneer sonder om met die oorweldigende hoeveelheid data onderliggend aan die werklikheid te werk.<ref>{{Cite web|last=Gefter|first=Amanda|title=The Evolutionary Argument Against Reality|url=https://www.quantamagazine.org/the-evolutionary-argument-against-reality-20160421/|access-date=8 Desember 2019|website=Quanta Magazine|date=21 April 2016}}</ref> Hierdie teorie impliseer epifisikalisme; d.w.s. fisiese voorwerpe, soos kwarke en breine en sterre, word deur bewuste agente gekonstrueer, maar sulke fisiese voorwerpe het geen oorsaaklike krag nie.<ref name="auto" /> Terwyl [[panpsigisme]] beweer dat rotse, berge, die maan, ens. bewus is, doen "Bewuste Realisme" in hierdie teorie (Multimodale gebruikerskoppelvlakteorie) dit nie. In plaas daarvan beweer dit dat al sulke voorwerpe ikone binne die gebruikerskoppelvlak van 'n bewuste agent is, maar dit impliseer nie die bewering dat die voorwerpe self bewus is nie.<ref name="auto" /> ===Die koppelvlakteorie van persepsie=== Die koppelvlakteorie van persepsie is die teorie dat mense se perseptuele ervarings nie noodwendig ooreenstem met wat in die werklikheid van homself bestaan nie. Dit is in teenstelling met die populêre siening van kritiese realisme, wat aanvoer dat sommige van hul perseptuele ervarings ooreenstem met die werklikheid van die natuurlike wêreld. In die kritiese realis se siening verteenwoordig primêre eienskappe soos lengte en gewig werklike eienskappe van die [[werklikheid]], terwyl sekondêre eienskappe nie. Binne die koppelvlakteorie van persepsie is nóg primêre nóg sekondêre eienskappe noodwendig gekoppel aan die werklikheid.<ref>{{Cite journal|last1=Hoffman|first1=Donald D.|last2=Singh|first2=Manish|last3=Prakash|first3=Chetan|date=1 Desember 2015|title=The Interface Theory of Perception|journal=Psychonomic Bulletin & Review|language=en|volume=22|issue=6|pages=1480–1506|doi=10.3758/s13423-015-0890-8|pmid=26384988|issn=1531-5320|doi-access=free}}</ref> ===Bewuste realisme=== Bewuste realisme word beskryf as 'n nie-fisialistiese monisme wat beweer dat bewussyn die primêre realiteit is en dat die fisiese wêreld daaruit ontstaan. Die objektiewe wêreld bestaan uit bewuste agente en hul ervarings. "Wat in die objektiewe wêreld bestaan, onafhanklik van my persepsies, is 'n wêreld van bewuste agente, nie 'n wêreld van onbewuste deeltjies en velde nie. Daardie deeltjies en velde is ikone in die MGK's van bewuste agente, maar is nie self fundamentele inwoners van die objektiewe wêreld nie. Bewussyn is fundamenteel."<ref>{{Cite journal|last=Hoffman|first=Donald|date=2008|title=Conscious Realism and the Mind-Body Problem|url=https://philpapers.org/rec/HOFCRA|journal=Mind and Matter|volume=6|issue=1|pages=87–121}} [http://www.cogsci.uci.edu/~ddhoff/ConsciousRealism2.pdf ConsciousRealism2 at cogsci.uci.edu]</ref>{{sfn|Hoffman|2015}} ===Persepsie van die fisiese wêreld is 'n neweproduk van bewussyn=== Saam vorm MGK-teorie en Bewuste Realisme die grondslag vir 'n algehele teorie dat die fisiese wêreld nie objektief is nie, maar 'n epiverskynsel (sekondêre verskynsel) wat deur bewussyn veroorsaak word. Hoffman het gesê dat 'n vorm van werklikheid mag bestaan, maar heeltemal anders mag wees as die werklikheid wat ons breine modelleer en waarneem.<ref>{{Cite web|title=#178 - The Reality Illusion|url=https://www.samharris.org/podcasts/making-sense-episodes/178-reality-illusion|access-date=24 Desember 2021|website=Sam Harris}}</ref> Die werklikheid mag nie uit ruimte-tyd en fisiese voorwerpe bestaan nie.{{sfn|Hoffman|2015}} Deur te veronderstel dat bewussyn fundamenteel is, bied Hoffman 'n moontlike oplossing vir die moeilike probleem van bewussyn, wat worstel met die idee waarom ons bewuste onmiddellike ervarings het, en hoe bewuste wesens uit skynbaar nie-bewuste materie kan ontstaan. Hoffman voer aan dat bewussyn meer fundamenteel is as die voorwerpe en patrone wat deur bewussyn waargeneem word.<ref>{{YouTube|id=ZKoowV2i--U|title=The Hard Problem of Consciousness {{!}} Donald Hoffman}}</ref> Ons het bewuste ervarings omdat bewussyn as 'n fundamentele aspek van die werklikheid gestel word. Die probleem van hoe bewuste wesens uit skynbaar nie-bewuste materie ontstaan, word ook aangespreek omdat dit die idee van nie-bewuste materie verander. Persepsies van nie-bewuste materie is blote neweprodukte van bewussyn en weerspieël nie noodwendig die werklikheid nie. Dit beteken dat die oorsaaklike idee van nie-bewussynde materie wat tot bewuste wesens ontwikkel, oop vir twyfel is. ===Implikasies van evolusie=== Hoffman voer aan dat natuurlike seleksie noodwendig gerig is op fiksheidsvoordele en dat organismes interne modelle van die werklikheid ontwikkel wat hierdie fiksheidsvoordele verhoog. Dit beteken dat organismes 'n persepsie van die wêreld ontwikkel wat gerig is op fiksheid, en nie op die werklikheid nie. Dit het hom gelei om te argumenteer dat evolusie sensoriese stelsels in organismes ontwikkel het wat hoë fiksheid het, maar nie 'n korrekte persepsie van die werklikheid bied nie.{{sfn|Hoffman|2015}}{{sfn|Hoffman|2019}} ==Boeke== *''Observer Mechanics: A Formal Theory of Perception'' (1989) *''Visual Intelligence: How We Create What We See'' (1998) *''Automotive Lighting and Human Vision'' (2005) *''The Case Against Reality: How Evolution Hid the Truth from Our Eyes'' (2019) ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hoffman, Donald}} [[Kategorie:Akademici]] [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Lewende mense]] ey04nsmx6991115khruxxph8kpm7jym 0 453532 2925284 2836345 2026-08-15T14:59:52Z Oesjaar 7467 /* Onderwys */ Verbeter 2925284 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |name=Leanne Manas |image=Leanne Manas 2012 (cropped).jpg |image_size= |caption=Manas in 2012 |birth_name= |birth_date={{birth date and age|1978|10|14|df=y}} |birth_place=[[Johannesburg]], [[Suid-Afrika|Suid Afrika]] |death_date= |death_place= |death_cause= |occupation={{flatlist| * Joernalis * Nuusaanbieder * TV-aanbieder * UNHCR Klandisiewaarde-ambassadeur }} |education=[[Rhodes-universiteit]] |years_active=2001{{ndash}}teenwoordig |notable_works=Morning Live |spouse={{Marriage|Marc Menelaou|2005}} |children=2 }} '''Leanne Manas''' (gebore 14 Oktober 1978) is 'n Suid-Afrikaanse televisie-aanbieder, sakevrou en [[joernalis]]. Sy is veral bekend as die anker van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] se vlagskip-oggendprogram Morning Live, 'n posisie wat sy sedert 2004 beklee.<ref name="News24 - Leanne 20 Years">{{cite news |last1=Ferreira |first1=Thinus |title=From nervous newbie to iconic anchor: Leanne Manas celebrates 20 years on Morning Live |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/tv/from-nervous-newbie-to-iconic-anchor-leanne-manas-celebrates-20-years-on-morning-live-20240811 |access-date=20 August 2025 |work=News24 |date=11 August 2024}}</ref><ref name="TVSA">{{cite web |title=Leanne Manas {{!}} TVSA |url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=3634 |website=www.tvsa.co.za |access-date=20 August 2025}}</ref> Benewens haar uitsaailoopbaan, dien sy as 'n welwillendheidsambassadeur vir die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Vlugtelinge, en is aktief in humanitêre en sosiale impak-inisiatiewe.<ref>{{Cite web|url=https://www.unhcr.org/about-unhcr/our-partners/prominent-supporters/goodwill-ambassadors/leanne-manas|title=Leanne Manas|website=UNHCR|language=en|access-date=20 August 2025}}</ref> In 2022 is Manas deur die [[Regering van Frankryk|Franse regering]] bekroon met die Franse Nasionale Orde van Verdienste, spesifiek Chevalier de l'Ordre national du Mérite, ter erkenning van haar bydrae tot joernalistiek, media en liefdadigheidsprojekte.<ref>{{cite news |title=Leanne Manas awarded French National Order Merit |url=https://witness.co.za/news/2022/05/19/leanne-manas-awarded-french-national-order-merit-20220519/ |access-date=20 August 2025 |work=The Witness |date=19 May 2022}}</ref> Die volgende jaar het sy die SA Style-toekenning in die Media-kategorie ontvang, die Charlotte Mannya Maxeke Instituut se "Bring Her Up"-toekenning vir Uitnemendheid in Sosiale Impak,<ref>{{cite news |title='An absolute honour': Leanne Manas and Sakina Kamwendo get nod from Charlotte Mannya-Maxeke Institute |url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2023-09-02-an-absolute-honour-leanne-manas-and-sakina-kamwendo-get-nod-from-charlotte-mannya-maxeke-institute/ |access-date=20 August 2025 |work=TimesLIVE |date=2 September 2023 |language=en-ZA}}</ref> en is sy aangewys as Glamour Magazine se Ikoonvrou van die Jaar.<ref>{{cite news |last1=Phanyeko |first1=Thobeka |title=All hail the ICON: Leanne Manas on building her legacy |url=https://www.glamour.co.za/lifestyle/all-hail-the-icon-leanne-manas-on-building-her-legacy-189808e1-e0a1-43cd-a056-6ebe8c36c832 |access-date=20 August 2025 |work=www.glamour.co.za |date=14 December 2023 |language=en}}</ref><ref name=ww>{{cite web|url=http://whoswho.co.za/leanne-manas-8455|title=Leanne Manas Who's Who|access-date= January 7, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109063935/http://whoswho.co.za/leanne-manas-8455|archive-date=January 9, 2018}}</ref> == Onderwys == Manas het 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.]] Honneursgraad in Engels en Kommunikasie en 'n Diploma in Spraak- en Drama-onderrig van Trinity College London.<ref name=cv>{{cite web|url=http://www.leannemanas.co.za/images/pdf/Leanne-Manas-Web-Copy-2015.pdf|title=Leanne Manas web CV| url-status=live|access-date=January 7, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180109063304/http://www.leannemanas.co.za/images/pdf/Leanne-Manas-Web-Copy-2015.pdf |archive-date= January 9, 2018}}</ref> Sy het later 'n Nagraadse sertifikaat in Ekonomie-joernalistiek aan [[Rhodes-universiteit|Rhodes Universiteit]] voltooi.<ref name="RU">{{cite news |title=Fans congratulate Leanne Manas on 15-year anniversary at SABC |url=https://www.ru.ac.za/communicationsandadvancement/alumnirelations/latestnews/fanscongratulateleannemanason15-yearanniversaryatsabc.html |access-date=20 August 2025 |work=www.ru.ac.za |date=8 August 2016}}</ref> == Loopbaan == Manas het haar uitsaailoopbaan in 2001 as nuusanker vir die sakekanaal Summit TV begin.<ref name="RU"/> Sy het [[SABC3|SABC 3]] se Business Update en Business Focus<ref>{{cite news |title=manas – Lebanese South Africa |url=https://lebanese.co.za/manas/ |access-date=20 August 2025}}</ref> aangebied voordat sy in Augustus 2004 by Morning Live op [[SABC2|SABC 2]] aangesluit het. Sy het sedertdien die program se hoofaanbieder gebly.<ref>{{cite news |last1=Keteyi |first1=Oluthando |title=‘A privilege and honour’: Leanne Manas celebrates 20 years on ‘Morning Live’ |url=https://iol.co.za/entertainment/tv/local/2024-08-01-a-privilege-and-honour-leanne-manas-celebrates-20-years-on-morning-live/ |access-date=20 August 2025 |work=IOL |date=2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ferreira |first1=Thinus |title=TV with Thinus: Leanne Manas marks 20 years as SABC2's Morning Live anchor. |url=https://teeveetee.blogspot.com/2024/08/leanne-manas-marks-20-years-as-sabc2s.html |access-date=20 August 2025 |work=TV with Thinus |date=7 August 2024}}</ref> Benewens haar televisiewerk, het Manas op verskeie Suid-Afrikaanse radiostasies aangebied, insluitend Algoa FM,<ref name="Algoa FM - Leanne">{{cite news |title=Leanne Manas on the secrets of being a successful journalist and the importance of being heard - Top Women |url=https://www.topbusinesswomen.co.za/leanne-manas-on-the-secrets-of-being-a-successful-journalist-and-the-importance-of-being-heard/ |access-date=20 August 2025 |date=21 September 2020 |language=en-ZA}}</ref> SAfm<ref>{{cite news |last1=Kaiser |first1=Hein |title=Leanne Manas: A South African TV legend |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/celebrity-news/leanne-manas-tv-legend/ |access-date=20 August 2025 |work=The Citizen |date=18 July 2025 |language=en}}</ref> en East Coast Radio.<ref>{{Cite web|url=https://motivators.co.za/leanne-manas-2/|title=Leanne Manas|date=21 March 2023|website=Motivators|access-date=20 August 2025}}</ref> Sy is ook aktief as 'n [[Openbare redevoering|openbare spreker]], seremoniemeester en korporatiewe opleier.<ref name="cv"/> In Januarie 2019 is sy as 'n UNHCR-welwillendheidsambassadeur aangewys. As deel van hierdie rol het sy vanuit vlugtelingkampe in [[Kenia]] en [[Malawi]] verslag gedoen, die Nansen-vlugtelingtoekenningseremonie in [[Genève]] aangebied, en fondsinsamelings- en bewusmakingsinisiatiewe vir ontheemde gemeenskappe ondersteun.<ref>{{cite news |last1=Bond |first1=Kate |title=2019 Nansen Refugee Award 'a symbol of hope' for the world's stateless |url=https://www.unhcr.org/news/stories/2019-nansen-refugee-award-symbol-hope-worlds-stateless |access-date=20 August 2025 |work=UNHCR |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Nolos |first1=Jack |title=Kyrgyz human rights lawyer wins UNHCR Nansen Refugee Award |url=https://www.unhcr.ca/news/kyrgyz-human-rights-lawyer-wins-unhcr-nansen-refugee-award/ |access-date=20 August 2025 |work=UNHCR Canada |date=2 October 2019}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://twitter.com/leannemanas Leanne Manas] op [[X (sosiale netwerk)|Twitter]] * [https://www.facebook.com/leanne.manas Leanne Manas] op [[Facebook]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Manas, Leanne}} [[Kategorie:Alumni van Rhodes-universiteit]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisieaanbieders]] [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Mediapersoonlikhede]] 3bddrwi8vo1zc3566qs438ak2rgufcx 0 454071 2925285 2840588 2026-08-15T15:00:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925285 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = B. F. Skinner | beeld = B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg | breedte = 220<!-- Vul net 220 in, nie 220px --> | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Skinner in 1950 | geboortenaam = Burrhus Frederic Skinner | geboortedatum = {{Geboortedatum|mf=yes|1904|3|20}} | geboorteplek = Susquehanna, Pennsylvania, Verenigde State | sterftedatum = {{SDEO|mf=yes|1990|8|18|1904|3|20}} | sterfteplek = [[Cambridge, Massachusetts]], Verenigde State | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = [[Sielkunde]], [[taalkunde]], [[filosofie]] | werkplek = Universiteit van Minnesota<br/>Indiana Universiteit<br/>[[Harvard-universiteit]] | alma mater = Hamilton Kollege ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])<br/>[[Harvard-universiteit]] (PhD) | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Gedragsanalise<br />Operante kondisionering<br />Radikale behaviorisme<br />''Verbale Gedrag'' (1957) | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = Nasionale Medalje van Wetenskap (1968)<br />Ig Nobel-prys (2024) | handtekening = BF Skinner signature.svg | webblad = | voetnotas = }} '''Burrhus Frederic Skinner''' (20 Maart 1904 – 18 August 1990) was 'n [[Amerikaanse]] [[sielkundige]], gedragswetenskaplike, uitvinder en sosiale filosoof.<ref name="Smith_Woodward">{{cite book |last1=Smith |first1=L. D. |last2=Woodward |first2=W. R. |date=1996 |title=B. F. Skinner and Behaviorism in American Culture |location=Bethlehem, Pennsylvania |publisher=Lehigh University Press |isbn=978-0-934223-40-9}}</ref><ref name="W2">{{cite book |last=Skinner |first=B. F. |year=1948 |title=Walden Two |location=New York |publisher=Macmillan Publishers |isbn=0-87220-779-X |quote=The science of human behavior is used to eliminate poverty, sexual expression, government as we know it, create a lifestyle without that such as war.}}</ref><ref name="BFD">{{cite book |last=Skinner |first=B. F. |date=1972 |title=Beyond Freedom and Dignity |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-553-14372-0 |oclc= 34263003}}</ref><ref>{{cite web |url=https://behavioranalysishistory.pbworks.com/w/page/2039033/Skinner%2C%20Burrhus%20Frederic |title=Skinner, Burrhus Frederic |publisher=History of Behavior Analysis |access-date=July 29, 2021}}</ref> Hy was die Edgar Pierce Professor in Sielkunde aan die Harvard Universiteit van 1948 tot sy aftrede in 1974.<ref>{{cite web |last=Swenson |first=Christa |date=May 1999 |url=http://www.muskingum.edu/~psych/psycweb/history/skinner.htm |title=Burrhus Frederick Skinner |publisher=History of Psychology Archives |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404123924/http://www.muskingum.edu/%7Epsych/psycweb/history/skinner.htm |archive-date=April 4, 2007}}</ref> Skinner het gedragsanalise ontwikkel, veral die filosofie van radikale gedragswetenskaplikes,<ref name="AB">{{cite book |last=Skinner |first=B. F. |date=1974 |title=About Behaviorism |publisher=Random House |isbn=0-394-71618-3}}</ref> en het die eksperimentele analise van gedrag, 'n skool van eksperimentele navorsingsielkunde, gestig. Hy het ook operante kondisionering gebruik om gedrag te versterk, en die reaksietempo as die mees effektiewe maatstaf van reaksiesterkte beskou. Om operante kondisionering te bestudeer, het hy die operante kondisioneringskamer (ook bekend as die Skinner-boks) uitgevind,<ref name="Schacter">{{cite book |last1=Schacter |first1=Daniel L. |last2=Gilbert |first2=Daniel T. |last3=Wagner |first3=Daniel M. |date=2011 |title=[[iarchive:psychology0000scha/|Psychology]] |page=17 |edition=2nd |location=New York |publisher=Worth Publishers |isbn=978-1-4292-3719-2}}</ref> en om tempo te meet, het hy die kumulatiewe opnemer uitgevind. Deur hierdie gereedskap te gebruik, het hy en Charles Ferster Skinner se mees invloedryke eksperimentele werk vervaardig, wat in hul boek van 1957 ''Schedules of Reinforcement'' uiteengesit is.<ref name="BO">{{cite book |last=Skinner |first=B. F. |date=1938 |title=The Behavior of Organisms |location=New York |publisher=Appleton-Century-Crofts |isbn=1-58390-007-1}}</ref><ref name="SR">{{cite book |last1=Ferster |first1=Charles B. |last2=Skinner |first2=B. F. |date=1957 |title=Schedules of Reinforcement |location=New York |publisher=Appleton-Century-Crofts |isbn=0-13-792309-0}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Skinner, BF}} [[Kategorie:Sterftes in 1990]] [[Kategorie:Geboortes in 1904]] [[Kategorie:Filosowe in die 20ste eeu]] fiwn4qd9s1bdquvze3etqk5w0f2fq6t 2925345 2925285 2026-08-15T19:00:37Z Sobaka 328 opruim 2925345 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = B. F. Skinner | beeld = B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg | breedte = 220<!-- Vul net 220 in, nie 220px --> | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Skinner in 1950 | geboortenaam = Burrhus Frederic Skinner | geboortedatum = {{Geboortedatum|mf=yes|1904|3|20}} | geboorteplek = Susquehanna, Pennsylvania, Verenigde State | sterftedatum = {{SDEO|mf=yes|1990|8|18|1904|3|20}} | sterfteplek = [[Cambridge, Massachusetts]], Verenigde State | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = [[Sielkunde]], [[taalkunde]], [[filosofie]] | werkplek = Universiteit van Minnesota<br/>Indiana Universiteit<br/>[[Harvard-universiteit]] | alma mater = Hamilton Kollege ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])<br/>[[Harvard-universiteit]] (PhD) | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Gedragsanalise<br />Operante kondisionering<br />Radikale behaviorisme<br />''Verbale Gedrag'' (1957) | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = Nasionale Medalje van Wetenskap (1968)<br />Ig Nobel-prys (2024) | handtekening = BF Skinner signature.svg | webblad = | voetnotas = }} '''Burrhus Frederic Skinner''' (20 Maart 1904 – 18 August 1990) was 'n [[Amerikaanse]] [[sielkundige]], gedragswetenskaplike, uitvinder en sosiale filosoof.<ref name="Smith_Woodward">{{cite book |last1=Smith |first1=L. D. |last2=Woodward |first2=W. R. |date=1996 |title=B. F. Skinner and Behaviorism in American Culture |location=Bethlehem, Pennsylvania |publisher=Lehigh University Press |isbn=978-0-934223-40-9}}</ref><ref name="W2">{{cite book |last=Skinner |first=B. F. |year=1948 |title=Walden Two |location=New York |publisher=Macmillan Publishers |isbn=0-87220-779-X |quote=The science of human behavior is used to eliminate poverty, sexual expression, government as we know it, create a lifestyle without that such as war.}}</ref><ref name="BFD">{{cite book |last=Skinner |first=B. F. |date=1972 |title=Beyond Freedom and Dignity |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-553-14372-0 |oclc= 34263003}}</ref><ref>{{cite web |url=https://behavioranalysishistory.pbworks.com/w/page/2039033/Skinner%2C%20Burrhus%20Frederic |title=Skinner, Burrhus Frederic |publisher=History of Behavior Analysis |access-date=July 29, 2021}}</ref> Hy was die Edgar Pierce Professor in Sielkunde aan die [[Harvard-universiteit]] van 1948 tot sy aftrede in 1974.<ref>{{cite web |last=Swenson |first=Christa |date=May 1999 |url=http://www.muskingum.edu/~psych/psycweb/history/skinner.htm |title=Burrhus Frederick Skinner |publisher=History of Psychology Archives |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404123924/http://www.muskingum.edu/%7Epsych/psycweb/history/skinner.htm |archive-date=April 4, 2007}}</ref> Skinner het gedragsanalise ontwikkel, veral die filosofie van radikale gedragswetenskaplikes,<ref name="AB">{{cite book |last=Skinner |first=B. F. |date=1974 |title=About Behaviorism |publisher=Random House |isbn=0-394-71618-3}}</ref> en het die eksperimentele analise van gedrag, 'n skool van eksperimentele navorsingsielkunde, gestig. Hy het ook operante kondisionering gebruik om gedrag te versterk, en die reaksietempo as die mees effektiewe maatstaf van reaksiesterkte beskou. Om operante kondisionering te bestudeer, het hy die operante kondisioneringskamer (ook bekend as die Skinner-boks) uitgevind,<ref name="Schacter">{{cite book |last1=Schacter |first1=Daniel L. |last2=Gilbert |first2=Daniel T. |last3=Wagner |first3=Daniel M. |date=2011 |title=[[iarchive:psychology0000scha/|Psychology]] |page=17 |edition=2nd |location=New York |publisher=Worth Publishers |isbn=978-1-4292-3719-2}}</ref> en om tempo te meet, het hy die kumulatiewe opnemer uitgevind. Deur hierdie gereedskap te gebruik, het hy en Charles Ferster Skinner se mees invloedryke eksperimentele tegniek ontwikkel, wat in hul boek van 1957 ''Schedules of Reinforcement'' uiteengesit is.<ref name="BO">{{cite book |last=Skinner |first=B. F. |date=1938 |title=The Behavior of Organisms |location=New York |publisher=Appleton-Century-Crofts |isbn=1-58390-007-1}}</ref><ref name="SR">{{cite book |last1=Ferster |first1=Charles B. |last2=Skinner |first2=B. F. |date=1957 |title=Schedules of Reinforcement |location=New York |publisher=Appleton-Century-Crofts |isbn=0-13-792309-0}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Skinner, BF}} [[Kategorie:Sterftes in 1990]] [[Kategorie:Geboortes in 1904]] [[Kategorie:Filosowe in die 20ste eeu]] 1khkymftknw9pki2pu3lm40qvc1ng98 0 454196 2925286 2844692 2026-08-15T15:00:57Z Oesjaar 7467 /* Onderwys en loopbaan */ Verbeter 2925286 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |name=Marilyn Leask |image=<!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> |birth_name=Marilyn Markwell |birth_date={{Birth year and age|1950}} |birth_place=Beaudesert, Queensland, Australie |education=Cambridge Institutuut van Onderwys/UEA<br /> De Montfort Universiteit, Verenigde Koninkryk }} '''Marilyn Leask''' (née '''Markwell'''; gebore 1950)<ref>{{Cite web|url=https://trove.nla.gov.au/people/470623|title=Leask, Marilyn (1950–)|website=[[Trove]]|publisher=[[National Library of Australia]]|access-date=10 January 2021}}</ref> is 'n akademikus en skrywer wat navorsing doen in onderwys in die [[Verenigde Koninkryk]]. Sy is professor in onderwys aan die Universiteit van De Montfort, en was voorheen professor in opvoedkundige [[kennisbestuur]] aan die Universiteit van Bedfordshire en 'n professor aan die Universiteit van Brunel. Haar werk behels grootliks die opvoedkundige gebruik van inligting- en kommunikasietegnologie (IKT). == Onderwys en loopbaan == Sy het 'n diploma in [[radiografie]] van die Australiese Instituut van Radioloë en Radiograwe, 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] van die Open Universiteit in die Verenigde Koninkryk, 'n PGCE van die Instituut van Onderwys, [[Universiteit van Londen]] (nou UCL IOE), 'n MPhil van die Cambridge Instituut van Onderwys/UEA en 'n PhD van De Montfort Universiteit, VK, ontvang.<ref name="DeMontfort_bio">{{Cite web|url=https://www.dmu.ac.uk/about-dmu/academic-staff/health-and-life-sciences/marilyn-leask/marilyn-leask.aspx|title=Professor Marilyn Leask|publisher=[[De Montfort University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007123549/https://www.dmu.ac.uk/about-dmu/academic-staff/health-and-life-sciences/marilyn-leask/marilyn-leask.aspx|archive-date=2017-10-07|access-date=2024-06-17}}</ref> Leask het as onderwyseres en regeringsbeleidbeampte gewerk.<ref name="DeMontfort_bio" /> Sy het verskeie boeke vir Routledge geskryf en is die reeksredakteur, saam met Susan Capel, van die boekreeks, ''Learning to Teach in the Secondary School'',<ref>{{Cite web|url=https://www.routledge.com/Learning-to-Teach-Subjects-in-the-Secondary-School-Series/book-series/LTTSS|title=Book Series: Learning to Teach Subjects in the Secondary School Series|publisher=[[Routledge]]|access-date=5 January 2021}}</ref> wat vir die opleiding van hoërskoolonderwysers in die Verenigde Koninkryk gebruik word.<ref name="ESC_rev">{{Cite web|url=http://escalate.ac.uk/5923|title=Learning to Teach in the Secondary School (Learning to Teach Subjects in the Secondary School Series)|last=Purnell|first=Liane|date=17 July 2009|website=ESCalate: Education Subject Centre|publisher=The Higher Education Academy|access-date=12 January 2021|archive-date=14 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114025130/http://escalate.ac.uk/5923|url-status=dead}}</ref> Sy het daarna na die akademie oorgeskakel en poste beklee aan die Universiteit van Bedfordshire en Brunel-universiteit. Vanaf 2021 is sy besoekende professor in onderwys in die Skool vir Toegepaste Sosiale Wetenskappe aan die De Montfort-universiteit, [[Leicester]].<ref name="DeMontfort_bio" /> Sy was 'n trustee van die Bedford & Milton Keynes Waterway Trust.<ref>{{Cite web|url=http://www.b-mkwaterway.org.uk/agm-2015-search-continues-for-new-bmk-waterway-trust-directors/|title=AGM 2015 – Search continues for New B&MK Waterway Trust Directors|website=b-mkwaterway.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709113430/http://www.b-mkwaterway.org.uk/agm-2015-search-continues-for-new-bmk-waterway-trust-directors/|archive-date=9 July 2015|access-date=8 July 2015}}</ref> == Boeke == * Hargreaves, D, and Hopkins, D, with Leask, M. (1991) ''The Empowered School: The management and practice of development planning''. London: Continuum. * Goddard D., Leask M. (1992). ''The Search for Quality: Planning for Improvement and Managing Change''. London: Paul Chapman Publishing/Sage Publications.<ref>{{cite journal |last=Perry |first=Pauline |year=1993 |title=Book Review: The Search for Quality: Planning for Improvement and Managing Change |journal=British Journal of Educational Studies |volume=41 |issue=2 |page=189 |doi=10.2307/3121630 |issn=0007-1005 |jstor=3121630}}</ref> * Leask M., Terrell I. (1997). ''Development Planning and School Improvement for Middle Managers''. London: Kogan Page.<ref>{{cite journal |last=Brown |first=Jean |date=1999-09-01 |title=Book Review: Development Planning and School Improvement for Middle Managers |journal=School Effectiveness and School Improvement |publisher=Informa UK Limited |volume=10 |issue=3 |pages=367–370 |doi=10.1076/sesi.10.3.367.3501 |issn=0924-3453}}</ref> * Leask M., Meadows J. (eds). (2000) ''Learning to Teach with ICT in the Primary School''. London: Routledge. * Leask M., with Dawes L., Litchfield B. (2000) ''Keybytes for Teachers''. Evesham: Summerfield Publishing.<ref>Reviews of ''Keybytes for Teachers'':</ref> * Leask M. (ed.) (2001) ''Issues in Teaching with ICT''. London: Routledge. * Capel S., Leask M., Turner T. (2nd edition 2004, 1996). ''Starting to Teach in the Secondary School''. London: Routledge. * Younie S., Capel S., Leask M. (2009) ''Supporting Teaching and Learning in the Secondary School: a companion for higher level teaching assistants''. London. Routledge. * Capel S., Leask M., Turner T. (2009) ''Reading for Learning to Teach in the Secondary School''. London: Routledge. * Younie S., Leask M. (2013) ''The Essential Guide to Teaching with Technologies''. MK: Open University Press. * Leask M., Pachler, N. (eds) (3rd edition 2013). ''Teaching and Learning with ICT in the Secondary School''. Abingdon: Routledge. * Younie S., Leask M., Burden K. (2014, 2nd edition) ''Teaching and Learning with ICT in the Primary School''. Abingdon: Routledge. {{ISBN|1317667603}} * Capel S., Leask M., Turner T. (2019, 8th edition) ''Learning to Teach in the Secondary School''. Abingdon: Routledge. {{ISBN|978-0415518369}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0415518369|<bdi>978-0415518369</bdi>]] * Hudson, B., Leask, M and Younie, S. (eds) (2020) ''Education System Design: Foundations, Policy Options and Consequences''. Routledge. {{ISBN|9780429261190}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/9780429261190|<bdi>9780429261190</bdi>]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Australiese akademici]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Onderwys]] [[Kategorie:Opvoedkunde]] [[Kategorie:Opvoedkundiges]] [[Kategorie:Skrywers]] [[Kategorie:Akademici]] [[Kategorie:Universiteite]] [[Kategorie:Verenigde Koninkryk]] [[Kategorie:Kennisbestuur]] cnsg4za9i9p56hrawsf3kf40mh8mfs0 0 454588 2925288 2892359 2026-08-15T15:01:53Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925288 wikitext text/x-wiki '''Brett Norton Herron''' (gebore [[14 November]] [[1966]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] en prokureur wat sedert Junie 2024 'n lid van die [[Wes-Kaapse Provinsiale Parlement]] is. Hy het voorheen van Mei 2019 tot Februarie 2022 in die huis gedien. Hy het ook van Februarie 2022 tot Mei 2024 as 'n Lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] gedien. Herron is die sekretaris-generaal van die [[GOOD]]-party. Hy was die party se kandidaat vir burgemeester van [[Kaapstad]] in die munisipale verkiesings van 2021. Voorheen 'n lid van die [[Demokratiese Alliansie]] en die [[Onafhanklike Demokrate]], het hy van 2011 tot 2018 as 'n burgemeesterskomiteelid vir vervoer en stedelike nedersettings gedien. ==Vroeë lewe en opvoeding== Herron is gebore en getoë in [[Durban]] in die voormalige Natal. Sy vader was 'n lid van die Durbanse Stadsraad.<ref>{{cite news |last1=Dordley |first1=Lucinda |title=Brett Herron throws hat in the ring to be mayor |url=https://www.capetownetc.com/news/brett-herron-throws-hat-in-the-ring-to-be-mayor/ |access-date=24 September 2020 |newspaper=www.capetownetc.com |date=4 September 2018}}</ref> Herron het 'n [[Baccalaureus Artium]] en 'n LLB aan die [[Universiteit van Natal]] verwerf. Hy het sy klerkskap in Durban voltooi voordat hy in 1994 as prokureur toegelaat is. Herron het in 1998 na [[New York]] verhuis en daar tot 2001 gewoon. Nadat hy na Suid-Afrika teruggekeer het, het hy direkteur van die Suid-Afrikaanse Regskool geword.<ref name="PW">{{cite news |last1=De Lille |first1=Patricia |title=The ID's top ten candidates |url=https://www.politicsweb.co.za/party/the-ids-top-ten-candidates |access-date=24 September 2020 |newspaper=Politicsweb |date=1 Maart 2009}}</ref> Herron het in 2020 met 'n Meestersgraad in Stede aan die London School of Economics gegradueer. ==Politieke loopbaan== Herron was 'n senior lid van die Onafhanklike Demokrate. In Julie 2008 is hy verkies tot beleidskonvenor van die party se uitvoerende komitee van die Kaapstadse metrodistrik.<ref name="PW" /> Hy is op die party se kandidaatlyste vir die algemene verkiesing van 2009 geplaas en is verkies tot die Wes-Kaapse Provinsiale Parlement. Die party het egter sy setel aan Sarah Paulse, die suster van partyleier [[Patricia de Lille]], gegee.<ref>{{cite news |last1=Williams |first1=Murray |title=ID justifies exclusion of top Cape candidate |url=https://www.iol.co.za/news/politics/id-justifies-exclusion-of-top-cape-candidate-443291 |access-date=24 September 2020 |newspaper=IOL |date=14 Mei 2009}}</ref> Herron is toe as 'n Kaapstadse stadsraadslid vir die ID ingesweer. Die ID het in Oktober 2010 hul samesmelting met die Demokratiese Alliansie aangekondig en Herron het dubbele partylidmaatskap gekry. Na die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2011|munisipale verkiesing van 2011]] is hy as raadslid vir die DA ingesweer. De Lille is verkies tot [[burgemeester]] van Kaapstad, en sy het Herron as die burgemeesterskomiteelid vir vervoer en stedelike nedersettings aangestel.<ref>{{cite news |title=De Lille names mayoral committee |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/politics/De-Lille-names-mayoral-committee-20110527 |access-date=24 September 2020 |newspaper=News24 |date=27 Mei 2011 |location=Cape Town}}</ref> In Augustus 2018 het De Lille aangekondig dat sy einde Oktober as burgemeester sou bedank. Herron het sy kandidatuur vir die pos verklaar, maar die DA het [[Dan Plato]] gekies.<ref>{{cite news |last1=Chambers |first1=Dave |title=De Lille ally Herron sets sights on Cape Town mayoral office |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2018-09-04-de-lille-ally-herron-sets-sights-on-cape-town-mayoral-office/ |access-date=24 September 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=4 September 2020}}</ref> Op 1 November 2018 het hy uit die raad en uit die DA bedank. Hy was die negende raadslid wat uit die DA bedank het na De Lille se laaste toespraak as burgemeester op 25 Oktober..<ref>{{cite news |last1=Payne |first1=Suné |title=Brett Herron becomes the ninth councillor to quit the DA as mayor-elect Dan Plato is sworn in as councillor |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2018-11-01-brett-herron-becomes-the-ninth-councillor-to-quit-the-da-as-mayor-elect-dan-plato-is-sworn-in-as-councillor/ |access-date=24 September 2020 |newspaper=The Daily Maverick |date=1 November 2018}}</ref> De Lille het die stigting van haar nuwe politieke party, Good, op 2 Desember aangekondig. Herron is op 20 Januarie 2019 as die party se intreerede-sekretaris-generaal aangestel.<ref>{{cite news |title=De Lille's GOOD party constitutes interim national leadership |url=https://www.iol.co.za/news/politics/de-lilles-good-party-constitutes-interim-national-leadership-18886329 |access-date=24 September 2020 |newspaper=IOL |date=20 Januarie 2019 |location=Cape Town}}</ref> Voor die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019|algemene verkiesing op 8 Mei 2019]] was hy tweede op die nuwe party se provinsiale kandidaatlys, tweede op die streekskandidatelys en vierde op die nasionale kandidaatlys. Die party het een setel in die provinsiale parlement gewen en Herron het daardie setel op 22 Mei 2019 gevul.<ref>{{cite news |last1=Lepule |first1=Tshego |title=New mix in Western Cape legislature |url=https://www.iol.co.za/weekend-argus/news/new-mix-in-western-cape-legislature-23067613 |access-date=24 September 2020 |newspaper=IOL |date=12 Mei 2019 |location=Cape Town}}</ref> Op 22 Augustus 2021 is Herron aangekondig as Good se burgemeesterskandidaat vir die Stad Kaapstad vir die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021| munisipale verkiesings op 1 November 2021]].<ref>{{Cite news|last=Persens|first=Lizell|date=22 Augustus 2021|title=Good Party announces Brett Herron as mayoral candidate for CoCT|work=Eyewitness News|location=Cape Town|url=https://ewn.co.za/2021/08/22/good-party-announces-brett-herron-as-mayoral-candidate-for-coct|access-date=22 Augustus 2021}}</ref> Die DA het hul meerderheid in die stadsraad behou en Herron het 'n lid van die Provinsiale Parlement gebly. ==Parlementêre loopbaan== Op 7 Februarie 2022 het die GOOD-party 'n verklaring vrygestel waarin hulle aangekondig het dat Herron die GOOD-LP Shaun August se setel in die Nasionale Vergadering sou inneem, terwyl August Herron in die Provinsiale Parlement sou vervang ter voorbereiding van die party se verkiesingsveldtog in 2024.<ref>{{Cite web|date=2022-02-07|title=Project 2024: Brett Herron moves to National Assembly while Shaun August moves to Western Cape Provincial Parliament|url=https://forgood.org.za/project-2024-brett-herron-moves-to-national-assembly-while-shaun-august-moves-to-western-cape-provincial-parliament/|access-date=2022-02-08|website=For Good|language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web|title=GOOD's Brett Herron resigns from provincial legislature to move to National Assembly|url=https://www.iol.co.za/capetimes/news/goods-brett-herron-resigns-from-provincial-legislature-to-move-to-national-assembly-fa3b687f-a1e5-42d9-88db-d9d73583f55e|access-date=2022-02-08|website=www.iol.co.za|language=en}}</ref> Herron is op 8 Februarie 2022 as Lid van die Nasionale Vergadering ingehuldig.<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/forgoodza/status/1491042795263782912 |title=@ParliamentofRSA welcomes @brettherron to the National Assembly... |date=February 8, 2022 |website=Twitter |access-date=May 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208134201/https://twitter.com/forgoodza/status/1491042795263782912 |archive-date=8 Februarie 2022}}</ref> Herron is gekies om Good se enkele setel in die Provinsiale Parlement in te neem na die algemene verkiesing van 2024.<ref>{{Cite web |last=Charles |first=Marvin |title=Western Cape legislature to usher in new faces in major shake-up |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/western-cape-legislature-to-usher-in-new-faces-in-major-shake-up-20240608 |access-date=2024-06-10 |website=News24 |language=en-US}}</ref> ==Persoonlike lewe== Herron is [[gay]].<ref>{{cite news |last1=Herron |first1=Brett |title=Cape Town Pride: Brett Herron talks about being openly gay and LGBTQ+ rights |url=https://www.iol.co.za/capeargus/opinion/cape-town-pride-brett-herron-talks-about-being-openly-gay-and-lgbtq-rights-43277252 |access-date=24 September 2020 |newspaper=IOL News |date=24 Februarie 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Herron, Brett}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] 8b23n6md717ktqoivhjurjcq1xyv2ra 0 455288 2925289 2890310 2026-08-15T15:02:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925289 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Patricia Highsmith | beeld = Patricia-Highsmith-1962.jpg | beeldonderskrif = Highsmith in 1962 | geboortenaam = Mary Patricia Plangman | geboortedatum = {{Geboortedatum|1921|1|19}} | geboorteplek = [[Fort Worth]], [[Texas]], Verenigde State | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1995|2|4|1921|1|19}} | sterfplek = Locarno, Ticino, Switserland | beroep = [[Roman]]sier, kortverhaalskryfster | alma_mater = Julia Richman High School, Barnard College, Columbia-universiteit ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) | jare_aktief = 1942–1995 | handtekening = Patricia highsmith sig.svg }} '''Patricia Highsmith''' (gebore as '''Mary Patricia Plangman'''; [[19 Januarie]] [[1921]] – [[4 Februarie]] [[1995]])<ref>{{cite web|title=Mary P Highsmith|url=https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/VMGS-2TB|website=FamilySearch|publisher=[[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] (verkry van die United States Social Security Administration Death Master File)}}</ref> was 'n Amerikaanse [[roman]]sier en [[kortverhaal]]skryfster wat bekend was vir haar sielkundige spanningsverhale, insluitende haar reeks van vyf romans wat wentel rondom die karakter Tom Ripley. Tydens 'n loopbaan van byna vyf dekades het sy 22 romans en verskeie kortverhale geskryf, waarvan meer as twee dosyn verwerk is vir rolprent. Haar skryfwerk is beïnvloed deur [[eksistensialisme|eksistensialistiese]] literatuur, <ref name=shore2000>{{cite news|last1=Shore|first1=Robert|title=The talented Ms Highsmith|url=https://www.theguardian.com/film/2000/jan/28/crimebooks|work=The Guardian|date=7 Januarie 2000|access-date=29 Maart 2017}}</ref> en bevraagteken begrippe van identiteit en populêre [[moraliteit]].<ref name="Wilson-Telegraph">{{cite news |last1=Wilson |first1=Andrew |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/3595207/Ripleys-enduring-allure.html |title=Ripley's enduring allure |work=The Daily Telegraph |date=24 Mei 2003 |access-date=6 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151007102041/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/3595207/Ripleys-enduring-allure.html |archive-date=7 Oktober 2015 |url-status=bot: unknown }}</ref> Die romansier [[Graham Greene]] het haar beskryf as "die digteres van angs en benoudheid".<ref>{{cite book|last1=Highsmith|first1=Patricia|title=Eleven|date=1970|publisher=William Heinemann Ltd.|isbn=0-434-33510-X|page=xi|edition=1st|chapter=Foreword}}</ref> Highsmith is in Fort Worth, Texas, gebore, en grootgemaak deur haar ouma aan moederskant. Sy is op sesjarige ouderdom na New York Stad geneem om by haar ma en stiefpa te woon. Nadat sy in 1942 aan Barnard College gegradueer het, het sy as skryfster vir [[strokiesverhaal|strokiesprentboeke]] gewerk, terwyl sy haar eie kortverhale en romans in haar vrye tyd geskryf het. Haar literêre deurbraak het gekom met die publikasie van haar eerste roman, ''Strangers on a Train'' (1950), wat in 1951 vir 'n gelyknamige rolprent verwerk is, met regie deur [[Alfred Hitchcock]]. Haar 1955-roman, ''The Talented Mr. Ripley'', is goed ontvang in die Verenigde State en Europa, wat haar reputasie as 'n belangrike skryfster van sielkundige spanningsverhale verstewig het. In 1963 het Highsmith na Engeland verhuis waar haar kritiese reputasie steeds gegroei het. Na die verbrokkeling van haar verhouding met 'n getroude Engelse vrou, het sy in 1967 na Frankryk verhuis, waar sy gepoog het om haar lewe te herbou. Haar boekverkope was gedurende die tyd hoër in Europa as in die Verenigde State. Haar agent het dit toegeskryf aan haar ondermyning van die gebruike van Amerikaanse misdaadfiksie. Sy het in 1982 na Switserland verhuis, waar sy voortgegaan het om nuwe werk te publiseer, wat kritici toenemend verdeeld gelaat het. Die laaste jare van haar lewe is gekenmerk deur swak gesondheid, en sy is in 1995 in Switserland aan aplastiese [[anemie|bloedarmoede]] en [[kanker|longkanker]] oorlede. ''The Times'' het soos volg oor Highsmith berig: "sy plaas die spanningsverhaal op 'n onaantasbare plek in die rangorde van fiksie." Haar tweede roman, ''The Price of Salt'', wat in 1952 onder 'n [[skuilnaam]] gepubliseer is, was 'n baanbrekerswerk vir sy positiewe uitbeelding van lesbiese verhoudings en die optimistiese einde daarvan. == Romans == [[Lêer:Highsmith on After Dark.JPG|duimnael|regs||Patricia Highsmith in 1988]] Die romans wat handel oor die karakter Tom Ripley word apart gelys as die "Ripliade". * ''Strangers on a Train'' (1950) * ''The Price of Salt'' (1952) (as Claire Morgan) (in 1990 heruitgegee as ''Carol'' onder Highsmith se naam) * ''The Blunderer'' (1954) * ''Deep Water'' (1957) * ''A Game for the Living'' (1958) * ''This Sweet Sickness'' (1960) * ''The Cry of the Owl'' (1962) * ''The Two Faces of January'' (1964) * ''The Glass Cell'' (1964) * ''A Suspension of Mercy'' (1965) (gepubliseer as ''The Story-Teller'' in die Verenigde State) * ''Those Who Walk Away'' (1967) * ''The Tremor of Forgery'' (1969) * ''A Dog's Ransom'' (1972) * ''Edith's Diary'' (1977) * ''People Who Knock on the Door'' (1983) * ''Found in the Street'' (1986) * ''Small g: a Summer Idyll'' (1995) ;Die "Ripliade" * ''The Talented Mr. Ripley'' (1955) * ''Ripley Under Ground'' (1970) * ''Ripley's Game'' (1974) * ''The Boy Who Followed Ripley'' (1980) * ''Ripley Under Water'' (1991) == Verwerkings van Highsmith se werk == Verskeie van Highsmith se werke is verwerk vir ander mediums; sommige meer as een keer.<ref name=Arn>{{cite magazine|last1=Arn|first1=Jackson|title=Adaptation: Patricia Highsmith|url=http://www.filmcomment.com/blog/adaptation-patricia-highsmith/|magazine=Film Comment|publisher=Film Society of Lincoln Center|date=25 November 2015|access-date=11 Maart 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=Nolan|first1=Monica|title=Everyone Is Guilty: The Films of Patricia Highsmith|url=http://www.filmnoirfoundation.org/noircitymag/Patricia-Highsmith.pdf|website=Noir City|publisher=Film Noir Foundation|date=Herfs 2015|access-date=5 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=Morris|first1=Bill|title=The Filmable Miss Highsmith|url=http://www.themillions.com/2015/11/the-filmable-miss-highsmith.html|website=The Millions|date=25 November 2015|access-date=28 Maart 2017}}</ref> === Rolprent === * 1951: ''Strangers on a Train'' is verwerk vir die gelyknamige rolprent, met regie deur [[Alfred Hitchcock]] en vertolkings deur Farley Granger as Guy Haines, Robert Walker as Bruno Anthony, Ruth Roman as Anne Morton, Patricia Hitchcock as Barbara Morton en Laura Elliott as Miriam Joyce Haines. * 1963: ''The Blunderer'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Le meurtrier'' ("Die moordenaar"), met regie deur Claude Autant-Lara en vertolkings deur Maurice Ronet as Walter Saccard, Yvonne Furneaux as Clara Saccard, Gert Fröbe as Melchior Kimmel, Marina Vlady as Ellie en Robert Hossein as Corbi. In Engels staan dit bekend as ''Enough Rope''. * 1969: ''Strangers on a Train'' is verwerk as ''Once You Kiss a Stranger'', met regie deur Robert Sparr en vertolkings deur Paul Burke as Jerry, Carol Lynley as Diana en Martha Hyer as Lee. * 1977: ''This Sweet Sickness'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Dites-lui que je l'aime'', met regie deur Claude Miller en vertolkings deur [[Gérard Depardieu]] as David Martineau, Miou-Miou as Juliette, Dominique Laffin as Lise, en Jacques Denis as Gérard Dutilleux. In Engels staan dit bekend as ''This Sweet Sickness''. * 1978: ''The Glass Cell'' is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Die gläserne Zelle'', met regie deur Hans W. Geißendörfer en vertolkings deur Brigitte Fossey as Lisa Braun, Helmut Griem as Phillip Braun, Dieter Laser as David Reinelt en Walter Kohut as Robert Lasky. * 1981: ''Deep Water'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Eaux profondes'', met regie deur Michel Deville en vertolkings deur Isabelle Huppert as Melanie en Jean-Louis Trintignant as Vic Allen. * 1983: ''Edith's Diary'' is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Ediths Tagebuch'', met regie deur Hans W. Geißendörfer en met 'n vertolking deur Angela Winkler as Edith. * 1986: ''The Two Faces of January'' is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Die zwei Gesichter des Januars'', met regie deur Wolfgang Storch en vertolkings deur Charles Brauer as Chester McFarland, Yolanda Jilot as Colette McFarland en Thomas Schücke as Rydal Keener. * 1987: ''The Cry of the Owl'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Le cri du hibou'', met regie deur Claude Chabrol en vertolkings deur Christophe Malavoy as Robert, Mathilda May as Juliette, Jacques Penot as Patrick en Virginie Thévenet as Véronique. * 1987: Die filmweergawe van ''Strangers on a Train'' deur Alfred Hitchcock het as inspirasie gedien vir die Amerikaanse [[galgehumor|swart komedie]]-rolprent ''Throw Momma from the Train'', met regie deur [[Danny DeVito]]. * 1989: ''A Suspension of Mercy'' (ook bekend as ''The Story Teller'') is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Der Geschichtenerzähler'', met regie deur Rainer Boldt en vertolkings deur Udo Schenk as Nico Thomkins en Anke Sevenich as Helen Thomkins. * 2009: ''The Cry of the Owl'' is verwerk vir die gelyknamige [[rolprent]], met regie deur Jamie Thraves en vertolkings deur Paddy Considine as Robert Forester en Julia Stiles as Jenny Thierolf. * 2014: ''The Two Faces of January'' is verwerk vir rolprent onder 'n gelyknamige titel. Die draaiboek en regie is deur Hossein Amini, met vertolkings deur [[Viggo Mortensen]] as Chester MacFarland, [[Kirsten Dunst]] as Colette MacFarland en [[Oscar Isaac]] as Rydal. Dit is uitgereik tydens die 64ste Berlynse Internasionale Rolprentfees. * 2014: ''A Mighty Nice Man'' is verwerk vir kortfilm, met regie deur Jonathan Dee en met vertolkings deur Kylie McVey as Charlotte, Jacqueline Baum as Emilie, Kristen Connolly as Charlotte se Moeder en Billy Magnussen as Robbie. * 2015: 'n Filmverwerking van ''The Price of Salt'' getiteld ''Carol'', is geskryf deur Phyllis Nagy, met regie deur Todd Haynes, en met vertolkings deur [[Cate Blanchett]] as Carol Aird en [[Rooney Mara]] as Therese Belivet. * 2016: ''The Blunderer'' is verwerk vir die rolprent ''A Kind of Murder'', met regie deur Andy Goddard en met vertolkings deur Patrick Wilson as Walter Stackhouse, [[Jessica Biel]] as Clara Stackhouse, Haley Bennett as Ellie Briess en Eddie Marsan as Mitchell "Marty" Kimmel. * 2022: ''Deep Water'' is weereens verwerk vir die gelyknamige rolprent (2022), met regie deur Adrian Lyne en met [[Ben Affleck]] en Ana de Armas in die hoofrolle. ===="Ripliade"==== * 1960: ''The Talented Mr. Ripley'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Plein soleil'' (in Engels bekend as ''Purple Noon''), alhoewel die titel in vertaalde vorm "Full Sun" moet lees{{hairsp}}<ref>{{cite web|last1=Lesser|first1=Wendy|title=Purple Noon: A superior take on The Talented Mr. Ripley|url=https://www.loa.org/news-and-views/1182-_purple-noon_-a-superior-take-on-_the-talented-mr-ripley_|website=Library of America|date=27 Julie 2016|access-date=1 Mei 2019}}</ref>). Die rolprent is geregisseer deur René Clément, met vertolkings deur Alain Delon as Tom Ripley, Maurice Ronet as Philippe Greenleaf en Marie Laforêt as Marge Duval. Beide Highsmith en die rolprentkritikus Roger Ebert het die draaiboek gekritiseer omdat dit die einde van die rolprent gewysig het om te verhoed dat Ripley ongestraf bly, soos in die roman.<ref name="Wilson-Telegraph" /><ref name="ebertpurple">{{cite web |last1=Ebert |first1=Roger |date=July 3, 1996 |title=Purple Noon |url=https://www.rogerebert.com/reviews/purple-noon-1960 |access-date=6 Oktober 2015 |website=RogerEbert.com}}</ref> * 1977: ''Ripley's Game'' (die derde roman in die reeks) en 'n "verhaalfragment" van ''Ripley Under Ground'' (die tweede roman in die reeks) is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Der Amerikanische Freund'' (''The American Friend''). Dit is geregisseer deur Wim Wenders, met Dennis Hopper as Ripley. Highsmith het aanvanklik haar afkeur ten opsigte van die rolprent uitgespreek, maar dit later stylvol gevind, alhoewel sy afkeurig was oor die wyse waarop Ripley vertolk is.<ref>{{cite web|last1=Peary|first1=Gerald|title=Patricia Highsmith|url=http://www.geraldpeary.com/interviews/ghi/highsmith.html|website=geraldpeary.com|date=Lente 1988|access-date=6 Oktober 2015|ref=Sight & Sound, (vol.75, no.2), pp.104–105|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303173347/http://www.geraldpeary.com/interviews/ghi/highsmith.html|archive-date=3 Maart 2016|url-status=usurped}}</ref> * 1999: ''The Talented Mr. Ripley'' is verwerk vir die gelyknamige Amerikaanse rolprent. Dit is geregisseer deur Anthony Minghella, met vertolkings deur [[Matt Damon]] as Ripley, [[Jude Law]] as Dickie Greenleaf en [[Gwyneth Paltrow]] as Marge Sherwood. * 2002: ''Ripley's Game'' is verwerk vir die gelyknamige rolprent ('n Engelstalige Italiaanse produksie). Dit is geregisseer deur Liliana Cavani, met [[John Malkovich]] as Ripley, Chiara Caselli as Luisa Harari Ripley, [[Ray Winstone]] as Reeves Minot, Dougray Scott as Jonathan Trevanny en Lena Headey as Sarah Trevanny. Alhoewel kritici nie eenstemmig was in hul sienings nie, beskou Roger Ebert dit as die beste rolprent oor Ripley.<ref>{{cite web|last1=Ebert|first1=Roger|authorlink=Roger Ebert|title=Ripley's Game|url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ripleys-game-2002|website=Chicago Sun-Times|via=RogerEbert.com|date=9 April 2006|access-date=6 Oktober 2015}}</ref> * 2005: ''Ripley Under Ground'' is verwerk vir 'n gelyknamige rolprent. Dit is geregisseer deur Roger Spottiswoode, met vertolkings deur Barry Pepper as Ripley, Jacinda Barrett as Héloïse Plisson-Ripley, [[Willem Dafoe]] as Neil Murchison en [[Tom Wilkinson]] as John Webster. * 2024: ''Ripley'' is 'n Amerikaanse TV-reeks wat oorspronklik in 2019 aangevra is deur die TV-netwerk ''Showtime'', met regie deur Steven Zaillian en met Andrew Scott as Tom Ripley.<ref name=Malone>{{cite magazine|last1=Malone|first1=Michael|title=Showtime to Turn Highsmith's 'Ripley' Novels Into Series|url=https://www.broadcastingcable.com/news/showtime-to-turn-highsmiths-ripley-novels-into-series|magazine=Broadcasting & Cable|date=25 September 2019|access-date=15 Oktober 2019}}</ref> Ontwikkeling van die beperkte reeks is in 2023 na die internet-stromingsdiens Netflix verskuif,<ref>{{cite news|last1=Porter |first1=Rick |title='Ripley' Series Moving From Showtime to Netflix |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/talented-mr-ripley-series-moving-netflix-showtime-1235322247/ |work=The Hollywood Reporter |date=10 Februarie 2023 |access-date=3 April 2023}}</ref> waar dit in 2024 gestroom is.<ref name="Ripley2024">{{cite web |last1=Petski |first1=Denise |date=22 Januarie 2024 |title='Ripley' Teaser Trailer Unveils First Look At Andrew Scott As Tom Ripley; Netflix Premiere Date |url=https://deadline.com/2024/01/ripley-teaser-trailer-andrew-scott-tom-ripley-premiere-date-1235800424/ |access-date=5 April 2024 |website=Deadline Hollywood}}</ref><ref name="Ripley-Netflix">{{cite news |last1=Lloyd |first1=Robert |date=4 April 2024 |title=Netflix's 'Ripley' is a scrupulous, stylish adaptation with Andrew Scott as its star |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2024-04-04/ripley-review-netflix-andrew-scott-patricia-highsmith |access-date=5 April 2024 |work=Los Angeles Times}}</ref> === Televisie === * 1958: ''Strangers on a Train'' is verwerk deur Warner Brothers vir 'n episode van die TV-reeks ''77 Sunset Strip''. * 1982: Tonele uit die Ripley-romans is gedramatiseer vir die episode ''A Gift for Murder'' van ''The South Bank Show'', met Jonathan Kent as Tom Ripley. Die episode sluit 'n onderhoud in met Patricia Highsmith.<ref>{{cite web|last1=Nagy|first1=Phyllis|title=Not Easily Pleased|url=http://metrograph.com/edition/article/41/not-easily-pleased|website=Metrograph Theatre|date=26 Desember 2016|access-date=28 Maart 2017|archive-date=26 Maart 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326135652/http://metrograph.com/edition/article/41/not-easily-pleased|url-status=dead}}</ref> * 1983: ''Deep Water'' is verwerk vir 'n tweedelige minireeks vir Duitse televisie as ''Tiefe Wasser''. Dit is geregisseer deur Franz Peter Wirth, met Peter Bongartz as Vic van Allen, Constanze Engelbrecht as Melinda van Allen, Reinhard Glemnitz as Dirk Weisberg, Raimund Harmstorf as Anton Kameter en Sky du Mont as Charley de Lisle.<ref name="Metzler">{{cite book|last1=Metzler|first1=J.B.|title=Lexikon Literaturverfilmungen: Verzeichnis deutschsprachiger Filme 1945–2000|date=2001|publisher=Springer-Verlag|location=Stuttgart, Duitsland|page=88|edition=1st|language=de|isbn=978-3-476-01801-4}}</ref><ref>{{cite web|last1=Walt|first1=G|title=Tiefe Wasser|url=https://www.zauberspiegel-online.de/index.php/krimi-thriller-mainmenu-12/gesehenes-mainmenu-160/4925-tiefe-wasser-nach-patricia-highsmith|website=Zauberspiegel|access-date=4 Julie 2018|language=de}}</ref> * 1987: ''The Cry of the Owl'' is verwerk vir Duitse televisie as ''Der Schrei der Eule'', met regie deur Tom Toelle en met vertolkings deur Matthias Habich as Robert Forster, Birgit Doll as Johanna Tierolf, Jacques Breuer as Karl Weick, Fritz Lichtenhahn as Inspektor Lippenholtz en Doris Kunstmann as Vicky. * 1993: ''The Tremor of Forgery'' is verwerk vir die Duitse televisiefilm ''Trip nach Tunis''. Dit is geregisseer deur Peter Goedel, met vertolkings deur David Hunt as Howard Ingham, Karen Sillas as Ina Pallant en John Seitz as Francis J. Adams. * 1995: ''Little Tales of Misogyny'' is verwerk vir die [[Spaans]]e/[[Katalaans]]e televisiefilm ''Petits contes misògins'', met regie deur Pere Sagristà en vertolkings deur Marta Pérez, Carme Pla, Mamen Duch en Míriam Iscla. * 1996: ''Strangers on a Train'' is verwerk vir televisie onder die titel ''Once You Meet a Stranger'', met regie deur Tommy Lee Wallace en met vertolkings deur Jacqueline Bisset as Sheila Gaines ("Guy"), Theresa Russell as Margo Anthony ("Bruno") en Celeste Holm as Clara. Die geslag van die twee hoofkarakters is van manlik na vroulik verander. * 1996: ''A Dog's Ransom'' is verwerk vir die Franse televisiefilm ''La rançon du chien'', met regie deur Peter Kassovitz en vertolkings deur François Négret as César, François Perrot as Edouard Raynaud, Daniel Prévost as Max Ducasse en Charlotte Valandrey as Sophie. === Toneel === * 1998: ''The Talented Mr. Ripley'' is verwerk vir die gelyknamige verhoogstuk deur die dramaturg Phyllis Nagy.<ref>{{cite news|last1=Benedict |first1=David |title=Theatre: Getting away with murder |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-getting-away-with-murder-1201495.html |work=The Independent |date=29 September 1998 |access-date=26 Maart 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615010231/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-getting-away-with-murder-1201495.html |archive-date=15 Junie 2018}}</ref> Dit is in 2010 weer opgevoer.<ref>{{cite news|last1=Marks|first1=Peter|title=Karl Miller shines as 'Talented Mr. Ripley' at Round House Theatre|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/16/AR2010091606712.html|newspaper=The Washington Post|date=17 September 2010|access-date=26 Maart 2017}}</ref> * 2013: ''Strangers on a Train'' is verwerk vir die gelyknamige verhoogstuk deur die dramaturg Craig Warner. === Radio === * 2002: 'n Vierdelige radiodrama van ''The Cry of the Owl'' is uitgesaai deur BBC Radio 4, met John Sharian as Robert Forester, Joanne McQuinn as Jenny Theirolf, Adrian Lester as Greg Wyncoop en Matt Rippy as Jack Neilsen.<ref>{{cite web|title=Patricia Highsmith – The Cry of the Owl|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b012qqvq|publisher=BBC Radio 4|date=Junie–Julie 2002}}</ref> * 2009: Die volledige "Ripliade" is gedramatiseer deur BBC Radio 4, met Ian Hart as Tom Ripley.<ref>{{cite web|title=The Complete Ripley|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00ht3rz|publisher=BBC Radio 4|date=Februarie–Maart 2009}}</ref> * 2014: 'n Vyfdelige verwerking van ''Carol'' (ook bekend as ''The Price of Salt'') is deur BBC Radio 4 uitgesaai, met Miranda Richardson as Carol Aird en Andrea Deck as Therese Belivet.<ref>{{cite web|title=Carol|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b04stvbm|website=15 Minute Drama|publisher=BBC Radio 4|date=Desember 2014}}</ref> * 2019: 'n Vyfdelige uitsending van 'n klompie kortverhale (''One for the Islands'', ''A Curious Suicide'', ''The Terrors of Basket-Weaving'', ''The Man Who Wrote Books In His Head'', ''The Baby Spoon'') deur BBC Radio 4.<ref>{{cite web|title=Patricia Highsmith Stories|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000cb2w|website=Short Works|publisher=BBC Radio 4|date=Desember 2019|access-date=9 Oktober 2020}}</ref> == Radio-onderhoude == * {{cite web|title=Patricia Highsmith |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p009mxj3 |website=Desert Island Discs |publisher=BBC Radio 4 |date=21 April 1979 |access-date=22 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528203409/https://www.bbc.co.uk/programmes/p009mxj3 |archive-date=28 Mei 2016 |url-status=live}} * {{cite web|title=The Black House by Patricia Highsmith |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/p03m0lqs |website=Meridian |publisher=BBC World Service |date=8 Augustus 1980 |access-date=22 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502072724/https://www.bbc.co.uk/programmes/p03m0lqs |archive-date=2 Mei 2017 |url-status=live}} * {{cite web|title=Patricia Highsmith interviewed by Don Swaim on October 29, 1987 |url=https://media.library.ohio.edu/digital/collection/donswaim/id/5114/ |website=Book Beat |publisher=WCBS-Radio |date=29 Oktober 1987 |access-date=22 Junie 2025 }} (verkrygbaar via die digitale argiewe van die biblioteek van die Universiteit van Ohio) * {{cite web|title=Patricia Highsmith, In Conversation |url=http://sounds.bl.uk/Arts-literature-and-performance/ICA-talks/024M-C0095X0763XX-0100V0/ |website=ICA talks |publisher=Institute of Contemporary Arts |date=27 September 1991 |access-date=22 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222145110/https://sounds.bl.uk/Arts-literature-and-performance/ICA-talks/024M-C0095X0763XX-0100V0/ |archive-date=February 22, 2014 |url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Nog leesstof == * {{cite web|last1=Attallah |first1=Naim |title=Patricia Highsmith |url=http://quartetbooks.wordpress.com/2014/01/10/patricia-highsmith/ |website=Naim Attallah Online |date=1 Oktober 2014}} (1993-onderhoud). * {{cite web|last1=Bradford |first1=Richard |title=Patricia Highsmith's Confessions and Rebellions at Yaddo |url=https://lithub.com/patricia-highsmiths-confessions-and-rebellions-at-yaddo/ |website=Literary Hub |date=19 Januarie 2021}} * Dirda, Michael (2 Julie 2009). [http://www.nybooks.com/articles/22797 This Woman Is Dangerous]. ''The New York Review of Books''. * Dupont, Joan (12 Junie 1988). [https://www.nytimes.com/1988/06/12/magazine/criminal-pursuits.html Criminal Pursuits]. ''The New York Times''. * Helmore, Edward (26 Oktober 2019). [https://www.theguardian.com/books/2019/oct/26/patricia-highsmith-diaries-published-controversial-views Diaries expose 'strong brew' of Ripley novelist Patricia Highsmith's dark thoughts]. ''The Guardian''. * McCann, Sean (1 April 2011). [http://chum338.blogs.wesleyan.edu/2011/04/01/frequently-as-a-rat-has-orgasms/ "Frequently as a rat has orgasms"]. ''New York City in the '40s'', Wesleyaanse-universiteit. * Perrin, Tom (18 Desember 2012). [https://post45.org/2012/12/cluster-introduction-patricia-highsmith/ On Patricia Highsmith]. ''[https://post45.org/journal Post45 Journal]''. [[ISSN (identifier)|ISSN]] [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2168-8206 2168-8206]. * Rayner, Richard (17 Julie 2011). [https://www.latimes.com/books/la-caw-paperback-writers-20110717-story.html Paperback Writers: Classic Patricia Highsmith]. ''Los Angeles Times''. * Schenkar, Joan (25 Februarie 2016). [https://www.latimes.com/books/la-ca-jc-patricia-highsmith-20160228-story.html What Patricia Highsmith did for love: 'The Price of Salt' and the secrets behind 'Carol']. ''Los Angeles Times''. * {{cite web|title=Patricia Highsmith: Tentoonstelling van die Switserse Nasionale Biblioteek: 10 Maart – 10 September 2006 |url=http://www.news.admin.ch/NSBSubscriber/message/attachments/2149.pdf |publisher=Switserse Nasionale Biblioteek |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002201551/http://www.news.admin.ch/NSBSubscriber/message/attachments/2149.pdf |archive-date=2 Oktober 2015 |url-status=dead}} ;Boeke * Wilson, Andrew, ''Beautiful Shadow - A life of Patricia Highsmith''. Bloomsbury Publishing Londen 2004 * {{cite book|editor-last1=Rzepka |editor-first1=Charles J. |editor-last2=Horsley |editor-first2=Lee |title=A Companion to Crime Fiction |year=2010 |pages=6, 40–41, 84, 160–162, 193–194, 503–509 |publisher=John Wiley & Sons |url=https://books.google.com/books?id=9sQ7476sjkcC&q=A+Companion+to+Crime+Fiction |isbn=978-1444317923}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Patricia Highsmith}} * [https://ead.nb.admin.ch/html/highsmithc.html Patricia Highsmith Life Papers and Documents], Switserse Nasionale Biblioteek * [http://www.existentialennui.com/p/patricia-highsmith-first-edition-book.html Patricia Highsmith First Edition Book Cover Gallery (Verenigde Koninkryk uitgewers)]. Existential Ennui, 2013. * {{IMDb name|0383604}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Highsmith, Patricia}} [[Kategorie:Geboortes in 1921]] [[Kategorie:Sterftes in 1995]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] slc9yce21kv5pd9p95yjhdccg2ioq38 0 455337 2925292 2850541 2026-08-15T15:04:03Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925292 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Andrew Barnes-Roberts | geboorteplek = [[Yorkshire]], [[Engeland]] | nasionaliteit = [[Verenigde Koninkryk|Brits]] | eggenoot = Brandon Roberts }} '''Andrew Barnes-Roberts''' is 'n [[Engeland|Engelse]] nuusleser, seremoniemeester, afslaer en paneelmoderator.