Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 60 2925555 2912743 2026-08-16T12:36:55Z Dr. Thomas Liptak 197848 /* Ekonomie */ photo updated (2026) 2925555 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Bondsrepubliek Duitsland |volle_naam = <small>''Bundesrepublik Deutschland'' ([[Duits]])</small> |algemene_naam = Duitsland |beeld_vlag = Flag of Germany.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of Germany.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = EU-Germany.svg |leuse = ''[[Deutschlandlied|Einigkeit und Recht und Freiheit]]''<br /><small>''([[Duits]] vir: "Eenheid én geregtigheid én vryheid")''</small> |volkslied = Die derde strofe van die ''[[Deutschlandlied]]''<br /><div class="center">[[Lêer:National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg]]</div> |amptelike_tale = [[Duits]]{{smallsup|1}} |hoofstad = [[Berlyn]] {{Koördinate|52|31|N|13|23|O}} |latd = 52 |latm = 31 |latNS = N |longd = 13 |longm = 23 |longEW = O |grootste_stad = [[Berlyn]] |regeringsvorm = [[Federale republiek|Federale parlementêre<br />grondwetlike republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van Duitsland|President]]<br />• [[Eerste minister|Kanselier]]<br />• President van die Bundestag<br />• President van die Bundesrat |leiername = [[Frank-Walter Steinmeier]]<br />[[Friedrich Merz]]<br />[[Julia Klöckner]]<ref>{{de}} [https://www.bundestag.de/services/glossar/glossar/B/bt_praes-245366 bundestag.de]</ref><br />[[Anke Rehlinger]]<ref>{{de}} [https://www.bundesrat.de/DE/bundesrat/praesidium/praesident/praesident-node.html bundesrat.de]</ref> |oppervlak_rang = 64^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 357&nbsp;700<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/Themen/Branchen-Unternehmen/Landwirtschaft-Forstwirtschaft-Fischerei/Flaechennutzung/_inhalt.html |title=Flächennutzung |publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder |date=24 Oktober 2024 |accessdate=6 Mei 2025}}</ref> |oppervlakmi² = 138&nbsp;109 |persent_water = 1,27 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=6 Mei 2025}}</ref> |bevolking_skatting = 84&nbsp;746&nbsp;132<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Tabellen/liste-zensus-geschlecht-staatsangehoerigkeit.html#1346466 |title=Bevölkerung nach Nationalität und Geschlecht 2024 |publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder |date=30 September 2024 |accessdate=6 Mei 2025}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 19^de |bevolking_sensus = 82&nbsp;720&nbsp;048<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zensus2022.de/static/Zensus_Veroeffentlichung/Regionaltabelle_Bevoelkerung.xlsx |title=Bevölkerung – Zensus 2022 |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 Mei 2025}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 237 |bevolkingsdigtheidmi² = 614 |bevolkingsdigtheidrang = 58^ste |BBP_PPP = $6&nbsp;161&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=134,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Germany |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=6 Mei 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 6^de |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $72&nbsp;599<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 22^ste |BBP = $4&nbsp;745&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 3^de |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $55&nbsp;911<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 17^de |onafhanklikheidstipe = Stigting van |onafhanklikheidsgebeure = • [[Heilige Romeinse Ryk]]<br />• [[Duitse Bond]]<br />• [[Duitse Keiserryk]]<br />• [[Republiek van Weimar]]<br />• [[Nazi-Duitsland]]<br />• [[Wes-Duitsland|Bondsrepubliek Duitsland]]<br />• [[Duitse Demokratiese Republiek]]<br />• [[Duitse hereniging|Hereniging]] |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[2 Februarie]] [[962]]<br />[[8 Junie]] [[1815]]<br />[[18 Januarie]] [[1871]]<br />[[9 November]] [[1918]]<br />[[30 Januarie]] [[1933]]<br />[[23 Mei]] [[1949]]<br />[[7 Oktober]] [[1949]]<br />[[3 Oktober]] [[1990]] |MOI = {{wins}} 0,950<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=6 Mei 2025}}</ref> |MOI_rang = 7^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 29,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=6 Mei 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2024 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Euro]] (EUR) |geldeenheid_kode = € |land_kode = DE |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.de]] [http://www.deutschland.de/ www.deutschland.de] |skakelkode = 49 |voetskrif = 1. [[Deens]], [[Nederduits]], [[Sorbies]], [[Roma]] en [[Fries]] word amptelik erken en as minderheidstale beskerm deur die [[Europese Verdrag vir Streek- of Minderheidstale|ECRML]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://blogs.loc.gov/law/2018/09/the-protection-of-minority-and-regional-languages-in-germany/ |title=The Protection of Minority and Regional Languages in Germany |publisher=Library of Congress |author=Jenny Gesley |date=26 September 2018 |accessdate=6 Mei 2025}}</ref><br /><div class="center">Portaal [[Lêer:Portal.svg|20px]] [[Portaal:Europa|Europa]]</div> }} '''Duitsland''' ([[Duits]]: ''Deutschland'', [ˈdɔʏtʃlant], {{Audio|De-Deutschland.ogg|luister}}), amptelik die '''Bondsrepubliek Duitsland''' (in [[Afrikaans]] dikwels ook '''Federale Republiek Duitsland''' genoem; Duits: ''Bundesrepublik Deutschland'', [ˈbundəsʁepuˌbliːk ˈdɔjtʃlant], {{Audio|De-Bundesrepublik Deutschland.ogg|luister}}), is in die sentrum van [[Europa]] geleë en vervul in baie opsigte 'n brugfunksie tussen [[Wes-Europa]] en die lande van [[Sentraal-Europa|Sentraal]]- en [[Oos-Europa]]. [[Lêer:Brandenburger Tor abends.jpg|duimnael|links|Die [[Brandenburgse Poort]] in die hoofstad [[Berlyn]], simbool van die herenigde Duitsland]] Die land word in die noorde begrens deur die [[Noordsee]], [[Denemarke]] en die [[Oossee]], in die ooste deur [[Pole]] en [[Tsjeggië]], in die suide deur [[Oostenryk]] en [[Switserland]], en in die weste deur [[Frankryk]], [[Luxemburg]], [[België]] en [[Nederland]]. Geen ander land in die Europese Unie het meer buurlande as Duitsland nie.<ref>{{de}} [https://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/de/rubriken/auf-einen-blick/geografie-klima ''Tatsachen über Deutschland: Geografie & Klima. Besoek op 29 Mei 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607211705/https://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/de/rubriken/auf-einen-blick/geografie-klima |date=7 Junie 2019}}</ref> As 'n geografies uiteenlopende land het Duitsland 'n groot verskeidenheid landskappe wat van die kusgebiede langs die Noord- en Oossee en die uitgestrekte vlaktes van [[Noord-Duitsland]] oor die berglandskappe van Sentraal- en Suid-Duitsland tot die [[Alpe]] in die uiterste suide strek. Vyf groot rivierstelsels – dié van [[Ryn]], [[Donau]], [[Elbe]], [[Main]] en [[Weser]] – kom in die land voor en word deur kanale met mekaar en die Europese netwerk van waterweë verbind. Die [[Duitse Keiserryk]] is as 'n nasiestaat verenig tydens die [[Frans-Duitse Oorlog]] in 1871. Die huidige Duitsland is 'n demokratiese, parlementêre en federale republiek wat uit 16 [[Deelstate van Duitsland|deelstate]] bestaan. Die deelstate kan in sekere sfere, soos onderwys, onafhanklik van die federasie optree. Duitsland is, net soos baie ander Europese lande, 'n sosiale welvaartstaat, wat in sy binnelandse ekonomiese beleid die beginsels van 'n [[sosiale markekonomie]] toepas, en ook een van die liberalste lande ter wêreld waar groot waarde aan omgewingsbewaring en die bestryding van [[xenofobie]] geheg word. Nogtans weeg behoudende waardes steeds swaar in Duitsland wat vanweë sy ryk kulturele, filosofiese en literêre erfenis ook as die "land van digters en denkers" bekendstaan. Ou tradisies word met trots bewaar en gewaardeer, net soos harde werk, juistheid en fiskale verantwoordelikheid.<ref>{{en}} ''Fodor's Germany''. Kindle-eBoek-uitgawe. New York: Fodor's Travel Publications 2014, pos. 109</ref> Die Bondsrepubliek Duitsland is 'n lid van die [[Verenigde Nasies]], [[NAVO]], die [[Groep van Agt|G8]]- en die [[G4-nasies]], asook 'n stigterslid van die [[Europese Unie]]. Duitsland, wat sedert die 1990's meer as drie miljoen immigrante uit Oos-Europa ontvang het, het tans die grootste bevolking van enige EU-lidstaat. As een van die wêreld se voorste nywerheidslande, wat hom op meganiese ingenieurswese en masjienbou, voertuie, chemiese produkte en huishoudelike goedere toespits, is Duitsland die grootste ekonomie in Europa en die vierde grootste ter wêreld. Sy ekonomiese en politieke gewig stel die land in staat om sy beleid van fiskale soberheid ook op Europese vlak toe te pas. == Etimologie == Die [[Duits]]e term ''Deutschland'', oorspronklik ''diutisciu land'' ("die Duitse lande") is ontleen aan ''deutsch'' (vergelyk ''Dutch''), afgelei van die [[Ou Hoogduits]]e ''diutisc'', "van die volk" (van ''diot'' of ''diota'', "volk"), wat oorspronklik gebruik is om die taal van die gemeensame volk van [[Latyn]] en sy [[Romaanse tale|Romaanse nasate]] te onderskei. Dit is op sy beurt ontleen aan die [[Protogermaans]]e ''þiudiskaz'', "van die volk" (sien ook die Latinisering ''Theodiscus''), ontleen aan ''þeudō'', met sy oorsprong in die [[Proto-Indo-Europees|Proto-Indo-Europese]] *''tewtéh₂-'' "volk", waarvan die woord ''[[Teutone]]'' ook afgelei is.<ref>{{de}} {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&pg=PA523 |title=Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II |last1=Lloyd |first1=Albert L. |last2=Lühr |first2=Rosemarie |last3=Springer |first3=Otto |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |year=1998 |isbn=978-3-525-20768-0 |pages=699–704 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911012455/https://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&pg=PA523 |archive-date=11 September 2015 |url-status=live}}</ref><ref>{{de}} {{cite book |last1=Lloyd |first1=Albert L. |title=Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II |year=1998 |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |isbn=978-3-525-20768-0 |pages=685–686 |url=https://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&pg=PA516 |last2=Lühr |first2=Rosemarie |last3=Springer |first3=Otto |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916000730/https://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&pg=PA516 |archive-date=16 September 2015}}</ref> == Geografie == <!-- {{Hoofartikel|Geografie van Duitsland}} --> [[Lêer:Germany Blue Marble May 2004.png|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Duitsland]] [[Lêer:Schwarzwaldschnee.jpg|duimnael|Die [[Swartwoud]] in die winter, met die Franse [[Vogese]]-bergreeks in die agtergrond]] [[Lêer:BrockenTopFromWest.jpg|duimnael|Die Harz-gebergte se hoogste bergpiek, die [[Brocken]], in die [[winter]]]] [[Lêer:Deutschland topo.jpg|duimnael|links|Topografiese kaart van Duitsland]] [[Lêer:Hohentwiel-luftbild.jpg|duimnael|Die kasteel Hohentwiel het op een van die gedoofde vulkaankeëls van Hegau ontstaan]] Duitsland strek van die kusgebiede langs die Noord- en Oossee tot by die Sentraal-Alpe in die suide (waarvan egter net 'n klein gedeelte op Duitse grondgebied lê). In noord-suidelike rigting strek die Duitse staatsgebied oor 'n afstand van 876&nbsp;km, in wes-oostelike rigting oor 640&nbsp;km. Die land word dikwels as die hartland van Europa beskryf en grens aan nege buurlande: Denemarke in die noorde; Nederland, België, Luxemburg en Frankryk in die weste; Oostenryk en Switserland in die suide; en Pole en Tsjeggië in die ooste. Duitsland se internasionale grense loop oor 'n totale afstand van 3&nbsp;786&nbsp;km. Die langste gemeenskaplike grens is dié met Oostenryk wat oor 'n afstand van 817&nbsp;km strek (die Bodenmeer is hierby nie ingereken nie).<ref>{{de}} Statistisches Bundesamt: ''Statistisches Jahrbuch 2016. Deutschland und Internationales''. Wiesbaden 2016, bl. 20</ref> Die Noord- en Oossee vorm 'n natuurlike grenslyn in die noorde. In noord-suidelike rigting is daar vier groot geografiese landskappe, wat veral volgens hulle hoogte van mekaar verskil. Die noorde van Duitsland word oorheers deur die Noord-Duitse Vlakte, wat tydens die [[ystydperk]]e gevorm is. Die sentrale gedeelte van die land is gekenmerk deur beboste bergreekse, die sogenaamde ''Mittelgebirge'' ("Middelgebergtes"). Daar is verskillende tipes van landskappe, onder andere: * die gebied van die Mecklenburgse Mere in die noordoostelike vlakte, wat deur gletserpuine gevorm is; * die blokberge van die [[Harz]], wat nog voor die Alpe ontstaan het; * die beboste bergreekse van die ''Schwarzwald'' ([[Swartwoud]]) en Böhmerwald, wat net soos die Franse [[Vogese]] deur opwaartse geologiese bewegings gevorm is; * bekkens van sedimentêre gesteentes soos in die [[Swabiese Alb]] (''Schwäbische Alb''), 'n hoogplato wat as gevolg van erosie gevorm is en nou bo-oor die [[Neckar]]vallei met 'n maksimale hoogte van 869 meter verrys; * geologies jonge bekkens soos die vlaktes van die Ryn tussen die Switserse stad [[Basel]] en [[Mainz]] in [[Rynland-Palts]], wat in seismiese opsig nog baie aktief is; en * vulkaniese bergreekse soos die [[Vogelsberg]] (773 meter) in [[Hesse]], die [[Vulkaan-Eifel]] in Rynland-Palts en die [[Hegau]] en [[Kaiserstuhl]] in [[Baden-Württemberg]] wat almal deur [[aardbeweging]]s, vulkaniese aktiwiteite en uitbarstings gevorm is. Duitsland word lankal nie meer deur aktiewe vulkanisme geraak nie. Aangesien Duitsland heeltemal op die [[Eurasiese Plaat]] lê, kom sterk aardbewings normaalweg nie voor nie. Nogtans word die Rynbreuk in Noordryn-Wesfale, veral in die omgewing van [[Keulen]], as 'n gebied beskou waar 'n groot aardbewing moontlik tot ernstige rampe en lewensverlies kan lei. Hierdie bergreekse gaan in die mees suidelike deelstate Baden-Württemberg en [[Beiere]] geleidelik oor na die Alpynse voetheuwels, 'n landskap wat ook hoofsaaklik teen die einde van die laaste ystydperk gevorm is en gekenmerk word deur gletserpuine, vlaktes en 'n aantal mere soos die [[Bodenmeer]] met 'n oppervlakte van 538 vierkante kilometer. Die hoogste bergpiek in die Alpe van Suid-Beiere is die [[Zugspitze]] met 2&nbsp;962 meter. Die Alpe is die enigste hooggebergte waaraan Duitsland 'n aandeel het. Nogtans is daar 'n aantal bergreekse met bergpieke wat hoogtes van meer as 1&nbsp;000 meter bereik, soos die Swartwoud met die [[Feldberg (Swartwoud)|Feldberg]] (1&nbsp;493 meter bo seevlak), die Beierse Woud met die Groot Arber (''Großer Arber'', 1&nbsp;456 meter), die Ertsgebergte, die Fichtelgebergte, die Swabiese Gebergte en die Harzgebergte, wat danksy sy geïsoleerde noordelike ligging 'n uitsondering vorm. Die Harz bereik met die [[Brocken]] 'n hoogte van 1&nbsp;142 meter bo seevlak. Noord van die Middelgebergtes is daar net enkele formasies met 'n hoogte van meer as 100 meter, soos die [[Fläming]] in die deelstaat [[Brandenburg]] (200 meter). === Eilande === [[Lêer:Keitum Wattenmeer.jpg|duimnael|Die [[Waddesee]] naby Keitum op die eiland [[Sylt]]]] Duitsland beskik oor 'n relatief groot aantal eilande wat in die Noordsee meesal as eilandkettings net voor die kuslyn lê. Die twee groot eilandgroepe van die Noordsee is die [[Noord-Friese Eilande|Noord]]- en [[Oos-Friese Eilande]]. Die Noord-Friese Eilande, waaronder [[Sylt]], Föhr, [[Amrum]] en Pellworm, asook die klein Halligen-eilandjies, maak deel uit van [[Sleeswyk-Holstein]], die noordelikste deelstaat. Die eilande was oorspronklik deel van die vasteland, maar is as gevolg van geologiese aktiwiteite van die vasteland afgesny, nádat die gebiede daartussen gedaal het en oorvloed is. Die Noord-Friese Eilande lê langs die kuslyn van die deelstaat [[Nedersakse]] en is geleidelik uit sandbanke gevorm. Die eilande in die Oossee maak deel uit van die sogenaamde strandmeerkus. Hulle word deur groter oppervlaktes gekenmerk; die grootstes van hierdie eilande is [[Rügen]] en [[Usedom]]. Die uiterste oostelike deel van Usedom behoort tot Pole. Die grootste eilande in die binneland is die "blomme-eiland" [[Mainau]], [[Lindau]] en die kloostereiland [[Reichenau (eiland)|Reichenau]] in die [[Bodenmeer]] en Herrenchiemsee in die Chiemmeer. === Mere === [[Lêer:Vereister Koenigssee Richtung Sueden.jpg|duimnael|Die bevrore Koningmeer (Königssee) in Beiere]] Die mere in Duitsland is grotendeels as gevolg van die laaste ystydperk gevorm, toe voormalige gletservalleie met water opgevul is. Die meeste van die groter mere is dus in gebiede geleë wat vroeër deur binnelandse ysmassa's bedek was, of in die voorland van die gletsers, veral in Mecklenburg en die Alpevoorland. Die grootste meer waaraan Duitsland 'n aandeel het, is die Bodenmeer (Duits: ''Bodensee'') naby die grens met Switserland en Oostenryk. Die grootste meer wat in sy geheel in Duitsland lê, is die Müritz met 'n oppervlak van 117 vierkante kilometer, wat deel uitmaak van die Mecklenburgse Mereplato. Die grootste mere na die Bodenmeer en Müritz is die Chiemmeer (Beiere, 80 vierkante kilometer), die Schwerinse Meer (Mecklenburg-Voorpommere, 61 vierkante kilometer), die Starnbergse Meer (Beiere, 56 vierkante kilometer), die Ammermeer (Beiere, 46,6 vierkante kilometer), die Plauer Meer (Mecklenburg-Voorpommere, 38,7 vierkante kilometer), die Kummerowse Meer (Mecklenburg-Voorpommere, 32 vierkante kilometer), die Steinhuder Meer (Nedersakse, 29,12 vierkante kilometer), en die Groot Plönse Meer (Sleeswyk-Holstein, 29 vierkante kilometer). === Riviere === [[Lêer:5 56 49 am .....a ship.jpg|duimnael|Mis hang oor die ''Saarschleife'', 'n rivierkronkel in [[Saarland]]]] Die ses groot rivierstelsels van Duitsland is Ryn, Donau, Elbe, Oder, Weser en [[Eems]]. In hidrografiese opsig behoort die suide van Duitsland tot die Donau se dreineringsgebied – Europa se grootste rivier na die Russiese [[Wolga]] met 'n lengte van meer as 2&nbsp;800 kilometer (waarvan 647 kilometer op Duitse staatsgebied) wat in die Swartsee uitmond. Groot dele van die Oos-Holsteinse Heuwel- en Mereland noord en noordoos van die Mecklenburgse Mereplato maak deel uit van die Oossee se hidrografiese gebied. Alle ander streke word deur die Ryn, Eems, Weser en Elbe gedreineer wat in die Noordsee uitmond. Met 'n lengte van 865&nbsp;km is die Ryn die langste rivier in Duitsland. Die Europese Waterskeiding loop oos van die Rynvallei oor die hoofkam van die Swartwoud en volg daarna die Swabiese en Frankiese Gebergtes. Van die Ryn se totale lengte van 1&nbsp;320 kilometer loop 865 kilometer deur Duitsland. Die rivier speel 'n belangrike rol in die kulturele geskiedenis van die land en sy mites en legendes, maar vervul daarnaas ook 'n ekonomiese funksie as een van die besigste waterweë in Europa. Die Elbe ontspring in die [[Reusegebergte]], digby die Pools-Tsjeggiese grens en mond na sowat 1&nbsp;165 kilometer, waarvan 725 in Duitsland, naby die hawestad [[Cuxhaven]] in die Noordsee. Sy belangrikste takriviere is die [[Saale]] en die [[Havel]]. Die Oder vorm saam met die Neisse Duitsland se grensrivier met Pole, terwyl die Weser se stroomgebied heeltemal in Duitsland lê. Die Eemsrivier vloei deur die uiterste noordweste van Duitsland. == Klimaat == [[Lêer:Funtensee.jpg|duimnael|Die Funtenmeer in Beiere. Hier is op 24 Desember 2001 'n temperatuur van -45,9&nbsp;°C gemeet, wat toe die laagste temperatuur was wat ooit in Duitsland gemeet is]] Die grootste deel van Duitsland lê in die gematigde klimaatsone van Sentraal-Europa wat deur westelike winde oorheers en deur wisselvallige weerstoestande gekenmerk word. Die westelike winde, wat vanuit die Atlantiese Oseaan oor Duitsland waai, bring dwarsdeur die jaar reën. Die jaarlikse reënval beloop tussen minder as 500 tot 700&nbsp;mm in die Noord-Duitse Vlakte, tussen 700 en meer as 1&nbsp;500&nbsp;mm in die Middelgebergtes en tot meer as 2&nbsp;000&nbsp;mm in die Alpe. Die klimaat word daarnaas ook deur die warm [[Golfstroom]] beïnvloed. Die noordweste en noorde van Duitsland word deur 'n seeklimaat <!