<ref name="gigster" /> Hy is bekend vir sy werksaamheid as seniornuusleser by die Suid-Afrikaanse nuuskanale [[eTV]] en [[eNCA]], waar hy die medenuusleser vir die program ''All Angles'' ("Alle hoeke") was.<ref name="gigster" /><ref name="tv-with-thinus-20251010" /> Hy is tans nuusleser op die program ''SA Tonight'' ("[Suid-Afrika] vannag").<ref name="tv-with-thinus-20251010" /> == Vroeë lewe en opvoeding == Barnes is in [[Yorkshire]], [[Engeland]] gebore. As kind was dit sy droom om 'n nuusleser te word.<ref name="broadcast" /> Hy matrikuleer in 1988 aan die Hoërskool Blairgowrie in [[Johannesburg]] en verwerf in 1993 die graad [[Baccalaureus Artium|B.A.]] in [[Engels]] en [[drama]] aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. == Loopbaan == Barnes is in 2016 tydelik deur eNCA van die lug af gehaal nadat hy die spot met minister van basiese onderwys, [[Angie Motshekga]], se uitspraak gedryf het.<ref name="maroela-20160107-1" /><ref name="maroela-20160107-2" /><ref name="ofm-20160108" /><ref name="mg-20160107" /><ref name="sowetan-20250817" /><ref name="star" /><ref name="news24-20160107" /><ref name="iol-sactwu" /> eNCA het Barnes se kommentaar as "kwetsend, onnodig en diep ongevoelig" beskryf en om verskoning vir die voorval gevra.<ref name="maroela-20160107-1" /><ref name="maroela-20160107-2" /><ref name="ofm-20160108" /><ref name="star" /><ref name="mg-20160107" /><ref name="news24-20160107" /> Barnes het ook om verskoning gevra.<ref name="maroela-20160107-1" /><ref name="maroela-20160107-2" /><ref name="ofm-20160108" /><ref name="star" /><ref name="mg-20160107" /> Barnes het in 2016 tydelik eNCA en Suid-Afrika verlaat om "'n nuwe lewe" met sy gay minnaar in [[Suidoos-Asië]] te begin.<ref name="maroela-20160331" /><ref name="citizen-20160331" /><ref name="news24-20160603" /><ref name="broadcast" /><ref name="tv-with-thinus-20160401" /> Hy stig in daardie jaar The Presentation Clinic (''Die voorleggingskliniek'') in [[Kambodja]]. In 2025 het Barnes om verskoning gevra nadat hy oor die nasionale woordvoerder van die [[African National Congress]], Mahlengi Bhengu-Motsiri, gesê het hy hoop sy ly nie meer honger nie en dat sy haar meer as een keer tot toebroodjies by die venue vir die nasionale dialoog gehelp het.<ref name="sowetan-20250817" /> == Persoonlike lewe == Barnes is [[gay]] en is getroud met Brandon Roberts. == Verwysings == {{reflist |refs= <ref name="broadcast">{{cite web |url=https://broadcast.media.co.za/andrew-barnes-resigns-from-enca/ |title=Andrew Barnes resigns from eNCA |trans-title=Andrew Barnes bedank by eNCA |website=Broadcast}}</ref> <ref name="gigster">{{cite web |url=https://www.gigster.co.za/artists/andrew-barnes/ |title=Andrew Barnes |website=Gigster}}</ref> <ref name="citizen-20160331">{{cite web |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/andrew-barnes-leaves-enca/ |website=[[The Citizen]] |title=Andrew Barnes leaves eNCA |trans-title=Andrew Barnes verlaat eNCA |date=31 Maart 2016}}</ref> <ref name="mg-20160107">{{cite web |url=https://mg.co.za/article/2016-01-07-encas-andrew-barnes-taken-off-air-for-mocking-motshekga/ |title=eNCA’s Andrew Barnes taken off air for ‘mocking’ Motshekga |trans-title=eNCA se Andrew Barnes van lug af gehaal omdat hy "spot" met Motshekga "dryf" |website=[[Mail & Guardian]]}}</ref> <ref name="iol-sactwu">{{cite web |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2016-01-07-sactwu-disgusted-with-andrewbarnes/ |title=Sactwu 'disgusted' with #AndrewBarnes |trans-title=Suider-Afrikaanse klere-en-tekstiel-werkersunie "gewalg" met #AndrewBarnes |first1=Thobeka |last1=Ngema |website=[[IOL]]}}</ref> <ref name="maroela-20160107-1">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nuusleser-in-sop-oor-hy-onderwysminister-spot/ |title=Nuusleser in sop oor hy onderwysminister ‘spot’ |website=[[Maroela Media]] |date=7 Januarie 2016}}</ref> <ref name="maroela-20160107-2">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nuusleser-van-die-lug-af-oor-motshekga-grap/ |title=Nuusleser van die lug af oor Motshekga-‘grap’ |first1=Mariné |last1=Lourens |website=[[Maroela Media]]}}</ref> <ref name="maroela-20160331">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nuusleser-andrew-barnes-verlaat-enca/ |title=Nuusleser Andrew Barnes verlaat eNCA |website=[[Maroela Media]] |date=31 Maart 2016}}</ref> <ref name="news24-20160107">{{cite web |url=https://www.news24.com/life/enca-removes-anchor-andrew-barnes-20160107 |title=eNCA removes anchor Andrew Barnes |trans-title=eNCA verwyder nuusleser Andrew Barnes |datum=7 Januarie 2016 |first1=Thinus |last1=Ferreira |website=[[News24]]}}</ref> <ref name="news24-20160603">{{cite web |url=https://www.news24.com/channel/ex-enca-anchor-andrew-barnes-engaged-20160603 |title=Ex-eNCA anchor Andrew Barnes engaged |trans-title=Voormalige eNCA-nuusleser Andrew Barnes verloof |website=[[News24]] |date=3 Junie 2016}}</ref> <ref name="ofm-20160108">{{cite web |url=https://www.ofm.co.za/article/national/176834/enca-anchor-gives-motshekga-public-apology- |title=eNCA anchor gives Motshekga public apology |trans-title=eNCA-nuusleser vra Motshekga in die openbaar om verskoning |website=OFM |date=8 Januarie 2016}}</ref> <ref name="sowetan-20250817">{{cite web |url=https://www.sowetan.co.za/news/2025-08-17-watch-news-anchor-apologises-for-disrespectful-barb-about-anc-spokesperson/ |title=WATCH {{!}} News anchor apologises for disrespectful barb about ANC spokesperson |trans-title=KYK {{!}} Nuusleser vra om verskoning vir oneerbiedige weerhaak oor ANC-woordvoerder |date=17 Augustus 2025}}</ref> <ref name="star">{{cite web |url=https://thestar.co.za/dailynews/news/2016-01-21-mixed-reaction-to-barness-return/ |title=Mixed reaction to Barnes's return |website=[[The Star]]}}</ref> <ref name="tv-with-thinus-20160401">{{cite web |url=https://teeveetee.blogspot.com/2016/04/veteran-reporter-andrew-barnes-leaves.html |title=Veteran reporter Andrew Barnes leaves eNCA; the longtime News Day anchor will exit at the end of April, closing yet another chapter at the news channel. |trans-title=Veteraanverslaggewer Andrew Barnes verlaat eNCA; hy was vir 'n lang tyd nuusleser van Nuusdag en sal teen die einde van April uittree en sodoende nog 'n hoofstuk by die nuuskanaal afsluit |first1=Thinus |last1=Ferreira |date=1 April 2016 |website=TV with Thinus}}</ref> <ref name="tv-with-thinus-20251010">{{cite web |url=https://teeveetee.blogspot.com/2025/10/enca-again-shuffles-anchors-with-andrew.html |website=TV with Thinus |title=eNCA 's latest anchor shuffle has Andrew Barnes and Aviwe Mtila fronting primetime |trans-title=eNCA se nuutste nuusleserskommeling het Andrew Barnes en Aviwe Mtila aan die voorkant van primatyd |first1=Thinus |last1=Ferreira |date=10 Oktober 2025}}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{Instagram|andrew.barnesroberts}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] 3tvqi55afqenzcyh0i8kcl6xdjxz2te 0 455543 2925293 2907154 2026-08-15T15:41:49Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925293 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Fei-Fei Li | image = Fei-Fei Li at AI for Good 2017.jpg | caption = Fei-Fei Li in 2017 | birth_date = {{Geboortedatum|1976|7|3}} | birth_place = [[Beijing]], [[Volksrepubliek China]] | death_date = | death_place = | nationality = | citizenship = [[Verenigde State van Amerika|VSA]] | known_for = [[Elektroniese ingenieurswese]]<br /> [[kunsmatige intelligensie]] | alma_mater = [[Princeton-universiteit]] <br>[[California Institute of Technology]] | awards = | signature = | spouse = | children = }} '''Fei-Fei Li''' ([[Chinees]]: 李飞飞; pinyin: Lǐ Fēifēi; gebore in [[Beijing]], [[Volksrepubliek China|China]], [[3 Julie]] [[1976]])<ref name="NY Times 2012">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/11/20/science/for-web-images-creating-new-technology-to-seek-and-find.html |title=Seeking a Better Way to Find Web Images |work=[[The New York Times]] |first=John |last=Markoff |date=19 November 2012 |quote=Dr. Li, 36}}</ref> is 'n Chinees-Amerikaanse [[Rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplike]] bekend vir haar baanbrekerswerk in [[kunsmatige intelligensie]] (KI), veral in [[rekenaarvisie]]. Sy is veral bekend vir die stigting van ImageNet, die datastel wat vinnige vooruitgang in rekenaarvisie in die 2010's moontlik gemaak het.<ref>{{Cite web |last=Ghaffary |first=Shirin |date=26 Oktober 2023 |title=The Godmother of AI Calls for US 'Moonshot' Investment in the Technology |url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2023-10-26/ai-pioneer-calls-for-us-moonshot-investment-in-the-technology |website=Bloomberg}}</ref><ref name="wired2018"/><ref>{{Cite web |title=ImageNet: Where Have We Gone? Where Are We Going? with Fei-Fei Li |url=https://learning.acm.org/pagenotfound |access-date=2023-01-10 |website=learning.acm.org}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite book |last=Jaton |first=Florian |title=The constitution of algorithms : ground-truthing, programming, formulating |date=2020 |others=Geoffrey C. Bowker |isbn=978-0-262-36323-5 |location=Cambridge, Massachusetts |pages=272 |oclc=1202407378}}</ref> Sy is die [[Sequoia Capital]]-professor in rekenaarwetenskap aan die Stanford-universiteit en 'n voormalige direksielid by [[Twitter]].<ref>{{cite web |url=https://profiles.stanford.edu/fei-fei-li |title=Profiles: Fei-Fei Li |website=Stanford-university}}</ref> Li is 'n mededirekteur van die Stanford Instituut vir Mensgesentreerde Kunsmatige Intelligensie en 'n mededirekteur van die Stanford Vision and Learning Lab.<ref>{{Cite web | url=https://hai.stanford.edu/leadership |title = Leadership}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://svl.stanford.edu/ | title=Stanford Vision and Learning Lab (SVL)}}</ref> Sy was Hoofwetenskaplike van KI/ML by Google Cloud en die direkteur van die Stanford Kunsmatige Intelligensie Laboratorium van 2013 tot 2018.<ref>{{Cite web |url=https://ai.stanford.edu/ |title=Home |website=Stanford Artificial Intelligence Laboratory}}</ref><ref>TED speaker</ref><ref name=cspan>{{C-SPAN|114500}}</ref> In 2017 het sy AI4ALL mede-gestig, 'n niewinsgewende organisasie wat werk om diversiteit en insluiting in die veld van kunsmatige intelligensie te verhoog.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/2017/05/melinda-gates-and-fei-fei-li-want-to-liberate-ai-from-guys-with-hoodies/|title=Melinda Gates and Fei-Fei Li Want to Liberate AI from "Guys With Hoodies"|magazine=WIRED|access-date=2018-04-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ai-4-all.org|title=AI4ALL - Official Website|website=ai-4-all.org|access-date=2018-04-16}}</ref> Haar navorsingskundigheid sluit in kunsmatige intelligensie, [[masjienleer]], [[diepleer]], rekenaarvisie en kognitiewe neurowetenskap.<ref>{{cite web|url=http://vision.stanford.edu/feifeili/|title=Fei-Fei Li Ph.D. - Professor, Stanford University}}</ref> In 2023 is Li aangewys as een van die ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' 100 KI Mees Invloedryke Persone.<ref name=":0" /> Sy het die [[Intel]] Lifetime Achievements Innovation Award in dieselfde jaar ontvang vir haar bydraes tot kunsmatige intelligensie.<ref name=":2" /> Li is verkies tot lid van die National Academy of Engineering,<ref name=":2" /> die National Academy of Medicine in 2020,<ref name=":3" /> en die American Academy of Arts and Sciences in 2021.<ref name=":4" /> Op 3 Augustus 2023 is Li aangestel in die [[Verenigde Nasies]] se Wetenskaplike Adviesraad, wat deur Sekretaris-Generaal [[António Guterres]] gestig is.<ref name=":5">{{Cite web |title=UN Secretary-General Creates Scientific Advisory Board for Independent Advice on Breakthroughs in Science and Technology {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/2023/sga2223.doc.htm |access-date=2024-04-23 |website=press.un.org |archive-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804104248/https://press.un.org/en/2023/sga2223.doc.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-03 |title=HAI Co-Director Fei-Fei Li Joins UN Secretary-General's Scientific Advisory Board |url=https://hai.stanford.edu/news/hai-co-director-fei-fei-li-joins-un-secretary-generals-scientific-advisory-board |access-date=2024-04-23 |website=hai.stanford.edu}}</ref> In 2024 is Li ingesluit op die Gold House se mees invloedryke Asiatiese A100-lys.<ref>{{Cite web |last1=Thompson |first1=Jack Dunn,Selena Kuznikov,Jazz Tangcay,Jaden |last2=Dunn |first2=Jack |last3=Kuznikov |first3=Selena |last4=Tangcay |first4=Jazz |last5=Thompson |first5=Jaden |date=2024-05-01 |title=Keanu Reeves, Jung Kook, Hayao Miyazaki Among Gold House's A100 Honorees |url=https://variety.com/lists/gold-house-a100-honoree-list-2024/ |access-date=2024-05-21 |website=Variety}}</ref> In 2024 het sy $230 miljoen ingesamel vir 'n nuwe onderneming genaamd World Labs, wat sy en drie kollegas gestig het om 'n "ruimtelike intelligensie" KI-tegnologie te ontwikkel wat kan verstaan hoe die driedimensionele fisiese wêreld werk.<ref>{{Cite web |date=2024-09-13 |title='AI godmother' Fei-Fei Li raises $230 million to launch AI startup |url=https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/ai-godmother-fei-fei-li-raises-230-million-launch-ai-startup-2024-09-13/|access-date=2024-09-23 |website=Reuters}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Li is in 1976 in Beijing, China, gebore en het in [[Chengdu]], [[Sichuan]], grootgeword.<ref>{{cite web|url=https://cs.stanford.edu/people/feifeili/Bio.htm|title=Li Fei-Fei: Biography; Vision; Princeton|access-date=2024-06-11|website=Computer Science Department, Stanford University}}</ref> Sy het aan die Sichuan Chengdu No.7 Hoërskool gestudeer.<ref name=":6">{{Cite web |title=创企涌现、估值暴涨, AI创业大潮正起 - 科技 - 南方财经网 |url=https://www.sfccn.com/2024/9-9/5OMDE0NDlfMTk0OTY5OQ.html |access-date=2024-10-20 |website=www.sfccn.com}}</ref> Toe sy 12 was, het haar pa na Parsippany, [[New Jersey]], geëmigreer.<ref name="wired2018" /> Toe sy 16 was, het Li en haar ma by hom in die Verenigde State aangesluit.<ref name=":6" /> Terwyl sy Parsippany Hoërskool bygewoon het, het Li naweke by haar familie se droogskoonmaakwinkel gewerk. Sy het in 1995 aan Parsippany Hoërskool gegradueer.<ref name="wired2018">{{cite magazine |url=https://www.wired.com/story/fei-fei-li-artificial-intelligence-humanity/ |title=Fei-Fei Li's Quest To Make Ai Better For Humanity |magazine=Wired |author = Hempel, Jessi|date=13 November 2018 |access-date=5 Desember 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://phs.pthsd.k12.nj.us/UserFiles/Servers/Server_27187/File/docs/PHS%20Hall%20of%20Fame%20Press%20Release%202017.pdf |title=Press release |website=phs.pthsd.k12.nj.us }}</ref> Sy is in 2017 in die eregalery van Parsippany Hoërskool opgeneem.<ref>{{cite web |url=https://www.nj.com/morris/index.ssf/2017/01/parsippany_high_school_to_induct_members_to_hall_o.html |title=Parsippany High School to induct members to hall of fame |date=29 Januarie 2017}}</ref> Li het voorgraadse studies aan die [[Universiteit van Princeton]] voortgesit, waar sy in 1999 'n [[Baccalaureus Artium]] met 'n hoofvak in [[fisika]] verwerf het.<ref name=":7">{{Cite web |title=Fei-Fei Li's Profile |url=https://profiles.stanford.edu/fei-fei-li |access-date=2024-10-19 |website=Stanford Profiles}}</ref> Li het haar senior tesis, "''Auditory binaural correlogram difference: a new computational model for Huggins dichotic pitch''", voltooi onder toesig van Bradley Dickinson, professor in [[elektriese ingenieurswese]].<ref>{{Cite web | url=http://arks.princeton.edu/ark:/88435/dsp013x816p82c | title=Auditory Binaural Correlogram Difference: A New Computational Model for Huggins Dichotic Pitch| year=1999| last1=Li| first1=Fei Fei}}</ref> Gedurende haar jare by Princeton het Li die meeste naweke huis toe gegaan om te help met die bestuur van haar gesin se droogskoonmaakbesigheid.<ref name="wired2018" /><ref>{{Cite web |last=Blanco |first=Octavio |date=2016-07-21 |title=One immigrant's path from cleaning houses to Stanford professor |url=https://money.cnn.com/2016/07/21/news/economy/chinese-immigrant-stanford-professor/index.html |access-date=2024-10-20 |website=CNNMoney |archive-date=2021-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824065556/https://money.cnn.com/2016/07/21/news/economy/chinese-immigrant-stanford-professor/index.html |url-status=dead }}</ref> en het sy as 'n skottelgoedwasser gewerk om die gesin se inkomste aan te vul.<ref name=":6" /> Li het nagraadse studies aan die [[California Institute of Technology]] voortgesit, waar sy in 2001 'n [[Meestersgraad]] in [[elektriese ingenieurswese]] en in 2005 'n Doktorsgraad in Filosofie in elektriese ingenieurswese verwerf het.<ref name=":7" /> Li het haar proefskrif, "''Visual Recognition: Computational Models and Human Psychophysics''", onder die primêre toesig van Pietro Perona en sekondêre toesig van Christof Koch voltooi. Haar nagraadse studies is ondersteun deur die National Science Foundation Graduate Research Fellowship en The Paul & Daisy Soros Fellowships for New Americans.<ref>{{Cite web|url=https://www.pdsoros.org/meet-the-fellows/fei-fei-li|title=Meet the Fellows &#124; Fei-Fei Li|website=www.pdsoros.org}}</ref> ==Loopbaan en navorsing== Van 2005 tot 2006 was Li 'n assistent-professor in die Departement Elektriese en Rekenaaringenieurswese aan die Universiteit van Illinois Urbana-Champaign, en van 2007 tot 2009 was sy 'n assistent-professor in die Departement Rekenaarwetenskap aan die Princeton-universiteit. Sy het in 2009 by Stanford aangesluit as 'n assistent-professor, en is in 2012 bevorder tot medeprofessor met 'n vaste aanstelling, en toe tot voltydse professor in 2018.<ref>{{Cite web|url= https://cap.stanford.edu/profiles/viewCV?facultyId=15052&name=Fei-Fei_Li|title=Fei-Fei Li's Curriculum Vitae {{!}} Stanford Profiles|website=profiles.stanford.edu|access-date=2018-12-27}}</ref> By Stanford het Li van 2013 tot 2018 as die direkteur van die Stanford Artificial Intelligence Lab (SAIL) gedien. Haar navorsing het gefokus op rekenaarvisie, diep leer en kognitiewe neurowetenskap, met meer as 300 eweknie-geëvalueerde publikasies. Sy het die stigters-mededirekteur van Stanford se universiteitsvlak-inisiatief - die Human-Centered AI Institute - geword, saam met mededirekteur dr. John Etchemendy, voormalige provost van die Stanford-universiteit.<ref>{{Cite web|url=https://hai.stanford.edu/welcome/|title=Human-Centered AI|website=hai.stanford.edu|access-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221202427/http://hai.stanford.edu/welcome/|archive-date=2018-12-21|url-status=dead}}</ref> Die instituut stem ooreen met Li se doelwitte om KI-navorsing, -onderwys, -beleid en -praktyk te bevorder om die menslike toestand te verbeter.<ref>{{Cite web |title=National AI Research Resource {{!}} Stanford HAI |url=https://hai.stanford.edu/policy/national-ai-research-resource#:~:text=In%202019,%20Stanford%20HAI%20co,a%20National%20AI%20Research%20Resource. |access-date=2025-01-18 |website=hai.stanford.edu}}</ref> Terwyl hy in 2007 by Princeton was, het Li die ontwikkeling van ImageNet gelei, 'n massiewe visuele databasis wat ontwerp is om objekherkenning in KI te bevorder. Die projek het die etikettering van meer as 14 miljoen beelde met behulp van Amazon Mechanical Turk behels en het die ImageNet Large Scale Visual Recognition Challenge (ILSVRC) geïnspireer, wat vooruitgang in diep leer gekataliseer het en gelei het tot dramatiese verbeterings in beeldklassifikasieprestasie. Die databasis het 'n belangrike knelpunt in rekenaarvisie aangespreek: die gebrek aan groot, geannoteerde datastelle vir die opleiding van masjienleermodelle. Vandag word ImageNet erken as 'n hoeksteeninnovasie wat die vooruitgang in outonome voertuie, gesigsherkenning en mediese beeldvorming ondersteun. Tydens haar sabbatsverlof van Stanford-universiteit van Januarie 2017 tot die herfs van 2018, het Li by Google Cloud aangesluit as hoofwetenskaplike van KI/ML en visepresident<ref>{{Cite web|url=http://fortune.com/2016/11/15/google-fei-fei-li-snapchat-machine-learning/|title=Google Hires Two Artificial Intelligence Experts To Lead Machine Learning Team|website=Fortune|access-date=2018-12-27}}</ref> By [[Google]] het haar span gefokus op die demokratisering van KI-tegnologie en die verlaging van die hindernis vir toegang tot besighede en ontwikkelaars,<ref>{{Cite web|url=https://cloud.google.com/blog/products/gcp/google-cloud-next-17-data-analytics-and-machine-learning-session-video-now-online/|title=Google Cloud Next '17 data, analytics and machine learning session video now online|website=Google Cloud Blog|access-date=2018-12-27}}</ref> insluitend die ontwikkeling van produkte soos AutoML.<ref>{{Cite web|url=https://cloud.google.com/blog/topics/inside-google-cloud/cloud-automl-making-ai-accessible-every-business/|title=Cloud AutoML: Making AI accessible to every business|website=Google Cloud Blog|access-date=2018-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.blog.google/products/google-cloud/empowering-businesses-and-developers-to-do-more-with-ai/|title=Empowering businesses and developers to do more with AI|date=2018-07-24|website=Google|access-date=2018-12-27}}</ref> In September 2017 het Google 'n kontrak van die Departement van Verdediging genaamd [[Projek Maven]] verkry, wat daarop gemik was om KI-tegnieke te gebruik om beelde wat deur [[hommeltuig]]kameras vasgelê is, te interpreteer.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/06/09/technology/china-ai-research-education.html|title=A U.S. Secret Weapon in A.I.: Chinese Talent|quote=The Google team worked to build technology that could automatically identify vehicles, buildings and other objects in video footage captured by drones|website=The New York Times|date=2020-06-09}}</ref><ref name="Giz2018">{{Cite web |url=https://gizmodo.com/google-plans-not-to-renew-its-contract-for-project-mave-1826488620?rev=1527878998845 |title=Google Plans Not to Renew Its Contract for Project Maven, a Controversial Pentagon Drone AI Imaging Program |last=Conger |first=Kate |work=Gizmodo |quote=Google het die Projek Maven-kontrak einde September verseker, onthul die e-posse, nadat hulle maande lank teen verskeie ander "KI-swaargewigte" vir die werk meegeding het... Een van die bepalings van Google se kontrak met die Departement van Verdediging was dat Google se betrokkenheid nie sonder die maatskappy se toestemming genoem mag word nie, lui die e-posse.|date=1 Junie 2018 |access-date=18 Maart 2021}}</ref> Google het aan werknemers wat teen die maatskappy se werk aan Project Maven geprotesteer het, gesê dat hul rol "spesifiek bedoel was vir nie-aanstootlike doeleindes".<ref name="NYT_war">{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/04/04/technology/google-letter-ceo-pentagon-project.html |title='The Business of War': Google Employees Protest Work for the Pentagon |author1=Shane, Scott |author2=Wakabayashi, Daisuke |work=New York Times |quote=Duisende Google-werknemers, insluitend dosyne senior ingenieurs, het 'n brief onderteken waarin hulle protesteer teen die maatskappy se betrokkenheid by 'n Pentagon-program wat kunsmatige intelligensie gebruik om videobeelde te interpreteer en gebruik kan word om die teikenstelling van hommeltuigaanvalle te verbeter.|date=4 April 2018 |access-date=18 Maart 2021}}</ref> In Junie 2018 het Google aan werknemers gesê dat hulle nie hernuwing van die kontrak sou aanvra nie.<ref name="Giz2018"/> In interne e-posse wat later aan verslaggewers uitgelek is, het Li entoesiasme uitgespreek vir die Google Cloud-rol in Projek Maven, maar gewaarsku teen die melding van die KI-kom ponent daarvan, en gesê dat militêre KI in die openbare oog gekoppel is aan die gevaar van outonome wapens. Toe hy oor daardie uitgelekde e-posse gevra is, het Li aan ''[[The New York Times]]'' gesê: "Ek glo in mensgesentreerde KI om mense op positiewe en welwillende maniere te bevoordeel. Dit is diep teen my beginsels om aan enige projek te werk wat ek dink KI as 'n wapen sal gebruik."<ref name="NYT_ethics">{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/05/30/technology/google-project-maven-pentagon.html |title=How a Pentagon Contract Became an Identity Crisis for Google |last=Shane |first=Scott |work=New York Times |quote=Toe sy oor haar September-e-pos gevra is, het dr. Li 'n verklaring uitgereik: 'Ek glo in mensgesentreerde KI om mense op positiewe en welwillende maniere te bevoordeel. Dit is diep teen my beginsels om aan enige projek te werk wat ek dink KI as 'n wapen sal gebruik.' |date=30 Mei 2018 |access-date=13 Maart 2021}}</ref> In die herfs van 2018 het Li Google verlaat en na Stanford-universiteit teruggekeer om haar professoraat voort te sit.<ref>{{Cite web|url=https://cloud.google.com/blog/topics/inside-google-cloud/google-cloud-ai-andrew-moore-joining-google-cloud-fei-fei-li-becoming-advisor/|title=Google Cloud AI: Andrew Moore joining Google Cloud; Fei-Fei Li becoming advisor|website=Google Cloud Blog|access-date=2018-12-27}}</ref> Volgens haar Stanford-profiel was sy van Januarie 2024 tot die einde van 2025 met gedeeltelike akademiese verlof om op entrepreneuriese ondernemings te fokus.<ref name=":8">{{Cite web |date=3 Mei 2024 |title=Exclusive: Stanford AI leader Fei-Fei Li building 'spatial intelligence' startup |url=https://www.reuters.com/technology/stanford-ai-leader-fei-fei-li-building-spatial-intelligence-startup-2024-05-03/ |access-date=25 Maart 2025 |website=Reuters}}</ref> In 2024 het Li gesê daar is 'n verskil tussen privaatsektorbelegging in KI en ondersteuning vir akademiese en regeringsnavorsing, en het gevra vir groter openbare befondsing vir wetenskaplike gebruike van die tegnologie en vir die bestudering van die [[risiko]]'s daarvan.<ref name=":8" /> Li is ook bekend vir haar [[Nie-winsgewende|niewinsgewende]] werk as medestigter en voorsitter van die niewinsgewende organisasie AI4ALL, wie se missie is om die volgende generasie KI-tegnoloë, denkers en leiers op te voed deur diversiteit en insluiting te bevorder deur mensgesentreerde KI-beginsels.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/2017/05/melinda-gates-and-fei-fei-li-want-to-liberate-ai-from-guys-with-hoodies/|title=Melinda Gates and Fei-Fei Li Want to Liberate AI from "Guys With Hoodies"|last=Hempel|first=Jessi|date=2017-05-04|magazine=Wired|access-date=2018-12-27|issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/tech/news/2018/08/10/google-gives-1-million-help-more-young-blacks-latinos-and-women-create-artificial-intelligence/915627002/|title=Artificial intelligence has a racial bias problem. Google is funding summer camps to try to change that|website=USA TODAY|access-date=2018-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2018/02/03/ai4all-created-by-google-clouds-fei-fei-li-is-pairing-tech-workers-and-high-school-students-on-ai-projects/|title=AI4All, created by Google Cloud's Fei-Fei Li, is pairing tech workers and high school students on AI projects|date=2018-02-03|website=VentureBeat|access-date=2018-12-27|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115155045/https://venturebeat.com/2018/02/03/ai4all-created-by-google-clouds-fei-fei-li-is-pairing-tech-workers-and-high-school-students-on-ai-projects/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.edweek.org/ew/articles/2017/09/27/preparing-students-for-tomorrows-jobs-10-experts.html|title=Preparing Students for Tomorrow's Jobs: 10 Experts Offer Advice to Educators - Education Week|last=Herold|first=Benjamin|date=2017-09-27|work=Education Week|access-date=2018-12-27}}</ref><ref>{{Cite web |last=Walravens |first=Samantha |title=Why We Need More Women Taking Part In The AI Revolution |url=https://www.forbes.com/sites/geekgirlrising/2017/04/14/why-we-need-more-women-taking-part-in-the-ai-revolution/ |access-date=2023-11-10 |website=Forbes}}</ref> Die program is in samewerking met Melinda French Gates en Jensen Huang geskep.<ref name="VB2017">{{Cite web|last=Johnson|first=Khari|date=May 17, 2017|title=Google unveils second-generation TPU chips to accelerate machine learning|url=https://venturebeat.com/2017/05/17/google-unveils-second-generation-tpu-chips-to-accelerate-machine-learning/|access-date=March 30, 2021|work=Venture Beat|quote=Earlier this month, Li joined Melinda Gates and NVIDIA CEO Jensen Huang to create AI4All, an organization dedicated to encouraging AI adoption among communities underrepresented in AI.|archive-date= 7 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707112520/https://venturebeat.com/2017/05/17/google-unveils-second-generation-tpu-chips-to-accelerate-machine-learning/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Castellanos|first=Sara|date=2020-08-10|title=The Changes AI Will Bring|work=Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/the-changes-ai-will-bring-11597072070|access-date=2022-01-19|issn=0099-9660}}</ref> Voor die stigting van AI4ALL in 2017 het Li en haar voormalige student Olga Russakovsky,<ref>{{Cite web|url=http://www.cs.princeton.edu/~olgarus/|title=Olga Russakovsky|website=www.cs.princeton.edu|access-date=2018-12-27}}</ref> tans 'n assistent-professor aan die Universiteit van Princeton, die voorloperprogram by Stanford genaamd SAILORS (Stanford AI Lab OutReach Summers) mede-gestig en mede-geregisseer.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/2015/08/stanford-artificial-intelligence-laboratorys-outreach-summer-program/|title=This Girls' Summer Camp Could Help Change the World of AI|last=Alba|first=Davey|date=2015-08-31|magazine=Wired|access-date=2018-12-27|issn=1059-1028}}</ref><ref name="ai4all.stanford.edu">{{Cite web|url=http://ai4all.stanford.edu/|title=Welcome to Stanford AI4ALL {{!}} Stanford AI4ALL|website=ai4all.stanford.edu|access-date=2018-12-27|archive-date=2 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202152502/http://ai4all.stanford.edu/|url-status=dead}}</ref> SAILORS was 'n jaarlikse somerkamp by Stanford gewy aan graad 9 hoërskoolmeisies in KI-onderwys en -navorsing, wat in 2015 gestig is totdat dit sy naam in 2017 na AI4ALL @Stanford verander het.<ref name="ai4all.stanford.edu"/> In 2018 het AI4ALL suksesvol vyf verdere somerprogramme benewens Stanford van stapel gestuur, insluitend Princeton-universiteit,<ref>{{Cite web|url=http://ai4all.princeton.edu/|title=AI will change the world. Who will change AI? {{!}} Princeton AI4ALL|website=ai4all.princeton.edu|access-date=2018-12-27}}</ref> Carnegie Mellon-universiteit,<ref>{{Cite web|url=https://admission.enrollment.cmu.edu/pages/access-artificial-intelligence|title=Pre-College Artificial Intelligence {{!}} Carnegie Mellon|website=admission.enrollment.cmu.edu|access-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320194830/https://admission.enrollment.cmu.edu/pages/access-artificial-intelligence|archive-date=2019-03-20|url-status=dead}}</ref> Boston-universiteit, <ref>{{Cite web|url=http://www.bu.edu/lernet/AI4ALL/|title=AI4ALL|website=www.bu.edu|access-date=2018-12-27}}</ref> [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]],<ref>{{Cite web|url=https://bair.berkeley.edu/ai4all/|title=home|website=bair.berkeley.edu|access-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824015515/http://bair.berkeley.edu/ai4all/|archive-date=2018-08-24|url-status=dead}}</ref> en Kanada se Simon Fraser Universiteit.<ref>{{Cite web|url=https://www.sfu.ca/computing/inventthefuture.html|title=Invent the Future - Simon Fraser University|website=www.sfu.ca|access-date=2018-12-27|archive-date=29 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029032146/https://www.sfu.ca/computing/inventthefuture.html|url-status=dead}}</ref> “Ons is op 'n keerpunt. KI se invloed bly groei, maar die verteenwoordiging en insluiting van 'n diversiteit van navorsers in die veld nie. Dit is van kritieke belang dat ons hierdie oomblik aangryp om strukture te skep wat langtermyn, positiewe veranderinge sal ondersteun. Dit sal nie via 'n enkele meganisme of kitsoplossing gebeur nie. Dit begin met vroeë onderwys en strek tot die bestaande magstrukture binne die akademie, werkkulture onder huidige KI-navorsers, en poortwagtersfunksies van navorsingspublikasies, om maar 'n paar hefbome van verandering te noem”.— Fei-Fei Li en Tess Posner, ''Nature''<ref>{{Cite journal|last1=Posner|first1=Tess|last2=Fei-Fei|first2=Li|date=2020-12-09|title=AI will change the world, so it's time to change AI|url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-03412-z|journal=Nature|volume=588|issue=7837|pages=S118|doi=10.1038/d41586-020-03412-z|bibcode=2020Natur.588S.118P|s2cid=228087170|url-access=subscription}}</ref> Li is beskryf as 'n "navorser wat die mensdom na KI bring".<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/story/wired25-kai-fu-lee-fei-fei-li-artificial-intelligence/|title=An AI Pioneer, and the Researcher Bringing Humanity to AI|magazine=WIRED|access-date=2018-10-25}}</ref> Li is in 2021 verkies as lid van die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe,<ref>{{Cite web|url=https://news.stanford.edu/today/2021/04/22/newest-american-academy-arts-sciences-members/|title=Ten Stanford faculty members elected to the American Academy of Arts and Sciences|website=AAAS at Stanford|access-date=2020-03-09}}</ref> die Nasionale Akademie vir Ingenieurswese in 2020,<ref>{{Cite web|url=https://chemistry.stanford.edu/news/three-stanford-faculty-elected-national-academy-engineering|title=Three Stanford faculty elected to the National Academy of Engineering {{!}} Department of Chemistry|website=chemistry.stanford.edu|date=10 Februarie 2020 |access-date=2020-03-09}}</ref> en die Nasionale Akademie vir Geneeskunde in 2020.<ref>{{Cite web|url=https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/10/five-professors-elected-to-national-academy-of-medicine.html|title=Five professors elected to National Academy of Medicine|website=NAM at Stanford|date=18 November 2019 |access-date=2020-03-09}}</ref> In 'n onderhoud met ''[[The Guardian]]'' in November 2023 het Li gesê dat hoewel sy nie na haarself as die "peetma van KI" sou verwys nie, sy die beskrywing aanvaar as 'n manier om vroue se bydraes tot die veld te erken.<ref>{{Cite web |date=5 November 2023 |title=AI pioneer Fei-Fei Li: 'I'm more concerned about the risks that are here and now' |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/nov/05/ai-pioneer-fei-fei-li-im-more-concerned-about-the-risks-that-are-here-and-now |access-date=25 Maart 2025 |website=The Guardian}}</ref> In 2024, terwyl hy gedeeltelik van Stanford verlof gehad het, het Li gehelp om 'n nuwe onderneming te stig wat fokus op die ontwikkeling van kunsmatige intelligensie met "ruimtelike intelligensie", 'n konsep wat 'n KI-stelsel se vermoë behels om oor driedimensionele omgewings te redeneer en daarbinne op te tree. Volgens Reuters het die maatskappy saadfinansiering van beleggers ingesamel<ref name=":8" /> Die ''[[Financial Times]]'' het later berig dat die maatskappy, World Labs, twee rondes befondsing ingesamel het en op meer as $1 miljard gewaardeer is.<ref>{{Cite web |date=17 Julie 2024 |title='Godmother of AI' Fei-Fei Li builds $1bn start-up in 4 months |url=https://www.ft.com/content/0b210299-4659-4055-8d81-5a493e85432f |access-date=25 Maart 2025 |website=The Financial Times}}</ref> Die tegnologie is daarop gemik om visuele persepsie met aksie te integreer, soos om [[robot]]stelsels in staat te stel om alledaagse take uit te voer gebaseer op verbale instruksies. Li het die poging beskryf as 'n poging om meer mensagtige redenasie en interaksie met die fisiese wêreld te bevorder.<ref name=":8" /> In Februarie 2025, by die Kunsmatige Intelligensie Aksieberaad in [[Parys]], het Li verklaar dat KI-bestuur gebaseer moet wees op wetenskap eerder as "wetenskapfiksie", en het 'n meer wetenskaplike benadering tot die assessering van KI-vermoëns en -beperkings aangemoedig.<ref>{{Cite web |date=10 February 2025 |title=AI pioneer Fei-Fei Li warns policymakers not to let sci-fi sensationalism shape AI rules |url=https://techcrunch.com/2025/02/10/ai-pioneer-fei-fei-li-says-governments-should-embrace-a-pragmatic-attitude-instead-of-an-ideological-one-on-ai/ |access-date=25 Maart 2025 |website=TechCrunch}}</ref> Li het talle toekennings ontvang, insluitend inlywing in die Nasionale Akademie vir Ingenieurswese (2020), die Nasionale Akademie vir Geneeskunde (2020) en die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe (2021). In 2025 is sy bekroon met die Koningin Elizabeth-prys vir Ingenieurswese, wat erkenning gee aan haar rol in die bevordering van diep leer. ===Navorsing=== Li werk aan kunsmatige intelligensie, [[masjienleer]], [[rekenaarvisie]], kognitiewe neurowetenskap en berekeningsneurowetenskap. Sy het meer as 300 eweknie-geëvalueerde navorsingsartikels gepubliseer.<ref>Google scholar id</ref> Haar werk verskyn in rekenaarwetenskap- en neurowetenskaptydskrifte, insluitend ''Nature'',<ref>{{cite journal |first1=Marius V. |last1=Peelen |last2=Fei-Fei |first2=Li |last3=Kastner |first3=Sabine |title=Neural mechanisms of rapid natural scene categorization in human visual cortex |journal=Nature |year=2002 |doi=10.1038/nature08103 |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=rDfyQnIAAAAJ&cstart=20&citation_for_view=rDfyQnIAAAAJ:roLk4NBRz8UC |volume=460 |issue=7251 |pages=94–97 |pmid=19506558 |pmc=2752739}}</ref> ''Proceedings of the National Academy of Sciences'',<ref>{{cite journal |first1=Li |last1=Fei-Fei |first2=Rufin |last2=VanRullen |first3=Christof |last3=Koch |first4=Pietro |last4=Perona |title=Rapid natural scene categorization in the near absence of attention |journal= Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2002 |volume=99 |issue=14 |pages=9596–601 |doi=10.1073/pnas.092277599 |pmid=12077298 |pmc=123186 |bibcode=2002PNAS...99.9596L |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=rDfyQnIAAAAJ&citation_for_view=rDfyQnIAAAAJ:ULOm3_A8WrAC|doi-access=free }}</ref> ''Journal of Neuroscience'',<ref>{{cite journal |first1=Garrett B |last1=Stanley |first2=Li |last2=Fei-Fei |first3=Yang |last3=Dan |title=Reconstruction of natural scenes from ensemble responses in the lateral geniculate nucleus |journal=Journal of Neuroscience |year=1999 |volume=19 |issue=18 |pages=8036–8042 |doi=10.1523/JNEUROSCI.19-18-08036.1999 |pmid=10479703 |pmc=6782475 |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=rDfyQnIAAAAJ&cstart=20&citation_for_view=rDfyQnIAAAAJ:L8Ckcad2t8MC|doi-access=free }}</ref> ''Conference on Computer Vision and Pattern Recognition, International Conference on Computer Vision, Conference on Neural Information Processing Systems, European Conference on Computer Vision, International Journal of Computer Vision,'' en ''IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence''.<ref>{{cite web|url=http://vision.stanford.edu/publications.html|title=Stanford Computer Vision Lab : Publications|website=vision.stanford.edu}}</ref> Onder haar bekendste werk is die ImageNet-projek, wat die veld van grootskaalse visuele herkenning gerevolusioneer het.<ref name="NY Times 2012" /><ref>{{cite news |title=Computer Eyesight Gets a Lot More Accurate |url=http://bits.blogs.nytimes.com/2014/08/18/computer-eyesight-gets-a-lot-more-accurate/ |work=The New York Times |first=John |last=Markoff |date=August 18, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://deeplearning.net/tag/imagenet-2014/ |title=imagenet 2014 « Deep Learning |publisher=Deeplearning.net |date=2014-09-19 |access-date=2018-12-05}}</ref><ref>{{cite journal |title=Imagenet: A large-scale hierarchical image database |first1=Jia |last1=Deng |first2=Wei |last2=Dong |first3=Richard |last3=Socher |first4=Li-Jia |last4=Li |first5=Kai |last5=Li |first6=Li |last6=Fei-Fei |journal=CVPR |year=2009 |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=rDfyQnIAAAAJ&citation_for_view=rDfyQnIAAAAJ:qjMakFHDy7sC}}</ref><ref>{{cite web|url=http://image-net.org/|title=ImageNet|website=image-net.org}}</ref> In 2007, terwyl sy by Princeton was, het Li begin met die ontwikkeling van ImageNet met die doel om 'n grootskaalse visuele datastel te bou, geïnspireer deur 'n skatting van die kognitiewe sielkundige Irving Biederman dat mense ongeveer 30 000 objekkategorieë herken. Die projek het vroeë skeptisisme van kollegas in die gesig gestaar wat die skaal as onprakties beskou het, maar Li het voortgegaan met die ontwikkeling en uiteindelik Amazon Mechanical Turk gebruik om meer as 14 miljoen beelde oor 22 000 kategorieë te etiketteer.<ref>{{Cite web |date=11 November 2024 |title=How a stubborn computer scientist accidentally launched the deep learning boom |url=https://arstechnica.com/ai/2024/11/how-a-stubborn-computer-scientist-accidentally-launched-the-deep-learning-boom/ |access-date=25 Maart 2025 |website=Ars Technica}}</ref> Li het die span studente en medewerkers gelei om die internasionale kompetisie oor ImageNet-herkenningstake genaamd ImageNet Large-Scale Visual Recognition Challenge (ILSVRC) tussen 2010 en 2017 in die akademiese gemeenskap te organiseer.<ref>{{Cite arXiv|title=ImageNet Large Scale Visual Recognition Challenge|eprint=1409.0575|last1=Russakovsky|first1=Olga|last2=Deng|first2=Jia|last3=Su|first3=Hao|last4=Krause|first4=Jonathan|last5=Satheesh|first5=Sanjeev|last6=Ma|first6=Sean|last7=Huang|first7=Zhiheng|last8=Karpathy|first8=Andrej|last9=Khosla|first9=Aditya|last10=Bernstein|first10=Michael|last11=Berg|first11=Alexander C.|last12=Fei-Fei|first12=Li|year=2014|class=cs.CV}}</ref> Li se navorsing in rekenaarvisie het bygedra tot 'n werklyn genaamd "natuurlike toneelbegrip", of later, storievertelling van beelde.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/11/18/science/researchers-announce-breakthrough-in-content-recognition-software.html|title=Researchers Announce Advance in Image-Recognition Software|last=Markoff|first=John|date=2014-11-17|work=The New York Times|access-date=2018-12-27|issn=0362-4331}}</ref> Sy is in 2016 deur die International Association for Pattern Recognition vir haar werk op hierdie gebied erken.<ref name="IAPR - IAPR Awards">{{Cite web|url=https://www.iapr.org/fellowsandawards/awards_aggarwal.php|title=IAPR - IAPR Awards|website=www.iapr.org|access-date=2018-12-27}}</ref> Sy het in 2015 'n praatjie op die hoofverhoog van [[TED]] in [[Vancouver]] gelewer en is sedertdien meer as 2 miljoen keer gekyk.<ref name="IAPR - IAPR Awards"/> In onlangse jare het Fei-Fei Li se navorsingswerk uitgebrei na kunsmatige intelligensie in gesondheidsorg, in noue samewerking met professor Arnold Milstein van die Stanford-universiteit se Skool vir Geneeskunde.<ref>{{Cite web|url=https://profiles.stanford.edu/arnold-milstein|title=Arnold Milstein's Profile {{!}} Stanford Profiles|website=profiles.stanford.edu|access-date=2018-12-27}}</ref> Sy het ook gewerk aan die verbetering van vooroordeel in beeldherkenning, byvoorbeeld deur konsepte met lae beeldbaarheid van ImageNet te verwyder.<ref>{{Cite book |last1=Yang |first1=Kaiyu |last2=Qinami |first2=Klint |last3=Fei-Fei |first3=Li |last4=Deng |first4=Jia |last5=Russakovsky |first5=Olga |title=Proceedings of the 2020 Conference on Fairness, Accountability, and Transparency |chapter=Towards fairer datasets: Filtering and balancing the distribution of the people subtree in the ImageNet hierarchy |date=2020-01-27 |series=FAT* '20 |location=New York, NY, USA |publisher=Association for Computing Machinery |pages=547–558 |doi=10.1145/3351095.3375709 |isbn=978-1-4503-6936-7|doi-access=free }}</ref> ===Onderrig=== Sy gee die Stanford-kursus CS231n oor "Diepleer vir Rekenaarvisie",<ref>{{Cite web|url=http://cs231n.stanford.edu/|title=Stanford University CS231n: Convolutional Neural Networks for Visual Recognition|website=cs231n.stanford.edu|access-date=2021-04-16}}</ref> whose 2015 version was previously online at [[Coursera]], waarvan die 2015-weergawe voorheen aanlyn by [[Coursera]] was.<ref>{{Cite web|url=http://fastml.com/machine-learning-courses-online/|title=Machine learning courses online - FastML|website=fastml.com|access-date=2019-04-17}}</ref> Sy het ook CS131 aangebied, 'n inleidende klas oor rekenaarvisie.<ref>{{Cite web|url=http://vision.stanford.edu/teaching/cs131_fall1617/|title=Stanford University CS 131 Computer Vision: Foundations and Applications|website=vision.stanford.edu}}</ref> ===Raadsrolle=== In Mei 2020 het Li by die direksie van [[Twitter]] aangesluit as 'n onafhanklike direkteur.<ref>{{Cite web |date=12 May 2020 |title=Twitter adds former Google VP and A.I. guru Fei-Fei Li to board as it seeks to play catch up with Google and Facebook |url=https://www.cnbc.com/2020/05/12/twitter-adds-former-google-vp-and-ai-guru-fei-fei-li-to-board.html |access-date=2020-05-12 |website=cnbc.com}}</ref> Op 27 Oktober 2022, na [[Elon Musk]] se aankoop van die maatskappy, is Li en agt ander van Twitter se nege-lede direksie verwyder, wat Elon as die enigste direkteur gelaat het.<ref>{{cite news |date=2022-10-31 |title=Elon Musk, who runs four other companies, will now be Twitter CEO |url=https://www.reuters.com/technology/elon-musk-says-he-will-be-twitter-ceo-2022-10-31/ |publisher=Reuters |quote='The following persons, who were directors of Twitter prior to the effective time of the merger, are no longer directors of Twitter: Bret Taylor, Parag Agrawal, Omid Kordestani, David Rosenblatt, Martha Lane Fox, Patrick Pichette, Egon Durban, Fei-Fei Li and Mimi Alemayehou,' Musk said in the filing.}}</ref><ref name="wSJ_Musk_Board">{{cite news |date=31 Oktober 2022 |title=Elon Musk Ousts Twitter Board, Named Sole Director |url=https://www.wsj.com/articles/musk-ousts-twitter-board-named-sole-director-11667234297 |access-date=7 November 2022 |work=The Wall Street Journal |quote= Die direksie wat toesig gehou het oor Twitter Inc. tydens die onstuimige verkoop aan Elon Musk, is ontbind, met die hoof van [[Tesla, Inc.]] wat nou dien as die enigste direkteur van die sosialemediamaatskappy.}}</ref> Op 3 Augustus 2023 is Li Fei Fei aangekondig as 'n lid van die [[Verenigde Nasies]] (VN) Wetenskaplike Adviesraad, wat deur Sekretaris-Generaal António Guterres gestig is. Sy is onder sewe eksterne wetenskaplikes op hierdie raad, wat ook die Hoofwetenskaplikes van verskeie VN-agentskappe, die VN-Universiteitsrektor en die Sekretaris-Generaal se Gesant oor Tegnologie insluit. Die raad se primêre doel is om onafhanklike perspektiewe te bied op opkomende tendense wat wetenskap, tegnologie, etiek, bestuur en volhoubare ontwikkeling kruis. Dit is ontwerp om as 'n sentrale spilpunt vir 'n netwerk van wetenskaplike netwerke op te tree, wat die integrasie van wetenskaplike insigte in VN-besluitnemingsprosesse verbeter.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Secretary-General's Scientific Advisory Board |url=https://www.un.org/scientific-advisory-board/en |access-date=2024-04-23 |website=www.un.org}}</ref> ===Geselekteerde eerbewyse en toekennings=== *1999: Paul en Daisy Soros-genootskap vir Nuwe Amerikaners<ref>{{Cite web|url=https://www.pdsoros.org/meet-the-fellows/fei-fei-li|title=Meet the Fellows {{!}} Fei-Fei Li|website=pdsoros.org|access-date=2018-12-27}}</ref> *2006: Microsoft Research New Faculty-genootskap<ref>{{Cite web|url=https://news.microsoft.com/2006/04/26/microsoft-research-recognizes-computer-sciences-most-promising-professors-with-new-faculty-fellowships/|title=Microsoft Research Recognizes Computer Science's Most Promising Professors With New Faculty Fellowships|date=2006-04-26|website=Stories|access-date=2018-12-27}}</ref> *2009: NSF CAREER-toekenning<ref>{{Cite web|url=https://www.nsf.gov/awardsearch/showAward?AWD_ID=0845230|title=NSF Award Search: Award#0845230 - CAREER: Telling the Story of a Visual World: Event Classification and Integrated Image Understanding|website=www.nsf.gov|access-date=2018-12-27}}</ref> *2010: Eervolle vermelding vir beste referaat, IEEE-konferensie oor rekenaarvisie en patroonherkenning (CVPR)<ref>{{Cite web|url=http://tab.computer.org/pamitc/archive/cvpr2010/index.html|title=CVPR 2010: IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition|website=tab.computer.org|access-date=2018-12-27}}</ref> *2011: Genoot, Alfred P. Sloan-genootskap<ref>{{Cite web|url=https://sloan.org/past-fellows|title=Past Fellows|website=sloan.org|access-date=2018-12-27|archive-date=14 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314000756/https://sloan.org/past-fellows|url-status=dead}}</ref> *2015: Een van die voorste globale denkers van 2015, Foreign Policy<ref>{{Cite web|url=https://2015globalthinkers.foreignpolicy.com/|title=The Leading Global Thinkers of 2015 - Foreign Policy|website=2015globalthinkers.foreignpolicy.com|access-date=2018-12-27}}</ref> *2016: IEEE PAMI Mark Everingham-prys<ref>{{Cite web|url=https://www.computer.org/web/tcpami/mark-everingham-prize|title=Mark Everingham Prize • IEEE Computer Society|website=www.computer.org|access-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227085306/https://www.computer.org/web/tcpami/mark-everingham-prize|archive-date=2018-12-27|url-status=dead}}</ref> *2016: J.K. Aggarwal-prys, Internasionale Vereniging vir Patroonherkenning (IAPR)<ref name="IAPR - IAPR Awards"/> * 2016: Een van die 40 "Die groot immigrante", Carnegie-stigting <ref>{{Cite web|url=https://www.carnegie.org/awards/great-immigrants/2016-great-immigrants/|title=2016 Great Immigrants|first=Carnegie Corporation of New|last=York|website=Carnegie Corporation of New York}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://money.cnn.com/2016/07/21/news/economy/chinese-immigrant-stanford-professor/index.html|title=One immigrant's path from cleaning houses to Stanford professor|last=Blanco|first=Octavio|date=2016-07-21|website=CNNMoney|access-date=2018-12-27|archive-date=2021-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824065556/https://money.cnn.com/2016/07/21/news/economy/chinese-immigrant-stanford-professor/index.html|url-status=dead}}</ref> *2017: WITI@UC Athena-toekenning vir akademiese leierskap, Universiteit van Kalifornië<ref>{{Cite web|url=https://citris-uc.org/announcing-2017-witiuc-athena-awards/|title=Athena Awards cap Women in Tech symposium|date=2017-11-07|website=CITRIS and the Banatao Institute|access-date=2018-12-27}}</ref> *2017: Een van sewe vroue in tegnologie-eerbewoners, Elle Magazine<ref>{{Cite web|url=https://www.elle.com/culture/tech/a46301/elle-women-in-tech-2017/|title=ELLE's 2017 Women in Tech: Star Tech Voyagers|last=Langmuir|first=Molly|date=2017-07-12|website=ELLE|access-date=2018-12-27}}</ref> *2018: Verkies as ACM-genoot vir "bydraes tot die bou van groot kennisbasisse vir masjienleer en visuele begrip"<ref>{{citation|title=2018 ACM Fellows Honored for Pivotal Achievements that Underpin the Digital Age|date=5 Desember 2018|url=https://www.acm.org/media-center/2018/december/fellows-2018|publisher=Association for Computing Machinery}}</ref> *2018: "Amerika se Top 50 vroue in tegnologie" deur Forbes<ref>{{cite magazine|url=https://www.forbes.com/profile/fei-fei-li/?list=top-tech-women-america |title=Fei-Fei Li |magazine=[[Forbes]]}}</ref> *2018: Amerikaanse Kongresverhoor deur die subkomitee oor navorsing en tegnologie en die subkomitee oor energie<ref>{{Cite web|url=https://science.house.gov/legislation/hearings/subcommittee-research-and-technology-and-subcommittee-energy-hearing-artificial|title=Subcommittee on Research and Technology and Subcommittee on Energy Hearing - Artificial Intelligence – With Great Power Comes Great Responsibility|date=2018-06-26|website=Committee on Science, Space, and Technology|access-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227084946/https://science.house.gov/legislation/hearings/subcommittee-research-and-technology-and-subcommittee-energy-hearing-artificial|archive-date=2018-12-27|url-status=dead}}</ref> *2019: Wenner van die Abie-toekenning vir tegniese leierskap, AnitaB.org<ref>{{Cite web|url=https://anitab.org/profiles/abie-award-winners/technical-leadership/fei-fei-li/|title=Dr. Fei-Fei Li|date=2019-06-12|website=AnitaB.org|access-date=2019-12-03}}</ref> *2019: BBC 100 vroue<ref>{{Cite news |date=2019-10-15 |title=BBC 100 Women 2019: Who is on the list this year? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-50042279 |access-date=2022-12-17}}</ref> *2020: Verkies as lid van die Nasionale Akademie van Ingenieurswese<ref name=":2">{{Cite web|title=Member|url=https://www.nae.edu/224664/Professor-FeiFei-Li|access-date=2021-04-24|website=National Academy of Engineering}}</ref> *2020: Verkose lid van die Nasionale Akademie vir Geneeskunde<ref name=":3">{{Cite web|title=Member|url=https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/10/five-professors-elected-to-national-academy-of-medicine.html|access-date=2021-04-24|website=National Academy of Medicine|date=18 November 2019}}</ref> *2020: Wenner van die Distinguished Alumni-toekenning van die California Institute of Technology<ref>{{Cite web|title=winner|url=https://proberlab.caltech.edu/news/caltech-announces-2020-distinguished-alumni-award-winners|access-date=2021-04-24|website=Caltech|archive-date=22 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095343/https://proberlab.caltech.edu/news/caltech-announces-2020-distinguished-alumni-award-winners|url-status=dead}}</ref> *2020: Lid van die Council on Foreign Relations (CFR)<ref>{{Cite web|title=Member|url=https://www.cfr.org/event/future-ai-ethics-and-defense|access-date=2021-04-24|website=Council on Foreign Relations}}</ref> *2021: Verkose lid van die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe<ref name=":4">{{Cite web|title=New Members|url=https://www.amacad.org/new-members-2021|access-date=2021-04-24|website=American Academy of Arts & Sciences}}</ref> *2022: Thomas S. Huang-gedenkprys, IEEE PAMI<ref>{{Cite web |title=Computer Vision Awards – The Computer Vision Foundation |url=https://www.thecvf.com/?page_id=413#Huang |access-date=2023-11-10 |website=www.thecvf.com}}</ref> * 2023: [[Intel]] Lifetime Achievements Innovation Award<ref name=":1">{{Cite web |title=Intel Innovation 2023 |url=https://www.intel.com/content/www/us/en/newsroom/resources/intel-innovation-2023.html |access-date=2023-11-10 |website=Intel}}</ref> *2023: [[Time (tydskrif)|Time]] AI100<ref name=":0">{{Cite magazine |date=2023-09-07 |title=TIME100 AI 2023: Fei-Fei Li |url=https://time.com/collection/time100-ai/6308945/fei-fei-li/ |access-date=2023-11-10 |magazine=Time |archive-date=2025-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521170730/https://time.com/collection/time100-ai/6308945/fei-fei-li/ |url-status=dead }}</ref> *2024: Woodrow Wilson-toekenning, Princeton<ref>{{Cite web |title=Computer scientist Fei-Fei Li '99 and ornithologist John Fitzpatrick *78 to receive top awards on Alumni Day {{!}} Princeton Alumni |url=https://alumni.princeton.edu/stories/alumni-day-2024-fei-fei-li-john-fitzpatrick |access-date=2023-11-10 |website=alumni.princeton.edu}}</ref> *2024: VinFuture-prys se hoofprys<ref>{{Cite web |date=7 Desember 2024 |title=The VinFuture 2024 Grand Prize honours 5 scientists for transformational contributions to the advancement of deep learning |url=https://vietnamnews.vn/Society/1688552/the-vinfuture-2024-grand-prize-honours-5-scientists-for-transformational-contributions-to-the-advancement-of-deep-learning.html |website=Việt Nam News}}</ref> *2025: Koningin Elizabeth-prys vir Ingenieurswese gesamentlik met [[Yoshua Bengio]], Bill Dally, [[Geoffrey E. Hinton]], [[John Hopfield]] , Jen-Hsun Huang en [[Yann LeCun]].<ref>[https://qeprize.org/winners/modern-machine-learning Queen Elizabeth Prize for Engineering 2025]</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0zXSrsKlm5A |title=The Minds of Modern AI: Jensen Huang, Geoffrey Hinton, Yann LeCun & the AI Vision of the Future |date=2025-11-06 |last=FT Live |access-date=2025-11-09 |via=YouTube}}</ref> == Persoonlike lewe == Li is getroud met Stanford-professor Silvio Savarese. Hulle het 'n seun en 'n dogter. <ref name="wired2018" /><ref>{{Cite news |last=Hammond |first=George |date=2023-12-15 |title=AI scientist Fei-Fei Li: 'Maths is pretty clean. Humans are messy' |url=https://www.ft.com/content/d5f91c27-3be8-454a-bea5-bb8ff2a85488 |access-date= |work=Financial Times}}</ref> == Publikasies == ===Boeke=== * {{cite book |last=Ford |first=Martin |chapter=Fei-Fei Li |title=Architects of Intelligence: The Truth About AI from the People Building it |publisher=Packt Publishing |publication-place=Birmingham, UK |year=2018 |isbn=978-1-78913-126-0 |oclc=1083340727 |pages=145–162}} Interview of Li by Ford.<ref name="RR1">{{cite news |url = https://www.forbes.com/sites/williamfalcon/2018/11/30/this-is-the-future-of-ai-according-to-23-world-leading-ai-experts/#60939b2b62f2 |title = This Is The Future Of AI According To 23 World-Leading AI Experts|last=Falcon|first=William |date=November 30, 2018|website=Forbes |access-date=March 20, 2019 }}</ref> * {{cite book |last=Li |first=Fei Fei |title=The Worlds I See: Curiosity, Exploration, and Discovery at the Dawn Of Ai |publisher=Moment of Lift Books, Flatiron Books |publication-place=New York, NY |year=2023 |isbn=978-1-250-89794-7 |oclc=1404458360}}<ref>{{Cite news |last=Thornhill |first=John |date=2023-11-01 |title=The Worlds I See — keeping the human at the heart of AI |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/de3f4813-4f36-40c7-9d50-980144674d87 |access-date=2023-11-09}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Kent |first1=Jo Ling |last2=Breen |first2=Kerry |date=2023-11-08 |title="Godmother of A.I." Fei-Fei Li on technology development: "The power lies within people" - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/godmother-of-a-i-on-technology-development-fei-fei-li/ |access-date=2023-11-09 |website=CBS News}}</ref> ===Geselekteerde artikels=== * {{cite journal |last1=Li |first1=Fei Fei |last2=VanRullen |first2=Rufin |last3=Koch |first3=Christof |last4=Perona |first4=Pietro |title=Rapid natural scene categorization in the near absence of attention |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=99 |issue=14 |date=2002-07-09 |issn=0027-8424 |pmid=12077298 |pmc=123186 |doi=10.1073/pnas.092277599 |doi-access=free |pages=9596–9601|bibcode=2002PNAS...99.9596L }} * {{cite conference <!-- Citation bot bypass--> |author=Li Fe-Fei |author2=Fergus |author3=Perona |title=Proceedings Ninth IEEE International Conference on Computer Vision |url=https://lear.inrialpes.fr/people/triggs/events/iccv03/cdrom/iccv03/1134_fei-fei.pdf|publisher=IEEE |date=2003 |doi=10.1109/iccv.2003.1238476}} * {{cite conference |author=Li Fei-Fei |last2=Fergus |first2=R. |last3=Perona |first3=P. |title=2004 Conference on Computer Vision and Pattern Recognition Workshop |chapter=Learning Generative Visual Models from Few Training Examples: An Incremental Bayesian Approach Tested on 101 Object Categories |publisher=IEEE |date=2004 |page=178 |doi=10.1109/CVPR.2004.383}} * {{cite conference <!-- Citation bot bypass--> |author=Fei-Fei Li |last2=Perona |first2=P. |title=A Bayesian Hierarchical Model for Learning Natural Scene Categories |url=https://wayback.stanford.edu/was/20180311070624mp_/http://vision.stanford.edu/documents/Fei-FeiPerona2005.pdf |publisher=IEEE |volume=2 |date=2005 |isbn=978-0-7695-2372-9 |doi=10.1109/CVPR.2005.16}} * {{cite journal |author=Li Fei-Fei |last2=Fergus |first2=R. |last3=Perona |first3=P. |title=One-shot learning of object categories |journal=IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence |volume=28 |issue=4 |date=2006 |issn=0162-8828 |doi=10.1109/TPAMI.2006.79 |pages=594–611|pmid=16566508 |bibcode=2006ITPAM..28..594F |url=https://resolver.caltech.edu/CaltechAUTHORS:LIFieeetpami06 }} [https://www.cs.huji.ac.il/w~daphna/course/student%20lectures/cobi%20cario.pdf slides]. * {{cite journal |last1=Fei-Fei |first1=Li |last2=Iyer |first2=Asha |last3=Koch |first3=Christof |last4=Perona |first4=Pietro |title=What do we perceive in a glance of a real-world scene? |journal=Journal of Vision |volume=7 |issue=1 |date=2007-01-31 |issn=1534-7362 |doi=10.1167/7.1.10 |doi-access=free |page=10|pmid=17461678 }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Li, Fei-Fei}} [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] dfnjadv0g5jgxk47ih8v3g7m5df5vme 0 455567 2925294 2856108 2026-08-15T15:42:29Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925294 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Franklin Sonn | bynaam = | beeld = Tipper Gore presented lily by Franklin Sonn.jpg | beeldbeskrywing = Sonn, regs, oorhandig 'n lelie aan die tweede dame van die Verenigde State Tipper Gore in 1997 | onderskrif = | geboortenaam = Franklin Abraham Sonn | geboortedatum = [[11 Oktober]] [[1939]] | geboorteplek = [[Vosburg]] | dood_datum = {{SDEO|2025|11|15|1939|10|11}} | sterfteplek = [[Kaapstad]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Opvoedkundige, diplomaat en sakeman | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Joan Heather Gelderbloem | kinders = Crispin en Heather | webblad = | handtekening = }} '''Franklin Abraham Sonn''', GCOB ([[11 Oktober]] [[1939]] – [[15 November]] [[2025]]) was 'n [[Suid-Afrikaanse]] opvoeder, diplomaat en sakeman wat 'n belangrike rol gespeel het in die land se [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig|oorgang van apartheid na demokrasie]]. Hy was Suid-Afrika se eerste ambassadeur in die [[Verenigde State]] onder 'n demokratiese regering, en het van 1995 tot 1999 gedien.<ref name="pres">{{Cite web |title=Franklin Sonn (1939 – ) {{!}} The Presidency |url=https://www.thepresidency.gov.za/franklin-sonn-1939 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424220633/https://thepresidency.gov.za/franklin-sonn-1939 |archive-date=24 April 2025 |access-date=1 Mei 2025 |website=www.thepresidency.gov.za |language=en |url-status=live }}</ref> Sonn het ook leiersposisies in onderwys, sake en die burgerlike samelewing beklee, en is erken vir sy bydraes tot [[geregtigheid]], [[onderwys]] en ekonomiese bemagtiging.<ref name="MandelaU">{{Cite web |title=Franklin Sonn 2005 |url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Franklin-Sonn-2005 |access-date=1 Mei 2025 |website=Nelson Mandela University}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Sonn is in [[Vosburg]] in die [[Karoo|Karoo-streek]] van die [[Kaapprovinsie]] gebore, en het grootgeword in [[Queenstown]] en [[Kaapstad]]. Sy ouers was albei opvoeders.<ref name="pres" /> Hy het 'n onderwysdiploma, 'n [[Baccalaureus Artium]] (B.A.) van die [[Universiteit van Suid-Afrika]], en 'n B.A.-honneurs aan die [[Universiteit van die Wes-Kaap]] verwerf. Hy het ook aan die Aspen Instituut in die Verenigde State gestudeer. == Loopbaan in die onderwys == Sonn het as onderwyser begin en in 1974 hoof van die Hoërskool Spes Bona in [[Athlone]] geword.<ref name="pres" /> In 1978 is hy aangestel as rektor van die Skiereiland Technikon in [[Kaapstad]], 'n pos wat hy tot 1994 beklee het.<ref name="pres" /> Hy het ook as president van die Kaapse Onderwysersvereniging gedien en was voorsitter van die Komitee van Technikon-hoofde. Sonn het bygedra tot kommissies van ondersoek na onderwys en was voorsitter van 'n ministeriële werkgroep om 'n enkele afstandsonderriginstelling in Suid-Afrika te vestig.<ref name="MandelaU" /> Hy het van 2002 tot 2009 as kanselier van die [[Universiteit van die Vrystaat]] gedien.<ref name=":0">{{Cite web |last=Loader |first=Lacea |date=1 Junie 2010 |title=UFS bids Dr Franklin Sonn farewell |url=https://www.uovs.ac.za/templates/news-archive/media-release/2021/april?NewsItemID=1759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501092146/https://www.uovs.ac.za/templates/news-archive/media-release/2021/april?NewsItemID=1759 |archive-date=1 Mei 2025 |access-date=1 Mei 2025 |website=University of the Free State Website}}</ref> == Politieke en diplomatieke loopbaan == Sonn se nalatenskap dra by tot 'n lang geskiedenis van gemeenskapsaktivisme,<ref name="MandelaU" /> en ten spyte daarvan dat hy nie 'n lid van die [[African National Congress]] (ANC) was terwyl dit tydens [[Apartheid]] verbied was nie, het hy optogte saam met Aartsbiskop [[Desmond Tutu]] gelei en tydens [[Nelson Mandela]] se gevangenisstraf het Sonn korrespondensie met Mandela gehandhaaf deur gereelde briefwisselings.<ref name="Ebony1995-12" /> Hy het die ANC-veldtog in die Wes-Kaap-streek in die 1994-verkiesing gelei.<ref name="MandelaU" /> In 1992 het Sonn op [[Jimmy Carter]] se span gedien om die verkiesings in [[Zambië]] te monitor.<ref name="pres" /> In 1995 het president Nelson Mandela Sonn as Suid-Afrika se ambassadeur in die Verenigde State aangestel, wat hom die eerste swart Suid-Afrikaanse ambassadeur in die Verenigde State gemaak het.<ref name="Ebony1995-12">{{Cite magazine |last=Haywood |first=Richette L. |date=Desember 1995 |title=The South African Revolution Comes To America |url=https://books.google.com/books?id=P5wJFtHCjIIC&dq=Franklin+sonn&pg=PA70 |access-date=1 Mei 2025 |magazine=Ebony |pages=70–76}}</ref> Hy het tot 1999 gedien en gewerk om bilaterale betrekkinge te versterk en die nuwe demokratiese Suid-Afrika te verteenwoordig.<ref name="pres" /> Hy het in 2024 'n outobiografie, ''Karooseun van Vosburg'', gepubliseer.<ref>{{Cite book |last=Sonn |first=Franklin |title=Karooseun van Vosburg |publisher=Protea Boekhuis |year=2024 |isbn=9781485315667}}</ref> == Sakeleierskap == Sonn was medestigter van New Africa Investments Limited (NAIL), 'n groot swart-geleide maatskappy wat op die [[Johannesburgse Effektebeurs]] genoteer is.<ref name="pres" /> Hy het gedien op die rade van [[Absa Groep Beperk]], [[Sappi]], Steinhoff International, Pioneer Foods en Macsteel Holdings. Hy het ook gedien as nie-uitvoerende direkteur vir die [[MTN|MTN Groep]] en [[Nedbank]]<ref name="Mayorblog" /> en was voorsitter van die Lughawensmaatskappy van Suid-Afrika (ACSA) en African Star Ventures.<ref name="MandelaU" /> == Eerbewyse en erkenning == Hy is bekroon met die Orde van die Kremetart in Silwer vir sy bydraes tot onderwys en geregtigheid.<ref name="pres" /> Hy het ook die Orde van die Disa en die Dr. Martin Luther King-toekenning vir Internasionale Diens vir Vrede ontvang.<ref name="MandelaU" /><ref name="Mayorblog">{{Cite web |last=Kotze |first=Mayor Dirk |title=Mayor Dirk Kotze |url=https://dirkkotze.co.za/#mad-decisions/f/mayoral-breakfast-with-franklin-sonn |access-date=1 Mei 2025 |website=Mayor Dirk Kotze |language=en-ZA}}</ref> Sonn het twaalf eredoktorsgrade ontvang<ref name=":0" /> van instellings soos Howard-universiteit,<ref name="pres" /> Baruch Kollege van die Stadsuniversiteit van New York,<ref name="pres" /> die [[Universiteit van Kaapstad]]<ref name="MandelaU" /> en [[MEDUNSA]].<ref name="MandelaU" /> == Persoonlike lewe == Sonn was getroud met Joan Heather Gelderbloem. Hulle het twee kinders, Crispin en Heather.<ref name="pres" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sonn, Franklin}} [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit van Wes-Kaapland]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] sd6ekr5r0ogjtqr75fmag377o6u7yei 0 456380 2925295 2913202 2026-08-15T15:43:06Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925295 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | eretitelvoorvoegsel = | naam = Wes Anderson | eretitelagtervoegsel = | beeld = Wes Anderson-7541.jpg | beeld_regop = | dwarsformaat = | beeldonderskrif = Anderson in 2025. | geboortenaam = Wesley Wales Anderson | geboortedatum = {{GDEO|1969|5|1|df=yes}} | geboorteplek = [[Houston]], [[Texas]] | sterfdatum = <!-- {{Sterfdatum en ouderdom|JJJJ|MM|DD|JJJJ|MM|DD}} (geboortedatum gevolg deur sterfdatum) --> | sterfplek = | doodsoorsaak = | rusplek = | rusplekkoördinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | plek_begrawe = <!-- mag gebruik word i.p.v. "resting_place" en "resting_place_coordinates" --> | plek_begrawe_koördinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | nasionaliteit = | alma_mater = Universiteit van Texas in Austin (BA) | beroep = {{plainlist| * Rolprentregisseur * Rolprentvervaadiger * Draaiboekskrywer }} | jare_aktief = 1994-tans | eggenoot = Juman Malouf | kinders = 1 }} '''Wesley Wales Anderson''' (gebore 1 Mei 1969) is 'n [[Amerika]]anse rolprentregisseur en {{nowrap|-vervaardiger}}. Die temas van sy rolprente is leed, die verlies van onskuld en disfunksionele gesinne. Vanweë sy prente se eksentrisiteit, besonderse visuele en vertelstyl<ref>{{cite web | title = The Unique Filmmaking Style of Wes Anderson | url = https://latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-ca-0701-wes-anderson,0,7555417.photogallery | work=The Los Angeles Times | date = June 28, 2012 | access-date = October 18, 2013 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20131025210054/http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-ca-0701-wes-anderson,0,7555417.photogallery | archive-date = October 25, 2013 | df = mdy-all }}</ref> en die gereelde gebruik van 'n [[Ensemblerolprent|ensemble van topakteurs]] het resensente Anderson al as 'n ''auteur'' ('n kunstenaar met 'n kenmerkende styl) beskryf. Drie van sy prente – ''[[Moonrise Kingdom]]'' (2012), ''The Royal Tenenbaums'' (2001) en ''[[The Grand Budapest Hotel]]'' (2014) – het op BBC Culture se lys van 100 beste rolprente van die 21ste eeu verskyn.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |title=The 21st Century's 100 greatest films |work=BBC |date=August 23, 2016 |access-date=December 15, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131124228/http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |archive-date=January 31, 2017 }}</ref> Anderson het lof ingepalm vir sy vroeë prente ''Bottle Rocket'' (1996) en ''Rushmore'' (1998). Hy het in dié tyd dikwels saam met die broers [[Luke Wilson|Luke]] en [[Owen Wilson]] saamgewerk en sy vervaardigingsmaatskappy American Empirical Pictures gestig.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/exec/wes-anderson|title=Wes Anderson|website=Variety|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428071137/http://variety.com/exec/wes-anderson/|archive-date=April 28, 2017|date=November 13, 2013}}</ref> Hy het 'n [[Oscar]]-benoeming ontvang vir beste oorspronklike draaiboek vir ''The Royal Tenenbaums'' (2001). Sy volgende prente het ingesluit ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' (2004), ''[[The Darjeeling Limited]]'' (2007) en ''Fantastic Mr. Fox'' (2009), sy eerste stopraampie-animasieprent ('n tegniek waarin voorwerpe fisiek effens gemanipuleer word tussen individueel gefotografeerde raampies). Hy is vir laasgenoemde benoem vir 'n Oscar vir die beste animasierolprent. Daarna het ''Moonrise Kingdom'' (2012) gevolg, waarvoor hy sy tweede Oscar-benoeming vir beste oorspronklike draaiboek gekry het. Vir sy prent ''The Grand Budapest Hotel'' (2014) het hy sy eerste Oscar-benoeming gekry vir beste regisseur en beste rolprent, asook sy derde benoeming vir beste oorspronklike draaiboek. Hy het ook 'n [[Bafta]] vir beste oorspronklike draaiboek gewen.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2015/feb/08/baftas-2015-boyhood-wins-top-honours-but-grand-budapest-hotel-checks-out-with-most|title= Baftas 2015: Boyhood wins top honours but Grand Budapest Hotel checks out with most|website= The Guardian|date= February 8, 2015|access-date= November 13, 2020}}</ref> Latere werke sluit in sy tweede stopraampie-animasieprent, ''Isle of Dogs'' (2018), waarvoor hy die Silwerbeer (op die [[Berlinale]]) vir beste regisseur gewen het, asook 'n benoeming vir beste animasierolprent.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/02/berlin-film-festival-2018-winners-announced-full-list-1202302218/|title=Berlin Film Festival Winners: 'Touch Me Not' Is Golden Bear; Wes Anderson Takes Best Director For 'Isle Of Dogs' – Full List|last=Tartaglione|first=Nancy|date=February 24, 2018|website=Deadline Hollywood|access-date=February 25, 2018}}</ref> Dit is gevolg deur ''The French Dispatch'' (2021), ''[[Asteroid City]]'' (2023) en ''The Phoenician Scheme'' (2025). Anderson het ook die Oscar vir beste kortfilm gewen vir ''[[The Wonderful Story of Henry Sugar (rolprent)|The Wonderful Story of Henry Sugar]]'' (2023). ==Vroeë lewe en opvoeding== Wesley Wales Anderson is op 1 Mei 1969 in [[Houston]], [[Texas]], gebore as die seun van Melver Leonard Anderson, wat in advertensies en [[openbare betrekkinge]] gewerk het,<ref name="Wes Anderson | Yahoo Bio">{{cite web | title = Wes Anderson | url = https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800024310/bio | website = Yahoo Movies | year = 2010 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20111225112854/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800024310/bio | archive-date = December 25, 2011 | df = mdy-all }}</ref><ref name="Wes Anderson Returns To Form With Mr. Fox | Times London">{{cite news | title = Wes Anderson returns to form with Mr Fox | url = https://www.thetimes.com/article/wes-anderson-returns-to-form-with-mr-fox-mf8zbldrm9x | work = The Times | year = 2009}}</ref> en Texas Anne Anderson (gebore Burroughs),<ref>{{Cite web |title=Texas Anderson Obituary (1934 - 2024) - Houston, TX - Houston Chronicle |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/houstonchronicle/name/texas-anderson-obituary?id=56465591 |access-date=2025-05-28 |website=Legacy.com}}</ref> ’n [[eiendomsagent]] en [[argeoloog]].<ref name="Texas B. Anderson Realtor Biography | Greenwood King Properties">{{cite web | title = Texas B. Anderson Realtor Biography | url = http://houstonrealestate.greenwoodking.com/sites/gk_new/dispAgentBio.cfm?publicid=ANDERSOT | archive-url = https://web.archive.org/web/20150920142918/http://houstonrealestate.greenwoodking.com/sites/gk_new/dispAgentBio.cfm?publicid=ANDERSOT | url-status = dead | archive-date = September 20, 2015 | publisher = Greenwood King Properties | access-date = October 29, 2015 }}</ref> Sy ouers is geskei toe hy agt jaar oud was.<ref name="telegraph2014">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/10644172/Wes-Anderson-interview.html |title=Wes Anderson interview |work=The Daily Telegraph |date=February 19, 2014 |first=Robbie |last=Collin |access-date=December 19, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220060853/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/10644172/Wes-Anderson-interview.html |archive-date=December 20, 2014 }}</ref> Hy het in 1987 aan St. John's School in Houston gematrikuleer, wat hy later as ’n prominente ligging in die rolprent ''Rushmore'' gebruik het.<ref>{{cite web | title = Tour Wes Anderson's High School AKA the Set of Rushmore | url = https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2012/06/tour-wes-andersons-high-school-aka-the-set-of-rushmore/258752/ | work=The Atlantic | access-date = October 18, 2013 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20120702061112/http://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2012/06/tour-wes-andersons-high-school-aka-the-set-of-rushmore/258752/ | archive-date = July 2, 2012 | df = mdy-all }}</ref> As kind het Anderson [[stilrolprent]]e met sy pa se Super 8-kamera gemaak waarin sy broers en vriende gespeel het, hoewel sy eerste ambisie was om ’n [[skrywer]] te word.<ref name="telegraph2014" /><ref name="wildwildwes" /> Anderson het deeltyds as ’n bioskoopprojeksionis by die Hogg-gedenkouditorium gewerk terwyl hy die Universiteit van Texas in Austin bygewoon het, waar hy in 1989 sy kamermaat<ref>{{Cite web|date=March 29, 2018|title=Obvious History: Wes Anderson and Owen Wilson staged a break-in in their apartment|url=https://www.interviewmagazine.com/film/obvious-history-wes-anderson-owen-wilson-staged-break-apartment|access-date=March 5, 2021|website=Interview Magazine|language=en-US}}</ref> en toekomstige medewerker [[Owen Wilson]] ontmoet het.<ref name="telegraph2014" /><ref>{{cite web |url=http://www.biography.com/people/owen-wilson-16242100 |title=Owen Wilson |access-date=October 17, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002101216/http://www.biography.com/people/owen-wilson-16242100 |archive-date=October 2, 2013 }}</ref> In 1991 het hy met ’n [[Baccalaureus Artium]] met ’n hoofvak in [[filosofie]] gegradueer.<ref>{{Cite web|title=Wes Anderson|url=https://www.biography.com/filmmaker/wes-anderson|access-date=March 5, 2021|website=Biography|date=August 14, 2019 |language=en-us}}</ref><ref name="wildwildwes">{{cite magazine |url=https://newyorker.com/magazine/2009/11/02/wild-wild-wes |title=Wild, Wild Wes |magazine=The New Yorker |date=November 2, 2009 |access-date=December 19, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927074125/http://www.newyorker.com/magazine/2009/11/02/wild-wild-wes |archive-date=September 27, 2014 }}</ref> == Loopbaan == === 1990’s === Anderson se eerste rolprent was ''Bottle Rocket'' (1996), gebaseer op ’n kortfilm met dieselfde naam wat hy saam met Luke en Owen Wilson gemaak het. Dit is ’n misdaadfliek oor ’n groep jong Texane wat groot rooftogte wil uitvoer. Dit het goeie resensies gekry, maar het swak by die loket gevaar.<ref name="Mojo">{{cite web| title = Bottle Rocket| website=Box Office Mojo| url = https://boxofficemojo.com/movies/?id=bottlerocket.htm| access-date = August 7, 2007| url-status = live| archive-url = https://web.archive.org/web/20070930215852/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bottlerocket.htm| archive-date = September 30, 2007| df = mdy-all}}</ref><ref name=rtbottle>{{cite web |url=https://rottentomatoes.com/m/bottle_rocket/ |title=Bottle Rocket |website=Rotten Tomatoes |access-date=December 26, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230163732/http://www.rottentomatoes.com/m/bottle_rocket/ |archive-date=December 30, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://empireonline.com/features/wes-anderson|title=Film By Film: Wes Anderson On Wes Anderson|date=March 2014|work=Empire Magazine|access-date=March 6, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306040556/http://www.empireonline.com/features/wes-anderson|archive-date=March 6, 2014}}</ref> Sy volgende rolprent was ''Rushmore'' (1998), ’n eienaardige komedie oor ’n hoërskoolleerling se verliefdheid op ’n laerskoolonderwyseres, met [[Jason Schwartzman]], [[Bill Murray]] en [[Olivia Williams]] in die hoofrolle. Dit was ’n finansiële sukses.<ref name=rtrushmore>{{cite web |url=https://rottentomatoes.com/m/rushmore/ |title=Rushmore |website=Rotten Tomatoes |access-date=December 26, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206225601/http://www.rottentomatoes.com/m/rushmore/ |archive-date=February 6, 2013 }}</ref> Murray het in baie van Anderson se daaropvolgende rolprente verskyn. By die Independent Spirit Awards van 1999 het Anderson die prys vir beste regisseur gewen en Murray die prys vir beste manlike byspeler. Murray is ook benoem vir die [[Golden Globe]] vir beste manlike byspeler in 'n rolprent. In 2000 het die rolprentvervaardiger [[Martin Scorsese]] ''Bottle Rocket'' en ''Rushmore'' geprys.<ref name="Martin Scorsese">{{cite web | last = Scorsese | first = Martin | author-link = Martin Scorsese | title = Wes Anderson | url = http://www.esquire.com/features/wes-anderson-0300 | work=Esquire | date = March 2000 | access-date = July 31, 2011 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20120130040849/http://www.esquire.com/features/wes-anderson-0300 | archive-date = January 30, 2012 | df = mdy-all }}</ref> Sedert die uitreiking het ''Rushmore'' kultusstatus bereik, en in 2016 is die rolprent gekies vir bewaring deur die [[Library of Congress]] in die Verenigde State se nasionale rolprentregister.<ref>{{cite news| url=https://www.newsweek.com/rushmore-lion-king-library-congress-film-registry-532395 | title='Rushmore' and 'The Lion King' among films added to the Library of Congress Film Registry | date=December 15, 2016 | work= Newsweek |last=Bort| first=Ryan | access-date=November 22, 2019}}</ref> ===2000’s=== [[Beeld:Wes Anderson.JPG|180px|thumb|Anderson in 2005 by die Berlynse Rolprentfees.]] Anderson se volgende komediedrama, ''The Royal Tenenbaums'', is in 2001 uitgereik. Dit fokus op ’n suksesvolle, artistieke New Yorkse familie en hulle verstoteling-patriarg, gespeel deur [[Gene Hackman]]. [[Anjelica Huston]] is die eksvrou en [[Ben Stiller]], [[Luke Wilson]] en [[Gwyneth Paltrow]] die kinders. Die rolprent was ’n sukses by die loket en het goeie resensies gekry. Dit was Anderson se grootste finansiële sukses tot ''Moonrise Kingdom'', en het meer as $50&nbsp;miljoen in plaaslike loketontvangste verdien. ''The Royal Tenenbaums'' is vir ’n [[Oscar]] benoem en is deur ’n peiling van die rolprenttydskrif ''Empire'' as die 159ste beste rolprent nóg aangewys.<ref>{{cite web|title=EMPIRE's 500 Greatest Movies of All Time|url=https://empireonline.com/500/|magazine=Empire |access-date=July 5, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722000418/http://www.empireonline.com/500/|archive-date=July 22, 2012|df=mdy-all}}</ref> [[Beeld:Con Wes Anderson e Noah Baumbach (cropped)2.jpg|thumb|links|180px|Anderson en Noah Baumbach in 2006.]] Anderson se volgende vollengterolprent was ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' (2004), oor die [[Jacques Cousteau]]-agtige vervaardiger van dokumentêre rolprente, gespeel deur Bill Murray. In die rolprent is ook Owen Wilson, [[Cate Blanchett]], [[Willem Dafoe]], [[Jeff Goldblum]], Anjelica Huston en [[Michael Gambon]] te sien. Die ontvangs was minder gunstig as vir ''The Royal Tenenbaums''.<ref>{{cite web|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|title=The Life Aquatic with Steve Zissou|date=2004|url=https://www.rottentomatoes.com/m/life_aquatic}}</ref><ref>{{cite web|publisher=The Numbers|url=https://www.the-numbers.com/movie/Life-Aquatic-with-Steve-Zissou-The#tab=summary|title=The Life Aquatic with Steve Zissou|date=2004}}</ref> ''The Darjeeling Limited'' (2007) handel oor drie emosioneel vervreemde broers wat saam per trein deur [[Indië]] reis. Dit weerspieël die dramatieser toon van ''The Royal Tenenbaums'', maar het soortgelyke resensies ontvang as ''The Life Aquatic with Steve Zissou''. Anderson het erken hy is na Indië om die rolprent te verfilm deels as ’n huldeblyk aan die Indiese rolprentmaker Satyajit Ray, wie se “flieks my ander rolprente ook op verskillende maniere geïnspireer het”. (Die rolprent is aan hom opgedra.)<ref name="The Statesman">{{cite web | title = On Ray's Trail | url = http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=172929&usrsess=1 | work=The Statesman | access-date = October 19, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080103071501/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=172929&usrsess=1 |archive-date = January 3, 2008}}</ref> Ook in die rolprent te sien is Jason Schwartzman, Owen Wilson, [[Adrien Brody]], en die draaiboek is deur Anderson, Schwartzman en Roman Coppola geskryf.<ref name="Production Weekly">{{cite web|title=Wilson & Anderson reminisce over a cup of Darjeeling |url=http://productionweekly.com/2006/08/02/wilson-and-anderson-reminisce-over-a-cup-of-darjeeling/ |work=Production Weekly |date=August 2006 |access-date=August 22, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070114002957/http://productionweekly.com/2006/08/02/wilson-and-anderson-reminisce-over-a-cup-of-darjeeling/ |archive-date=January 14, 2007 }}</ref> === 2010's === [[Beeld:Isle of Dogs - Press Conference 2.jpg|thumb|links|240px|Anderson, Koyu Rankin, [[Liev Schreiber]], [[Jeff Goldblum]], Kunichi Nomura en die paneelmoderator Anatol Weber by die nuuskonferensie van ''Isle of Dogs'' op die Berlinale 2018.]] In 2012 is Anderson se prent ''Moonrise Kingdom'' uitgereik. Sy debuut was op die [[Cannes-rolprentfees]], waar dit om die [[Palme d'Or]] meegeding het.<ref>{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/03/wes-anderson-moonrise-kingdom-opening-cannes.html|title=Wes Anderson|access-date=May 20, 2012|work=Los Angeles Times|date=March 8, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517175250/http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/03/wes-anderson-moonrise-kingdom-opening-cannes.html|archive-date=May 17, 2012}}</ref> Die fliek is ’n grootwordkomedie wat op ’n fiktiewe dorp in [[New England]] afspeel. Dit bevat [[Ensemblerolprent|ensemble-optredes]] deur Bill Murray, [[Edward Norton]], [[Bruce Willis]], [[Frances McDormand]] en [[Tilda Swinton]]. Die prent is kenmerkend van Anderson se styl en het vir hom nog ’n Oscar-benoeming vir sy draaiboek besorg. Die film was ook ’n finansiële sukses en het $68,3&nbsp;miljoen by die loket verdien, terwyl sy begroting slegs $16&nbsp;miljoen was. [[Beeld:MJK 08478 Wes Anderson (Opening Gala Berlinale 2018).jpg|thumb|180px|Anderson in 2018.]] In 2014 is Anderson se volgende prent, ''[[The Grand Budapest Hotel]]'', uitgereik. Die akteurs daarin is [[Ralph Fiennes]], [[Tony Revolori]], [[Saoirse Ronan]], Jeff Goldblum, Willem Dafoe, [[F. Murray Abraham]] en verskeie van Anderson se gereelde medewerkers, onder andere Murray, Owen Wilson, Swinton en Schwartzman.<ref>{{cite web|last=Eisenberg|first=Eric|title=Wes Anderson Says The Grand Budapest Hotel Is Mostly Set in the Late 1920s|url=https://cinemablend.com/new/Wes-Anderson-Says-Grand-Budapest-Hotel-Mostly-Set-Late-1920s-33862.html|website=Cinema Blend|access-date=November 18, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121129021622/http://www.cinemablend.com/new/Wes-Anderson-Says-Grand-Budapest-Hotel-Mostly-Set-Late-1920s-33862.html|archive-date=November 29, 2012|date=October 31, 2012}}</ref> Dit speel hoofsaaklik in die 1930’s af en volg die avonture van M. Gustave, die hotel se consierge, wat ’n "wonderlike bespotting van die geskiedenis maak, en die gruwels daarvan verdraai met ’n reeks grappies en skelm gebare”, volgens ''[[The New York Times]]''.<ref>{{cite news|last=Scott|first=A. O.|date=March 6, 2014|access-date=September 25, 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/03/07/movies/wes-andersons-grand-budapest-hotel-is-a-complex-caper.html|title=Bittersweet Chocolate on the Pillow – Wes Anderson's 'Grand Budapest Hotel' Is a Complex Caper|newspaper=[[New York Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022182811/http://www.nytimes.com/2014/03/07/movies/wes-andersons-grand-budapest-hotel-is-a-complex-caper.html|archive-date=October 22, 2014}}</ref> Die prent is een van Anderson se grootste suksesse. Dit het wêreldwyd 'n bruto inkomste van byna $175&nbsp;miljoen gehad en is vir tientalle pryse benoem, insluitend nege Oscars. Dit het vier daarvan gewen: vir beste produksie-ontwerp, beste kostuumontwerp, beste grimering en beste oorspronklike musiek.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2278388/awards?ref_=tt_ql_4|title=IMDb: The Grand Budapest Hotel (2014) – Awards|website=[[IMDb]]|access-date=March 7, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150302145350/http://www.imdb.com/title/tt2278388/awards?ref_=tt_ql_4|archive-date=March 2, 2015}}</ref> Een van die benoemings was Anderson se eerste vir beste regisseur. Die regisseur het daarna teruggekeer na stopraampie-animasie met ''Isle of Dogs''.<ref>{{cite web|url=https://uk.ign.com/articles/2015/10/12/wes-anderson-to-direct-stop-motion-animated-film-about-dogs|title=Wes Anderson to Direct Stop-Motion Animated Film About Dogs|date=October 12, 2015|access-date=December 21, 2016}}</ref> Dit is in Maart/April 2018 uitgereik.<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/movies/2016/12/21/wes-anderson-isle-of-dogs/|title=Wes Anderson officially announces new animated film Isle of Dogs|last=Derschowitz|first=Jessica|date=December 21, 2016|access-date=December 21, 2016|magazine=Entertainment Weekly|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222043702/http://ew.com/movies/2016/12/21/wes-anderson-isle-of-dogs/|archive-date=December 22, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://collider.com/wes-anderson-new-movie-animated/|title=Wes Anderson Confirms His Stop-Motion Animated Dog Movie Is In Production|last=Cabin|first=Chris|date=October 27, 2016|website=Collider|access-date=December 21, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220043158/http://collider.com/wes-anderson-new-movie-animated/|archive-date=December 20, 2016}}</ref> Die prent is vir Oscars benoem vir beste animasieprent en beste oorspronklike musiek.<ref>{{cite web | date = January 22, 2019 | author = <!-- Variety Staff byline --> | title = Oscar Nominations 2019: The Complete List | work = Variety | url = https://variety.com/2019/film/news/oscar-nominations-2019-list-1203112405/ }}</ref> === 2020's === Anderson se rolprent ''The French Dispatch'' speel in die naoorlogse [[Frankryk]] af. Die akteurs [[Benicio del Toro]], [[Jeffrey Wright]], Bill Murray, [[Frances McDormand]], Owen Wilson, Willem Dafoe, Adrien Brody, Tilda Swinton en [[Timothée Chalamet]] speel daarin. Die uitreiking daarvan is vertraag weens die [[covid-19-pandemie]], en die première was eindelik op 12 Julie 2021 op die Cannes-rolprentfees. Dit is op 22 Oktober 2021 in die [[VSA]] uitgereik.<ref name=":2">{{Cite web|last=Rubin|first=Rebecca|date=May 27, 2021|title=Wes Anderson's 'The French Dispatch' Sets New Theatrical Release Date|url=https://variety.com/2021/film/news/wes-anderson-french-dispatch-release-date-2-1234982978/|access-date=May 27, 2021|website=Variety|language=en-US}}</ref> In November 2021 het Anderson die verfilming van ''[[Asteroid City]]'' voltooi, maar min besonderhede is aan die pers bekend gemaak.<ref>{{Cite journal|last=Burch|first=Noel|date=1979|title=Film's Institutional Mode of Representation and the Soviet Response|url=http://dx.doi.org/10.2307/778236|journal=October|volume=11|pages=77–96|doi=10.2307/778236|jstor=778236|issn=0162-2870|url-access=subscription}}</ref> ’n Groot deel van die prent is geskiet in die [[Spanje|Spaanse]] stad Chinchón, waar ’n reusestel gebou is wat [[Monument Valley]] naboots.<ref>{{Cite web|last=Dazed|date=May 16, 2021|title=Wes Anderson is shooting a new film in Spain this summer|url=https://www.dazeddigital.com/film-tv/article/52792/1/wes-anderson-is-shooting-a-new-film-in-spain-madrid-this-summer|access-date=June 7, 2021|website=Dazed|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Belinchón|first=Gregorio|date=May 14, 2021|title=Wes Anderson rodará su nueva película en Madrid|url=https://elpais.com/cultura/2021-05-14/wes-anderson-rodara-su-nueva-pelicula-en-madrid.html|access-date=May 16, 2021|website=EL PAÍS|language=es}}</ref> {{beeldgroep2|perrow = 3 |total_width=400 |align=left |image1=Jason Schwartzman in 2018 by Sachyn Mital (cropped 2).jpg| |image2=Tilda Swinton Viennale 2018.jpg| |image3=Adrien Brody-61584.jpg| | footer = Van heel links: [[Jason Schwartzman]], [[Tilda Swinton]] en [[Adrien Brody]] is van die akteurs in'' [[Asteroid City]]''. Hulle verskyn ook in baie van Anderson se ander flieks.}} Die akteurs is onder andere [[Tom Hanks]], [[Scarlett Johansson]], Adrien Brody, Tilda Swinton, [[Bryan Cranston]], [[Jeff Goldblum]], [[Hope Davis]] en [[Jeffrey Wright]].<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/film/bill-murray-confirms-new-film-with-wes-anderson-is-called-asteroid-city-3067222|title= Bill Murray confirms new film with Wes Anderson is called 'Asteroid City'|website= NME|accessdate= January 7, 2021}}</ref> Sy première was op die Cannes-rolprentfees van 2023, en op 16 Junie is dit in die VSA uitgereik. Dit het oor die algemeen positiewe resensies ontvang. Anderson het daarna ’n verfilming van [[Roald Dahl]] se kortverhaalbundel ''The Wonderful Story of Henry Sugar and Six More'' vir [[Netflix]] geregisseer. Die kortfilm van 41 minute getiteld ''[[The Wonderful Story of Henry Sugar (rolprent)|The Wonderful Story of Henry Sugar]]'' se première was op die Venesiese Internasionale Rolprentfees van 2023. Dit het goeie resensies gekry. Dit is gevolg deur ’n beperkte uitreiking in die VSA op 20 September en ’n Netflix-première op 27 September 2023. Die akteurs is onder andere [[Benedict Cumberbatch]], [[Dev Patel]], [[Ralph Fiennes]] en [[Ben Kingsley]].<ref name="Leishman">{{cite web |last=Leishman |first=Rachel |date=January 6, 2022 |title=Wes Anderson to Direct Roald Dahl's 'The Wonderful Story of Henry Sugar,' Starring Benedict Cumberbatch |url=https://collider.com/wes-anderson-benedict-cumberbatch-rolad-dahl-movie-the-wonderful-story-of-henry-sugar-netflix/ |website=Collider}}</ref><ref>{{cite web |title=Wes Anderson To Direct Adaptation Of Roald Dahl's 'The Wonderful Story Of Henry Sugar' Starring Benedict Cumberbatch, Ralph Fiennes, Dev Patel And Ben Kingsley |url=https://deadline.com/2022/01/wes-anderson-roald-dahls-the-wonderful-story-of-henry-sugar-benedict-cumberbatch-ralph-fiennes-dev-patel-and-ben-kingsleyt-1234906196/ |accessdate=January 7, 2021 |website=Deadline Hollywood}}</ref> Anderson het ook drie ander kortfilms in 2023 op Netflix uitgereik wat op Dahl se werk geskoei is: ''The Swan'', ''The Rat Catcher'' en ''Poison''.<ref>{{Cite web |title=You're Invited to a Wonderful Week of New Wes Anderson Shorts This September |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/wes-anderson-netflix-short-films |access-date=2023-09-04 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> Hulle is elk 16 minute lank. ''The Wonderful Story of Henry Sugar'' het 'n Oscar gewen; wat Anderson se eerste een was.<ref>{{Cite web |last1=Lang |first1=Brent |last2=Moreau |first2=Jordan |date=January 23, 2024 |title=Oscar Nominations 2024: 'Oppenheimer' Dominates With 13 Nods, 'Poor Things' Follows With 11 |url=https://variety.com/2024/film/awards/oscar-nominations-2024-list-1235877798/ |access-date=January 26, 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Die vier kortfilms is gekombineer in een antologieprent met die titel ''[[The Wonderful Story of Henry Sugar and Three More]]'', wat op 15 Maart 2024 op Netflix uitgereik is.<ref>{{Cite web |title=Watch: Wes Anderson's 'Wonderful Story of Henry Sugar and Three More' anthology gets trailer - UPI.com |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/Movies/2024/03/11/Wonderful-Story-Henry-Sugar-Three-More-trailer-Wes-Anderson-Roald-Dahl-Netflix-Oscars/9651710170974/ |access-date=2024-03-14 |website=UPI |language=en}}</ref> Anderson se mees onlangse prent, getiteld ''The Phoenician Scheme'', is op 30 Mei 2025 in die VSA uitgereik nadat die première vroeër die maand op die Cannes-rolprentfees was. Die akteurs sluit in Benicio del Toro, Mia Threapleton, [[Riz Ahmed]], Tom Hanks, [[Michael Cera]], Bryan Cranston en [[Mathieu Amalric]]. Die prent is oor die algemeen gunstig deur resensente ontvang. Dit is ook vir 'n Palme d'Or benoem.<ref>{{Cite web |date=10 April 2025 |title=The films of the Official Selection 2025 |url=https://www.festival-cannes.com/en/press/press-releases/the-films-of-the-official-selection-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410110719/https://www.festival-cannes.com/en/press/press-releases/the-films-of-the-official-selection-2025/ |archive-date=10 April 2025 |access-date=27 April 2025 |website=Festival de Cannes |language=en-US}}</ref> ==Styl en regietegnieke== ===Rolprentinvloede=== Anderson se rolprentinvloede sluit in [[Pedro Almodóvar]],<ref>{{cite news |url=https://elpais.com/elpais/2018/02/28/tentaciones/1519805727_344194.html |title=Wes Anderson: "Almodóvar me influyó mucho para crear los Tenenbaums" |access-date=March 20, 2018 |newspaper=El País |date=March 2, 2018 |last1=Bernal |first1=Fernando }}</ref> [[Satyajit Ray]],<ref name="The Statesman"/> Hal Ashby,<ref>{{cite web|first=Matt Zoller|last=Seitz|url=http://www.movingimagesource.us/articles/the-substance-of-style-pt-3-20090406|title=The Substance of Style, Pt 3. Examining the Wes Anderson–Hal Ashby connection|website=Moving Image Source|date=April 6, 2009|access-date=September 25, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321184012/http://www.movingimagesource.us/articles/the-substance-of-style-pt-3-20090406|archive-date=March 21, 2015}}</ref> [[Roman Polanski]]<ref>{{cite web|url=https://hollywoodreporter.com/news/moonrise-kingdom-wes-anderson-kubrick-polanski-335930|title='Moonrise Kingdom' Director Wes Anderson on 'Stealing' From Kubrick, Polanski|work=The Hollywood Reporter|date=June 11, 2012|access-date=February 20, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621052919/http://www.hollywoodreporter.com/news/moonrise-kingdom-wes-anderson-kubrick-polanski-335930|archive-date=June 21, 2012}}</ref> en Elem Klimov.<ref name="welcome">{{Cite web |title=Welcome, or No Trespassing (1964) - Watch Online |url=http://34.224.84.218/movies/welcome-or-no-trespassing-1964/ |access-date=2024-03-08 |website=Russian Film Hub |language=en-US }}{{Dooie skakel|date=Januarie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In ’n onderhoud op die Amerikaanse [[televisie]]program ''Today'' het die akteur Bryan Cranston insig gegee in Anderson se proses. Cranston het gesê:<ref>{{cite web|url=https://today.com/video/bryan-cranston-talks-new-movie-retirement-rumors-dance-moves-182147141968|title=Bryan Cranston Talks New Movie, Retirement Rumors, Dance Moves |date=June 14, 2023|access-date=June 14, 2023}}</ref> {{blockquote|Al die akteurs bly in dieselde hotel. Ons eet elke aand saam aan een tafel met Wes en al die gaste; dit is soos 'n akteurskamp{{nbsp}}... Op ’n Wes Anderson-fliek is daar geen woonwaens, geen kleedkamers nie{{nbsp}}... daar is geen hiërargie, geen roeplys nie – jy is net gereed om omstreeks 9:30, 10:00 in die oggend te begin. Jy spring saam met hom in sy gholfkarretjie of in ’n minibus en jy ry stel toe{{nbsp}}... jy kuier saam met almal sodat jy nooit weet of jy in ’n toneel ingeroep gaan word nie. Hy het so ’n vriendelike en vrygewige gees{{nbsp}}... ook in sy persoonlike lewe. Almal verdien dieselfde hoeveelheid geld. Jy daag net op en daar gaan jy. Soms het jy dalk ’n klein ondersteunende rol in ’n toneel, en ander kere weer vertolk jy die hoofrol in ’n rolprent.}} Anderson het ’n unieke regiestyl wat daartoe gelei het dat verskeie resensente hom as ’n ''auteur'' beskou.<ref>{{cite magazine |url=https://newyorker.com/magazine/2009/11/02/wild-wild-wes |title=Wild, Wild Wes |last=Brody |first=Richard |magazine=The New Yorker |date=November 2, 2009 |access-date=December 15, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927074125/http://www.newyorker.com/magazine/2009/11/02/wild-wild-wes |archive-date=September 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://theconversation.com/wes-anderson-is-one-of-cinemas-great-auteurs-discuss-25198 |title=Wes Anderson is one of cinema's great auteurs: discuss |last1=Redmond |first1=Sean |last2=Batty |first2=Craig |work=The Conversation |date=April 9, 2014 |access-date=December 15, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220195719/http://theconversation.com/wes-anderson-is-one-of-cinemas-great-auteurs-discuss-25198 |archive-date=December 20, 2016 }}</ref> Hy word beskou as ’n sentrale figuur in die Amerikaanse eksentrieke rolprentbedryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomsbury.com/uk/american-eccentric-cinema-9781501336935/|title=American Eccentric Cinema|website=Bloomsbury Publishing}}</ref> ’n Groot aantal ooreenkomste is opgemerk tussen Anderson se werk en die 1984-rolprent ''The Hotel New Hampshire'', ’n eksentrieke komediedrama geskryf en geregisseer deur Tony Richardson wat ’n ensemblerolverdeling bevat het, insluitend [[Jodie Foster]], [[Beau Bridges]], [[Rob Lowe]], [[Nastassja Kinski]], [[Amanda Plummer]], [[Matthew Modine]] en [[Seth Green]] in sy rolprentdebuut.<ref>{{Cite web |title=The Hotel New Hampshire |url=https://www.filmlinc.org/films/the-hotel-new-hampshire/ |access-date=2023-09-23 |website=Film at Lincoln Center |language=en}}</ref> Die [[Sowjetunie|Sowjet]]komedierolprent ''Welkom, of Toegang Verbode'' deur Elem Klimof (1964) is uitgewys as een belangrike bron van inspirasie vir Anderson, spesifiek sy “kamerawerk, storieverteltegnieke en bekorende wispelturigheid”.<ref name="welcome" /> ===Temas en stories=== [[Beeld:Moonrise_Kingdom_Cannes_2012.jpg|thumb|320px|Anderson (derde van regs met die pienk hemp) in 2012 saam met die akteurs van "[[Moonrise Kingdom]]" op die [[Cannes-rolprentfees]].]] Anderson se werk word as [[Postmodernisme|postmodernisties]] geklassifiseer vanweë sy nostalgiese aandag aan detail, sy ondermyning van hoofstroomkonvensies van narratief, sy verwysings na verskillende genres binne dieselfde prent en sy liefde vir eksentrieke karakters met komplekse seksuele identiteite.<ref>{{Cite web |date=December 22, 2016 |title=Elements of Mise en Scene in Postmodern Cinema |url=https://www.hlc-cultcritic.com/elements-mise-en-scene-postmodern-cinema/ |access-date=April 8, 2022 |website=Cult Critic |language=en-US |archive-date=16 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220416080634/https://www.hlc-cultcritic.com/elements-mise-en-scene-postmodern-cinema/ |url-status=dead }}}</ref><ref>{{Cite book |last=Dilley |first=Whitney Crothers |url=https://cup.columbia.edu/book/the-cinema-of-wes-anderson/9780231180696 |title=The Cinema of Wes Anderson: Bringing Nostalgia to Life |date=2017 |publisher=Wallflower Press |isbn=978-0-231-54320-0}}}</ref> Hy het meestal komedies met 'n vinnige tempo geregisseer wat gekenmerk word deur ernstiger of melancholiese elemente. Temas is dikwels gesentreer op rou, die verlies van onskuld, disfunksionele gesinne, ouerlike verlating, egbreuk, wedywering tussen sibbes, gekompliseerde romanse en onwaarskynlike vriendskappe. Sy rolprente is ongewoon karaktergedrewe en word bespot én geprys met terme soos “literêre geek chic”.<ref>{{Cite web|url=https://www.denofgeek.com/movies/the-grand-budapest-hotel/29600/the-james-clayton-column-wes-anderson-and-auteurs-with-an-identity|title=The James Clayton Column: Wes Anderson and auteurs with an identity|website=Den of Geek|date=March 7, 2014|language=en|access-date=January 29, 2020}}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/2015/09/ranked-wes-andersons-most-memorable-characters-259352/|title=Ranked: Wes Anderson's Most Memorable Characters|first1=Jessica|last1=Kiang|first2=Oliver|last2=Lyttelton|date=September 24, 2015|website=IndieWire|language=en|access-date=January 29, 2020|last3=Lyttelton|first3=Oliver|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606103208/http://www.indiewire.com/2015/09/ranked-wes-andersons-most-memorable-characters-259352/|url-status=dead}}}</ref> Hulle storielyne bevat dikwels diefstalle en onverwagte verdwynings, met ’n neiging om ruim uit die rooftoggenre te leen.<ref>{{cite web |last=Klein |first=Joshua |url=http://www.theyshootpictures.com/andersonwes.htm |title=Wes Anderson |website =They Shoot Pictures, Don't They? |access-date=July 28, 2014 |display-authors=etal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810053008/http://www.theyshootpictures.com/andersonwes.htm |archive-date=August 10, 2014 }}}</ref> ===Visuele styl=== Volgens Alex Buono<ref>{{cite web |last=Buono |first=Alex |url=http://www.alex-buono.com/how-we-did-it-snl-the-midnight-coterie-of-sinister-intruders/ |title=How We Did It: The Midnight Coterie of Sinister Intruders |website =www.alex-buono.com |access-date=July 28, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709114539/http://www.alex-buono.com/how-we-did-it-snl-the-midnight-coterie-of-sinister-intruders/ |archive-date=July 9, 2014 }}}</ref> is Anderson bekend vir die uitgebreide gebruik van platruimtekamerabewegings (wat tonele tweedimensioneel laat lyk),<ref>{{cite web |last1=Hue |first1=Tran |title=What Is Flat Space In Film? Trust The Answer |url=https://ecurrencythailand.com/what-is-flat-space-in-film-trust-the-answer/ |website=ecurrencythailand.com |date=June 5, 2023 |access-date=10 November 2023}}}</ref> simmetriese komposisies, die vinnige, skudderige zoem op onderwerpe,<ref>{{cite web |last1=Baker |first1=Logan |title=Video Editing: Snap Zooms Should Never Be a Snap Decision |url=https://www.premiumbeat.com/blog/snap-zoom-in-video-editing/ |website=PremiumBeat |date=December 2016 |access-date=10 November 2023}}}</ref> stadige aksie-stap-skote, ’n doelbewus beperkte kleurpalet en 'n handgemaakte kunsrigting wat dikwels miniatuurmodelle gebruik. Hierdie stilistiese keuses gee sy rolprente ’n kenmerkende voorkoms wat al uitgebreide besprekings, kritiese studie en parodie ontlok het. Baie skrywers, resensente en Anderson self het al opgemerk dat dit sy rolprente die gevoel van “selfstandige wêrelde” of ’n “skaalmodelhuishouding” gee.<ref>{{cite web |last=Chabon |first=Michael |url=http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2013/jan/31/wes-anderson-worlds/ |title=Wes Anderson's Worlds |work=New York Review of Books |access-date=July 28, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729013751/http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2013/jan/31/wes-anderson-worlds/ |archive-date=July 29, 2014 |date=January 31, 2013 }}}</ref> In 2019 het die maatskappy Murals Wallpaper ’n reeks muurpapier bekendgestel wat geïnspireer is deur die visuele ontwerp van Anderson se rolprente.<ref>{{cite news |title=Wes Anderson gets a wallpaper collection – let the over-decorating begin! |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2019/apr/24/wes-anderson-wallpaper-decorating-homes-interiors-jj-abrams-david-lynch |newspaper=The Guardian |date=April 24, 2019}}}</ref> Sedert ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' maak Anderson meer staat op stopraampie-animasie en miniatuurmodelle, en het hy selfs al volledige rolprente met stopraampie-animasie gemaak, soos ''Fantastic Mr. Fox'' en ''Isle of Dogs''.<ref>{{cite web |last=Vera |first=Noel |url=http://www.bworldonline.com/weekender/content.php?id=86473 |title=Courtesan au chocolat |work=Businessworld |access-date=July 28, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221554/http://www.bworldonline.com/weekender/content.php?id=86473 |archive-date=September 23, 2015 }}}</ref> ===Klankbane=== Anderson gebruik dikwels popmusiek uit die 1960’s en 1970’s op die klankbane van sy rolprente, en een groep of musikant is geneig om elke klankbaan te oorheers, soos [[Cat Stevens]] in ''Rushmore'', die Duitse sanger Nico in ''The Royal Tenenbaums'', [[David Bowie]] in ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' en die [[Beach Boys]] in ''Fantastic Mr. Fox''. In ''The Grand Budapest Hotel'', wat hoofsaaklik in die 1930’s afspeel, word popmusiek vermy ten gunste van musiek deur [[Alexandre Desplat]]. Dié het vir die klankbaan 'n [[Oscar]] vir beste oorspronklike musiek, 'n [[Bafta]] vir beste rolprentmusiek en 'n World Soundtrack Award vir beste oorspronklike musiek van die jaar gewen. ===Herhaalde medewerkers=== Anderson se rolprente bevat dikwels oor en oor dieselfde akteurs, insluitend die Wilson-broers ([[Owen Wilson|Owen]], [[Luke Wilson|Luke]] en Andrew), [[Bill Murray]], [[Jason Schwartzman]], [[Anjelica Huston]], [[Willem Dafoe]], [[Jeff Goldblum]], [[Edward Norton]], [[Adrien Brody]], [[Bob Balaban]], [[Tony Revolori]] en [[Tilda Swinton]].<ref>{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/actors-in-most-wes-anderson-movies-bill-murray-owen-wilson-2018-3 |title=The actors who have appeared in the most Wes Anderson films — from Bill Murray to Owen Wilson |last=Gottlieb|first=Meryl |date=March 21, 2018|access-date=August 4, 2021}}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://screenrant.com/french-dispatch-recurring-wes-anderson-collaborators/ |title=10 Recurring Wes Anderson Collaborators Also In The French Dispatch |last=Munton|first=Rebecca|date=May 20, 2021|access-date=August 4, 2021}}}</ref> Mark Mothersbaugh het Anderson se eerste vier rolprente gekomponeer en Alexandre Desplat die volgende ses.<ref>{{Cite web|title=Directors' Trademarks: Wes Anderson|url=https://www.cinelinx.com/movie-news/movie-stuff/directors-trademarks-wes-anderson/|access-date=August 7, 2021|website=Cinelinx|date=June 1, 2018|archive-date=October 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028150530/https://www.cinelinx.com/movie-news/movie-stuff/directors-trademarks-wes-anderson/|url-status=dead}}}</ref> Randall Poster dien sedert ''Rushmore'' as musiektoesighouer vir al Anderson se rolprente. Anderson het draaiboeke saam met Noah Baumbach, Roman Coppola en Hugo Guinness geskryf. Sy rolprente word dikwels deur Steven Rales gefinansier deur sy produksiemaatskappy Indian Paintbrush.<ref>{{cite web |last1=Eisler |first1=Kim |title=What's a DC Billionaire Doing Aboard The Darjeeling Limited? |url=https://www.washingtonian.com/2007/12/11/whats-a-dc-billionaire-doing-aboard-the-darjeeling-limited/ |website=Washingtonian.com |access-date=April 2, 2023 |date=December 11, 2007}}}</ref> ==Filmografie== {| class="wikitable" |+Geregisseer ! Jaar ! Titel |- | 1996 | ''Bottle Rocket'' |- | 1998 | ''Rushmore'' |- | 2001 | ''The Royal Tenenbaums'' |- | 2004 | ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' |- | 2007 | ''[[The Darjeeling Limited]]'' |- | 2009 | ''Fantastic Mr. Fox'' |- | 2012 | ''[[Moonrise Kingdom]]'' |- | 2014 | ''[[The Grand Budapest Hotel]]'' |- | 2018 | ''Isle of Dogs'' |- | 2021 | ''The French Dispatch of the Liberty, Kansas Evening Sun'' |- |2023 | ''[[Asteroid City]]'' |- |2024 | ''[[The Wonderful Story of Henry Sugar and Three More]]'' |- | 2025 | ''The Phoenician Scheme'' |} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Wes Anderson}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Wes Anderson}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse regisseurs]] c61t7g1okf2pohpm8raqpugl5mec16f 2925296 2925295 2026-08-15T15:43:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925296 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | eretitelvoorvoegsel = | naam = Wes Anderson | eretitelagtervoegsel = | beeld = Wes Anderson-7541.jpg | beeld_regop = | dwarsformaat = | beeldonderskrif = Anderson in 2025. | geboortenaam = Wesley Wales Anderson | geboortedatum = {{GDEO|1969|5|1|df=yes}} | geboorteplek = [[Houston]], [[Texas]] | sterfdatum = <!-- {{Sterfdatum en ouderdom|JJJJ|MM|DD|JJJJ|MM|DD}} (geboortedatum gevolg deur sterfdatum) --> | sterfplek = | doodsoorsaak = | rusplek = | rusplekkoördinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | plek_begrawe = <!-- mag gebruik word i.p.v. "resting_place" en "resting_place_coordinates" --> | plek_begrawe_koördinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | nasionaliteit = | alma_mater = Universiteit van Texas in Austin (B.A.) | beroep = {{plainlist| * Rolprentregisseur * Rolprentvervaadiger * Draaiboekskrywer }} | jare_aktief = 1994-tans | eggenoot = Juman Malouf | kinders = 1 }} '''Wesley Wales Anderson''' (gebore 1 Mei 1969) is 'n [[Amerika]]anse rolprentregisseur en {{nowrap|-vervaardiger}}. Die temas van sy rolprente is leed, die verlies van onskuld en disfunksionele gesinne. Vanweë sy prente se eksentrisiteit, besonderse visuele en vertelstyl<ref>{{cite web | title = The Unique Filmmaking Style of Wes Anderson | url = https://latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-ca-0701-wes-anderson,0,7555417.photogallery | work=The Los Angeles Times | date = June 28, 2012 | access-date = October 18, 2013 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20131025210054/http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-ca-0701-wes-anderson,0,7555417.photogallery | archive-date = October 25, 2013 | df = mdy-all }}</ref> en die gereelde gebruik van 'n [[Ensemblerolprent|ensemble van topakteurs]] het resensente Anderson al as 'n ''auteur'' ('n kunstenaar met 'n kenmerkende styl) beskryf. Drie van sy prente – ''[[Moonrise Kingdom]]'' (2012), ''The Royal Tenenbaums'' (2001) en ''[[The Grand Budapest Hotel]]'' (2014) – het op BBC Culture se lys van 100 beste rolprente van die 21ste eeu verskyn.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |title=The 21st Century's 100 greatest films |work=BBC |date=August 23, 2016 |access-date=December 15, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131124228/http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |archive-date=January 31, 2017 }}</ref> Anderson het lof ingepalm vir sy vroeë prente ''Bottle Rocket'' (1996) en ''Rushmore'' (1998). Hy het in dié tyd dikwels saam met die broers [[Luke Wilson|Luke]] en [[Owen Wilson]] saamgewerk en sy vervaardigingsmaatskappy American Empirical Pictures gestig.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/exec/wes-anderson|title=Wes Anderson|website=Variety|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428071137/http://variety.com/exec/wes-anderson/|archive-date=April 28, 2017|date=November 13, 2013}}</ref> Hy het 'n [[Oscar]]-benoeming ontvang vir beste oorspronklike draaiboek vir ''The Royal Tenenbaums'' (2001). Sy volgende prente het ingesluit ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' (2004), ''[[The Darjeeling Limited]]'' (2007) en ''Fantastic Mr. Fox'' (2009), sy eerste stopraampie-animasieprent ('n tegniek waarin voorwerpe fisiek effens gemanipuleer word tussen individueel gefotografeerde raampies). Hy is vir laasgenoemde benoem vir 'n Oscar vir die beste animasierolprent. Daarna het ''Moonrise Kingdom'' (2012) gevolg, waarvoor hy sy tweede Oscar-benoeming vir beste oorspronklike draaiboek gekry het. Vir sy prent ''The Grand Budapest Hotel'' (2014) het hy sy eerste Oscar-benoeming gekry vir beste regisseur en beste rolprent, asook sy derde benoeming vir beste oorspronklike draaiboek. Hy het ook 'n [[Bafta]] vir beste oorspronklike draaiboek gewen.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2015/feb/08/baftas-2015-boyhood-wins-top-honours-but-grand-budapest-hotel-checks-out-with-most|title= Baftas 2015: Boyhood wins top honours but Grand Budapest Hotel checks out with most|website= The Guardian|date= February 8, 2015|access-date= November 13, 2020}}</ref> Latere werke sluit in sy tweede stopraampie-animasieprent, ''Isle of Dogs'' (2018), waarvoor hy die Silwerbeer (op die [[Berlinale]]) vir beste regisseur gewen het, asook 'n benoeming vir beste animasierolprent.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/02/berlin-film-festival-2018-winners-announced-full-list-1202302218/|title=Berlin Film Festival Winners: 'Touch Me Not' Is Golden Bear; Wes Anderson Takes Best Director For 'Isle Of Dogs' – Full List|last=Tartaglione|first=Nancy|date=February 24, 2018|website=Deadline Hollywood|access-date=February 25, 2018}}</ref> Dit is gevolg deur ''The French Dispatch'' (2021), ''[[Asteroid City]]'' (2023) en ''The Phoenician Scheme'' (2025). Anderson het ook die Oscar vir beste kortfilm gewen vir ''[[The Wonderful Story of Henry Sugar (rolprent)|The Wonderful Story of Henry Sugar]]'' (2023). ==Vroeë lewe en opvoeding== Wesley Wales Anderson is op 1 Mei 1969 in [[Houston]], [[Texas]], gebore as die seun van Melver Leonard Anderson, wat in advertensies en [[openbare betrekkinge]] gewerk het,<ref name="Wes Anderson | Yahoo Bio">{{cite web | title = Wes Anderson | url = https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800024310/bio | website = Yahoo Movies | year = 2010 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20111225112854/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800024310/bio | archive-date = December 25, 2011 | df = mdy-all }}</ref><ref name="Wes Anderson Returns To Form With Mr. Fox | Times London">{{cite news | title = Wes Anderson returns to form with Mr Fox | url = https://www.thetimes.com/article/wes-anderson-returns-to-form-with-mr-fox-mf8zbldrm9x | work = The Times | year = 2009}}</ref> en Texas Anne Anderson (gebore Burroughs),<ref>{{Cite web |title=Texas Anderson Obituary (1934 - 2024) - Houston, TX - Houston Chronicle |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/houstonchronicle/name/texas-anderson-obituary?id=56465591 |access-date=2025-05-28 |website=Legacy.com}}</ref> ’n [[eiendomsagent]] en [[argeoloog]].<ref name="Texas B. Anderson Realtor Biography | Greenwood King Properties">{{cite web | title = Texas B. Anderson Realtor Biography | url = http://houstonrealestate.greenwoodking.com/sites/gk_new/dispAgentBio.cfm?publicid=ANDERSOT | archive-url = https://web.archive.org/web/20150920142918/http://houstonrealestate.greenwoodking.com/sites/gk_new/dispAgentBio.cfm?publicid=ANDERSOT | url-status = dead | archive-date = September 20, 2015 | publisher = Greenwood King Properties | access-date = October 29, 2015 }}</ref> Sy ouers is geskei toe hy agt jaar oud was.<ref name="telegraph2014">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/10644172/Wes-Anderson-interview.html |title=Wes Anderson interview |work=The Daily Telegraph |date=February 19, 2014 |first=Robbie |last=Collin |access-date=December 19, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220060853/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/10644172/Wes-Anderson-interview.html |archive-date=December 20, 2014 }}</ref> Hy het in 1987 aan St. John's School in Houston gematrikuleer, wat hy later as ’n prominente ligging in die rolprent ''Rushmore'' gebruik het.<ref>{{cite web | title = Tour Wes Anderson's High School AKA the Set of Rushmore | url = https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2012/06/tour-wes-andersons-high-school-aka-the-set-of-rushmore/258752/ | work=The Atlantic | access-date = October 18, 2013 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20120702061112/http://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2012/06/tour-wes-andersons-high-school-aka-the-set-of-rushmore/258752/ | archive-date = July 2, 2012 | df = mdy-all }}</ref> As kind het Anderson [[stilrolprent]]e met sy pa se Super 8-kamera gemaak waarin sy broers en vriende gespeel het, hoewel sy eerste ambisie was om ’n [[skrywer]] te word.<ref name="telegraph2014" /><ref name="wildwildwes" /> Anderson het deeltyds as ’n bioskoopprojeksionis by die Hogg-gedenkouditorium gewerk terwyl hy die Universiteit van Texas in Austin bygewoon het, waar hy in 1989 sy kamermaat<ref>{{Cite web|date=March 29, 2018|title=Obvious History: Wes Anderson and Owen Wilson staged a break-in in their apartment|url=https://www.interviewmagazine.com/film/obvious-history-wes-anderson-owen-wilson-staged-break-apartment|access-date=March 5, 2021|website=Interview Magazine|language=en-US}}</ref> en toekomstige medewerker [[Owen Wilson]] ontmoet het.<ref name="telegraph2014" /><ref>{{cite web |url=http://www.biography.com/people/owen-wilson-16242100 |title=Owen Wilson |access-date=October 17, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002101216/http://www.biography.com/people/owen-wilson-16242100 |archive-date=October 2, 2013 }}</ref> In 1991 het hy met ’n [[Baccalaureus Artium]] met ’n hoofvak in [[filosofie]] gegradueer.<ref>{{Cite web|title=Wes Anderson|url=https://www.biography.com/filmmaker/wes-anderson|access-date=March 5, 2021|website=Biography|date=August 14, 2019 |language=en-us}}</ref><ref name="wildwildwes">{{cite magazine |url=https://newyorker.com/magazine/2009/11/02/wild-wild-wes |title=Wild, Wild Wes |magazine=The New Yorker |date=November 2, 2009 |access-date=December 19, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927074125/http://www.newyorker.com/magazine/2009/11/02/wild-wild-wes |archive-date=September 27, 2014 }}</ref> == Loopbaan == === 1990’s === Anderson se eerste rolprent was ''Bottle Rocket'' (1996), gebaseer op ’n kortfilm met dieselfde naam wat hy saam met Luke en Owen Wilson gemaak het. Dit is ’n misdaadfliek oor ’n groep jong Texane wat groot rooftogte wil uitvoer. Dit het goeie resensies gekry, maar het swak by die loket gevaar.<ref name="Mojo">{{cite web| title = Bottle Rocket| website=Box Office Mojo| url = https://boxofficemojo.com/movies/?id=bottlerocket.htm| access-date = August 7, 2007| url-status = live| archive-url = https://web.archive.org/web/20070930215852/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bottlerocket.htm| archive-date = September 30, 2007| df = mdy-all}}</ref><ref name=rtbottle>{{cite web |url=https://rottentomatoes.com/m/bottle_rocket/ |title=Bottle Rocket |website=Rotten Tomatoes |access-date=December 26, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230163732/http://www.rottentomatoes.com/m/bottle_rocket/ |archive-date=December 30, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://empireonline.com/features/wes-anderson|title=Film By Film: Wes Anderson On Wes Anderson|date=March 2014|work=Empire Magazine|access-date=March 6, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306040556/http://www.empireonline.com/features/wes-anderson|archive-date=March 6, 2014}}</ref> Sy volgende rolprent was ''Rushmore'' (1998), ’n eienaardige komedie oor ’n hoërskoolleerling se verliefdheid op ’n laerskoolonderwyseres, met [[Jason Schwartzman]], [[Bill Murray]] en [[Olivia Williams]] in die hoofrolle. Dit was ’n finansiële sukses.<ref name=rtrushmore>{{cite web |url=https://rottentomatoes.com/m/rushmore/ |title=Rushmore |website=Rotten Tomatoes |access-date=December 26, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206225601/http://www.rottentomatoes.com/m/rushmore/ |archive-date=February 6, 2013 }}</ref> Murray het in baie van Anderson se daaropvolgende rolprente verskyn. By die Independent Spirit Awards van 1999 het Anderson die prys vir beste regisseur gewen en Murray die prys vir beste manlike byspeler. Murray is ook benoem vir die [[Golden Globe]] vir beste manlike byspeler in 'n rolprent. In 2000 het die rolprentvervaardiger [[Martin Scorsese]] ''Bottle Rocket'' en ''Rushmore'' geprys.<ref name="Martin Scorsese">{{cite web | last = Scorsese | first = Martin | author-link = Martin Scorsese | title = Wes Anderson | url = http://www.esquire.com/features/wes-anderson-0300 | work=Esquire | date = March 2000 | access-date = July 31, 2011 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20120130040849/http://www.esquire.com/features/wes-anderson-0300 | archive-date = January 30, 2012 | df = mdy-all }}</ref> Sedert die uitreiking het ''Rushmore'' kultusstatus bereik, en in 2016 is die rolprent gekies vir bewaring deur die [[Library of Congress]] in die Verenigde State se nasionale rolprentregister.<ref>{{cite news| url=https://www.newsweek.com/rushmore-lion-king-library-congress-film-registry-532395 | title='Rushmore' and 'The Lion King' among films added to the Library of Congress Film Registry | date=December 15, 2016 | work= Newsweek |last=Bort| first=Ryan | access-date=November 22, 2019}}</ref> ===2000’s=== [[Beeld:Wes Anderson.JPG|180px|thumb|Anderson in 2005 by die Berlynse Rolprentfees.]] Anderson se volgende komediedrama, ''The Royal Tenenbaums'', is in 2001 uitgereik. Dit fokus op ’n suksesvolle, artistieke New Yorkse familie en hulle verstoteling-patriarg, gespeel deur [[Gene Hackman]]. [[Anjelica Huston]] is die eksvrou en [[Ben Stiller]], [[Luke Wilson]] en [[Gwyneth Paltrow]] die kinders. Die rolprent was ’n sukses by die loket en het goeie resensies gekry. Dit was Anderson se grootste finansiële sukses tot ''Moonrise Kingdom'', en het meer as $50&nbsp;miljoen in plaaslike loketontvangste verdien. ''The Royal Tenenbaums'' is vir ’n [[Oscar]] benoem en is deur ’n peiling van die rolprenttydskrif ''Empire'' as die 159ste beste rolprent nóg aangewys.<ref>{{cite web|title=EMPIRE's 500 Greatest Movies of All Time|url=https://empireonline.com/500/|magazine=Empire |access-date=July 5, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722000418/http://www.empireonline.com/500/|archive-date=July 22, 2012|df=mdy-all}}</ref> [[Beeld:Con Wes Anderson e Noah Baumbach (cropped)2.jpg|thumb|links|180px|Anderson en Noah Baumbach in 2006.]] Anderson se volgende vollengterolprent was ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' (2004), oor die [[Jacques Cousteau]]-agtige vervaardiger van dokumentêre rolprente, gespeel deur Bill Murray. In die rolprent is ook Owen Wilson, [[Cate Blanchett]], [[Willem Dafoe]], [[Jeff Goldblum]], Anjelica Huston en [[Michael Gambon]] te sien. Die ontvangs was minder gunstig as vir ''The Royal Tenenbaums''.