--aldus Pharos die korrekte term vir maritime climate--->met reënval dwarsdeur die jaar gekenmerk. Die [[winter]]s is relatief sag en matig, terwyl die [[somer]]s eerder koel is, alhoewel somertemperature ook in die noorde soms dae lank bo 28&nbsp;°C kan styg. Die gemiddelde temperature is: ''[[Hamburg]]: Januarie – 0,3&nbsp;°C / Julie – 17,1&nbsp;°C; [[Essen, Duitsland|Essen]]: Januarie – 1,5&nbsp;°C / Julie – 17,5&nbsp;°C.'' Oos-Duitsland is in klimatiese opsig 'n oorgangsgebied: weerstoestande het dikwels kenmerke van 'n vastelandsklimaat, met strawwe koue winters en baie warm somers. Gebiede soos die deelstaat Brandenburg en [[Berlyn]] kry soms baie min reën in die somer. Die gemiddelde temperature is: ''Berlyn: Januarie – -0,9&nbsp;°C / Julie – 18,6&nbsp;°C. ''Die sentrale en suidelike gebiede van Duitsland is 'n oorgangsgebied van 'n gematigde seeklimaat na 'n vastelandsklimaat. Die Rynvallei is egter een van die warmste gebiede in die land: die gemiddelde jaarlikse temperatuur in die suidweste van Baden-Württemberg is 11&nbsp;°C. Baie warm somers met temperature van meer as 30&nbsp;°C tree gereeld op. Gemiddelde temperature: ''[[München]]: Januarie – -2,2&nbsp;°C / Julie – 17,6&nbsp;°C; [[Freiburg im Breisgau|Freiburg]]: Januarie – 1,2&nbsp;°C / Julie – 19,4&nbsp;°C.'' Tot en met 1988 was die gemiddelde jaarlikse temperatuur in Duitsland 8,8&nbsp;°C. As gevolg van die [[aardverwarming]] het dit in die volgende dekades merkbaar gestyg en in 2000 reeds 9,9&nbsp;°C bereik. Veral die somers het warmer geword. Die hoogste temperatuur, wat sedert 1881 – die jaar waarin met landswye weerkundige metings begin is – aangeteken is, was 40,3&nbsp;°C op 5 Julie 2015 in Kitzingen, Beiere.<ref>{{de}} [http://www.huffingtonpost.de/2015/07/06/heute-morgen-wissen_n_7733164.html?utm_hp_ref=germany&ir=Germany ''www.huffingtonpost.de, 6 Julie 2015'']</ref> == Politiek == {{Hoofartikel|Politiek van Duitsland}} === Staatsorganisasie === [[Lêer:Frank-Walter Steinmeier - 2018 (cropped).jpg|duimnael|links|upright|Die huidige Bondspresident [[Frank-Walter Steinmeier]]]] [[Lêer:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|duimnael|Die Berlynse [[Reichstag (gebou)|''Reichstags''-gebou]], setel van die nasionale parlement, die ''Bundestag'']] [[Lêer:JKH-19 Artikel.jpg|duimnael|Die regtelike en politieke bedeling van die Bondsrepubliek Duitsland is in die ''Grundgesetz'' ("grondwet") geformuleer. Die eerste 19 artikels, waarin fundamentele regte verskans is, is in glaspanele voor die Jakob-Kaiser-huis, 'n kantoorgebou van die Duitse parlement te Berlyn, ingegraveer]] [[Lêer:2025-02-23 Bundestagswahl – Wahlabend CDU by Sandro Halank–084.jpg|duimnael|links|upright|Die huidige Bondskanselier [[Friedrich Merz]]]] Volgens die artikel 20 van die Duitse Grondwet (''Grundgesetz'') is die Bondsrepubliek Duitsland 'n [[Demokrasie|demokratiese]], federale en sosiale regstaat. Sy [[hoofstad]] en regeringsetel is [[Berlyn]]. Duitsland is in administratiewe opsig verdeel in 16 [[Deelstate van Duitsland|deelstate]] (''Bundesländer''), wat gedeeltelik selfregerend is. Vyf van die deelstate is verder verdeel in 22 administratiewe distrikte (''Regierungsbezirke''). Die Bondspresident (''Bundespräsident'') fungeer as die [[staatshoof]] en verteenwoordiger van die [[republiek]] op internasionale vlak. Hy oefen egter geen politieke mag uit nie. Die president van die parlement (''Bundestagspräsident''), die Bondskanselier (''Bundeskanzler'') en die president van die Federale Raad van die deelstate (''Bundesratspräsident'', wat ook as visestaatshoof fungeer) volg as ampsdraers in die rangorde. Die Bondskanselier is die regeringshoof en bepaal die grondbeginsels van die regering se binne- en buitelandse beleid. In ooreenstemming met die federale staatsbestel beskik ook die deelstate oor hulle eie uitvoerende, wetgewende en regsprekende gesag. Die ''Bundesrat'' (Raad van die Deelstate, letterlik "Bondsraad") het net soos die ''Bundestag'', die nasionale parlement, uitvoerende bevoegdhede. Besluite oor voorgestelde nasionale wetgewing word deur albei kamers gemeenskaplik geneem. Wetsontwerpe van die nasionale parlement wat die regte van die deelstate sou raak, moet deur die ''Bundesrat'' goedgekeur word. Die Duitse Grondwet mag, met die uitsondering van die artikels oor fundamentele [[menseregte]], met 'n tweederdes-meerderheid in albei kamers gewysig word. Die parlemente van die deelstate besluit oor die plaaslike wetgewing: die [[onderwys]], [[polisie]] en ander belangrike instellings word deur die deelstate beheer. Die politieke partye het 'n groot invloed op die wetgewing, en ofskoon die afgevaardigdes nie gedwing mag word om teen hulle gewetens op te tree nie, word die meeste wetsontwerpe deur die parlementslede van die meerderheidsparty gemeenskaplik goedgekeur om die doelwitte van dié party te verwesenlik. Op nasionale vlak vorm die federale regering onder die leiding van die Bondskanselier die uitvoerende gesag, terwyl die deelstate regerings onder die leiding van 'n [[eerste minister]] het. Die stadstate Berlyn, [[Hamburg]] en [[Vrye Hansestad Bremen|Bremen]] het Regerende Burgemeesters as hulle regeringshoofde. Die administrasies van die deelstate word deur ministers beheer. Die Konstitusionele Hof (''Bundesverfassungsgericht'') in [[Karlsruhe]] het die hoogste gesag oor die grondwet. Die hoogste nasionale geregshowe is die Federale Geregshof (''Bundesgerichtshof'') in Karlsruhe en [[Leipzig]], die Federale Administratiewe Gereg (''Bundesverwaltungsgericht'', wat regsake in verband met die administrasies hanteer) in Leipzig en die Geregshof van Finansies in [[München]]. Die meeste regsake word deur die deelstate beheer, terwyl die nasionale geregshowe as appélhowe dien. == Deelstate == {{Hoofartikel|Deelstate van Duitsland}} [[Lêer:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|duimnael|Die 16 deelstate van Duitsland]] {| class="wikitable" !colspan=3|[[Afrikaans|In Afrikaans]] !colspan=2|[[Duits|Auf Deutsch (In Duits)]] |- !colspan=2|[[Deelstate van Duitsland|Die deelstate van Duitsland]] !! [[Hoofstad]] !! [[:de:Land (Deutschland)|Bundesland]] !! Hauptstadt |- |'''1'''|| [[Baden-Württemberg]]||[[Stuttgart]]||Baden-Württemberg||Stuttgart |- |'''2'''|| [[Beiere|(Vrystaat) Beiere]]||[[München]]||(Freistaat) Bayern||München |- |'''3'''|| [[Berlyn]]||[[Berlyn]]||Berlin||Berlin |- |'''4'''|| [[Brandenburg]]||[[Potsdam]]||Brandenburg||Potsdam |- |'''5'''|| [[Vrye Hansestad Bremen|(Vrye Hansestad) Bremen]]||[[Bremen]]||(Freie Hansestadt) Bremen||Bremen |- |'''6'''|| [[Hamburg|(Vrye en Hansestad) Hamburg]]||[[Hamburg]]||(Freie und Hansestadt) Hamburg||Hamburg |- |'''7'''|| [[Hesse]]||[[Wiesbaden]]||Hessen||Wiesbaden |- |'''8'''|| [[Mecklenburg-Voorpommere|Mecklenburg-<br />Voorpommere]]||[[Schwerin]]||Mecklenburg-<br />Vorpommern||Schwerin |- |'''9'''|| [[Nedersakse]]||[[Hannover]]||Niedersachsen||Hannover |- |'''10'''|| [[Noordryn-Wesfale]]||[[Düsseldorf]]||Nordrhein-Westfalen||Düsseldorf |- |'''11'''|| [[Rynland-Palts]]||[[Mainz]]||Rheinland-Pfalz||Mainz |- |'''12'''|| [[Saarland]]||[[Saarbrücken]]||Saarland||Saarbrücken |- |'''13'''|| [[Sakse|(Vrystaat) Sakse]]||[[Dresden]]||(Freistaat) Sachsen||Dresden |- |'''14'''|| [[Sakse-Anhalt]]||[[Maagdenburg]]||Sachsen-Anhalt||Magdeburg |- |'''15'''|| [[Sleeswyk-Holstein]]||[[Kiel, Duitsland|Kiel]]||Schleswig-Holstein||Kiel |- |'''16'''|| [[Thüringen|(Vrystaat) Thüringen]]||[[Erfurt]]||(Freistaat) Thüringen||Erfurt |} == Geskiedenis == <!-- {{Hoofartikel|Geskiedenis van Duitsland}} --> === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Nebra Scheibe.jpg|duimnael|Die [[Hemelskyf van Nebra]]]] Die oudste nedersettings in die gebied van die huidige Duitsland het 700&nbsp;000 tot 500&nbsp;000 jare gelede ontstaan. Die ''[[Neanderdaller|Homo sapiens neanderthalensis]]'', wat nou verwant is aan die huidige [[mens]], is na die Neanderthal naby die stad Mettmann genoem. Die Neanderthal-mense is sowat 40&nbsp;000 jare gelede deur die huidige mens, die ''Homo sapiens sapiens'', verdring. Akkerbou, veeteelt en permanente nedersettings het in die Laat [[Steentydperk]] ontwikkel. Belangrike argeologiese vondse uit hierdie periode, soos die [[Hemelskyf van Nebra]], dui daarop dat die beskawings teen hierdie tyd kultureel al hoogs ontwikkel was en kennis van [[sterrekunde]] gehad het. Die eerste verwysings na die [[Kelte|Keltiese]] en [[Germane|Germaanse]] stamme in Duitsland is van [[Antieke Griekeland|Griekse]] en [[Antieke Rome|Romeinse]] oorsprong. Omtrent 500&nbsp;v.C. het Keltiese stamme die suidelike Duitsland oorheers, terwyl die Germane hulle in die noorde gevestig het. Oor die eeue heen het die Germaanse stamme suidwaarts begin trek. In die 1ste&nbsp;eeu&nbsp;n.C. het die Germane al die Donau bereik, wat destyds die grenslyn tussen die Germaanse en Keltiese gebiede gevorm het. Keltiese leenwoorde en plekname is deur die Germane oorgeneem. === Romeinse tydperk === {{Hoofartikel|Romeinse Ryk}} [[Lêer:Augusta Treverorum.jpg|duimnael|links|'n Model van die keiserlike stad [[Augusta Treverorum]]]] [[Lêer:Ancient Germania - New York, Harper and Brothers 1849.jpg|duimnael|Germanië gedurende die Romeinse tyd (Foto van die kaart dateer uit die 19de eeu)]] Vanaf 50&nbsp;v.C. het die Romeine na Germanië begin kom. [[Julius Caesar]] (100–44&nbsp;v.C.) het met sy soldate die gebied wes van die Ryn verower. Vanaf hierdie punt in die geskiedenis is die gebied wat vandag Duitsland heet vir 400 jare in twee gedeel: die weste was deel van die magtige Romeinse Ryk, en die ander kant van die Ryn is deur die "Barbare" geregeer — soos die Romeine die destydse Germaanse stamme genoem het.<ref>{{de}} Christian Deick. ''Deutsche Geschichte — Von den Anfängen bis zur Gegenwart.'' 2005. Ravensburger Buchverlag.</ref> Germaanse krygers onder die bevel van die Cheruskiese stamhoof Arminius laat die Romeinse troepe van die legaat Publius Quinctilius Varus in 9 n.C. 'n verpletterende neerlaag in die [[slag by die Teutoburgerwoud]] (wat eintlik naby Kalkriese plaasgevind het) ly. Die Romeinse keiser [[Augustus Octavianus]] sien van sy planne af om die noordoostelike grenslyn van die Romeinse Ryk vanuit die Ryn na die Elbe te verskuif. In die Romeinse gebiede van Germanië ontwikkel 'n bloeiende Germaans-Romaanse kultuur. Stede soos Keulen (wat destyds as Colonia Claudia Ara Agrippinensium bekend staan) ontwikkel tot ekonomiese sentrums met enkele tienduisend inwoners. Keulen self word die hoofkwartier van die Romeinse glasbedryf in [[Germania Inferior|Laer-Germanië]]. [[Augusta Treverorum]], die huidige [[Trier]], word in 293 die keiserlike hoofkwartier van Constantius Chlorus, een van die vier keisers van die Romeinse tetrargie. Tot by die begin van die Germaanse volksverhuising bly Trier een van die belangrikste keiserlike stede in die Romeinse Ryk. Omtrent 400 bereik die volksverhuising die gebied van die huidige Duitsland. Keulen word in 455 deur die Franke verower en word later deel van die [[Frankiese Ryk]] van koning [[Clovis I]]. Met sy doop volgens die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] ritus en die aanvaarding van [[Latyn]] as liturgiese [[taal]] van die kerk word Clovis in 499 een van die grondleggers van die [[Christendom|Christelike]] Westerse beskawing. === Etnogenese: die ingewikkelde proses van volkswording === [[Lêer:Frankish Empire 481 to 814-af.svg|duimnael|Die veranderende strekking van die [[Frankiese Ryk]] van 481 tot 814]] [[Lêer:Treaty of Verdun.svg|duimnael|Verdeling van die [[Frankiese Ryk]] in Wes-, Midde- en Oos-Frankeland volgens die Verdrag van Verdun in 843]] [[Lêer:DeutschesSprachgebiet962.png|duimnael|Die verspreiding van Duitse dialekte in die Heilige Romeinse Ryk omstreeks 962. Soos sy naam reeds aandui, is hierdie ryk nie as 'n nasionale Duitse staat beskou nie]] Die 19de eeuse Duitse geskiedskrywing het 'n eensydige beeld van die vroeë Duitse volkswording voorgehou waarvolgens groot dele van die Romeinse Ryk deur Germaanse stamme verower is wat later die [[Frankiese Ryk]] sou stig. In 843 is daardie ryk in 'n [[Frans]]- en 'n Duitssprekende deel (Frankryk en Duitsland) verdeel, en voortaan het die Duitse nasie as 'n volk van Germaanse afkoms bestaan. Min aandag is aan die feit geskenk dat 'n groot persentasie Duitssprekendes in werklikheid van [[Romaanse tale|Romaanse]], Keltiese en [[Slawiërs|Slawiese]] afkoms is.<ref>{{de}} Manfred Jehle, Erich Hafner, Lothar Kölm, Michael Schippan en Alfred S. Wunsch: ''Die Deutschen. Geschichte und Tradition''. Keulen: Lingen 2012, bl. 138</ref> Terwyl volgens genetiese ontledings sowat 50 persent van Duitsers aan moederskant van Germaanse herkoms is, het 45 persent van alle manlike Duitsers Keltiese voorvaders.<ref>{{de}} [http://naryore.eu/norico/45-prozent-der-deutschen-haben-genetisch-gesehen-keltische-wurzeln/ ''Norico – Norisches Kulturmagazin: 45 Prozent der Deutschen haben genetisch gesehen keltische Wurzeln. Besoek op 7 Desember 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218213737/http://naryore.eu/norico/45-prozent-der-deutschen-haben-genetisch-gesehen-keltische-wurzeln/ |date=18 Desember 2017}}</ref> Dikwels is die oorspronklik Keltiese bevolking van Suid- en Wes-Duitsland, wat nou verwant aan die [[Gallië]]rs was en handels- en kulturele bande met die [[Etruskers]] in [[Italië]] gehandhaaf het, die Romaanse bevolking in die vroeëre Romeinse provinsies van Duitsland en die Slawiërs, wat gebiede oos van die Elberivier en in Bo- en Sentraal-Franke bewoon het, as deel van 'n gemeenskaplike "[[Indo-Europese tale|Indo-Europese beskawing]]" beskou. Die Britse rassis Houston Stewart Chamberlain (1855–1927), wat met sy werke ook aanklank by Duitse Nasionaalsosialiste gevind het, het na die "Slawokeltogermane" as die "oerstof" van die Europese geskiedenis verwys.<ref>{{de}} Manfred Jehle e.a. (2012), bl. 138</ref> Die Nasionaalsosialistiese propaganda het 'n nuwe rassistiese mite geskep waarin "Germanedom" en "Duitsdom", die Germaanse en die Duitse volkskarakter as een en dieselfde ding beskryf is. Slawiese volke is as minderwaardig geag en hul bydrae tot die Duitse beskawing ontken. Sodoende het die Nasionaalsosialistiese bewindhebbers [[volksmoord]] en die verowering van Slawiese lande in Oos-Europa probeer regverdig. Duitssprekendes in die ooste van Europa moes uiteindelik in 1945 duur betaal vir dié onmenslike rasse-ideologie en is self uit hul geboortelande verdryf. Geskiedkundiges en argeoloë het lankal die bewys gelewer dat die hipotese van 'n Germaans-Duitse kontinuïteit 'n moderne konstruksie is wat min ooreenstemming met historiese feite toon. Die vroeg-middeleeuse koninkryke, wat ná die val van die [[Wes-Romeinse Ryk|Wes-Romeinse keiserdom]] deur [[Franke]], Oos- en [[Wes-Gote]], [[Alamanne]], Beiers en Thüringers gestig is, kan nòg volgens hul eie beskouing en waarneming nòg vanuit 'n historiese perspektief as "Duits" bestempel word nie. Hierdie verskillende stamme het hulself ook nie as deel van 'n groter volk beskou nie. Eers in die 19de eeu het [[Martin Luther]] se [[Bybel]]vertaling met sy verwysing na die "Twaalf stamme van die kinders van Israel" die aanleiding vir die herdefinisie van 'n stam as deel van 'n groter nasie gegee. As politieke term is die "Duitse volk" in analogie met die Franse konsep van 'n ''Peuple français'' ("Franse volk") en die ''Nation française'' ("Franse nasie") tydens die [[Franse Rewolusie]] gebruik.<ref>{{de}} Manfred Jehle e.a. (2012), bl. 140</ref> Die sambreelterm "[[Duitsers]]" dateer nogtans uit 'n vroeë historiese periode. Die Oudhoogduitse ''diot'' as etimologiese wortel van "Duits" is in die betekenis van "volk" of "gewone mense" gebruik. ''Diet''- of ''Diot''-paaie was byvoorbeeld die roetes wat deur 'n plaaslike bevolking op pad na kerke, begraafplase of algemene vergaderings gebruik is. Die Keltiese ''teut'' het dieselfde etimologiese oorsprong en betekenis. Die ''Teutone'', wat deur die Romeine in 113 v.C. as 'n skrikwekkende bedreiging ervaar is, is volgens die Gallies-Keltiese term vir 'n groter groep mense genoem. Vanaf die [[middeleeue]] is 'n onderskeiding tussen die volkstaal of ''lingua theodisca'' en die taal van geleerdes, Latyn, gemaak. Die oudste historiese dokument, waarin ''theodiscus'' voorkom, dateer van 786 en verwys na [[Engeland]] en die [[Engels|Engelse taal]]. In die Frankiese Ryk was die ''theodisca lingua'' die algemene verkeerstaal in Wes- en Bo-Franke wat onder meer vir onderhandelinge gebruik is. [[Karel die Grote]] se kleinseuns, Lodewyk en Karel, het hul politieke alliansie teen hul broer Lothar in hul plegtige "Straatsburgse Ede" amptelik in albei tale gesluit – Romaans of Latyn (''Romana lingua'') en Duits (''Teudisca lingua'') – sodat ook die gewone soldate in hul leërs die inhoud en doelwit van die ooreenkoms kon verstaan. Ook in die 9de eeu was daar blykbaar nog geen sambreelterm vir die verskillende stamme nie. Biskop Frechulf van Lisieux († omstreeks 850) het in 'n dokument, wat omstreeks 830 geskryf is, na Franke en Gote as ''nationes Theodiscae'' verwys – stamme wat die (nie-Latynse) volkstaal gebesig het. Die Romeinse sambreelterm ''Germani'', soos gebruik deur Caesar en [[Tacitus]], is nie gebruik om na hierdie etniese groepe te verwys nie. Die eerste belangrike etniese onderskeiding was dié tussen bewoners aan die linker- en die regteroewer van die Ryn nadat die Frankiese Ryk in 843 in 'n westelike en 'n oostelike ryk verdeel is. Bewoners van die Oos-Frankiese Ryk is ''Transrhenenses'' genoem – "mense van anderkant die Ryn". In Italië is 'n onderskeiding gemaak tussen inheemses en ''Teutisci'', die [[Langobarde]] wat 'n Germaanse dialek of ''theodisca lingua'' gepraat het. Vanaf die 10de eeu is in Italië na Germaanssprekendes naas ''Teutonici'' ook as ''Saxones'' of Saksers verwys – blykbaar omdat die Ottoniese konings en hul begeleiers uit Sakse afkomstig was. Opvallend genoeg was daar ook in die vroeë middeleeue nog geen gevoel van etniese samehorigheid nie en is etniese terme uit die buiteland, die Romaanse wêreld, oorgeneem. Die taalgrens tussen [[Nedersaksies|Noord- of Platduitse]] dialekte en [[Hoogduits]] in die suide kon moontlik tot 'n kulturele en selfs nasionale grens ontwikkel het. Dit was Karel die Grote wat die verskillende onafhanklike Germaanse stamme in 'n gemeenskaplike ryk verenig het – dikwels met geweld, soos in die geval van die Saksers – en sodoende die politieke basis vir die 10de eeuse koninkryk geskep het waarin ses stamme – Alamanne, Beiers, [[Friese]], Franke, Saksers en Thüringers – saamgesluit het. 