<ref>{{cite web|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|title=The Life Aquatic with Steve Zissou|date=2004|url=https://www.rottentomatoes.com/m/life_aquatic}}</ref><ref>{{cite web|publisher=The Numbers|url=https://www.the-numbers.com/movie/Life-Aquatic-with-Steve-Zissou-The#tab=summary|title=The Life Aquatic with Steve Zissou|date=2004}}</ref> ''The Darjeeling Limited'' (2007) handel oor drie emosioneel vervreemde broers wat saam per trein deur [[Indië]] reis. Dit weerspieël die dramatieser toon van ''The Royal Tenenbaums'', maar het soortgelyke resensies ontvang as ''The Life Aquatic with Steve Zissou''. Anderson het erken hy is na Indië om die rolprent te verfilm deels as ’n huldeblyk aan die Indiese rolprentmaker Satyajit Ray, wie se “flieks my ander rolprente ook op verskillende maniere geïnspireer het”. (Die rolprent is aan hom opgedra.)<ref name="The Statesman">{{cite web | title = On Ray's Trail | url = http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=172929&usrsess=1 | work=The Statesman | access-date = October 19, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080103071501/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=172929&usrsess=1 |archive-date = January 3, 2008}}</ref> Ook in die rolprent te sien is Jason Schwartzman, Owen Wilson, [[Adrien Brody]], en die draaiboek is deur Anderson, Schwartzman en Roman Coppola geskryf.<ref name="Production Weekly">{{cite web|title=Wilson & Anderson reminisce over a cup of Darjeeling |url=http://productionweekly.com/2006/08/02/wilson-and-anderson-reminisce-over-a-cup-of-darjeeling/ |work=Production Weekly |date=August 2006 |access-date=August 22, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070114002957/http://productionweekly.com/2006/08/02/wilson-and-anderson-reminisce-over-a-cup-of-darjeeling/ |archive-date=January 14, 2007 }}</ref> === 2010's === [[Beeld:Isle of Dogs - Press Conference 2.jpg|thumb|links|240px|Anderson, Koyu Rankin, [[Liev Schreiber]], [[Jeff Goldblum]], Kunichi Nomura en die paneelmoderator Anatol Weber by die nuuskonferensie van ''Isle of Dogs'' op die Berlinale 2018.]] In 2012 is Anderson se prent ''Moonrise Kingdom'' uitgereik. Sy debuut was op die [[Cannes-rolprentfees]], waar dit om die [[Palme d'Or]] meegeding het.<ref>{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/03/wes-anderson-moonrise-kingdom-opening-cannes.html|title=Wes Anderson|access-date=May 20, 2012|work=Los Angeles Times|date=March 8, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517175250/http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/03/wes-anderson-moonrise-kingdom-opening-cannes.html|archive-date=May 17, 2012}}</ref> Die fliek is ’n grootwordkomedie wat op ’n fiktiewe dorp in [[New England]] afspeel. Dit bevat [[Ensemblerolprent|ensemble-optredes]] deur Bill Murray, [[Edward Norton]], [[Bruce Willis]], [[Frances McDormand]] en [[Tilda Swinton]]. Die prent is kenmerkend van Anderson se styl en het vir hom nog ’n Oscar-benoeming vir sy draaiboek besorg. Die film was ook ’n finansiële sukses en het $68,3&nbsp;miljoen by die loket verdien, terwyl sy begroting slegs $16&nbsp;miljoen was. [[Beeld:MJK 08478 Wes Anderson (Opening Gala Berlinale 2018).jpg|thumb|180px|Anderson in 2018.]] In 2014 is Anderson se volgende prent, ''[[The Grand Budapest Hotel]]'', uitgereik. Die akteurs daarin is [[Ralph Fiennes]], [[Tony Revolori]], [[Saoirse Ronan]], Jeff Goldblum, Willem Dafoe, [[F. Murray Abraham]] en verskeie van Anderson se gereelde medewerkers, onder andere Murray, Owen Wilson, Swinton en Schwartzman.<ref>{{cite web|last=Eisenberg|first=Eric|title=Wes Anderson Says The Grand Budapest Hotel Is Mostly Set in the Late 1920s|url=https://cinemablend.com/new/Wes-Anderson-Says-Grand-Budapest-Hotel-Mostly-Set-Late-1920s-33862.html|website=Cinema Blend|access-date=November 18, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121129021622/http://www.cinemablend.com/new/Wes-Anderson-Says-Grand-Budapest-Hotel-Mostly-Set-Late-1920s-33862.html|archive-date=November 29, 2012|date=October 31, 2012}}</ref> Dit speel hoofsaaklik in die 1930’s af en volg die avonture van M. Gustave, die hotel se consierge, wat ’n "wonderlike bespotting van die geskiedenis maak, en die gruwels daarvan verdraai met ’n reeks grappies en skelm gebare”, volgens ''[[The New York Times]]''.<ref>{{cite news|last=Scott|first=A. O.|date=March 6, 2014|access-date=September 25, 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/03/07/movies/wes-andersons-grand-budapest-hotel-is-a-complex-caper.html|title=Bittersweet Chocolate on the Pillow – Wes Anderson's 'Grand Budapest Hotel' Is a Complex Caper|newspaper=[[New York Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022182811/http://www.nytimes.com/2014/03/07/movies/wes-andersons-grand-budapest-hotel-is-a-complex-caper.html|archive-date=October 22, 2014}}</ref> Die prent is een van Anderson se grootste suksesse. Dit het wêreldwyd 'n bruto inkomste van byna $175&nbsp;miljoen gehad en is vir tientalle pryse benoem, insluitend nege Oscars. Dit het vier daarvan gewen: vir beste produksie-ontwerp, beste kostuumontwerp, beste grimering en beste oorspronklike musiek.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2278388/awards?ref_=tt_ql_4|title=IMDb: The Grand Budapest Hotel (2014) – Awards|website=[[IMDb]]|access-date=March 7, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150302145350/http://www.imdb.com/title/tt2278388/awards?ref_=tt_ql_4|archive-date=March 2, 2015}}</ref> Een van die benoemings was Anderson se eerste vir beste regisseur. Die regisseur het daarna teruggekeer na stopraampie-animasie met ''Isle of Dogs''.<ref>{{cite web|url=https://uk.ign.com/articles/2015/10/12/wes-anderson-to-direct-stop-motion-animated-film-about-dogs|title=Wes Anderson to Direct Stop-Motion Animated Film About Dogs|date=October 12, 2015|access-date=December 21, 2016}}</ref> Dit is in Maart/April 2018 uitgereik.<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/movies/2016/12/21/wes-anderson-isle-of-dogs/|title=Wes Anderson officially announces new animated film Isle of Dogs|last=Derschowitz|first=Jessica|date=December 21, 2016|access-date=December 21, 2016|magazine=Entertainment Weekly|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222043702/http://ew.com/movies/2016/12/21/wes-anderson-isle-of-dogs/|archive-date=December 22, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://collider.com/wes-anderson-new-movie-animated/|title=Wes Anderson Confirms His Stop-Motion Animated Dog Movie Is In Production|last=Cabin|first=Chris|date=October 27, 2016|website=Collider|access-date=December 21, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220043158/http://collider.com/wes-anderson-new-movie-animated/|archive-date=December 20, 2016}}</ref> Die prent is vir Oscars benoem vir beste animasieprent en beste oorspronklike musiek.<ref>{{cite web | date = January 22, 2019 | author = <!-- Variety Staff byline --> | title = Oscar Nominations 2019: The Complete List | work = Variety | url = https://variety.com/2019/film/news/oscar-nominations-2019-list-1203112405/ }}</ref> === 2020's === Anderson se rolprent ''The French Dispatch'' speel in die naoorlogse [[Frankryk]] af. Die akteurs [[Benicio del Toro]], [[Jeffrey Wright]], Bill Murray, [[Frances McDormand]], Owen Wilson, Willem Dafoe, Adrien Brody, Tilda Swinton en [[Timothée Chalamet]] speel daarin. Die uitreiking daarvan is vertraag weens die [[covid-19-pandemie]], en die première was eindelik op 12 Julie 2021 op die Cannes-rolprentfees. Dit is op 22 Oktober 2021 in die [[VSA]] uitgereik.<ref name=":2">{{Cite web|last=Rubin|first=Rebecca|date=May 27, 2021|title=Wes Anderson's 'The French Dispatch' Sets New Theatrical Release Date|url=https://variety.com/2021/film/news/wes-anderson-french-dispatch-release-date-2-1234982978/|access-date=May 27, 2021|website=Variety|language=en-US}}</ref> In November 2021 het Anderson die verfilming van ''[[Asteroid City]]'' voltooi, maar min besonderhede is aan die pers bekend gemaak.<ref>{{Cite journal|last=Burch|first=Noel|date=1979|title=Film's Institutional Mode of Representation and the Soviet Response|url=http://dx.doi.org/10.2307/778236|journal=October|volume=11|pages=77–96|doi=10.2307/778236|jstor=778236|issn=0162-2870|url-access=subscription}}</ref> ’n Groot deel van die prent is geskiet in die [[Spanje|Spaanse]] stad Chinchón, waar ’n reusestel gebou is wat [[Monument Valley]] naboots.<ref>{{Cite web|last=Dazed|date=May 16, 2021|title=Wes Anderson is shooting a new film in Spain this summer|url=https://www.dazeddigital.com/film-tv/article/52792/1/wes-anderson-is-shooting-a-new-film-in-spain-madrid-this-summer|access-date=June 7, 2021|website=Dazed|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Belinchón|first=Gregorio|date=May 14, 2021|title=Wes Anderson rodará su nueva película en Madrid|url=https://elpais.com/cultura/2021-05-14/wes-anderson-rodara-su-nueva-pelicula-en-madrid.html|access-date=May 16, 2021|website=EL PAÍS|language=es}}</ref> {{beeldgroep2|perrow = 3 |total_width=400 |align=left |image1=Jason Schwartzman in 2018 by Sachyn Mital (cropped 2).jpg| |image2=Tilda Swinton Viennale 2018.jpg| |image3=Adrien Brody-61584.jpg| | footer = Van heel links: [[Jason Schwartzman]], [[Tilda Swinton]] en [[Adrien Brody]] is van die akteurs in'' [[Asteroid City]]''. Hulle verskyn ook in baie van Anderson se ander flieks.}} Die akteurs is onder andere [[Tom Hanks]], [[Scarlett Johansson]], Adrien Brody, Tilda Swinton, [[Bryan Cranston]], [[Jeff Goldblum]], [[Hope Davis]] en [[Jeffrey Wright]].<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/film/bill-murray-confirms-new-film-with-wes-anderson-is-called-asteroid-city-3067222|title= Bill Murray confirms new film with Wes Anderson is called 'Asteroid City'|website= NME|accessdate= January 7, 2021}}</ref> Sy première was op die Cannes-rolprentfees van 2023, en op 16 Junie is dit in die VSA uitgereik. Dit het oor die algemeen positiewe resensies ontvang. Anderson het daarna ’n verfilming van [[Roald Dahl]] se kortverhaalbundel ''The Wonderful Story of Henry Sugar and Six More'' vir [[Netflix]] geregisseer. Die kortfilm van 41 minute getiteld ''[[The Wonderful Story of Henry Sugar (rolprent)|The Wonderful Story of Henry Sugar]]'' se première was op die Venesiese Internasionale Rolprentfees van 2023. Dit het goeie resensies gekry. Dit is gevolg deur ’n beperkte uitreiking in die VSA op 20 September en ’n Netflix-première op 27 September 2023. Die akteurs is onder andere [[Benedict Cumberbatch]], [[Dev Patel]], [[Ralph Fiennes]] en [[Ben Kingsley]].<ref name="Leishman">{{cite web |last=Leishman |first=Rachel |date=January 6, 2022 |title=Wes Anderson to Direct Roald Dahl's 'The Wonderful Story of Henry Sugar,' Starring Benedict Cumberbatch |url=https://collider.com/wes-anderson-benedict-cumberbatch-rolad-dahl-movie-the-wonderful-story-of-henry-sugar-netflix/ |website=Collider}}</ref><ref>{{cite web |title=Wes Anderson To Direct Adaptation Of Roald Dahl's 'The Wonderful Story Of Henry Sugar' Starring Benedict Cumberbatch, Ralph Fiennes, Dev Patel And Ben Kingsley |url=https://deadline.com/2022/01/wes-anderson-roald-dahls-the-wonderful-story-of-henry-sugar-benedict-cumberbatch-ralph-fiennes-dev-patel-and-ben-kingsleyt-1234906196/ |accessdate=January 7, 2021 |website=Deadline Hollywood}}</ref> Anderson het ook drie ander kortfilms in 2023 op Netflix uitgereik wat op Dahl se werk geskoei is: ''The Swan'', ''The Rat Catcher'' en ''Poison''.<ref>{{Cite web |title=You're Invited to a Wonderful Week of New Wes Anderson Shorts This September |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/wes-anderson-netflix-short-films |access-date=2023-09-04 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> Hulle is elk 16 minute lank. ''The Wonderful Story of Henry Sugar'' het 'n Oscar gewen; wat Anderson se eerste een was.<ref>{{Cite web |last1=Lang |first1=Brent |last2=Moreau |first2=Jordan |date=January 23, 2024 |title=Oscar Nominations 2024: 'Oppenheimer' Dominates With 13 Nods, 'Poor Things' Follows With 11 |url=https://variety.com/2024/film/awards/oscar-nominations-2024-list-1235877798/ |access-date=January 26, 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Die vier kortfilms is gekombineer in een antologieprent met die titel ''[[The Wonderful Story of Henry Sugar and Three More]]'', wat op 15 Maart 2024 op Netflix uitgereik is.<ref>{{Cite web |title=Watch: Wes Anderson's 'Wonderful Story of Henry Sugar and Three More' anthology gets trailer - UPI.com |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/Movies/2024/03/11/Wonderful-Story-Henry-Sugar-Three-More-trailer-Wes-Anderson-Roald-Dahl-Netflix-Oscars/9651710170974/ |access-date=2024-03-14 |website=UPI |language=en}}</ref> Anderson se mees onlangse prent, getiteld ''The Phoenician Scheme'', is op 30 Mei 2025 in die VSA uitgereik nadat die première vroeër die maand op die Cannes-rolprentfees was. Die akteurs sluit in Benicio del Toro, Mia Threapleton, [[Riz Ahmed]], Tom Hanks, [[Michael Cera]], Bryan Cranston en [[Mathieu Amalric]]. Die prent is oor die algemeen gunstig deur resensente ontvang. Dit is ook vir 'n Palme d'Or benoem.<ref>{{Cite web |date=10 April 2025 |title=The films of the Official Selection 2025 |url=https://www.festival-cannes.com/en/press/press-releases/the-films-of-the-official-selection-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410110719/https://www.festival-cannes.com/en/press/press-releases/the-films-of-the-official-selection-2025/ |archive-date=10 April 2025 |access-date=27 April 2025 |website=Festival de Cannes |language=en-US}}</ref> ==Styl en regietegnieke== ===Rolprentinvloede=== Anderson se rolprentinvloede sluit in [[Pedro Almodóvar]],<ref>{{cite news |url=https://elpais.com/elpais/2018/02/28/tentaciones/1519805727_344194.html |title=Wes Anderson: "Almodóvar me influyó mucho para crear los Tenenbaums" |access-date=March 20, 2018 |newspaper=El País |date=March 2, 2018 |last1=Bernal |first1=Fernando }}</ref> [[Satyajit Ray]],<ref name="The Statesman"/> Hal Ashby,<ref>{{cite web|first=Matt Zoller|last=Seitz|url=http://www.movingimagesource.us/articles/the-substance-of-style-pt-3-20090406|title=The Substance of Style, Pt 3. Examining the Wes Anderson–Hal Ashby connection|website=Moving Image Source|date=April 6, 2009|access-date=September 25, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321184012/http://www.movingimagesource.us/articles/the-substance-of-style-pt-3-20090406|archive-date=March 21, 2015}}</ref> [[Roman Polanski]]<ref>{{cite web|url=https://hollywoodreporter.com/news/moonrise-kingdom-wes-anderson-kubrick-polanski-335930|title='Moonrise Kingdom' Director Wes Anderson on 'Stealing' From Kubrick, Polanski|work=The Hollywood Reporter|date=June 11, 2012|access-date=February 20, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621052919/http://www.hollywoodreporter.com/news/moonrise-kingdom-wes-anderson-kubrick-polanski-335930|archive-date=June 21, 2012}}</ref> en Elem Klimov.<ref name="welcome">{{Cite web |title=Welcome, or No Trespassing (1964) - Watch Online |url=http://34.224.84.218/movies/welcome-or-no-trespassing-1964/ |access-date=2024-03-08 |website=Russian Film Hub |language=en-US }}{{Dooie skakel|date=Januarie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In ’n onderhoud op die Amerikaanse [[televisie]]program ''Today'' het die akteur Bryan Cranston insig gegee in Anderson se proses. Cranston het gesê:<ref>{{cite web|url=https://today.com/video/bryan-cranston-talks-new-movie-retirement-rumors-dance-moves-182147141968|title=Bryan Cranston Talks New Movie, Retirement Rumors, Dance Moves |date=June 14, 2023|access-date=June 14, 2023}}</ref> {{blockquote|Al die akteurs bly in dieselde hotel. Ons eet elke aand saam aan een tafel met Wes en al die gaste; dit is soos 'n akteurskamp{{nbsp}}... Op ’n Wes Anderson-fliek is daar geen woonwaens, geen kleedkamers nie{{nbsp}}... daar is geen hiërargie, geen roeplys nie – jy is net gereed om omstreeks 9:30, 10:00 in die oggend te begin. Jy spring saam met hom in sy gholfkarretjie of in ’n minibus en jy ry stel toe{{nbsp}}... jy kuier saam met almal sodat jy nooit weet of jy in ’n toneel ingeroep gaan word nie. Hy het so ’n vriendelike en vrygewige gees{{nbsp}}... ook in sy persoonlike lewe. Almal verdien dieselfde hoeveelheid geld. Jy daag net op en daar gaan jy. Soms het jy dalk ’n klein ondersteunende rol in ’n toneel, en ander kere weer vertolk jy die hoofrol in ’n rolprent.}} Anderson het ’n unieke regiestyl wat daartoe gelei het dat verskeie resensente hom as ’n ''auteur'' beskou.<ref>{{cite magazine |url=https://newyorker.com/magazine/2009/11/02/wild-wild-wes |title=Wild, Wild Wes |last=Brody |first=Richard |magazine=The New Yorker |date=November 2, 2009 |access-date=December 15, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927074125/http://www.newyorker.com/magazine/2009/11/02/wild-wild-wes |archive-date=September 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://theconversation.com/wes-anderson-is-one-of-cinemas-great-auteurs-discuss-25198 |title=Wes Anderson is one of cinema's great auteurs: discuss |last1=Redmond |first1=Sean |last2=Batty |first2=Craig |work=The Conversation |date=April 9, 2014 |access-date=December 15, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220195719/http://theconversation.com/wes-anderson-is-one-of-cinemas-great-auteurs-discuss-25198 |archive-date=December 20, 2016 }}</ref> Hy word beskou as ’n sentrale figuur in die Amerikaanse eksentrieke rolprentbedryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomsbury.com/uk/american-eccentric-cinema-9781501336935/|title=American Eccentric Cinema|website=Bloomsbury Publishing}}</ref> ’n Groot aantal ooreenkomste is opgemerk tussen Anderson se werk en die 1984-rolprent ''The Hotel New Hampshire'', ’n eksentrieke komediedrama geskryf en geregisseer deur Tony Richardson wat ’n ensemblerolverdeling bevat het, insluitend [[Jodie Foster]], [[Beau Bridges]], [[Rob Lowe]], [[Nastassja Kinski]], [[Amanda Plummer]], [[Matthew Modine]] en [[Seth Green]] in sy rolprentdebuut.<ref>{{Cite web |title=The Hotel New Hampshire |url=https://www.filmlinc.org/films/the-hotel-new-hampshire/ |access-date=2023-09-23 |website=Film at Lincoln Center |language=en}}</ref> Die [[Sowjetunie|Sowjet]]komedierolprent ''Welkom, of Toegang Verbode'' deur Elem Klimof (1964) is uitgewys as een belangrike bron van inspirasie vir Anderson, spesifiek sy “kamerawerk, storieverteltegnieke en bekorende wispelturigheid”.<ref name="welcome" /> ===Temas en stories=== [[Beeld:Moonrise_Kingdom_Cannes_2012.jpg|thumb|320px|Anderson (derde van regs met die pienk hemp) in 2012 saam met die akteurs van "[[Moonrise Kingdom]]" op die [[Cannes-rolprentfees]].]] Anderson se werk word as [[Postmodernisme|postmodernisties]] geklassifiseer vanweë sy nostalgiese aandag aan detail, sy ondermyning van hoofstroomkonvensies van narratief, sy verwysings na verskillende genres binne dieselfde prent en sy liefde vir eksentrieke karakters met komplekse seksuele identiteite.<ref>{{Cite web |date=December 22, 2016 |title=Elements of Mise en Scene in Postmodern Cinema |url=https://www.hlc-cultcritic.com/elements-mise-en-scene-postmodern-cinema/ |access-date=April 8, 2022 |website=Cult Critic |language=en-US |archive-date=16 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220416080634/https://www.hlc-cultcritic.com/elements-mise-en-scene-postmodern-cinema/ |url-status=dead }}}</ref><ref>{{Cite book |last=Dilley |first=Whitney Crothers |url=https://cup.columbia.edu/book/the-cinema-of-wes-anderson/9780231180696 |title=The Cinema of Wes Anderson: Bringing Nostalgia to Life |date=2017 |publisher=Wallflower Press |isbn=978-0-231-54320-0}}}</ref> Hy het meestal komedies met 'n vinnige tempo geregisseer wat gekenmerk word deur ernstiger of melancholiese elemente. Temas is dikwels gesentreer op rou, die verlies van onskuld, disfunksionele gesinne, ouerlike verlating, egbreuk, wedywering tussen sibbes, gekompliseerde romanse en onwaarskynlike vriendskappe. Sy rolprente is ongewoon karaktergedrewe en word bespot én geprys met terme soos “literêre geek chic”.<ref>{{Cite web|url=https://www.denofgeek.com/movies/the-grand-budapest-hotel/29600/the-james-clayton-column-wes-anderson-and-auteurs-with-an-identity|title=The James Clayton Column: Wes Anderson and auteurs with an identity|website=Den of Geek|date=March 7, 2014|language=en|access-date=January 29, 2020}}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/2015/09/ranked-wes-andersons-most-memorable-characters-259352/|title=Ranked: Wes Anderson's Most Memorable Characters|first1=Jessica|last1=Kiang|first2=Oliver|last2=Lyttelton|date=September 24, 2015|website=IndieWire|language=en|access-date=January 29, 2020|last3=Lyttelton|first3=Oliver|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606103208/http://www.indiewire.com/2015/09/ranked-wes-andersons-most-memorable-characters-259352/|url-status=dead}}}</ref> Hulle storielyne bevat dikwels diefstalle en onverwagte verdwynings, met ’n neiging om ruim uit die rooftoggenre te leen.<ref>{{cite web |last=Klein |first=Joshua |url=http://www.theyshootpictures.com/andersonwes.htm |title=Wes Anderson |website =They Shoot Pictures, Don't They? |access-date=July 28, 2014 |display-authors=etal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810053008/http://www.theyshootpictures.com/andersonwes.htm |archive-date=August 10, 2014 }}}</ref> ===Visuele styl=== Volgens Alex Buono<ref>{{cite web |last=Buono |first=Alex |url=http://www.alex-buono.com/how-we-did-it-snl-the-midnight-coterie-of-sinister-intruders/ |title=How We Did It: The Midnight Coterie of Sinister Intruders |website =www.alex-buono.com |access-date=July 28, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709114539/http://www.alex-buono.com/how-we-did-it-snl-the-midnight-coterie-of-sinister-intruders/ |archive-date=July 9, 2014 }}}</ref> is Anderson bekend vir die uitgebreide gebruik van platruimtekamerabewegings (wat tonele tweedimensioneel laat lyk),<ref>{{cite web |last1=Hue |first1=Tran |title=What Is Flat Space In Film? Trust The Answer |url=https://ecurrencythailand.com/what-is-flat-space-in-film-trust-the-answer/ |website=ecurrencythailand.com |date=June 5, 2023 |access-date=10 November 2023}}}</ref> simmetriese komposisies, die vinnige, skudderige zoem op onderwerpe,<ref>{{cite web |last1=Baker |first1=Logan |title=Video Editing: Snap Zooms Should Never Be a Snap Decision |url=https://www.premiumbeat.com/blog/snap-zoom-in-video-editing/ |website=PremiumBeat |date=December 2016 |access-date=10 November 2023}}}</ref> stadige aksie-stap-skote, ’n doelbewus beperkte kleurpalet en 'n handgemaakte kunsrigting wat dikwels miniatuurmodelle gebruik. Hierdie stilistiese keuses gee sy rolprente ’n kenmerkende voorkoms wat al uitgebreide besprekings, kritiese studie en parodie ontlok het. Baie skrywers, resensente en Anderson self het al opgemerk dat dit sy rolprente die gevoel van “selfstandige wêrelde” of ’n “skaalmodelhuishouding” gee.<ref>{{cite web |last=Chabon |first=Michael |url=http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2013/jan/31/wes-anderson-worlds/ |title=Wes Anderson's Worlds |work=New York Review of Books |access-date=July 28, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729013751/http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2013/jan/31/wes-anderson-worlds/ |archive-date=July 29, 2014 |date=January 31, 2013 }}}</ref> In 2019 het die maatskappy Murals Wallpaper ’n reeks muurpapier bekendgestel wat geïnspireer is deur die visuele ontwerp van Anderson se rolprente.<ref>{{cite news |title=Wes Anderson gets a wallpaper collection – let the over-decorating begin! |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2019/apr/24/wes-anderson-wallpaper-decorating-homes-interiors-jj-abrams-david-lynch |newspaper=The Guardian |date=April 24, 2019}}}</ref> Sedert ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' maak Anderson meer staat op stopraampie-animasie en miniatuurmodelle, en het hy selfs al volledige rolprente met stopraampie-animasie gemaak, soos ''Fantastic Mr. Fox'' en ''Isle of Dogs''.<ref>{{cite web |last=Vera |first=Noel |url=http://www.bworldonline.com/weekender/content.php?id=86473 |title=Courtesan au chocolat |work=Businessworld |access-date=July 28, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221554/http://www.bworldonline.com/weekender/content.php?id=86473 |archive-date=September 23, 2015 }}}</ref> ===Klankbane=== Anderson gebruik dikwels popmusiek uit die 1960’s en 1970’s op die klankbane van sy rolprente, en een groep of musikant is geneig om elke klankbaan te oorheers, soos [[Cat Stevens]] in ''Rushmore'', die Duitse sanger Nico in ''The Royal Tenenbaums'', [[David Bowie]] in ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' en die [[Beach Boys]] in ''Fantastic Mr. Fox''. In ''The Grand Budapest Hotel'', wat hoofsaaklik in die 1930’s afspeel, word popmusiek vermy ten gunste van musiek deur [[Alexandre Desplat]]. Dié het vir die klankbaan 'n [[Oscar]] vir beste oorspronklike musiek, 'n [[Bafta]] vir beste rolprentmusiek en 'n World Soundtrack Award vir beste oorspronklike musiek van die jaar gewen. ===Herhaalde medewerkers=== Anderson se rolprente bevat dikwels oor en oor dieselfde akteurs, insluitend die Wilson-broers ([[Owen Wilson|Owen]], [[Luke Wilson|Luke]] en Andrew), [[Bill Murray]], [[Jason Schwartzman]], [[Anjelica Huston]], [[Willem Dafoe]], [[Jeff Goldblum]], [[Edward Norton]], [[Adrien Brody]], [[Bob Balaban]], [[Tony Revolori]] en [[Tilda Swinton]].<ref>{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/actors-in-most-wes-anderson-movies-bill-murray-owen-wilson-2018-3 |title=The actors who have appeared in the most Wes Anderson films — from Bill Murray to Owen Wilson |last=Gottlieb|first=Meryl |date=March 21, 2018|access-date=August 4, 2021}}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://screenrant.com/french-dispatch-recurring-wes-anderson-collaborators/ |title=10 Recurring Wes Anderson Collaborators Also In The French Dispatch |last=Munton|first=Rebecca|date=May 20, 2021|access-date=August 4, 2021}}}</ref> Mark Mothersbaugh het Anderson se eerste vier rolprente gekomponeer en Alexandre Desplat die volgende ses.<ref>{{Cite web|title=Directors' Trademarks: Wes Anderson|url=https://www.cinelinx.com/movie-news/movie-stuff/directors-trademarks-wes-anderson/|access-date=August 7, 2021|website=Cinelinx|date=June 1, 2018|archive-date=October 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028150530/https://www.cinelinx.com/movie-news/movie-stuff/directors-trademarks-wes-anderson/|url-status=dead}}}</ref> Randall Poster dien sedert ''Rushmore'' as musiektoesighouer vir al Anderson se rolprente. Anderson het draaiboeke saam met Noah Baumbach, Roman Coppola en Hugo Guinness geskryf. Sy rolprente word dikwels deur Steven Rales gefinansier deur sy produksiemaatskappy Indian Paintbrush.<ref>{{cite web |last1=Eisler |first1=Kim |title=What's a DC Billionaire Doing Aboard The Darjeeling Limited? |url=https://www.washingtonian.com/2007/12/11/whats-a-dc-billionaire-doing-aboard-the-darjeeling-limited/ |website=Washingtonian.com |access-date=April 2, 2023 |date=December 11, 2007}}}</ref> ==Filmografie== {| class="wikitable" |+Geregisseer ! Jaar ! Titel |- | 1996 | ''Bottle Rocket'' |- | 1998 | ''Rushmore'' |- | 2001 | ''The Royal Tenenbaums'' |- | 2004 | ''The Life Aquatic with Steve Zissou'' |- | 2007 | ''[[The Darjeeling Limited]]'' |- | 2009 | ''Fantastic Mr. Fox'' |- | 2012 | ''[[Moonrise Kingdom]]'' |- | 2014 | ''[[The Grand Budapest Hotel]]'' |- | 2018 | ''Isle of Dogs'' |- | 2021 | ''The French Dispatch of the Liberty, Kansas Evening Sun'' |- |2023 | ''[[Asteroid City]]'' |- |2024 | ''[[The Wonderful Story of Henry Sugar and Three More]]'' |- | 2025 | ''The Phoenician Scheme'' |} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Wes Anderson}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Wes Anderson}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse regisseurs]] nbr24ut5mw33fg5bj6kx2fd8927m4r2 0 457061 2925297 2865785 2026-08-15T15:43:53Z Oesjaar 7467 /* Lewe en werk */ Verbeter 2925297 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Bibi Slippers | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Beatrice Barbara Slippers | geboortedatum = [[24 Oktober]] [[1983]] | geboorteplek = [[Bloemfontein]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer, digter, TV-aanbieder | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = UJ debuutprys, [[Eugène Marais-prys]], [[Elisabeth Eybers]]-prys, ATKV woordveertjie vir poësie | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Beatrice Barbara Slippers''', professioneel bekend as '''Bibi Slippers''', (gebore 24 Oktober 1983) is ‘n Suid-Afrikaanse [[skrywer|skryfster]], inhoudregisseuse en redaktrise. == Lewe en werk == Beatrice Barbara Slippers is op 24 Oktober 1983 in Bloemfontein gebore en word in [[KwaZulu-Natal]] groot. Haar pa, Stephen Slippers, was ’n akademikus wat aan die Universiteit van Zoeloeland in dierevoeding gespesialiseer het. Haar ma, Betsie, was ’n maatskaplike werker asook 'n kleremaker. In ’n onderhoud met ''Rooi Rose'' verduidelik Slippers dat albei haar ouers kreatief en uitstekende storievertellers is. Sy noem ook dat hul hardwerkende geaardheid en kuns ’n invloed op haar gehad het. Slippers het as kind verse geskryf en van drama en kunswedstryde gehou. Ná hoërskool in [[Empangeni]], het sy vir ’n jaar by C-Kruis aangesluit om drama te studeer. Die volgende jaar het sy besluit om ’n [[Baccalaureus Artium|B.A-graad]] in beeldende kuns en tale aan die Universiteit van Pretoria te studeer.<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/bibi-slippers-n-fotostaat-vol-foute-en-gemaklik-daarmee/ Besoek op 5 Januarie 2026</ref> Tydens haar voorgraadse studie, versterk Slippers se belangstelling in die kunste. In haar studentejare is sy aan kontemporêre skrywers bekendgestel, en begin eksperimenteer met skryf. Slippers het verskeie poësiewerkwinkels bygewoon, en een van haar pogings is gepubliseer. In haar vierde jaar het sy ’n projek aangepak waar sy 'n grootskaalse-installasiekunswerk moes skep wat haar volgende kunswerk geïnisieer het. Nadat sy haar studie voltooi het, woon sy in Nieu-Seeland en werk as advertensieskrywer vir ’n radionetwerk. Hierna vertrek sy na Australië waar sy in ’n biblioteek werk. In 2010 keer sy terug na Suid-Afrika en behaal ’n meestersgraad in kreatiewe skryfwerk aan die Universiteit Stellenbosch. In hierdie tydperk het sy ook by ''[[Litnet]]'' se aanlynskryfskool aangesluit en na haar studies as inhoudbestuurder daar gewerk. Slippers was ook artikelredaktrise by ''My Tyd'' en ''VISI.'' Sy werk ook as vryskutskrywer, inhoudregisseuse en aanbieder in die TV-bedryf. Sy is welbekend vir haar TV-program, ''In die bed met Bibi'' ('n reeks waar sy boeke met haar gaste bespreek), wat op kykNET uitgesaai is. == Skryfwerk == In ’n onderhoud met ''Rooi Rose'' erken Slippers dat haar posisie en ervarings as buitestaander tydens haar verblyf in Nieu Seeland tot introspeksie sowel as die skryf van vele gedigte en stories gelei het. Die gedigte wat sy tydens hierdie tydperk geskryf het, is in ''Nuwe Stemme 4'' opgeneem. Haar debuutbundel, ''Fotostaatmasjien'', is in November 2016 deur [[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg]] gepubliseer en was deel van haar meestersgraad. Die bundel is onder leiding van [[Marlene van Niekerk]] en Willem Anker geskryf en deur [[Loftus Marais]] geredigeer. Hierdie bundel is geïnspireer deur haar fassinasie met die fotostaatmasjien, sowel as die idee dat alle skeppings ’n soort kopiëring is van die ander, maar terselfdertyd uniek is as gevolg van foute en verskille wat onvermybaar is in die proses van duplisering. Slippers bevraagteken die aard, vorm en funksie van poësie in die kontemporêre konteks, waar elektroniese media só belangrik is in die alledaagse lewe. Slippers se insluiting van humor en satire in die  bundel verskil van konvensionele taalgebruik deur gebruik te maak van informele taal, wat verskillende vorms van dig moontlik maak.<ref>https://www.litnet.co.za/litnet-akademies-resensie-essay-die-spieel-met-bibi-fotostaatmasjien-2016-deur-bibi-slippers/ Besoek op 5 Januarie 2026</ref> Sy beskou die titel, ''Fotostaatmasjien,'' as ’n onderwerp waaronder verskeie temas bespreek kan word. Verskillende temas (insluitend kreatiwiteit,  oorspronklikheid, representasie, vertaling en weergawe) kom voor in die bundel en funksioneer as ’n geheel om by die tema van die bundel aan te sluit.<ref>http://joanhambidge.blogspot.com/2016/11/bibi-slippers-fotostaatmasjien-2016.html Besoek op 5 Januarie 2026</ref> Die gedigte verskil in terme van struktuur en vorm en bevat ook poëtiese middels soos satire. Verskeie letterkundige pryse aan hierdie bundel toegeken, insluitend die UJ debuutprys, Eugene Marais-prys, Elisabeth Eybers-prys en die ATKV-woordveertjie vir poësie. Die bundel was ook op die kortlys vir die [[Ingrid Jonker-prys]] vir poësie. In 2023 is haar tweede digbundel, ''Soekenjin'', gepubliseer. Van haar stories en gedigte is ook in versamelbundels soos Nuwe Stemme 4 en Nuwe stories 1 gepubliseer. Bibi was ook ‘n samesteller van Nuwe Stemme 6. == Eerbewyse == * 2017: [[UJ|UJ-debuutprys]] * 2017: [[Eugène Marais-prys]] * 2017: [[Elisabeth Eybers]]-prys * 2017: ATKV-woordveertjie vir poësie == Publikasies == {| class="wikitable" |+ | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Publikasie''' |- | valign="top" |2016 | valign="top" |Fotostaatmasjien |- | valign="top" |2017 | valign="top" |Nuwe Stemme 6 |- | valign="top" |2023 | valign="top" |Soekenjin |} == Bronnelys == === Internet === * Meyer, M. (9 November 2016). ''Foto-onderhoud met Bibi Slippers oor Fotostaatmasjien.'' [[Litnet]]: https://www.litnet.co.za/foto-onderhoud-bibi-slippers-oor-fotostaatmasjien.html * Salzwedal, I. (2017). ''Wie is Bibi Slippers?'' [[Afrikaans.com]]: https://afrikaans.com/2018/01/11/wie-is-bibi-slippers.html * Viviers, Z., & Minnaar, S.Z. (8 Mei 2017). ''Bibi Slippers in gesprek met Andries Visagie: verslag en klankopname.'': https://www.litnet.co.za/bibi-slippers-gesprek-met-andries-visagie-verslag-en-klankopname.html === Tydskrifte === * Salzwedel, I. (10 November 2017). Bietjie Meer oor Bibi Slippers. [[Rooi Rose]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Slippers, Bibi}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] 12o4xb5yi1cnylyckl89u0tcwc0bgqb 0 458629 2925298 2900260 2026-08-15T15:44:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925298 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image = 2017 Halifax International Security Forum (38448903816) (cropped)Yalda Hakim.jpg |caption = Hakim by die Halifax International Security Forum 2017 |birth_date = {{birth date and age|1983|6|26|df=y}} |birth_place = [[Kabul]], [[Afghanistan]] |death_date = |death_place = |nationality = Australies, Brits |education = Macquarie University ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) |occupation = {{hlist|[[Joernalis]]|nuusaanbieder||dokumentêre vervaardiger}} |years_active = |employer = [[Sky News]]<br>[[British Broadcasting Corporation|BBC]] <small>(voorheen)</small> |spouse = Abed Rashid |children = 1<ref>{{cite journal|url=https://theguardian.com/media/2024/jan/07/war-correspondent-yalda-hakim-it-takes-strength-to-raise-a-family|title=Yalda Hakim: 'It takes strength to protect a family'|journal=The Guardian|first=Michael|last=Segalov|date=7 January 2024|access-date=21 January 2024}}</ref> |credits = ''BBC World News''<br> ''Our World''<br>''Newsnight''<br>''BBC News''<br>''Impact with Yalda Hakim''<br>''Dateline'' }} '''Yalda Hakim''' (gebore [[26 Junie]] [[1983]])<ref>{{cite web|date=15 June 2020|title=Yalda Hakim - Australian broadcaster|url=https://biographytree.com/biography/yalda-hakim-australian-broadcaster/|access-date=9 September 2022|website=BiographyTree|archive-date=9 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220909105511/https://biographytree.com/biography/yalda-hakim-australian-broadcaster/|url-status=dead}}</ref> is ’n in [[Afghanistan]] gebore [[Australië|Australiese]] [[Joernalis|uitsaaijoernalis]], hoofaanbieder van wêreldnuus by [[Sky News]], en dokumentêre vervaardiger. Sy was een van die hoofaanbieders by [[BBC|BBC News]] wat in Engels in die VK en wêreldwyd uitgesaai het.<ref>{{cite news|date=2 February 2023|title=BBC News channel announces chief presenter line-up for revamp|agency=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-64496388|access-date=3 April 2023}}</ref> Nadat haar familie Afghanistan verlaat en hulle in 1986 in Australië gevestig het, het sy grootgeword in die westelike [[Sydney]]-voorstad Parramatta en daarna joernalistiek studeer. Sy het haar loopbaan by SBS Television begin en in 2012 na BBC TV verhuis. In Julie 2023 het sy die BBC verlaat om by Sky News aan te sluit. ==Vroeë lewe en opleiding== Hakim is op 26 Junie 1983 in [[Kabul]], in die destydse Demokratiese Republiek Afghanistan, gebore. Haar familie het die land tydens die [[Sowjet-Afghaanse Oorlog]] verlaat toe sy ses maande oud was. Die familie het te perd oor land na [[Pakistan]] gereis met die hulp van mensesmokkelaars. Ná twee jaar in Pakistan het die familie hulle in 1986 as migrante in Australië gevestig, toe sy drie jaar oud was.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.yaldahakimfoundation.org/hello-world/|title=Yalda Hakim Foundation {{!}} YHF Foundation|language=en|access-date=2026-03-02}}</ref> Hakim het Macarthur Girls High School in Parramatta, Sydney, bygewoon, waar sy die [[viool]] gespeel het en sportkaptein en prefect geword het. Sy het ook Parramatta West Public School bygewoon. Hakim het van 2002 tot 2004 ’n [[Baccalaureus artium|BA]]-graad in Media aan Macquarie University verwerf, waar sy ook ’n raadslid van die Macquarie University Union was. In 2005 het Hakim ’n Diploma in Joernalistiek aan Macleay College, Sydney, ontvang. Sy het daarna van 2007 tot 2009 ’n BA in Joernalistiek deur afstandsonderrig aan Monash University voltooi,<ref>{{cite web|publisher=Monash University|title=Yalda Hakim, Daughter of a nation delivers the world|url=https://www.monash.edu/alumni/monash-life/2020/yalda-hakim-daughter-of-a-nation-delivers-the-world|access-date=18 November 2024}}</ref> tesame met ’n klerkskap by die Special Broadcasting Service.<ref name=":0" /> Hakim is vlot in vyf tale: [[Engels]], [[Persies]], [[Urdu]], [[Hindi]], en [[Pashto]], en {{as of|lc=yes|2022}} was sy besig om [[Mandaryns]] te leer.<ref name=bbcprofile>{{cite web|title=Impact – Yalda Hakim|website=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/1RCH9T7b5mgy4HmYCm1Sk9P/yalda-hakim|access-date=9 September 2022}}</ref> ==Loopbaan== ===SBS en ''Dateline''=== Hakim het in 2008 na [[Kabul]] teruggekeer vir haar eerste ''Dateline''-verslag, en het daarna wêreldwyd verslag gedoen vir ''Dateline'' en ''SBS World News Australia''. Sy het in 2009 die United Nations Association of Australia se Media Vredesprys vir beste Australiese televisienieusdekking ontvang,<ref>{{cite web|last=Crary|first=Alice|url=http://www.theeuropean-magazine.com/yalda-hakim|title=Yalda Hakim|publisher=The European|date=17 September 2014|access-date=30 July 2015}}</ref> en was ook ’n finalis vir die ''Walkley Young Australian'' Joernalis van die Jaar-toekenning. Vanaf 2011 het Hakim ''Dateline'' saam met die mede-videojoernalis Mark Davis aangebied. ===BBC News=== In Desember 2012 is aangekondig dat Hakim by die [[BBC]] sou aansluit. Sy het in Maart 2013 die eerste keer op ''BBC World News'' en die ''BBC News Channel'' verskyn.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/mediacentre/worldnews/bbc.com/mediacentre/worldnews/our_world_iraq_ten_years_on-1/|title=Yalda Hakim makes BBC World News debut|website=www.bbc.com|language=en|access-date=2026-03-02}}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In Oktober 2013 het sy [[Hamid Karzai]], die President of Afghanistan, vir ''Newsnight'' ondervra.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-24433433|agency=BBC News|last=Hakim|first=Yalda|title=Afghanistan's Hamid Karzai says Nato caused 'great suffering'|date=7 October 2013|access-date=17 February 2025}}</ref> Sedert Maart 2014 het sy as aanbieder op ''Impact'' verskyn en later die hoofaanbieder geword. Sy is in 2021 vir ’n Peabody Award benoem vir haar bydrae tot beriggewing oor Afghanistan. Op 8 September 2022 het Hakim getwiet dat [[Buckingham-paleis]] die dood van koningin [[Elizabeth II]] aangekondig het voordat die formele aankondiging gemaak is. Sy het later die twiet teruggetrek.<ref>{{cite news|last=Cost|first=Ben|date=8 September 2022|title=BBC correspondent falsely reported queen died, shocking Twitter|url=https://nypost.com/2022/09/08/bbc-correspondent-falsely-claims-that-queen-died/|access-date=8 September 2022|work=The New York Post}}</ref> In Februarie 2023 is aangekondig dat Hakim ’n hoofaanbieder op die BBC se nuwe nuuskanaal sou word. Sy het ''The Daily Global'' weeksdae aangebied en haar laaste program vir BBC News op 2 Oktober 2023 aangebied. ===Sky News=== Op 27 Julie 2023 het Hakim aangekondig dat sy die BBC verlaat. Sy het by [[Sky News]] aangesluit as hoofaanbieder van wêreldnuus. Op 22 Januarie 2024 het sy die buitelandse sake-program ''The World with Yalda Hakim'' begin aanbied. ==Yalda Hakim-stigting== Die Yalda Hakim Foundation (YHF) is in 2018 gestig om die opvoeding van besonder talentvolle jong vroue uit Afghanistan te ondersteun deur beurse, internskappe en mentorskap. In 2019 het dit ’n volle vierjaar-beursprogram aan die American University of Afghanistan aangebied. In 2021 het die stigting met Oriel College aan die [[Universiteit van Oxford]] saamgewerk om ’n beurs vir ’n jong Afghaanse vrou te befonds. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{Commons category}} * {{Twitter|id=SkyYaldaHakim}} * [https://news.sky.com/author/yalda-hakim-982 Sky Profile] * [https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/1RCH9T7b5mgy4HmYCm1Sk9P/yalda-hhakim BBC Profile] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hakim, Yalda}} [[Kategorie:Joernaliste]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] nmsygpmgcrkevds5i537wtgucidnglj 2925305 2925298 2026-08-15T15:47:42Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opleiding */ Verbeter 2925305 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image = 2017 Halifax International Security Forum (38448903816) (cropped)Yalda Hakim.jpg |caption = Hakim by die Halifax International Security Forum 2017 |birth_date = {{birth date and age|1983|6|26|df=y}} |birth_place = [[Kabul]], [[Afghanistan]] |death_date = |death_place = |nationality = Australies, Brits |education = Macquarie University ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) |occupation = {{hlist|[[Joernalis]]|nuusaanbieder||dokumentêre vervaardiger}} |years_active = |employer = [[Sky News]]<br>[[British Broadcasting Corporation|BBC]] <small>(voorheen)</small> |spouse = Abed Rashid |children = 1<ref>{{cite journal|url=https://theguardian.com/media/2024/jan/07/war-correspondent-yalda-hakim-it-takes-strength-to-raise-a-family|title=Yalda Hakim: 'It takes strength to protect a family'|journal=The Guardian|first=Michael|last=Segalov|date=7 January 2024|access-date=21 January 2024}}</ref> |credits = ''BBC World News''<br> ''Our World''<br>''Newsnight''<br>''BBC News''<br>''Impact with Yalda Hakim''<br>''Dateline'' }} '''Yalda Hakim''' (gebore [[26 Junie]] [[1983]])<ref>{{cite web|date=15 June 2020|title=Yalda Hakim - Australian broadcaster|url=https://biographytree.com/biography/yalda-hakim-australian-broadcaster/|access-date=9 September 2022|website=BiographyTree|archive-date=9 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220909105511/https://biographytree.com/biography/yalda-hakim-australian-broadcaster/|url-status=dead}}</ref> is ’n in [[Afghanistan]] gebore [[Australië|Australiese]] [[Joernalis|uitsaaijoernalis]], hoofaanbieder van wêreldnuus by [[Sky News]], en dokumentêre vervaardiger. Sy was een van die hoofaanbieders by [[BBC|BBC News]] wat in Engels in die VK en wêreldwyd uitgesaai het.<ref>{{cite news|date=2 February 2023|title=BBC News channel announces chief presenter line-up for revamp|agency=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-64496388|access-date=3 April 2023}}</ref> Nadat haar familie Afghanistan verlaat en hulle in 1986 in Australië gevestig het, het sy grootgeword in die westelike [[Sydney]]-voorstad Parramatta en daarna joernalistiek studeer. Sy het haar loopbaan by SBS Television begin en in 2012 na BBC TV verhuis. In Julie 2023 het sy die BBC verlaat om by Sky News aan te sluit. ==Vroeë lewe en opleiding== Hakim is op 26 Junie 1983 in [[Kabul]], in die destydse Demokratiese Republiek Afghanistan, gebore. Haar familie het die land tydens die [[Sowjet-Afghaanse Oorlog]] verlaat toe sy ses maande oud was. Die familie het te perd oor land na [[Pakistan]] gereis met die hulp van mensesmokkelaars. Ná twee jaar in Pakistan het die familie hulle in 1986 as migrante in Australië gevestig, toe sy drie jaar oud was.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.yaldahakimfoundation.org/hello-world/|title=Yalda Hakim Foundation {{!}} YHF Foundation|language=en|access-date=2026-03-02}}</ref> Hakim het Macarthur Girls High School in Parramatta, Sydney, bygewoon, waar sy die [[viool]] gespeel het en sportkaptein en prefect geword het. Sy het ook Parramatta West Public School bygewoon. Hakim het van 2002 tot 2004 ’n [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-graad in Media aan Macquarie University verwerf, waar sy ook ’n raadslid van die Macquarie University Union was. In 2005 het Hakim ’n Diploma in Joernalistiek aan Macleay College, Sydney, ontvang. Sy het daarna van 2007 tot 2009 ’n B.A.-graad in Joernalistiek deur afstandsonderrig aan Monash University voltooi,<ref>{{cite web|publisher=Monash University|title=Yalda Hakim, Daughter of a nation delivers the world|url=https://www.monash.edu/alumni/monash-life/2020/yalda-hakim-daughter-of-a-nation-delivers-the-world|access-date=18 November 2024}}</ref> tesame met ’n klerkskap by die Special Broadcasting Service.<ref name=":0" /> Hakim is vlot in vyf tale: [[Engels]], [[Persies]], [[Urdu]], [[Hindi]], en [[Pashto]], en {{as of|lc=yes|2022}} was sy besig om [[Mandaryns]] te leer.<ref name=bbcprofile>{{cite web|title=Impact – Yalda Hakim|website=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/1RCH9T7b5mgy4HmYCm1Sk9P/yalda-hakim|access-date=9 September 2022}}</ref> ==Loopbaan== ===SBS en ''Dateline''=== Hakim het in 2008 na [[Kabul]] teruggekeer vir haar eerste ''Dateline''-verslag, en het daarna wêreldwyd verslag gedoen vir ''Dateline'' en ''SBS World News Australia''. Sy het in 2009 die United Nations Association of Australia se Media Vredesprys vir beste Australiese televisienieusdekking ontvang,<ref>{{cite web|last=Crary|first=Alice|url=http://www.theeuropean-magazine.com/yalda-hakim|title=Yalda Hakim|publisher=The European|date=17 September 2014|access-date=30 July 2015}}</ref> en was ook ’n finalis vir die ''Walkley Young Australian'' Joernalis van die Jaar-toekenning. Vanaf 2011 het Hakim ''Dateline'' saam met die mede-videojoernalis Mark Davis aangebied. ===BBC News=== In Desember 2012 is aangekondig dat Hakim by die [[BBC]] sou aansluit. Sy het in Maart 2013 die eerste keer op ''BBC World News'' en die ''BBC News Channel'' verskyn.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/mediacentre/worldnews/bbc.com/mediacentre/worldnews/our_world_iraq_ten_years_on-1/|title=Yalda Hakim makes BBC World News debut|website=www.bbc.com|language=en|access-date=2026-03-02}}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In Oktober 2013 het sy [[Hamid Karzai]], die President of Afghanistan, vir ''Newsnight'' ondervra.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-24433433|agency=BBC News|last=Hakim|first=Yalda|title=Afghanistan's Hamid Karzai says Nato caused 'great suffering'|date=7 October 2013|access-date=17 February 2025}}</ref> Sedert Maart 2014 het sy as aanbieder op ''Impact'' verskyn en later die hoofaanbieder geword. Sy is in 2021 vir ’n Peabody Award benoem vir haar bydrae tot beriggewing oor Afghanistan. Op 8 September 2022 het Hakim getwiet dat [[Buckingham-paleis]] die dood van koningin [[Elizabeth II]] aangekondig het voordat die formele aankondiging gemaak is. Sy het later die twiet teruggetrek.<ref>{{cite news|last=Cost|first=Ben|date=8 September 2022|title=BBC correspondent falsely reported queen died, shocking Twitter|url=https://nypost.com/2022/09/08/bbc-correspondent-falsely-claims-that-queen-died/|access-date=8 September 2022|work=The New York Post}}</ref> In Februarie 2023 is aangekondig dat Hakim ’n hoofaanbieder op die BBC se nuwe nuuskanaal sou word. Sy het ''The Daily Global'' weeksdae aangebied en haar laaste program vir BBC News op 2 Oktober 2023 aangebied. ===Sky News=== Op 27 Julie 2023 het Hakim aangekondig dat sy die BBC verlaat. Sy het by [[Sky News]] aangesluit as hoofaanbieder van wêreldnuus. Op 22 Januarie 2024 het sy die buitelandse sake-program ''The World with Yalda Hakim'' begin aanbied. ==Yalda Hakim-stigting== Die Yalda Hakim Foundation (YHF) is in 2018 gestig om die opvoeding van besonder talentvolle jong vroue uit Afghanistan te ondersteun deur beurse, internskappe en mentorskap. In 2019 het dit ’n volle vierjaar-beursprogram aan die American University of Afghanistan aangebied. In 2021 het die stigting met Oriel College aan die [[Universiteit van Oxford]] saamgewerk om ’n beurs vir ’n jong Afghaanse vrou te befonds. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{Commons category}} * {{Twitter|id=SkyYaldaHakim}} * [https://news.sky.com/author/yalda-hakim-982 Sky Profile] * [https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/1RCH9T7b5mgy4HmYCm1Sk9P/yalda-hhakim BBC Profile] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hakim, Yalda}} [[Kategorie:Joernaliste]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] cwok91528r93h28p7d2y11h4us0s3zj 0 458675 2925251 2882743 2026-08-15T14:34:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925251 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akademikus | image = | image_size = | alt = | caption = | name = Michael Clarke | fullname = | other_names = | birth_date = | workplaces = [[King's College London]] | era = | school_tradition = | main_interests = | notable_ideas = | major_works = | influences = | influenced = |alma mater=Aberystwyth University {{small|([[Baccalaureus Artium|B.A.]], 1971)}}|naam=Michael Clarke|geboortedatum=1950|nasionaliteit={{vlagikoon|VK}} Brits|vakgebied=[[Krygskunde]]|bekend=Oorlogsontledings op [[Sky News]]}} '''Michael Clarke''' is ’n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] akademikus wat spesialiseer in [[krygskunde]]. Hy was Direkteur van die Royal United Services Institute van 2007 tot 2015.<ref>{{cite web |title=Professor Michael Clarke |url=https://rusi.org/people/clarke-0 |website=Royal United Services Institute |access-date=7 March 2022}}</ref> Sedert die begin van die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne (2022)]], dien hy as [[Sky News]] se sekuriteits- en verdedigingsontleder.<ref>{{cite web | url=https://news.sky.com/story/inside-kherson-what-next-for-russias-war-with-ukraine-12748371 | title=Inside Kherson: What next for Russia's war with Ukraine? }}</ref><ref>{{cite web | url=https://theglobalherald.com/news/ukraine-war-russians-target-key-infrastructure-sites/ | title=Ukraine War: Russians target key infrastructure sites - the Global Herald | date=23 November 2022 }}</ref> == Biografie == ’n Gegradueerde van Aberystwyth University,<ref name="Aberystwyth fellowship">{{cite web |title=Professor Michael Clarke |url=https://www.aber.ac.uk/en/news/archive/2012/07/title-118338-en.html |website=Aberystwyth University |access-date=7 March 2022}}</ref> Clarke is ’n voormalige Adjunk-Visekanselier en Direkteur van Navorsingsontwikkeling aan King's College in Londen, waar hy steeds ’n besoekende professor in Verdedigingsstudies is.<ref name="Aberystwyth fellowship"/> Tussen 1990 en 2001 was hy die Direkteur van die Centre for Defence Studies. Van 2001 tot 2005 was hy Direkteur van die International Policy Institute. In 2004 en 2005 was hy Hoof van die Skool vir Sosiale Wetenskap en Openbare Beleid aan King's College, waar hy sedert 1995 professor in Verdedigingsstudies was.<ref name="Aberystwyth fellowship"/> Hy was Direkteur-generaal van die Royal United Services Institute tussen 2007 en 2015, en is ’n RUSI Distinguished Fellow in Militêre Wetenskappe. Sedert 2022 is hy Verdedigings- en Sekuriteitsontleder by [[Sky News]].<ref name="Royal United Services Institute">{{cite web |title=Professor Michael Clarke |url=https://www.rusi.org/people/clarke-0|website=Royal United Services Institute |access-date=12 September 2025}}</ref> == Bibliografie == * ''The Challenge of Defending Britain'' (2019) * ''Tipping Point: Britain, Brexit and Security in the 2020s'' (2019) * ''Britain’s Persuaders: Soft Power in a Hard World'' (2021) * ''Great British Commanders: Leadership, Strategy and Luck'' (2024) == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Clarke, Michael}} [[Kategorie:Britse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] bqzyxcz8ct21h9lbeatbfjbnfnc6nw7 0 458866 2925301 2884908 2026-08-15T15:45:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925301 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Yahya Sinwar | beeld = Yahya Sinwar portrait 3x4.jpg | beeldonderskrif = Sinwar in 2012 | geboortenaam = Yahya Ibrahim Hassan Sinwar | geboortedatum =29 Oktober 1962 | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Khan Yunis]], [[Gasastrook]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|2024|10|16|1962|10|29|df=yes}} | sterfplek = [[Tel al-Sultan]], [[Rafah]], [[Gasastrook]] | party = [[Hamas]] | nasionaliteit = [[Lêer:Flag_of_Palestine.svg|raamloos|24px]] [[Palestyne|Palestyns]] | orde = 4de Voorsitter van die Politieke Buro van Hamas | termynaanvang = 6 Augustus 2024 | termyneinde = 16 Oktober 2024 | leier = | vise = [[Khalil al-Hayya]] | president = | eersteminister = | premier = | voorganger = [[Ismail Haniyeh]] <br/> [[Khaled Mashal]] (waarnemend) | opvolger = Tydelike komitee | orde1 = 2de Leier van Hamas in die Gasastrook | termynaanvang1 = 13 Februarie 2017 | termyneinde1 = 16 Oktober 2024 | leier1 = | vise1 = | president1 = | eersteminister1 = {{Ubl|Mohammed Awad|[[Issam al-Da'alis]]}} | premier1 = | voorganger1 = [[Ismail Haniyeh]] | opvolger1 = [[Mohammed Sinwar]] | ouers = | eggenoot = Samar Muhammad Abu Zamar (getrou 2011) | kinders = 3 | alma_mater = {{nobr|[[Islamitiese Universiteit van Gasa]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])}} | religie = | handtekening = | militer = Militêre Diens | lojaliteit = [[Lêer:Flag_of_al-Qassam_Brigades.svg|raamloos|24px]] [[Hamas]] | tak = [[Lêer:Flag_of_al-Qassam_Brigades.svg|raamloos|24px]] [[Al-Qassam Brigades]] | diensjare = 1987–2024 | rang = | eenheid = | oorloe =[[Israel-Hamas-oorlog]] | toekennings = | webtuiste = }} '''Yahya Ibrahim Hassan Sinwar''' ([[Arabies]]: يحيى إبراهيم حسن السنوار, <small>geromaniseer:</small> Ibrāhīm Ḥasan al-Sinwār; 29 Oktober 1962 – 16 Oktober 2024) was 'n [[Staat Palestina|Palestynse]] militante en politikus wat vanaf Augustus 2024 as vierde voorsitter van die [[Hamas]] Politieke Buro gedien het, en vanaf Februarie 2017 as die tweede Leier van Hamas in die [[Gasastrook]], en het [[Ismail Haniyeh]] in albei rolle opgevolg. Sinwar is in 1962 in die Khan Yunis-vlugtelingkamp in die [[Egipte|Egipties]]-beheerde Gasastrook gebore, in ’n familie wat tydens die stigting van Israel in 1948 van [[Ashkelon|Majdal 'Asqalan]] gevlug het.<ref>{{Cite web |date=28 January 2024|title=Yahya Sinwar |url=https://www.britannica.com/biography/Yahya-Sunwar |access-date=1 February 2024|website=Britannica |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128125507/https://www.britannica.com/biography/Yahya-Sunwar |url-status=live }}</ref> Hy het sy studies aan die Islamitiese Universiteit van Gasa voltooi, waar hy 'n [[Baccalaureus artium|baccalaureusgraad]] in Arabiese studies ontvang het.<ref>{{Cite news |date=21 November 2023 |title=Who is the Hamas leader in Gaza, Yahya Sinwar? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67473719 |access-date=1 February 2024 |work=[[BBC News]] |language=en |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109101602/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67473719 |url-status=live }}</ref> In 1989 is hy in Israel tot vier lewenslange gevangenisstraf gevonnis vir die organisering van die ontvoering en moord van twee Israeliese soldate en vier Palestyne wat hy as samewerkers beskou het. In 2004 het hy simptome ervaar soos opstaan vir gebed en dan val, en in en uit bewussyn gewankel, en het gekla van nekpyn. ’n Tronk-tandarts, Yuval Bitton, vermoed ’n breinprobleem, moontlik ’n beroerte of abses, en het dringend hospitaalopname aanbeveel. By die Soroka Mediese Sentrum het Israeliese chirurge ’n breintumor verwyder wat andersins fataal sou gewees het. Bitton beklemtoon dat die tumor sou gebars het sonder chirurgie. ’n Paar dae later het hy Sinwar in die hospitaal besoek saam met ’n tronkbeampt. Sinwar het die Moslem-beampt gevra om die tandarts te bedank en hom die betekenis van die lewensreddende operasie in Islam te verduidelik, en hoe hy hom verplig voel vir die redding van sy lewe.<ref name="Becker2">{{Cite news|last1=Becker|first1=Jo|last2=Sella|first2=Adam|date=26 May 2024|title=The Hamas Chief and the Israeli Who Saved His Life|url=https://www.nytimes.com/2024/05/26/world/middleeast/hamas-sinwar-israel-doctor-prison-swap.html|access-date=27 May 2024|work=[[The New York Times]]|language=en|issn=0362-4331|archive-date=27 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527131142/https://www.nytimes.com/2024/05/26/world/middleeast/hamas-sinwar-israel-doctor-prison-swap.html|url-status=live}}</ref> Hy het 22 jaar in die tronk deurgebring totdat hy in 2011 saam met 1 026 ander vrygelaat is in 'n gevangenruil vir die Israeliese soldaat Gilad Shalit. Gedurende sy tyd in die tronk het Sinwar voortgegaan om die militêre aktiwiteite van Hamas te koördineer.<ref>{{Cite news |date=21 June 2024 |title=Repaying a debt with blood: Israeli doctor saved Sinwar, nephew killed on Oct. 7 |url=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-807178 |access-date=17 October 2024 |work=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> Hy was een van die medestigters van die veiligheidsapparaat van Hamas. In 2017 is Sinwar as leier van Hamas in Gasa verkies en het hy die volgende jaar beweer dat hy 'n "vredeliewende, populêre weerstand" nastreef, terwyl hy die 2018–2019 Gaza-grensprotes ondersteun het, alhoewel hy ook berig is dat hy toegewy was aan die uitwissing van Israel en gesien het militêre konfrontasie as die enigste pad tot die "bevryding van Palestina", wat "met geweld, nie onderhandelinge" bereik sou word. Hy het ook sterk bande met [[Iran]] ontwikkel. Hy was herverkies as Hamas-leier in 2021 en het dieselfde jaar 'n aanslag deur Israel oorleef. Hy is wyd beskou as die brein agter die 7 Oktober-aanvalle op Israel in 2023, wat gevolg is deur die [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa-oorlog]] wat na ander dele van die Midde-Ooste versprei het.<ref>{{Cite news |last1=Kingsley |first1=Patrick |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Rasgon |first3=Adam |date=12 May 2024 |title=Yahya Sinwar Helped Start the War in Gaza. Now He's Key to Its Endgame. |url=https://www.nytimes.com/2024/05/12/world/middleeast/gaza-war-hamas-yahya-sinwar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513103321/https://www.nytimes.com/2024/05/12/world/middleeast/gaza-war-hamas-yahya-sinwar.html |archive-date=13 May 2024 |access-date=13 May 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}}</ref> Hamas en die Izz ad-Din al-Qassam Brigades is deur die [[Verenigde State]] en die [[Europese Unie]] en ander lande as [[Terrorisme|terreurgroepe]] aangewys, en in September 2015 is Sinwar spesifiek as 'n terroris deur die Verenigde State aangewys. In Mei 2024 het Karim Ahmad Khan, die aanklaer van die Internasionale Strafhof, aangekondig dat hy 'n arrestasiebevel vir Sinwar vir oorlogsmisdrywe en [[Misdade teen die Mensdom|misdade teen die mensdom]] sou aansoek doen, as deel van die [[Internasionale Strafhof|ICC]]-ondersoek in Palestina. Hy is in Oktober 2024 dood in 'n botsing met die [[Israeliese Verdedigingsmagte]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czj9zzgvjrno|title=Yahya Sinwar, leader of Hamas, killed by Israeli forces in Gaza|date=2024-10-18|website=www.bbc.com|language=en|access-date=2026-03-11}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sinwar, Yahya}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Palestynse politici]] [[Kategorie:Palestynse terroriste]] 7hurqu2ehzmk51t2klvsxt58hewe28d 2925306 2925301 2026-08-15T15:48:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925306 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Yahya Sinwar | beeld = Yahya Sinwar portrait 3x4.jpg | beeldonderskrif = Sinwar in 2012 | geboortenaam = Yahya Ibrahim Hassan Sinwar | geboortedatum =29 Oktober 1962 | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Khan Yunis]], [[Gasastrook]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|2024|10|16|1962|10|29|df=yes}} | sterfplek = [[Tel al-Sultan]], [[Rafah]], [[Gasastrook]] | party = [[Hamas]] | nasionaliteit = [[Lêer:Flag_of_Palestine.svg|raamloos|24px]] [[Palestyne|Palestyns]] | orde = 4de Voorsitter van die Politieke Buro van Hamas | termynaanvang = 6 Augustus 2024 | termyneinde = 16 Oktober 2024 | leier = | vise = [[Khalil al-Hayya]] | president = | eersteminister = | premier = | voorganger = [[Ismail Haniyeh]] <br/> [[Khaled Mashal]] (waarnemend) | opvolger = Tydelike komitee | orde1 = 2de Leier van Hamas in die Gasastrook | termynaanvang1 = 13 Februarie 2017 | termyneinde1 = 16 Oktober 2024 | leier1 = | vise1 = | president1 = | eersteminister1 = {{Ubl|Mohammed Awad|[[Issam al-Da'alis]]}} | premier1 = | voorganger1 = [[Ismail Haniyeh]] | opvolger1 = [[Mohammed Sinwar]] | ouers = | eggenoot = Samar Muhammad Abu Zamar (getrou 2011) | kinders = 3 | alma_mater = {{nobr|[[Islamitiese Universiteit van Gasa]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])}} | religie = | handtekening = | militer = Militêre Diens | lojaliteit = [[Lêer:Flag_of_al-Qassam_Brigades.svg|raamloos|24px]] [[Hamas]] | tak = [[Lêer:Flag_of_al-Qassam_Brigades.svg|raamloos|24px]] [[Al-Qassam Brigades]] | diensjare = 1987–2024 | rang = | eenheid = | oorloe =[[Israel-Hamas-oorlog]] | toekennings = | webtuiste = }} '''Yahya Ibrahim Hassan Sinwar''' ([[Arabies]]: يحيى إبراهيم حسن السنوار, <small>geromaniseer:</small> Ibrāhīm Ḥasan al-Sinwār; 29 Oktober 1962 – 16 Oktober 2024) was 'n [[Staat Palestina|Palestynse]] militante en politikus wat vanaf Augustus 2024 as vierde voorsitter van die [[Hamas]] Politieke Buro gedien het, en vanaf Februarie 2017 as die tweede Leier van Hamas in die [[Gasastrook]], en het [[Ismail Haniyeh]] in albei rolle opgevolg. Sinwar is in 1962 in die Khan Yunis-vlugtelingkamp in die [[Egipte|Egipties]]-beheerde Gasastrook gebore, in ’n familie wat tydens die stigting van Israel in 1948 van [[Ashkelon|Majdal 'Asqalan]] gevlug het.<ref>{{Cite web |date=28 January 2024|title=Yahya Sinwar |url=https://www.britannica.com/biography/Yahya-Sunwar |access-date=1 February 2024|website=Britannica |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128125507/https://www.britannica.com/biography/Yahya-Sunwar |url-status=live }}</ref> Hy het sy studies aan die Islamitiese Universiteit van Gasa voltooi, waar hy 'n [[Baccalaureus Artium|baccalaureusgraad]] in Arabiese studies ontvang het.<ref>{{Cite news |date=21 November 2023 |title=Who is the Hamas leader in Gaza, Yahya Sinwar? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67473719 |access-date=1 February 2024 |work=[[BBC News]] |language=en |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109101602/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67473719 |url-status=live }}</ref> In 1989 is hy in Israel tot vier lewenslange gevangenisstraf gevonnis vir die organisering van die ontvoering en moord van twee Israeliese soldate en vier Palestyne wat hy as samewerkers beskou het. In 2004 het hy simptome ervaar soos opstaan vir gebed en dan val, en in en uit bewussyn gewankel, en het gekla van nekpyn. ’n Tronk-tandarts, Yuval Bitton, vermoed ’n breinprobleem, moontlik ’n beroerte of abses, en het dringend hospitaalopname aanbeveel. By die Soroka Mediese Sentrum het Israeliese chirurge ’n breintumor verwyder wat andersins fataal sou gewees het. Bitton beklemtoon dat die tumor sou gebars het sonder chirurgie. ’n Paar dae later het hy Sinwar in die hospitaal besoek saam met ’n tronkbeampt. Sinwar het die Moslem-beampt gevra om die tandarts te bedank en hom die betekenis van die lewensreddende operasie in Islam te verduidelik, en hoe hy hom verplig voel vir die redding van sy lewe.<ref name="Becker2">{{Cite news|last1=Becker|first1=Jo|last2=Sella|first2=Adam|date=26 May 2024|title=The Hamas Chief and the Israeli Who Saved His Life|url=https://www.nytimes.com/2024/05/26/world/middleeast/hamas-sinwar-israel-doctor-prison-swap.html|access-date=27 May 2024|work=[[The New York Times]]|language=en|issn=0362-4331|archive-date=27 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527131142/https://www.nytimes.com/2024/05/26/world/middleeast/hamas-sinwar-israel-doctor-prison-swap.html|url-status=live}}</ref> Hy het 22 jaar in die tronk deurgebring totdat hy in 2011 saam met 1 026 ander vrygelaat is in 'n gevangenruil vir die Israeliese soldaat Gilad Shalit. Gedurende sy tyd in die tronk het Sinwar voortgegaan om die militêre aktiwiteite van Hamas te koördineer.<ref>{{Cite news |date=21 June 2024 |title=Repaying a debt with blood: Israeli doctor saved Sinwar, nephew killed on Oct. 7 |url=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-807178 |access-date=17 October 2024 |work=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> Hy was een van die medestigters van die veiligheidsapparaat van Hamas. In 2017 is Sinwar as leier van Hamas in Gasa verkies en het hy die volgende jaar beweer dat hy 'n "vredeliewende, populêre weerstand" nastreef, terwyl hy die 2018–2019 Gaza-grensprotes ondersteun het, alhoewel hy ook berig is dat hy toegewy was aan die uitwissing van Israel en gesien het militêre konfrontasie as die enigste pad tot die "bevryding van Palestina", wat "met geweld, nie onderhandelinge" bereik sou word. Hy het ook sterk bande met [[Iran]] ontwikkel. Hy was herverkies as Hamas-leier in 2021 en het dieselfde jaar 'n aanslag deur Israel oorleef. Hy is wyd beskou as die brein agter die 7 Oktober-aanvalle op Israel in 2023, wat gevolg is deur die [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa-oorlog]] wat na ander dele van die Midde-Ooste versprei het.<ref>{{Cite news |last1=Kingsley |first1=Patrick |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Rasgon |first3=Adam |date=12 May 2024 |title=Yahya Sinwar Helped Start the War in Gaza. Now He's Key to Its Endgame. |url=https://www.nytimes.com/2024/05/12/world/middleeast/gaza-war-hamas-yahya-sinwar.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513103321/https://www.nytimes.com/2024/05/12/world/middleeast/gaza-war-hamas-yahya-sinwar.html |archive-date=13 May 2024 |access-date=13 May 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}}</ref> Hamas en die Izz ad-Din al-Qassam Brigades is deur die [[Verenigde State]] en die [[Europese Unie]] en ander lande as [[Terrorisme|terreurgroepe]] aangewys, en in September 2015 is Sinwar spesifiek as 'n terroris deur die Verenigde State aangewys. In Mei 2024 het Karim Ahmad Khan, die aanklaer van die Internasionale Strafhof, aangekondig dat hy 'n arrestasiebevel vir Sinwar vir oorlogsmisdrywe en [[Misdade teen die Mensdom|misdade teen die mensdom]] sou aansoek doen, as deel van die [[Internasionale Strafhof|ICC]]-ondersoek in Palestina. Hy is in Oktober 2024 dood in 'n botsing met die [[Israeliese Verdedigingsmagte]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czj9zzgvjrno|title=Yahya Sinwar, leader of Hamas, killed by Israeli forces in Gaza|date=2024-10-18|website=www.bbc.com|language=en|access-date=2026-03-11}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sinwar, Yahya}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Palestynse politici]] [[Kategorie:Palestynse terroriste]] ibyr5kxn8rjvarv2o6b1dqil53yu7fs 0 459197 2925302 2919429 2026-08-15T15:46:01Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2925302 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Nicholas Haysom | bynaam = Fink | beeld = Talal Al-Haj interviewing Nicholas Haysom.jpg | onderskrif = Talal Al-Haj voer 'n onderhoud met Nicholas Haysom, Direkteur van Politieke Sake van die Uitvoerende Kantoor van die Sekretaris-Generaal van die Verenigde Nasies, September 2009. | geboortenaam = Nicholas Roland Leybourne Haysom | geboortedatum = {{Geboortedatum|1952|04|21}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1952|4|21|2026|3|19}} | sterfteplek = [[New York]], VSA | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat | ander = | bekend = VN vredesgesant en diplomaat | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Nicholas Roland Leybourne "Fink" Haysom''' ([[21 April]] [[1952]] – [[19 Maart]] [[2026]]) was 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] prokureur, anti-apartheidsaktivis en [[Diplomasie|diplomaat]] wie se werk gefokus het op demokratiese regering, grondwetlike en verkiesingshervormings, versoening en vredesprosesse. Van 2021 tot sy dood het hy gedien as die Spesiale Verteenwoordiger van die [[Verenigde Nasies]] se Sekretaris-Generaal en Hoof van die Verenigde Nasies se Sending in [[Suid-Soedan]].<ref name="UNPR_UNMISS" /> ==Vroeë lewe en opvoeding== Haysom is in [[Johannesburg]] gebore en het in [[Durban]] grootgeword,<ref name=saha>[https://www.saha.org.za/nonracialism/transcript_of_interview_with_fink_haysom.htm South African History Archive collection, Fink Haysom interview transcript, 9 Augustus 1985 (call no. A08.03.1, identifier AL2460_A08.03.1)]. Besoek 20 Maart 2026.</ref> waar sy moeder 'n anti-apartheidsaktivis was.<ref name=apobit>[https://apnews.com/article/haysom-mandela-apartheid-un-ramaphosa-guterres-sudan-3b81f34d71cad129c89531f77907ff2a AP News, "Anti-apartheid activist, human rights campaigner and UN diplomat Nicholas Haysom dies at age 73"], 19 Maart 2026. Besoek 20 Maart 2026.</ref> Nadat hy 'n Anglikaanse privaatskool in Natal bygewoon het<ref name=convo>[https://theconversation.com/fink-haysom-fought-tirelessly-for-justice-and-reconciliation-in-south-africa-and-on-the-global-stage-278922 The Conversation, "Fink Haysom fought tirelessly for justice and reconciliation – in South Africa and on the global stage"], 20 Maart 2026. Besoek 20 Maart 2026.</ref> en kortliks in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] gedien het,<ref name=saha/> het hy in 1975 aan die [[Universiteit van Natal]] gegradueer met 'n [[Baccalaureus Artium]]-graad en in 1978 aan die [[Universiteit van Kaapstad]] met 'n Baccalaureus Regte-graad,<ref>[https://www.news.uct.ac.za/article/-2012-12-18-nicholas-haysom University of Cape Town, Nicholas Haysom], 18 Desember 2012. Besoek 20 Maart 2026.</ref> en het later eredoktorsgrade in die Regte van die Universiteit van Kaapstad (2012)<ref>{{Cite web |date=2012-06-12 |title=Eight honorary doctorates to be awarded in 2012 |url=http://www.uct.ac.za/news/eight-honorary-doctorates-be-awarded-2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004801/http://www.uct.ac.za/news/eight-honorary-doctorates-be-awarded-2012 |archive-date=2019-01-03 |access-date=2017-06-13 |website=University of Cape Town |language=en}}</ref> en die New York Law School (2019) ontvang.<ref name="NYLS_Commencement2019">{{Cite web|title=New York Law School 2019 Commencement Program|url=https://issuu.com/nylslibrary/docs/2019_commencement_program/1|access-date=2020-10-31|website=issuu|date=25 Julie 2019 }}</ref> In 1976 het Haysom president van die [[Nusas|Nasionale Unie van Suid-Afrikaanse Studente]] (NUSAS) geword in 'n tyd toe die anti-apartheid studente-organisasie in wanorde was na die inhegtenisneming van baie van sy leiers.<ref>{{Cite web |work=National Union of South African Students |date=November 1981 |title=Fifty seven years of NUSAS – Have we learned our lessons? |url=http://psimg.jstor.org/fsi/img/pdf/t0/10.5555/al.sff.document.cnf19811100.026.022.000_final.pdf |access-date=2022-07-01 |jstor=|archive-date=8 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308180958/http://psimg.jstor.org/fsi/img/pdf/t0/10.5555/al.sff.document.cnf19811100.026.022.000_final.pdf |url-status=dead }}</ref> Hy is vier keer deur die regering tronk toe gestuur, insluitend periodes toe hy in eensame opsluiting aangehou is.<ref>http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventories/inv_pdft/AG3298/AG3298-1-062-text.pdf{{Dead link|date=July 2022 | fix-attempted=yes}}</ref><ref name="Wits_2008Interview">{{Cite web |date=2008 |title=Legal Resources Centre (LRC) Oral History Project – Fink Haysom |url=http://historicalpapers-atom.wits.ac.za/uploads/r/historical-papers-research-archive-library-university-of-witwatersrand/2/0/2036b992bfa66b40cb7c08496580982f067fe9cf2454fa35b5bd6c78aa66119b/AG3298-1-062-text.pdf |access-date=2022-07-01 |website=Historical Papers Archive, University of the Witwatersrand |type=Interview |archive-date=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013175203/http://historicalpapers-atom.wits.ac.za/uploads/r/historical-papers-research-archive-library-university-of-witwatersrand/2/0/2036b992bfa66b40cb7c08496580982f067fe9cf2454fa35b5bd6c78aa66119b/AG3298-1-062-text.pdf |url-status=dead }}</ref> ==Loopbaan== ===Akademiese en regswerk=== Gedurende die 1980's en vroeë 1990's was Haysom 'n prokureur vir die menseregte-regsfirma Cheadle Thompson & Haysom Attorneys in Johannesburg, wat hy saam met twee mede-akademici van die [[Universiteit van die Witwatersrand]], Halton Cheadle en Clive Thompson, gestig het.<ref name=convo/><ref>[https://cth.co.za/about-us/ Cheadle Thompson & Haysom Inc. Attorneys, website]. Besoek 20 Maart 2026.</ref> Hy het ook as medeprofessor by die Sentrum vir Toegepaste Regsstudies aan die Universiteit van die Witwatersrand gedien.<ref name=saha/><ref name=convo/> ===Regering van Suid-Afrika=== Van 1994 tot 1999 was Haysom die hoof regs- en grondwetlike adviseur van die regering van Suid-Afrika tydens die presidentskap van [[Nelson Mandela]].<ref name="UNPR_UNMISS" /><ref name=unnewsdeath>[https://news.un.org/en/story/2026/03/1167160 UN News, "UN mourns constitutional lawyer-turned top crisis diplomat, Nicholas Haysom"], 19 Maart 2026. Besoek 19 Maart 2026.</ref> In daardie rol het hy gehelp om 'n nuwe [[Grondwet van Suid-Afrika]] op te stel wat gelyke regte vir swart mense, minderhede en wit mense vasgelê het.<ref name=apobit/> Van 1999 tot 2002 was hy betrokke by die [[Burundi]]-vredesgesprekke as voorsitter van die komitee wat oor grondwetlike kwessies onderhandel het.<ref name="UNPR_UNMISS" /> Hy was ook die hoofadviseur van die bemiddelaar in die Soedanese vredesproses van 2002 tot 2005.<ref name="UNPR_UNMISS" /> ===Verenigde Nasies=== Nadat hy in 2005 by die [[Verenigde Nasies]] aangesluit het, het Haysom tot 2007 as hoof van die Kantoor van Konstitusionele Ondersteuning vir die Verenigde Nasies se Bystandsending vir [[Irak]] gedien.<ref name=unnewsdeath/> Van 2007 tot 2012 was hy in beheer van politieke, vredesbewaring en humanitêre sake in die Uitvoerende Kantoor van die VN se Sekretaris-Generaal, [[Ban Ki-moon]].<ref name="UNPR_EOSG">{{Cite web |date=2007-05-16 |title=Secretary-General Appoints Nicholas Haysom of South Africa Executive Office Political Affairs Director |url=https://www.un.org/press/en/2007/sga1065.doc.htm |access-date=2017-06-13 |website=United Nations |language=en |type=Press release}}</ref> In 2012 is Haysom aangestel as Adjunk Spesiale Verteenwoordiger van die Sekretaris-Generaal vir die Verenigde Nasies se Bystandsending in [[Afghanistan]] en in 2014 is hy bevorder tot Spesiale Verteenwoordiger van die sending.<ref name="UNPR_UNAMA">{{Cite web |date=2014-09-25 |title=Secretary-General Appoints Nicholas Haysom of South Africa Special Representative for Afghanistan |url=https://www.un.org/press/en/2014/sga1512.doc.htm |access-date=2017-06-13 |website=United Nations |language=en |type=Press release}}</ref><ref name="UNNews_UNAMA">{{Cite web |date=2014-09-25 |title=Nicholas Haysom of South Africa appointed as new UN envoy for Afghanistan |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=48858#.WT9vQ7puJao |access-date=2017-06-13 |website=United Nations |language=en}}</ref> Hy het Haile Menkerios opgevolg en in 2016 as Spesiale Gesant vir [[Soedan]] en [[Suid-Soedan]] aangestel.<ref name="UNPR_SESG2016">{{Cite web|url=https://www.un.org/press/en/2016/sga1645.doc.htm|title=Secretary-General Appoints Nicholas Haysom of South Africa Special Envoy for Sudan and South Sudan |website=United Nations |language=en|access-date=2017-06-13 |type=Press release}}</ref> In 2018 het Ban se opvolger as Sekretaris-Generaal, [[António Guterres]], Haysom aangestel as sy Spesiale Verteenwoordiger vir [[Somalië]] en Hoof van die Verenigde Nasies se Bystandsending in Somalië.<ref name="UNPR_UNSOM">{{Cite web |date=2018-09-12 |title=Mr. Nicholas Haysom of South Africa – Special Representative for Somalia and Head of the United Nations Assistance Mission in Somalia (UNSOM) |url=https://www.un.org/sg/en/content/sg/personnel-appointments/2018-09-12/mr-nicholas-haysom-south-africa-special-representative |access-date=2022-07-01 |website=Office of the United Nations Secretary-General |type=Press release}}</ref> Hy is op 1 Januarie 2019, na slegs vier maande in die rol, uit die land geskop.<ref name="VOA_Besheer1">{{Cite web |last=Besheer |first=Margaret |date=2019-04-16 |title=UN Chief Appoints Adviser to Help AU Mediation in Sudan |url=https://www.voanews.com/amp/un-chief-appoints-adviser-to-help-au-mediation-in-sudan/4878727.html |access-date=2022-07-01 |website=Voice of America}}</ref> deur die Somaliese regering van Mohamed Abdullahi Mohamed, wat beweer het dat hy die [[soewereiniteit]] van die land bedreig het nadat hulle die regsgrondslag van die inhegtenisneming van Mukhtar Robow bevraagteken het. Die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies het spyt uitgespreek oor Somalië se besluit om 'n Verenigde Nasies-gesant te skors wat die inhegtenisneming van 'n ekstremistiese groep-oorloper wat 'n politieke kandidaat geword het, bevraagteken het.<ref name="VOA_Besheer1"/> Haysom het toe van 2019 tot 2020 as die Sekretaris-Generaal se Spesiale Adviseur oor Soedan gedien en van 2020 tot 2021 oor Suider-Afrika.<ref name="VOA_Besheer1" /> In 2021 het Guterres Haysom se aanstelling as sy Spesiale Verteenwoordiger en Hoof van die Verenigde Nasies se Sending in Suid-Soedan aangekondig.<ref name="UNPR_UNMISS">{{Cite web |date=2021-01-15 |title=Secretary-General Appoints Nicholas Haysom of South Africa Special Representative in South Sudan |url=https://www.un.org/press/en/2021/sga2014.doc.htm |access-date=2022-07-01 |website=United Nations |type=Press release}}</ref> ==Persoonlike lewe en dood== Haysom was twee keer getroud: eers met Mary Ann Cullinan, met wie hy twee dogters en 'n seun gehad het; en daarna met Delphine, met wie hy nog twee seuns gehad het.<ref name=apobit/> Hy is op 19 Maart 2026 in [[New York Stad]] oorlede, op die ouderdom van 73,<ref>{{cite news |title=UNMISS head Nicholas Haysom passes on in New York |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/unmiss-head-nicholas-haysom-passes-on-in-new-york |access-date=19 Maart 2026 |work=Radio Tamazuj |date=10 Maart 2026 |language=en}}</ref> as gevolg van "hart- en longkomplikasies".<ref name=apobit/> Hy is deur Guterres onthou as 'n "onvermoeide vredemaker en standvastige kampioen van die waardes van die Verenigde Nasies".<ref name=unnewsdeath/> Die Suid-Afrikaanse president [[Cyril Ramaphosa]] het gesê dat Haysom se "toewyding aan geregtigheid en vrede ons land, ons kontinent en die wêreld 'n beter plek gemaak het".<ref name=apobit/> ==Werke == * {{Cite book |title=Ruling with the Whip: A report on the Violation of Human Rights in the Ciskei |publisher=Centre for Applied Legal Studies, University of the Whitwatersrand |year=1983 |isbn=9780854948000 |location=Johannesburg |language=en}} * {{cite book |title=Carnegie II Conference Papers: Second Carnegie Inquiry into Poverty and Development in Southern Africa |publisher=Southern Africa Labour and Development Research Unit, University of Cape Town |location=Cape Town |year=1984 |isbn=9780799208535 |url=https://www.opensaldru.uct.ac.za/handle/11090/677}} ** {{Cite journal |last1=Haysom |first1=Nicholas |last2=Thompson |first2=Clive |title=Farm labour and the law |journal=Carnegie Conference Paper No. 84 |url=https://www.opensaldru.uct.ac.za/bitstream/handle/11090/279/1984_haysom_ccp84.pdf?sequence=1}} ** {{Cite journal |last1=Haysom |first1=Nicholas |last2=Armstrong |first2=Amanda |title=Population relocation and the law: Social engineering on a vast scale |journal=Carnegie Conference Paper No. 86 |url=https://www.opensaldru.uct.ac.za/bitstream/handle/11090/280/1984_haysom_ccp86.pdf?sequence=1}} ** {{Cite journal |last1=Haysom |first1=Nicholas |last2=Khoza |first2=Modise |title=Trade Unions in the Homelands |journal=Carnegie Conference Paper No. 110 |url=https://www.opensaldru.uct.ac.za/bitstream/handle/11090/278/1984_haysom_ccp110.pdf?sequence=1}} * {{Cite book |title=Constitutional Court for South Africa |publisher=Centre for Applied Legal Studies, University of the Witwatersrand |year=1991 |isbn=9781874856535 |location=Johannesburg |language=en |oclc=502427946}} * {{Cite book |last1=Dugard |first1=John |title=The Last Years Of Apartheid: Civil Liberties In South Africa |last2=Haysom |first2=Nicholas |last3=Marcus |first3=Gilbert |publisher=Ford Foundation and Foreign Policy Association |year=1992 |isbn=9780871241450 |location=New York |language=en |oclc=801787619 }} * {{Cite book |title=Mabangalala: The Rise of Right-Wing Vigilantes in South Africa |publisher=Centre for Applied Legal Studies, University of the Witwatersrand |location=Johannesburg |year=1996 |isbn=9780854949199}} * {{Cite book |last1=Cheadle |first1=Halton |title=South African Constitutional Law: The Bill of Rights |last2=Davis |first2=Dennis |last3=Haysom |first3=Nicholas |publisher=Butterworths |year=2002 |isbn=9780409018233 |edition=1st |location=Johannesburg |language=en}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haysom, Nicholas}} [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regsgeleerdes]] lfv1risoxfxp3hut0j1e9g6c9c1yd0f 0 464035 2925303 2922252 2026-08-15T15:46:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925303 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Michael Shaara | beeld = Michael Shaara.jpg | onderskrif = Michael Shaara ca. 1970 | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|6|23|}} | geboorteplek = [[Jersey City]], New Jersey, Verenigde State | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1988|5|5|1928|6|23|}} | sterfplek = [[Tallahassee]], [[Florida]], Verenigde State | opvoeding = Rutgers-universiteit ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) | beroep = [[Roman]]sier | kinders = 2, insluitende Jeffrey Shaara | jare_aktief = 1952–1988 | genre = Historiese fiksie, [[wetenskapsfiksie]] | noemenswaardige_werke = ''The Killer Angels'' | noemenswaardige_toekennings = [[Pulitzerprys vir Fiksie]] }} '''Michael Shaara''' ([[23 Junie]] [[1928]] – [[5 Mei]] [[1988]]) was 'n Amerikaanse [[skrywer]] van historiese fiksie, [[wetenskapsfiksie]] en sportsfiksie. == Biografie == Shaara word gebore as die seun van 'n Italiaanse immigrant<ref>{{Cite web|url=http://www.broward.org/Library/Research/SpecialCollections/Pages/MichaelShaaraPapers.aspx|title=Michael Shaara Papers|website=www.broward.org|access-date=2018-12-22|archive-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222082135/http://www.broward.org/Library/Research/SpecialCollections/Pages/MichaelShaaraPapers.aspx|url-status=dead}}</ref> (die familienaam is oorspronklik gespel Sciarra, wat in Italiaans op 'n soortgelyke wyse uitgespreek word) in [[Jersey City]], [[New Jersey]]. Hy verwerf in 1951 'n [[Baccalaureus artium|BA-graad]] aan Rutgers-universiteit en dien voor die [[Koreaanse oorlog]] as sersant in die 82ste [[valskerm]]eenheid van die [[Amerikaanse Leër]]. Voordat Shaara gedurende die 1950's wetenskapfiksieverhale aan fiksietydskrifte begin verkoop het, was hy 'n amateurbokser en polisiebeampte. Na 'n hartaanval op 36-jarige leeftyd, herstel hy en doseer later letterkunde aan die Universiteit van Florida terwyl hy voortgaan om fiksie te skryf. Vir sy roman oor die Slag van Gettysburg, getiteld ''The Killer Angels'', wen hy in 1975 die [[Pulitzerprys vir Fiksie]]. Shaara is in 1988 op die relatief jong ouderdom van 59 aan 'n [[Hartaanval|Miokardiale infarksie]] oorlede. Shaara se kinders, Jeffrey en Lila,<ref>[https://web.archive.org/web/20121021232835/http://www.post-gazette.com/stories/ae/books/a-literary-legacy-lila-shaara-emerges-as-novelist-in-her-own-right-445919/ A literary legacy: Lila Shaara emerges as novelist in her own right.], by John Young, in the ''Pittsburgh Post-Gazette''; published March 16, 2012</ref> is ook romansiers. In 1997 het Jeffrey die jaarlikse ''Michael Shaara Award for Excellence in Civil War Fiction'' op die been gebring, wat toegeken word by Gettysburg College. == Werke == === Romans === *''The Broken Place'' (1968) *''The Killer Angels'' (1974), wenner van die Pulitzerprys vir fiksie in 1975. Later is die roman gebruik as basis vir die rolprent ''Gettysburg'' uit 1993. *''The Noah Conspiracy'' (1981), ook bekend as ''The Herald''. *''For Love of the Game'' (1991), verwerk vir die gelyknamige rolprent in 1999.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0126916/?ref_=fn_al_tt_1|title=For Love of the Game (1999)|publisher=IMDb|access-date=2013-04-16}}</ref> === Kortverhaalbundels === *''Soldier Boy'' (1982) === Kortverhale === *"Orphans of the Void" (1952) *"All the Way Back" (1952) *"Grenville's Planet" (1952) *"Be Fruitful and Multiply" (1952) *"Soldier Boy" (1953) *"The Book" (1953) *"The Sling and the Stone" (1954) *"Wainer" (1954) *"The Holes" (1954) *"Time Payment" (1954) *"Beast in the House" (1954) *"The Vanisher" (1954) *"Come to My Party" (1956) *"Man of Distinction" (1956) *"Conquest Over Time" (1956) *"2066: Election Day" (1956) *"Four-Billion Dollar Door" (1956) *"Death of a Hunter" (1957) *"The Peeping Tom Patrol" (1958) *"The Lovely House" (1958) * "Citizen Jell" (1959) *"Opening Up Slowly" (1973) *"Border Incident" (1976) *"Starface" (1982) *"The Dark Angel" (1982) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} *[http://www.enotes.com/soldier-boy-qn/characters/print Analysis of ''Soldier Boy''] *[https://web.archive.org/web/20111127060722/http://www.jeffshaara.com/michael_shaara.asp Biography at jeffshaara.com] *[https://web.archive.org/web/20071110234129/http://www.gettysburg.edu/about/offices/provost/cwi/the_michaelshaaraprize.dot Michael Shaara prize details] * {{Gutenberg author | id=35381| name=Michael Shaara}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Shaara, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] 48nvvhly0i6w7px3ljqfyhplw7d0wgo 2925307 2925303 2026-08-15T15:48:48Z Oesjaar 7467 /* Biografie */ Verbeter 2925307 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Michael Shaara | beeld = Michael Shaara.jpg | onderskrif = Michael Shaara ca. 1970 | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|6|23|}} | geboorteplek = [[Jersey City]], New Jersey, Verenigde State | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1988|5|5|1928|6|23|}} | sterfplek = [[Tallahassee]], [[Florida]], Verenigde State | opvoeding = Rutgers-universiteit ([[Baccalaureus Artium|B.A.]]) | beroep = [[Roman]]sier | kinders = 2, insluitende Jeffrey Shaara | jare_aktief = 1952–1988 | genre = Historiese fiksie, [[wetenskapsfiksie]] | noemenswaardige_werke = ''The Killer Angels'' | noemenswaardige_toekennings = [[Pulitzerprys vir Fiksie]] }} '''Michael Shaara''' ([[23 Junie]] [[1928]] – [[5 Mei]] [[1988]]) was 'n Amerikaanse [[skrywer]] van historiese fiksie, [[wetenskapsfiksie]] en sportsfiksie. == Biografie == Shaara word gebore as die seun van 'n Italiaanse immigrant<ref>{{Cite web|url=http://www.broward.org/Library/Research/SpecialCollections/Pages/MichaelShaaraPapers.aspx|title=Michael Shaara Papers|website=www.broward.org|access-date=2018-12-22|archive-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222082135/http://www.broward.org/Library/Research/SpecialCollections/Pages/MichaelShaaraPapers.aspx|url-status=dead}}</ref> (die familienaam is oorspronklik gespel Sciarra, wat in Italiaans op 'n soortgelyke wyse uitgespreek word) in [[Jersey City]], [[New Jersey]]. Hy verwerf in 1951 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] aan Rutgers-universiteit en dien voor die [[Koreaanse oorlog]] as sersant in die 82ste [[valskerm]]eenheid van die [[Amerikaanse Leër]]. Voordat Shaara gedurende die 1950's wetenskapfiksieverhale aan fiksietydskrifte begin verkoop het, was hy 'n amateurbokser en polisiebeampte. Na 'n hartaanval op 36-jarige leeftyd, herstel hy en doseer later letterkunde aan die Universiteit van Florida terwyl hy voortgaan om fiksie te skryf. Vir sy roman oor die Slag van Gettysburg, getiteld ''The Killer Angels'', wen hy in 1975 die [[Pulitzerprys vir Fiksie]]. Shaara is in 1988 op die relatief jong ouderdom van 59 aan 'n [[Hartaanval|Miokardiale infarksie]] oorlede. Shaara se kinders, Jeffrey en Lila,<ref>[https://web.archive.org/web/20121021232835/http://www.post-gazette.com/stories/ae/books/a-literary-legacy-lila-shaara-emerges-as-novelist-in-her-own-right-445919/ A literary legacy: Lila Shaara emerges as novelist in her own right.], by John Young, in the ''Pittsburgh Post-Gazette''; published March 16, 2012</ref> is ook romansiers. In 1997 het Jeffrey die jaarlikse ''Michael Shaara Award for Excellence in Civil War Fiction'' op die been gebring, wat toegeken word by Gettysburg College. == Werke == === Romans === *''The Broken Place'' (1968) *''The Killer Angels'' (1974), wenner van die Pulitzerprys vir fiksie in 1975. Later is die roman gebruik as basis vir die rolprent ''Gettysburg'' uit 1993. *''The Noah Conspiracy'' (1981), ook bekend as ''The Herald''. *''For Love of the Game'' (1991), verwerk vir die gelyknamige rolprent in 1999.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0126916/?ref_=fn_al_tt_1|title=For Love of the Game (1999)|publisher=IMDb|access-date=2013-04-16}}</ref> === Kortverhaalbundels === *''Soldier Boy'' (1982) === Kortverhale === *"Orphans of the Void" (1952) *"All the Way Back" (1952) *"Grenville's Planet" (1952) *"Be Fruitful and Multiply" (1952) *"Soldier Boy" (1953) *"The Book" (1953) *"The Sling and the Stone" (1954) *"Wainer" (1954) *"The Holes" (1954) *"Time Payment" (1954) *"Beast in the House" (1954) *"The Vanisher" (1954) *"Come to My Party" (1956) *"Man of Distinction" (1956) *"Conquest Over Time" (1956) *"2066: Election Day" (1956) *"Four-Billion Dollar Door" (1956) *"Death of a Hunter" (1957) *"The Peeping Tom Patrol" (1958) *"The Lovely House" (1958) * "Citizen Jell" (1959) *"Opening Up Slowly" (1973) *"Border Incident" (1976) *"Starface" (1982) *"The Dark Angel" (1982) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} *[http://www.enotes.com/soldier-boy-qn/characters/print Analysis of ''Soldier Boy''] *[https://web.archive.org/web/20111127060722/http://www.jeffshaara.com/michael_shaara.asp Biography at jeffshaara.com] *[https://web.archive.org/web/20071110234129/http://www.gettysburg.edu/about/offices/provost/cwi/the_michaelshaaraprize.dot Michael Shaara prize details] * {{Gutenberg author | id=35381| name=Michael Shaara}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Shaara, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] 0ijwrx18t2ud7yzy78hjdtwh3cds9h1 2 464581 2925434 2922469 2026-08-16T08:43:15Z Aliwal2012 39067 nog verbeterings 2925434 wikitext text/x-wiki == Die mooiste Noord-Kaap == God het my gekies om hier te bly in die mooie Noord-Kaap, waar daar 'n sonsopkoms is met nuwe oorwinnings en nuwe beginsels. Selfs vir die plante van [[Namakwaland]] en selfs die mooi [[Augrabieswaterval|watervalle van Augrabies]]. Die tuiste van die dassies, klipspringers, bobbejane en die blouapies. Die mooie [[Kgalagadi-vredespark]] waar die leeumannetjie met sy trop vry rondloop tussen die Noord-Kaap- en Botswanagrense, waar diere hulself as een nasie beskou. [[Upington]], 'n dorp met die mooiste liggies en die meeste geraas. [[Keimoes]] se erfenis van die waterwiel wat baie gevoed het en ook vandag bekend staan as die wingerde van Kalahari waters. [[Kakamas]] die dorp waar mense oorkant die Oranjerivier met trotsheid woon. Dis ons mooie Noord-Kaap. Selfs [[Kenhardt]], die dorp van natuurlewe tot in [[Brandvlei]] se soutpanne. e8t6soxl21mvgoin1ffz0nqzyij2lqj 10 464852 2925381 2925112 2026-08-15T21:22:04Z Pynappel 70858 Ondersteun 4 en 5 kolomme 2925381 sanitized-css text/css .reflist { font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; list-style-type: decimal; } .reflist .references { font-size: 100%; margin-bottom: 0; list-style-type: inherit; } .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } .reflist-columns-4 { column-width: 20em; } .reflist-columns-5 { column-width: 15em; } .reflist-liststyle-upper-alpha { list-style-type: upper-alpha; } .reflist-liststyle-upper-roman { list-style-type: upper-roman; } .reflist-liststyle-lower-alpha { list-style-type: lower-alpha; } .reflist-liststyle-lower-greek { list-style-type: lower-greek; } .reflist-liststyle-lower-roman { list-style-type: lower-roman; } lwa9sfnlbsazgvgdxd7aktr3cxd8c0n 2925382 2925381 2026-08-15T21:27:42Z Pynappel 70858 Maak seker daar is genoeg plek vir al die kolomme 2925382 sanitized-css text/css .reflist { font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; list-style-type: decimal; } .reflist .references { font-size: 100%; margin-bottom: 0; list-style-type: inherit; } .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 20em; } .reflist-columns-4 { column-width: 15em; } .reflist-columns-5 { column-width: 12em; } .reflist-liststyle-upper-alpha { list-style-type: upper-alpha; } .reflist-liststyle-upper-roman { list-style-type: upper-roman; } .reflist-liststyle-lower-alpha { list-style-type: lower-alpha; } .reflist-liststyle-lower-greek { list-style-type: lower-greek; } .reflist-liststyle-lower-roman { list-style-type: lower-roman; } qp5m8lfk5zgrt0zeppb152k7wycgp3n 4 464859 2925346 2925176 2026-08-15T19:02:53Z Sobaka 328 /* Relevansie vir die Afrikaanse Wikipedia */ opruim 2925346 wikitext text/x-wiki [[Wikimania]] 2026 het van 21 tot 25 Julie 2026 in [[Parys]], [[Frankryk]], plaasgevind. Die tema vir Wikimania 2026 was Vryheid, Billikheid, Betroubaarheid (''Liberté, Équité, Fiabilité'' - Kom ons beskerm kennis, billikheid en vryheid saam). Meer as 1 250 mense het persoonlik bygewoon, terwyl byna 2 000 aanlyn bygewoon het. Ongeveer twee derdes van die deelnemers in persoon het van Afrika, Asië, die Amerikas en Oos-Europa gekom, wat die geleentheid 'n besonder breë internasionale karakter gee. == Terugvoer van Sobaka== === Algemene indruk=== Befonds deur 'n beurs van [[Wikimedia ZA]], het ek Wikimania 2026 bygewoon. Dit was 'n energieke, verwelkomende en hoogs waardevolle ervaring. Dit was veel meer as 'n konvensionele konferensie, en het gelyk soos 'n globale gemeenskapsbyeenkoms waarvan die grootste waarde lê in die bou van verhoudings, die informele uitruil van idees en die leer van die werk van ander taalgemeenskappe en Wikimedia-projekte. Bowenal stel dit mense wat gewoonlik aanlyn saamwerk in staat om te ontmoet en van aangesig tot aangesig te skakel. ===Voorkonferensie: Gebruikers met uitgebreide regte=== Hierdie geleentheid was 'n geleentheid vir gebruikers om met mekaar te skakel, ervarings oor Wiki’s heen uit te ruil, oplossings vir probleme te bespreek, prioriteitareas vir nuwe samewerking te bespreek, kapasiteit te bou deur van mekaar te leer, en 'n netwerk vir ondersteuning in die toekoms te skep. Tydens hierdie vergadering het ek gebruiker Doc James ontmoet, wat my die "OWID interaktiewe grafieke" en sy pogings om dit aan die Afrikaanse Wikipedia bekend te stel, gewys het. Hierdie grafieke sou waarde toevoeg tot die Afrikaanse Wikipedia en gevolglik was daar interaksie tussen Doc James en gebruiker Rooiratel oor die tegniese implementering hiervan op die Afrikaanse Wikipedia. ===Oorsig van Wikimania 2026-sessies in terme van waardebydrae=== ==== 'n Realistiese eerder as simplistiese bespreking van KI ==== Binne die Wikimedia-beweging is betroubaarheid tradisioneel verseker deur gemeenskapsprosesse: verifieerbaarheid, aanhalings, deursigtige redigeringsgeskiedenisse en kollektiewe toesig. Tog, in 'n scenario waar 'n hoë persentasie inligtingverbruik deur generatiewe [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-koppelvlakke plaasvind, loop hierdie betroubaarheidsseine die [[risiko]] om te verdwyn wanneer Wikimedia-inhoud deur eksterne stelsels hergebruik word. KI was gevolglik een van die dominante onderwerpe, maar my evaluering van die bespreking was dat dit nie heeltemal entoesiasties of heeltemal defensief was nie. Deelnemers het erken dat generatiewe KI Wikimedia-inhoud belangriker maak omdat betroubare, verwysde inligting nodig is om KI-gegenereerde antwoorde te ondersteun en te verifieer. Terselfdertyd kan Wikipedia self minder sigbaar word wanneer gebruikers antwoorde direk deur KI-koppelvlakke verkry. Tydens Wikimania is 'n posisie van bewaakte, mensgesentreerde pragmatisme uitgelig. Verskeie bekommernisse is genoem: • KI-stelsels bied gereeld onsekere of vervaardigde inligting met ongeregverdigde vertroue aan. • Aanhalings wat deur modelle gegenereer word, kan uitgedink word of mag nie die bewerings wat gemaak word, ondersteun nie. • KI-kruipers plaas toenemende druk op oop digitale infrastruktuur. • Wikimedia-inhoud word swaar gebruik deur kommersiële KI-stelsels, dikwels sonder voldoende erkenning of wederkerige ondersteuning. • Minderheidstale kan verder agterbly wanneer modelle hoofsaaklik op hooftaalmateriaal opgelei word. Die voorkeurbenadering onder deelnemers het selektiewe en missiegedrewe gebruik van KI gelyk: gereedskap behoort redakteurs te help met vertaling, bronkontrole, herhalende werk en nuwelingondersteuning, terwyl menslike redaksionele beheer sentraal bly. Die hoofuitkoms van die KI-besprekings by Wikimania 2026 was dus nie 'n enkele beleidsresolusie nie, maar 'n beduidende strategiese verskuiwing: KI word nie meer as 'n spesialis-tegnologiekwessie beskou nie. Dit het die sentrale vraag geword wat Wikipedia se leserspubliek, betroubaarheid, finansies, kopieregposisie en vrywilligersgemeenskap raak. ====Menslike verbintenis en gemeenskapsgees==== Die mees konsekwente positiewe tema was die geleentheid om weer kontak te maak met langdurige medewerkers en nuwe verhoudings oor lande, tale en Wikimedia-projekte te vestig. Vir baie deelnemers het van die waardevolste gesprekke waarskynlik buite die formele program plaasgevind, tydens etes, tydens informele byeenkomste en in die tussenposes tussen sessies. Hierdie interaksies het die uitruil van idees aangemoedig, moontlikhede vir toekomstige samewerking geopen en die gevoel van behoort aan 'n globale beweging versterk. Dit bly een van Wikimania se grootste sterkpunte: dit omskep aanlynverbindings in egte menslike verhoudings en versterk die gemeenskapsgees waarop die Wikimedia-beweging staatmaak. ====Sterker verteenwoordiging buite Wes-Europa==== Deelnemers het die sigbare verteenwoordiging van gemeenskappe van die Globale Suide en ander onderverteenwoordigde streke verwelkom. Alle wêreldstreke was verteenwoordig, en ongeveer twee derdes van die persoonlike deelnemers het van buite Noord- en Wes-Europa gekom. Ongeveer 34% was jonger as 35. Hierdie diversiteit het besprekings oor billikheid, regulering en tegnologie 'n breër perspektief gegee. 'n Besonder belangrike boodskap was dat Europese beleidsoplossings nie bloot na Afrika of ander streke oorgedra kan word sonder om verskillende politieke, ekonomiese en tegnologiese omstandighede in ag te neem nie. ==== Minderheids- en kleinertalige Wikipedia's het ernstige aandag gekry==== Die sessies oor taaldiversiteit blyk veral relevant te gewees het vir kleiner Wikimedia-gemeenskappe. Deelnemers het uitgelig hoe verbeterde vertaalstelsels, insluitend MinT en geselekteerde KI-ondersteunde gereedskap, die skep van artikels kan versnel en minderheidstaalprojekte meer volhoubaar kan maak. Terselfdertyd het sprekers beklemtoon dat vertaaltegnologie nie plaaslike kennis of gemeenskapsoordeel kan vervang nie. Verkeerde of kultureel onsensitiewe inligting kan inheemse gemeenskappe vervreem. Bydraers van die Mapuche en ander gemeenskappe het beklemtoon dat kennis oor 'n gemeenskap saam met daardie gemeenskap ontwikkel moet word, met respek vir die gesag en reg op selfbeskikking. Die praktiese les was dat kleiner Wikipedia's beide tegnologiese bystand en sterk menslike gemeenskappe benodig. KI kan produktiwiteit verhoog, maar legitimiteit en kwaliteit moet plaaslik gegrond bly. ====Praktiese, samewerkende formate was gewild==== Die eerste Wikimania-spanuitdagings is positief aangebied as 'n manier om mense met verskillende vermoëns bymekaar te bring om konkrete probleme op te los. Projekte het gereedskap ingesluit vir die identifisering van kennisgapings, die ontleding van vooroordeel, die hergebruik van Wikidata-navrae en die verbetering van die nuwelingervaring. Een span het gekies om nie 'n tegniese produk te bou nie, maar het eerder nuwe redakteurs ondervra en verbeterings aan Wikimedia se koppelvlak voorgestel. Dit weerspieël 'n breër gevolgtrekking van die konferensie: Wikimedia se uitdagings is nie net tegnies nie. Nuwelingbehoud, mentorskap en gemak van deelname bly krities. Die ''hackathon'' en voorkonferensiebyeenkomste het ook nuttige ruimtes geskep vir administrateurs, ontwikkelaars, organiseerders en bydraers met gespesialiseerde rolle om kennis uit te ruil. ====Relevansie vir die Afrikaanse Wikipedia==== Tydens Wikimania 2026 het die Afrikaanse Wikipedia ook 'n tasbare bydrae gelewer en 'n voorstel word ontwikkel. Ons het reeds baie gepraat oor Prof Braam van Wyk en Deon Steyn se enorme taak om uiteindelik 60 000 plantfoto's na die publieke domein oor te dra op die program. Tydens Wikimania het die Engelse voormalige Suid-Afrikaner, Douglas Scott (Gebruiker Discott), 'n kort, gefokusde praatjie gegee met die titel "''Rooting for Knowledge: Why We Need a Wiki-Botanist Action Group Today''". Hierdie praatjie het gewys hoe 'n relatief kleintalige Wikipedia 'n beduidende rol kan speel in die bewaring en verspreiding van wêreldkennis. Tans is werk aan die gang om 'n Wiki-biodiversiteitsvergadering by die Internasionale Botaniese Kongres in Kaapstad in 2029 te reël gebaseer op Deon se bydraes sowel as soortgelyke werk deur ander Wikipediane. Verskeie lesse is veral van toepassing op die Afrikaanse gemeenskap: • Bestendige organiese groei bly 'n sterkpunt. Kleiner Wikipedia's moet sukses nie net aan artikelgetalle meet nie, maar aan die betroubaarheid, plaaslike relevansie en volhoubaarheid van hul bydraergemeenskappe. • KI moet redakteurs ondersteun eerder as vervang. Vertaling, voorlopige bronontdekking en herhalende formatering kan versnel word, maar artikels vereis steeds menslike verifikasie en idiomatiese taalkorreksie. • Onderskeidende plaaslike projekte lok internasionale belangstelling. Inisiatiewe soos die inkorporering van 'n plantversameling van 60 000 beelde demonstreer hoe 'n kleiner Wikipedia 'n wêreldwyd beduidende bydrae kan lewer deur gefokusde vennootskappe. • Uitreik verder as Wikimedia is noodsaaklik. Radioprogramme en ander lae-data kommunikasiekanale bied 'n model om gehore te bereik wat Wikimedia dalk nie deur konvensionele aanlynveldtogte teëkom nie. • Kruistaalsamewerking kan isolasie verminder. Afrikaans kan baat vind by nouer praktiese samewerking met ander Suid-Afrikaanse inheemse tale, maar ook Nederlands, Duits en ander Afrikatalige en ander kleinertalige gemeenskappe oor vertaalinstrumente, tegniese opleiding en gespesialiseerde inhoudsprojekte. === Gevolgtrekking=== Wikimania 2026 het hoofsaaklik geslaag as 'n gemeenskapsbou- en agendabepalingsgeleentheid. Deelnemers het die internasionale diversiteit, persoonlike verbintenisse, aandag aan kleiner tale en deurdagte debat oor KI waardeer. Die konferensie het die siening versterk dat Wikipedia se toekomstige voordeel nie daarin lê om met KI op spoed mee te ding nie, maar in die aanbied van deursigtige, verwysde en voortdurend gekeurde menslike kennis. Die sentraal daarvanDie grootste uitdaging is nou implementering: om konferensie-entoesiasme om te skakel in duursame plaaslike vennootskappe, beter ondersteuning vir nuwelinge, verantwoordelike KI-praktyke en konkrete bystand vir kleiner taalgemeenskappe. Om insigte te deel en bewustheid van die aktiwiteite wat verband hou met die Wikipedia-Eko-stelsel te verhoog, het ek die volgende verspreiding van inligting en kennis van Wikimania 2026 deur die breër Afrikaanse gemeenskap onderneem. Wikimedia 2026 gemeenskapsuitreik/opvoedingsaksies wat deur Sobaka geneem is: {| class="wikitable sortable" ! Datum ! Platform ! Boodskap ! Opmerking |- | 01/07/2026 | Radio Overberg | Algemene bewusmaking van Wikimania 2026. Daar is aangedui dat terugvoer ná bywoning van die konferensie gegee sou word. | Opname nr. 30/2026 is beskikbaar by [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|Afrikaanse Wikipedia op die radio]]. |- | 03/07/2026 | Radio Laeveld | Algemene bewusmaking van Wikimania 2026. Daar is aangedui dat terugvoer ná bywoning van die konferensie gegee sou word. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 01/07/2026 | Radio Overvaal | Algemene bewusmaking van Wikimania 2026. Daar is aangedui dat terugvoer ná bywoning van die konferensie gegee sou word. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 21/07/2026 | Radio Overvaal | Regstreekse uitsending vanaf Wikimania 2026 waartydens aanvanklike indrukke en verwagtinge gedeel is. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 28/07/2026 | Radio Overvaal | Terugvoer oor Wikimania 2026. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 29/07/2026 | Radio Overberg | Terugvoer oor Wikimania 2026. | Opname nr. 34/2026 is beskikbaar by [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|Afrikaanse Wikipedia op die radio]]. |- | 31/07/2026 | Radio Laeveld | Terugvoer oor Wikimania 2026. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 12/08/2026 | Radio Overberg | Wikipedia se toekomstige rol in die beskerming van die mensdom se kennisbasis. | Podsending: ''Môre onder die Soeklig'', episode 85: “Van mens tot masjien – wie beskerm ons kennis?” Opname nr. 36/2026 is beskikbaar by [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|Afrikaanse Wikipedia op die radio]]. |- | 12/08/2026 | LitNet | Wikipedia se toekomstige rol in die beskerming van die mensdom se kennisbasis. | Namate KI al hoe meer internetinhoud skep en gebruikers toenemend regstreekse KI-antwoorde bo Wikipedia-artikels verkies, bestaan die gevaar dat die menslike oorsprong, bronne en konteks van kennis verlore kan gaan. Generatiewe KI kan geloofwaardige maar foutiewe inhoud, propaganda, vooroordele, privaatheidskendings en die oorheersing van Engelse of Westerse perspektiewe versterk—veral in kleiner taalgemeenskappe soos Afrikaans. KI kan egter ook help om vandalisme op te spoor, verwysings na te gaan, taalgebruik te verbeter, kennisgapings te identifiseer en artikels te vertaal, mits mense die uitsette noukeurig kontroleer. Die kernbeginsel is dus dat KI menslike oordeel moet aanvul en nie vervang nie. Wikipedia-vrywilligers versamel gevolglik nie bloot feite nie; hulle beskerm die deursigtige en verifieerbare menslike kennis en kollektiewe geheue waarop toekomstige geslagte en toekomstige KI-stelsels sal moet steun.<br /><br />[https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis] |} hpvhfbtbpb16omoee879sesscbmg5h0 2925420 2925346 2026-08-16T07:37:43Z Aliwal2012 39067 /* Gevolgtrekking */ verbeter teksuitleg 2925420 wikitext text/x-wiki [[Wikimania]] 2026 het van 21 tot 25 Julie 2026 in [[Parys]], [[Frankryk]], plaasgevind. Die tema vir Wikimania 2026 was Vryheid, Billikheid, Betroubaarheid (''Liberté, Équité, Fiabilité'' - Kom ons beskerm kennis, billikheid en vryheid saam). Meer as 1 250 mense het persoonlik bygewoon, terwyl byna 2 000 aanlyn bygewoon het. Ongeveer twee derdes van die deelnemers in persoon het van Afrika, Asië, die Amerikas en Oos-Europa gekom, wat die geleentheid 'n besonder breë internasionale karakter gee. == Terugvoer van Sobaka== === Algemene indruk=== Befonds deur 'n beurs van [[Wikimedia ZA]], het ek Wikimania 2026 bygewoon. Dit was 'n energieke, verwelkomende en hoogs waardevolle ervaring. Dit was veel meer as 'n konvensionele konferensie, en het gelyk soos 'n globale gemeenskapsbyeenkoms waarvan die grootste waarde lê in die bou van verhoudings, die informele uitruil van idees en die leer van die werk van ander taalgemeenskappe en Wikimedia-projekte. Bowenal stel dit mense wat gewoonlik aanlyn saamwerk in staat om te ontmoet en van aangesig tot aangesig te skakel. ===Voorkonferensie: Gebruikers met uitgebreide regte=== Hierdie geleentheid was 'n geleentheid vir gebruikers om met mekaar te skakel, ervarings oor Wiki’s heen uit te ruil, oplossings vir probleme te bespreek, prioriteitareas vir nuwe samewerking te bespreek, kapasiteit te bou deur van mekaar te leer, en 'n netwerk vir ondersteuning in die toekoms te skep. Tydens hierdie vergadering het ek gebruiker Doc James ontmoet, wat my die "OWID interaktiewe grafieke" en sy pogings om dit aan die Afrikaanse Wikipedia bekend te stel, gewys het. Hierdie grafieke sou waarde toevoeg tot die Afrikaanse Wikipedia en gevolglik was daar interaksie tussen Doc James en gebruiker Rooiratel oor die tegniese implementering hiervan op die Afrikaanse Wikipedia. ===Oorsig van Wikimania 2026-sessies in terme van waardebydrae=== ==== 'n Realistiese eerder as simplistiese bespreking van KI ==== Binne die Wikimedia-beweging is betroubaarheid tradisioneel verseker deur gemeenskapsprosesse: verifieerbaarheid, aanhalings, deursigtige redigeringsgeskiedenisse en kollektiewe toesig. Tog, in 'n scenario waar 'n hoë persentasie inligtingverbruik deur generatiewe [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-koppelvlakke plaasvind, loop hierdie betroubaarheidsseine die [[risiko]] om te verdwyn wanneer Wikimedia-inhoud deur eksterne stelsels hergebruik word. KI was gevolglik een van die dominante onderwerpe, maar my evaluering van die bespreking was dat dit nie heeltemal entoesiasties of heeltemal defensief was nie. Deelnemers het erken dat generatiewe KI Wikimedia-inhoud belangriker maak omdat betroubare, verwysde inligting nodig is om KI-gegenereerde antwoorde te ondersteun en te verifieer. Terselfdertyd kan Wikipedia self minder sigbaar word wanneer gebruikers antwoorde direk deur KI-koppelvlakke verkry. Tydens Wikimania is 'n posisie van bewaakte, mensgesentreerde pragmatisme uitgelig. Verskeie bekommernisse is genoem: • KI-stelsels bied gereeld onsekere of vervaardigde inligting met ongeregverdigde vertroue aan. • Aanhalings wat deur modelle gegenereer word, kan uitgedink word of mag nie die bewerings wat gemaak word, ondersteun nie. • KI-kruipers plaas toenemende druk op oop digitale infrastruktuur. • Wikimedia-inhoud word swaar gebruik deur kommersiële KI-stelsels, dikwels sonder voldoende erkenning of wederkerige ondersteuning. • Minderheidstale kan verder agterbly wanneer modelle hoofsaaklik op hooftaalmateriaal opgelei word. Die voorkeurbenadering onder deelnemers het selektiewe en missiegedrewe gebruik van KI gelyk: gereedskap behoort redakteurs te help met vertaling, bronkontrole, herhalende werk en nuwelingondersteuning, terwyl menslike redaksionele beheer sentraal bly. Die hoofuitkoms van die KI-besprekings by Wikimania 2026 was dus nie 'n enkele beleidsresolusie nie, maar 'n beduidende strategiese verskuiwing: KI word nie meer as 'n spesialis-tegnologiekwessie beskou nie. Dit het die sentrale vraag geword wat Wikipedia se leserspubliek, betroubaarheid, finansies, kopieregposisie en vrywilligersgemeenskap raak. ====Menslike verbintenis en gemeenskapsgees==== Die mees konsekwente positiewe tema was die geleentheid om weer kontak te maak met langdurige medewerkers en nuwe verhoudings oor lande, tale en Wikimedia-projekte te vestig. Vir baie deelnemers het van die waardevolste gesprekke waarskynlik buite die formele program plaasgevind, tydens etes, tydens informele byeenkomste en in die tussenposes tussen sessies. Hierdie interaksies het die uitruil van idees aangemoedig, moontlikhede vir toekomstige samewerking geopen en die gevoel van behoort aan 'n globale beweging versterk. Dit bly een van Wikimania se grootste sterkpunte: dit omskep aanlynverbindings in egte menslike verhoudings en versterk die gemeenskapsgees waarop die Wikimedia-beweging staatmaak. ====Sterker verteenwoordiging buite Wes-Europa==== Deelnemers het die sigbare verteenwoordiging van gemeenskappe van die Globale Suide en ander onderverteenwoordigde streke verwelkom. Alle wêreldstreke was verteenwoordig, en ongeveer twee derdes van die persoonlike deelnemers het van buite Noord- en Wes-Europa gekom. Ongeveer 34% was jonger as 35. Hierdie diversiteit het besprekings oor billikheid, regulering en tegnologie 'n breër perspektief gegee. 'n Besonder belangrike boodskap was dat Europese beleidsoplossings nie bloot na Afrika of ander streke oorgedra kan word sonder om verskillende politieke, ekonomiese en tegnologiese omstandighede in ag te neem nie. ==== Minderheids- en kleinertalige Wikipedia's het ernstige aandag gekry==== Die sessies oor taaldiversiteit blyk veral relevant te gewees het vir kleiner Wikimedia-gemeenskappe. Deelnemers het uitgelig hoe verbeterde vertaalstelsels, insluitend MinT en geselekteerde KI-ondersteunde gereedskap, die skep van artikels kan versnel en minderheidstaalprojekte meer volhoubaar kan maak. Terselfdertyd het sprekers beklemtoon dat vertaaltegnologie nie plaaslike kennis of gemeenskapsoordeel kan vervang nie. Verkeerde of kultureel onsensitiewe inligting kan inheemse gemeenskappe vervreem. Bydraers van die Mapuche en ander gemeenskappe het beklemtoon dat kennis oor 'n gemeenskap saam met daardie gemeenskap ontwikkel moet word, met respek vir die gesag en reg op selfbeskikking. Die praktiese les was dat kleiner Wikipedia's beide tegnologiese bystand en sterk menslike gemeenskappe benodig. KI kan produktiwiteit verhoog, maar legitimiteit en kwaliteit moet plaaslik gegrond bly. ====Praktiese, samewerkende formate was gewild==== Die eerste Wikimania-spanuitdagings is positief aangebied as 'n manier om mense met verskillende vermoëns bymekaar te bring om konkrete probleme op te los. Projekte het gereedskap ingesluit vir die identifisering van kennisgapings, die ontleding van vooroordeel, die hergebruik van Wikidata-navrae en die verbetering van die nuwelingervaring. Een span het gekies om nie 'n tegniese produk te bou nie, maar het eerder nuwe redakteurs ondervra en verbeterings aan Wikimedia se koppelvlak voorgestel. Dit weerspieël 'n breër gevolgtrekking van die konferensie: Wikimedia se uitdagings is nie net tegnies nie. Nuwelingbehoud, mentorskap en gemak van deelname bly krities. Die ''hackathon'' en voorkonferensiebyeenkomste het ook nuttige ruimtes geskep vir administrateurs, ontwikkelaars, organiseerders en bydraers met gespesialiseerde rolle om kennis uit te ruil. ====Relevansie vir die Afrikaanse Wikipedia==== Tydens Wikimania 2026 het die Afrikaanse Wikipedia ook 'n tasbare bydrae gelewer en 'n voorstel word ontwikkel. Ons het reeds baie gepraat oor Prof Braam van Wyk en Deon Steyn se enorme taak om uiteindelik 60 000 plantfoto's na die publieke domein oor te dra op die program. Tydens Wikimania het die Engelse voormalige Suid-Afrikaner, Douglas Scott (Gebruiker Discott), 'n kort, gefokusde praatjie gegee met die titel "''Rooting for Knowledge: Why We Need a Wiki-Botanist Action Group Today''". Hierdie praatjie het gewys hoe 'n relatief kleintalige Wikipedia 'n beduidende rol kan speel in die bewaring en verspreiding van wêreldkennis. Tans is werk aan die gang om 'n Wiki-biodiversiteitsvergadering by die Internasionale Botaniese Kongres in Kaapstad in 2029 te reël gebaseer op Deon se bydraes sowel as soortgelyke werk deur ander Wikipediane. Verskeie lesse is veral van toepassing op die Afrikaanse gemeenskap: • Bestendige organiese groei bly 'n sterkpunt. Kleiner Wikipedia's moet sukses nie net aan artikelgetalle meet nie, maar aan die betroubaarheid, plaaslike relevansie en volhoubaarheid van hul bydraergemeenskappe. • KI moet redakteurs ondersteun eerder as vervang. Vertaling, voorlopige bronontdekking en herhalende formatering kan versnel word, maar artikels vereis steeds menslike verifikasie en idiomatiese taalkorreksie. • Onderskeidende plaaslike projekte lok internasionale belangstelling. Inisiatiewe soos die inkorporering van 'n plantversameling van 60 000 beelde demonstreer hoe 'n kleiner Wikipedia 'n wêreldwyd beduidende bydrae kan lewer deur gefokusde vennootskappe. • Uitreik verder as Wikimedia is noodsaaklik. Radioprogramme en ander lae-data kommunikasiekanale bied 'n model om gehore te bereik wat Wikimedia dalk nie deur konvensionele aanlynveldtogte teëkom nie. • Kruistaalsamewerking kan isolasie verminder. Afrikaans kan baat vind by nouer praktiese samewerking met ander Suid-Afrikaanse inheemse tale, maar ook Nederlands, Duits en ander Afrikatalige en ander kleinertalige gemeenskappe oor vertaalinstrumente, tegniese opleiding en gespesialiseerde inhoudsprojekte. === Gevolgtrekking=== Wikimania 2026 het hoofsaaklik geslaag as 'n gemeenskapsbou- en agendabepalingsgeleentheid. Deelnemers het die internasionale diversiteit, persoonlike verbintenisse, aandag aan kleiner tale en deurdagte debat oor KI waardeer. Die konferensie het die siening versterk dat Wikipedia se toekomstige voordeel nie daarin lê om met KI op spoed mee te ding nie, maar in die aanbied van deursigtige, verwysde en voortdurend gekeurde menslike kennis. ====Die sentraal daarvan==== Die grootste uitdaging is nou implementering: om konferensie-entoesiasme om te skakel in duursame plaaslike vennootskappe, beter ondersteuning vir nuwelinge, verantwoordelike KI-praktyke en konkrete bystand vir kleiner taalgemeenskappe. Om insigte te deel en bewustheid van die aktiwiteite wat verband hou met die Wikipedia-Eko-stelsel te verhoog, het ek die volgende verspreiding van inligting en kennis van Wikimania 2026 deur die breër Afrikaanse gemeenskap onderneem. Wikimedia 2026 gemeenskapsuitreik/opvoedingsaksies wat deur Sobaka geneem is: {| class="wikitable sortable" ! Datum ! Platform ! Boodskap ! Opmerking |- | 01/07/2026 | Radio Overberg | Algemene bewusmaking van Wikimania 2026. Daar is aangedui dat terugvoer ná bywoning van die konferensie gegee sou word. | Opname nr. 30/2026 is beskikbaar by [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|Afrikaanse Wikipedia op die radio]]. |- | 03/07/2026 | Radio Laeveld | Algemene bewusmaking van Wikimania 2026. Daar is aangedui dat terugvoer ná bywoning van die konferensie gegee sou word. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 01/07/2026 | Radio Overvaal | Algemene bewusmaking van Wikimania 2026. Daar is aangedui dat terugvoer ná bywoning van die konferensie gegee sou word. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 21/07/2026 | Radio Overvaal | Regstreekse uitsending vanaf Wikimania 2026 waartydens aanvanklike indrukke en verwagtinge gedeel is. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 28/07/2026 | Radio Overvaal | Terugvoer oor Wikimania 2026. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 29/07/2026 | Radio Overberg | Terugvoer oor Wikimania 2026. | Opname nr. 34/2026 is beskikbaar by [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|Afrikaanse Wikipedia op die radio]]. |- | 31/07/2026 | Radio Laeveld | Terugvoer oor Wikimania 2026. | Geen opname beskikbaar nie. |- | 12/08/2026 | Radio Overberg | Wikipedia se toekomstige rol in die beskerming van die mensdom se kennisbasis. | Podsending: ''Môre onder die Soeklig'', episode 85: “Van mens tot masjien – wie beskerm ons kennis?” Opname nr. 36/2026 is beskikbaar by [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|Afrikaanse Wikipedia op die radio]]. |- | 12/08/2026 | LitNet | Wikipedia se toekomstige rol in die beskerming van die mensdom se kennisbasis. | Namate KI al hoe meer internetinhoud skep en gebruikers toenemend regstreekse KI-antwoorde bo Wikipedia-artikels verkies, bestaan die gevaar dat die menslike oorsprong, bronne en konteks van kennis verlore kan gaan. Generatiewe KI kan geloofwaardige maar foutiewe inhoud, propaganda, vooroordele, privaatheidskendings en die oorheersing van Engelse of Westerse perspektiewe versterk—veral in kleiner taalgemeenskappe soos Afrikaans. KI kan egter ook help om vandalisme op te spoor, verwysings na te gaan, taalgebruik te verbeter, kennisgapings te identifiseer en artikels te vertaal, mits mense die uitsette noukeurig kontroleer. Die kernbeginsel is dus dat KI menslike oordeel moet aanvul en nie vervang nie. Wikipedia-vrywilligers versamel gevolglik nie bloot feite nie; hulle beskerm die deursigtige en verifieerbare menslike kennis en kollektiewe geheue waarop toekomstige geslagte en toekomstige KI-stelsels sal moet steun.<br />[https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis] |} px3nh18jiq2llzmlhw877sans6sial6 0 464870 2925444 2925203 2026-08-16T09:28:00Z KgetsiYaMasepa 185402 KgetsiYaMasepa het bladsy [[Isis Modetoekennings]] na [[Isis Fashion Awards]] geskuif: Hou die oorspronklik naam 2925203 wikitext text/x-wiki '''Die Isis Fashion Awards''' (IFA) is 'n modekompetisie wat fokus op mode-bykomstighede wat jaarliks in [[Nederland]] gehou word. Die geleentheid is gestig deur filmmaker en toekenningsdirekteur [[Jan-Willem Breure]]. <ref>{{Cite web|url=https://weesmeer.nl/jan-willem-breure-accessoireontwerpers-worden-vaak-gezien-als-de-underdogs-in-de-mode-industrie/|title=Jan-Willem Breure: "Accessoireontwerpers worden vaak gezien als de 'underdogs' in de mode-industrie"|date=27 May 2024|website=Wees Meer|access-date=11 August 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/programma/isis-fashion-awards/|title=Isis Fashion Awards|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> == Geskiedenis == Die Isis Modetoekennings is gestig deur Jan-Willem Breure, wat ook die stigter van die [[Septimius Awards|Septimius-toekennings]] is. <ref>{{Cite web|url=https://weesmeer.nl/jan-willem-breure-accessoireontwerpers-worden-vaak-gezien-als-de-underdogs-in-de-mode-industrie/|title=Jan-Willem Breure: "Accessoireontwerpers worden vaak gezien als de 'underdogs' in de mode-industrie"|date=27 May 2024|website=Wees Meer|access-date=11 August 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://forbes.ge/en/the-septimius-awards-the-oscars-of-europe-and-the-rise-of-jan-willem-breure/|title=The Septimius Awards: The Oscars of Europe and the Rise of Jan-Willem Breure • Forbes Georgia|last=Shanava|first=Nick|date=2025-03-10|website=Forbes Georgia|language=en-US|access-date=2026-08-11}}</ref> Die eerste Isis Fashion Awards-geleentheid was gehou op 10 Desember 2022 in [[Amsterdam]], die Nederland. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/blog/isis-fashion-awards-de-modeshow-voor-accessoire-designers/|title=Isis Fashion Awards – dé modeshow voor accessoire designers|date=23 December 2022|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/programma/isis-fashion-awards/|title=Isis Fashion Awards|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> == Formaat == Die Isis Fashion Awards word georganiseer as 'n loopplankkompetisie wat spesifiek fokus op bykomstigheidsontwerpe. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/programma/isis-fashion-awards/|title=Isis Fashion Awards|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> Die kompetisie het 'n reeks bykomstighede-kategorieë ingesluit, insluitend skoene, sakke, brille, juweliersware, horlosies, handskoene, serpe, gordels, hoede en maskers. <ref>{{Cite web|url=https://www.patreon.com/cw/IsisFashionAwards|title=Isis Fashion Awards — Fashion Show|website=Patreon|language=en-US|access-date=2026-08-11}}</ref> Die 2024-uitgawe is op 1 Junie by Diamond Plaza in [[Rotterdam]] gehou, waar Goudleeratelier Van Soest die toekenning vir beste bykomstigheidsontwerper gewen het. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/blog/isis-fashion-awards/|title=Isis Fashion Awards|date=21 June 2024|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://vocal.media/journal/world-star-hip-hop-covers-viral-isis-fashion-awards-2024-accessories-and-catwalk-models-provoke-discussion-within-the-black-community|title=WorldStarHipHop covers viral Isis Fashion Awards 2024: Accessories & catwalk models provoke discussion within the black community|website=Journal|language=en|access-date=2026-08-11}}</ref> Die aanbiedings op die loopplank is gevolg deur kommentaar van die beoordelaarspaneel, wat sangeres Patricia Paay, bokser Regilio Tuur, Maud de Boer, Carolien Ter Linden en Maureen Powel ingesluit het. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/blog/isis-fashion-awards-de-modeshow-voor-accessoire-designers/|title=Isis Fashion Awards – dé modeshow voor accessoire designers|date=23 December 2022|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> Die uitgawe het ontwerpers soos ANNIGJE Tassen, Vanihila, CinemAromatique, Obiaocha Design, CUVALAY, Deniz Terli, Suzan Studio en Goudleeratelier Van Soest ingesluit. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/blog/isis-fashion-awards/|title=Isis Fashion Awards|date=21 June 2024|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/programma/isis-fashion-awards/j9QEjT6myIamCgsA8ISKq/|title=Isis Fashion Awards 2024 - Een Unieke Modeshow voor Accessoire Ontwerpers|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> Die 2025-uitgawe-beoordelaarspaneel het Donnalyn Bartolome, Autumn Noel, Carolien Ter Linden, Carolyn Collinda, Marlon Claessen en mode Halimalove Mbawa ingesluit. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/programma/isis-fashion-awards/|title=Isis Fashion Awards|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> Deelnemers het ingesloten De Parme Design, MerryMarian, Patience & Ambition, Quattuor Gemmis, Suzan Studio, AL+ER deur Sanghee Moon, Waza is Back, Goudleeratelier Van Soest, VoyeurX, Accessoires deur Criola, ANNIGJE, Abebe K Art en Odinski Jewels. <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=R8TaJBRq0A4|title=De Parme Design Princess Prinses Margarita de Bourbon - Isis Fashion Awards 2025 - Red Carpet Winner|date=4 June 2025|website=YouTube|publisher=Isis Fashion Awards|access-date=11 August 2026}}</ref> De Parme-ontwerp deur [[Prinses Margarita de Bourbon de Parme]] was die eersteplekwenner, gevolg deur MerryMarian in die tweede plek en Patience & Ambition in die derde plek. <ref>{{Cite web|url=https://vocal.media/geeks/agnes-abdullahu-s-dia-mondaine-diamantaires-club-partners-with-isis-fashion-awards-brings-diamonds-luxury-and-deluxe-dubai-flair-to-amsterdam|title=Agnes Abdullahu's DiaMondaine Diamantaires Club partners with Isis Fashion Awards (Brings Diamonds, Luxury and Deluxe Dubai Flair to Amsterdam)|website=Geeks|language=en|access-date=2026-08-11}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=R8TaJBRq0A4|title=De Parme Design Princess Prinses Margarita de Bourbon - Isis Fashion Awards 2025 - Red Carpet Winner|date=4 June 2025|website=YouTube|publisher=Isis Fashion Awards|access-date=11 August 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://playboy.nl/artikel/644472/hoog-playboy-gehalte-bij-fetisj-primeur-op-de-nederlandse-catwalk|title=Hoog Playboy-gehalte bij fetisj-primeur op de Nederlandse catwalk|date=8 July 2025|website=Playboy Nederland|access-date=11 August 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://vocal.media/art/princess-margarita-de-bourbon-de-parme-wins-best-designer-at-the-isis-fashion-awards-2025|title=Princess Margarita de Bourbon de Parme Wins Best Designer at the Isis Fashion Awards 2025|website=Art|language=en|access-date=2026-08-11}}</ref> Die vierde uitgawe van die toekennings is op 6 Mei 2026 by De Koning Party & Events in [[Amsterdam]] gehou. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/blog/isis-fashion-awards-2026/|title=ISIS FASHION AWARDS 2026|date=16 June 2026|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/blog/isis-fashion-awards-2026/|title=ISIS FASHION AWARDS 2026|date=16 June 2026|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> Die program is op 25 Junie 2026 op SALTO2, Tvkanaal, uitgesaai. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/blog/isis-fashion-awards-2026/|title=ISIS FASHION AWARDS 2026|date=16 June 2026|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> == Mediadekking == Die Isis Modetoekennings word sedert in 2022 deur televisieprogramme op SALTO, die openbare uitsaaier wat Amsterdam bedien, gedokumenteer. <ref>{{Cite web|url=https://www.salto.nl/programma/isis-fashion-awards/|title=Isis Fashion Awards|website=SALTO|access-date=11 August 2026}}</ref> Die geleentheid het ook dekking in ''Playboy Nederland'' ontvang oor die deelname van VoyeurX aan die 2025-kompetisie. <ref>{{Cite web|url=https://playboy.nl/artikel/644472/hoog-playboy-gehalte-bij-fetisj-primeur-op-de-nederlandse-catwalk|title=Hoog Playboy-gehalte bij fetisj-primeur op de Nederlandse catwalk|date=8 July 2025|website=Playboy Nederland|access-date=11 August 2026}}</ref> == Verwysings == sxx2j1wywt9yxv8jei0fb7kipgv2i3o 0 464872 2925224 2026-08-15T13:23:18Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2925224 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelde wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] 2344pjqeswyryqolw1mlhisvtdo5kk3 2925226 2925224 2026-08-15T13:26:49Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ skakels 2925226 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[Ontwikkelde wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] 61d0t2j6fm2bx9ci365g2z5gmkn008e 2925227 2925226 2026-08-15T13:27:50Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ 2925227 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] la2jvecg5dar0zcn6ourszjnkzf4jcp 2925228 2925227 2026-08-15T13:32:27Z Sobaka 328 /* Eienskappe */ bywerk 2925228 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] n7913rizorun0baio1gwl7phglv2akm 2925229 2925228 2026-08-15T13:34:30Z Sobaka 328 /* Konseptuele ontwikkeling */ bywerk 2925229 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale VN-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> 20] In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van rassediskriminasie in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur populistiese leiers wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] jew1l8br6j4gjv4i3hly5czq8y9hatm 2925230 2925229 2026-08-15T13:38:48Z Sobaka 328 /* Rol in diskriminasie */ bywerk 2925230 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] gsmeofkumc2kg10opky6wtjz9re5xjy 2925231 2925230 2026-08-15T13:41:28Z Sobaka 328 /* Rol in diskriminasie */ bywerk 2925231 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] erfychf8ko1c7pzzqpzk5tvtbkiew9l 2925232 2925231 2026-08-15T13:54:39Z Sobaka 328 bywerk 2925232 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] t7ufn4mr3uuameu6svi27zz4a79vjql 2925233 2925232 2026-08-15T13:55:07Z Sobaka 328 2925233 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] luwple2c7uts5xv77hazabs0icqmaaf 2925316 2925233 2026-08-15T18:02:22Z Sobaka 328 /* Ander nasionalistiese variante */ bywerk 2925316 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale Etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] 9spj449hk5v813tw7jx1se1y9nwt51r 2925318 2925316 2026-08-15T18:08:06Z Sobaka 328 /* Liberale Etno-nasionalisme */ 2925318 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale Etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] aogjzvl6kwob9by5i09m66yh6gnrn3b 2925319 2925318 2026-08-15T18:08:43Z Sobaka 328 /* Liberale Etno-nasionalisme */ 2925319 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] rhwyx5rhr18en7ju4g3vj1dvvs1fnb2 2925320 2925319 2026-08-15T18:15:14Z Sobaka 328 /* Ander nasionalistiese variante */ bywerk 2925320 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] skmhok7wrs0fao2nhmifdp5fuaath2k 2925324 2925320 2026-08-15T18:24:24Z Sobaka 328 /* Ander nasionalistiese variante */ bywerk 2925324 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] cxrhvbd3tnfugc9vkn7s8fc85ztl15z 2925325 2925324 2026-08-15T18:25:35Z Sobaka 328 2925325 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> ==Hedendaagse voorbeelde== == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] rgcai0u7hjxfdi6ye6f2x8lew8uwc5b 2925326 2925325 2026-08-15T18:26:17Z Sobaka 328 /* Hedendaagse voorbeelde */ bywerk 2925326 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> ==Hedendaagse voorbeelde== Etniese nasionalisme is teenwoordig in baie state se immigrasiebeleide in die vorm van repatriasiewette. [[Armenië]], [[Bosnië en Herzegovina]], [[Bulgarye]], [[Kroasië]], [[Finland]], [[Duitsland]], [[Hongarye]], [[Ierland]], [[Israel]], [[Serwië]] en [[Turkye]] bied outomatiese of vinnige burgerskap aan lede van [[diaspora]]s van hul oorheersende etniese groep, indien verlang.{{sfn|Muller|2008}}{{Rp|33}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] 1ckyno2toww4tq2blimqvj7vrujt69i 2925327 2925326 2026-08-15T18:29:29Z Sobaka 328 /* Hedendaagse voorbeelde */ bywerk 2925327 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> ==Hedendaagse voorbeelde== Etniese nasionalisme is teenwoordig in baie state se immigrasiebeleide in die vorm van repatriasiewette. [[Armenië]], [[Bosnië en Herzegovina]], [[Bulgarye]], [[Kroasië]], [[Finland]], [[Duitsland]], [[Hongarye]], [[Ierland]], [[Israel]], [[Serwië]] en [[Turkye]] bied outomatiese of vinnige burgerskap aan lede van [[diaspora]]s van hul oorheersende etniese groep, indien verlang.{{sfn|Muller|2008}}{{Rp|33}} ===Turkye=== [[Turkye]] word deur verskeie geleerdes as 'n etnokrasie beskryf.<ref name=":0">{{cite book |date=2025 |editor-last=Dinç |editor-first=Pınar |editor2-last=Hünler |editor2-first=Olga Selin |title=The Republic of Turkey and its Unresolved Issues |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-981-96-1583-4 |language=en |pages=20 |doi=10.1007/978-981-96-1583-4 |quote=Turkey has been from its inception, and is today, an “ethnocracy” (Anderson, 2016; Yiftachel, 2006).|hdl=10278/5092627 |isbn=978-981-96-1582-7 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Azgın |first=Bilge |title=The Uneasy Democratization of Turkey's Laic-Ethnocracy |date=2012 |type=PhD |publisher=University of Manchester |url=https://research.manchester.ac.uk/en/studentTheses/the-uneasy-democratization-of-turkeys-laic-ethnocracy}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Waxman |first1=Dov |last2=Peleg |first2=Ilan |date=2008-12-01 |title=Neither Ethnocracy nor Bi-Nationalism: In Search of the Middle Ground |url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/israel-studies-review/23/2/isf230203.xml |journal=Israel Studies Review |language=en-US |volume=23 |issue=2 |pages=55–73 |doi=10.3167/isf.2008.230203 |issn=2159-0370 |url-access=subscription |quote="'n "Etnokratiese staat", volgens Ghanem, is een wat deur een etniese groep beheer word en wat in die belang van daardie dominante etniese groep opereer. Ander state wat Ghanem as etnokratiese state bestempel, is Turkye, [[Sri Lanka]], [[Letland]], [[Litaue]] en [[Estland]]."}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Fiddian-Qasmiyeh |first1=Elena |last2=Eliassi |first2=Barzoo |title=How likely is civil war in Turkey? |url=https://www.opendemocracy.net/en/how-likely-is-civil-war-in-turkey/ |access-date=2025-06-04 |website=openDemocracy |language=en |quote=Turkye se beginsel van politieke organisasie kan die beste gekategoriseer word as 'n etnokrasie: dit etniseer burgerskap en bepaal regte op etniese basisse...In teenstelling hiermee staan die Koerdiese beweging teen die nasionale orde waar etniese Turke as die meesters van die staat beskou word en die dominante posisie geniet deur die voorwaardes van behoort aan die staat te bepaal, en die verspreiding van regte en hulpbronne..}}</ref> Nasionalisme het as 'n dominante ideologiese raamwerk in Turkye gefunksioneer, wat die marginalisering van drie amptelik erkende nie-Moslem-minderhede – die Grieke, Armeniërs en Jode – moontlik gemaak het, sowel as die assimilasie, koloniale onderwerping en soms etniese suiwering van nie-Turkse Moslem-groepe.<ref name=":0" /><ref>[http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html A Quest for Equality: Minorities in Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150116012101/http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html|date=2015-01-16}}, Report of Minorities Rights Group International, Desember 2007, 48 bladsye, {{ISBN|1-904584-63-2}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] ho1tr4iffbo2lulgnhojpg9fi1phhly 2925328 2925327 2026-08-15T18:30:56Z Sobaka 328 /* Hedendaagse voorbeelde */ Beeld 2925328 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> ==Hedendaagse voorbeelde== [[Lêer:Matias Catrileo cartel protesta.jpg|duimnael|In die konteks van die [[Mapuche]]-konflik stel die Coordinadora Arauco-Malleco (CAM) 'n streng etno-nasionalistiese eis.<ref>{{cite web|url=https://www.nodo50.org/weftun/documentos/entrevistas/llanquilef.htm|title="La lucha mapuche es nacionalista, anticapitalista y revolucionaria"|date=April 2002|website=Nodo50|quote=Nuestra lucha por la independencia, por la autodeterminación es tomar el planteamiento histórico de nuestro pueblo para mantenerse y seguir siendo pueblo}}</ref>]] Etniese nasionalisme is teenwoordig in baie state se immigrasiebeleide in die vorm van repatriasiewette. [[Armenië]], [[Bosnië en Herzegovina]], [[Bulgarye]], [[Kroasië]], [[Finland]], [[Duitsland]], [[Hongarye]], [[Ierland]], [[Israel]], [[Serwië]] en [[Turkye]] bied outomatiese of vinnige burgerskap aan lede van [[diaspora]]s van hul oorheersende etniese groep, indien verlang.{{sfn|Muller|2008}}{{Rp|33}} ===Turkye=== [[Turkye]] word deur verskeie geleerdes as 'n etnokrasie beskryf.<ref name=":0">{{cite book |date=2025 |editor-last=Dinç |editor-first=Pınar |editor2-last=Hünler |editor2-first=Olga Selin |title=The Republic of Turkey and its Unresolved Issues |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-981-96-1583-4 |language=en |pages=20 |doi=10.1007/978-981-96-1583-4 |quote=Turkey has been from its inception, and is today, an “ethnocracy” (Anderson, 2016; Yiftachel, 2006).|hdl=10278/5092627 |isbn=978-981-96-1582-7 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Azgın |first=Bilge |title=The Uneasy Democratization of Turkey's Laic-Ethnocracy |date=2012 |type=PhD |publisher=University of Manchester |url=https://research.manchester.ac.uk/en/studentTheses/the-uneasy-democratization-of-turkeys-laic-ethnocracy}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Waxman |first1=Dov |last2=Peleg |first2=Ilan |date=2008-12-01 |title=Neither Ethnocracy nor Bi-Nationalism: In Search of the Middle Ground |url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/israel-studies-review/23/2/isf230203.xml |journal=Israel Studies Review |language=en-US |volume=23 |issue=2 |pages=55–73 |doi=10.3167/isf.2008.230203 |issn=2159-0370 |url-access=subscription |quote="'n "Etnokratiese staat", volgens Ghanem, is een wat deur een etniese groep beheer word en wat in die belang van daardie dominante etniese groep opereer. Ander state wat Ghanem as etnokratiese state bestempel, is Turkye, [[Sri Lanka]], [[Letland]], [[Litaue]] en [[Estland]]."}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Fiddian-Qasmiyeh |first1=Elena |last2=Eliassi |first2=Barzoo |title=How likely is civil war in Turkey? |url=https://www.opendemocracy.net/en/how-likely-is-civil-war-in-turkey/ |access-date=2025-06-04 |website=openDemocracy |language=en |quote=Turkye se beginsel van politieke organisasie kan die beste gekategoriseer word as 'n etnokrasie: dit etniseer burgerskap en bepaal regte op etniese basisse...In teenstelling hiermee staan die Koerdiese beweging teen die nasionale orde waar etniese Turke as die meesters van die staat beskou word en die dominante posisie geniet deur die voorwaardes van behoort aan die staat te bepaal, en die verspreiding van regte en hulpbronne..}}</ref> Nasionalisme het as 'n dominante ideologiese raamwerk in Turkye gefunksioneer, wat die marginalisering van drie amptelik erkende nie-Moslem-minderhede – die Grieke, Armeniërs en Jode – moontlik gemaak het, sowel as die assimilasie, koloniale onderwerping en soms etniese suiwering van nie-Turkse Moslem-groepe.<ref name=":0" /><ref>[http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html A Quest for Equality: Minorities in Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150116012101/http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html|date=2015-01-16}}, Report of Minorities Rights Group International, Desember 2007, 48 bladsye, {{ISBN|1-904584-63-2}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] ihkc964b6l8wwc636ille25wi2668rn 2925329 2925328 2026-08-15T18:43:57Z Sobaka 328 /* Turkye */ bywerk 2925329 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> ==Hedendaagse voorbeelde== [[Lêer:Matias Catrileo cartel protesta.jpg|duimnael|In die konteks van die [[Mapuche]]-konflik stel die Coordinadora Arauco-Malleco (CAM) 'n streng etno-nasionalistiese eis.<ref>{{cite web|url=https://www.nodo50.org/weftun/documentos/entrevistas/llanquilef.htm|title="La lucha mapuche es nacionalista, anticapitalista y revolucionaria"|date=April 2002|website=Nodo50|quote=Nuestra lucha por la independencia, por la autodeterminación es tomar el planteamiento histórico de nuestro pueblo para mantenerse y seguir siendo pueblo}}</ref>]] Etniese nasionalisme is teenwoordig in baie state se immigrasiebeleide in die vorm van repatriasiewette. [[Armenië]], [[Bosnië en Herzegovina]], [[Bulgarye]], [[Kroasië]], [[Finland]], [[Duitsland]], [[Hongarye]], [[Ierland]], [[Israel]], [[Serwië]] en [[Turkye]] bied outomatiese of vinnige burgerskap aan lede van [[diaspora]]s van hul oorheersende etniese groep, indien verlang.{{sfn|Muller|2008}}{{Rp|33}} ===Turkye=== [[Turkye]] word deur verskeie geleerdes as 'n etnokrasie beskryf.<ref name=":0">{{cite book |date=2025 |editor-last=Dinç |editor-first=Pınar |editor2-last=Hünler |editor2-first=Olga Selin |title=The Republic of Turkey and its Unresolved Issues |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-981-96-1583-4 |language=en |pages=20 |doi=10.1007/978-981-96-1583-4 |quote=Turkey has been from its inception, and is today, an “ethnocracy” (Anderson, 2016; Yiftachel, 2006).|hdl=10278/5092627 |isbn=978-981-96-1582-7 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Azgın |first=Bilge |title=The Uneasy Democratization of Turkey's Laic-Ethnocracy |date=2012 |type=PhD |publisher=University of Manchester |url=https://research.manchester.ac.uk/en/studentTheses/the-uneasy-democratization-of-turkeys-laic-ethnocracy}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Waxman |first1=Dov |last2=Peleg |first2=Ilan |date=2008-12-01 |title=Neither Ethnocracy nor Bi-Nationalism: In Search of the Middle Ground |url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/israel-studies-review/23/2/isf230203.xml |journal=Israel Studies Review |language=en-US |volume=23 |issue=2 |pages=55–73 |doi=10.3167/isf.2008.230203 |issn=2159-0370 |url-access=subscription |quote="'n "Etnokratiese staat", volgens Ghanem, is een wat deur een etniese groep beheer word en wat in die belang van daardie dominante etniese groep opereer. Ander state wat Ghanem as etnokratiese state bestempel, is Turkye, [[Sri Lanka]], [[Letland]], [[Litaue]] en [[Estland]]."}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Fiddian-Qasmiyeh |first1=Elena |last2=Eliassi |first2=Barzoo |title=How likely is civil war in Turkey? |url=https://www.opendemocracy.net/en/how-likely-is-civil-war-in-turkey/ |access-date=2025-06-04 |website=openDemocracy |language=en |quote=Turkye se beginsel van politieke organisasie kan die beste gekategoriseer word as 'n etnokrasie: dit etniseer burgerskap en bepaal regte op etniese basisse...In teenstelling hiermee staan die Koerdiese beweging teen die nasionale orde waar etniese Turke as die meesters van die staat beskou word en die dominante posisie geniet deur die voorwaardes van behoort aan die staat te bepaal, en die verspreiding van regte en hulpbronne..}}</ref> Nasionalisme het as 'n dominante ideologiese raamwerk in Turkye gefunksioneer, wat die marginalisering van drie amptelik erkende nie-Moslem-minderhede – die Grieke, Armeniërs en Jode – moontlik gemaak het, sowel as die assimilasie, koloniale onderwerping en soms etniese suiwering van nie-Turkse Moslem-groepe.<ref name=":0" /><ref>[http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html A Quest for Equality: Minorities in Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150116012101/http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html|date=2015-01-16}}, Report of Minorities Rights Group International, Desember 2007, 48 bladsye, {{ISBN|1-904584-63-2}}</ref> Volgens Artikel 66 van die Turkse Grondwet is "elkeen wat aan die Turkse staat gebonde is deur die band van burgerskap 'n Turk."<ref>{{cite journal |last=Saatci |first=Mustafa |date=1 Oktober 2002 |title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict |journal=Nations and Nationalism |volume=8 |issue=4 |pages=549–564 |doi=10.1111/1469-8219.00065}}</ref> Volgens die grondwet is daar geen minderheidsregte nie, aangesien alle burgers Turke is. Hierdie grondwetlike artikel ignoreer etniese en godsdienstige minderheidsregte. Alhoewel die Verdrag van Lausanne sommige regte aan nie-[[Moslem]]-minderhede waarborg, erken Turkye in die praktyk slegs [[Armeniërs]], [[Grieke]] en [[Jode]] as minderhede en sluit ander nie-Moslem-groepe uit.<ref>Nurcan Kaya and Clive Baldwin (Julie 2004), {{cite web |title=Minorities in Turkey |url=http://www.minorityrights.org/download.php?id=183 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927215141/http://www.minorityrights.org/download.php?id=183 |archive-date=2007-09-27 |access-date=2007-08-27}}&nbsp;{{small|(299&nbsp;KB)}} Submission to the European Union and the Government of Turkey, Minority Rights Group International</ref> Bilge Azgın wys op regeringsbeleide waarvan die doelwitte die "uitsluiting, marginalisering of assimilasie" van minderheidsgroepe wat nie-Turks is, is as die bepalende elemente van Turkse etnokrasie. Jack Fong beskryf Turkye se beleid om na sy [[Koerdies|Koerdiese]] minderheid as "berg-Turke" te verwys en sy weiering om enige aparte Koerdiese identiteit as elemente van die Turkse etnokrasie te erken.<ref>{{cite book |last=Fong |first=Jack |title=Revolution as Development: The Karen Self-Determination Struggle Against Ethnocracy (1949- 2004) |publisher=Universal-Publishers |year=2008 |page=81}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] gpujvwigwv83elek8vb9nw7fuqpe8fd 2925330 2925329 2026-08-15T18:48:02Z Sobaka 328 /* Hedendaagse voorbeelde */ bywerk 2925330 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> ==Hedendaagse voorbeelde== [[Lêer:Matias Catrileo cartel protesta.jpg|duimnael|In die konteks van die [[Mapuche]]-konflik stel die Coordinadora Arauco-Malleco (CAM) 'n streng etno-nasionalistiese eis.<ref>{{cite web|url=https://www.nodo50.org/weftun/documentos/entrevistas/llanquilef.htm|title="La lucha mapuche es nacionalista, anticapitalista y revolucionaria"|date=April 2002|website=Nodo50|quote=Nuestra lucha por la independencia, por la autodeterminación es tomar el planteamiento histórico de nuestro pueblo para mantenerse y seguir siendo pueblo}}</ref>]] Etniese nasionalisme is teenwoordig in baie state se immigrasiebeleide in die vorm van repatriasiewette. [[Armenië]], [[Bosnië en Herzegovina]], [[Bulgarye]], [[Kroasië]], [[Finland]], [[Duitsland]], [[Hongarye]], [[Ierland]], [[Israel]], [[Serwië]] en [[Turkye]] bied outomatiese of vinnige burgerskap aan lede van [[diaspora]]s van hul oorheersende etniese groep, indien verlang.{{sfn|Muller|2008}}{{Rp|33}} ===Turkye=== [[Turkye]] word deur verskeie geleerdes as 'n etnokrasie beskryf.<ref name=":0">{{cite book |date=2025 |editor-last=Dinç |editor-first=Pınar |editor2-last=Hünler |editor2-first=Olga Selin |title=The Republic of Turkey and its Unresolved Issues |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-981-96-1583-4 |language=en |pages=20 |doi=10.1007/978-981-96-1583-4 |quote=Turkey has been from its inception, and is today, an “ethnocracy” (Anderson, 2016; Yiftachel, 2006).|hdl=10278/5092627 |isbn=978-981-96-1582-7 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Azgın |first=Bilge |title=The Uneasy Democratization of Turkey's Laic-Ethnocracy |date=2012 |type=PhD |publisher=University of Manchester |url=https://research.manchester.ac.uk/en/studentTheses/the-uneasy-democratization-of-turkeys-laic-ethnocracy}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Waxman |first1=Dov |last2=Peleg |first2=Ilan |date=2008-12-01 |title=Neither Ethnocracy nor Bi-Nationalism: In Search of the Middle Ground |url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/israel-studies-review/23/2/isf230203.xml |journal=Israel Studies Review |language=en-US |volume=23 |issue=2 |pages=55–73 |doi=10.3167/isf.2008.230203 |issn=2159-0370 |url-access=subscription |quote="'n "Etnokratiese staat", volgens Ghanem, is een wat deur een etniese groep beheer word en wat in die belang van daardie dominante etniese groep opereer. Ander state wat Ghanem as etnokratiese state bestempel, is Turkye, [[Sri Lanka]], [[Letland]], [[Litaue]] en [[Estland]]."}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Fiddian-Qasmiyeh |first1=Elena |last2=Eliassi |first2=Barzoo |title=How likely is civil war in Turkey? |url=https://www.opendemocracy.net/en/how-likely-is-civil-war-in-turkey/ |access-date=2025-06-04 |website=openDemocracy |language=en |quote=Turkye se beginsel van politieke organisasie kan die beste gekategoriseer word as 'n etnokrasie: dit etniseer burgerskap en bepaal regte op etniese basisse...In teenstelling hiermee staan die Koerdiese beweging teen die nasionale orde waar etniese Turke as die meesters van die staat beskou word en die dominante posisie geniet deur die voorwaardes van behoort aan die staat te bepaal, en die verspreiding van regte en hulpbronne..}}</ref> Nasionalisme het as 'n dominante ideologiese raamwerk in Turkye gefunksioneer, wat die marginalisering van drie amptelik erkende nie-Moslem-minderhede – die Grieke, Armeniërs en Jode – moontlik gemaak het, sowel as die assimilasie, koloniale onderwerping en soms etniese suiwering van nie-Turkse Moslem-groepe.<ref name=":0" /><ref>[http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html A Quest for Equality: Minorities in Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150116012101/http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html|date=2015-01-16}}, Report of Minorities Rights Group International, Desember 2007, 48 bladsye, {{ISBN|1-904584-63-2}}</ref> Volgens Artikel 66 van die Turkse Grondwet is "elkeen wat aan die Turkse staat gebonde is deur die band van burgerskap 'n Turk."<ref>{{cite journal |last=Saatci |first=Mustafa |date=1 Oktober 2002 |title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict |journal=Nations and Nationalism |volume=8 |issue=4 |pages=549–564 |doi=10.1111/1469-8219.00065}}</ref> Volgens die grondwet is daar geen minderheidsregte nie, aangesien alle burgers Turke is. Hierdie grondwetlike artikel ignoreer etniese en godsdienstige minderheidsregte. Alhoewel die Verdrag van Lausanne sommige regte aan nie-[[Moslem]]-minderhede waarborg, erken Turkye in die praktyk slegs [[Armeniërs]], [[Grieke]] en [[Jode]] as minderhede en sluit ander nie-Moslem-groepe uit.<ref>Nurcan Kaya and Clive Baldwin (Julie 2004), {{cite web |title=Minorities in Turkey |url=http://www.minorityrights.org/download.php?id=183 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927215141/http://www.minorityrights.org/download.php?id=183 |archive-date=2007-09-27 |access-date=2007-08-27}}&nbsp;{{small|(299&nbsp;KB)}} Submission to the European Union and the Government of Turkey, Minority Rights Group International</ref> Bilge Azgın wys op regeringsbeleide waarvan die doelwitte die "uitsluiting, marginalisering of assimilasie" van minderheidsgroepe wat nie-Turks is, is as die bepalende elemente van Turkse etnokrasie. Jack Fong beskryf Turkye se beleid om na sy [[Koerdies|Koerdiese]] minderheid as "berg-Turke" te verwys en sy weiering om enige aparte Koerdiese identiteit as elemente van die Turkse etnokrasie te erken.<ref>{{cite book |last=Fong |first=Jack |title=Revolution as Development: The Karen Self-Determination Struggle Against Ethnocracy (1949- 2004) |publisher=Universal-Publishers |year=2008 |page=81}}</ref> ===Azerbaijan=== Sedert 1918 het politieke elites met pan-Turkisties-georiënteerde sentimente in [[Azerbeidjan]] staatgemaak op die konsep van etniese nasionalisme om 'n anti-Iraanse gevoel van etnisiteit onder Iranse Azerbeidjaners te skep. Terwyl die Azerbeidjanse president [[Ilham Alijef]] probeer het om bewerings dat sy regering enige anti-Iraanse etniese nasionalistiese standpunte inneem, af te wys, is die Iranse regering en groepe soos Iranse nasionalistiese kringe, veral Iranse Azerbeidjaners, twyfelagtig oor die bedoelings van die Azerbeidjanse regering as gevolg van die voortdurende optrede van irredentistiese elemente soos die Kongres van Wêreld-Azerbeidjaners of die Suid-Azerbeidjanse Nasionale Ontwakingsbeweging en die steun wat hulle van Azerbeidjanse owerhede ontvang, beide staats- en nie-staats.<ref>{{Cite book |title=The Great Game in West Asia: Iran, Turkey and the South Caucasus |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-067360-4 |editor-last=Kamrava |editor-first=Mehran |series=Oxford scholarship online Political Science |location=Oxford |pages=135}}</ref> Volgens Akbar Ahmed, nadat die land in 1991 onafhanklikheid verkry het, is die Lezgin- en Avar-volke van Azerbeidjan "onderworpe aan [[Mustafa Kemal Atatürk|Ataturk]]-styl etniese nasionalisme deur die Azeri-gedomineerde sentrum."<ref>{{Cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=The thistle and the drone: how America's War on Terror became a global war on tribal Islam |date=2013 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=978-0-8157-2379-0 |location=Washington, D.C |pages=193–194}}</ref> ===Israel=== Die Staat [[Israel]] het sy oorsprong in [[Theodore Herzl]] se werk ''Der Judenstaat'' gehad, wat die skepping van 'n staat vir die Joodse volk in [[Palestina]] of een van verskeie ander plekke regoor die wêreld in die vooruitsig gestel het.<ref>{{cite web | title=Los otros lugares contemplados para un Estado judío antes de la creación de Israel en territorio palestino | date=5 November 2017 | url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-41857911 }}</ref> In sy latere werk, Die Ou Nuwe Land, het Herzl 'n binasionale staat in die vooruitsig gestel, waar Jode slegs 'n meerderheid in 'n paar stede uitmaak en almal [[Duits]] praat.<ref>{{cite web |title=Altneuland (Tel Aviv) by Theodor Herzl |url=https://archive.org/details/TheodorHerzlAutneulandTevAviv |date=1902}}</ref><ref>{{cite web |title=Altneuland (Theodor Herzl) |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/quot-altneuland-quot-theodor-herzl |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref><ref>{{cite web |last1=Herzl |first1=Theodor |title=Old New Land |url=https://bahai-library.com/pdf/h/herzl_levensohn_old-new_land.pdf |publisher=Markus Wiener Publications Princeton}}</ref> Kommersie oor etno-nasionalisme in Israel is geopper sedert die [[Knesset]] se aanvaarding van Israel as die Nasiestaat van die Joodse Volk as deel van sy basiese wette onder die Vierde [[Benjamin Netanyahu|Netanyahu]]-regering, 'n daad wat hoogs kontroversieel was binne Israel self<ref>{{Cite journal |last=Jabareen |first=Hassan |date=2018-11-11 |title=The Origins of Racism and the new Basic Law: Jewish Nation-State |url=https://verfassungsblog.de/the-origins-of-racism-and-the-new-basic-law-jewish-nation-state/ |journal=Verfassungsblog |doi=10.17176/20181111-122731-0 |issn=2366-7044}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zeedan |first1=Rami |title=Reconsidering the Druze Narrative in the Wake of the Basic Law: Israel as the Nation-State of the Jewish People |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/israelstudies.25.3.14 |journal=Israel Studies |pages=153–166 |doi=10.2979/israelstudies.25.3.14 |date=2020|volume=25 |issue=3 |jstor=10.2979/israelstudies.25.3.14 |hdl=1808/32682 |hdl-access=free }}</ref> en onder verskeie Joodse groepe in die diaspora,<ref>{{cite web |last1=Berger |first1=Miriam |title=Israel's hugely controversial "nation-state" law, explained |url=https://www.vox.com/world/2018/7/31/17623978/israel-jewish-nation-state-law-bill-explained-apartheid-netanyahu-democracy |website=Vox |date=31 Julie 2018}}</ref> aangesien dit die formule van Israel as 'n Joodse en demokratiese staat moontlik bedreig het. Hierdie wet was kontroversieel, veral met baie linkse Sioniste, wat die wetsontwerp as 'n ondermyning van die Israeliese demokrasie beskou het.<ref>{{cite web |title=Opposition party petitions Israel's High Court against nation-state law |url=https://www.i24news.tv/en/news/israel/180677-180731-opposition-party-petitions-israel-s-high-court-against-nation-state-law |website=i24NEWS |language=en |date=31 Julie 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timesofisrael.com/180-artists-authors-intellectuals-call-for-cancellation-of-nation-state-law/ |website=The Times of Israel |title=180 artists, authors, intellectuals call for cancellation of nation-state law |date=29 Julie 2018 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Oster |first1=Marcy |title=Arab lawmaker resigns in protest of Israel's new nation-state law |url=https://www.jta.org/2018/07/29/israel/arab-israeli-lawmaker-labor-party-resigns-nation-state-law |website=Jewish Telegraphic Agency |date=29 Julie 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timesofisrael.com/former-shin-bet-chief-pleads-with-president-to-not-sign-nation-state-law/ |website=The Times of Israel |title=Former Shin Bet chief pleads with president to not sign nation-state law |date=Augustus 2018 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] khlla84eyvkl0q2yl3bej6r84fo9od9 2925331 2925330 2026-08-15T18:48:55Z Sobaka 328 /* Israel */ skakel 2925331 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> ==Hedendaagse voorbeelde== [[Lêer:Matias Catrileo cartel protesta.jpg|duimnael|In die konteks van die [[Mapuche]]-konflik stel die Coordinadora Arauco-Malleco (CAM) 'n streng etno-nasionalistiese eis.<ref>{{cite web|url=https://www.nodo50.org/weftun/documentos/entrevistas/llanquilef.htm|title="La lucha mapuche es nacionalista, anticapitalista y revolucionaria"|date=April 2002|website=Nodo50|quote=Nuestra lucha por la independencia, por la autodeterminación es tomar el planteamiento histórico de nuestro pueblo para mantenerse y seguir siendo pueblo}}</ref>]] Etniese nasionalisme is teenwoordig in baie state se immigrasiebeleide in die vorm van repatriasiewette. [[Armenië]], [[Bosnië en Herzegovina]], [[Bulgarye]], [[Kroasië]], [[Finland]], [[Duitsland]], [[Hongarye]], [[Ierland]], [[Israel]], [[Serwië]] en [[Turkye]] bied outomatiese of vinnige burgerskap aan lede van [[diaspora]]s van hul oorheersende etniese groep, indien verlang.{{sfn|Muller|2008}}{{Rp|33}} ===Turkye=== [[Turkye]] word deur verskeie geleerdes as 'n etnokrasie beskryf.<ref name=":0">{{cite book |date=2025 |editor-last=Dinç |editor-first=Pınar |editor2-last=Hünler |editor2-first=Olga Selin |title=The Republic of Turkey and its Unresolved Issues |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-981-96-1583-4 |language=en |pages=20 |doi=10.1007/978-981-96-1583-4 |quote=Turkey has been from its inception, and is today, an “ethnocracy” (Anderson, 2016; Yiftachel, 2006).|hdl=10278/5092627 |isbn=978-981-96-1582-7 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Azgın |first=Bilge |title=The Uneasy Democratization of Turkey's Laic-Ethnocracy |date=2012 |type=PhD |publisher=University of Manchester |url=https://research.manchester.ac.uk/en/studentTheses/the-uneasy-democratization-of-turkeys-laic-ethnocracy}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Waxman |first1=Dov |last2=Peleg |first2=Ilan |date=2008-12-01 |title=Neither Ethnocracy nor Bi-Nationalism: In Search of the Middle Ground |url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/israel-studies-review/23/2/isf230203.xml |journal=Israel Studies Review |language=en-US |volume=23 |issue=2 |pages=55–73 |doi=10.3167/isf.2008.230203 |issn=2159-0370 |url-access=subscription |quote="'n "Etnokratiese staat", volgens Ghanem, is een wat deur een etniese groep beheer word en wat in die belang van daardie dominante etniese groep opereer. Ander state wat Ghanem as etnokratiese state bestempel, is Turkye, [[Sri Lanka]], [[Letland]], [[Litaue]] en [[Estland]]."}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Fiddian-Qasmiyeh |first1=Elena |last2=Eliassi |first2=Barzoo |title=How likely is civil war in Turkey? |url=https://www.opendemocracy.net/en/how-likely-is-civil-war-in-turkey/ |access-date=2025-06-04 |website=openDemocracy |language=en |quote=Turkye se beginsel van politieke organisasie kan die beste gekategoriseer word as 'n etnokrasie: dit etniseer burgerskap en bepaal regte op etniese basisse...In teenstelling hiermee staan die Koerdiese beweging teen die nasionale orde waar etniese Turke as die meesters van die staat beskou word en die dominante posisie geniet deur die voorwaardes van behoort aan die staat te bepaal, en die verspreiding van regte en hulpbronne..}}</ref> Nasionalisme het as 'n dominante ideologiese raamwerk in Turkye gefunksioneer, wat die marginalisering van drie amptelik erkende nie-Moslem-minderhede – die Grieke, Armeniërs en Jode – moontlik gemaak het, sowel as die assimilasie, koloniale onderwerping en soms etniese suiwering van nie-Turkse Moslem-groepe.<ref name=":0" /><ref>[http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html A Quest for Equality: Minorities in Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150116012101/http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html|date=2015-01-16}}, Report of Minorities Rights Group International, Desember 2007, 48 bladsye, {{ISBN|1-904584-63-2}}</ref> Volgens Artikel 66 van die Turkse Grondwet is "elkeen wat aan die Turkse staat gebonde is deur die band van burgerskap 'n Turk."<ref>{{cite journal |last=Saatci |first=Mustafa |date=1 Oktober 2002 |title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict |journal=Nations and Nationalism |volume=8 |issue=4 |pages=549–564 |doi=10.1111/1469-8219.00065}}</ref> Volgens die grondwet is daar geen minderheidsregte nie, aangesien alle burgers Turke is. Hierdie grondwetlike artikel ignoreer etniese en godsdienstige minderheidsregte. Alhoewel die Verdrag van Lausanne sommige regte aan nie-[[Moslem]]-minderhede waarborg, erken Turkye in die praktyk slegs [[Armeniërs]], [[Grieke]] en [[Jode]] as minderhede en sluit ander nie-Moslem-groepe uit.<ref>Nurcan Kaya and Clive Baldwin (Julie 2004), {{cite web |title=Minorities in Turkey |url=http://www.minorityrights.org/download.php?id=183 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927215141/http://www.minorityrights.org/download.php?id=183 |archive-date=2007-09-27 |access-date=2007-08-27}}&nbsp;{{small|(299&nbsp;KB)}} Submission to the European Union and the Government of Turkey, Minority Rights Group International</ref> Bilge Azgın wys op regeringsbeleide waarvan die doelwitte die "uitsluiting, marginalisering of assimilasie" van minderheidsgroepe wat nie-Turks is, is as die bepalende elemente van Turkse etnokrasie. Jack Fong beskryf Turkye se beleid om na sy [[Koerdies|Koerdiese]] minderheid as "berg-Turke" te verwys en sy weiering om enige aparte Koerdiese identiteit as elemente van die Turkse etnokrasie te erken.<ref>{{cite book |last=Fong |first=Jack |title=Revolution as Development: The Karen Self-Determination Struggle Against Ethnocracy (1949- 2004) |publisher=Universal-Publishers |year=2008 |page=81}}</ref> ===Azerbaijan=== Sedert 1918 het politieke elites met pan-Turkisties-georiënteerde sentimente in [[Azerbeidjan]] staatgemaak op die konsep van etniese nasionalisme om 'n anti-Iraanse gevoel van etnisiteit onder Iranse Azerbeidjaners te skep. Terwyl die Azerbeidjanse president [[Ilham Alijef]] probeer het om bewerings dat sy regering enige anti-Iraanse etniese nasionalistiese standpunte inneem, af te wys, is die Iranse regering en groepe soos Iranse nasionalistiese kringe, veral Iranse Azerbeidjaners, twyfelagtig oor die bedoelings van die Azerbeidjanse regering as gevolg van die voortdurende optrede van irredentistiese elemente soos die Kongres van Wêreld-Azerbeidjaners of die Suid-Azerbeidjanse Nasionale Ontwakingsbeweging en die steun wat hulle van Azerbeidjanse owerhede ontvang, beide staats- en nie-staats.<ref>{{Cite book |title=The Great Game in West Asia: Iran, Turkey and the South Caucasus |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-067360-4 |editor-last=Kamrava |editor-first=Mehran |series=Oxford scholarship online Political Science |location=Oxford |pages=135}}</ref> Volgens Akbar Ahmed, nadat die land in 1991 onafhanklikheid verkry het, is die Lezgin- en Avar-volke van Azerbeidjan "onderworpe aan [[Mustafa Kemal Atatürk|Ataturk]]-styl etniese nasionalisme deur die Azeri-gedomineerde sentrum."<ref>{{Cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=The thistle and the drone: how America's War on Terror became a global war on tribal Islam |date=2013 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=978-0-8157-2379-0 |location=Washington, D.C |pages=193–194}}</ref> ===Israel=== Die Staat [[Israel]] het sy oorsprong in [[Theodor Herzl]] se werk ''Der Judenstaat'' gehad, wat die skepping van 'n staat vir die Joodse volk in [[Palestina]] of een van verskeie ander plekke regoor die wêreld in die vooruitsig gestel het.<ref>{{cite web | title=Los otros lugares contemplados para un Estado judío antes de la creación de Israel en territorio palestino | date=5 November 2017 | url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-41857911 }}</ref> In sy latere werk, Die Ou Nuwe Land, het Herzl 'n binasionale staat in die vooruitsig gestel, waar Jode slegs 'n meerderheid in 'n paar stede uitmaak en almal [[Duits]] praat.<ref>{{cite web |title=Altneuland (Tel Aviv) by Theodor Herzl |url=https://archive.org/details/TheodorHerzlAutneulandTevAviv |date=1902}}</ref><ref>{{cite web |title=Altneuland (Theodor Herzl) |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/quot-altneuland-quot-theodor-herzl |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref><ref>{{cite web |last1=Herzl |first1=Theodor |title=Old New Land |url=https://bahai-library.com/pdf/h/herzl_levensohn_old-new_land.pdf |publisher=Markus Wiener Publications Princeton}}</ref> Kommersie oor etno-nasionalisme in Israel is geopper sedert die [[Knesset]] se aanvaarding van Israel as die Nasiestaat van die Joodse Volk as deel van sy basiese wette onder die Vierde [[Benjamin Netanyahu|Netanyahu]]-regering, 'n daad wat hoogs kontroversieel was binne Israel self<ref>{{Cite journal |last=Jabareen |first=Hassan |date=2018-11-11 |title=The Origins of Racism and the new Basic Law: Jewish Nation-State |url=https://verfassungsblog.de/the-origins-of-racism-and-the-new-basic-law-jewish-nation-state/ |journal=Verfassungsblog |doi=10.17176/20181111-122731-0 |issn=2366-7044}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zeedan |first1=Rami |title=Reconsidering the Druze Narrative in the Wake of the Basic Law: Israel as the Nation-State of the Jewish People |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/israelstudies.25.3.14 |journal=Israel Studies |pages=153–166 |doi=10.2979/israelstudies.25.3.14 |date=2020|volume=25 |issue=3 |jstor=10.2979/israelstudies.25.3.14 |hdl=1808/32682 |hdl-access=free }}</ref> en onder verskeie Joodse groepe in die diaspora,<ref>{{cite web |last1=Berger |first1=Miriam |title=Israel's hugely controversial "nation-state" law, explained |url=https://www.vox.com/world/2018/7/31/17623978/israel-jewish-nation-state-law-bill-explained-apartheid-netanyahu-democracy |website=Vox |date=31 Julie 2018}}</ref> aangesien dit die formule van Israel as 'n Joodse en demokratiese staat moontlik bedreig het. Hierdie wet was kontroversieel, veral met baie linkse Sioniste, wat die wetsontwerp as 'n ondermyning van die Israeliese demokrasie beskou het.<ref>{{cite web |title=Opposition party petitions Israel's High Court against nation-state law |url=https://www.i24news.tv/en/news/israel/180677-180731-opposition-party-petitions-israel-s-high-court-against-nation-state-law |website=i24NEWS |language=en |date=31 Julie 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timesofisrael.com/180-artists-authors-intellectuals-call-for-cancellation-of-nation-state-law/ |website=The Times of Israel |title=180 artists, authors, intellectuals call for cancellation of nation-state law |date=29 Julie 2018 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Oster |first1=Marcy |title=Arab lawmaker resigns in protest of Israel's new nation-state law |url=https://www.jta.org/2018/07/29/israel/arab-israeli-lawmaker-labor-party-resigns-nation-state-law |website=Jewish Telegraphic Agency |date=29 Julie 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timesofisrael.com/former-shin-bet-chief-pleads-with-president-to-not-sign-nation-state-law/ |website=The Times of Israel |title=Former Shin Bet chief pleads with president to not sign nation-state law |date=Augustus 2018 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] 932g1rflo6h19slffq1p75f8k04llbf 2925337 2925331 2026-08-15T18:56:01Z Sobaka 328 /* Hedendaagse voorbeelde */ bywerk 2925337 wikitext text/x-wiki '''Etniese nasionalisme''', ook bekend as '''etno-nasionalisme''',{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} is 'n vorm van [[nasionalisme]] waarin die nasie en nasionaliteit gedefinieer word in terme van [[etniese groep|etnisiteit]],{{sfn|Smith|1987|p=134-138, 144–149}} met klem op 'n etnosentriese (en in sommige gevalle 'n etnostaat/etnokratiese) benadering tot verskeie politieke kwessies wat verband hou met die nasionale bevestiging van 'n spesifieke [[etniese groep]].{{sfn|Smith|1981|p=18}}{{sfn|Roshwald|2001|p=}} Die sentrale beginsel van etniese nasionaliste is dat "nasies gedefinieer word deur 'n gedeelde erfenis, wat gewoonlik 'n gemeenskaplike [[taal]], 'n gemeenskaplike [[geloof]] en 'n gemeenskaplike [[etniese groep|etniese afkoms]] insluit".{{sfn|Muller|2008}} Diegene van ander etnisiteite kan as tweedeklasburgers geklassifiseer word.{{sfn|Rangelov|2013}}{{sfn|Yilmaz|2018}} As gevolg van hierdie eienskappe is etniese nasionalisme nou verwant aan nativisme en word dit geassosieer met die radikale [[Regs (politiek)|regs]]-groeperings.<ref name=Bar-on25>Bar-on, 2018, bl. 25</ref> Geleerdes van [[diaspora]]-studies verbreed die konsep van "nasie" na diasporiese gemeenskappe. Die terme "etnonasie" en "etno-nasionalisme" word soms gebruik om 'n konseptuele kollektief van verspreide etniese groepe te beskryf.{{sfn|Safran|2008}} Om 'n etnos wyd te definieer, kan daartoe lei dat etniese nasionalisme 'n vorm van pan-nasionalisme of makronasionalisme word, soos in gevalle soos pan-Germanisme of pan-Slawisme.<ref>{{cite book |last1=Snyder |first1=Louis Leo |year=1984 |title=Macro-nationalisms: A History of the Pan-movements |url=https://books.google.com/books?id=g3oUAQAAIAAJ |series= Issue 112 of Contributions in political science: Global perspectives in history and politics, ISSN 0147-1066 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=9780313231919 |access-date=2 Desember 2022}}</ref> In akademiese literatuur, na aanleiding van 'n teoretiese onderskeid deur Hans Kohn, word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met [[burgerlike nasionalisme]], hoewel hierdie onderskeid ook gekritiseer is.<ref name=Cohen68>Cohen, 2022, pp. 6-8</ref><ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08913819608443417?journalCode=rcri20 | doi=10.1080/08913819608443417 | title=The myth of the civic nation | date=1996 | last1=Yack | first1=Bernard | journal=Critical Review | volume=10 | issue=2 | pages=193–211 | url-access=subscription }}</ref><ref>Özkirimli, Umut. (2005). Contemporary Debates on Nationalism: A Critical Introduction. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref><ref>Azurmendi, Joxe](2014): ''Historia, arraza, nazioa'', Donostia: Elkar. {{ISBN|978-84-9027-297-8}}</ref> ==Konseptuele ontwikkeling== ===Geskiedenis=== Die studie van etno-nasionalisme het in die vroeë 20ste eeu ontstaan in die tussenoorlogse tydperk tussen die [[Eerste Wêreldoorlog|Eerste]] en [[Tweede Wêreldoorlog]], met die "hertekening van die politieke kaart van [[Europa]], gedeeltelik langs etniese en nasionale lyne volgens 'n verklaarde "reg van volke" op [[selfbeskikking]] en die opkoms van [[Fascisme|fascistiese]] etnosentriese ideologieë (insluitend [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]]).{{sfn|Le Bossé |2021}} Filosoof Hans Kohn was een van die eerstes wat etniese nasionalisme van [[burgerlike nasionalisme]] onderskei het in sy 1944-publikasie ''Die Idee van Nasionalisme: 'n Studie in sy Oorsprong en Agtergrond''.<ref>{{Cite journal|last=Tamir|first=Yael (Yuli)|date=2019-05-11|title=Not So Civic: Is There a Difference Between Ethnic and Civic Nationalism?|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=22|issue=1|pages=419–434|doi=10.1146/annurev-polisci-022018-024059|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> Tydens die [[Koue Oorlog]] het die onafhanklikheidsbeweging wat in voormalige Europese kolonies in [[Asië]] en [[Afrika]] begin is, navorsing oor etniese, stam- en nasionale identiteite en die "politieke probleme" wat voortspruit uit hul interaksies met territoriale staatskap hernu,{{sfn|Le Bossé |2021}} terwyl die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] in die 1980's en 1990's en die "herlewing van etniese en nasionale eise en konflikte in die nasleep daarvan" die etno-nasionalisme-studie in die laat 20ste eeu net verder aangespoor het. eeu.{{sfn|Le Bossé |2021}} Toenemende internasionale migrasie as 'n funksie van kontemporêre [[globalisering]] het ook aanleiding gegee tot "etno-nasionale" bewegings, insluitend reaksionêre "nativistiese" groepe wat gefokus is op uitsluitende identiteitspolitiek. In die [[ontwikkelende wêreld]] het sulke tendense in sommige gevalle 'n eksplisiet [[xenofobie]]se en [[Rassisme|rassistiese]] karakter aangeneem, soos gesien in die voorbeeld van "[[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].{{sfn|Le Bossé |2021}} ===Eienskappe=== Die sentrale politieke beginsel van etniese nasionalisme is dat etniese groepe geregtig is op selfbeskikking. Die uitkoms van hierdie reg op selfbeskikking kan wissel, van oproepe vir selfgereguleerde administratiewe liggame binne 'n reeds gevestigde samelewing, tot 'n outonome entiteit apart van daardie samelewing, tot die instelling van etniese federalisme binne 'n multi-etniese samelewing, tot die vestiging van 'n onafhanklike soewereine staat verwyder van daardie samelewing. In [[internasionale betrekkinge]] lei dit ook tot beleide en bewegings vir irredentisme om 'n gemeenskaplike nasie gebaseer op etnisiteit te eis, of vir die vestiging van 'n etnokratiese (mono-etnokratiese of poli-etnokratiese) politieke struktuur waarin die staatsapparaat beheer word deur 'n polities en militêr dominante etniese nasionalistiese groep of 'n groep van verskeie etniese nasionalistiese groepe van geselekteerde etnisiteite om sy belange, mag en hulpbronne te bevorder.{{sfn|Anderson|2016}} In akademiese literatuur word etniese nasionalisme gewoonlik gekontrasteer met burgerlike nasionalisme. Etniese nasionalisme baseer lidmaatskap van die nasie op afkoms of oorerwing, dikwels geartikuleer in terme van gemeenskaplike bloed of verwantskap, eerder as op politieke lidmaatskap. Gevolglik is nasiestate met sterk tradisies van etniese nasionalisme geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus sanguinis'' (die wet van bloed, afkoms van 'n persoon van daardie nasionaliteit), en lande met sterk tradisies van burgerlike nasionalisme is geneig om nasionaliteit of burgerskap te definieer deur ''jus soli'' (die wet van grond, geboorte binne die nasiestaat). Etniese nasionalisme word dus as eksklusief beskou, terwyl burgerlike nasionalisme geneig is om inklusief te wees. Eerder as lojaliteit aan gemeenskaplike burgerlike ideale en kulturele tradisies, is etniese nasionalisme geneig om narratiewe van gemeenskaplike afkoms te beklemtoon. Sommige tipes etniese nasionalisme is stewig gewortel in die idee van etnisiteit as 'n oorgeërfde eienskap, byvoorbeeld [[swart nasionalisme]] of [[Wit oppergesag|wit nasionalisme]]. Dikwels manifesteer etniese nasionalisme ook in die assimilasie van minderheids-etniese groepe in die dominante groep, byvoorbeeld soos met Italianisering. Hierdie assimilasie mag al dan nie gebaseer wees op 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms met geassimileerde groepe (byvoorbeeld met Germanisering in die Tweede Wêreldoorlog). 'n Ekstreme weergawe is rasse-nasionalisme. Onlangse teorieë en empiriese data dui daarop dat mense tweeledige oortuigings oor nasionaliteit handhaaf, sodat dit beide biologies by geboorte oorgeërf kan word en kultureel in die lewe verkry kan word.{{sfn|Rad|Ginges|2018}} ===Rol in diskriminasie=== In 2018 het Tendayi Achiume, 'n spesiale [[VN]]-rapporteur oor rassisme, 'n verslag van die VN se Menseregteraad vrygestel wat verklaar dat "meer as 75% van die wêreld se bekende staatlose bevolkings aan minderheidsgroepe behoort" en die rol van etno-nasionalisme in die internasionale ontneming van burgerskapregte beklemtoon.<ref name=UNHRC18>{{cite web |title=Ethno-nationalism denies millions their citizenship rights |date=5 Julie 2018 |publisher=Human Rights Council |url=https://www.ohchr.org/en/stories/2018/07/ethno-nationalism-denies-millions-their-citizenship-rights-anti-racism-expert}}</ref> In die verslag het Achiume herhaal dat internasionale menseregtewetgewing burgers verbied om teen nie-burgers te diskrimineer op grond van hul ras, afkoms, nasionale of etniese oorsprong en sy het ook verklaar dat burgerskap-, nasionaliteits- en immigrasiewette wat teen nie-burgers diskrimineer, skendings van internasionale reg is.<ref name=UNHRC18/> Sy het ook die rol van wette wat huweliksregte beperk met betrekking tot sekere nasionale, godsdienstige, etniese of rassegroepe, genoem, wat sy gesê het "dikwels deur state gebruik word om begrippe van nasionale, etniese en rasse-"suiwerheid" te bewaar."<ref name=UNHRC18/> Achiume het etno-nasionalistiese politiek die "mees voor die hand liggende dryfveer van [[rassediskriminasie]] in burgerskap- en immigrasiewette" genoem en gedryf deur [[Populisme|populistiese leiers]] wat nasies definieer "in terme van veronderstelde bloedbande en etnisiteit".<ref name=UNHRC18/> In die 19de en 20ste eeue het Europese koloniale moondhede etno-nasionalisme gebruik om die uitsluiting van koloniale onderdane van burgerskap te regverdig, en in Europa is [[Jode]] en [[Roma]] op dieselfde gronde van burgerskap uitgesluit.<ref name=UNHRC18/> Vandag is migrante 'n gereelde teiken van etno-nasionalistiese retoriek wat verband hou met "etniese suiwerheid en godsdienstige, kulturele of taalkundige bewaring".<ref name=UNHRC18/> Selfs lande met 'n trotse geskiedenis van immigrasie het slagoffer geword van die laster van "sekere rasse-, godsdienstige en nasionale groepe" op vooroordeelgronde. Achiume het die geval van die [[Rohingia]]-Moslems 'n "aggryslike voorbeeld" genoem, met die Birma-burgerskapwet van 1982 wat op grond van etnisiteit diskrimineer en baie Rohingya staatloos maak.<ref name=UNHRC18/> Die skending van die regte van Afro-Karibiese Britse burgers van die "Windrush-generasie" is 'n pertinente voorbeeld van soortgelyke vooroordeel in die ontwikkelde wêreld, maar state regoor die wêreld gebruik waninligting om "sekere rasse-, nasionale en godsdienstige groepe as inherente bedreigings vir nasionale veiligheid" uit te beeld en die ontneming of ontkenning van regte te regverdig.<ref name=UNHRC18/> Ekstreme vorme van etniese nasionalisme, soos in die geval van [[Mianmar]] en sy regering se vervolging van die Rohingia, is geïdentifiseer as oorsake van verskeie [[volksmoord]]e en episodes van etniese suiwering.{{sfn|Scherrer|1999}}{{sfn|Smith|1994}}{{sfn|Ahmed|1995}} In sy 2005-boek ''The Great Game of Genocide'' het die historikus Donald Bloxham aangevoer dat die [[Armeense volksmoord]] "'n duidelike logika van etniese nasionalisme verteenwoordig wanneer dit tot sy absolute uiterste in multinasionale samelewings gevoer word."{{sfn|Bloxham|2005|p=86}} ==Ander nasionalistiese variante== ===Etno-regionalisme=== Die Volksrepubliek van die Kongo-regime is ontwerp as 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-styl sosialistiese eenpartystaat; dit was in wese 'n militêre regime met 'n sterk etno-streekskarakter. Lede van die suidelike etniese groepe, wat veel meer as noordelikes was, is in die magstruktuur ingesluit, maar die topleiers was deurgaans noordelikes. In [[Guinee-Bissau]] is hy onder Luís Cabral deur sommige dele van die regerende party daarvan beskuldig dat hy en die ander lede met [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] oorsprong die party oorheers. ===Liberale etno-nasionalisme=== Oor die algemeen word "liberale nasionalisme" in 'n soortgelyke sin as "burgerlike nasionalisme" gebruik; liberale nasionalisme is 'n soort nasionalisme wat onlangs verdedig is deur politieke filosowe wat glo dat daar 'n nie-xenofobiese vorm van nasionalisme kan wees wat versoenbaar is met liberale waardes van vryheid, verdraagsaamheid, gelykheid en individuele regte.<ref>Yael Tamir. 1993. ''Liberal Nationalism.'' Princeton University Press. {{ISBN|0-691-07893-9}}; Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-827949-3}}; David Miller. 1995. [http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 ''On Nationality.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9|date=2000-06-01}} Oxford University Press. {{ISBN|0-19-828047-5}}.</ref> Nie alle "liberale nasionalisme" is egter altyd "burgerlike nasionalisme" nie; daar is ook liberale wat gematigde nasionalisme voorstaan wat etniese identiteit bevestig, ook bekend as "liberale etno-nasionalisme".<ref name=Taiwan>{{cite book |author1=Glenn Drover |author2=Graham Johnson |author3=Julia Lai Po-Wah Tao |title=Regionalism and Subregionalism in East Asia: The Dynamics of China |quote=In response to the rise of 'liberal ethno-nationalism' and the DPP, it has increasingly promoted the discourse and practices of a 'Taiwanized' KMT. |url=https://books.google.com/books?id=OO9OAAAAMAAJ&q=%22liberal+ethno-nationalism%22 |date=2001 |publisher=Nova Science |pages=101|isbn=978-1-56072-872-6 }}</ref> Etniese nasionalisme word oor die algemeen beskou as meer verwant aan [[diktatorskap]],<ref>{{cite journal |last=Ipperciel |first=Donald |date=2007 |title=Constitutional democracy and civic nationalism |journal=Nations and Nationalism |publisher=Wiley-Blackwell on behalf of the Association for the Study of Ethnicity and Nationalism |volume=13 |issue=3 |pages=395–416 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00293.x |issn=1469-8129}}</ref> maar in sommige gebiede het etniese nasionalisme eerder die hoofdryfkrag geword om demokratisering teen die staatsnasionalistiese (wat as 'n vorm van burgerlike nasionalistiese) diktatorskap te bevorder.<ref>{{Cite book |author1=Sang-hoon Jang |url=https://books.google.com/books?id=PzDLDwAAQBAJ&dq=%22Korean+ethnic+nationalism+which+tended+to+be+against+authoritarian+regimes+and+foreign+powers%22&pg=PT77 |title=A Representation of Nationhood in the Museum |date=20 Januarie 2020 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-429-75396-1 |quote= Koreaanse etniese nasionalisme wat geneig was om teen outoritêre regimes en buitelandse moondhede te wees.}}</ref><ref name="North Macedonia">{{cite book |last=Ismaili |first=Flamur |title=Ethnic Nationalism and Democracy: The Case of the Republic of North Macedonia |publisher=Balkan University Press |year=2025 |url=https://www.jstor.org/stable/jj.34278823 |jstor=jj.34278823}}</ref> In 19de-eeuse Europa het liberale bewegings dikwels etniese nasionalisme in die moderne sin bevestig, asook om klassieke konserwatisme omver te werp; István Széchenyi was 'n verteenwoordiger van liberale etniese nasionalisme.<ref>{{cite book |author1=Mark Hewitson |title=What Is a Nation?; Europe 1789–1914 |author2=Timothy Baycroft |date=2001 |publisher=Oxford University Press |pages=180 |quote=Die verskuiwing van grond in die Magyar-saak van die 'standnasionalisme' van die 1790's na die liberaal-etniese nasionalisme van die 1840's kan gevolg word in die 'nasionale pad' wat deur Graaf István Széchenyi geloop is, waar liberaal en romantiese benaderings gekombineer is..}}</ref> Liberale Sionisme is 'n ideologie wat [[Sionisme]] – 'n etnokulturele nasionalistiese ideologie – met sekulêre liberale waardes kombineer. In sommige streke, insluitend [[Suid-Korea]], [[Taiwan]], ens., is daar 'n liberale/progressiewe etno-nasionalisme-tradisie teen konserwatiewe staatsnasionalisme.<ref name=Taiwan/><ref name=stillunloved>{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|quote=... Iemand wat deur 'n meningspeiler gevra word of hy trotser is op die Taehan minguk of op die minjok, weet dus watter antwoord beter is, meer progressief klink. Hy is waarskynlik nie trotser op die republiek as op sy Koreaansheid nie. 'n Mens moet versigtig wees vir meningspeilings oor hierdie kwessie wat nie presies en duidelik uitgevoer is nie..|work=Sthele Press|date=28 Desember 2016|first=Brian Reynolds|last=Myers|access-date=26 Junie 2019|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ Cloudy forecast for Moon’s ‘Sunshine Policy 2.0’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031082008/https://www.eastasiaforum.org/2017/07/20/cloudy-forecast-for-moons-sunshine-policy-2-0/ |date=31 Oktober 2023 }} East Asia Forum (2017. 07. 20). "In die Suid-Koreaanse politiek ondersteun liberale politieke partye dikwels 'n beleid van betrokkenheid by Noord-Korea. Dit is omdat linkse politici geneig is om miunjok (die Koreaanse ras) bo die Noord-Suid ideologiese en politieke verdeeldheid te waardeer. In 'n breër sin omarm liberale etno-nasionalisme; die idee dat die deel van dieselfde bloedlyn beter is as tydelike nasionale verdeling. Konserwatiewes, aan die ander kant, ondersteun regime-gebaseerde nasionalisme, wat klem lê op Suid-Koreaans wees en die verskille in sosiale en politieke waardes tussen die twee Korea's beklemtoon."