'n Nasionale identiteit het eers later gaandeweg ontwikkel. Die beginpunt van hierdie proses was die bedreiging deur [[Hongare|Hongaarse]] aanvalle wat net deur 'n gemeenskaplike poging van alle stamhertogdomme afgeweer kon word. So was die [[Italianers]] eeue lank die enigstes wat van "Duitsers" gepraat het. Dit is 'n bewys vir die destyds oorheersende kulturele invloed van die Romaanse wêreld dat die "Duitsers" uiteindelik hierdie Italiaanse term as leenwoord oorgeneem het om na hulself te verwys. Die werklike etnogenese van die Duitse volk, die volkswording, het egter nie voor die 19de eeu plaasgevind nie. In die eeue voor die ontwaking van 'n nasionale Duitse bewussyn het die bewoners van die oorspronklike stamhertogdomme gaandeweg hul eie streeksgebonde identiteit ontwikkel. So was ook die [[Duitse Keiserryk]], wat in 1871 formeel geproklameer is, volgens sy grondwet 'n federasie van Duitse koninkryke, hertogdomme en ander politieke entiteite onder die bewind van 'n gemeenskaplike keiser. === Middeleeue === {{Hoofartikel|Heilige Romeinse Ryk}} ==== Politieke raamwerk ==== [[Lêer:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|duimnael|Die keurvorste van die [[Heilige Romeinse Ryk]]. Perkament uit die jaar 1341]] Vir die grootste deel van sy geskiedenis was Duitsland geen eenheidstaat nie, maar 'n losse verbond van territoriale state binne die Heilige Romeinse Ryk van die Duitse Nasie. Die term "Duits" was eers vanaf die 8ste eeu gebruiklik en het na die volkstaal verwys wat in die oostelike deel van die Frankiese Ryk gebesig is – in teenstelling met Latyn, die taal van geleerdes. Ná die afsterwe van Karel die Grote in 814 langs die taalgrens tussen vroeë Middeleeuse Frans en Oudhoogduits uitmekaargebreek. 'n Gevoel van samehorigheid is in die oostelike gebiede langsamerhand geskep met taal as die verenigende band – na die gebied, waar Duits as omgangstaal gebesig is, is algemeen verwys as "Duitsland". Grense kon nie maklik vasgestel word nie. Terwyl die Romaans-Germaanse taalgrens in die weste al vroeg begin stabiliseer het, het die migrasie van Duitssprekende setlaars na gebiede in die ooste eers in die 14de eeu tot stilstand gekom. In baie streke het Duits- en Slawiessprekendes vermeng of eeue lank naas mekaar geleef. Retrospektief word die ampsaanvaarding van Konrad I as koning in 911 as die oorgangspunt van die Oos-Frankiese na 'n Duitse ryk of ''regnum Teutonicum'' beskou. Nogtans was Konrad se amptelike titel, analoog met sy herkoms, aanvanklik "Frankiese koning" en later "Romeinse koning". Die ryk is vanaf die 11de eeu "Romeinse Ryk" genoem, sedert die 13de eeu "Heilige Romeinse Ryk", en eers vanaf die 15de eeu was die verwysing na 'n "Duitse nasie" gebruiklik. Die koning in hierdie ryk is deur die hoë adel verkies. Met enkele uitsonderings was die meeste monarge verwant met hul voorgangers. 'n Verdere kenmerk was die mobiliteit van ryk en koning – in die Middeleeue was daar nog geen enkele Duitse hoofstad nie. 'n Algemene ryksbelasting was eweneens onbekend; in plaas daarvan het sogenaamde "Ryksgoedere" – landerye, geboue, finansiële regte en die politieke gesag wat daaraan verbonde was – 'n inkomste aan die koning verskaf. Die koning is deur sy onderdane beskou as 'n heerser wat gebonde was aan oorgelewerde volkswette en die toestemming van hoë adellikes. Sy bevoegdhede het wetgewing, belasting, regspraak, militêre opperbevel en kerklike gesag ingesluit. Daarnaas het die koning in hoogste instansie oor regtelike en politieke geskille beslis. Met die sogenaamde [[Goue Bul]] het keiser Karel IV in 1356 die belangrikste Duitse grondwet van die Middeleeue verkondig waarin die prosedures vir die verkiesing en bekroning van die keisers van die Heilige Romeinse Ryk vasgestel is en wat sy geldigheid eers met die ontbinding van die Ryk in 1806 verloor het. Koning Otto I het homself in 962 in Rome tot keiser laat kroon. Aan die keiserlike gesag, wat ook deur sy opvolgers uitgeoefen is, was volgens die destydse ideaal die hele [[Awendland]] onderworpe. Die politieke werklikheid het anders gelyk. Omrede konings vir hul kroning as keisers na Rome moes reis, het hulle steeds pogings onderneem om oor Italië te heers. Hendrik IV was die eerste koning wat homself – ná 'n dispuut oor die benoeming van biskoppe (die sogenaamde Investituurstryd) – aan die pous in Rome se gesag moes onderwerp – met merkwaardige simboliek. In 1077 het Hendrik kaalvoet in die sneeu by Canossa voor [[pous Gregorius VII]] boete gedoen. As politieke rolspelers is pous en koning vervolgens op dieselfde voet geplaas. Ondanks alle formele gesag het tydens die heerskappy van die volgende heerserdinastie, die Staufers, 'n proses van territoriale opsplitsing begin waartydens geestelike en wêreldlike vorste hul politieke status tot dié van half-outonome landshere kon verhef. Terwyl ander lande in Wes-Europa tot nasionale state met sentralistiese gesag begin ontwikkel het, was in Duitsland uiteenlopende politieke kragte werksaam. So kon 'n Duitse eenheidstaat eers eeue later, in 1871, tot stand kom.<ref>{{de}} [https://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/de/rubriken/geschichte/die-weimarer-republik#background-page-9 ''Tatsachen über Deutschland – Geschichte: Mittelalter. Besoek op 11 Julie 2017''] {{dooie skakel}}</ref> ==== Klimatologiese, ekonomiese en demografiese konteks ==== Tegnologiese vooruitgang in die Europese landbousektor het gepaard gegaan met gunstige klimatiese invloedfaktore. Die Middeleeuse Warmperiode of Klimaatoptimum het danksy stygende temperature opbrengste verder vergroot en die gehalte van oeste verbeter. 'n Lang tydperk van bevolkingsgroei het die uitbreiding van bewoonde gebiede en die stigting van nuwe nedersettings noodsaaklik gemaak. Boerderybedrywighede rondom bestaande nedersettings is uitgebrei. So is bosgebiede in landbougrond omgeskep en moerasse drooggelê. Die grootskaalse kolonisasie van streke in Oos-Europa deur Duitse setlaars, waartydens nuwe nedersettings in Slawiese gebiede oos van die Elberivier gestig is, val in hierdie fase. Heersers het stede toenemend as 'n belangrike bron van inkomste beskou en vanaf die vroeë 12de eeu aktief bygedra tot die stigting van nuwe nedersettings waaraan besondere voorregte toegeken is.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/apuz/260058/kleine-geschichte-der-europaeischen-stadt?p=0 ''Bundeszentrale für politische Bildung (bpb) – Dieter Schott: Kleine Geschichte der europäischen Stadt. Besoek op 12 Augustus 2018'']</ref> === Reformasie en Dertigjarige Oorlog === {{Hoofartikel|Protestantse Hervorming|Dertigjarige Oorlog}} [[Lêer:Holy Roman Empire 1648.svg|duimnael|Die Heilige Romeinse Ryk ná die [[Dertigjarige Oorlog]] in 1648]] Onder die heerskappy van [[Maksimiliaan I]], wat tussen 1509 en 1519 as keiser van die Heilige Romeinse Ryk regeer, begin die Huis [[Habsburg]] 'n oorheersende politieke rol in Europa speel. Alhoewel Maksimiliaan dikwels "die laaste ridder" genoem word, stel die hoogs opgeleide keiser belang in wetenskap en kuns en staan onder die invloed van die [[humanisme]] en [[renaissance]]. Nogtans bly die politieke strukture van die Ryk ingewikkeld. Die Augustynse monnik Martin Luther, wat sedert 1517 net die wantoestande in die Rooms-Katolieke Kerk wil keer, maak deur middel van nuwe media soos pamflette en gedrukte boeke sy oortuigings in die hele land bekend. Uiteindelik lui hy die reformasie in Duitsland in. Hy vertaal die Bybel in Duits en skep sodoende 'n Duitse standaardtaal op basis van die [[Middelduits]]e dialekte. Die politieke en godsdienstige spannings in Duitsland ontvlam in 1618 in die Dertigjarige Oorlog. Duitsland word die slagveld van die Europese moondhede soos Frankryk en [[Swede]], wat aan die kant van die Duitse [[Protestantisme|Protestantse]] heersers teen die keiserlike Katoliek-gesinde magte optree. Die oorlogshandelinge en daarmee gepaardgaande gruweldade en hongersnode lei tot 'n ongekende verlies aan menselewens. Meer as een derde van die Duitse bevolking sterf in die oorlog, wat eers in 1648 met die [[Vrede van Münster|Vredesluiting]] van [[Münster]] tot 'n einde kom. === Tydperk tot die Franse Rewolusie === [[Lêer:HRR 1789.png|duimnael|Die Heilige Romeinse Ryk voor die [[Franse Rewolusie]] in 1789]] Die Franse koning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] maak in 1685 namens sy skoonsuster Elisabeth Charlotte van die Palts aanspraak op die gebied Palts, 'n welvarende streek langs die Ryn, met die stad [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]] as een van sy sentrums. In die Negejarige Oorlog, wat as gevolg uitbreek, word die gebied, een van die welvarendste in Duitsland, verwoes. Ondanks die verwoestings, wat deur die Dertigjarige Oorlog, die Negejarige Oorlog en die Spaanse Opvolgingsoorlog in Duitsland aangerig is, herstel die ryk en belef 'n nuwe ekonomiese en kulturele bloeitydperk. Op politieke gebied kan daar egter geen sprake van vernuwing wees nie. Ook [[Pruise]], wat tot een van die belangrikste deelstate van die Heilige Romeinse Ryk ontwikkel, bly onder sy verligte, maar outeritêre koning [[Frederik II van Pruise|Frederik die Grote]] (1740 tot 1786) 'n absolutistiese monargie. Die magsstryd tussen Pruise en Oostenryk begin die Heilige Romeinse Ryk heeltemal verlam. === Tydperk tussen 1789 en 1871 === [[Lêer:Maerz1848 berlin.jpg|duimnael|links|Die rewolusionêre onluste in Maart 1848: Straatversperrings in Berlyn]] Ná die Franse Rewolusie van 1789 begin Frankryk onder die heerskappy van [[Napoleon Bonaparte]] sy magsgebied in Europa uitbrei. Onder die Franse invloed word die Heilige Romeinse Ryk in 1806 ontbind, terwyl Pruise danksy politieke hervormings tot 'n moderne staat ontwikkel. In die Duitse Bevrydingsoorloë ly Napoleon 'n nederlaag, maar die vereniging van die verskillende Duitse state misluk. Omtrent 1830 neem die industrialisering van Duitsland 'n aanvang. Die verarming van talle werkers as gevolg van die toenemende meganisering van verskillende bedrywe en herhaalde misoeste lei tot politieke onluste. Nadat die owerhede onder meer in Pruise nie instem tot hervormings nie, breek in Maart 1848 opstande uit wat talle menselewens eis. Die Duitse vorste verset hulle egter teen die burgerlike rewolusie en die konstitusionele grondwet wat deur liberale voorgestel word, kom nie tot stand nie. Gedurende die vyftigerjare emigreer baie Duitsers na oorsese lande, veral na die [[Verenigde State]]. Desondanks ontwikkel die Duitstalige Sentraal-Europa danksy sy gevorderde ekonomie en tegnologieë tot een van die belangrikste gebiede ter wêreld. Onder die indruk van die maatskaplike ellende skryf [[Karl Marx]] sy "Kritiek op die politieke ekonomie". In Pruise gebruik die kanselier [[Otto von Bismarck]] internasionale spannings om Pruise se politieke hegemonie in Duitsland te bevorder. === Duitse Keiserryk (1871–1918) === {{Hoofartikel|Unifikasie van Duitsland|Duitse Keiserryk|Eerste Wêreldoorlog}} [[Lêer:Wernerprokla.jpg|duimnael|links|Die stigting van die Duitse Keiserryk in die kasteel van Versailles]] [[Lêer:Deutsches Reich (1871-1918)-de.svg|duimnael|Die Duitse Keiserryk tussen 1871 en 1918]] Franse provokasies gee die aanleiding tot die [[Frans-Duitse Oorlog]] in 1870. Ná die Franse nederlaag gryp Bismarck die kans om 'n Duitse keiserryk onder die heerskappy van Pruise se koning [[Wilhelm I van Duitsland|Wilhelm I]] te stig. Die skadevergoeding wat Frankryk moet betaal, bevorder die ekonomiese oplewing in Duitsland. Die binnelandse beleid word deur die stryd teen die invloed van die Rooms-Katolieke Kerk en die [[Sosiaal-Demokratiese Party]] gekenmerk. In die magstryd met ander Europese lande besluit Duitsland om sy eie [[Duitse koloniale ryk|koloniale ryk]] te stig, onder meer in [[Afrika]] en die Suidsee. Die Eerste Wêreldoorlog breek in 1914 as gevolg van die onrus in die Balkan en die ingewikkelde alliansies tussen die groot mondhede uit. Die Duitse planne, om eers Frankryk en daarna [[Rusland]] neer te werp, misluk. Duitse troepe word in 'n langdurige oorlog aan twee fronte verwikkel. Die Duitse nederlaag maak in 1918 ook 'n einde aan die monargiese stelsel wat deur 'n republikeinse staatsvorm vervang word. === Republiek van Weimar (1918–1933) === {{Hoofartikel|Republiek van Weimar}} [[Lêer:German losses after WWI.svg|duimnael|links|Duitsland ná die Eerste Wêreldoorlog in 1918]] [[Lêer:Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg|duimnael|Die Duitse Ryk tussen 1919 en 1937]] Volgens die [[Verdrag van Versailles|Vredesverdrag van Versailles]], waarin die Duitsers alle skuld vir die Groot Oorlog moes aanvaar, was die Duitse Ryk verplig om oorlogsreparasies aan die [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog|geallieerde moondhede]] te betaal – 'n klousule wat deur baie as 'n vernedering ervaar is en 'n swaar las op die na-oorlogse ekonomie geplaas het. Toe die Duitse Ryk sy skuld wanbetaal het, het Frankryk en België nie geskroom om dele van die land se vernaamste nywerheidsgebiede, veral die [[Ruhrgebied]] met sy [[steenkool]]-mynboubedryf en swaar nywerhede, te beset nie om betaling af te dwing. Uit ekonomiese nood – naas reparasies moes ook salarisse en lone in die openbare sektor betaal word – het die Duitse regering hom na die drukpers gewend om op groot skaal nuwe geld te skep. Die gevolg was 'n hiperinflasie wat ongekende afmetings aangeneem het. Toe in November 1923 'n nuwe geldeenheid, die ''Rentenmark'', ingevoer is om die ou "Papiermark" te vervang, was die wisselkoers 1:1 biljoen. Die politieke situasie het eers ná jare se onluste en die invoering van die Rentenmark begin stabiliseer. Die kulturele lewe het 'n bloeitydperk tydens die sogenaamde "Goue twintigerjare" beleef, 'n periode van relatiewe politieke en ekonomiese stabiliteit wat in 1923 begin het en tot 'n groot mate deur buitelandse, veral Amerikaanse, lenings gefinansieer is. Ekonomiese en politieke toestande het met die [[Groot Depressie]] in 1929 weer dramaties begin versleg nadat Amerikaanse beleggers kredietlyne opgeskort en groot bedrae kapitaal aan die land onttrek het. Radikale groeperings soos die [[Moskou]]-gesinde Kommunistiese Party van Duitsland (KPD) en die [[fascisme|fascistiese]] [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty]] (NSDAP) het die demokratiese stelsel van die republiek ernstig begin ondermyn. Die deflasionêre ekonomiese beleid van die kanselier Brüning het die ekonomiese krisis vererger en die werkloosheidsyfer in Januarie 1932 tot meer as ses miljoen laat styg. === "Derde Ryk" (1933–1945) === {{Hoofartikel|Nazi-Duitsland|Tweede Wêreldoorlog}} [[Lêer:Mussolini&Hitler1.gif|duimnael|links|300px|[[Adolf Hitler]] en die [[Italië|Italiaanse]] ''Duce'' ("leier") [[Benito Mussolini]]]] [[Lêer:Deutschesreich1939.png|duimnael|Die "Derde Ryk" in 1939]] Op 30 Januarie 1933 word die leier van die NSDAP, [[Adolf Hitler]], tot Rykskanselier van Duitsland benoem. Die verregse politici van die Duits-Nasionale Volksparty (DNVP) slaag nie daarin om Hitler en sy party in die gemeenskaplike koalisieregering "in bedwang te hou" nie, soos hulle oorspronklik beplan het. Binne enkele maande verseker Hitler sy ongedeelde mag, veral danksy die gewelddadige optrede van sy SA-groepering teen opposisiepartye. [[Jode|Joodse]] burgers en teenstanders word vervolg en vermoor. Hitler en sy party oorheers Duitsland in 'n soort "populêre diktatuur" – die groot massa van die bevolking steun die bewind, terwyl andersdenkendes brutaal onderdruk word. Hitler forseer die bewapening en militarisering van Duitsland. Duitstalige gebiede soos Oostenryk ("[[Anschluss]]") en die Sudete-gebied in Tsjeggië word by die Duitse Ryk ingelyf. Ná 'n geheime ooreenkoms met die [[Sowjetunie|Sowjetiese]] diktator [[Josef Stalin|Stalin]] in die laat somer van 1939 beplan Hitler 'n [[Inval van Pole|aanvalsoorlog teen Pole]]. Op 23 Augustus val Duitse troepe Pole aan. Ná sy oorwinning oor Frankryk in 1940 geniet Hitler die gewildheid van die massas. Nogtans is hy van voorneme om die Duitse ryksgebied in die ooste uit te brei en Stalin uit te skakel. Gevolglik beveel hy op 22 Junie 1941 om die Sowjetunie aan te val. Tog sedert die jaar 1942 word die Duitse ryksgebied in toenemende mate deur die oorlog geraak: Britse bomwerpers verwoes Duitse stede soos Keulen en [[Lübeck]]. 'n Poging van Duitse offisiere om Hitler deur middel van 'n sluipmoord uit te skakel misluk op 20 Julie 1944. Ná hierdie datum eis die oorlogshandelinge en bombardemente die lewens van meer Duitse soldate en burgerlikes as in die eerste vyf jare van die Tweede Wêreldoorlog. Danksy die oormag van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|geallieerde]] troepe ly Duitsland uiteindelik 'n verpletterende neerlaag. Hitler pleeg op 30 April 1945 selfmoord in Berlyn. Russiese, Amerikaanse, Britse en Franse troepe beset Duitsland en ook die Duitse hoofstad word in vier besettingsones opgedeel. === Naoorlogse tydperk === {{Hoofartikel|Koue Oorlog}} [[Lêer:Map-Germany-1947.svg|duimnael|Duitsland ná die Tweede Wêreldoorlog in 1947]] In die Sowjetse sone word die Sosiaal-Demokratiese Party (SPD) in 1946 gedwing om met die Kommuniste (KPD) saam te smelt. Die gebied trek ook geen voordeel uit die Amerikaanse Marshall-plan nie, wat deur middel van krediete en ekonomiese hulp die heropbou van die oorlogsverwoeste Europa moontlik maak. Stalin reageer op die monetêre hervorming in die drie westelike besettingsones en die invoering van die Deutsche Mark (DM) as nuwe geldeenheid in 1948 met 'n blokkade van die westelike sones van Berlyn. Die geallieerde magte, waaronder ook die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]], vervoer tydens die sogenaamde [[Berlynse Lugbrug]] alle invoere vir [[Wes-Berlyn]] met vliegtuie na die stad. Stalin ly 'n politieke nederlaag en staak die blokkade in die volgende jaar. === Twee Duitse state === {{Hoofartikel|Duitse Demokratiese Republiek|Wes-Duitsland}} [[Lêer:Berlinermauer.jpg|duimnael|links|Die Berlynse Muur in 1986]] Alle politieke pogings om Duitsland te herenig, misluk, aangesien Stalin nie daarin slaag om 'n neutrale Duitse staat in die lewe te roep nie en in 1949 word twee Duitse state gestig: Die Bondsrepubliek Duitsland (BRD) as 'n Westerse demokrasie en die [[Duitse Demokratiese Republiek]] (DDR) as 'n Sosialistiese staat. Die laaste Duitse krygsgevangenes word eers in 1956 deur die Sowjetunie vrygelaat. 'n Reusestroom vlugtelinge na Wes-Duitsland bedreig die politieke en ekonomiese stabiliteit van die DDR. In 1961 laat die DDR-regering die [[Berlynse Muur]] oprig. Vanaf 1965 is die Duits-Duitse grenslyn met mynvelde en 'n grensdraad versterk. Vanaf 1966 vorm die Sosiaaldemokrate vir die eerste keer 'n koalisieregering met die Christelike Demokrate en vanaf 1969 met die liberale party FDP. 'n Beleid van vreedsame toenadering tussen Wes-Duitsland en die Oosbloklande en politieke hervormings in Wes-Duitsland kenmerk hierdie tydperk. In die DDR volg [[Erich Honecker]] in 1971 [[Walter Ulbricht]] as staats- en partyleier op. Anders as verwag volg hy geen liberale beleid nie en die staat versnel die nasionalisering van die laaste vrye ondernemings. In die Bondsrepubliek Duitsland word die voorsitter van die Christelik-Demokratiese Unie, Helmut Kohl, ná 'n [[mosie van wantroue]] in 1982 bondskanselier as opvolger van [[Helmut Schmidt]] (SPD). === Krisis van die DDR en die Duitse hereniging === [[Lêer:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|duimnael|Die val van die Berlynse Muur in 1989]] Sedert 1987 groei die invloed van die opposisie binne-in die DDR, na die opposisie deur die Sowjetse [[perestroika]]-beleid aangemoedig word om meer demokratiese regte op te eis. Twee jaar later ruk die situasie in die land onder die indruk van massabetogings hand uit. Die staatsparty SED raak ontslae van Erich Honecker, maar slaag nie daarin om sy magsposisie te bewaar nie. Op 9 November 1989 word die Berlynse Muur geopen en in 1990 vind die eerste vrye verkiesing in die DDR plaas. Die DDR-parlement, die ''Volkskammer'', besluit om by die Bondsrepubliek Duitsland aan te sluit. Die twee Duitse state word op 3 Oktober 1990 herenig en Berlyn word ná 45 jaar weer die hoofstad van die hele Duitsland. == Ekonomie == <!-- {{Hoofartikel|Ekonomie van Duitsland}} --> [[Lêer:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|duimnael|[[Frankfurt am Main|Frankfurt]] in die metropolitaanse gebied van Ryn-Main is die finansiële sentrum van Duitsland]] [[Lêer:Conglomerado BMW, Múnich, Alemania 2012-04-28, DD 02.JPG|duimnael|Die hoofkwartier van die motorvervaardiger [[BMW]], sy hoofaanleg en die BMW Wêreld-gebou in [[München]]]] [[Lêer:Remscheid - Kreuzbergstraße - Wandbild Bollmann 02 ies.jpg|duimnael|Advertensie vir ''Made in Germany'' in [[Remscheid]]]] Duitsland is tans die grootste ekonomie in Europa en die vierde grootste ter wêreld ná die Verenigde State, [[Volksrepubliek China|China]] en [[Japan]]. Die land is volgens amptelike statistieke tans ook die grootste uitvoerder ter wêreld voor die Volksrepubliek China en die Verenigde State. In 2016 is goedere ter waarde van €1,2 biljoen uit- en goedere ter waarde van €950 miljard ingevoer. Die handelsoorskot het op €250 miljard te staan gekom.<ref>{{de}} [http://www.msn.com/de-de/finanzen/top-stories/der-r%C3%A4tselhafte-lauf-des-exportgiganten-deutschland/ar-BBzw0yZ?ocid=spartanntp ''Die Welt, 7 April 2017: Der rätselhafte Lauf des Exportgiganten Deutschland. Besoek op 13 April 2017'']</ref> Duitsland se belangrikste handelsvennote is Frankryk, die Verenigde State, die [[Verenigde Koninkryk]], [[Nederland]] en Sjina. Duitsland word sedert die einde van die 19de eeu steeds as een van die leidende nywerheidslande beskou. Die belangrikste nywerhede is motorvervaardiging, elektrotegniese produkte, masjienbou en chemie. Nogtans het die aandeel werknemers in die nywerheidsektor tussen 1970 en 2004 van 46 tot 26 persent gedaal, terwyl die aandeel werknemers in die dienstesektor verdubbel het en nou 71 persent (of 27 miljoen) bedra. Die tersiêre sektor se bydrae tot die BGP beloop tans meer as 70 persent. Ondanks die sukses op die uitvoermarkte het Duitsland tydelik moeilike ekonomiese vraagstukke in die gesig gestaar. So was die besparingspeil in die verlede redelik hoog in vergelyking met ander ontwikkelde lande, terwyl die binnelandse verbruik relatief swak gebly het. As gevolg het die land teen die begin van die 21ste eeu gebuk gegaan onder 'n hoë werkloosheidsyfer van omtrent tien persent, die hoë koste van die sosiale welvaartstelsel, 'n baie hoë staatskuld en deflasionêre tendense op die goedere- en arbeidsmarkte. Lone en salarisse het ondanks die verhoogde produktiwiteit in die afgelope jare nouliks gestyg. Die ekonomiese situasie in Oos-Duitsland was besonder kommerwekkend; hier ontbreek ná die omverwerping van die sosialistiese stelsel die industriële en tersiêre infrastruktuur, wat tot grootskaalse binnelandse migrasie na die westelike deelstate gelei het. === Groeikoers van die bruto binnelandse produk 2007–2024 in persent === {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="3" style="margin-left:1em" ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 ! 2013 ! 2014 ! 2015 ! 2016 ! 2017 ! 2018 ! 2019 ! 2020 ! 2021 ! 2022 ! 2023 ! 2024 |---- |- bgcolor="lightblue" | '''+3,3''' | '''+1,1''' | '''-5,6''' | '''+4,1''' | '''+3,7''' | '''+0,5''' | '''+0,5''' | '''+2,2''' | '''+1,7''' | '''+2,2''' | '''+2,2''' | '''+1,5''' | '''+0,6''' | '''-3,8''' | '''+1,8''' | '''+3,2''' | '''-0,3''' | '''-0,2''' |} <small>''Bron: [https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2112/umfrage/veraenderung-des-bruttoinlandprodukts-im-vergleich-zum-vorjahr/ Statistisches Bundesamt: Veränderung des Bruttoinlandsprodukts (BIP) gegenüber dem Vorjahr. Besoek op 6 Mei 2025]''</small> === Konjunktuur (2012) === {| class="wikitable" |---- |- | Bruto binnelandse produk (BBP) | € 2&nbsp;600 miljard |---- |- | BBP per capita | € 32&nbsp;281 |---- |- |Bydraes tot BBP |Dienste 52,5%, Nywerhede 30,5%, Handel 16,0%, Landbou 1,0% |---- |- |Groeikoers |0,7% |---- |- |Inflasiekoers |2,0% |---- |- |Uitvoere |€ 1&nbsp;097 miljard |---- |- |Invoere |€ 909 miljard |} <small>''Bron:'' [https://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Invest/Business-location-germany/general-overview,t=wirtschaftsstruktur--konjunktur,did=325410.html ''Germany Trade & Invest (GTAI): Standort Deutschland – Kurzer Überblick''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151214195718/http://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Invest/Business-location-germany/general-overview,t=wirtschaftsstruktur--konjunktur,did=325410.html |date=14 Desember 2015}}</small> === Ekonomiese struktuur (2012) === {| class="wikitable" |---- |- | Ondernemings | 3,9 miljoen |---- |- | Persentasie klein en middelslagondernemings (KMO) | 99,6% |---- |- |Omset van alle ondernemings (2010) |€ 5&nbsp;440 miljard |---- |- |Aandeel van KMO |37,1% |---- |- |Werknemers (2011) |27,0 miljoen |---- |- |Persentasie werknemers in KMO |79,2% |} <small>''Bron:'' [https://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Invest/Business-location-germany/general-overview,t=wirtschaftsstruktur--konjunktur,did=325410.html ''Germany Trade & Invest (GTAI): Standort Deutschland – Kurzer Überblick''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151214195718/http://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Invest/Business-location-germany/general-overview,t=wirtschaftsstruktur--konjunktur,did=325410.html |date=14 Desember 2015}}</small> === Renaissance van die nywerheidsektor === [[Lêer:Dresden-Glaeserner-Manu-nig.jpg|duimnael|Volkswagen se ''Gläserne Manufaktur'', 'n deurskynende motorvervaardigingsaanleg, in Dresden]] [[Lêer:Roboterarbeitsplatz Fenstermontage Gläserne Manufaktur.jpg|duimnael|'n Nywerheidsrobot monteer vensters vir Volkswagen se e-Golf]] Een van die mees noemenswaardige kenmerke van Duitsland se nuwe ekonomiese opswaai in die vroeë 21ste eeu is die oplewing van die nywerheidsektor. Sy aandeel aan die bruto geografiese produk van die land het tussen 2003 en 2007 van 24,4 tot 25,6 persent toegeneem.<ref>{{de}} Reiermann, Christian: ''Überraschende Renaissance''. In: Der Spiegel, nommer 7, 11 Februarie 2008, bl. 67</ref> Terwyl die nywerheidsektor in die meeste geïndustrialiseerde lande al dekades lank gekrimp het sodat hulle ekonomieë tot dienste-ekonomieë begin verander het, skep die sekondêre sektor, wat sonder die boubedryf slegs 14 persent van Duitsland se werknemers in diens het, tans 'n derde van alle nuwe werkgeleenthede. Die industriële sektor word in teenstelling met die dienstesektor deur relatief hoë lone en salarisse gekenmerk.<ref>{{de}} Reiermann (2008), bl. 67</ref> Die persentasie uitvoere het in die periode tussen 1994 en 2006 van 28,3 tot 42,3 persent gestyg. Veral Oos-Duitsland se nywerhede groei tans vinnig en lewer sowat elf persent van die totale nywerheidsproduksie op. In 2011 en 2012 was daar weer 'n merkwaardige toename in die getal werkgeleenthede in die nywerheidsektor wat einde September 2012 5,3 miljoen werknemers in diens gehad het. Die sterkste groei is in masjienbou (+3,6 persent) en by vervaardigers van metaalprodukte (+2,9 persent) aangeteken.<ref>{{de}} [http://www.handelsblatt.com/economy-business-und-finance-mehr-beschaeftigte-in-deutscher-industrie/7387084.html ''Mehr Beschäftigte in deutscher Industrie''. In: ''handelsblatt.com'', 14 November 2012]</ref> Ook in die volgende jare het die land sy status as nywerheidsreus met sukses verdedig. Die aantal ekonomies aktiewe persone het in 2015 met 43 miljoen die hoogste vlak ooit in die geskiedenis van die Federale Republiek van Duitsland bereik, terwyl ook alle ander ekonomiese aanwysers uiters belowend was. Vir 2016 en 2017 word met 1,5 persent weer 'n ekonomiese groeikoers bo die gemiddelde van alle EU-lidstate verwag. Lone en salarisse het aansienlik gestyg, terwyl werkloosheidsyfers in baie landsdele merkbaar gedaal en die privaat verbruik verder aangewakker het. Ontleders verwys na twee sentrale ekonomiese faktore by Duitsland se ekonomiese suksesverhaal. So het die land, wat tradisioneel een van die grootste uitvoerders is, sy aandeel op die wêreldmarkte ondanks die Volksrepubliek van Sjina se dinamiese groei sedert die middel van die 1990's feitlik gehandhaaf – dit het in 2015 byna elf persent van die globale uitvoere beloop, 'n daling van slegs twee persent sedert die massiewe toename van Chinese uitvoere omstreeks 1995. Die buitelandse handel het in 2014 en 2015 nuwe rekordvlakke bereik. In 2015 is goedere ter waarde van 1,196 biljoen € uitgevoer ('n styging van 6,4 persent teenoor die vorige jaar), terwyl invoere met 4,2 persent toegeneem het tot 948 miljard €. Die handelsoorskot was 247,8 miljard €.<ref>{{de}} [http://www.spiegel.de/wirtschaft/unternehmen/exporte-in-deutschland-steigen-auf-rekordhoch-a-1076354.html ''www.spiegel.de, 9 Februarie 2016: Stabile Konjunktur: Rekordjahr für Deutschlands Exporteure. Besoek op 9 Februarie 2016'']</ref> Met 'n bydrae van 23 persent tot die bruto waardeskepping het Duitsland daarnaas 'n redelik sterk nywerheidsbasis wat ongeveer dubbel so groot is as dié van ander nywerheidslande soos die Verenigde Koninkryk, die Verenigde State of Frankryk. Dit is nou verweef met die inheemse dienstesektor en fungeer sodoende regstreeks en indirek as 'n aandrywer van ekonomiese groei.<ref>{{de}} [http://www.welt.de/wirtschaft/article151712908/Deutschland-steht-vor-seinem-letzten-goldenen-Jahrzehnt.html ''www.welt.de, 1 Februarie 2016: Deutschland steht vor einem goldenen Jahrzehnt. Besoek op 2 Februarie 2016'']</ref> === Landbou, bosbou en vissery === {{Sienook|Wynbou in Duitsland}} Die bydrae van die landbou, bosbou en vissery tot die bruto geografiese produk het in 2003 tot 1,1 persent gedaal. Nogtans is Duitsland ten opsigte van die voedselproduksie byna selfversorgend: Naastenby negentig persent van die benodigde agrariese produkte word plaaslik verbou. Duitsland is die derde grootste agrariese produsent in die Europese Unie ná Frankryk en Italië. === Inligtingstegnologie === [[Lêer:SAP CeBit 2010.jpg|duimnael|SAP se stalletjie tydens die ''CeBIT''-handelskou vir inligtingstegnologie in [[Hannover]], Nedersakse]] Die inligtingstegnologiebedryf is een van die mees dinamiese en innovatiewe sektore in die Duitse ekonomie. Met 'n jaarlikse omset van 222 miljard € dra die bedryf 4,5 persent tot die bruto-waardeskepping (meer as masjienbou) en het met 843&nbsp;000 werknemers meer personeel in diens as die motorbedryf.<ref>{{de}} [http://www.dradio.de/dlf/sendungen/wirtschaftundgesellschaft/1920954/ ''"Hohe Wachstumspotenziale" für deutsche IT-Branche.'' In: ''dradio.de'', 13 November 2012]</ref> Bekende inheemse ondernemings sluit ''[[SAP (maatskappy)|SAP]]'', 'n globale rolspeler wat kommersiële sagteware betref, asook ''Software AG'', ''Datev'' en ''IMC'' in. In 'n hoogs geïndustrialiseerde omgewing soos Duitsland spits plaaslike IT-ondernemings hulle veral op dienste en ingebedde stelsels toe wat in reële gebruiksgoedere soos motors en elektroniese toestelle benodig word. Die integrasie van nywerhede, energie en inligtingstegnologie tot intelligente netwerke word as 'n uitdaging vir die toekoms beskou wat groot potensiaal vir ekonomiese groei inhou. Duitsland is die grootste afsetmark vir sagteware in Europa met 'n aandeel van 24,5 persent (volgens waarde) – voor die Verenigde Koninkryk (17,3 persent) en Frankryk (15,6 persent). Duitsland se ekonomie en nywerheidsektor word deur klein en middelslagondernemings oorheers, waaronder baie hoogs gespesialiseerde en uitvoergerigte maatskappye (sogenaamde ''hidden champions'') wat die vraag na gesofistikeerde sagteware-oplossings dryf en 'n belangrike klantesegment vir sagteware-vervaardigers verteenwoordig.<ref>{{de}} [https://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Invest/Industries/Information-technologies/software.html ''GTAI: Standort Deutschland – Industrien: Software-Branche. Besoek op 4 Julie 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160802212132/http://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Invest/Industries/Information-technologies/software.html |date= 2 Augustus 2016}}</ref> == Demografie == === Bevolkingsdigtheid en verstedeliking === [[Lêer:Karlsruher Stadtansicht.jpg|duimnael|Karlsruhe is 'n tipiese voorbeeld van 'n stadsontwerp uit die Baroktydperk. Die strate beweeg vanaf die graaflike slot as sentrale punt radiaal uitwaarts. Kopergravure deur Heinrich Schwarz, 1721]] Met 'n oppervlakte van 357&nbsp;588 vierkante kilometer en meer as 83 miljoen inwoners behoort die Bondsrepubliek Duitsland tot die mees digsbevolkte lande ter wêreld. Sy bevolking is tans ook die grootste van alle lidstate van die [[Europese Unie]]. Dit is oneweredig oor die land versprei, en naas die stadstate [[Berlyn]], [[Hamburg]] en [[Bremen]] het die deelstaat Noordryn-Wesfale die grootste bevolkingsdigtheid. Die Oos-Duitse deelstate word – met uitsondering van [[Sakse]] – deur 'n duidelik laer bevolkingsdigtheid gekenmerk. Die nywerheidstreke van die [[Ruhrgebied]], [[Halle, Sakse-Anhalt|Halle]]-Leipzig en [[Chemnitz]]-[[Zwickau]] was die eerste gebiede waar groot bevolkingskonsentrasies ontstaan het. Later het streke soos die Ryn-Neckar- en Ryn-Main-gebied, die Saarland, en die metropolitaanse gebiede van [[Hannover]] ([[Nedersakse]]), [[Neurenberg]], [[München]], [[Stuttgart]] en [[Dresden]] 'n vinnige bevolkingsaanwas getoon. Die vyf grootste metropolitaanse gebiede is Ryn-Roer met 11,8 miljoen inwoners, Ryn-Main (5,8 miljoen), Berlyn (4,3 miljoen), Hamburg (3,3 miljoen) en [[Stuttgart]] (2,3 miljoen). Tans is Berlyn die grootste stedelike nedersetting met meer as 3,4 miljoen inwoners. Daarnaas het drie ander stede, Hamburg, München en Keulen, 'n bevolking van meer as een miljoen. Daar is altesaam meer as 80 stede met meer as 100&nbsp;000 inwoners wat in Duitse statistieke as sogenaamde ''Großstädte'' ("groot stede") geklassifiseer word. Die ontwikkeling van stede het reeds in die Romeinse tydperk 'n aanvang geneem. In hierdie periode het nedersettings soos [[Keulen]], [[Bonn]], [[Trier]], [[Augsburg]] en ander ontstaan. Middeleeuse stede is dikwels naby die setels van biskoppe gestig, soos byvoorbeeld [[Würzburg]], [[Hildesheim]] en [[Maagdenburg]], of het rondom keiserlike [[palts]]e begin ontwikkel, soos byvoorbeeld Aachen ([[Aken]]), Goslar en Quedlinburg. Vanaf die 11de eeu is nuwe stedelike nedersettings volgens doelgerig ontwerpte plattegronde veral in die suide van Duitsland gevestig. Daarnaas is ook nedersettings, wat gedurende die Duitse uitbreiding na die oostelike Sentraal-Europa gestig is, stelselmatig aangelê. In die Baroktydperk het heersers hul setels tot pragtige hoofstede uitgebou, waaronder Dresden, Karlsruhe en [[Mannheim]]. Die Tweede Wêreldoorlog en die verwoestings, wat daarmee gepaard gegaan het, het net soos die verstedelikingsproses van metropolitaanse gebiede in die tweede helfte van die 20ste eeu die voorkoms van talle stede omvorm. === Huidige demografiese tendense === [[Lêer:Population of German territories 1800 - 2000.JPG|duimnael|Duitsland se bevolkingsgroei (1800–2000)]] [[Lêer:De wanderung.svg|duimnael|Die jaarlikse immigrasiesyfers in die tydperk sedert 1991]] [[Lêer:Population Development Germany.svg|duimnael|Geboortes (groen) en sterfgevalle (blou) in Duitsland tussen 1950 en 2020]] Van die 83 miljoen inwoners (soos op 31 Desember 2018) in 40,7 miljoen huishoudings is 42 miljoen vroulik en 41 miljoen manlik. Die persentasie buitelanders het 12,2 persent beloop. Die Duitse bevolking van 72,9 miljoen sluit sewe miljoen immigrante van Duitse afkoms in, wat veral uit die Russiese Federasie, Pole en ander Oos-Europese lande na Duitsland gekom het (altesaam 4,2 miljoen mense in die tydperk tussen 1950 en 2002), of immigrante van dwarsoor die wêreld wat ingeburger is. In 2012 is meer as 112&nbsp;300 buitelanders ingeburger – 'n styging van 5,2 persent teenoor die vorige jaar. {{Sienook|Christendom in Duitsland}} Van die inwoners was in 2010 24,6 miljoen (of 30,2 persent van die totale bevolking) Rooms-Katolieke, 24,2 miljoen Protestante (oorwegend [[Lutheranisme|Lutherane]]), 3,2 miljoen [[Islam|Moslems]] (waarvan 732&nbsp;000 met Duitse burgerskap), 200&nbsp;000 [[Boeddhisme|Boeddhiste]] en 102&nbsp;000 Jode. Die [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] Metropolie van Duitsland het sowat 500&nbsp;000 lede. Die buitelandse bevolking het in 2014 gestyg tot 8,15 miljoen, van wie 6,4 miljoen uit Europa. Die grootste groepe buitelanders in 2014 was [[Turke]] (1,53 miljoen), burgers van ander lande van die Europese Unie (altesaam 3,7 miljoen, waarvan 0,7 miljoen [[Pole (volk)|Pole]], 0,6 miljoen Italianers, 0,4 miljoen [[Roemene]], 0,3 miljoen [[Grieke]] en 0,3 miljoen [[Kroate]]) en immigrante uit die voormalige [[Joego-Slawië]] en Rusland.<ref>{{de}} [https://www.destatis.de/DE/Publikationen/StatistischesJahrbuch/Bevoelkerung.pdf?__blob=publicationFile Statistisches Bundesamt: Statistisches Jahrbuch 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151113214052/https://www.destatis.de/DE/Publikationen/StatistischesJahrbuch/Bevoelkerung.pdf?__blob=publicationFile |date=13 November 2015}}</ref> Die aantal Britse burgers is in 2015 op 106&nbsp;000 beraam.<ref>{{de}} [http://www.boersennews.de/nachrichten/artikel/brexit--mehr-briten-wollen-deutsche-staatsbuergerschaft/488286265?utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=AdRom_8_pri_2016-KW27-FaW_NLAktive|New_09.07.2016 boersennews.de, 4 Julie 2016: BREXIT: Mehr Briten wollen deutsche Staatsbürgerschaft. Besoek op 10 Julie 2016] {{dooie skakel}}</ref> Die sowat 60&nbsp;000 [[Sorbe]] (of Wende) in die deelstate Brandenburg en Sakse, 10&nbsp;000 Friese in Noordfriesland en op die eiland [[Helgoland]], 2&nbsp;000 Friese in die Saterland-streek geniet net soos sowat 50&nbsp;000 [[Roma|Sinti en Roma]] kulturele en politieke beskerming as nasionale minderhede. Die natuurlike bevolkingsaanwas bly negatief, met 682&nbsp;000 geboortes teenoor 894&nbsp;000 sterfgevalle in 2013. In 2011 het die aantal geboortes tot slegs 668&nbsp;000 gedaal, die laagste ooit sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog en slegs die helfte van die geboortesyfer wat in 1964 aangeteken is toe daar in die Bondsrepubliek Duitsland en die Duitse Demokratiese Republiek altesaam 1,357 miljoen geboortes geregistreer is. Die geboortesyfer van net 8,5 per 1&nbsp;000 inwoners is nou die laagste in Europa en vergelyk baie ongunstig met lande soos Frankryk (12,7) en die Verenigde Koninkryk (12,0). Vroue met kinders ervaar nog steeds baie nadele in die beroepslewe en baie egpare vrees dat hulle moontlik nie meer kinders kan bekostig nie. In 2006 is 124&nbsp;830 buitelanders ingeburger.<ref>{{de}} Statistisches Bundesamt, 23 Julie 2007</ref> Die aantal buitelanders wat 'n Duitse paspoort ontvang het, het vir die eerste keer in vyf jaar weer toegeneem. In 2005 is slegs 117&nbsp;250 buitelanders ingeburger, in vergelyking met slegs 72&nbsp;000 in 1995 en 'n rekordgetal van 186&nbsp;700 in 2000. In 2006 is twee derdes van die aansoekers (83&nbsp;390 mense) ingeburger nadat hulle aan die voorvereiste van ten minste agt jaar verblyf voldoen en oor 'n geldige permanente verblyfpermit beskik het. Buitelandse eggenote en kinders wat reeds in Duitsland woon word na 'n korter wagtyd ingeburger (16&nbsp;570 in 2006). 'n Derde belangrike kategorie is buitelanders wat volgens 'n besluit van Duitse owerhede ingeburger word (6&nbsp;440 in 2006) of as gevolg van skadeloosstelling Duitse burgerskap ontvang (5&nbsp;140 in 2006). Van die buitelanders wat in 2006 ingeburger is, het sowat 33&nbsp;000 of 26,8 persent uit [[Turkye]] gekom, 12&nbsp;600 uit [[Serwië]], [[Montenegro]] of die voormalige Joego-Slawië, 6&nbsp;940 uit Pole en 4&nbsp;690 uit die Russiese Federasie. Die aantal immigrante uit [[Israel]] wat Duitse burgerskap ontvang het, het in 2006 met 50,2 persent die meeste toegeneem. Aangesien die laaste sensus in die Duitse Demokratiese Republiek in 1983 en in die vroeëre Bondsrepubliek Duitsland (Wes-Duitsland) in 1987 plaasgevind het, het presiese statistieke gegewens eers weer met die gesamentlike Europese sensus van die jaar 2010/11 beskikbaar geword. Volgens die sensus, wat op 31 Mei 2013 gepubliseer is, het Duitsland 'n amptelike bevolking van 80&nbsp;327&nbsp;900 op 31 Desember 2011 gehad.<ref>{{de}} [https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/VorlBevoelkerungsfortschreibung5124103119004.pdf?__blob=publicationFile Statistisches Bundesamt: ''Bevölkerung und Erwerbstätigkeit''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115093023/https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/VorlBevoelkerungsfortschreibung5124103119004.pdf?__blob=publicationFile |date=15 November 2013}}, besoek op 3 Junie 2013.</ref> === Immigrasie en emigrasie === [[Lêer:Map foreign nationals germany 2016.png|duimnael|Herkoms van buitelandse burgers in Duitsland in 2016]] In 2012 het volgens voorlopige amptelike statistieke 1&nbsp;081&nbsp;000 (2013: 1&nbsp;226&nbsp;500) immigrante na Duitsland gekom, 'n styging van 13 persent of 123&nbsp;000 persone teenoor die vorige jaar. 712&nbsp;000 (2013: 798&nbsp;000) inwoners het geëmigreer, 'n styging van 5 persent of 33&nbsp;000 persone.<ref>{{de}} [https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2013/05/PD13_156_12711.html ''destatis – persmededelings: Weiterhin hohe Zuwanderung nach Deutschland im Jahr 2012''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115193849/https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2013/05/PD13_156_12711.html |date=15 November 2013}}</ref> Van die immigrante was 966&nbsp;000 buitelanders (+15%) en 115&nbsp;000 Duitsers wat uit die buiteland na Duitsland teruggekeer het. Die meeste immigrante was uit lidstate van die Europese Unie afkomstig. Opvallend was die sterk toename in immigrasie uit Suid-Europa, veral EU-lande wat deur die finansiële en skuldkrisis geraak word. So het die getal immigrante uit [[Griekeland]] met 10&nbsp;000, dié uit [[Spanje]] met 9&nbsp;000 of 45 persent en dié uit [[Portugal]] met 4&nbsp;000 gestyg. Van die emigrante, wat in 2012 geregistreer is, was 579&nbsp;000 buitelanders en 133&nbsp;000 Duitsers. Die amptelike statistieke maak geen verskil tussen tydelike en permanente immigrante en emigrante. {| class="wikitable" |+Immigrasie en emigrasie in 2013 !Land van herkoms !Aantal immigrante !Bestemming !Aantal emigrante |- !Pole |197&nbsp;000 |'''Pole''' |125&nbsp;000 |- !Roemenië |135&nbsp;000 |'''Roemenië''' |86&nbsp;000 |- !Italië |61&nbsp;000 |'''Bulgarye''' |39&nbsp;000 |- !Bulgarye |59&nbsp;000 |'''Hongarye''' |35&nbsp;000 |- !Hongarye |59&nbsp;000 |'''Turkye''' |34&nbsp;000 |} <small>''Bron: Statistisches Jahrbuch 2015''</small> Tussen 1996 en 2013 het die meeste imigrante uit Pole gekom. In 2013 het sowat 189&nbsp;000 Poolse burgers hulle in Duitsland gevestig, terwyl die getal inwoners met uitsluitlik Poolse burgerskap gestyg het tot 609&nbsp;855.<ref>{{de}} ''Zahl der Woche''. In: ''Das Parlament'', 11 Augustus 2014, bl. 1</ref> {| class="wikitable" |+Die gewildste bestemmings van Duitse emigrante in 2013 !Bestemming !Aantal emigrante |- !Switserland |21&nbsp;435 |- !Verenigde State |13&nbsp;532 |- !Oostenryk |11&nbsp;222 |- !Verenigde Koninkryk |8&nbsp;155 |- !Pole |6&nbsp;616 |- !Frankryk |6&nbsp;327 |- !Turkye |6&nbsp;162 |- !Spanje |5&nbsp;975 |- !Australië |3&nbsp;319 |- !Nederland |3&nbsp;193 |} <small>''Bron: Statistisches Jahrbuch 2015''</small> Volgens amptelike statistieke het 1&nbsp;071 Duitsers in 2014 na [[Suid-Afrika]] geëmigreer, terwyl 1&nbsp;144 vanuit die Kaap na Duitsland teruggekeer het. Tussen 2005 en 2014 het 10&nbsp;943 Duitsers hulle in Suid-Afrika gevestig, terwyl 10&nbsp;337 na Duitsland teruggekeer het.<ref>{{de}} [http://auswandern-info.com/suedafrika.html auswandern-info.com: Südafrika. Besoek op 27 Desember 2015]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Inburgerings === Volgens die ''Statistisches Bundesamt'' is in 2016 met byna 110&nbsp;400 persone 2,6% meer buitelanders Duitse burgerskap verwerf as in 2015. Hierdie groei – die eerste sedert 2014 – word toegeskryf aan die merkbaar groter getal Britse inwoners wat hulle permanent in die land gevestig het en – ná die Verenigde Koninkryk se besluit om sy lidmaatskap in die Europese Unie te beëindig – wettige verblyfstatus wil kry. Die aantal Turke, aan wie Duitse burgerskap toegeken is, het – net soos in die vorige jare – weer 'n noemenswaardige afname getoon. Die gemiddelde ouderdom van ingeburgerdes was 33 jaar, die gemiddelde verblyftydperk in Duitsland was 17 jaar. Die meeste ingeburgerde persone was afkomstig uit Europese lande (waaronder 29 persent uit EU-lidlande). {| class="wikitable" |+Inburgerings volgens land van herkoms in 2016<ref>{{de}} [https://www.welt.de/politik/deutschland/article165477997/Deutsche-Bevoelkerung-erstmals-seit-1990-juenger-geworden.html ''www.welt.de, 13 Junie 2017: Deutsche Bevölkerung erstmals seit 1990 jünger geworden. Besoek op 13 Junie 2017'']</ref> !Land !Getal ingeburgerde persone !Verandering teenoor 2015 |- !Turkye |16&nbsp;290 | -17,3% |- !Pole |6&nbsp;632 | +11,3% |- !Oekraïne |4&nbsp;048 | -2,9% |- !Kosovo |3&nbsp;966 | +3,8% |- !Roemenië |3&nbsp;828 | +27,6% |- !Italië |3&nbsp;597 | +5,6% |- !Irak |3&nbsp;553 | +3,0% |- !Griekeland |3&nbsp;444 | +12,6% |- !Kroasië |2&nbsp;985 | -10,3% |- !Verenigde Koninkryk |2&nbsp;865 | +360,6% |} === Lewenstandaard === In 2010 het die gemiddelde maandelikse besteebare inkomste van Duitse huishoudings 2&nbsp;981&nbsp;€ (41&nbsp;510 ZAR) beloop.<ref>{{de}} [https://www.destatis.de/DE/Publikationen/StatistischesJahrbuch/GesellschaftundStaat/GesellschaftundStaat.pdf?__blob=publicationFile ''destatis.de: Statistisches Jahrbuch 2012'', bl.170. Besoek op 28 Augustus 2013. Wisselkoers €/ZAR soos op 27 Augustus 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121115000109/https://www.destatis.de/DE/Publikationen/StatistischesJahrbuch/GesellschaftundStaat/GesellschaftundStaat.pdf?__blob=publicationFile |date=15 November 2012}}</ref> Tegelykertyd is in 2009 'n sesde van die bevolking deur armoede bedreig. Van die totale uitgawes van privaat huishoudings is in 2010 34 persent aan behuising en renovasie, 14 persent aan kos en tabak, 14 persent aan vervoer, 11 persent vir kultuur en vryetydaktiwiteite, vyf persent aan klerasie en skoene, en 22 persent aan ander uitgawes bestee. 77 persent van die huishoudings het in 2011 oor 'n motor, 96,2 persent oor 'n televisietoestel, 88,1 persent oor 'n [[kamera]], 82 persent oor 'n [[rekenaar]], 75,9 persent oor internettoegang, 90 persent oor 'n [[selfoon]], 99,1 persent oor 'n koelkas en 95 persent oor 'n [[wasmasjien]] beskik. 42 persent van die huishoudings het televisiekanale per satelliet ontvang, 46,4 persent per kabeltelevisie en 24,6 persent per [[digitale terrestriële televisie]]. In 2013 het 48 persent van alle Duitse huishoudings oor huiseiendom of grondbesit beskik.<ref>{{de}} ''Statistisches Jahrbuch 2016'', bl. 151</ref> == Taal == === Status === [[Lêer:Martin Luther, 1529.jpg|duimnael|[[Martin Luther]], die Duitse reformator en hervormer van die Duitse taal, in 1529]] [[Duits]] is die amps- en mees gebruikte taal in Duitsland en word ook as standaardtaal in die media gebruik. In die noorde van Duitsland, veral in die gebied tussen Hannover en [[Kassel]], het die standaardskryftaal lankal die plaaslike [[Nederduits]]e dialekte as omgangstaal vervang. Dialekte is egter veral in Suid-Duitsland nog steeds die mees gebruiklike omgangstale. [[Martin Luther]] se Bybelvertaling het in die 16de eeu 'n belangrike rol by die uitbreiding van die huidige Nieuhoogduitse standaardtaal gespeel. In 1781 het Johann Christoph Adelung die eerste groot woordeboek van die Duitse taal uitgegee. Die gebroeders Jacob en Wilhelm Grimm het in 1852 met die samestelling van die grootste Duitse woordeboek ooit begin wat eers in 1961 voltooi is en tans bewerk word. Die huidige Duitse spelling is tydens die 19de eeu vasgelê en steun veral op die ''Ortografiese Woordeboek van die Duitse Taal (Orthographisches Wörterbuch der deutschen Sprache)'' van Konrad Duden wat in 1880 verskyn het. Die laaste spellinghervorming in die Duitse taalgebied, wat ook [[Oostenryk]], Alemanniese [[Switserland]] en [[Liechtenstein]] insluit, is in 1996 deurgevoer. === Duits in die buiteland === [[Lêer:Windhoek-Goethe Institut.jpg|duimnael|links|Die ''Goethe-Zentrum'' in [[Windhoek]]]] Duits was vroeër 'n verkeerstaal in Middel-Europa, Oos-Europa en [[Skandinawië]] en het ook 'n tyd lank 'n belangrike rol as internasionale wetenskapstaal gespeel. Dit is nog steeds die mees gesproke moedertaal in die Europese Unie en die tweede belangrikste vreemde taal in die Europese onderwysstelsels na Engels. Duits is ook wêreldwyd die derde belangrikste vreemde taal in die onderwys en die tweede belangrikste taal van die internet, waar sowat agt persent van alle bladsye in Duits verskyn (teenoor sowat vyftig persent in Engels). Naas diplomatieke betrekkinge met die buiteland val ook Duitse kultuur- en onderwysbeleid onder die Departement van Buitelandse Sake. Die bevordering van Duits op internasionale vlak staan sentraal in dié beleid. Tans is 15,4 miljoen mense besig om Duits aan te leer. Duitsonderwys in die buiteland word onder meer aangebied deur die [[Goethe Instituut]], 140 Duitse skole asook byna 2&nbsp;000 ander skole wêreldwyd met intensiewe onderwys in Duits. Hierdie skole beskik oor hul eie kommunikasienetwerk, ''Schulen: Partner der Zukunft'', kort ''PASCH'' genoem.<ref>{{de}} [https://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/de/jugend/willkommen/deutsch-lernen-im-partnerschulnetzwerk ''Tatsachen über Deutschland: Deutsch lernen im Partnerschaftsnetzwerk. Besoek op 29 Mei 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200512075012/https://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/de/jugend/willkommen/deutsch-lernen-im-partnerschulnetzwerk |date=12 Mei 2020}}</ref> Die belangrikste buitelandse tale in die Duitse onderwysstelsel is Engels, [[Frans]], [[Russies]], [[Spaans]] en Latyn. In Noordryn-Wesfale word ook [[Nederlands]] as tweede taal aangebied. === Minderheids- en immigrantetale === [[Lêer:Budyšin – měšćanska tafla (2021).jpg|duimnael|Tweetalige padteken in [[Bautzen]]. Bo is Duits en onder is [[Opper-Sorbies]]]] Duitsland erken ook die tale van etniese minderhede soos [[Deens]], [[Fries]] en [[Sorbies]] as amptelike tale, alhoewel geen van hierdie minderheidstale meer as 100&nbsp;000 sprekers het nie. Ander plaaslike minderheidstale soos [[Moeselromaans]] (uitgestorwe in die 11de eeu), [[Polabies]] (uitgestorwe in die 18de eeu) en [[Jiddisj]] word nie meer gepraat nie. Groot immigrantegroepe soos [[Russe]] (die aantal Russiessprekendes, onder wie [[Ruslandduitsers]], word op sowat vier miljoen beraam wat van Russies die tweede grootste taal na Duits maak) en Turke gebruik dikwels hulle eie tale: in groot stede soos Berlyn beskik hierdie immigrante oor hul eie infrastruktuur wat ook dagblaaie insluit. Die plaaslike advertensiebedryf gebruik dikwels die [[Turks]]e taal en sekere amptelike kennisgewings verskyn ook in Turks. == Kuns en kultuur == {{Hoofartikel|Kultuur van Duitsland}} === Literatuur === [[Lêer:Grimm.jpg|duimnael|links|Dubbelportret van die broers Wilhelm Grimm (links) en Jacob Grimm deur Elisabeth Maria Anna Jerichau-Baumann, 1855]] [[Lêer:Goethe Schiller Weimar.jpg|duimnael|Standbeeld van [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] en [[Friedrich Schiller|Schiller]] by die Deutsches Nationaltheater und Staatskapelle Weimar]] Duitsland het 'n baie groot bydrae tot die wêreld se kulturele erfenis gelewer en die land word dikwels ook die "land van digters en denkers" genoem. Reeds in die Oud- en Middelhoogduitse tydperk ontstaan 'n literatuur van eersterangse gehalte en Middeleeuse digters soos Walther von der Vogelweide en Wolfram von Eschenbach behoort tot die belangrikstes in Europa. Die Nibelungenlied, wat deur 'n onbekende outeur geskryf is, en die sprokies van die [[Broers Grimm]] is literêre werke van wêreldfaam. Die Bybelvertaling van Martin Luther staan aan die beginpunt van die moderne Nieuhoogduitse standaardtaal wat in die 16de eeu die verskillende Neder- en Hoogduitse dialekte as skryftaal begin vervang het. Bekende Duitse skrywers tot by die 19de en vroeë 20ste eeu sluit [[Gotthold Ephraim Lessing]], [[Johann Wolfgang von Goethe]], [[Friedrich Schiller]], [[Heinrich von Kleist]], [[E.T.A. Hoffmann]], [[Friedrich Hölderlin]], [[Heinrich Heine]], [[Annette von Droste-Hülshoff]], [[Theodor Fontane]] en [[Rainer Maria Rilke]] in. 20ste eeuse wenners van die [[Nobelprys vir Letterkunde]] is [[Thomas Mann]], [[Hermann Hesse]], [[Heinrich Böll]] en [[Günter Grass]]. [[Bertolt Brecht]] oorheers tydens die vyftigerjare die Duitse toneelkuns. === Filosofie === Die filosofie is deur Duitse wysgere soos [[Gottfried Wilhelm Leibniz]], [[Immanuel Kant]], [[Johann Gottfried von Herder]], [[Moses Mendelssohn]], [[Novalis]] (bydraes tot die filosofie van die romantiese literêre beweging), [[Johann Gottlieb Fichte]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Karl Marx]], [[Friedrich Engels]], [[Ludwig Feuerbach]], [[Arthur Schopenhauer]], [[Albert Schweitzer]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Edmund Husserl]], [[Eduard von Hartmann]], [[Karl Jaspers]], [[Rosa Luxemburg]], [[Martin Heidegger]], [[Hannah Arendt]], [[Hans-Georg Gadamer]] en [[Jürgen Habermas]] verryk, terwyl [[Ferdinand Tönnies]], [[Georg Simmel]], [[Max Weber]], [[Max Horkheimer]], [[Theodor W. Adorno]] en [[Niklas Luhmann]] groot bydraes op die gebied van die sosiologie gelewer het. === Musiek === [[Lêer:Semperoper Dresden.jpg|duimnael|Die Semperoper in Dresden]] Ten opsigte van die musiek het Duitse en Duitstalige komponiste en dirigente soos [[Johann Sebastian Bach]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Georg Friedrich Händel]], [[Georg Philipp Telemann]], [[Heinrich Schütz]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Felix Mendelssohn|Felix Mendelssohn Bartholdy]], [[Engelbert Humperdinck (komponis)|Engelbert Humperdinck]], [[Otto Nicolai]], [[Gustav Albert Lortzing]], [[Johannes Brahms]], [[Robert Schumann]], [[Richard Wagner]], [[Johann Pachelbel]], [[Jacques Offenbach]], [[Wilhelm Furtwängler]], [[Hanns Eisler]], [[Max Reger]], [[Johann Strauss]], [[Paul Hindemith]], [[Carl Orff]], [[Karlheinz Stockhausen]], [[Hans-Werner Henze]] en [[Helmut Lachenmann]] wêreldwye bekendheid verwerf. === Perswese === [[Lêer:Deutsche Welle.jpg|duimnael|links|Hoofkantoor van die internasionale televisie- en radiokanaal ''Deutsche Welle'' in Bonn]] Met sy groot verskeidenheid dag- en weekblaaie, wat as gedrukte media, aanlyn-uitgawes in die internet en as digitale uigawes vir e-boeklesers, tabletrekenaars en ander toestelle versprei word, is Duitsland die grootste mark vir dagblaaie in Europa en die vyfde grootste wêreldwyd. In 2016 is op elke verskyningsdag 16,08 miljoen dag- en byna 5 miljoen week- en Sondagblaaie verkoop. Die belangrikste nasionale koerante is die poniedagblad ''Bild'', die ''[[Süddeutsche Zeitung]]'', die ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', die ''Frankfurter Rundschau'', ''Die Welt'', Handelsblatt en die weekblad ''Die Zeit''. Die belangrikste nuustydskrifte, wat weekliks uitgegee word, is ''Der Spiegel'', ''Focus'' en ''Stern''. Sowat 44,6 miljoen Duitsers lees volgens navorsing deur die media-analise-instituut ''Verbrauchs- und Medienanalyse (VuMA)'' meerdere kere per week in 'n dagblad. Nogtans bly die verkoopte sirkulasie daal. In 2016 is 15,3 miljoen eksemplare verkoop.<ref>{{de}} [https://de.statista.com/themen/176/zeitung/ ''statista – Das Statistik-Portal: Statistiken zum Thema Zeitung. Besoek op 21 Junie 2017'']</ref> Saam met die drukoplae toon ook die totale inkomste van dagblaaie – sowat €7,65 miljard in 2015 – 'n afwaartse neiging. Veral die inkomste uit advertensies het merkbaar afgeneem. Om dié ontwikkeling teen te werk, word onder meer in digitale uitgawes belê en digitale aanlyn-inhoud agter betaalmure geplaas om inkomste uit digitale verspreidingskanale te genereer. == Argitektuur == [[Lêer:Trier Porta Nigra BW 1.JPG|duimnael|Die [[Porta Nigra]] in Trier]] [[Lêer:Mittelrhein Burg Katz.jpg|duimnael|Die kasteel Katz langs die Middelryn]] Duitsland pronk met 'n ryk en veelvuldige argitektuurgeskiedenis wat nou verweef is met dié van sy Europese buurlande. Aan die beginpunt van die argitektoniese ontwikkeling het die boukuns van die Romeinse antieke oudheid gestaan waarvan baie bouwerke soos die stadspoort [[Porta Nigra]] in Trier bewaar gebly het. Omtrent 1030 is die voor-Romaanse boustyle verder ontwikkel tot die Romaanse styl. Tweehonderd jaar later is die [[Gotiese argitektuur|Gotiese boustyl]] vanuit Frankryk oorgeneem waarvan die katedraal van Keulen en die Liewe-Vroukerk in Trier pragtige voorbeelde is. Omtrent 1520 begin die Italiaanse Renaissance sy invloed op die Duitse argitektuur uitoefen, alhoewel daar min bouwerke in 'n suiwer Renaissance-styl ontwerp is. Die raadsaal van Augsburg (Beiere) is een van die bekendste voorbeelde. Ook die barok-boustyl is taamlik laat (omtrent 1650) in Duitsland ingevoer. Een van die leidende barok-argitekte was Balthasar Neumann wat onder meer die Wies-kerk en die slot van Ludwigsburg (tans Baden-Württemberg) ontwerp het. Die Klassisistiese styltydperk begin in Duitsland omtrent 1770 en lewer onder meer bekende bouwerke in die huidige hoofstad Berlyn soos die Altes Museum (Ou Museum), die [[Charlottenburg-kasteel]] en die [[Brandenburgse Poort]] op. Ook tydens die Historisme, 'n styltydperk wat tussen 1840 en 1900 toonaangewend was, het bekende bouwerke soos die [[Neuschwanstein-kasteel|kasteel Neuschwanstein]] in Beiere en die [[Berlynse Domkerk]] ontstaan. In die vroeë 20ste eeu het Duitse argitekte 'n leidende rol by die ontwikkeling van die klassieke moderne boustyl gespeel. [[Walter Gropius]], [[Ludwig Mies van der Rohe]] en die [[Bauhaus]] in [[Dessau-Roßlau]] (Sakse) oefen nog steeds 'n belangrike invloed op die moderne internasionale argitektuur uit. Met die monumentale argitektuur van die Nasionaal-Sosialisme, waarvan die argitek [[Albert Speer]] die belangrikste verteenwoordiger was, het die ontwikkeling van die boukuns tot stilstand gekom. Die grootheidswaan van Adolf Hitler en Albert Speer het onder meer die ombou van Berlyn tot 'n wêreldhoofstad met die naam ''Germania'' behels. Die jare van heropbou ná die Tweede Wêreldoorlog is deur pragmatisme oorheers, en Duitse argitekte het net geleidelik begin om weer uitdrukking te gee aan kenmerkende nuwe style. Die stadion, wat vir die [[Olimpiese Somerspele 1972]] in München opgerig is, was een van die indrukwekkendste projekte van die moderne Duitse argitektuur. In die laaste dekades het ook Duitse argitekte begin om projekte dwarsoor die wêreld aan te pak. Konstruksies en ontwerpe het opnuut wêreldgehalte bereik, alhoewel die argitektoniese ontwikkelings nie meer deur Duitse argitekte oorheers word nie. Nogtans is daar Duitse boorling-argitekte soos [[Helmut Jahn]] (tans [[Chicago]]) wat 'n leidende rol in die internasionale boukuns speel en ook projekte in Suid-Afrikaanse stede soos [[Johannesburg]] en [[Durban]] ontwerp het. == Sport == [[Lêer:Germany lifts the 2014 FIFA World Cup.jpg|duimnael|links|Die [[Duitse nasionale sokkerspan]] ná hul oorwinning oor [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] in die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014-wêreldbekereindwedstryd]] in [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]] ([[Estádio do Maracanã|Maracanã-stadion]])]] [[Lêer:Olympiastadion Muenchen.jpg|duimnael|Die Olimpiese Stadion in München, opgerig vir die [[Olimpiese Somerspele 1972]], later ook tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974]] ingespan]] [[Lêer:Germany vs Belgium rugby match.jpg|duimnael|links|[[Rugby]]wedstryd tussen [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] en [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] op 29 April 2006 in [[Hannover]]]] [[Lêer:Deutsche Cricket-Nationalmannschaft in Österreich 2012.JPG|duimnael|Die [[Duitse nasionale krieketspan]] in Seebarn, Oostenryk, op 5 Mei 2012]] [[Sokker]] is die gewildste sportsoort in Duitsland. Sowat 170&nbsp;000 sokkerspanne met meer as ses miljoen aktiewe lede is georganiseer in die [[Duitse sokkerbond]] (''Deutscher Fußball-Bund'', ''DFB''), wat ook twee keer as gasheer van die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]] opgetree het (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]]). Die [[UEFA Europa-beker]] is ook twee keer in Duitsland beslis (in 1988 en 2024). Die [[Duitse nasionale sokkerspan]] het tot dusver vier [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie gewen (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]] in [[Switserland]], 1974 in Wes-Duitsland, [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]] in [[Italië]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]] in [[Brasilië]]), asook drie keer die UEFA Europa-beker (in 1972, 1980 en 1996). Die Duitse topliga, die [[Bundesliga]], het in die 2005/2006-seisoen die eerste sokkerliga ter wêreld geword wat 'n gemiddelde bywoningsyfer van meer as 40&nbsp;000 mense per wedstryd kon trek. Benede die Bundesliga is die [[2. Bundesliga]], gevolg deur die [[3. Liga]], twee [[Regionalliga]]s en plaaslike [[Oberliga]]s. Die DFB is die grootste en suksesvolste sportorganisasie ter wêreld en die 2006-Wêreldbekertoernooi in Duitsland is deur die destydse president van die FIFA, [[Sepp Blatter]], as die beste ooit beskryf. Die toernooi is geesdriftig deur die plaaslike bevolking gesteun en die [[vlag van Duitsland]] is wyd vertoon. In voorbereiding op dié toernooi het Duitsland die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2005]] aangebied. Die nasionale sokkerspan het ook die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2017]] in Rusland gewen, dit was egter die laaste toernooi van sy soort. In vrouesokker behoort Duitsland ook tot die beste spanne wêreldwyd en hulle het reeds twee [[vrouesokkerwêreldbeker]]toernooie beklink (in [[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]]) en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011-toernooi]] aangebied. Ander gewilde sportsoorte is [[handbal]] en [[korfbal]], alhoewel hulle nie dieselfde aandag in die media geniet as sokker en byvoorbeeld [[Formule Een]]-motorwedrenne, [[yshokkie]], [[tennis]] en [[fietsry|fietswedrenne]] nie. Van die bekendste Duitse tennisspelers sluit in [[Boris Becker]], [[Julia Görges]] en [[Steffi Graf]]. [[Rugby]] word sedert 1850 in Duitsland gespeel en die [[Duitse Rugbybond]] (DRV) is in 1900 gestig. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in [[Parys]] het die [[Duitse nasionale rugbyspan]] die silwermedalje gewen. Duitsland het tot dusver nog nie vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer nie en hulle ding in die [[Europese Rugbykampioenskap]] met ander ontluikende rugbyspanne mee.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.rugby-verband.de/verband/geschichte/ |website=Rugby-Verband.de |title=Geschichte |publisher=[[Duitse Rugbybond]] |accessdate=17 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613165942/https://www.rugby-verband.de/verband/geschichte/ |archive-date=13 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarteenoor het die [[Duitse nasionale vrouerugbyspan|vrouerugbyspan]] vir twee [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer (in [[Vrouerugbywêreldbeker 1998|1998]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2002|2002]]). [[Krieket]] word sedert 1858 in Duitsland gespeel, nadat emigrante uit [[Engeland]] en die Verenigde State die eerste krieketklubs in Berlyn gestig het. Die [[Duitse Krieketbond]] (DCB) is in 1988 gestig en hulle bestuur die [[Duitse nasionale krieketspan]]. Duitse krieket toon tans 'n sterk groei en opswaai, veral te danke aan asielsoekers uit krieketspelende lande soos [[Afghanistan]] en [[Pakistan]], wat hul sport en ywer saambring.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-36461853 |title=Cricket-loving Asian migrants take game to Germany |publisher=[[BBC]] |author=Jenny Hill |date=7 Junie 2016 |accessdate=6 Mei 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/tim-wigmore-on-afghan-refugees-and-their-involvement-in-cricket-in-germany-1020047 |title=How Afghanistan is bringing cricket to Germany |publisher=ESPNcricinfo |author=Tim Wigmore |date=27 Mei 2016 |accessdate=6 Mei 2025}}</ref> Duitse stede het twee keer as gasheerland van die [[Olimpiese Somerspele]] opgetree: Berlyn in [[Olimpiese Somerspele 1936|1936]] en München in [[Olimpiese Somerspele 1972|1972]]. [[Garmisch-Partenkirchen]] het die [[Olimpiese Winterspele 1936]] aangebied.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Clay Large |title=Nazi Games: The Olympics of 1936. |publisher=W. W. Norton & Company |year=2007 |isbn=978-0-393-05884-0 |pages=136}}</ref> Duitsland beskik ook oor talle bekende wintersportsterre wat gereeld medaljes by die [[Olimpiese Winterspele]], asook Europese en Wêreldkampioenskappe wen. Duitsland is een van die leidende lande in motorwedrenne en behels bekende vervaardigers soos [[BMW]] en [[Mercedes-Benz]]. Die renjaer [[Michael Schumacher]] het verskeie rekords opgestel en die Formule Een-wêreldkampioenskap sewe keer gewen, meer as enige ander renjaer. [[Sebastian Vettel]] behoort ook tot die beste vyf renjaers ooit en [[Nico Rosberg]] behoort ook tot die Formule Een-wenners. Die [[Duitse Grand Prix]] word óf op die [[Hockenheimring]] óf op die [[Nürburgring]] beslis. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Germany|title=Germany|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=6 Mei 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/|title=Germany|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=6 Mei 2025}} == Eksterne skakels == ; Wiki-webtuistes ---- {{CommonsKategorie|Germany|Duitsland}} {{Wikt|Duitsland}} * {{en}} {{Wikivoyage|Germany|Duitsland}} ; Algemene inligting ---- * {{en}} [http://www.tatsachen-ueber-deutschland.de/en/ ''Germany at a glance – Feite oor Duitsland''] * {{en}} [http://www.deutschland.de/ ''Deutschland.de – Your link to Germany''] ; Geskiedenis ---- * {{de}} [http://www.dhm.de/lemo/ Die virtuele aanlyn-museum van die ''Deutsches Historisches Museum'' en die ''Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland''] ; Kultuur ---- * {{en}} [https://www.goethe.de/en/index.html ''Goethe-Institut''] ; Statistieke ---- * {{de}} [http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/ ''Statistisches Bundesamt Deutschland: Amptelike statistieke''] ; Klimaat ---- * {{de}} [https://www.dwd.de/DE/leistungen/klimadatendeutschland/klimadatendeutschland.html?nn=499004 ''DWD – Klimadaten Deutschland''] ; Grondwet en staatsorganisasie ---- * {{de}} [https://www.bundestag.de/gg ''Grundgesetz der Bundesrepublik Deutschland / Grondwet van die Bondsrepubliek van Duitsland''] * {{en}} [https://www.btg-bestellservice.de/se/index.php?sid=164ed98ccb88ac6b0af099234b42baf0&navi=1&subnavi=50&anr=80201000 '' Grondwet | Basic Law – Aflaaibare Engelse weergawe''] ; Nuusmedia ---- * {{de}} [http://www.dw-world.de/ ''Deutsche Welle – Internasionale nuus uit Duitsland, radio en TV-diens''] ; Duitse ambassades ---- * {{en}} [http://www.pretoria.diplo.de/ ''Duitse Ambassade in Suid-Afrika''] * {{en}} [https://windhuk.diplo.de/na-en ''Duitse Ambassade in Namibië''] ; Inligting vir buitelandse gekwalifiseerdes en voornemende studente ---- * {{en}} [https://www.make-it-in-germany.com/en/ ''Make it in Germany – Working, studying, living in Germany''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Duitsland}} | Noord = {{vlagland|Denemarke}} | Noordoos = [[Oossee]] • {{vlagland|Swede}} | Oos = {{vlagland|Pole}} • {{vlagland|Tsjeggië}} | Suidoos = {{vlagland|Oostenryk}} | Suid = {{vlagland|Switserland}} • {{vlagland|Oostenryk}} | Suidwes = {{vlagland|Frankryk}} | Wes = {{vlagland|Nederland}} • {{vlagland|België}} • {{vlagland|Luxemburg}} | Noordwes = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} • [[Noordsee]] }} {{Lande van Europa}} {{EU-lande}} {{NAVO-lande}} {{G7}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Duitsland| ]] 41m7jftud3doniir21usfdo1oqobg07 0 394 2925799 2891511 2026-08-17T11:53:38Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse sjef, restaurateur 2925799 wikitext text/x-wiki {{AprilKalender}} '''3 April''' is die 93ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (94ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 272 dae in hierdie jaar. == Gebeure == * [[13]] – Die Romeinse keiser [[Augustus Octavianus|Augustus]] beëindig die skryf van sy testament en voeg die berig ''Res gestae divi Augusti'' by. * [[419]] – Keiser Honorius straf [[Teenpous Eulalius]] met afsetting as pous omdat hy die keiser se bevel verontagsaam het. * [[1764]] – Die Habsburgse Joseph II word in [[Frankfurt am Main]] tot Romeins-Duitse koning gekroon. * [[1596]] – [[Alessandro Ottaviano de' Medici]] (later [[Pous Leo XI]]) word pouslike gesant na [[Frankryk]]. * [[1885]] – Gottlieb Daimler verkry 'n [[Duitsland|Duitse]] [[patent]] vir sy [[motor]]ontwerp. * [[1922]] – [[Joseph Stalin]] word generaal-sekretaris van die [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie]] en volg so [[Vladimir Lenin|Lenin]] op as leier van die [[Sowjetunie]]. * [[1940]] – Op bevel van die [[Kommunistiese Party van die Russiese Federasie|Kommunistiese party]] van die [[Sowjetunie]] begin die eenhede van die party, na die besetting van die oostelike gebiede van Pole om duisende Poolse intellektueles en offisiere te vermoor. Die [[slagting van Katyn]] en in andere stede van Pole word tot [[22 Mei]] uitgevoer. * [[1941]] – Hongaarse en Duitse troepe marsjeer [[Joego-Slawië]] binne. * [[1945]] – Sowjet-troepe onder Fjodor Iwanowitsch Tolbuchin bereik die stad Baden bei Wien en begin daarmee om [[Wene]] te omsingel. * [[1948]] – President [[Harry S. Truman]] teken die [[Marshall-plan]] wat $5 miljard toestaan vir hulp aan 16 lande. * [[1966]] – Die [[Sowjet]]-[[ruimtetuig]] [[Loena-ruimteprogram|Loena 10]] word die eerste ruimtetuig om om die [[Maan]] te wentel. * [[1968]] – [[Elvis Presley]] sing ''Heartbreak Hotel'' op die ''Milton Berle Show'' met ongeveer 25% van die [[Verenigde State]] se populasie wat toekyk. * [[1968]] – [[Simon en Garfunkel]] stel die album ''Bookends'' vry. * [[1968]] – [[Martin Luther King Jr.]] gee sy ''mountaintop'' toespraak. * [[1975]] – [[Bobby Fischer]] weier om teen [[Anatoli Karpof]] te speel, en verloor so sy [[skaak]]titel. * [[1978]] – Die [[50ste Oscar-toekenningsaand]] vind plaas. * [[1986]] – [[IBM]] lewer sy eerste [[skootrekenaar]], die PC Convertible. * [[2016]] – [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] wen die eindstryd van die [[T20I-wêreldbeker 2016|sesde T20I-wêreldbeker]] in [[Indië]] met vier paaltjies teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]]; in die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|vyfde T20I-vrouewêreldbeker]] verslaan [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] met agt paaltjies. * [[2022]] – [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] wen die twaalfde [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022|Vrouekrieketwêreldbeker]] in [[Nieu-Seeland]]. == Geboortes == * [[1366]] – [[Hendrik IV van Engeland|Hendrik IV]], koning van [[Engeland]] († [[1413]]). * [[1860]] – [[Frederik van Eeden]], Nederlandse skrywer, digter en psigiater. († [[1932]]). * [[1862]] – [[Leonid Pasternak]], Russiese postimpressionistiese skilder († [[1945]]). * [[1866]] – [[James Barry Munnik Hertzog]], Suid-Afrikaanse politikus en staatsman, [[Eerste Minister van Suid-Afrika]] († [[1942]]). * [[1881]] – [[Alcide De Gasperi]], Italiaanse staatsman. [[Eerste minister van Italië]] van 1945–1953 († [[1954]]). * [[1903]] – [[Lili Kraus]], Hongaars-gebore pianis († [[1986]]). * [[1904]] – [[Sally Rand]], Amerikaanse burleskdanser († [[1979]]). * [[1907]] – [[Iron Eyes Cody]], Amerikaanse akteur († [[1999]]). * [[1909]] – [[Stanislaw Ulam]], Pools-Amerikaanse wiskundige en kernfisikus. († [[1984]]). * [[1918]] – [[Henry Charles Hopkins]], Suid-Afrikaanse predikant en skrywer († [[1992]]). * [[1922]] – [[Doris Day]], Amerikaanse aktrise, sangeres en diereregteaktivis († [[2019]]). * [[1924]] – [[Marlon Brando]], Amerikaanse akteur († [[2004]]). * [[1924]] – [[Ivan Andreadis]], Tsjeggo-Slowaakse tafeltennisspeler († [[1992]]). * [[1926]] – [[Gus Grissom]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] († [[1967]]). * [[1930]] – [[Helmut Kohl]], Duitse politikus en kanselier (1982–1998) († [[2017]]). * [[1934]] – [[Jane Goodall]], Britse dierkundige en sjimpanseekenner († [[2025]]). * [[1940]] – [[Pieter Fourie]], Afrikaanse dramaturg († [[2021]]). * [[1942]] – [[Marsha Mason]], Amerikaanse aktrise. * [[1942]] – [[Wayne Newton]], Amerikaanse sanger en akteur. * [[1944]] – [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse Maleiersjef, restaurateur, kookboekskrywer († [[2026]]). * [[1944]] – [[Tony Orlando]], Amerikaanse sanger (Tony Orlando and Dawn). * [[1958]] – [[Alec Baldwin]], Amerikaanse akteur. * [[1959]] – [[David Hyde Pierce]], Amerikaanse akteur. * [[1961]] – [[Eddie Murphy]], Amerikaanse akteur en komediant. * [[1968]] – [[Sebastian Bach]], Kanadese sanger en liedjieskrywer (Skid Row, Winter Rose en Damnocracy). * [[1971]] – [[Shireen Abu Akleh]], Palestyns-Amerikaanse joernalis († [[2022]]). * [[1972]] – [[Alfred Ntombela]] Suid-Afrikaanse komedie-akteur. * [[1978]] – [[John Smit]], Suid-Afrika se een-en-vyftigste [[Springbokkaptein]]. == Sterftes == * [[1287]] – [[Pous Honorius IV]], 190ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* c. [[1210]]). * [[1682]] – [[Bartolomé Esteban Murillo]], Spaanse skilder (* [[1617]]). * [[1897]] – [[Johannes Brahms]], Duitse komponis van die Romantiek (* [[1833]]). * [[1931]] – [[Bob Snedden]], [[Suid-Afrika]] se tweede [[Springbokkaptein]] (* [[1867]]). * [[1943]] – [[Conrad Veidt]], Duitsgebore Amerikaanse filmakteur (* [[1893]]). * [[1946]] – [[Masaharu Homma]], Japannese luitenant-generaal en oorlogsmisdadiger (* [[1887]]). * [[1982]] – [[Warren Oates]], Amerikaanse akteur (* [[1928]]). * [[1988]] – Prof. [[C.J.M. Nienaber]], Afrikaanse [[letterkundige]] (* [[1918]]). * [[1990]] – [[Bernard Glemser]], skrywer van fiksie-, niefiksie- en kinderboeke (* [[1908]]). * [[1991]] – [[Graham Greene]], Britse skrywer (* [[1904]]). * [[2010]] – [[Eugène Terre'Blanche]], [[AWB]]-leier, wreed in sy slaap vermoor (* [[1941]]). * [[2020]] – [[Constand Viljoen]], voormalige Hoof van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] en later die stigter van die [[Vryheidsfront]] (* [[1933]]). * [[2021]] – [[Jonathan Ball]], Suid-Afrikaanse uitgewer (* [[1951]]). * [[2024]] – [[Vera Tschechowa]], Duitse aktrise (* [[1940]]). * [[2026]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). {{commonsKategorie|3 April}} [[Kategorie:April]] p4h54ks6motdlud7jg7iabvj5ytqf2j 0 412 2925513 2899052 2026-08-16T12:05:01Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Olivia Colman 2925513 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=European route E15, AP-7 Motorway, rest area on KP 100,3, near Sant Celoni. Concrete sculpture. 1974. Nona López, sculptor. (20863680681).jpg|teks=Nona López, betonkuns 1974}} Die '''jaar 1974''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 74ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * Ferdinand Chauvier ontwerp die [[Kreepy Krauly]] by sy huis in [[Springs]]. * Die bouwerk aan die [[Cahora Bassa-dam]] in [[Mosambiek]] word voltooi. * Die staatshoof van [[Paraguay]], generaal [[Alfredo Stroessner]], bring 'n staatsbesoek aan [[Suid-Afrika]]. * [[Frans]] word die uitsluitende ampstaal van die [[Kanada|Kanadese]] provinsie [[Quebec]]. * [[Italiaanse]] aanklaer Mario Sossi word ontvoer deur die Rooi brigade. * Ernő Rubik, 'n Hongaarse beeldhouer en professor in argitektuur stel die [[Rubik se kubus|Rubikkubus]] bekend. * [[7 Februarie]] – [[Grenada]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[12 Februarie]] – [[Aleksandr Solzhenitsyn]] se staatsburgerskap word deur die Sowjetunie ontneem en hy word uit die land gewys. * [[3 Maart]] – [[Turkish Airlines-vlug 981]], 'n McDonnell Douglas DC-10 stort neer buite [[Parys]], [[Frankryk]]. * [[11 Maart]] – Vyf Suid-Afrikaanse polisielede word doodgeskiet in 'n lokval wes van die [[Victoria-waterval]] in [[Rhodesië]]. * [[4 April]] – 'n Douglas DC4-vliegtuig van Wenela Air Services stort neer by Francistown-lughawe in [[Botswana]]; 78 sterf. * [[6 April]] – Die Sweedse popgroep [[ABBA]] se lied, Waterloo, wen die Eurovision-kompetisie in Brighton, Engeland. * [[25 April]] – 'n [[Staatsgreep]] vind plaas in [[Portugal]], die "Carnation revolution". * [[15 Mei]] – [[Walter Scheel]] word verkies tot vierde bondspresident van [[Wes-Duitsland]]. * [[1 Junie]] – Die [[Flixborough-ramp]] vind plaas by 'n chemiese aanleg naby die dorp, Flixborough in [[Engeland]]. * [[13 Junie]]–[[7 Julie]] – Die tiende [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] word in [[Wes-Duitsland]] gespeel, wat deur dié land gewen word. * [[30 Junie]] – Die [[Sowjetunie|Sowjet]]-balletdanser [[Mikhail Baryshnikov]] loop oor na die Weste tydens 'n toer deur [[Kanada]]. * [[20 Julie]] – Turkye val Siprus binne. * [[31 Julie]] – Ian Smith se Rhodesian Front wen die algemene verkiesing in [[Rhodesië]]. * [[7 September]] – Die Lusaka-ooreenkoms tussen FRELIMO en die nuwe Portugese regering word onderteken. Daarvolgens onderneem Portugal om onafhanklikheid aan Mosambiek toe te ken. * [[7 September]] – Die Lusaka-ooreenkoms veroorsaak dat Portugese burgers in opstand kom in Lourenço Marques, Mosambiek. Die middestad en hawe word oorgeneem. * [[10 September]] – Portugees-Guineë verkry sy onafhanklikheid as die Republiek van Guineë-Bissau. * [[20 November]] – 'n [[Lufthansa]] [[Boeing 747]], Vlug 540 tussen [[Frankfurt am Main|Frankfurt]] en Johannesburg, stort neer in [[Nairobi]], Kenia. * [[24 Desember]] – Sikloon Tracy verwoes die meeste van [[Darwin]], [[Australië]]. == Geboortes == * ''datum onbekend'' – [[Stompie Moeketsi]], ANC-aktivis; word op 14-jarige ouderdom vermoor († [[1989]]). * [[30 Januarie]] – [[Olivia Colman]], Britse aktrise. * [[31 Januarie]] – [[Michael Waltz]], Amerikaanse politikus en 29ste Nasionale Veiligheidsadviseur van die [[Verenigde State]]. * [[13 Februarie]] – [[Robbie Williams]], Engelse popsanger. * [[16 Februarie]] – [[Mahershala Ali]], Amerikaanse akteur. * [[23 Februarie]] – [[Herschelle Gibbs]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. * [[24 Februarie]] – [[Gila Gamliel]], Israelse politikus. * [[26 Februarie]] – [[Sébastien Loeb]], Franse professionele [[tydren]]-, wedren- en rallycross-renjaer. * [[5 Maart]] – [[Barbara Schöneberger]], Duitse [[aktrise]], komediant en sangeres. * [[10 Maart]] – [[Gayton McKenzie]], Suid-Afrikaanse politikus en president van die [[Patriotic Alliance]]. * [[24 Maart]] – [[Alyson Hannigan]], Amerikaanse toneelspeelster. * [[25 Maart]] – [[Ksenija Rappoport]], [[Russe|Russiese]] aktrise. * [[8 April]] – [[Nnedi Okorafor]], Nigeries-Amerikaanse fiksieskrywer. * [[9 April]] – [[Jenna Jameson]], Amerikaanse aktrise en [[pornoster]]. * [[11 April]] – [[Annie Malan]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[14 April]] – [[Da Brat]], Amerikaanse rapmusikant. * [[16 April]] – [[Xu Jinglei]], Chinese aktrise. * [[28 April]] – [[Penélope Cruz]], Spaanse aktrise. * [[30 Mei]] – [[Andry Rajoelina]], Malgassiese politikus, sakeman en sewende president van [[Madagaskar]]. * [[5 Junie]] – [[Lino DiSalvo]], Amerikaanse akteur en skrywer. * [[7 Julie]] – [[Sharon Laws]], Britse professionele fietsryer († [[2017]]). * [[10 Julie]] – [[Brian Thompson (sakeman)|Brian Thompson]], Amerikaanse sakeman en die [[hoof- uitvoerende beampte]] van UnitedHealthcare († [[2024]]). * [[13 Julie]] – [[Jarno Trulli]], Italiaanse [[Formule Een]]renjaer. * [[19 Julie]] – [[Ramin Djawadi]], Duits-Irannese komponis. * [[20 Julie]] – [[Simon Rex]], Amerikaanse akteur en vervaardiger. * [[22 Julie]] – [[Franka Potente]], Duitse aktrise en regisseuse. * [[30 Julie]] – [[Hilary Swank]], Amerikaanse aktrise. * [[31 Julie]] – [[Emilia Fox]], Britse aktrise. * [[7 Augustus]] – [[Michael Shannon]], Amerikaanse akteur en rolprentvervaardiger. * [[20 Augustus]] – [[Maxim Vengerov]], Israelse violis en dirigent. * [[23 September]] – [[Misuzulu Zulu]], [[koning]] van die [[Zoeloes|Zoeloenasie]] sedert 7 Mei 2021. * [[27 September]] – [[Lodewijk Asscher]], Nederlandse politikus van die [[Party van die Arbeid]]. * [[29 September]] – [[James Lance]], Engelse akteur. * [[5 November]] – [[Naval Ravikant]], Amerikaanse [[entrepreneur]] en belegger. * [[8 November]] – [[Penny Heyns]], Suid-Afrikaanse swemmer. * [[11 November]] – [[Leonardo DiCaprio]], Amerikaanse rolprentakteur en -vervaardiger. * [[2 Desember]] – [[Rachel Marsden]], Kanadese rubriekskrywer, politieke kommentator en lektrise. == Sterftes == * [[25 Januarie]] – [[Stephanus Petrus le Roux]], Suid-Afrikaanse politikus en Minister van Landbou (* [[1891]]). * [[27 Januarie]] – [[J.J.G. Grobbelaar]], Suid-Afrikaanse inspekteur van onderwys en [[skrywer]] van jeuglektuur (* [[1907]]). * [[2 Februarie]] – [[Imre Lakatos]], Hongaarse wiskundige, natuurkundige en wetenskapfilosoof (* [[1922]]). * [[21 Februarie]] – [[Lewis Martin (akteur)|Lewis Martin]], Amerikaanse akteur (* [[1895]]). * [[25 Februarie]] – Prof. [[H.J.J.M. van der Merwe]], Afrikaanse taalkundige (* [[1913]]). * [[10 Maart]] – [[Quinto Maganini]], Amerikaanse komponis en musiekpedagoog (* [[1897]]). * [[27 Maart]] – [[Leo Marquard]], Suid-Afrikaanse opvoedkundige en medestigter van die [[Liberale Party]] (* [[1897]]). * [[30 Maart]] – [[Willem Hendrik van den Bos]], Suid-Afrikaanse sterrekundige (* [[1896]]). * [[2 April]] – [[Georges Pompidou]], President van Frankryk (* [[1911]]). * [[19 April]] – [[Ayub Khan]], President van [[Pakistan]] (* [[1907]]). * [[24 April]] – [[Bud Abbott]], Amerikaanse akteur en komediant (* [[1897]]). * [[30 April]] – [[Agnes Moorehead]], Amerikaanse aktrise (* [[1900]]). * [[24 Mei]] – [[Duke Ellington]], Amerikaanse komponis en pianis van [[jazz]]musiek (* [[1899]]). * [[28 Junie]] – [[Vannevar Bush]], Amerikaanse ingenieur en wetenskapbestuurder (* [[1890]]). * [[1 Julie]] – [[Juan Perón]], Argentynse militaris en president van [[Argentinië]] (* [[1895]]). * [[21 Julie]] – [[Chris Blignaut]], legendariese Afrikaanse sanger (* [[1897]]). * [[28 Junie]] – [[Frank Sutton]], Amerikaanse akteur (Gomer Pyle, U.S.M.C.) (* 1923). * [[29 Julie]] – [[Cass Elliot]], Amerikaanse sangeres (* [[1941]]). * [[26 Augustus]] – [[Charles Lindbergh]], Amerikaanse vlieënier (* [[1902]]). * [[29 Augustus]] – [[Blaar Coetzee]], Suid-Afrikaanse politikus, koerantman en sakeman (* [[1914]]). [[Kategorie:1974| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] h535gdtmv70vixd1kw2dbbsg1bj0xxw 0 457 2925576 2886943 2026-08-16T13:18:57Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Claire Foy 2925576 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Indira and Nixon.JPG|teks=Richard Nixon en Indira Gandhi}} Die '''jaar 1984''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 84ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Broenei]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[8 Januarie]] – Broenei sluit by die [[ASEAN]] aan. * [[14 Januarie|14]]-[[20 Januarie]] – Die derde [[Paralimpiese Winterspele 1984|Paralimpiese Winterspele]] word in [[Innsbruck]], [[Oostenryk]], aangebied. * [[19 Januarie]] – Die [[Standerbende]] beroof drie banke in minder as ’n uur in [[Johannesburg]] se middestad. * [[7 Februarie]] – [[Ruimtevaarder]]s [[Bruce McCandless II]] en Robert L. Stewart doen die eerste koordlose [[ruimtewandeling]]. * [[8 Februarie|8]]-[[19 Februarie]] – Die 14de [[Olimpiese Winterspele 1984|Olimpiese Winterspele]] word in [[Sarajevo]], [[Joego-Slawië]], aangebied. * [[15 Maart]] – Die [[Koeberg]]-[[kernkrag]]sentrale in die Wes-Kaap bereik sy kritiese fase en op 4 April wek die kernreaktor die eerste keer elektrisiteit op. * [[16 Maart]] – Die [[Verdrag van Nkomati]] word gesluit tussen die kommunistiese [[Frelimo]]-regering van [[Mosambiek]] en die apartheidsregering van [[Suid-Afrika]]. * [[1 April]] – [[Pilanesberg- Nasionale Park]] word amptelik geopen, onder bestuur van [[Bophuthatswana]] se nuutgestigde BopParke * [[7 April]] – Die [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] vind plaas. * [[24 April]] – [[Apple Inc.|Apple Computer]] stel die Apple draagbare rekenaar bekend. * [[17 Junie|17]]-[[30 Junie]] – Die eerste deel van die sewende [[Paralimpiese Somerspele 1984|Paralimpiese Somerspele]] word in [[New York Stad]], [[Verenigde State van Amerika]], aangebied. * [[27 Junie]] – [[Pierre Trudeau]] wen die Albert Einstein-prys vir vrede. * [[22 Julie]]-[[1 Augustus]] – Die tweede deel van die sewende [[Paralimpiese Somerspele 1984|Paralimpiese Somerspele]] word in [[Stoke Mandeville]], [[Verenigde Koninkryk]], aangebied. * [[28 Julie]]-[[12 Augustus]] – Die 23ste [[Olimpiese Somerspele 1984|Olimpiese Somerspele]] word in [[Los Angeles]], [[Verenigde State van Amerika]], aangebied. * [[3 September]] – [[P.W. Botha]] word [[Suid-Afrika]] se eerste uitvoerende [[Staatspresident van Suid-Afrika|Staatspresident]]. * [[4 Oktober]] – Die laaste volledige [[Toepolef Tu-144]], die eerste [[klankgrens|supersoniese]] [[vliegtuig|passasiersvliegtuig]] ter wêreld, wat deur die [[Sowjetunie|Sowjetse]] vliegtuigbouer [[Aleksei Andrejewitsj Toepolef]] ontwikkel is, word in diens geneem. * [[12 November]] – [[Marokko]] bedank uit die [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] as gevolg van die [[Wes-Sahara]]-konflik. * [[3 Desember]] – Die [[Bhopal-ramp|Bhopal-gasramp]], die wêreld se ergste nywerheidsongeluk veroorsaak ten minste 18&nbsp;000 sterftes in die [[Indië|Indiese]] stad [[Bhopal]]. == Geboortes == * [[6 Januarie]] – [[Marius van der Westhuizen]], internasionale [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[7 Januarie]] – [[Ran Danker]], Amerikaanse akteur. * [[29 Januarie]] – [[Natalie du Toit]], Suid-Afrikaanse [[swem]]ster. * [[3 Februarie]] – [[Elizabeth Anne Holmes]] Amerikaanse sakevrou. * [[6 Februarie]] – [[André Lötter]], Suid-Afrikaanse sepie-akteur. * [[15 Februarie]] – [[Himarsha Venkatsamy]], Suid-Afrikaans-Indiese model en aktrise. * [[17 Februarie]] – [[AB de Villiers]], Suid-Afrikaanse [[krieketspeler]]. * [[26 Februarie]] – [[Minki van der Westhuizen]], Suid-Afrikaanse model en televisiepersoonlikheid. * [[2 Maart]] – [[Ian Sinclair (stemakteur)|Ian Sinclair]], Amerikaanse akteur. * [[6 Maart]] – [[Leïla Bekhti]], Frans-Algeriese rolprent- en televisieaktrise. * [[10 Maart]] – [[Ruan Pienaar]], Suid-Afrikaanse [[rugbyspeler]] en [[Springbokke|Springbokskrumskakel]]. * [[20 Maart]] – [[iJustine]], Amerikaanse aktrise en aanlynvideokletskous. * [[20 Maart]] – [[Lise Baastrup]], Deense aktrise. * [[10 April]] – [[Mandy Moore]], Amerikaanse sangeres en aktrise. * [[16 April]] – [[Clair Foy]], Engelse aktrise. * [[17 April]] – [[Rosanna Davison]], Ierse aktrise, model en skoonheidskoningin (Mej Wêreld 2003). * [[16 Junie]] – [[Zane Kirchner]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler en [[Springbokke|Springbokheelagter]]. * [[18 Junie]] – [[Laudo Liebenberg]], Suid-Afrikaanse [[akteur]] en [[sanger]]. * [[8 Julie]] – [[Jackie Nagtegaal]], Suid-Afrikaanse skrywer. * [[11 Julie]] – [[Morné Steyn]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler en [[Springbokke|Springbok]][[losskakel]]. * 11 Julie – [[Rachael Taylor]], Australiese televisie- en filmaktrise. * [[19 Julie]] – [[Andrea Libman]], Kanadese aktrise. * [[28 Julie]] – [[Maria Popova]], Bulgaars-gebore, Amerikaans-gebaseerde skrywer en essayis. * [[3 Augustus]] – [[Jon Foster]], Amerikaanse akteur. * [[18 Augustus]] – [[Wilhelm van der Walt]], Suid-Afrikaanse [[akteur]], hy was ''Ty'' in ''[[7de Laan]]''. * [[31 Augustus]] – [[Charl Schwartzel]], Suid-Afrikaanse professionele [[gholf]]speler. * [[2 September]] – [[Jacques-Louis Potgieter]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[15 September]] – [[Prins Harry, Hertog van Sussex]], tweede seun van [[Charles III]] en [[prinses Diana]]. * [[22 September]] – [[Godfrey Gao]], Kanadese akteur († [[2019]]). * [[3 Oktober]] – [[Crystal Donna Roberts]], Suid-Afrikaanse aktrise († [[2025]]). * [[8 Oktober]] – [[Tansey Coetzee]], Suid-Afrikaanse skoonheidskoningin, in 2007 as [[Mejuffrou Suid-Afrika|Mej. Suid-Afrika]] gekroon. * [[14 Oktober]] – [[Amalia Uys]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]], sy het die karakter ''San-Mari'' in ''7de Laan'' gespeel. * [[19 Oktober]] – [[Presley Chweneyagae]], Suid-Afrikaanse akteur († [[2025]]). * [[25 Oktober]] – [[Katy Perry]], Amerikaanse [[sangeres]]-liedjieskryfster en [[musikant]]. * [[22 November]] – [[Scarlett Johansson]], Amerikaanse aktrise. * [[23 November]] – [[Lucas Grabeel]], Amerikaanse akteur en vervaardiger. * [[25 November]] – [[Gaspard Ulliel]], Franse rolprentakteur († [[2022]]). * [[1 Desember]] – [[Yolandi Visser]], Suid-Afrikaanse sangeres en kletsrymer. * [[6 Desember]] – [[Daryl Impey]], Suid-Afrikaanse professionele [[fietsry|fietsrenjaer]]. * [[7 Desember]] – [[Robert Kubica]], [[Pole|Poolse]] [[Formule Een]]-renjaer. * [[16 Desember]] – [[Kaz McFadden]], Suid-Afrikaanse akteur. * [[22 Desember]] – [[Basshunter]], Sweedse sanger, musiekprodusent en platejoggie. == Sterftes == * [[11 Januarie]] – [[Jack La Rue]], Amerikaanse [[akteur]] (* [[1902]]). * [[14 Januarie]] – [[Koos du Plessis]], Suid-Afrikaanse sanger, liedjieskrywer en digter (* [[1945]]). * [[20 Januarie]] – [[Johnny Weismuller]], Amerikaanse swemmer en akteur – bekend vir sy rol as [[Tarzan]] (* [[1904]]). * [[9 Februarie]] – [[Joeri Andropof]], Sowjetpolitikus (* [[1914]]). * [[11 Februarie]] – [[Phil Nel]], Suid-Afrika se agttiende [[Springbokkaptein]] (* [[1902]]). * 11 Februarie – [[John Comer]], [[Engelse]] akteur (* [[1924]]). * [[12 Februarie]] – [[Arnold Meiring]], NG predikant en Transvaalse moderator (* [[1906]]). * 12 Februarie – [[Anna Anderson]], aanspraakmaker op die Russiese troon (* 1896). * [[13 Februarie]] – [[André Stander]], Suid-Afrikaanse polisieoffisier en berugte bankrower (* [[1946]]). * [[15 Februarie]] – [[Ethel Merman]], Amerikaanse sangeres en aktrise (* 1908). * [[1 Maart]] – [[Jackie Coogan]], Amerikaanse akteur (* [[1914]]). * [[2 Maart]] – [[Breytie Breytenbach]], eerste hoofdirekteur van [[Truk]] (* [[1904]]). * [[5 Maart]] – [[William Powell]], Amerikaanse akteur (* [[1892]]). * [[6 Maart]] – [[Henry Wilcoxon]], Britse akteur (* [[1905]]). * [[10 Maart]] – [[June Marlowe]], Amerikaanse aktrise (* [[1903]]). * [[23 Maart]] – [[Shauna Grant]], Amerikaanse aktrise, [[pornoster]] (* [[1963]]). * [[1 April]] – [[Marvin Gaye]], Amerikaanse sanger (* [[1939]]). * [[13 April]] – [[Ralph Kirkpatrick]], Amerikaanse [[klavesimbel]]speler en musikoloog (* [[1911]]). * [[20 April]] – [[Fred le Roux]], Afrikaanse joernalis, lektor en redakteur (* [[1913]]). * [[22 April]] – [[Ansel Adams]], Amerikaanse fotograaf (* 1902). * [[26 April]] – [[Count Basie]], Amerikaanse musikant en komponis (* [[1904]]). * [[26 April]] – [[May McAvoy]], Amerikaanse aktrise (* [[1899]]). * [[29 April]] – [[Frances Day]], Amerikaanse aktrise (* [[1908]]). * [[13 Mei]] – [[Stanislaw Ulam]], Pools-Amerikaanse wetenskaplike van wiskunde en kernfisika. (* [[1909]]). * [[16 Mei]] – [[Andy Kaufman]], Amerikaanse akteur, skrywer en komediant (* [[1949]]). * [[19 Mei]] – [[John Betjeman|Sir John Betjeman]], Engelse digter, skrywer en televisie-aanbieder (* [[1906]]). * [[24 Junie]] – [[Eitemal]], Afrikaanse skrywer, digter, redenaar en vertaler (* [[1901]]). * [[25 Junie]] – [[Michel Foucault]], [[Franse]] [[filosoof]] (* [[1926]]). * [[7 Julie]] – Dame [[Flora Robson]], Engelse aktrise (* [[1902]]). * [[9 Julie]] – [[Arthur Bleksley]], Suid-Afrikaanse wetenskaplike (* [[1908]]). * [[24 Julie]] – [[Schalk van der Merwe]], Suid-Afrikaanse chirurg en politikus (* [[1922]]). * [[5 Augustus]] – [[Richard Burton]], [[Britse]] akteur (* [[1925]]). * [[12 Augustus]] – [[Jean-Michel Basquiat]], Amerikaanse kunstenaar (* [[1960]]). * [[20 Augustus]] – [[M.D.C. de Wet Nel]], [[Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] (* [[1901]]). * [[9 September]] – [[Margaret Phillips]], Walliese aktrise (* [[1923]]). * [[26 September]] – [[Tromp Terre'Blanche]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1928]]). * [[9 Oktober]] – Dr [[Felix Wankel]] [[Duitsland|Duitse]] uitvinder van die [[Wankelenjin]] (* 1902). * [[31 Oktober]] – [[Indira Gandhi]], eertydse Eerste Minister van [[Indië]], word in 'n [[sluipmoord]]aanval deur twee van haar eie lyfwagte vermoor (* [[1917]]). * ''onbekend'' – [[Chris Euvrard]], [[Afrikaanse skrywer|Afrikaanse romanskrywer]] (* [[1886]]). [[Kategorie:1984| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 50yih4ozbvgpc6z26kog8o8r02y1yxl 2925577 2925576 2026-08-16T13:19:40Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ 2925577 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Indira and Nixon.JPG|teks=Richard Nixon en Indira Gandhi}} Die '''jaar 1984''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 84ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Broenei]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[8 Januarie]] – Broenei sluit by die [[ASEAN]] aan. * [[14 Januarie|14]]-[[20 Januarie]] – Die derde [[Paralimpiese Winterspele 1984|Paralimpiese Winterspele]] word in [[Innsbruck]], [[Oostenryk]], aangebied. * [[19 Januarie]] – Die [[Standerbende]] beroof drie banke in minder as ’n uur in [[Johannesburg]] se middestad. * [[7 Februarie]] – [[Ruimtevaarder]]s [[Bruce McCandless II]] en Robert L. Stewart doen die eerste koordlose [[ruimtewandeling]]. * [[8 Februarie|8]]-[[19 Februarie]] – Die 14de [[Olimpiese Winterspele 1984|Olimpiese Winterspele]] word in [[Sarajevo]], [[Joego-Slawië]], aangebied. * [[15 Maart]] – Die [[Koeberg]]-[[kernkrag]]sentrale in die Wes-Kaap bereik sy kritiese fase en op 4 April wek die kernreaktor die eerste keer elektrisiteit op. * [[16 Maart]] – Die [[Verdrag van Nkomati]] word gesluit tussen die kommunistiese [[Frelimo]]-regering van [[Mosambiek]] en die apartheidsregering van [[Suid-Afrika]]. * [[1 April]] – [[Pilanesberg- Nasionale Park]] word amptelik geopen, onder bestuur van [[Bophuthatswana]] se nuutgestigde BopParke * [[7 April]] – Die [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] vind plaas. * [[24 April]] – [[Apple Inc.|Apple Computer]] stel die Apple draagbare rekenaar bekend. * [[17 Junie|17]]-[[30 Junie]] – Die eerste deel van die sewende [[Paralimpiese Somerspele 1984|Paralimpiese Somerspele]] word in [[New York Stad]], [[Verenigde State van Amerika]], aangebied. * [[27 Junie]] – [[Pierre Trudeau]] wen die Albert Einstein-prys vir vrede. * [[22 Julie]]-[[1 Augustus]] – Die tweede deel van die sewende [[Paralimpiese Somerspele 1984|Paralimpiese Somerspele]] word in [[Stoke Mandeville]], [[Verenigde Koninkryk]], aangebied. * [[28 Julie]]-[[12 Augustus]] – Die 23ste [[Olimpiese Somerspele 1984|Olimpiese Somerspele]] word in [[Los Angeles]], [[Verenigde State van Amerika]], aangebied. * [[3 September]] – [[P.W. Botha]] word [[Suid-Afrika]] se eerste uitvoerende [[Staatspresident van Suid-Afrika|Staatspresident]]. * [[4 Oktober]] – Die laaste volledige [[Toepolef Tu-144]], die eerste [[klankgrens|supersoniese]] [[vliegtuig|passasiersvliegtuig]] ter wêreld, wat deur die [[Sowjetunie|Sowjetse]] vliegtuigbouer [[Aleksei Andrejewitsj Toepolef]] ontwikkel is, word in diens geneem. * [[12 November]] – [[Marokko]] bedank uit die [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] as gevolg van die [[Wes-Sahara]]-konflik. * [[3 Desember]] – Die [[Bhopal-ramp|Bhopal-gasramp]], die wêreld se ergste nywerheidsongeluk veroorsaak ten minste 18&nbsp;000 sterftes in die [[Indië|Indiese]] stad [[Bhopal]]. == Geboortes == * [[6 Januarie]] – [[Marius van der Westhuizen]], internasionale [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[7 Januarie]] – [[Ran Danker]], Amerikaanse akteur. * [[29 Januarie]] – [[Natalie du Toit]], Suid-Afrikaanse [[swem]]ster. * [[3 Februarie]] – [[Elizabeth Anne Holmes]] Amerikaanse sakevrou. * [[6 Februarie]] – [[André Lötter]], Suid-Afrikaanse sepie-akteur. * [[15 Februarie]] – [[Himarsha Venkatsamy]], Suid-Afrikaans-Indiese model en aktrise. * [[17 Februarie]] – [[AB de Villiers]], Suid-Afrikaanse [[krieketspeler]]. * [[26 Februarie]] – [[Minki van der Westhuizen]], Suid-Afrikaanse model en televisiepersoonlikheid. * [[2 Maart]] – [[Ian Sinclair (stemakteur)|Ian Sinclair]], Amerikaanse akteur. * [[6 Maart]] – [[Leïla Bekhti]], Frans-Algeriese rolprent- en televisieaktrise. * [[10 Maart]] – [[Ruan Pienaar]], Suid-Afrikaanse [[rugbyspeler]] en [[Springbokke|Springbokskrumskakel]]. * [[20 Maart]] – [[iJustine]], Amerikaanse aktrise en aanlynvideokletskous. * [[20 Maart]] – [[Lise Baastrup]], Deense aktrise. * [[10 April]] – [[Mandy Moore]], Amerikaanse sangeres en aktrise. * [[16 April]] – [[Claire Foy]], Engelse aktrise. * [[17 April]] – [[Rosanna Davison]], Ierse aktrise, model en skoonheidskoningin (Mej Wêreld 2003). * [[16 Junie]] – [[Zane Kirchner]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler en [[Springbokke|Springbokheelagter]]. * [[18 Junie]] – [[Laudo Liebenberg]], Suid-Afrikaanse [[akteur]] en [[sanger]]. * [[8 Julie]] – [[Jackie Nagtegaal]], Suid-Afrikaanse skrywer. * [[11 Julie]] – [[Morné Steyn]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler en [[Springbokke|Springbok]][[losskakel]]. * 11 Julie – [[Rachael Taylor]], Australiese televisie- en filmaktrise. * [[19 Julie]] – [[Andrea Libman]], Kanadese aktrise. * [[28 Julie]] – [[Maria Popova]], Bulgaars-gebore, Amerikaans-gebaseerde skrywer en essayis. * [[3 Augustus]] – [[Jon Foster]], Amerikaanse akteur. * [[18 Augustus]] – [[Wilhelm van der Walt]], Suid-Afrikaanse [[akteur]], hy was ''Ty'' in ''[[7de Laan]]''. * [[31 Augustus]] – [[Charl Schwartzel]], Suid-Afrikaanse professionele [[gholf]]speler. * [[2 September]] – [[Jacques-Louis Potgieter]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[15 September]] – [[Prins Harry, Hertog van Sussex]], tweede seun van [[Charles III]] en [[prinses Diana]]. * [[22 September]] – [[Godfrey Gao]], Kanadese akteur († [[2019]]). * [[3 Oktober]] – [[Crystal Donna Roberts]], Suid-Afrikaanse aktrise († [[2025]]). * [[8 Oktober]] – [[Tansey Coetzee]], Suid-Afrikaanse skoonheidskoningin, in 2007 as [[Mejuffrou Suid-Afrika|Mej. Suid-Afrika]] gekroon. * [[14 Oktober]] – [[Amalia Uys]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]], sy het die karakter ''San-Mari'' in ''7de Laan'' gespeel. * [[19 Oktober]] – [[Presley Chweneyagae]], Suid-Afrikaanse akteur († [[2025]]). * [[25 Oktober]] – [[Katy Perry]], Amerikaanse [[sangeres]]-liedjieskryfster en [[musikant]]. * [[22 November]] – [[Scarlett Johansson]], Amerikaanse aktrise. * [[23 November]] – [[Lucas Grabeel]], Amerikaanse akteur en vervaardiger. * [[25 November]] – [[Gaspard Ulliel]], Franse rolprentakteur († [[2022]]). * [[1 Desember]] – [[Yolandi Visser]], Suid-Afrikaanse sangeres en kletsrymer. * [[6 Desember]] – [[Daryl Impey]], Suid-Afrikaanse professionele [[fietsry|fietsrenjaer]]. * [[7 Desember]] – [[Robert Kubica]], [[Pole|Poolse]] [[Formule Een]]-renjaer. * [[16 Desember]] – [[Kaz McFadden]], Suid-Afrikaanse akteur. * [[22 Desember]] – [[Basshunter]], Sweedse sanger, musiekprodusent en platejoggie. == Sterftes == * [[11 Januarie]] – [[Jack La Rue]], Amerikaanse [[akteur]] (* [[1902]]). * [[14 Januarie]] – [[Koos du Plessis]], Suid-Afrikaanse sanger, liedjieskrywer en digter (* [[1945]]). * [[20 Januarie]] – [[Johnny Weismuller]], Amerikaanse swemmer en akteur – bekend vir sy rol as [[Tarzan]] (* [[1904]]). * [[9 Februarie]] – [[Joeri Andropof]], Sowjetpolitikus (* [[1914]]). * [[11 Februarie]] – [[Phil Nel]], Suid-Afrika se agttiende [[Springbokkaptein]] (* [[1902]]). * 11 Februarie – [[John Comer]], [[Engelse]] akteur (* [[1924]]). * [[12 Februarie]] – [[Arnold Meiring]], NG predikant en Transvaalse moderator (* [[1906]]). * 12 Februarie – [[Anna Anderson]], aanspraakmaker op die Russiese troon (* 1896). * [[13 Februarie]] – [[André Stander]], Suid-Afrikaanse polisieoffisier en berugte bankrower (* [[1946]]). * [[15 Februarie]] – [[Ethel Merman]], Amerikaanse sangeres en aktrise (* 1908). * [[1 Maart]] – [[Jackie Coogan]], Amerikaanse akteur (* [[1914]]). * [[2 Maart]] – [[Breytie Breytenbach]], eerste hoofdirekteur van [[Truk]] (* [[1904]]). * [[5 Maart]] – [[William Powell]], Amerikaanse akteur (* [[1892]]). * [[6 Maart]] – [[Henry Wilcoxon]], Britse akteur (* [[1905]]). * [[10 Maart]] – [[June Marlowe]], Amerikaanse aktrise (* [[1903]]). * [[23 Maart]] – [[Shauna Grant]], Amerikaanse aktrise, [[pornoster]] (* [[1963]]). * [[1 April]] – [[Marvin Gaye]], Amerikaanse sanger (* [[1939]]). * [[13 April]] – [[Ralph Kirkpatrick]], Amerikaanse [[klavesimbel]]speler en musikoloog (* [[1911]]). * [[20 April]] – [[Fred le Roux]], Afrikaanse joernalis, lektor en redakteur (* [[1913]]). * [[22 April]] – [[Ansel Adams]], Amerikaanse fotograaf (* 1902). * [[26 April]] – [[Count Basie]], Amerikaanse musikant en komponis (* [[1904]]). * [[26 April]] – [[May McAvoy]], Amerikaanse aktrise (* [[1899]]). * [[29 April]] – [[Frances Day]], Amerikaanse aktrise (* [[1908]]). * [[13 Mei]] – [[Stanislaw Ulam]], Pools-Amerikaanse wetenskaplike van wiskunde en kernfisika. (* [[1909]]). * [[16 Mei]] – [[Andy Kaufman]], Amerikaanse akteur, skrywer en komediant (* [[1949]]). * [[19 Mei]] – [[John Betjeman|Sir John Betjeman]], Engelse digter, skrywer en televisie-aanbieder (* [[1906]]). * [[24 Junie]] – [[Eitemal]], Afrikaanse skrywer, digter, redenaar en vertaler (* [[1901]]). * [[25 Junie]] – [[Michel Foucault]], [[Franse]] [[filosoof]] (* [[1926]]). * [[7 Julie]] – Dame [[Flora Robson]], Engelse aktrise (* [[1902]]). * [[9 Julie]] – [[Arthur Bleksley]], Suid-Afrikaanse wetenskaplike (* [[1908]]). * [[24 Julie]] – [[Schalk van der Merwe]], Suid-Afrikaanse chirurg en politikus (* [[1922]]). * [[5 Augustus]] – [[Richard Burton]], [[Britse]] akteur (* [[1925]]). * [[12 Augustus]] – [[Jean-Michel Basquiat]], Amerikaanse kunstenaar (* [[1960]]). * [[20 Augustus]] – [[M.D.C. de Wet Nel]], [[Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] (* [[1901]]). * [[9 September]] – [[Margaret Phillips]], Walliese aktrise (* [[1923]]). * [[26 September]] – [[Tromp Terre'Blanche]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1928]]). * [[9 Oktober]] – Dr [[Felix Wankel]] [[Duitsland|Duitse]] uitvinder van die [[Wankelenjin]] (* 1902). * [[31 Oktober]] – [[Indira Gandhi]], eertydse Eerste Minister van [[Indië]], word in 'n [[sluipmoord]]aanval deur twee van haar eie lyfwagte vermoor (* [[1917]]). * ''onbekend'' – [[Chris Euvrard]], [[Afrikaanse skrywer|Afrikaanse romanskrywer]] (* [[1886]]). [[Kategorie:1984| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] bax69r5ud7oev7r3507rymdqkfuar89 0 461 2925573 2833932 2026-08-16T13:14:05Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ * [[19 September]] – [[Katrina Bowden]], Amerikaanse aktrise. 2925573 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Puu Oo - Beach 1988.jpg|teks=Die Kilauea-vulkaan (Puu Oo-strand)}} Die '''jaar 1988''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 88ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[17 Januarie|17]]-[[24 Januarie]] – Die vierde [[Paralimpiese Winterspele 1988|Paralimpiese Winterspele]] word in [[Innsbruck]], [[Oostenryk]], aangebied. * [[13 Februarie|13]]-[[28 Februarie]] – Die 15de [[Olimpiese Winterspele 1988|Olimpiese Winterspele]] word in [[Calgary]], [[Kanada]], aangebied. * [[18 Maart]] – Die [[Hugenotetonnel]] op die [[N1 (Suid-Afrika)|N1-hoofweg]] tussen die [[Paarl]] en [[Worcester]] ([[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]) word amptelik geopen. * [[25 April]] – John Demjanuk, bekend as "Iwan die Verskriklike" in die Treblinka verdelgingskamp, ontvang 'n doodsvonnis in [[Israel]] vir sy oorlogsmisdade tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. * [[3 Junie]] – Die [[Litaue|Litause]] hervormingsbeweging Sajūdis word deur bekende persoonlikhede, waaronder wetenskaplikes en kunstenaars, gestig. * [[3 Julie]] – Die [[Amerikaanse Vloot]] skiet [[Iran Air-vlug 655|vlug 655]] van ''Iran Air'' af. * [[30 Augustus]] – Die laaste [[Suid-Afrikaanse Weermag|Suid-Afrikaanse magte]] word uit [[Angola]] onttrek. * [[10 September]] – [[Steffi Graf]] van [[Duitsland]] word slegs die derde vrou wat die tennis ''[[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]'' verower toe sy die Amerikaanse Opetoernooi wen. * [[12 September]] – Die [[Staatspresident van Suid-Afrika]], [[P.W. Botha]], lê 'n amptelike besoek aan [[Mosambiek]] af, een van die sogenaamde "frontliniestate". * [[13 September]] – President P.W. Botha besoek [[Malawi]] en beraadslaag met President Kamuzu Banda. * [[17 September]]–[[2 Oktober]] – Die 24ste [[Olimpiese Somerspele 1988|Olimpiese Somerspele]] word in [[Seoel]], [[Suid-Korea]], aangebied. * [[1 Oktober]] – President P.W. Botha besoek [[Zaïre]] (die huidige Demokratiese Republiek van Kongo) en beraadslaag met President [[Mobutu Sese Seko]]. * [[11 Oktober]] – President P.W. Botha en die Minister van Buitelandse Sake, Pik Botha, beraadslaag in [[Switserland]] met internasionale nyweraars en bankiers nadat hulle die begrafnis van die [[Duitsland|Duitse]] deelstaat [[Beiere]] se Eerste Minister, [[Franz Josef Strauss]], bygewoon het. * [[15 Oktober|15]]–[[24 Oktober]] – Die agste [[Paralimpiese Somerspele 1988|Paralimpiese Somerspele]] word in [[Seoel]], [[Suid-Korea]], aangebied. * [[15 November]] – Die [[PLO]] verklaar in [[Algiers]] die onafhanklikheid van die [[Staat Palestina]] met [[Jerusalem]] as [[hoofstad]]. * [[17 November]] – Die [[regsgesinde]] Blanke Bevrydingsbeweging (BBB) word deur die Minister van Wet en Orde, [[Adriaan Vlok]], verbied. * [[24 November]] – Die [[Boksburg]]se stadsraad besluit om 'n aantal ou kleinapartheidsmaatreëls weer in te stel. Swart verbruikers begin 'n boikot van blanke winkels. * [[29 November]]–[[18 Desember]] – Die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1988|vierde Vrouekrieketwêreldbeker]] word in [[Australië]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[21 Desember]] – Die [[Lockerbie-bomaanval]] vind plaas: ''Pan Am'' vlug 103 word deur 'n bom opgeblaas. * [[31 Desember]] – Prof. Tjaart van der Walt tree af as rektor van die [[PU vir CHO]]. == Geboortes == * [[4 Januarie]] – [[Carina Nel]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]]. * [[13 Januarie]] – [[Daniela Dodean]], [[Roemenië|Roemeense]] professionele [[tafeltennis]]speler en Europese kampioen. * [[28 Januarie]] – [[AKA|Kiernan Jordan Forbes]] (AKA), Suid-Afrikaanse musiekkunstenaar en [[kletsrym]]er († [[2023]]). * [[20 Februarie]] – [[Rihanna]], sangeres-liedjieskrywer en aktrise. * [[15 Maart]] – [[Juan de Jongh]], [[Springbokrugbyspeler]]. * [[6 April]] – [[Francois Hougaard]], Springbokrugbyspeler. * [[10 April]] – [[Haley Joel Osment]], Amerikaanse akteur. * [[18 April]] – [[Cornal Hendricks]], Suid-Afrikaanse [[rugby]]speler († [[2025]]). * [[25 April]] – [[Sara Paxton]], Amerikaanse aktrise en skyfster. * [[26 April]] – [[Suzaan van Biljon]], Suid-Afrikaanse [[swem]]mer. * 26 April – [[Rutger Bregman]], Nederlandse populêre [[historikus]] en skrywer. * [[8 Mei]] – [[Lise de la Salle]], Franse klassieke pianis. * [[15 Mei]] – [[Nicole Flint]], Suid-Afrikaanse model en skoonheidskoningin, Mej Suid-Afrika 2009. * [[25 Mei]] – [[Cameron van der Burgh]], Suid-Afrikaanse swemmer en [[Olimpiese Somerspele 2012|Olimpiese goue-medaljewenner]]. * [[6 Junie]] – [[Teerasil Dangda]], [[Thaise nasionale sokkerspan|Thaise]] internasionale [[sokker]]speler. * [[26 Junie]] – [[Trisha Chetty]], [[Suid-Afrika]]anse internasionale vroue[[krieket]]speler. * 26 Junie – [[Amanda Du-Pont]], Suid-Afrikaanse [[aktrise|filmster]]. * [[13 Julie]] – [[Steven R. McQueen]], Amerikaanse [[akteur]]. * [[22 Julie]] – [[Lisa Tomaschewsky]], Duitse [[aktrise]]. * [[28 Julie]] – [[Leandie du Randt]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[8 Augustus]] – [[Prinses Beatrice van York]], Britse koninklike en oudste dogter van [[prins Andrew, Hertog van York|prins Andrew]], en [[Sarah, Hertogin van York|Sarah Ferguson]]. * [[5 September]] – [[Sarah Hassan]], Keniaanse aktrise, skryfster en regisseuse. * [[19 September]] – [[Katrina Bowden]], Amerikaanse aktrise. * [[21 September]] – [[Tom MacDonald]], Kanadese kletsrymer en [[sanger]]. * [[5 Oktober]] – [[Shabnim Ismail]], Suid-Afrikaanse internasionale krieketspeler. * [[5 November]] – [[Virat Kohli]], [[Indië|Indiese]] beroepskrieketspeler. * [[31 Oktober]] – [[Sébastien Buemi]], Switserse professionele renjaer. * [[13 Desember]] – [[Tim Aminov]], Russiese musikant en musiekvervaardiger. * [[16 Desember]] – [[Mira Murati]], Albanees-Amerikaanse sakebestuurder. == Sterftes == * [[12 Januarie]] – [[Connie Mulder]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1925]]). * [[17 Januarie]] – [[Percy Qoboza]], redakteur van die dagblad ''[[City Press]]'' en pionier van die swart joernalistiek (* [[1938]]). * [[19 Januarie]] – [[Jevgeni Mrawinski]], Russiese [[dirigent]] (* [[1903]]). * [[25 Januarie]] – [[Colleen Moore]], Amerikaanse aktrise (* [[1899]]). * [[28 Januarie]] – [[Klaus Fuchs]], [[Duitse]] teoretiese [[fisikus]] en atoom[[spioen]] (* [[1911]]). * [[9 Maart]] – [[Kurt Georg Kiesinger]], Duitse regsgeleerde, politikus en bondskanselier (* [[1904]]). * [[10 Maart]] – [[William Wordsworth (komponis)|William Wordsworth]], Britse komponis en nasaat van die broer van die bekende Engelse digter [[William Wordsworth]] (* [[1908]]). * [[3 April]] – Prof. [[C.J.M. Nienaber]], Afrikaanse [[letterkundige]] (* [[1918]]). * [[12 April]] – [[Alan Paton]], Suid-Afrikaanse skrywer en politieke leier (* [[1903]]). * [[22 April]] – [[Irene Rich]], Amerikaanse aktrise (* [[1891]]). * [[14 Mei]] – [[Willem Drees]], [[Nederland]]se [[eerste minister]] (* [[1886]]). * [[27 Mei]] – [[Ernst Ruska]], Duitse elektriese [[ingenieur]] wat die [[Elektronmikroskopie|elektronmikroskoop]] uitgevind het (* [[1906]]). * [[5 Junie]] – [[Charles Jacobie]], Afrikaanse country-sanger (* [[1928]]). * [[10 Junie]] – [[Louis L'Amour]], Amerikaanse skrywer (* [[1908]]). * [[5 Julie]] – [[P.J. Schoeman]], Afrikaanse skrywer (* [[1904]]). * [[11 Augustus]] – [[Anne Ramsey]], Amerikaanse aktrise (* [[1929]]). * [[14 Augustus]] – [[Enzo Ferrari]], Italiaanse motorrenjaer en entrepreneur (* [[1898]]). * [[6 September]] – [[Axel von Ambesser]], [[Duitse]] akteur (*[[1910]]). * [[15 Oktober]] – [[Kaikhosru Shapurji Sorabji]], Engelse pianis, komponis en kritikus (* [[1892]]). * [[13 November]] – [[Antal Doráti]], Hongaarse dirigent (* [[1906]]). * [[14 November]] – [[Alex Heyns]], Afrikaanse akteur (* onbekend). * [[22 November]] – [[Raymond Dart]], Australiesgebore Suid-Afrikaanse professor en 'n bekende antropoloog (* [[1893]]). * [[6 Desember]] – [[Roy Orbison]], Amerikaanse sanger-liedjieskrywer en musikant; bekend vir sy emosiebelaaide sangstyl (* [[1936]]). [[Kategorie:1988| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 06n2rjy4dhwhtt5ux7ppqcfi9vqckgy 0 462 2925724 2907967 2026-08-17T05:33:32Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2925724 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Berlin_1989,_Fall_der_Mauer,_Chute_du_mur_01.jpg|teks=Die val van die Berlynse Muur}} Die '''jaar 1989''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 89ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – Prof. CJ (Karools) Reinecke volg Prof. [[Tjaart van der Walt (akademikus)|Tjaart van der Walt]] op as rektor van die [[PU vir CHO]]. * [[17 Februarie]] – [[Algerië]], [[Libië]], [[Marokko]], [[Mauritanië]] en [[Tunisië]] stig die [[Unie van die Arabiese Maghreb]]. * [[24 Maart]] – Die tenkskip ''[[Exxon Valdez]]'' stort meer as 11 miljoen gelling [[olie]] in die Prince Williamsont, [[Alaska]], wat 'n groot [[omgewingsramp]] tot gevolg het. * [[7 April]] — Die [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[duikboot]] Komsomolets sink in die [[Barentssee]]. * [[18 April]] — Die Tiananmenplein-proteste van 1989 begin. * [[10 Mei]] — Die [[België|Belgiese]] aktivis Hélène Passtoors, wat in [[1986]] weens hoogverraad tien jaar tronkstraf opgelê is, word deur die Suid-Afrikaanse regering vrygelaat en na [[België]] gedeporteer. * [[30 Mei]] – [[Tiananmen-plein]]-protes van 1989: Die 33-voet hoë standbeeld vir die "Godin van Demokrasie" deur studentebetogers onthul op Tiananmen-plein. * [[5 Julie]] – Die Suid-Afrikaanse staatspresident [[P. W. Botha]] en [[Nelson Mandela]] ontmoet by Tuynhuys in [[Kaapstad]]. * [[6 September]] – Laaste algemene verkiesing in die ou Suid-Afrika. Die [[Nasionale Party]] wen 89 setels, die [[Konserwatiewe Party]] 39 en die [[Demokratiese Party]] 33. * [[14 September]] – [[Frederik Willem de Klerk]] (gebore 18 Maart 1936) word Staatspresident van Suid-Afrika. * [[9 Oktober]] – Die eerste groot proteste (Montagsdemo) in [[Leipzig]] wat tot die val van die [[DDR]] gelei het. * [[9 November]] – Die val van die [[Berlynse Muur]]. * [[2 Desember]] – Die [[Malta-spitsberaad]] begin. == Geboortes == * [[23 Januarie]] – [[Johann Sadie]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[16 Februarie]] – [[Elizabeth Olsen]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger. * [[4 Mei]] – [[Trevor Nyakane]], Suid-Afrikaanse [[rugby]]speler. * [[10 Mei]] – [[Armin Ronacher]], Oostenrykse rekenaarprogrammeerder. * [[11 Mei]] – [[Ashleigh Simon]], Suid-Afrikaanse beroeps[[gholf]]speler. * [[13 Mei]] – [[Melinda Bam]], Suid-Afrikaanse internasionale model, [[Mej. Suid-Afrika]] 2011. * [[16 Mei]] – [[Behati Prinsloo]], [[Namibië|Namibiese]] internasionale model. * [[3 Junie]] – [[Imogen Poots]], Engelse aktrise. * [[13 Junie]] – [[Mignon du Preez]], Suid-Afrikaanse internasionale krieketspeler * [[1 Julie]] – [[Daniel Ricciardo]], [[Australiese]] [[Formule Een]]-beroepsrenjaer. * [[6 Julie]] – [[Demetri Catrakilis]], [[Superrugby]][[rugbyspeler|speler]]. * [[14 Julie]] – [[Siviwe Gwarube]], Suid-Afrikaanse DA-politikus, [[Departement van Basiese Onderwys|Minister van Basiese Onderwys]]. * [[21 Julie]] – [[Jamie Waylett]], Engelse akteur. * [[22 Julie]] – [[Israel Adesanya]], professionele gemengde gevegskunstenaar. * [[2 Augustus]] – [[Vanes-Mari du Toit]], Suid-Afrikaanse professionele netbalspeler. * [[3 Augustus]] – [[Jules Bianchi]], [[Frankryk|Franse]] Formule Eenrenjaer. († [[2015]]). * [[14 Augustus]] – [[Reeza Hendricks]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. * [[18 Augustus]] – [[Willie le Roux]], [[Springbokrugbyspeler]]. * [[21 Augustus]] – [[Rob Knox]], Britse akteur († [[2008]]). * [[21 Augustus]] – [[Hayden Panettiere]], Amerikaanse aktrise en sangeres († [[2026]]). * [[28 Augustus]] – [[Valtteri Bottas]], [[Finland|Finse]] Formule Eenrenjaer. * [[9 September]] – [[Isaac Seitlholo]], Suid-Afrikaanse politikus, Nasionale Vergadering-lid (LP) vir die DA. * [[13 Desember]] – [[Taylor Swift]], Amerikaanse aktrise/sangeres. * [[18 Desember]] – [[Hlanganani Gumbi]], Suid-Afrikaanse politikus, Nasionale Vergadering-lid vir die DA. == Sterftes == * [[1 Januarie]] – [[Stompie Moeketsi]], ANC-aktivis word op 14-jarige ouderdom vermoor (* [[1974]]). * [[7 Januarie]] – [[Hirohito]], [[Japannese keiser]] (* [[1901]]). * [[18 Januarie]] – [[Bruce Chatwin]], Engelse reis- en romanskrywer (* [[1940]]). * [[23 Januarie]] – [[Salvador Dalí]], Spaanse surrealistiese skilder: ''[[The Persistence of Memory]]'' (* [[1904]]). * [[23 Februarie]] – [[Hans Hellmut Kirst]], Duitse skrywer (* [[1914]]). * [[26 Februarie]] – [[Roy Eldridge]], Amerikaanse jazzmusikant en -trompetspeler. (* [[1911]]). * [[2 April]] – [[Inez Clare Verdoorn]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] (* [[1896]]). * [[19 April]] – [[Daphne du Maurier]], Britse skryfster (* [[1907]]) * [[26 April]] – [[Lucille Ball]], Amerikaanse aktrise