</ref><ref>{{cite book |author1=Baogang He |title=Governing Taiwan and Tibet: Democratic Approaches |date=8 Julie 2015 |publisher=Edinburgh University Press |pages=81}}</ref> In [[Oostenryk]], voor[[ Anschluss]], is pan-Duitse Völkisch-nasionalisme wyd aanvaar onder nasionaal-liberale om Katoliek-gebaseerde konserwatiewe Oostenrykse nasionalisme te beveg.<ref>{{cite book |author=Pieter M. Judson |title=Exclusive Revolutionaries: Liberal Politics, Social Experience, and National Identity in the Austrian Empire, 1848–1914 |publisher=University of Michigan Press |date=1996}}</ref><ref>{{cite book |author=John W. Boyer |title=Political Radicalism in Late Imperial Vienna: Origins of the Christian Social Movement, 1848-1897 |publisher=University of Chicago Press |date=5 Mei 1995 |pages=100-115}}</ref><ref>{{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Anti-Semitism |publisher=University of North Carolina Press |year=1992 |pages=156-158}}</ref> Namate lande wat in die verlede kommunistiese diktatorskappe ervaar het – insluitend Oos-Europese lande soos [[Noord-Masedonië]] – liberalisering ondergaan het, het hulle etno-nasionalisme gemobiliseer om die outoritêre regerings wat nasionalisme onderdruk het, teen te staan.<ref name="North Macedonia"/> === Sosiale etno-nasionalisme === Sosiale etno-nasionalisme is 'n leerstelling wat daarop gemik is om sosiale vooruitgang te bevorder terwyl die etniese belange van verskillende volke, beide emansipasie en oppergesag, verdedig word. Byvoorbeeld, die Australiese Arbeidersparty het 'n sterk wit nasionalistiese komponent gehad en het die Wit Australië-beleid in die verlede openlik ondersteun.<ref>{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|title=Abolition of the 'White Australia' Policy|publisher=Australian Department of Immigration|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901105340/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/08abolition.htm|archive-date=1 September 2006}}</ref> Sekulêre Arabiese nasionalisme wat deur Baathisme en voorheen deur Nasserisme bepleit word, verdedig Arabiese sosialisme. Daar is ook voorbeelde van linkse Amerikaanse swart nasionalisme, insluitend die Swartmagbeweging. Suid-Amerikaanse inheemse groepe het ook as basis die verdediging van die etniese belange van Amerindiërs terwyl hulle sosiale vooruitgang en die deel van rykdom bevorder.<ref>Antonio Carlos de Souza Lima, « L'indigénisme au Brésil : migration et réappropriation d’un savoir administratif », ''Revue de synthèse'', semestre, No.&nbsp;3-4, juillet-décembre 2000, {{p.|381-410}}.</ref> ===Staatlose en anti-imperiale nasionalisme=== Staatlose nasionalisme word gereeld gekategoriseer as 'n variant van etniese nasionalisme, aangesien dit hoofsaaklik voortspruit uit minderheids- of onderdrukte etniese groepe wat selfbeskikking of separatisme binne multinasionale state soek. Anders as die nasionalisme van gevestigde state, wat etnisiteit vir uitsluiting kan gebruik, funksioneer staatlose nasionalisme dikwels as 'n meganisme vir kulturele bewaring en politieke bevryding.<ref>{{cite book |author=Anthony D. Smith |title=The Ethnic Origins of Nations |publisher=Blackwell |year=1986 |pages=144–155}}</ref> Gedurende die era van Nuwe Imperialisme het baie dekolonisasiebewegings in Asië en Afrika etno-nasionalistiese raamwerke aangeneem om bevolkings teen koloniale magte te mobiliseer. In baie kontemporêre kontekste gebruik anti-imperialistiese bewegings steeds etniese nasionalisme as 'n verdedigende reaksie op "imperiale" state wat dikwels hul oorheersing onder die dekmantel van burgerlike nasionalisme verbloem. Bewegings in [[Koerdistan]], [[Tibet]] en onder inheemse volke definieer byvoorbeeld dikwels hul nasionale identiteit deur gedeelde afkoms en taal om gedwonge kulturele assimilasie deur 'n dominante staatsapparaat te weerstaan.<ref>{{cite book |last=Guibernau |first=Montserrat |title=Nations without States: Political Communities in a Global Age |publisher=Polity Press |year=1999 }}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |title=National Identity |publisher=University of Nevada Press |year=1991 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Anand |first=Dibyesh |last2=Kaul |first2=Nitasha |title=Contemporary colonialities: Kurds and Kashmiris |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2025 |doi=10.1080/01419870.2025.2510435 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01419870.2025.2510435 }}</ref> ==Hedendaagse voorbeelde== [[Lêer:Matias Catrileo cartel protesta.jpg|duimnael|In die konteks van die [[Mapuche]]-konflik stel die Coordinadora Arauco-Malleco (CAM) 'n streng etno-nasionalistiese eis.<ref>{{cite web|url=https://www.nodo50.org/weftun/documentos/entrevistas/llanquilef.htm|title="La lucha mapuche es nacionalista, anticapitalista y revolucionaria"|date=April 2002|website=Nodo50|quote=Nuestra lucha por la independencia, por la autodeterminación es tomar el planteamiento histórico de nuestro pueblo para mantenerse y seguir siendo pueblo}}</ref>]] Etniese nasionalisme is teenwoordig in baie state se immigrasiebeleide in die vorm van repatriasiewette. [[Armenië]], [[Bosnië en Herzegovina]], [[Bulgarye]], [[Kroasië]], [[Finland]], [[Duitsland]], [[Hongarye]], [[Ierland]], [[Israel]], [[Serwië]] en [[Turkye]] bied outomatiese of vinnige burgerskap aan lede van [[diaspora]]s van hul oorheersende etniese groep, indien verlang.{{sfn|Muller|2008}}{{Rp|33}} ===Turkye=== [[Turkye]] word deur verskeie geleerdes as 'n etnokrasie beskryf.<ref name=":0">{{cite book |date=2025 |editor-last=Dinç |editor-first=Pınar |editor2-last=Hünler |editor2-first=Olga Selin |title=The Republic of Turkey and its Unresolved Issues |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-981-96-1583-4 |language=en |pages=20 |doi=10.1007/978-981-96-1583-4 |quote=Turkey has been from its inception, and is today, an “ethnocracy” (Anderson, 2016; Yiftachel, 2006).|hdl=10278/5092627 |isbn=978-981-96-1582-7 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Azgın |first=Bilge |title=The Uneasy Democratization of Turkey's Laic-Ethnocracy |date=2012 |type=PhD |publisher=University of Manchester |url=https://research.manchester.ac.uk/en/studentTheses/the-uneasy-democratization-of-turkeys-laic-ethnocracy}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Waxman |first1=Dov |last2=Peleg |first2=Ilan |date=2008-12-01 |title=Neither Ethnocracy nor Bi-Nationalism: In Search of the Middle Ground |url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/israel-studies-review/23/2/isf230203.xml |journal=Israel Studies Review |language=en-US |volume=23 |issue=2 |pages=55–73 |doi=10.3167/isf.2008.230203 |issn=2159-0370 |url-access=subscription |quote="'n "Etnokratiese staat", volgens Ghanem, is een wat deur een etniese groep beheer word en wat in die belang van daardie dominante etniese groep opereer. Ander state wat Ghanem as etnokratiese state bestempel, is Turkye, [[Sri Lanka]], [[Letland]], [[Litaue]] en [[Estland]]."}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Fiddian-Qasmiyeh |first1=Elena |last2=Eliassi |first2=Barzoo |title=How likely is civil war in Turkey? |url=https://www.opendemocracy.net/en/how-likely-is-civil-war-in-turkey/ |access-date=2025-06-04 |website=openDemocracy |language=en |quote=Turkye se beginsel van politieke organisasie kan die beste gekategoriseer word as 'n etnokrasie: dit etniseer burgerskap en bepaal regte op etniese basisse...In teenstelling hiermee staan die Koerdiese beweging teen die nasionale orde waar etniese Turke as die meesters van die staat beskou word en die dominante posisie geniet deur die voorwaardes van behoort aan die staat te bepaal, en die verspreiding van regte en hulpbronne..}}</ref> Nasionalisme het as 'n dominante ideologiese raamwerk in Turkye gefunksioneer, wat die marginalisering van drie amptelik erkende nie-Moslem-minderhede – die Grieke, Armeniërs en Jode – moontlik gemaak het, sowel as die assimilasie, koloniale onderwerping en soms etniese suiwering van nie-Turkse Moslem-groepe.<ref name=":0" /><ref>[http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html A Quest for Equality: Minorities in Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150116012101/http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html|date=2015-01-16}}, Report of Minorities Rights Group International, Desember 2007, 48 bladsye, {{ISBN|1-904584-63-2}}</ref> Volgens Artikel 66 van die Turkse Grondwet is "elkeen wat aan die Turkse staat gebonde is deur die band van burgerskap 'n Turk."<ref>{{cite journal |last=Saatci |first=Mustafa |date=1 Oktober 2002 |title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict |journal=Nations and Nationalism |volume=8 |issue=4 |pages=549–564 |doi=10.1111/1469-8219.00065}}</ref> Volgens die grondwet is daar geen minderheidsregte nie, aangesien alle burgers Turke is. Hierdie grondwetlike artikel ignoreer etniese en godsdienstige minderheidsregte. Alhoewel die Verdrag van Lausanne sommige regte aan nie-[[Moslem]]-minderhede waarborg, erken Turkye in die praktyk slegs [[Armeniërs]], [[Grieke]] en [[Jode]] as minderhede en sluit ander nie-Moslem-groepe uit.<ref>Nurcan Kaya and Clive Baldwin (Julie 2004), {{cite web |title=Minorities in Turkey |url=http://www.minorityrights.org/download.php?id=183 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927215141/http://www.minorityrights.org/download.php?id=183 |archive-date=2007-09-27 |access-date=2007-08-27}}&nbsp;{{small|(299&nbsp;KB)}} Submission to the European Union and the Government of Turkey, Minority Rights Group International</ref> Bilge Azgın wys op regeringsbeleide waarvan die doelwitte die "uitsluiting, marginalisering of assimilasie" van minderheidsgroepe wat nie-Turks is, is as die bepalende elemente van Turkse etnokrasie. Jack Fong beskryf Turkye se beleid om na sy [[Koerdies|Koerdiese]] minderheid as "berg-Turke" te verwys en sy weiering om enige aparte Koerdiese identiteit as elemente van die Turkse etnokrasie te erken.<ref>{{cite book |last=Fong |first=Jack |title=Revolution as Development: The Karen Self-Determination Struggle Against Ethnocracy (1949- 2004) |publisher=Universal-Publishers |year=2008 |page=81}}</ref> ===Azerbaijan=== Sedert 1918 het politieke elites met pan-Turkisties-georiënteerde sentimente in [[Azerbeidjan]] staatgemaak op die konsep van etniese nasionalisme om 'n anti-Iraanse gevoel van etnisiteit onder Iranse Azerbeidjaners te skep. Terwyl die Azerbeidjanse president [[Ilham Alijef]] probeer het om bewerings dat sy regering enige anti-Iraanse etniese nasionalistiese standpunte inneem, af te wys, is die Iranse regering en groepe soos Iranse nasionalistiese kringe, veral Iranse Azerbeidjaners, twyfelagtig oor die bedoelings van die Azerbeidjanse regering as gevolg van die voortdurende optrede van irredentistiese elemente soos die Kongres van Wêreld-Azerbeidjaners of die Suid-Azerbeidjanse Nasionale Ontwakingsbeweging en die steun wat hulle van Azerbeidjanse owerhede ontvang, beide staats- en nie-staats.<ref>{{Cite book |title=The Great Game in West Asia: Iran, Turkey and the South Caucasus |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-067360-4 |editor-last=Kamrava |editor-first=Mehran |series=Oxford scholarship online Political Science |location=Oxford |pages=135}}</ref> Volgens Akbar Ahmed, nadat die land in 1991 onafhanklikheid verkry het, is die Lezgin- en Avar-volke van Azerbeidjan "onderworpe aan [[Mustafa Kemal Atatürk|Ataturk]]-styl etniese nasionalisme deur die Azeri-gedomineerde sentrum."<ref>{{Cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=The thistle and the drone: how America's War on Terror became a global war on tribal Islam |date=2013 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=978-0-8157-2379-0 |location=Washington, D.C |pages=193–194}}</ref> ===Israel=== Die Staat [[Israel]] het sy oorsprong in [[Theodor Herzl]] se werk ''Der Judenstaat'' gehad, wat die skepping van 'n staat vir die Joodse volk in [[Palestina]] of een van verskeie ander plekke regoor die wêreld in die vooruitsig gestel het.<ref>{{cite web | title=Los otros lugares contemplados para un Estado judío antes de la creación de Israel en territorio palestino | date=5 November 2017 | url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-41857911 }}</ref> In sy latere werk, Die Ou Nuwe Land, het Herzl 'n binasionale staat in die vooruitsig gestel, waar Jode slegs 'n meerderheid in 'n paar stede uitmaak en almal [[Duits]] praat.<ref>{{cite web |title=Altneuland (Tel Aviv) by Theodor Herzl |url=https://archive.org/details/TheodorHerzlAutneulandTevAviv |date=1902}}</ref><ref>{{cite web |title=Altneuland (Theodor Herzl) |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/quot-altneuland-quot-theodor-herzl |website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref><ref>{{cite web |last1=Herzl |first1=Theodor |title=Old New Land |url=https://bahai-library.com/pdf/h/herzl_levensohn_old-new_land.pdf |publisher=Markus Wiener Publications Princeton}}</ref> Kommersie oor etno-nasionalisme in Israel is geopper sedert die [[Knesset]] se aanvaarding van Israel as die Nasiestaat van die Joodse Volk as deel van sy basiese wette onder die Vierde [[Benjamin Netanyahu|Netanyahu]]-regering, 'n daad wat hoogs kontroversieel was binne Israel self<ref>{{Cite journal |last=Jabareen |first=Hassan |date=2018-11-11 |title=The Origins of Racism and the new Basic Law: Jewish Nation-State |url=https://verfassungsblog.de/the-origins-of-racism-and-the-new-basic-law-jewish-nation-state/ |journal=Verfassungsblog |doi=10.17176/20181111-122731-0 |issn=2366-7044}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zeedan |first1=Rami |title=Reconsidering the Druze Narrative in the Wake of the Basic Law: Israel as the Nation-State of the Jewish People |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/israelstudies.25.3.14 |journal=Israel Studies |pages=153–166 |doi=10.2979/israelstudies.25.3.14 |date=2020|volume=25 |issue=3 |jstor=10.2979/israelstudies.25.3.14 |hdl=1808/32682 |hdl-access=free }}</ref> en onder verskeie Joodse groepe in die diaspora,<ref>{{cite web |last1=Berger |first1=Miriam |title=Israel's hugely controversial "nation-state" law, explained |url=https://www.vox.com/world/2018/7/31/17623978/israel-jewish-nation-state-law-bill-explained-apartheid-netanyahu-democracy |website=Vox |date=31 Julie 2018}}</ref> aangesien dit die formule van Israel as 'n Joodse en demokratiese staat moontlik bedreig het. Hierdie wet was kontroversieel, veral met baie linkse Sioniste, wat die wetsontwerp as 'n ondermyning van die Israeliese demokrasie beskou het.<ref>{{cite web |title=Opposition party petitions Israel's High Court against nation-state law |url=https://www.i24news.tv/en/news/israel/180677-180731-opposition-party-petitions-israel-s-high-court-against-nation-state-law |website=i24NEWS |language=en |date=31 Julie 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timesofisrael.com/180-artists-authors-intellectuals-call-for-cancellation-of-nation-state-law/ |website=The Times of Israel |title=180 artists, authors, intellectuals call for cancellation of nation-state law |date=29 Julie 2018 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Oster |first1=Marcy |title=Arab lawmaker resigns in protest of Israel's new nation-state law |url=https://www.jta.org/2018/07/29/israel/arab-israeli-lawmaker-labor-party-resigns-nation-state-law |website=Jewish Telegraphic Agency |date=29 Julie 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timesofisrael.com/former-shin-bet-chief-pleads-with-president-to-not-sign-nation-state-law/ |website=The Times of Israel |title=Former Shin Bet chief pleads with president to not sign nation-state law |date=Augustus 2018 }}</ref> ===Maleisië=== In [[Maleisië]] erken die Bumiputera-beginsel die "spesiale posisie" van die [[Maleiers]] soos uiteengesit in die Grondwet van Maleisië, in die besonder Artikel 153. Die grondwet gebruik egter nie die term bumiputra nie; dit definieer slegs "Maleiers" en "inheemse volke" (Artikel 160(2)),<ref>[http://www.helplinelaw.com/law/constitution/malaysia/malaysia12.php "Part XII: General and Miscellaneous, Constitution of Malaysia (Articles 152–160)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230920062543/http://www.helplinelaw.com/law/constitution/malaysia/malaysia12.php |date=20 September 2023 }}, ''helplinelaw.com''. Accessed 30 Mei 2007</ref> "inboorlinge" van Sarawak (161A(6)(a)),<ref name=FC>[http://www.helplinelaw.com/law/constitution/malaysia/malaysia12a.php Part XIIA: Additional Protections for States of Sabah and Sarawak, Constitution of Malaysia (Articles 161 – 161h)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211154633/http://www.helplinelaw.com/law/constitution/malaysia/malaysia12a.php |date=11 Februarie 2009 }}, ''helplinelaw''. Accessed 30 Mei 2007</ref> en "inboorlinge" van [[Saba|Sabah]] (Artikel 161A(6)(b)).<ref name="FC" /> Sommige pro-Bumiputra-beleide bestaan as regstellende aksie vir bumiputras aangesien die Maleisiese Nuwe Ekonomiese Beleid gebaseer is op ras, nie ontbering nie. Byvoorbeeld, alle Bumiputra, ongeag hul finansiële status, is geregtig op 'n afslag van 7 persent op huise of eiendom, insluitend luukse eenhede, maar lae-inkomste nie-Bumiputra ontvang geen sulke finansiële bystand nie. Ander voorkeurbeleide sluit in kwotas vir toelating tot regeringsopvoedkundige instellings, kwalifikasies vir openbare beurse, die nasien van universiteitseksamenvraestelle, spesiale klasse voor die universiteit se einde van die kwartaal-eksamens, posisies in die regering en eienaarskap van besighede. Die meeste van die beleide is in die 1970's ingestel. Baie beleide fokus op die poging om 'n Bumiputra-aandeel van korporatiewe ekwiteit van ten minste 30% van die totaal te bereik. Ismail Abdul Rahman het daardie teiken voorgestel nadat die regering nie oor 'n geskikte beleidsdoelwit kon ooreenkom nie. ===Verenigde State=== Alhoewel Amerikaanse nasionalisme tipies beskryf is as 'n paradigmatiese voorbeeld van burgerlike nasionalisme,<ref>Bonikowski, Bart. 2008. ''[https://www.russellsage.org/sites/all/files/u4/Bonikowski%20&%20DiMaggio_American%20Nationalism.pdf Research on American Nationalism: Review of Literature, Annotated Bibliography, and Directory of Publicly Available Data Sets].'' RSF Working Paper. New York: Russell Sage Foundation.</ref> sedert die 2016 Amerikaanse presidensiële verkiesing wat [[Donald Trump]] tot president gebring het, het akademici waargeneem dat etniese nasionalisme aansienlik meer prominent in die Amerikaanse politiek geword het.<ref name=":0">{{Cite book |last=Schertzer |first=Robert |title=The New Nationalism in America and Beyond: The Deep Roots of Ethnic Nationalism in the Digital Age |last2=Taylor Woods |first2=Eric |publisher=Oxford University Press |year=2022 |isbn=9780197547823 |pages=88–112 |chapter=Donald Trump and the New Nationalism in America |chapter-url=https://academic.oup.com/book/41499/chapter-abstract/352912101?redirectedFrom=fulltext}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Ethno-nationalism and Right-Wing Extremist Violence in the United States, 2000 through 2018|journal=Sociological Science|quote=The Republican party has increasingly aligned itself with extremist right-wing views that can be classified as ethno-nationalist.|last=Olzak|first=Susan|date=20 Maart 2023|volume=10|pages=197-226, 216|url=https://sociologicalscience.com/articles-v10-6-197/}}</ref> Volgens politieke wetenskaplikes Robert Schertzer en Eric Taylor Woods, "was etniese nasionalisme die sentrale kenmerk van Trump se politieke strategie" en "hy het nie gewen ten spyte van sy etniese nasionalisme nie - dit was in werklikheid die sleutel tot sy sukses."<ref name=":0" /> Politieke wetenskaplike Jack Thompson voer aan dat die identiteitspolitiek van Donald Trump rondom wat dit beteken om 'n "ware" Amerikaner te wees, daartoe gelei het dat etnosentriese ideale "'n robuuste voorspeller van stemkeuse vir Trump" onder wit Amerikaners geword het.<ref name=":0" /> Thompson merk op dat data van die 2016 American National Election Studies (ANES) 'n positiewe verband tussen etno-nasionalisme en anti-immigrante-houdings onder wit Amerikaners aan die lig gebring het, wie se teenkanting teen immigrasie "dikwels gegrond is op vrese vir die bedreiging wat immigrasie inhou vir die robuustheid van Amerika se nasionale identiteit" wat gevorm word deur die oortuigings rakende die etniese eienskappe van "ware" Amerikaners.{{sfn|Thompson|2022}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionalisme]] 7zquhh3mybqe9t2n8hseney9ay3bi45 1 464873 2925225 2026-08-15T13:24:48Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2925225 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464874 2925252 2026-08-15T14:34:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925252 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464875 2925281 2026-08-15T14:57:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925281 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464876 2925287 2026-08-15T15:01:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925287 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464877 2925290 2026-08-15T15:03:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925290 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464878 2925291 2026-08-15T15:03:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925291 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464879 2925299 2026-08-15T15:44:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925299 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464880 2925300 2026-08-15T15:44:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925300 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464881 2925304 2026-08-15T15:46:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925304 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 4 464883 2925348 2026-08-15T19:14:44Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{neutedop | 'n Astronomiese voorwerp is noemenswaardig indien dit beduidende dekking ontvang het in [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne|betroubare bronne]] wat [[WP:SEKONDÊR|onafhanklik is van die wetenskaplike(s) wat die voorwerp ontdek het of wat 'n gevestigde belang by die bestudering daarvan het]]. | Spesifieke kriteria word gelys om te help bepaal of 'n astronomiese voorwerp aan die noemenswaardigheidsvereiste voldoen. }} {{Noemenswaardighei...' 2925348 wikitext text/x-wiki {{neutedop | 'n Astronomiese voorwerp is noemenswaardig indien dit beduidende dekking ontvang het in [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne|betroubare bronne]] wat [[WP:SEKONDÊR|onafhanklik is van die wetenskaplike(s) wat die voorwerp ontdek het of wat 'n gevestigde belang by die bestudering daarvan het]]. | Spesifieke kriteria word gelys om te help bepaal of 'n astronomiese voorwerp aan die noemenswaardigheidsvereiste voldoen. }} {{Noemenswaardigheidkantbalk}} Hierdie riglyn weerspieël gevestigde [[WP:KONSENSUS|konsensus]] oor die [[Wikipedia:Noemenswaardigheid|noemenswaardigheid]] van [[astronomiese voorwerp]]e, wat vereis word voordat hulle die onderwerp van 'n Wikipedia-artikel kan wees. Dit is 'n [[WP:VNR|vakspesifieke aanvulling]] tot die [[WP:ANR|algemene noemenswaardigheidsriglyn]] en is deur [[WP:AST|WikiProjek Sterrekunde]] ontwikkel. == Omvang == Hierdie riglyn geld vir [[astronomiese voorwerp]]e – natuurlik voorkomende [[fisiese liggaam|fisiese liggame]], groeperings of strukture wat in die [[ruimte]] bestaan. Dit sluit [[sterrestelsel]]s, [[newel]]s, [[sterrehoop|sterrehope]], [[sterstelsel]]s, individuele [[ster]]re, [[planeet|planete]], [[kleinplaneet|kleinplanete]], [[asteroïde]]s, [[komeet|komete]] en [[maan|mane]] in. Dit sluit ook materieliggame in wat deur ander massas as hulle eie bymekaargehou word, soos [[omsterlike skyf|omsterlike skywe]], [[aanwasskyf|aanwasskywe]] of [[sodiakale stof]]; streke wat deur die [[Grootskaalse struktuur van die heelal|grootskaalse struktuur]] van die [[Heelal]] afgebaken word (bv. [[sterrestelselfilament]]e en [[kosmiese leemte]]s); en groeperings wat slegs weens die Aarde se waarnemingsperspektief voorkom (bv. [[asterisme (sterrekunde)|asterismes]] en [[optiese dubbelster]]re). Dit dek ''nie'' kunsmatige voorwerpe in die ruimte (soos [[kunsmatige satelliet]]e of [[ruimtetuig|ruimtetuie]]) nie; ook nie die [[lugruim]] van die Aarde nie; ook nie [[Lyste van geologiese kenmerke van die Sonnestelsel|buiteaardse geologiese kenmerke]] (soos kraters of berge) nie; en ook nie buiteaardse materiaal wat na die Aarde vervoer is (soos [[maangesteente]]s, [[meteoorreën]]s en [[meteoriet]]e) nie. Hierdie riglyn geld ook nie vir fiktiewe voorwerpe nie, soos dié wat in [[wetenskapfiksie]] voorkom. Kandidaatvoorwerpe of dié wat die onderwerp van 'n ernstige wetenskaplike hipotese is, word [[#Hipotetiese voorwerpe|hier onder bespreek]]. == Die vestiging van noemenswaardigheid == Op Wikipedia beteken "noemenswaardig" dat iets "aandag werd" is; dit is nie 'n sinoniem vir "beroemd" of "belangrik" nie. Astronomiese voorwerpe is noemenswaardig indien hulle substansiële aandag en dekking in [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne|betroubare bronne]] ontvang het, gewoonlik die wetenskaplike literatuur en/of die populêre media. Beroemde astronomiese voorwerpe het geredelik beskikbare, [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|verifieerbare]] inligting uit betroubare bronne wat op noemenswaardigheid dui; meer obskure voorwerpe kan egter steeds noemenswaardig wees. Dekking moet spesifiek en substansieel wees: noemenswaardigheid word nie verseker bloot omdat 'n voorwerp in 'n [[wetenskaplike referaat]] gelys word of by 'n grootskaalse [[astronomiese opname]] ingesluit is nie. Om noemenswaardigheid te vestig, moet daar ''beduidende kommentaar'' oor die astronomiese voorwerp in betroubare bronne wees, byvoorbeeld deurdat dit een van die hoofteikens van 'n studie is wat dit in diepte bespreek (verder as die ontdekking en basiese parameters). Die feit dat 'n voorwerp in 'n databasis gelys word, maak dit nie noemenswaardig nie. Sommige astronomiese databasisse en opnames, soos die [[JPL Small-Body Database]], [[SIMBAD]] of die [[Gaia (ruimtetuig)#Datavrystellings|''Gaia''-katalogus]], lys miljoene<ref>{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count|title=How Many Solar System Bodies|publisher=[[JPL Small-Body Database]]|access-date=2021-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://simbad.u-strasbg.fr/guide/simbad.htx|title=What is SIMBAD?|publisher=[[Centre de données astronomiques de Strasbourg]]|access-date=2021-05-10}}</ref> of miljarde<ref>{{cite Gaia EDR3}}</ref> voorwerpe. Baie voorwerpe wat in katalogusse en databasisse gelys word, het min inligting behalwe hulle basiese parameters en ontdekkingsomstandighede. Wikipedia [[WP:NIEGIDS|dupliseer nie die inhoud]] van hierdie databasisse nie. === Geen inherente noemenswaardigheid nie === Noemenswaardigheid word uitsluitlik bepaal deur dekking in betroubare bronne, nie deur die vraag of redigeerders persoonlik meen 'n astronomiese voorwerp is belangrik nie. Bloot omdat 'n astronomiese voorwerp [[Wikipedia:Bestaan ≠ Noemenswaardigheid|in die ruimte bestaan]], is dit nie noodwendig noemenswaardig nie – met ander woorde, daar is geen ''inherente'' noemenswaardigheid sonder dekking in betroubare bronne nie. Op Aarde word [[Wikipedia:GEOLAND|baie benoemde plekke as noemenswaardig beskou]], maar dit [[Wikipedia:Uitkomste#Geografie en sterrekunde|geld nie vir astronomiese voorwerpe nie]]: die benoeming van 'n liggaam in die ruimte (soos 'n asteroïde) verleen nie noemenswaardigheid nie. Dit is heelwat minder waarskynlik dat daar genoeg bronne bestaan om 'n Wikipedia-artikel oor 'n willekeurige astronomiese voorwerp te skryf as oor 'n willekeurige plek op Aarde. Byvoorbeeld: as 'n [[kleinplaneet]] 'n amptelike naam van die [[Komitee vir Kleinliggaamnomenklatuur]] ontvang het, beteken dit nie noodwendig dat daardie voorwerp noemenswaardig is nie. As 'n astronomiese voorwerp benoem is maar nie noemenswaardig is nie, kan dit steeds by 'n geskikte [[WP:LYSTE|lys van soortgelyke voorwerpe]] ingesluit word. === Geen oorgeërfde noemenswaardigheid nie === Vir die doeleindes van die vestiging van noemenswaardigheid moet die dekking oor die astronomiese voorwerp self handel, nie oor ander dinge wat daarmee verband hou nie. Blote assosiasie met 'n ander noemenswaardige onderwerp beteken nie dat die voorwerp self noemenswaardig is nie – met ander woorde, daar is [[WP:DITISN|geen ''oorgeërfde'' noemenswaardigheid]] nie. Byvoorbeeld: as 'n voorwerp deur 'n beroemde sterrekundige ontdek is, maak dit die voorwerp nie noodwendig noemenswaardig nie. Om [[#Voorwerpe wat na beroemde individue of karakters vernoem is|na iets noemenswaardigs vernoem te wees]], maak die voorwerp self ook nie noemenswaardig nie. Indien die individuele voorwerp onvoldoende dekking in [[Wikipedia:Onafhanklike bronne|onafhanklike bronne]] ontvang het, is dit nie noemenswaardig nie, selfs al is soortgelyke voorwerpe dikwels wel noemenswaardig. Die mane van 'n noemenswaardige planeet is nie noodwendig noemenswaardig nie, en die planete van 'n noemenswaardige ster is nie noodwendig noemenswaardig nie. == Kriteria == {{shortcut|WP:NASTKRIT}} Indien 'n astronomiese voorwerp aan ''enige'' van die volgende kriteria voldoen, word dit as noemenswaardig veronderstel. Die kriteria hier onder word as [[duimreël]]s aangebied om astronomiese voorwerpe maklik te identifiseer waaroor Wikipedia waarskynlik artikels behoort te hê. In byna alle gevalle sal 'n deeglike soektog na [[Wikipedia:Onafhanklike bronne|onafhanklike, derdeparty- betroubare bronne]] suksesvol wees vir 'n astronomiese voorwerp wat aan een of meer van hierdie kriteria voldoen. Voldoening aan hierdie kriteria is egter nie 'n absolute waarborg dat Wikipedia 'n afsonderlike, selfstandige artikel moet hê wat geheel en al aan die astronomiese voorwerp gewy is nie. # {{anchor|K1}} Die voorwerp is, of was, met die blote oog sigbaar.<ref name="blotesigbaarheid" group=nota> [[Grensmagnitude#Sigbaarheid met die blote oog|Sigbaarheid met die blote oog]] verskil van waarnemer tot waarnemer en van plek tot plek. Vir die doeleindes van hierdie riglyn word dit gedefinieer as 'n visuele magnitude van 6,0 of helderder.</ref> Dit sluit enige ster in die [[Bright Star Catalogue|HR-katalogus]] in. # {{anchor|K2}} Die voorwerp word gelys in 'n katalogus van groot historiese belang (bv. die [[Messier-katalogus]]), of 'n katalogus wat vir amateursterrekundiges van groot belang is (bv. die [[Caldwell-katalogus]]). #* Vermelding in omvattende databasisse (bv. [[SIMBAD]] of [[NASA/IPAC Extragalactic Database|NED]]) of opnames (bv. [[2MASS]] of [[2dFGRS]]) is nie voldoende vir noemenswaardigheid nie. #* Hoewel die ''[[New General Catalogue]]'' noemenswaardig is, is baie van die voorwerpe wat daarin gelys word dit nie, en daardie titels kan na 'n subblad van [[Lys van NGC-voorwerpe]] aangestuur word. # {{anchor|K3}} Die voorwerp was die onderwerp van verskeie nie-triviale gepubliseerde werke wat ''beduidende kommentaar'' oor die voorwerp bevat. Dit sluit gepubliseerde werke in alle vorme in, soos koerantberigte, boeke, televisiedokumentêre programme en artikels in eweknie-geëvalueerde wetenskaplike vaktydskrifte. #* 'n Enkele referaat is nie genoeg om noemenswaardigheid te vestig nie. Om saam met ander soortgelyke voorwerpe genoem te word, soos in 'n tabel van die eienskappe van 200 pas ontdekte supernovas, vorm nie nie-triviale dekking nie. # {{anchor|K4}} Die nie-[[ster|stellêre]] voorwerp is ontdek voor die koms van die [[droëplaat]]proses wat lang blootstellingstye in [[astrofotografie]] moontlik gemaak het (voor omstreeks 1880).{{#tag:ref|Die eerste newel is in 1880 deur [[Henry Draper]] gefotografeer. Die eerste asteroïde wat fotografies ontdek is, was [[323 Brucia]] in 1891.|group=nota}} Of 'n voorwerp aan hierdie kriteria voldoen, moet deur ''onafhanklike'' [[Wikipedia:Betroubare bronne|betroubare bronne]] gevestig word, ooreenkomstig [[WP:NRV]]. Dit beteken bronne wat [[WP:Onafhanklike bronne|onafhanklik]] is van die wetenskaplike(s) wat die voorwerp ontdek het, of van ander wat moontlik 'n [[WP:BB|belangebotsing]] het deurdat hulle dit bevorder. Bronne wat deur die ontdekkers geskep is, kan wel as verwysings vir feitelike inligting in die artikel gebruik word, maar hulle kan nie gebruik word om noemenswaardigheid te vestig nie. Sien die [[#Die opspoor van bronne|leiding hier onder oor die opspoor van bronne]]. == Wanneer aan geen kriteria voldoen word nie == === Noemenswaardig om ander redes === Indien 'n astronomiese voorwerp aan geeneen van hierdie kriteria voldoen nie, ''kan'' dit steeds om ander, nie-astronomiese redes noemenswaardig wees, byvoorbeeld as 'n letterkundige onderwerp. Sulke gevalle behoort die [[WP:ANR|algemene noemenswaardigheidsriglyn]] te volg. === Insluiting by 'n ander artikel of lys === {{shortcut|WP:NASTHULP}} Indien 'n astronomiese voorwerp nie noemenswaardig is nie en dus nie sy eie artikel kan hê nie, kan 'n paar sinne oor die voorwerp nuttig wees in 'n ander artikel, of dit kan by 'n [[WP:LYS|lys]] ingesluit word. * Toepaslike inligting kan by 'n breër artikel [[Wikipedia:Samesmelting|ingesmelt]] word. Samesmeltings behoort voorgestel en bespreek te word om konsensus te bereik voordat dit uitgevoer word. Plaas 'n {{tl|smelt saam met}}-etiket op die bladsy wat aandui waarheen die artikel gesmelt kan word, en begin 'n afdeling op die ''teiken''artikel se besprekingsblad om die voorgestelde samesmelting te bespreek. * Indien die inligting eerder by 'n bestaande lys ingesluit behoort te word (sien [[lyste van astronomiese voorwerpe]]), maak dan a) seker daar is 'n inskrywing vir die voorwerp in die lys, en voeg een by indien nodig; en b) skep 'n [[Hulp:Aanstuur|aanstuur]] van die naam van die voorwerp na die lys. (Vir kleinplanete, sien [[#Die hantering van kleinplanete|die hantering van kleinplanete]] hier onder.) * Indien daar tans geen artikel of lys bestaan waarby die astronomiese voorwerp ingesluit kan word nie, oorweeg dit om self een te skryf, of dien 'n [[Wikipedia:Aangevraagde artikels|versoek]] daarvoor in. Sulke lyste is steeds onderworpe aan Wikipedia se inhoudsbeleide, soos [[WP:V|verifieerbaarheid]] en [[WP:GON|geen oorspronklike navorsing]]. Astronomiese voorwerpe wat deel van 'n hiërargie van voorwerpe is, soos 'n [[planetestelsel]] of [[sterstelsel]], kan dikwels met vrug by die artikel oor die wyer stelsel of die gasheerliggaam ingesmelt word. Byvoorbeeld: as verskeie eksoplanete om 'n enkele ster wentel, kan hulle in 'n afdeling van die artikel oor die gasheerster bespreek word eerder as dat elke planeet 'n afsonderlike artikel het. Inhoud wat by 'n breër artikel ingesluit word, is [[WP:NIN|nie aan dieselfde noemenswaardigheidskriteria onderworpe]] as selfstandige artikels nie; dit word eerder deur die beginsels van [[WP:GEPAS|gepaste gewig]] en die algemene [[:Kategorie:Wikipedia-inhoudsbeleide|inhoudsbeleide]] beheers. === Verwydering === Indien daar aan geeneen van die kriteria voldoen word nie, die voorwerp nie om ander redes noemenswaardig is nie, en daar geen geskikte teiken vir 'n samesmelting is nie, kan verwydering nodig wees. Sien die [[WP:VERWYDER|verwyderingsbeleid]] vir die verdere stappe. Wanneer 'n artikel vir verwydering benoem word (hetsy via die [[Wikipedia:Voorgestelde verwydering|PROD]]- of die [[Wikipedia:Artikels vir verwydering|AfD]]-proses), plaas asseblief <code><nowiki>{{WikiProjek Sterrekunde|voorwerp=ja}}</nowiki></code> boaan die besprekingsblad, saam met enige ander toepaslike WikiProjek-sjablone (bv. <code><nowiki>{{WikiProjek Fisika}}</nowiki></code> vir 'n voorwerp wat vir fisika van besondere belang is). Dit sal [[WP:AST|WikiProjek Sterrekunde]] via [[WP:AWAARSKUWINGS]] in kennis stel dat die artikel vir verwydering oorweeg word. Indien die AfD-proses gebruik word, kan jy die verwyderingsbespreking ook met <code><nowiki>{{subst:versorteer|Sterrekunde|~~~~}}</nowiki></code> merk, wat die bespreking by [[Wikipedia:WikiProjek Verwyderingsortering/Sterrekunde]] sal lys. == Bylaag == === Die opspoor van bronne === Baie astronomiese voorwerpe het meer as een geldige naam of katalogusaanduiding (sien [[astronomiese naamkonvensies]]). Wanneer daar na bronne gesoek word, probeer alternatiewe identifiseerders of standaardafkortings, bv. "kap Cep" of "HR 7750" vir [[Kappa Cephei]], of "NGC 2392" vir die [[Eskimonewel]]. Daar is verskeie sterrekunde-spesifieke soekenjins wat geraadpleeg kan word: * Die [[Astrophysics Data System]] (ADS) se [https://ui.adsabs.harvard.edu/classic-form abstract-diens] lys byna alle gepubliseerde referate en voordrukke in die sterrekunde, sowel as baie konferensieverrigtinge en handboeke. Skakels word verskaf na die gepubliseerde bron en na enige vrylik beskikbare weergawe (soos 'n voordruk of geskandeerde weergawe van ouer bronne). Plaas die naam van die voorwerp(e) tussen aanhalingstekens in die "abstract/keyword"-blokkie. * Die [[SIMBAD]]-[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ databasis] verskaf inligting oor miljoene astronomiese voorwerpe buite die Sonnestelsel, insluitend basiese eienskappe, alternatiewe aanduidings en 'n bibliografie. Die dekking is die beste vir voorwerpe binne die [[Melkweg]], met minder volledige dekking van ekstragalaktiese bronne. Probeer 'n soektog volgens identifiseerder of volgens koördinate, en klik dan op "display" in die "references"-afdeling. As jy op enige van die inskrywings klik, kry jy skakels na die gepubliseerde referaat en/of die toepaslike ADS-inskrywing. * Die [[NASA/IPAC Extragalactic Database]] ([http://ned.ipac.caltech.edu/ NED]) bevat inligting oor ekstragalaktiese voorwerpe, waarvoor dit meer omvattend as SIMBAD is. Probeer 'n soektog volgens identifiseerder of volgens koördinate, en klik dan op die "references"-oortjie. Jy kan dan óf op die "view references on ADS"-knoppie klik, óf op 'n spesifieke verwysing klik en dan op "search ADS" om na die ADS-rekord te gaan. Daar is geen ekwivalent van SIMBAD of NED vir voorwerpe binne die Sonnestelsel nie.<ref group=nota>Die [[Minor Planet Center]] se databasis en die [[JPL Small-Body Database]] verskaf rou waarnemings, wentelbaandata, name en aanduidings, maar lys nie alle bronne wat die voorwerp vermeld nie en verskaf ook nie skakels na hulle verwysings nie.</ref> === Massaskepping === Ingevolge [[WP:MASSASKEPPING]] behoort die stelselmatige skepping van artikels oor astronomiese voorwerpe op grond van inligting wat uit verskeie astronomiese databasisse verkry is, eers by [[WT:ASTRO]] bespreek te word. === Hipotetiese voorwerpe === Kandidaat-astronomiese voorwerpe, of dié wat deur 'n ernstige wetenskaplike hipotese voorgestel word, is slegs noemenswaardig indien hulle substansiële kommentaar in verskeie onafhanklike betroubare bronne ontvang het, ooreenkomstig [[#K3|kriterium 3]]. Enige artikel oor die voorwerp moet uitdruklik vermeld dat dit hipoteties of 'n kandidaat is, tensy en totdat dit deur verskeie onafhanklike betroubare bronne bevestig is. Wees versigtig met bronne uit die populêre media wat op 'n [[persverklaring]] van die ontdekker of voorsteller gegrond is, aangesien hulle dalk nie onafhanklik is nie (sien [[churnalism|persverklaringsjoernalistiek]]). Substansiële oorspronklike joernalistiek en/of kommentaar van onafhanklike kenners is nodig om die noemenswaardigheid van hipotetiese of kandidaatvoorwerpe te vestig. === Die hantering van kleinplanete === {{Shortcut|WP:HVKP|WP:AST2000}} Voor 2012, toe hierdie noemenswaardigheidsriglyn nog nie bestaan het nie, is ongeveer 20 000 asteroïdesaadjies deur [[WP:Robotte|robotte]] en menslike redigeerders in massa geskep. Dit het 'n aansienlike agterstand van artikels geskep wat opgeruim, aangestuur, saamgesmelt of verwyder moet word. Om nie die gemeenskap oormatig te belas nie, behoort redigeerders nie meer as 10 asteroïdes per dag by [[WP:AFD|AfD]] vir bespreking te benoem nie. [[Wikipedia talk:Notability (astronomical objects)/Archive 4#Proposed changes|Volgens konsensus]] behoort asteroïdes met [[Kleinplaneetaanduiding|nommers]] onder [[2000 Herschel|2000]] bespreek te word voordat hulle aangestuur word. Vir asteroïdes met nommers bo 2000 geld die volgende: indien 'n artikel van twyfelagtige noemenswaardigheid gevind word, '''en''' 'n soektog te goeder trou nie verwysings kon opspoor wat noemenswaardigheid vestig nie, is dit gepas om die artikel na die ooreenstemmende [[:Kategorie:Lyste van kleinplanete volgens nommer|lys van kleinplanete]] (of 'n ander gepaste lys, soos 'n [[:Kategorie:Lyste van transneptuniese voorwerpe|lys van TNV's]]) aan te stuur, met behoud van die oorspronklike kategorieë en {{tlf|DEFAULTSORT}}-inligting. Vir die beste resultate behoort die aanstuur {{tl|NASTRO comment}} te gebruik en die spesifieke inskrywing op die lysartikel te teiken. Kom ons neem byvoorbeeld aan jy wil 'n aanstuur skep na die kleinplaneet-inskrywing ''{{-r|57658&nbsp;Nilrem}}'' op die artikel [[Lys van kleinplanete: 57001–58000]]. Hierdie kleinplaneet word by die anker <code>#658</code> op die lysblad gevind. 'n Aanstuur kan dus met die volgende inhoud geskep word: <syntaxhighlight lang="wikitext"> #REDIRECT [[Lys van kleinplanete: 57001–58000#658]] {{NASTRO comment}} {{DEFAULTSORT:Nilrem}} [[Kategorie:Agtergrondasteroïdes|0057658]] [[Kategorie:Ontdekkings deur Michel Ory]] [[Kategorie:Benoemde kleinplanete]] [[Kategorie:Astronomiese voorwerpe ontdek in 2001|20011017]] </syntaxhighlight> Die sjabloon {{tl|Anchor}} kan gebruik word om 'n stabiele ankerpunt vir 'n aanstuur te skep. === Voorbeelde === ==== Buitesonplanete ==== [[HAT-P-40 b|HAT-P-40&nbsp;b]] is 'n [[warm Jupiter]]-[[eksoplaneet]]. Die ontdekking daarvan is in 2012 deur die [[HATNet-projek]] aangekondig in 'n referaat oor drie nuwe ontdekkings.<ref>{{cite journal|arxiv=1207.3344|title=HAT-P-39b–HAT-P-41b: Three Highly Inflated Transiting Hot Jupiters|year=2012|bibcode=2012AJ....144..139H|last1=Hartman|first1=J. D.|display-authors=etal|journal=The Astronomical Journal|volume=144|issue=5|page=139|doi=10.1088/0004-6256/144/5/139|s2cid=118457589}}</ref> Dit is by verskeie groot katalogusse en databasisse ingesluit,<ref>{{cite web|url=http://exoplanet.eu/catalog/hat-p-40_b/|title=Planet HAT-P-40 b|website=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]]}}</ref><ref>{{cite simbad|title=HAT-P-40b}}</ref> asook by 'n lys van moontlike teikens vir opvolgwaarnemings<ref>{{cite journal|bibcode=2016PASP..128i4401S|title=Transiting Exoplanet Studies and Community Targets for JWST's Early Release Science Program|last1=Stevenson|first1=Kevin B.|display-authors=etal|journal=[[Publications of the Astronomical Society of the Pacific]]|volume=128|issue=967|article-number=094401|date=2016|doi=10.1088/1538-3873/128/967/094401|arxiv=1602.08389}}</ref> (waar dit die laagste prioriteit gekry het). In 2019 is die [[Lys van eiename van eksoplanete|eienaam]] "Vytis" deur [[NameExoWorlds]] daaraan toegeken.<ref>{{cite web |title=2019 Approved Names |url=https://www.nameexoworlds.iau.org/2019approved-names |website=NameExoworlds |publisher=IAU Office for Astronomy Outreach |access-date=15 November 2023 |language=en}}</ref> {{as of|2023|lc=yes}} verskaf geeneen van daardie bronne egter enige beduidende kommentaar oor hierdie spesifieke eksoplaneet buiten die aanvanklike ontdekkingsreferaat nie. Daar was geen waarnemings deur ander spanne sterrekundiges nie, en ook geen dekking in die populêre media nie. Die voorwerp bestaan, maar voldoen aan geeneen van die bostaande kriteria nie en het dus nie 'n artikel op Wikipedia nie; dit het eerder 'n enkelreël-inskrywing in die [[Lys van eksoplanete ontdek in 2012]]. Die gasheerster ([[TYC 3607-1028-1]]) is ook nie onafhanklik noemenswaardig nie en het dus ook nie 'n artikel nie. [[Gliese 1214 b]] is in 2009 deur die [[MEarth-projek]] ontdek;<ref>{{cite journal|bibcode=2009Natur.462..891C|title=A super-Earth transiting a nearby low-mass star|last1=Charbonneau|first1=David|display-authors=etal|journal=[[Nature (tydskrif)|Nature]]|volume=462|issue=7275|page=891|date=2009|doi=10.1038/nature08679|arxiv=0912.3229}}</ref> dit was een van die eerste bekende [[super-Aarde]]-eksoplanete. Daar was talle studies deur ander spanne sterrekundiges wat uitsluitlik aan hierdie voorwerp gewy is,<ref>{{cite simbad|title=G 139-21b}}</ref> waarvan verskeie in die populêre media berig is.<ref>{{cite web|url=https://www.google.co.uk/search?tbm=nws&q=gj+1214b&oq=gj+1214b|website=[[Google News]]|title=gj 1214b}}</ref> Dit voldoen maklik aan [[#K3|die derde kriterium]], is dus noemenswaardig en het 'n selfstandige artikel. ==== Kleinplanete ==== Die asteroïde {{LoMP |182016 |{{mp|(182016) 1999 XF|255}} }} [https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=182016#content word gelys] in die [[JPL Small-Body Database]] en [https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=182016 deur die] [[Minor Planet Center]]. Dit verskyn egter nie in soektogte na bykomende verwysings nie. Die asteroïde bestaan, maar het geen substansiële kommentaar of studie ontvang buiten die verfyning van sy wentelbaan nie. Inligting oor hierdie voorwerp word daarom by die ooreenstemmende [[:Kategorie:Lyste van kleinplanete volgens nommer|lys van kleinplanete]] ingesluit, en nie in 'n selfstandige artikel nie. [[532 Herculina]] is nog 'n asteroïde. Dit was die onderwerp van verskeie opvolgstudies deur spanne sterrekundiges wat geen verband met die ontdekker het nie, insluitend 'n waarneming deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. Onafhanklike verwysings verskaf substansiële kommentaar oor die vorm daarvan en bespreek 'n moontlike [[asteroïdemaan]]. Dit is dus noemenswaardig en het 'n selfstandige artikel. ==== Voorwerpe wat na beroemde individue of karakters vernoem is ==== Die noemenswaardigheid van astronomiese voorwerpe word [[WP:ERF|nie oorgeërf]] van enige beroemde individu of mitologiese karakter waarna hulle dalk vernoem is nie. Indien 'n nie-noemenswaardige asteroïde na 'n noemenswaardige persoon of karakter vernoem is, kan dit gepas wees om hierdie inligting ''in die artikel oor daardie persoon of karakter'' in te sluit. Byvoorbeeld: die asteroïde [[165347 Philplait]] is na [[Phil Plait]], 'n noemenswaardige sterrekundige, vernoem, maar die asteroïde voldoen nie aan die bostaande kriteria nie. [[165347&nbsp;Philplait]] stuur eerder aan na {{Section link|Lys van kleinplanete: 165001–166000|347}}, en die benoeming van die asteroïde word by {{Section link|Phil Plait|Toekennings en eerbewyse}} vermeld. Die asteroïde is {{MoMP|165347|ook ingesluit}} by die lysartikel [[betekenisse van kleinplaneetname]]. Indien 'n voorwerp wel ingevolge die bostaande kriteria noemenswaardig is, behoort die oorsprong van sy naam in sy artikel verduidelik te word. 'n Voorbeeld is [[45 Eugenia]], wat na keiserin [[Eugénie de Montijo]] vernoem is maar om ander redes noemenswaardig is. == Sien ook == * [[Wikipedia:Naamkonvensies (astronomiese voorwerpe)]] * [[Wikipedia:Haal bronne aan]] * [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne]] * [[Wikipedia:Soekenjintoets]] * [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] == Notas en verwysings == === Notas === {{reflist|group=nota}} === Verwysings === {{reflist|30em}} [[Kategorie:Sterrekunde-Wikipedia-administrasie|noemenswaardigheid, astronomiese]] mbh3xdltn9ufi68213usuvqoz8y1xld 2925370 2925348 2026-08-15T20:13:00Z Pynappel 70858 /* Insluiting by 'n ander artikel of lys */ 2925370 wikitext text/x-wiki {{neutedop | 'n Astronomiese voorwerp is noemenswaardig indien dit beduidende dekking ontvang het in [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne|betroubare bronne]] wat [[WP:SEKONDÊR|onafhanklik is van die wetenskaplike(s) wat die voorwerp ontdek het of wat 'n gevestigde belang by die bestudering daarvan het]]. | Spesifieke kriteria word gelys om te help bepaal of 'n astronomiese voorwerp aan die noemenswaardigheidsvereiste voldoen. }} {{Noemenswaardigheidkantbalk}} Hierdie riglyn weerspieël gevestigde [[WP:KONSENSUS|konsensus]] oor die [[Wikipedia:Noemenswaardigheid|noemenswaardigheid]] van [[astronomiese voorwerp]]e, wat vereis word voordat hulle die onderwerp van 'n Wikipedia-artikel kan wees. Dit is 'n [[WP:VNR|vakspesifieke aanvulling]] tot die [[WP:ANR|algemene noemenswaardigheidsriglyn]] en is deur [[WP:AST|WikiProjek Sterrekunde]] ontwikkel. == Omvang == Hierdie riglyn geld vir [[astronomiese voorwerp]]e – natuurlik voorkomende [[fisiese liggaam|fisiese liggame]], groeperings of strukture wat in die [[ruimte]] bestaan. Dit sluit [[sterrestelsel]]s, [[newel]]s, [[sterrehoop|sterrehope]], [[sterstelsel]]s, individuele [[ster]]re, [[planeet|planete]], [[kleinplaneet|kleinplanete]], [[asteroïde]]s, [[komeet|komete]] en [[maan|mane]] in. Dit sluit ook materieliggame in wat deur ander massas as hulle eie bymekaargehou word, soos [[omsterlike skyf|omsterlike skywe]], [[aanwasskyf|aanwasskywe]] of [[sodiakale stof]]; streke wat deur die [[Grootskaalse struktuur van die heelal|grootskaalse struktuur]] van die [[Heelal]] afgebaken word (bv. [[sterrestelselfilament]]e en [[kosmiese leemte]]s); en groeperings wat slegs weens die Aarde se waarnemingsperspektief voorkom (bv. [[asterisme (sterrekunde)|asterismes]] en [[optiese dubbelster]]re). Dit dek ''nie'' kunsmatige voorwerpe in die ruimte (soos [[kunsmatige satelliet]]e of [[ruimtetuig|ruimtetuie]]) nie; ook nie die [[lugruim]] van die Aarde nie; ook nie [[Lyste van geologiese kenmerke van die Sonnestelsel|buiteaardse geologiese kenmerke]] (soos kraters of berge) nie; en ook nie buiteaardse materiaal wat na die Aarde vervoer is (soos [[maangesteente]]s, [[meteoorreën]]s en [[meteoriet]]e) nie. Hierdie riglyn geld ook nie vir fiktiewe voorwerpe nie, soos dié wat in [[wetenskapfiksie]] voorkom. Kandidaatvoorwerpe of dié wat die onderwerp van 'n ernstige wetenskaplike hipotese is, word [[#Hipotetiese voorwerpe|hier onder bespreek]]. == Die vestiging van noemenswaardigheid == Op Wikipedia beteken "noemenswaardig" dat iets "aandag werd" is; dit is nie 'n sinoniem vir "beroemd" of "belangrik" nie. Astronomiese voorwerpe is noemenswaardig indien hulle substansiële aandag en dekking in [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne|betroubare bronne]] ontvang het, gewoonlik die wetenskaplike literatuur en/of die populêre media. Beroemde astronomiese voorwerpe het geredelik beskikbare, [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|verifieerbare]] inligting uit betroubare bronne wat op noemenswaardigheid dui; meer obskure voorwerpe kan egter steeds noemenswaardig wees. Dekking moet spesifiek en substansieel wees: noemenswaardigheid word nie verseker bloot omdat 'n voorwerp in 'n [[wetenskaplike referaat]] gelys word of by 'n grootskaalse [[astronomiese opname]] ingesluit is nie. Om noemenswaardigheid te vestig, moet daar ''beduidende kommentaar'' oor die astronomiese voorwerp in betroubare bronne wees, byvoorbeeld deurdat dit een van die hoofteikens van 'n studie is wat dit in diepte bespreek (verder as die ontdekking en basiese parameters). Die feit dat 'n voorwerp in 'n databasis gelys word, maak dit nie noemenswaardig nie. Sommige astronomiese databasisse en opnames, soos die [[JPL Small-Body Database]], [[SIMBAD]] of die [[Gaia (ruimtetuig)#Datavrystellings|''Gaia''-katalogus]], lys miljoene<ref>{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count|title=How Many Solar System Bodies|publisher=[[JPL Small-Body Database]]|access-date=2021-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://simbad.u-strasbg.fr/guide/simbad.htx|title=What is SIMBAD?|publisher=[[Centre de données astronomiques de Strasbourg]]|access-date=2021-05-10}}</ref> of miljarde<ref>{{cite Gaia EDR3}}</ref> voorwerpe. Baie voorwerpe wat in katalogusse en databasisse gelys word, het min inligting behalwe hulle basiese parameters en ontdekkingsomstandighede. Wikipedia [[WP:NIEGIDS|dupliseer nie die inhoud]] van hierdie databasisse nie. === Geen inherente noemenswaardigheid nie === Noemenswaardigheid word uitsluitlik bepaal deur dekking in betroubare bronne, nie deur die vraag of redigeerders persoonlik meen 'n astronomiese voorwerp is belangrik nie. Bloot omdat 'n astronomiese voorwerp [[Wikipedia:Bestaan ≠ Noemenswaardigheid|in die ruimte bestaan]], is dit nie noodwendig noemenswaardig nie – met ander woorde, daar is geen ''inherente'' noemenswaardigheid sonder dekking in betroubare bronne nie. Op Aarde word [[Wikipedia:GEOLAND|baie benoemde plekke as noemenswaardig beskou]], maar dit [[Wikipedia:Uitkomste#Geografie en sterrekunde|geld nie vir astronomiese voorwerpe nie]]: die benoeming van 'n liggaam in die ruimte (soos 'n asteroïde) verleen nie noemenswaardigheid nie. Dit is heelwat minder waarskynlik dat daar genoeg bronne bestaan om 'n Wikipedia-artikel oor 'n willekeurige astronomiese voorwerp te skryf as oor 'n willekeurige plek op Aarde. Byvoorbeeld: as 'n [[kleinplaneet]] 'n amptelike naam van die [[Komitee vir Kleinliggaamnomenklatuur]] ontvang het, beteken dit nie noodwendig dat daardie voorwerp noemenswaardig is nie. As 'n astronomiese voorwerp benoem is maar nie noemenswaardig is nie, kan dit steeds by 'n geskikte [[WP:LYSTE|lys van soortgelyke voorwerpe]] ingesluit word. === Geen oorgeërfde noemenswaardigheid nie === Vir die doeleindes van die vestiging van noemenswaardigheid moet die dekking oor die astronomiese voorwerp self handel, nie oor ander dinge wat daarmee verband hou nie. Blote assosiasie met 'n ander noemenswaardige onderwerp beteken nie dat die voorwerp self noemenswaardig is nie – met ander woorde, daar is [[WP:DITISN|geen ''oorgeërfde'' noemenswaardigheid]] nie. Byvoorbeeld: as 'n voorwerp deur 'n beroemde sterrekundige ontdek is, maak dit die voorwerp nie noodwendig noemenswaardig nie. Om [[#Voorwerpe wat na beroemde individue of karakters vernoem is|na iets noemenswaardigs vernoem te wees]], maak die voorwerp self ook nie noemenswaardig nie. Indien die individuele voorwerp onvoldoende dekking in [[Wikipedia:Onafhanklike bronne|onafhanklike bronne]] ontvang het, is dit nie noemenswaardig nie, selfs al is soortgelyke voorwerpe dikwels wel noemenswaardig. Die mane van 'n noemenswaardige planeet is nie noodwendig noemenswaardig nie, en die planete van 'n noemenswaardige ster is nie noodwendig noemenswaardig nie. == Kriteria == {{shortcut|WP:NASTKRIT}} Indien 'n astronomiese voorwerp aan ''enige'' van die volgende kriteria voldoen, word dit as noemenswaardig veronderstel. Die kriteria hier onder word as [[duimreël]]s aangebied om astronomiese voorwerpe maklik te identifiseer waaroor Wikipedia waarskynlik artikels behoort te hê. In byna alle gevalle sal 'n deeglike soektog na [[Wikipedia:Onafhanklike bronne|onafhanklike, derdeparty- betroubare bronne]] suksesvol wees vir 'n astronomiese voorwerp wat aan een of meer van hierdie kriteria voldoen. Voldoening aan hierdie kriteria is egter nie 'n absolute waarborg dat Wikipedia 'n afsonderlike, selfstandige artikel moet hê wat geheel en al aan die astronomiese voorwerp gewy is nie. # {{anchor|K1}} Die voorwerp is, of was, met die blote oog sigbaar.<ref name="blotesigbaarheid" group=nota> [[Grensmagnitude#Sigbaarheid met die blote oog|Sigbaarheid met die blote oog]] verskil van waarnemer tot waarnemer en van plek tot plek. Vir die doeleindes van hierdie riglyn word dit gedefinieer as 'n visuele magnitude van 6,0 of helderder.</ref> Dit sluit enige ster in die [[Bright Star Catalogue|HR-katalogus]] in. # {{anchor|K2}} Die voorwerp word gelys in 'n katalogus van groot historiese belang (bv. die [[Messier-katalogus]]), of 'n katalogus wat vir amateursterrekundiges van groot belang is (bv. die [[Caldwell-katalogus]]). #* Vermelding in omvattende databasisse (bv. [[SIMBAD]] of [[NASA/IPAC Extragalactic Database|NED]]) of opnames (bv. [[2MASS]] of [[2dFGRS]]) is nie voldoende vir noemenswaardigheid nie. #* Hoewel die ''[[New General Catalogue]]'' noemenswaardig is, is baie van die voorwerpe wat daarin gelys word dit nie, en daardie titels kan na 'n subblad van [[Lys van NGC-voorwerpe]] aangestuur word. # {{anchor|K3}} Die voorwerp was die onderwerp van verskeie nie-triviale gepubliseerde werke wat ''beduidende kommentaar'' oor die voorwerp bevat. Dit sluit gepubliseerde werke in alle vorme in, soos koerantberigte, boeke, televisiedokumentêre programme en artikels in eweknie-geëvalueerde wetenskaplike vaktydskrifte. #* 'n Enkele referaat is nie genoeg om noemenswaardigheid te vestig nie. Om saam met ander soortgelyke voorwerpe genoem te word, soos in 'n tabel van die eienskappe van 200 pas ontdekte supernovas, vorm nie nie-triviale dekking nie. # {{anchor|K4}} Die nie-[[ster|stellêre]] voorwerp is ontdek voor die koms van die [[droëplaat]]proses wat lang blootstellingstye in [[astrofotografie]] moontlik gemaak het (voor omstreeks 1880).{{#tag:ref|Die eerste newel is in 1880 deur [[Henry Draper]] gefotografeer. Die eerste asteroïde wat fotografies ontdek is, was [[323 Brucia]] in 1891.|group=nota}} Of 'n voorwerp aan hierdie kriteria voldoen, moet deur ''onafhanklike'' [[Wikipedia:Betroubare bronne|betroubare bronne]] gevestig word, ooreenkomstig [[WP:NRV]]. Dit beteken bronne wat [[WP:Onafhanklike bronne|onafhanklik]] is van die wetenskaplike(s) wat die voorwerp ontdek het, of van ander wat moontlik 'n [[WP:BB|belangebotsing]] het deurdat hulle dit bevorder. Bronne wat deur die ontdekkers geskep is, kan wel as verwysings vir feitelike inligting in die artikel gebruik word, maar hulle kan nie gebruik word om noemenswaardigheid te vestig nie. Sien die [[#Die opspoor van bronne|leiding hier onder oor die opspoor van bronne]]. == Wanneer aan geen kriteria voldoen word nie == === Noemenswaardig om ander redes === Indien 'n astronomiese voorwerp aan geeneen van hierdie kriteria voldoen nie, ''kan'' dit steeds om ander, nie-astronomiese redes noemenswaardig wees, byvoorbeeld as 'n letterkundige onderwerp. Sulke gevalle behoort die [[WP:ANR|algemene noemenswaardigheidsriglyn]] te volg. === Insluiting by 'n ander artikel of lys === {{shortcut|WP:NASTHULP}} Indien 'n astronomiese voorwerp nie noemenswaardig is nie en dus nie sy eie artikel kan hê nie, kan 'n paar sinne oor die voorwerp nuttig wees in 'n ander artikel, of dit kan by 'n [[WP:LYS|lys]] ingesluit word. * Toepaslike inligting kan met 'n breër artikel [[Wikipedia:Samesmelting|versmelt]] word. Versmeltings behoort voorgestel en bespreek te word om konsensus te bereik voordat dit uitgevoer word. Plaas 'n {{tl|Versmelt}}-etiket op die bladsy wat aandui met watter artikel die artikel versmelt kan word, en begin 'n afdeling op die ''teiken''artikel se besprekingsblad om die voorgestelde versmelting te bespreek. * Indien die inligting eerder by 'n bestaande lys ingesluit behoort te word (sien [[lyste van astronomiese voorwerpe]]), maak dan a) seker daar is 'n inskrywing vir die voorwerp in die lys, en voeg een by indien nodig; en b) skep 'n [[Hulp:Aanstuur|aanstuur]] van die naam van die voorwerp na die lys. (Vir kleinplanete, sien [[#Die hantering van kleinplanete|die hantering van kleinplanete]] hier onder.) * Indien daar tans geen artikel of lys bestaan waarby die astronomiese voorwerp ingesluit kan word nie, oorweeg dit om self een te skryf, of dien 'n [[Wikipedia:Aangevraagde artikels|versoek]] daarvoor in. Sulke lyste is steeds onderworpe aan Wikipedia se inhoudsbeleide, soos [[WP:V|verifieerbaarheid]] en [[WP:GON|geen oorspronklike navorsing]]. Astronomiese voorwerpe wat deel van 'n hiërargie van voorwerpe is, soos 'n [[planetestelsel]] of [[sterstelsel]], kan dikwels met vrug met die artikel oor die wyer stelsel of die gasheerliggaam versmelt word. Byvoorbeeld: as verskeie eksoplanete om 'n enkele ster wentel, kan hulle in 'n afdeling van die artikel oor die gasheerster bespreek word eerder as dat elke planeet 'n afsonderlike artikel het. Inhoud wat by 'n breër artikel ingesluit word, is [[WP:NIN|nie aan dieselfde noemenswaardigheidskriteria onderworpe]] as selfstandige artikels nie; dit word eerder deur die beginsels van [[WP:GEPAS|gepaste gewig]] en die algemene [[:Kategorie:Wikipedia-inhoudsbeleide|inhoudsbeleide]] beheers. === Verwydering === Indien daar aan geeneen van die kriteria voldoen word nie, die voorwerp nie om ander redes noemenswaardig is nie, en daar geen geskikte teiken vir 'n samesmelting is nie, kan verwydering nodig wees. Sien die [[WP:VERWYDER|verwyderingsbeleid]] vir die verdere stappe. Wanneer 'n artikel vir verwydering benoem word (hetsy via die [[Wikipedia:Voorgestelde verwydering|PROD]]- of die [[Wikipedia:Artikels vir verwydering|AfD]]-proses), plaas asseblief <code><nowiki>{{WikiProjek Sterrekunde|voorwerp=ja}}</nowiki></code> boaan die besprekingsblad, saam met enige ander toepaslike WikiProjek-sjablone (bv. <code><nowiki>{{WikiProjek Fisika}}</nowiki></code> vir 'n voorwerp wat vir fisika van besondere belang is). Dit sal [[WP:AST|WikiProjek Sterrekunde]] via [[WP:AWAARSKUWINGS]] in kennis stel dat die artikel vir verwydering oorweeg word. Indien die AfD-proses gebruik word, kan jy die verwyderingsbespreking ook met <code><nowiki>{{subst:versorteer|Sterrekunde|~~~~}}</nowiki></code> merk, wat die bespreking by [[Wikipedia:WikiProjek Verwyderingsortering/Sterrekunde]] sal lys. == Bylaag == === Die opspoor van bronne === Baie astronomiese voorwerpe het meer as een geldige naam of katalogusaanduiding (sien [[astronomiese naamkonvensies]]). Wanneer daar na bronne gesoek word, probeer alternatiewe identifiseerders of standaardafkortings, bv. "kap Cep" of "HR 7750" vir [[Kappa Cephei]], of "NGC 2392" vir die [[Eskimonewel]]. Daar is verskeie sterrekunde-spesifieke soekenjins wat geraadpleeg kan word: * Die [[Astrophysics Data System]] (ADS) se [https://ui.adsabs.harvard.edu/classic-form abstract-diens] lys byna alle gepubliseerde referate en voordrukke in die sterrekunde, sowel as baie konferensieverrigtinge en handboeke. Skakels word verskaf na die gepubliseerde bron en na enige vrylik beskikbare weergawe (soos 'n voordruk of geskandeerde weergawe van ouer bronne). Plaas die naam van die voorwerp(e) tussen aanhalingstekens in die "abstract/keyword"-blokkie. * Die [[SIMBAD]]-[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ databasis] verskaf inligting oor miljoene astronomiese voorwerpe buite die Sonnestelsel, insluitend basiese eienskappe, alternatiewe aanduidings en 'n bibliografie. Die dekking is die beste vir voorwerpe binne die [[Melkweg]], met minder volledige dekking van ekstragalaktiese bronne. Probeer 'n soektog volgens identifiseerder of volgens koördinate, en klik dan op "display" in die "references"-afdeling. As jy op enige van die inskrywings klik, kry jy skakels na die gepubliseerde referaat en/of die toepaslike ADS-inskrywing. * Die [[NASA/IPAC Extragalactic Database]] ([http://ned.ipac.caltech.edu/ NED]) bevat inligting oor ekstragalaktiese voorwerpe, waarvoor dit meer omvattend as SIMBAD is. Probeer 'n soektog volgens identifiseerder of volgens koördinate, en klik dan op die "references"-oortjie. Jy kan dan óf op die "view references on ADS"-knoppie klik, óf op 'n spesifieke verwysing klik en dan op "search ADS" om na die ADS-rekord te gaan. Daar is geen ekwivalent van SIMBAD of NED vir voorwerpe binne die Sonnestelsel nie.<ref group=nota>Die [[Minor Planet Center]] se databasis en die [[JPL Small-Body Database]] verskaf rou waarnemings, wentelbaandata, name en aanduidings, maar lys nie alle bronne wat die voorwerp vermeld nie en verskaf ook nie skakels na hulle verwysings nie.</ref> === Massaskepping === Ingevolge [[WP:MASSASKEPPING]] behoort die stelselmatige skepping van artikels oor astronomiese voorwerpe op grond van inligting wat uit verskeie astronomiese databasisse verkry is, eers by [[WT:ASTRO]] bespreek te word. === Hipotetiese voorwerpe === Kandidaat-astronomiese voorwerpe, of dié wat deur 'n ernstige wetenskaplike hipotese voorgestel word, is slegs noemenswaardig indien hulle substansiële kommentaar in verskeie onafhanklike betroubare bronne ontvang het, ooreenkomstig [[#K3|kriterium 3]]. Enige artikel oor die voorwerp moet uitdruklik vermeld dat dit hipoteties of 'n kandidaat is, tensy en totdat dit deur verskeie onafhanklike betroubare bronne bevestig is. Wees versigtig met bronne uit die populêre media wat op 'n [[persverklaring]] van die ontdekker of voorsteller gegrond is, aangesien hulle dalk nie onafhanklik is nie (sien [[churnalism|persverklaringsjoernalistiek]]). Substansiële oorspronklike joernalistiek en/of kommentaar van onafhanklike kenners is nodig om die noemenswaardigheid van hipotetiese of kandidaatvoorwerpe te vestig. === Die hantering van kleinplanete === {{Shortcut|WP:HVKP|WP:AST2000}} Voor 2012, toe hierdie noemenswaardigheidsriglyn nog nie bestaan het nie, is ongeveer 20 000 asteroïdesaadjies deur [[WP:Robotte|robotte]] en menslike redigeerders in massa geskep. Dit het 'n aansienlike agterstand van artikels geskep wat opgeruim, aangestuur, saamgesmelt of verwyder moet word. Om nie die gemeenskap oormatig te belas nie, behoort redigeerders nie meer as 10 asteroïdes per dag by [[WP:AFD|AfD]] vir bespreking te benoem nie. [[Wikipedia talk:Notability (astronomical objects)/Archive 4#Proposed changes|Volgens konsensus]] behoort asteroïdes met [[Kleinplaneetaanduiding|nommers]] onder [[2000 Herschel|2000]] bespreek te word voordat hulle aangestuur word. Vir asteroïdes met nommers bo 2000 geld die volgende: indien 'n artikel van twyfelagtige noemenswaardigheid gevind word, '''en''' 'n soektog te goeder trou nie verwysings kon opspoor wat noemenswaardigheid vestig nie, is dit gepas om die artikel na die ooreenstemmende [[:Kategorie:Lyste van kleinplanete volgens nommer|lys van kleinplanete]] (of 'n ander gepaste lys, soos 'n [[:Kategorie:Lyste van transneptuniese voorwerpe|lys van TNV's]]) aan te stuur, met behoud van die oorspronklike kategorieë en {{tlf|DEFAULTSORT}}-inligting. Vir die beste resultate behoort die aanstuur {{tl|NASTRO comment}} te gebruik en die spesifieke inskrywing op die lysartikel te teiken. Kom ons neem byvoorbeeld aan jy wil 'n aanstuur skep na die kleinplaneet-inskrywing ''{{-r|57658&nbsp;Nilrem}}'' op die artikel [[Lys van kleinplanete: 57001–58000]]. Hierdie kleinplaneet word by die anker <code>#658</code> op die lysblad gevind. 'n Aanstuur kan dus met die volgende inhoud geskep word: <syntaxhighlight lang="wikitext"> #REDIRECT [[Lys van kleinplanete: 57001–58000#658]] {{NASTRO comment}} {{DEFAULTSORT:Nilrem}} [[Kategorie:Agtergrondasteroïdes|0057658]] [[Kategorie:Ontdekkings deur Michel Ory]] [[Kategorie:Benoemde kleinplanete]] [[Kategorie:Astronomiese voorwerpe ontdek in 2001|20011017]] </syntaxhighlight> Die sjabloon {{tl|Anchor}} kan gebruik word om 'n stabiele ankerpunt vir 'n aanstuur te skep. === Voorbeelde === ==== Buitesonplanete ==== [[HAT-P-40 b|HAT-P-40&nbsp;b]] is 'n [[warm Jupiter]]-[[eksoplaneet]]. Die ontdekking daarvan is in 2012 deur die [[HATNet-projek]] aangekondig in 'n referaat oor drie nuwe ontdekkings.<ref>{{cite journal|arxiv=1207.3344|title=HAT-P-39b–HAT-P-41b: Three Highly Inflated Transiting Hot Jupiters|year=2012|bibcode=2012AJ....144..139H|last1=Hartman|first1=J. D.|display-authors=etal|journal=The Astronomical Journal|volume=144|issue=5|page=139|doi=10.1088/0004-6256/144/5/139|s2cid=118457589}}</ref> Dit is by verskeie groot katalogusse en databasisse ingesluit,<ref>{{cite web|url=http://exoplanet.eu/catalog/hat-p-40_b/|title=Planet HAT-P-40 b|website=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]]}}</ref><ref>{{cite simbad|title=HAT-P-40b}}</ref> asook by 'n lys van moontlike teikens vir opvolgwaarnemings<ref>{{cite journal|bibcode=2016PASP..128i4401S|title=Transiting Exoplanet Studies and Community Targets for JWST's Early Release Science Program|last1=Stevenson|first1=Kevin B.|display-authors=etal|journal=[[Publications of the Astronomical Society of the Pacific]]|volume=128|issue=967|article-number=094401|date=2016|doi=10.1088/1538-3873/128/967/094401|arxiv=1602.08389}}</ref> (waar dit die laagste prioriteit gekry het). In 2019 is die [[Lys van eiename van eksoplanete|eienaam]] "Vytis" deur [[NameExoWorlds]] daaraan toegeken.<ref>{{cite web |title=2019 Approved Names |url=https://www.nameexoworlds.iau.org/2019approved-names |website=NameExoworlds |publisher=IAU Office for Astronomy Outreach |access-date=15 November 2023 |language=en}}</ref> {{as of|2023|lc=yes}} verskaf geeneen van daardie bronne egter enige beduidende kommentaar oor hierdie spesifieke eksoplaneet buiten die aanvanklike ontdekkingsreferaat nie. Daar was geen waarnemings deur ander spanne sterrekundiges nie, en ook geen dekking in die populêre media nie. Die voorwerp bestaan, maar voldoen aan geeneen van die bostaande kriteria nie en het dus nie 'n artikel op Wikipedia nie; dit het eerder 'n enkelreël-inskrywing in die [[Lys van eksoplanete ontdek in 2012]]. Die gasheerster ([[TYC 3607-1028-1]]) is ook nie onafhanklik noemenswaardig nie en het dus ook nie 'n artikel nie. [[Gliese 1214 b]] is in 2009 deur die [[MEarth-projek]] ontdek;<ref>{{cite journal|bibcode=2009Natur.462..891C|title=A super-Earth transiting a nearby low-mass star|last1=Charbonneau|first1=David|display-authors=etal|journal=[[Nature (tydskrif)|Nature]]|volume=462|issue=7275|page=891|date=2009|doi=10.1038/nature08679|arxiv=0912.3229}}</ref> dit was een van die eerste bekende [[super-Aarde]]-eksoplanete. Daar was talle studies deur ander spanne sterrekundiges wat uitsluitlik aan hierdie voorwerp gewy is,<ref>{{cite simbad|title=G 139-21b}}</ref> waarvan verskeie in die populêre media berig is.<ref>{{cite web|url=https://www.google.co.uk/search?tbm=nws&q=gj+1214b&oq=gj+1214b|website=[[Google News]]|title=gj 1214b}}</ref> Dit voldoen maklik aan [[#K3|die derde kriterium]], is dus noemenswaardig en het 'n selfstandige artikel. ==== Kleinplanete ==== Die asteroïde {{LoMP |182016 |{{mp|(182016) 1999 XF|255}} }} [https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=182016#content word gelys] in die [[JPL Small-Body Database]] en [https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=182016 deur die] [[Minor Planet Center]]. Dit verskyn egter nie in soektogte na bykomende verwysings nie. Die asteroïde bestaan, maar het geen substansiële kommentaar of studie ontvang buiten die verfyning van sy wentelbaan nie. Inligting oor hierdie voorwerp word daarom by die ooreenstemmende [[:Kategorie:Lyste van kleinplanete volgens nommer|lys van kleinplanete]] ingesluit, en nie in 'n selfstandige artikel nie. [[532 Herculina]] is nog 'n asteroïde. Dit was die onderwerp van verskeie opvolgstudies deur spanne sterrekundiges wat geen verband met die ontdekker het nie, insluitend 'n waarneming deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. Onafhanklike verwysings verskaf substansiële kommentaar oor die vorm daarvan en bespreek 'n moontlike [[asteroïdemaan]]. Dit is dus noemenswaardig en het 'n selfstandige artikel. ==== Voorwerpe wat na beroemde individue of karakters vernoem is ==== Die noemenswaardigheid van astronomiese voorwerpe word [[WP:ERF|nie oorgeërf]] van enige beroemde individu of mitologiese karakter waarna hulle dalk vernoem is nie. Indien 'n nie-noemenswaardige asteroïde na 'n noemenswaardige persoon of karakter vernoem is, kan dit gepas wees om hierdie inligting ''in die artikel oor daardie persoon of karakter'' in te sluit. Byvoorbeeld: die asteroïde [[165347 Philplait]] is na [[Phil Plait]], 'n noemenswaardige sterrekundige, vernoem, maar die asteroïde voldoen nie aan die bostaande kriteria nie. [[165347&nbsp;Philplait]] stuur eerder aan na {{Section link|Lys van kleinplanete: 165001–166000|347}}, en die benoeming van die asteroïde word by {{Section link|Phil Plait|Toekennings en eerbewyse}} vermeld. Die asteroïde is {{MoMP|165347|ook ingesluit}} by die lysartikel [[betekenisse van kleinplaneetname]]. Indien 'n voorwerp wel ingevolge die bostaande kriteria noemenswaardig is, behoort die oorsprong van sy naam in sy artikel verduidelik te word. 'n Voorbeeld is [[45 Eugenia]], wat na keiserin [[Eugénie de Montijo]] vernoem is maar om ander redes noemenswaardig is. == Sien ook == * [[Wikipedia:Naamkonvensies (astronomiese voorwerpe)]] * [[Wikipedia:Haal bronne aan]] * [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne]] * [[Wikipedia:Soekenjintoets]] * [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] == Notas en verwysings == === Notas === {{reflist|group=nota}} === Verwysings === {{reflist|30em}} [[Kategorie:Sterrekunde-Wikipedia-administrasie|noemenswaardigheid, astronomiese]] 0d8gc819dg6tx0istvyoo71izo1cqfm 2925371 2925370 2026-08-15T20:15:47Z Pynappel 70858 /* Insluiting by 'n ander artikel of lys */ 2925371 wikitext text/x-wiki {{neutedop | 'n Astronomiese voorwerp is noemenswaardig indien dit beduidende dekking ontvang het in [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne|betroubare bronne]] wat [[WP:SEKONDÊR|onafhanklik is van die wetenskaplike(s) wat die voorwerp ontdek het of wat 'n gevestigde belang by die bestudering daarvan het]]. | Spesifieke kriteria word gelys om te help bepaal of 'n astronomiese voorwerp aan die noemenswaardigheidsvereiste voldoen. }} {{Noemenswaardigheidkantbalk}} Hierdie riglyn weerspieël gevestigde [[WP:KONSENSUS|konsensus]] oor die [[Wikipedia:Noemenswaardigheid|noemenswaardigheid]] van [[astronomiese voorwerp]]e, wat vereis word voordat hulle die onderwerp van 'n Wikipedia-artikel kan wees. Dit is 'n [[WP:VNR|vakspesifieke aanvulling]] tot die [[WP:ANR|algemene noemenswaardigheidsriglyn]] en is deur [[WP:AST|WikiProjek Sterrekunde]] ontwikkel. == Omvang == Hierdie riglyn geld vir [[astronomiese voorwerp]]e – natuurlik voorkomende [[fisiese liggaam|fisiese liggame]], groeperings of strukture wat in die [[ruimte]] bestaan. Dit sluit [[sterrestelsel]]s, [[newel]]s, [[sterrehoop|sterrehope]], [[sterstelsel]]s, individuele [[ster]]re, [[planeet|planete]], [[kleinplaneet|kleinplanete]], [[asteroïde]]s, [[komeet|komete]] en [[maan|mane]] in. Dit sluit ook materieliggame in wat deur ander massas as hulle eie bymekaargehou word, soos [[omsterlike skyf|omsterlike skywe]], [[aanwasskyf|aanwasskywe]] of [[sodiakale stof]]; streke wat deur die [[Grootskaalse struktuur van die heelal|grootskaalse struktuur]] van die [[Heelal]] afgebaken word (bv. [[sterrestelselfilament]]e en [[kosmiese leemte]]s); en groeperings wat slegs weens die Aarde se waarnemingsperspektief voorkom (bv. [[asterisme (sterrekunde)|asterismes]] en [[optiese dubbelster]]re). Dit dek ''nie'' kunsmatige voorwerpe in die ruimte (soos [[kunsmatige satelliet]]e of [[ruimtetuig|ruimtetuie]]) nie; ook nie die [[lugruim]] van die Aarde nie; ook nie [[Lyste van geologiese kenmerke van die Sonnestelsel|buiteaardse geologiese kenmerke]] (soos kraters of berge) nie; en ook nie buiteaardse materiaal wat na die Aarde vervoer is (soos [[maangesteente]]s, [[meteoorreën]]s en [[meteoriet]]e) nie. Hierdie riglyn geld ook nie vir fiktiewe voorwerpe nie, soos dié wat in [[wetenskapfiksie]] voorkom. Kandidaatvoorwerpe of dié wat die onderwerp van 'n ernstige wetenskaplike hipotese is, word [[#Hipotetiese voorwerpe|hier onder bespreek]]. == Die vestiging van noemenswaardigheid == Op Wikipedia beteken "noemenswaardig" dat iets "aandag werd" is; dit is nie 'n sinoniem vir "beroemd" of "belangrik" nie. Astronomiese voorwerpe is noemenswaardig indien hulle substansiële aandag en dekking in [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne|betroubare bronne]] ontvang het, gewoonlik die wetenskaplike literatuur en/of die populêre media. Beroemde astronomiese voorwerpe het geredelik beskikbare, [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|verifieerbare]] inligting uit betroubare bronne wat op noemenswaardigheid dui; meer obskure voorwerpe kan egter steeds noemenswaardig wees. Dekking moet spesifiek en substansieel wees: noemenswaardigheid word nie verseker bloot omdat 'n voorwerp in 'n [[wetenskaplike referaat]] gelys word of by 'n grootskaalse [[astronomiese opname]] ingesluit is nie. Om noemenswaardigheid te vestig, moet daar ''beduidende kommentaar'' oor die astronomiese voorwerp in betroubare bronne wees, byvoorbeeld deurdat dit een van die hoofteikens van 'n studie is wat dit in diepte bespreek (verder as die ontdekking en basiese parameters). Die feit dat 'n voorwerp in 'n databasis gelys word, maak dit nie noemenswaardig nie. Sommige astronomiese databasisse en opnames, soos die [[JPL Small-Body Database]], [[SIMBAD]] of die [[Gaia (ruimtetuig)#Datavrystellings|''Gaia''-katalogus]], lys miljoene<ref>{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count|title=How Many Solar System Bodies|publisher=[[JPL Small-Body Database]]|access-date=2021-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://simbad.u-strasbg.fr/guide/simbad.htx|title=What is SIMBAD?|publisher=[[Centre de données astronomiques de Strasbourg]]|access-date=2021-05-10}}</ref> of miljarde<ref>{{cite Gaia EDR3}}</ref> voorwerpe. Baie voorwerpe wat in katalogusse en databasisse gelys word, het min inligting behalwe hulle basiese parameters en ontdekkingsomstandighede. Wikipedia [[WP:NIEGIDS|dupliseer nie die inhoud]] van hierdie databasisse nie. === Geen inherente noemenswaardigheid nie === Noemenswaardigheid word uitsluitlik bepaal deur dekking in betroubare bronne, nie deur die vraag of redigeerders persoonlik meen 'n astronomiese voorwerp is belangrik nie. Bloot omdat 'n astronomiese voorwerp [[Wikipedia:Bestaan ≠ Noemenswaardigheid|in die ruimte bestaan]], is dit nie noodwendig noemenswaardig nie – met ander woorde, daar is geen ''inherente'' noemenswaardigheid sonder dekking in betroubare bronne nie. Op Aarde word [[Wikipedia:GEOLAND|baie benoemde plekke as noemenswaardig beskou]], maar dit [[Wikipedia:Uitkomste#Geografie en sterrekunde|geld nie vir astronomiese voorwerpe nie]]: die benoeming van 'n liggaam in die ruimte (soos 'n asteroïde) verleen nie noemenswaardigheid nie. Dit is heelwat minder waarskynlik dat daar genoeg bronne bestaan om 'n Wikipedia-artikel oor 'n willekeurige astronomiese voorwerp te skryf as oor 'n willekeurige plek op Aarde. Byvoorbeeld: as 'n [[kleinplaneet]] 'n amptelike naam van die [[Komitee vir Kleinliggaamnomenklatuur]] ontvang het, beteken dit nie noodwendig dat daardie voorwerp noemenswaardig is nie. As 'n astronomiese voorwerp benoem is maar nie noemenswaardig is nie, kan dit steeds by 'n geskikte [[WP:LYSTE|lys van soortgelyke voorwerpe]] ingesluit word. === Geen oorgeërfde noemenswaardigheid nie === Vir die doeleindes van die vestiging van noemenswaardigheid moet die dekking oor die astronomiese voorwerp self handel, nie oor ander dinge wat daarmee verband hou nie. Blote assosiasie met 'n ander noemenswaardige onderwerp beteken nie dat die voorwerp self noemenswaardig is nie – met ander woorde, daar is [[WP:DITISN|geen ''oorgeërfde'' noemenswaardigheid]] nie. Byvoorbeeld: as 'n voorwerp deur 'n beroemde sterrekundige ontdek is, maak dit die voorwerp nie noodwendig noemenswaardig nie. Om [[#Voorwerpe wat na beroemde individue of karakters vernoem is|na iets noemenswaardigs vernoem te wees]], maak die voorwerp self ook nie noemenswaardig nie. Indien die individuele voorwerp onvoldoende dekking in [[Wikipedia:Onafhanklike bronne|onafhanklike bronne]] ontvang het, is dit nie noemenswaardig nie, selfs al is soortgelyke voorwerpe dikwels wel noemenswaardig. Die mane van 'n noemenswaardige planeet is nie noodwendig noemenswaardig nie, en die planete van 'n noemenswaardige ster is nie noodwendig noemenswaardig nie. == Kriteria == {{shortcut|WP:NASTKRIT}} Indien 'n astronomiese voorwerp aan ''enige'' van die volgende kriteria voldoen, word dit as noemenswaardig veronderstel. Die kriteria hier onder word as [[duimreël]]s aangebied om astronomiese voorwerpe maklik te identifiseer waaroor Wikipedia waarskynlik artikels behoort te hê. In byna alle gevalle sal 'n deeglike soektog na [[Wikipedia:Onafhanklike bronne|onafhanklike, derdeparty- betroubare bronne]] suksesvol wees vir 'n astronomiese voorwerp wat aan een of meer van hierdie kriteria voldoen. Voldoening aan hierdie kriteria is egter nie 'n absolute waarborg dat Wikipedia 'n afsonderlike, selfstandige artikel moet hê wat geheel en al aan die astronomiese voorwerp gewy is nie. # {{anchor|K1}} Die voorwerp is, of was, met die blote oog sigbaar.<ref name="blotesigbaarheid" group=nota> [[Grensmagnitude#Sigbaarheid met die blote oog|Sigbaarheid met die blote oog]] verskil van waarnemer tot waarnemer en van plek tot plek. Vir die doeleindes van hierdie riglyn word dit gedefinieer as 'n visuele magnitude van 6,0 of helderder.</ref> Dit sluit enige ster in die [[Bright Star Catalogue|HR-katalogus]] in. # {{anchor|K2}} Die voorwerp word gelys in 'n katalogus van groot historiese belang (bv. die [[Messier-katalogus]]), of 'n katalogus wat vir amateursterrekundiges van groot belang is (bv. die [[Caldwell-katalogus]]). #* Vermelding in omvattende databasisse (bv. [[SIMBAD]] of [[NASA/IPAC Extragalactic Database|NED]]) of opnames (bv. [[2MASS]] of [[2dFGRS]]) is nie voldoende vir noemenswaardigheid nie. #* Hoewel die ''[[New General Catalogue]]'' noemenswaardig is, is baie van die voorwerpe wat daarin gelys word dit nie, en daardie titels kan na 'n subblad van [[Lys van NGC-voorwerpe]] aangestuur word. # {{anchor|K3}} Die voorwerp was die onderwerp van verskeie nie-triviale gepubliseerde werke wat ''beduidende kommentaar'' oor die voorwerp bevat. Dit sluit gepubliseerde werke in alle vorme in, soos koerantberigte, boeke, televisiedokumentêre programme en artikels in eweknie-geëvalueerde wetenskaplike vaktydskrifte. #* 'n Enkele referaat is nie genoeg om noemenswaardigheid te vestig nie. Om saam met ander soortgelyke voorwerpe genoem te word, soos in 'n tabel van die eienskappe van 200 pas ontdekte supernovas, vorm nie nie-triviale dekking nie. # {{anchor|K4}} Die nie-[[ster|stellêre]] voorwerp is ontdek voor die koms van die [[droëplaat]]proses wat lang blootstellingstye in [[astrofotografie]] moontlik gemaak het (voor omstreeks 1880).{{#tag:ref|Die eerste newel is in 1880 deur [[Henry Draper]] gefotografeer. Die eerste asteroïde wat fotografies ontdek is, was [[323 Brucia]] in 1891.|group=nota}} Of 'n voorwerp aan hierdie kriteria voldoen, moet deur ''onafhanklike'' [[Wikipedia:Betroubare bronne|betroubare bronne]] gevestig word, ooreenkomstig [[WP:NRV]]. Dit beteken bronne wat [[WP:Onafhanklike bronne|onafhanklik]] is van die wetenskaplike(s) wat die voorwerp ontdek het, of van ander wat moontlik 'n [[WP:BB|belangebotsing]] het deurdat hulle dit bevorder. Bronne wat deur die ontdekkers geskep is, kan wel as verwysings vir feitelike inligting in die artikel gebruik word, maar hulle kan nie gebruik word om noemenswaardigheid te vestig nie. Sien die [[#Die opspoor van bronne|leiding hier onder oor die opspoor van bronne]]. == Wanneer aan geen kriteria voldoen word nie == === Noemenswaardig om ander redes === Indien 'n astronomiese voorwerp aan geeneen van hierdie kriteria voldoen nie, ''kan'' dit steeds om ander, nie-astronomiese redes noemenswaardig wees, byvoorbeeld as 'n letterkundige onderwerp. Sulke gevalle behoort die [[WP:ANR|algemene noemenswaardigheidsriglyn]] te volg. === Insluiting by 'n ander artikel of lys === {{shortcut|WP:NASTHULP}} Indien 'n astronomiese voorwerp nie noemenswaardig is nie en dus nie sy eie artikel kan hê nie, kan 'n paar sinne oor die voorwerp nuttig wees in 'n ander artikel, of dit kan by 'n [[WP:LYS|lys]] ingesluit word. * Toepaslike inligting kan met 'n breër artikel [[Wikipedia:Samesmelting|versmelt]] word. Versmeltings behoort voorgestel en bespreek te word om konsensus te bereik voordat dit uitgevoer word. Plaas 'n {{tl|Versmelt}}-etiket op die bladsy wat aandui met watter artikel die artikel versmelt kan word, en begin 'n afdeling op die ''teiken''artikel se besprekingsblad om die voorgestelde versmelting te bespreek. * Indien die inligting eerder by 'n bestaande lys ingesluit behoort te word (sien [[lyste van astronomiese voorwerpe]]), maak dan a) seker daar is 'n inskrywing vir die voorwerp in die lys, en voeg een by indien nodig; en b) skep 'n [[Hulp:Aanstuur|aanstuur]] van die naam van die voorwerp na die lys. (Vir kleinplanete, sien [[#Die hantering van kleinplanete|die hantering van kleinplanete]] hier onder.) * Indien daar tans geen artikel of lys bestaan waarby die astronomiese voorwerp ingesluit kan word nie, oorweeg dit om self een te skryf, of dien 'n [[Wikipedia:Aangevraagde artikels|versoek]] daarvoor in. Sulke lyste is steeds onderworpe aan Wikipedia se inhoudsbeleide, soos [[WP:V|verifieerbaarheid]] en [[WP:GON|geen oorspronklike navorsing]]. Astronomiese voorwerpe wat deel van 'n hiërargie van voorwerpe is, soos 'n [[planetestelsel]] of [[veelvoudige ster]], kan dikwels gunstig met die artikel oor die wyer stelsel of die gasheerliggaam versmelt word. Byvoorbeeld: as verskeie eksoplanete om 'n enkele ster wentel, kan hulle in 'n afdeling van die artikel oor die gasheerster bespreek word eerder as dat elke planeet 'n afsonderlike artikel het. Inhoud wat by 'n breër artikel ingesluit word, is [[WP:NIN|nie aan dieselfde noemenswaardigheidskriteria onderworpe]] as selfstandige artikels nie; dit word eerder deur die beginsels van [[WP:GEPAS|gepaste gewig]] en die algemene [[:Kategorie:Wikipedia-inhoudsbeleide|inhoudsbeleide]] beheers. === Verwydering === Indien daar aan geeneen van die kriteria voldoen word nie, die voorwerp nie om ander redes noemenswaardig is nie, en daar geen geskikte teiken vir 'n samesmelting is nie, kan verwydering nodig wees. Sien die [[WP:VERWYDER|verwyderingsbeleid]] vir die verdere stappe. Wanneer 'n artikel vir verwydering benoem word (hetsy via die [[Wikipedia:Voorgestelde verwydering|PROD]]- of die [[Wikipedia:Artikels vir verwydering|AfD]]-proses), plaas asseblief <code><nowiki>{{WikiProjek Sterrekunde|voorwerp=ja}}</nowiki></code> boaan die besprekingsblad, saam met enige ander toepaslike WikiProjek-sjablone (bv. <code><nowiki>{{WikiProjek Fisika}}</nowiki></code> vir 'n voorwerp wat vir fisika van besondere belang is). Dit sal [[WP:AST|WikiProjek Sterrekunde]] via [[WP:AWAARSKUWINGS]] in kennis stel dat die artikel vir verwydering oorweeg word. Indien die AfD-proses gebruik word, kan jy die verwyderingsbespreking ook met <code><nowiki>{{subst:versorteer|Sterrekunde|~~~~}}</nowiki></code> merk, wat die bespreking by [[Wikipedia:WikiProjek Verwyderingsortering/Sterrekunde]] sal lys. == Bylaag == === Die opspoor van bronne === Baie astronomiese voorwerpe het meer as een geldige naam of katalogusaanduiding (sien [[astronomiese naamkonvensies]]). Wanneer daar na bronne gesoek word, probeer alternatiewe identifiseerders of standaardafkortings, bv. "kap Cep" of "HR 7750" vir [[Kappa Cephei]], of "NGC 2392" vir die [[Eskimonewel]]. Daar is verskeie sterrekunde-spesifieke soekenjins wat geraadpleeg kan word: * Die [[Astrophysics Data System]] (ADS) se [https://ui.adsabs.harvard.edu/classic-form abstract-diens] lys byna alle gepubliseerde referate en voordrukke in die sterrekunde, sowel as baie konferensieverrigtinge en handboeke. Skakels word verskaf na die gepubliseerde bron en na enige vrylik beskikbare weergawe (soos 'n voordruk of geskandeerde weergawe van ouer bronne). Plaas die naam van die voorwerp(e) tussen aanhalingstekens in die "abstract/keyword"-blokkie. * Die [[SIMBAD]]-[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ databasis] verskaf inligting oor miljoene astronomiese voorwerpe buite die Sonnestelsel, insluitend basiese eienskappe, alternatiewe aanduidings en 'n bibliografie. Die dekking is die beste vir voorwerpe binne die [[Melkweg]], met minder volledige dekking van ekstragalaktiese bronne. Probeer 'n soektog volgens identifiseerder of volgens koördinate, en klik dan op "display" in die "references"-afdeling. As jy op enige van die inskrywings klik, kry jy skakels na die gepubliseerde referaat en/of die toepaslike ADS-inskrywing. * Die [[NASA/IPAC Extragalactic Database]] ([http://ned.ipac.caltech.edu/ NED]) bevat inligting oor ekstragalaktiese voorwerpe, waarvoor dit meer omvattend as SIMBAD is. Probeer 'n soektog volgens identifiseerder of volgens koördinate, en klik dan op die "references"-oortjie. Jy kan dan óf op die "view references on ADS"-knoppie klik, óf op 'n spesifieke verwysing klik en dan op "search ADS" om na die ADS-rekord te gaan. Daar is geen ekwivalent van SIMBAD of NED vir voorwerpe binne die Sonnestelsel nie.<ref group=nota>Die [[Minor Planet Center]] se databasis en die [[JPL Small-Body Database]] verskaf rou waarnemings, wentelbaandata, name en aanduidings, maar lys nie alle bronne wat die voorwerp vermeld nie en verskaf ook nie skakels na hulle verwysings nie.</ref> === Massaskepping === Ingevolge [[WP:MASSASKEPPING]] behoort die stelselmatige skepping van artikels oor astronomiese voorwerpe op grond van inligting wat uit verskeie astronomiese databasisse verkry is, eers by [[WT:ASTRO]] bespreek te word. === Hipotetiese voorwerpe === Kandidaat-astronomiese voorwerpe, of dié wat deur 'n ernstige wetenskaplike hipotese voorgestel word, is slegs noemenswaardig indien hulle substansiële kommentaar in verskeie onafhanklike betroubare bronne ontvang het, ooreenkomstig [[#K3|kriterium 3]]. Enige artikel oor die voorwerp moet uitdruklik vermeld dat dit hipoteties of 'n kandidaat is, tensy en totdat dit deur verskeie onafhanklike betroubare bronne bevestig is. Wees versigtig met bronne uit die populêre media wat op 'n [[persverklaring]] van die ontdekker of voorsteller gegrond is, aangesien hulle dalk nie onafhanklik is nie (sien [[churnalism|persverklaringsjoernalistiek]]). Substansiële oorspronklike joernalistiek en/of kommentaar van onafhanklike kenners is nodig om die noemenswaardigheid van hipotetiese of kandidaatvoorwerpe te vestig. === Die hantering van kleinplanete === {{Shortcut|WP:HVKP|WP:AST2000}} Voor 2012, toe hierdie noemenswaardigheidsriglyn nog nie bestaan het nie, is ongeveer 20 000 asteroïdesaadjies deur [[WP:Robotte|robotte]] en menslike redigeerders in massa geskep. Dit het 'n aansienlike agterstand van artikels geskep wat opgeruim, aangestuur, saamgesmelt of verwyder moet word. Om nie die gemeenskap oormatig te belas nie, behoort redigeerders nie meer as 10 asteroïdes per dag by [[WP:AFD|AfD]] vir bespreking te benoem nie. [[Wikipedia talk:Notability (astronomical objects)/Archive 4#Proposed changes|Volgens konsensus]] behoort asteroïdes met [[Kleinplaneetaanduiding|nommers]] onder [[2000 Herschel|2000]] bespreek te word voordat hulle aangestuur word. Vir asteroïdes met nommers bo 2000 geld die volgende: indien 'n artikel van twyfelagtige noemenswaardigheid gevind word, '''en''' 'n soektog te goeder trou nie verwysings kon opspoor wat noemenswaardigheid vestig nie, is dit gepas om die artikel na die ooreenstemmende [[:Kategorie:Lyste van kleinplanete volgens nommer|lys van kleinplanete]] (of 'n ander gepaste lys, soos 'n [[:Kategorie:Lyste van transneptuniese voorwerpe|lys van TNV's]]) aan te stuur, met behoud van die oorspronklike kategorieë en {{tlf|DEFAULTSORT}}-inligting. Vir die beste resultate behoort die aanstuur {{tl|NASTRO comment}} te gebruik en die spesifieke inskrywing op die lysartikel te teiken. Kom ons neem byvoorbeeld aan jy wil 'n aanstuur skep na die kleinplaneet-inskrywing ''{{-r|57658&nbsp;Nilrem}}'' op die artikel [[Lys van kleinplanete: 57001–58000]]. Hierdie kleinplaneet word by die anker <code>#658</code> op die lysblad gevind. 'n Aanstuur kan dus met die volgende inhoud geskep word: <syntaxhighlight lang="wikitext"> #REDIRECT [[Lys van kleinplanete: 57001–58000#658]] {{NASTRO comment}} {{DEFAULTSORT:Nilrem}} [[Kategorie:Agtergrondasteroïdes|0057658]] [[Kategorie:Ontdekkings deur Michel Ory]] [[Kategorie:Benoemde kleinplanete]] [[Kategorie:Astronomiese voorwerpe ontdek in 2001|20011017]] </syntaxhighlight> Die sjabloon {{tl|Anchor}} kan gebruik word om 'n stabiele ankerpunt vir 'n aanstuur te skep. === Voorbeelde === ==== Buitesonplanete ==== [[HAT-P-40 b|HAT-P-40&nbsp;b]] is 'n [[warm Jupiter]]-[[eksoplaneet]]. Die ontdekking daarvan is in 2012 deur die [[HATNet-projek]] aangekondig in 'n referaat oor drie nuwe ontdekkings.<ref>{{cite journal|arxiv=1207.3344|title=HAT-P-39b–HAT-P-41b: Three Highly Inflated Transiting Hot Jupiters|year=2012|bibcode=2012AJ....144..139H|last1=Hartman|first1=J. D.|display-authors=etal|journal=The Astronomical Journal|volume=144|issue=5|page=139|doi=10.1088/0004-6256/144/5/139|s2cid=118457589}}</ref> Dit is by verskeie groot katalogusse en databasisse ingesluit,<ref>{{cite web|url=http://exoplanet.eu/catalog/hat-p-40_b/|title=Planet HAT-P-40 b|website=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]]}}</ref><ref>{{cite simbad|title=HAT-P-40b}}</ref> asook by 'n lys van moontlike teikens vir opvolgwaarnemings<ref>{{cite journal|bibcode=2016PASP..128i4401S|title=Transiting Exoplanet Studies and Community Targets for JWST's Early Release Science Program|last1=Stevenson|first1=Kevin B.|display-authors=etal|journal=[[Publications of the Astronomical Society of the Pacific]]|volume=128|issue=967|article-number=094401|date=2016|doi=10.1088/1538-3873/128/967/094401|arxiv=1602.08389}}</ref> (waar dit die laagste prioriteit gekry het). In 2019 is die [[Lys van eiename van eksoplanete|eienaam]] "Vytis" deur [[NameExoWorlds]] daaraan toegeken.<ref>{{cite web |title=2019 Approved Names |url=https://www.nameexoworlds.iau.org/2019approved-names |website=NameExoworlds |publisher=IAU Office for Astronomy Outreach |access-date=15 November 2023 |language=en}}</ref> {{as of|2023|lc=yes}} verskaf geeneen van daardie bronne egter enige beduidende kommentaar oor hierdie spesifieke eksoplaneet buiten die aanvanklike ontdekkingsreferaat nie. Daar was geen waarnemings deur ander spanne sterrekundiges nie, en ook geen dekking in die populêre media nie. Die voorwerp bestaan, maar voldoen aan geeneen van die bostaande kriteria nie en het dus nie 'n artikel op Wikipedia nie; dit het eerder 'n enkelreël-inskrywing in die [[Lys van eksoplanete ontdek in 2012]]. Die gasheerster ([[TYC 3607-1028-1]]) is ook nie onafhanklik noemenswaardig nie en het dus ook nie 'n artikel nie. [[Gliese 1214 b]] is in 2009 deur die [[MEarth-projek]] ontdek;<ref>{{cite journal|bibcode=2009Natur.462..891C|title=A super-Earth transiting a nearby low-mass star|last1=Charbonneau|first1=David|display-authors=etal|journal=[[Nature (tydskrif)|Nature]]|volume=462|issue=7275|page=891|date=2009|doi=10.1038/nature08679|arxiv=0912.3229}}</ref> dit was een van die eerste bekende [[super-Aarde]]-eksoplanete. Daar was talle studies deur ander spanne sterrekundiges wat uitsluitlik aan hierdie voorwerp gewy is,<ref>{{cite simbad|title=G 139-21b}}</ref> waarvan verskeie in die populêre media berig is.<ref>{{cite web|url=https://www.google.co.uk/search?tbm=nws&q=gj+1214b&oq=gj+1214b|website=[[Google News]]|title=gj 1214b}}</ref> Dit voldoen maklik aan [[#K3|die derde kriterium]], is dus noemenswaardig en het 'n selfstandige artikel. ==== Kleinplanete ==== Die asteroïde {{LoMP |182016 |{{mp|(182016) 1999 XF|255}} }} [https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=182016#content word gelys] in die [[JPL Small-Body Database]] en [https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=182016 deur die] [[Minor Planet Center]]. Dit verskyn egter nie in soektogte na bykomende verwysings nie. Die asteroïde bestaan, maar het geen substansiële kommentaar of studie ontvang buiten die verfyning van sy wentelbaan nie. Inligting oor hierdie voorwerp word daarom by die ooreenstemmende [[:Kategorie:Lyste van kleinplanete volgens nommer|lys van kleinplanete]] ingesluit, en nie in 'n selfstandige artikel nie. [[532 Herculina]] is nog 'n asteroïde. Dit was die onderwerp van verskeie opvolgstudies deur spanne sterrekundiges wat geen verband met die ontdekker het nie, insluitend 'n waarneming deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. Onafhanklike verwysings verskaf substansiële kommentaar oor die vorm daarvan en bespreek 'n moontlike [[asteroïdemaan]]. Dit is dus noemenswaardig en het 'n selfstandige artikel. ==== Voorwerpe wat na beroemde individue of karakters vernoem is ==== Die noemenswaardigheid van astronomiese voorwerpe word [[WP:ERF|nie oorgeërf]] van enige beroemde individu of mitologiese karakter waarna hulle dalk vernoem is nie. Indien 'n nie-noemenswaardige asteroïde na 'n noemenswaardige persoon of karakter vernoem is, kan dit gepas wees om hierdie inligting ''in die artikel oor daardie persoon of karakter'' in te sluit. Byvoorbeeld: die asteroïde [[165347 Philplait]] is na [[Phil Plait]], 'n noemenswaardige sterrekundige, vernoem, maar die asteroïde voldoen nie aan die bostaande kriteria nie. [[165347&nbsp;Philplait]] stuur eerder aan na {{Section link|Lys van kleinplanete: 165001–166000|347}}, en die benoeming van die asteroïde word by {{Section link|Phil Plait|Toekennings en eerbewyse}} vermeld. Die asteroïde is {{MoMP|165347|ook ingesluit}} by die lysartikel [[betekenisse van kleinplaneetname]]. Indien 'n voorwerp wel ingevolge die bostaande kriteria noemenswaardig is, behoort die oorsprong van sy naam in sy artikel verduidelik te word. 'n Voorbeeld is [[45 Eugenia]], wat na keiserin [[Eugénie de Montijo]] vernoem is maar om ander redes noemenswaardig is. == Sien ook == * [[Wikipedia:Naamkonvensies (astronomiese voorwerpe)]] * [[Wikipedia:Haal bronne aan]] * [[Wikipedia:Die identifisering van betroubare bronne]] * [[Wikipedia:Soekenjintoets]] * [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] == Notas en verwysings == === Notas === {{reflist|group=nota}} === Verwysings === {{reflist|30em}} [[Kategorie:Sterrekunde-Wikipedia-administrasie|noemenswaardigheid, astronomiese]] 8vxto5e7v0fqjhpceknmdtzs7qtb8uz 0 464884 2925353 2026-08-15T19:26:11Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2925353 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum obovatum | authority = Vicary, (1847) | synonyms =* ''Limeum indicum'' <small>Stocks ex T.Anderson</small> }} '''''Limeum obovatum''''' is 'n eenjarige of meerjarige plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Djiboeti]], [[Egipte]], [[Eritrea]], Golf State, [[Indië]], [[Iran]], [[Israel]], [[Jemen]], [[Libië]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Niger]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Palestina (streek)]], [[Saoedi-Arabië]], [[Soedan]], [[Suid-Soedan]] en [[Tsjad]]. == Galery <gallery> Limeum obovatum kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77221843-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|obovatum]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Egipte]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Iran]] [[Kategorie:Flora van Israel]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Libië]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Oman]] [[Kategorie:Flora van Pakistan]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] qchggbi9e5c1rb9fj4f2l9q7fz0dx4u 2925354 2925353 2026-08-15T19:26:26Z Oesjaar 7467 Ai! 2925354 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum obovatum | authority = Vicary, (1847) | synonyms =* ''Limeum indicum'' <small>Stocks ex T.Anderson</small> }} '''''Limeum obovatum''''' is 'n eenjarige of meerjarige plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Djiboeti]], [[Egipte]], [[Eritrea]], Golf State, [[Indië]], [[Iran]], [[Israel]], [[Jemen]], [[Libië]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Niger]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Palestina (streek)]], [[Saoedi-Arabië]], [[Soedan]], [[Suid-Soedan]] en [[Tsjad]]. == Galery == <gallery> Limeum obovatum kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77221843-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|obovatum]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Egipte]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Iran]] [[Kategorie:Flora van Israel]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Libië]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Oman]] [[Kategorie:Flora van Pakistan]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] rjd1cy6nfkudppdaxxzkdb03d0o5dqb 2925489 2925354 2026-08-16T11:54:36Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2925489 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum obovatum | authority = Vicary, (1847) | synonyms =* ''Limeum indicum'' <small>Stocks ex T.Anderson</small> }} '''''Limeum obovatum''''' is 'n eenjarige of meerjarige plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Djiboeti]], [[Egipte]], [[Eritrea]], Golf State, [[Indië]], [[Iran]], [[Israel]], [[Jemen]], [[Libië]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Niger]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Palestina (streek)]], [[Saoedi-Arabië]], [[Soedan]], [[Suid-Soedan]] en [[Tsjad]]. == Galery == <gallery> Limeum obovatum kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77221843-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|obovatum]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Egipte]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Iran]] [[Kategorie:Flora van Israel]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Libië]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Oman]] [[Kategorie:Flora van Pakistan]] [[Kategorie:Flora van Palestina]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] t4em5kfdcdfuxkwh0pqkskvcjmx5w9l 2925491 2925489 2026-08-16T11:57:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925491 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum obovatum | authority = Vicary, (1847) | synonyms =* ''Limeum indicum'' <small>Stocks ex T.Anderson</small> }} '''''Limeum obovatum''''' is 'n eenjarige of meerjarige plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Djiboeti]], [[Egipte]], [[Eritrea]], Golf State, [[Indië]], [[Iran]], [[Israel]], [[Jemen]], [[Jordanië]], [[Libië]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Niger]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Palestina (streek)]], [[Saoedi-Arabië]], [[Soedan]], [[Suid-Soedan]] en [[Tsjad]]. == Galery == <gallery> Limeum obovatum kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77221843-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|obovatum]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Egipte]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Iran]] [[Kategorie:Flora van Israel]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Jordanië]] [[Kategorie:Flora van Libië]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Oman]] [[Kategorie:Flora van Pakistan]] [[Kategorie:Flora van Palestina]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] sd7pjytsmph07mypnldqsvkl7865xm5 1 464885 2925355 2026-08-15T19:27:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925355 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 464886 2925389 2026-08-15T22:17:05Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=De Papendoom, [[Nuweland]], wat omstreeks 1786 na [[Louis Thibault]] se ontwerp gebou is, en in die 1830's afgebrand het}} |bron=[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/6607/No_62(2011)_Groenewald_G.pdf;jsessionid=7D159D79D6D26E42DE8C91CB0B538A6C?sequence=1 Dynasty building, family networks and social capital: Alcohol pachters and the development of a colonial elite at the Cape of Good Hope, c. 1760-1790], met ChatGPT-aanhef vir real... 2925389 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=De Papendoom, [[Nuweland]], wat omstreeks 1786 na [[Louis Thibault]] se ontwerp gebou is, en in die 1830's afgebrand het}} |bron=[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/6607/No_62(2011)_Groenewald_G.pdf;jsessionid=7D159D79D6D26E42DE8C91CB0B538A6C?sequence=1 Dynasty building, family networks and social capital: Alcohol pachters and the development of a colonial elite at the Cape of Good Hope, c. 1760-1790], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:De_Papenboom,_woning_van_DG_van_Reenen,_Nuweland,_uit_Thompson%27s_Travels_and_Adventures.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1860 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=George Thompson |ander_weergawes= [[Lêer:De Papenboom, woning van DG van Reenen, Nuweland, uit Thompson's Travels and Adventures.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 3njvf6gpvynxf80n6nvkxym4u8w7viw 6 464887 2925411 2026-08-16T02:12:23Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 {{Beeldinligting |beskrywing= |bron= |datum= |daarsteller= |outeur= |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2925411 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= |bron= |datum= |daarsteller= |outeur= |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{Kenteken}} 0pifp89hrxfhbxfw8icsq1fo3ef8lgf 2925412 2925411 2026-08-16T02:18:37Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2925412 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Kenteken van die Vroue-Afrikanasiesbeker |bron=https://totalenergies.et/football/competitions/competitions-between-national-selections |datum=Onbekend |daarsteller=[[Konfederasie van Afrikasokker]] |outeur= |ander_weergawes=https://en.wikipedia.org/wiki/File:WAFCON_(logo).png }} [[Kategorie:CAF]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies]] <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{Kenteken}} 2ba1adujz3hwhmod7p4ct5nimiwrssc 6 464888 2925414 2026-08-16T05:31:01Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] in [[Bloemfontein]]}} |bron=, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Lamont-Hussey_Observatory.gif foto] as bron |datum=5 Maart 2013, opgelaai deur [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] |daarsteller= http://assa.saao.ac.za, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=http://assa.saao.ac.za |ander_weergawes= [[Lêer:Lamont-Hussey Observatory.gif|85px|oorspron... 2925414 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] in [[Bloemfontein]]}} |bron=, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Lamont-Hussey_Observatory.gif foto] as bron |datum=5 Maart 2013, opgelaai deur [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] |daarsteller= http://assa.saao.ac.za, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=http://assa.saao.ac.za |ander_weergawes= [[Lêer:Lamont-Hussey Observatory.gif|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Teleskope]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teaters]] [[Kategorie:Geskiedenis van Bloemfontein]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} == Lisensiëring == {{PD-SA}} jl8r6w3y11zljievj6ewf0x3xuciwcw 2925415 2925414 2026-08-16T05:32:15Z JMK 649 2925415 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] in [[Bloemfontein]]}} |bron=, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Lamont-Hussey_Observatory.gif foto] as bron |datum=5 Maart 2013, opgelaai deur [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] |daarsteller= http://assa.saao.ac.za, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=http://assa.saao.ac.za |ander_weergawes= [[Lêer:Lamont-Hussey Observatory.gif|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Teleskope]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teaters]] [[Kategorie:Geskiedenis van Bloemfontein]] p2cwtpkwrianklgum4fst1w3nf0sn34 2925482 2925415 2026-08-16T11:40:23Z JMK 649 beskr 2925482 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die eertydse [[Lamont-Hussey-sterrewag]] (1928-1974) op [[Naval Hill]] in [[Bloemfontein]], wat 'n 27 duim teleskoop gehuisves het. Die struktuur word sedertdien vir ander doeleindes aangewend.}} |bron=[http://assa.saao.ac.za assa.saao.ac.za], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Lamont-Hussey_Observatory.gif foto] as bron |datum=5 Maart 2013, opgelaai deur [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] |daarsteller= http://assa.saao.ac.za, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=http://assa.saao.ac.za |ander_weergawes= [[Lêer:Lamont-Hussey Observatory.gif|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Teleskope]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teaters]] [[Kategorie:Geskiedenis van Bloemfontein]] 2partq5x14n0latwtg00oer8b6x0hq5 2925492 2925482 2026-08-16T11:58:06Z JMK 649 koord 2925492 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die eertydse [[Lamont-Hussey-sterrewag]] (1928-1974) op [[Naval Hill]] in [[Bloemfontein]], wat 'n 27 duim teleskoop gehuisves het. Die struktuur word sedertdien vir ander doeleindes aangewend. {{koördinate|29|05|48|S|26|14|10|O|region:ZA}} }} |bron=[http://assa.saao.ac.za assa.saao.ac.za], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Lamont-Hussey_Observatory.gif foto] as bron |datum=5 Maart 2013, opgelaai deur [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] |daarsteller= http://assa.saao.ac.za, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=http://assa.saao.ac.za |ander_weergawes= [[Lêer:Lamont-Hussey Observatory.gif|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Teleskope]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teaters]] [[Kategorie:Geskiedenis van Bloemfontein]] etxdhqndcdi8lkad6otvsu0esezjlxe 0 464889 2925445 2026-08-16T09:28:00Z KgetsiYaMasepa 185402 KgetsiYaMasepa het bladsy [[Isis Modetoekennings]] na [[Isis Fashion Awards]] geskuif: Hou die oorspronklik naam 2925445 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Isis Fashion Awards]] 1f8kliquivhzhd4emb69ram3ma0kia2 0 464890 2925456 2026-08-16T09:48:19Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2925456 wikitext text/x-wiki '''KI-nasionalisme''' is die idee dat nasies hul eie [[kunsmatige intelligensie]]tegnologieë moet ontwikkel en beheer om hul eie belange te bevorder en [[Tegnologie|tegnologiese]] [[soewereiniteit]] te verseker. Hierdie konsep kry wêreldwyd momentum, wat daartoe lei dat lande nuwe wette implementeer, strategiese alliansies vorm en aansienlik in binnelandse KI-vermoëns belê.<ref name=":0">{{Cite news |last1=Satariano |first1=Adam |last2=Mozur |first2=Paul |date=14 Augustus 2024 |title=The Global Race to Control A.I. |url=https://www.nytimes.com/2024/08/14/briefing/ai-china-us-technology.html |work=[[The New York Times]]}}</ref> ==Globale tendense en nasionale strategieë== In 2018 het die Britse tegnologiebelegger Ian Hogarth 'n invloedryke [[essay]] met die titel ''KI-nasionalisme'' gepubliseer. Hy het aangevoer dat namate KI meer mag kry en die ekonomiese en militêre betekenis daarvan uitbrei, regerings maatreëls sal tref om hul eie plaaslike KI-nywerhede te versterk,<ref>{{Cite magazine |last=Henshall |first=Will |date=2024-02-16 |title=Why Europe's Efforts to Gain AI Autonomy Might Be Too Little Too Late |url=https://time.com/6695958/ai-infrastructure-germany-uk/ |access-date=2024-09-14 |magazine=TIME |language=en}}</ref> en het voorspel dat die vooruitgang van [[masjienleer]]stelsels sou lei tot wat hy "KI-nasionalisme" genoem het. Hy het verwag dat hierdie toename in [[KI-Koue Oorlog|KI 'n wêreldwye wapenwedloop]] sou versnel, wat sou lei tot meer geslote ekonomieë, beperkings op buitelandse verkrygings en beperkings op die beweging van talent. Hogarth het voorspel dat KI-beleid 'n sentrale fokus van regeringsagendas sou word. Hy het ook [[Brittanje]] se benadering tot KI-strategie gekritiseer en die verkoop van die Londen-gebaseerde [[DeepMind]] - een van die toonaangewende KI-laboratoriums, wat deur Google in 2014 vir 'n relatief beskeie £400 miljoen verkry is - as 'n beduidende misstap aangehaal.<ref>{{Cite news |last=Titcomb |first=James |date=2023-08-19 |title=The computer chip the world's superpowers are scrambling to own |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/08/19/h100-computer-chip-world-superpowers-scramble-competition/ |access-date=2024-09-14 |work=The Telegraph |language=en |issn=0307-1235}}</ref> KI-nasionalisme word hoofsaaklik weerspieël in die toenemende retoriek van 'n wapenwedloop oor kunsmatige intelligensie, wat KI-ontwikkeling uitbeeld as 'n nul-som-spel waar die wenner beduidende ekonomiese, politieke en militêre voordele verkry. Hierdie denkwyse, soos uitgelig in 'n 2017 Pentagon-verslag, waarsku dat die deel van KI-tegnologie tegnologiese oppergesag kan ondermyn en mededingers se vermoëns kan verbeter. Die wenner-neem-almal-mentaliteit van KI-nasionalisme hou risiko's in, insluitend [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid|onveilige KI-ontwikkeling]], verhoogde [[geopolitiek]]e spanning en potensiële militêre aggressie (soos kuberaanvalle of die teiken van KI-professionele persone).<ref name=":1">{{Cite web |last=Mackereth |first=Kerry |date=2021-07-19 |title=A New AI Lexicon: AI Nationalism |url=https://ainowinstitute.org/publication/a-new-ai-lexicon-ai-nationalism |access-date=2024-09-14 |website=AI Now Institute |language=en-US}}</ref> Verskeie lande, insluitend [[Kanada]], [[Frankryk]] en [[Indië]], het nasionale strategieë geformuleer om hul posisies in KI te bevorder.<ref>{{Cite web |last=Spence |first=Sebastian |date=2019-04-10 |title=The birth of AI nationalism |url=https://www.newstatesman.com/science-tech/2019/04/the-birth-of-ai-nationalism-2 |access-date=2024-09-14 |website=New Statesman |language=en-US}}</ref> In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], 'n toonaangewende speler in die globale KI-arena, is handelsbeleide ingestel om die [[Volksrepubliek China]] se toegang tot kritieke [[mikroskyfie]]s te beperk, wat 'n strategiese poging weerspieël om 'n tegnologiese voorsprong te handhaaf. Die Verenigde State se Nasionale Veiligheidskommissie oor Kunsmatige Intelligensie (NSCAI) beskou KI-ontwikkeling as 'n kritieke aspek van 'n breër tegnologiekompetisie wat noodsaaklik is vir nasionale sukses. Dit beklemtoon die noodsaaklikheid om China in KI te oortref om strategiese voordeel te behou, wat KI-nasionalisme weerspieël deur geopolitieke mag direk aan vooruitgang in KI te koppel.<ref name=":1" /> Frankryk het noemenswaardige regeringsondersteuning vir plaaslike KI-beginondernemings gesien, veral dié wat spesialiseer in taaltegnologieë wat op Frans en ander nie-Engelse tale fokus. In [[Saoedi-Arabië]] belê kroonprins [[Mohammad bin Salman]] miljarde in KI-navorsing en -ontwikkeling. Die land het aktief saamgewerk met groot tegnologiefirmas soos [[Amazon.com|Amazon]], [[IBM]] en [[Microsoft]] om homself as 'n prominente KI-sentrum te vestig.<ref name=":0" /> ==Historiese en kulturele konteks== Volgens Kerry McInerney, 'n navorsingsgenoot by die Cambridge Sentrum vir Genderstudies, word KI-nasionalisme gesien as diep verbind met historiese [[rassisme]] en [[imperialisme]]. Dit word nie bloot as 'n tegnologiese kompetisie beskou nie, maar as 'n kompetisie oor rasse- en [[beskawing]]smeerderwaardigheid. Histories is tegnologiese prestasies dikwels gebruik om [[kolonialisme]] en rassehiërargieë te regverdig, met Westerse samelewings wat hul vooruitgang as bewys van meerderwaardigheid beskou. In die konteks van KI vorm hierdie historiese konteks steeds sienings oor intelligensie en ontwikkeling. Sommige argumenteer dat KI-nasionalisme die idee van fundamentele beskawingsverskille versterk, veral tussen die Westerse wêreld en China. Hierdie perspektief raam dikwels China se vordering in KI as 'n direkte uitdaging vir Westerse waardes, en stel die KI-kompetisie voor as 'n stryd oor waardes. Daar word gesê dat KI-nasionalisme put uit langdurige anti-Asiatiese stereotipes, soos die "Geel Gevaar", wat Asiatiese nasies as bedreigings vir die Westerse beskawing uitbeeld. Hierdie standpunt verbind Asiatiese tegnologiese vooruitgang met dehumanisering en kunsmatigheid, wat volgehoue angs oor China se groeiende rol in die globale tegnologielandskap weerspieël.<ref name=":1" /> ==Implikasies== KI-nasionalisme word gesien as 'n komponent van 'n breër tendens na die fragmentering van die [[internet]], waar digitale dienste toenemend beïnvloed word deur plaaslike regulasies en nasionale belange. Hierdie verskuiwing skep 'n nuwe tegnologiese landskap waarin die impak van kunsmatige intelligensie op individue se lewens aansienlik kan wissel, afhangende van hul geografiese ligging.<ref name=":0" /> J. Paul Goode voer aan dat KI-nasionalisme bestaande maatskaplike verdeeldheid kan vererger deur die ontwikkeling van stelsels te bevorder wat kulturele vooroordele insluit, waardeur sekere groepe bevoordeel word terwyl ander benadeel word.<ref>{{Cite journal |last=Skey |first=Michael |date=September 2022 |title=Nationalism and Media |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=50 |issue=5 |pages=846 |doi=10.1017/nps.2021.102 |issn=0090-5992|doi-access=free }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] t4eld3o138q7jpzdjul5822mo7hw4mc 2925471 2925456 2026-08-16T10:39:49Z Sobaka 328 Illustrasie 2925471 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI-nasionalisme Aug 2026.png|duimnael|KI gegenereerde beeld ter illustrasie van KI-nasionalisme.]] '''KI-nasionalisme''' is die idee dat nasies hul eie [[kunsmatige intelligensie]]tegnologieë moet ontwikkel en beheer om hul eie belange te bevorder en [[Tegnologie|tegnologiese]] [[soewereiniteit]] te verseker. Hierdie konsep kry wêreldwyd momentum, wat daartoe lei dat lande nuwe wette implementeer, strategiese alliansies vorm en aansienlik in binnelandse KI-vermoëns belê.<ref name=":0">{{Cite news |last1=Satariano |first1=Adam |last2=Mozur |first2=Paul |date=14 Augustus 2024 |title=The Global Race to Control A.I. |url=https://www.nytimes.com/2024/08/14/briefing/ai-china-us-technology.html |work=[[The New York Times]]}}</ref> ==Globale tendense en nasionale strategieë== In 2018 het die Britse tegnologiebelegger Ian Hogarth 'n invloedryke [[essay]] met die titel ''KI-nasionalisme'' gepubliseer. Hy het aangevoer dat namate KI meer mag kry en die ekonomiese en militêre betekenis daarvan uitbrei, regerings maatreëls sal tref om hul eie plaaslike KI-nywerhede te versterk,<ref>{{Cite magazine |last=Henshall |first=Will |date=2024-02-16 |title=Why Europe's Efforts to Gain AI Autonomy Might Be Too Little Too Late |url=https://time.com/6695958/ai-infrastructure-germany-uk/ |access-date=2024-09-14 |magazine=TIME |language=en}}</ref> en het voorspel dat die vooruitgang van [[masjienleer]]stelsels sou lei tot wat hy "KI-nasionalisme" genoem het. Hy het verwag dat hierdie toename in [[KI-Koue Oorlog|KI 'n wêreldwye wapenwedloop]] sou versnel, wat sou lei tot meer geslote ekonomieë, beperkings op buitelandse verkrygings en beperkings op die beweging van talent. Hogarth het voorspel dat KI-beleid 'n sentrale fokus van regeringsagendas sou word. Hy het ook [[Brittanje]] se benadering tot KI-strategie gekritiseer en die verkoop van die Londen-gebaseerde [[DeepMind]] - een van die toonaangewende KI-laboratoriums, wat deur Google in 2014 vir 'n relatief beskeie £400 miljoen verkry is - as 'n beduidende misstap aangehaal.<ref>{{Cite news |last=Titcomb |first=James |date=2023-08-19 |title=The computer chip the world's superpowers are scrambling to own |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/08/19/h100-computer-chip-world-superpowers-scramble-competition/ |access-date=2024-09-14 |work=The Telegraph |language=en |issn=0307-1235}}</ref> KI-nasionalisme word hoofsaaklik weerspieël in die toenemende retoriek van 'n wapenwedloop oor kunsmatige intelligensie, wat KI-ontwikkeling uitbeeld as 'n nul-som-spel waar die wenner beduidende ekonomiese, politieke en militêre voordele verkry. Hierdie denkwyse, soos uitgelig in 'n 2017 Pentagon-verslag, waarsku dat die deel van KI-tegnologie tegnologiese oppergesag kan ondermyn en mededingers se vermoëns kan verbeter. Die wenner-neem-almal-mentaliteit van KI-nasionalisme hou risiko's in, insluitend [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid|onveilige KI-ontwikkeling]], verhoogde [[geopolitiek]]e spanning en potensiële militêre aggressie (soos kuberaanvalle of die teiken van KI-professionele persone).<ref name=":1">{{Cite web |last=Mackereth |first=Kerry |date=2021-07-19 |title=A New AI Lexicon: AI Nationalism |url=https://ainowinstitute.org/publication/a-new-ai-lexicon-ai-nationalism |access-date=2024-09-14 |website=AI Now Institute |language=en-US}}</ref> Verskeie lande, insluitend [[Kanada]], [[Frankryk]] en [[Indië]], het nasionale strategieë geformuleer om hul posisies in KI te bevorder.<ref>{{Cite web |last=Spence |first=Sebastian |date=2019-04-10 |title=The birth of AI nationalism |url=https://www.newstatesman.com/science-tech/2019/04/the-birth-of-ai-nationalism-2 |access-date=2024-09-14 |website=New Statesman |language=en-US}}</ref> In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], 'n toonaangewende speler in die globale KI-arena, is handelsbeleide ingestel om die [[Volksrepubliek China]] se toegang tot kritieke [[mikroskyfie]]s te beperk, wat 'n strategiese poging weerspieël om 'n tegnologiese voorsprong te handhaaf. Die Verenigde State se Nasionale Veiligheidskommissie oor Kunsmatige Intelligensie (NSCAI) beskou KI-ontwikkeling as 'n kritieke aspek van 'n breër tegnologiekompetisie wat noodsaaklik is vir nasionale sukses. Dit beklemtoon die noodsaaklikheid om China in KI te oortref om strategiese voordeel te behou, wat KI-nasionalisme weerspieël deur geopolitieke mag direk aan vooruitgang in KI te koppel.<ref name=":1" /> Frankryk het noemenswaardige regeringsondersteuning vir plaaslike KI-beginondernemings gesien, veral dié wat spesialiseer in taaltegnologieë wat op Frans en ander nie-Engelse tale fokus. In [[Saoedi-Arabië]] belê kroonprins [[Mohammad bin Salman]] miljarde in KI-navorsing en -ontwikkeling. Die land het aktief saamgewerk met groot tegnologiefirmas soos [[Amazon.com|Amazon]], [[IBM]] en [[Microsoft]] om homself as 'n prominente KI-sentrum te vestig.<ref name=":0" /> ==Historiese en kulturele konteks== Volgens Kerry McInerney, 'n navorsingsgenoot by die Cambridge Sentrum vir Genderstudies, word KI-nasionalisme gesien as diep verbind met historiese [[rassisme]] en [[imperialisme]]. Dit word nie bloot as 'n tegnologiese kompetisie beskou nie, maar as 'n kompetisie oor rasse- en [[beskawing]]smeerderwaardigheid. Histories is tegnologiese prestasies dikwels gebruik om [[kolonialisme]] en rassehiërargieë te regverdig, met Westerse samelewings wat hul vooruitgang as bewys van meerderwaardigheid beskou. In die konteks van KI vorm hierdie historiese konteks steeds sienings oor intelligensie en ontwikkeling. Sommige argumenteer dat KI-nasionalisme die idee van fundamentele beskawingsverskille versterk, veral tussen die Westerse wêreld en China. Hierdie perspektief raam dikwels China se vordering in KI as 'n direkte uitdaging vir Westerse waardes, en stel die KI-kompetisie voor as 'n stryd oor waardes. Daar word gesê dat KI-nasionalisme put uit langdurige anti-Asiatiese stereotipes, soos die "Geel Gevaar", wat Asiatiese nasies as bedreigings vir die Westerse beskawing uitbeeld. Hierdie standpunt verbind Asiatiese tegnologiese vooruitgang met dehumanisering en kunsmatigheid, wat volgehoue angs oor China se groeiende rol in die globale tegnologielandskap weerspieël.<ref name=":1" /> ==Implikasies== KI-nasionalisme word gesien as 'n komponent van 'n breër tendens na die fragmentering van die [[internet]], waar digitale dienste toenemend beïnvloed word deur plaaslike regulasies en nasionale belange. Hierdie verskuiwing skep 'n nuwe tegnologiese landskap waarin die impak van kunsmatige intelligensie op individue se lewens aansienlik kan wissel, afhangende van hul geografiese ligging.<ref name=":0" /> J. Paul Goode voer aan dat KI-nasionalisme bestaande maatskaplike verdeeldheid kan vererger deur die ontwikkeling van stelsels te bevorder wat kulturele vooroordele insluit, waardeur sekere groepe bevoordeel word terwyl ander benadeel word.<ref>{{Cite journal |last=Skey |first=Michael |date=September 2022 |title=Nationalism and Media |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=50 |issue=5 |pages=846 |doi=10.1017/nps.2021.102 |issn=0090-5992|doi-access=free }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 6m8jn3ncywlbygpe8zyuk1xgw17nbg0 1 464891 2925458 2026-08-16T09:49:42Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2925458 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 464892 2925469 2026-08-16T10:32:41Z Sobaka 328 {{Beeldinligting |beskrywing= KI-nasionalisme illustrasie |bron= Chat GPT gegenerrede beeld |datum= 16 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2925469 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= KI-nasionalisme illustrasie |bron= Chat GPT gegenerrede beeld |datum= 16 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-self}} j7lctgmllblgfeoq0emloc6498uxq6m 2925470 2925469 2026-08-16T10:37:31Z Sobaka 328 /* Opsomming */ spelling 2925470 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= KI-nasionalisme illustrasie |bron= Chat GPT gegenereerde beeld |datum= 16 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-self}} 91ho12dv8tppiuua8e4p5x4dk4msqw6 15 464893 2925490 2026-08-16T11:55:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925490 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464894 2925493 2026-08-16T11:58:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925493 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464895 2925494 2026-08-16T11:58:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925494 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv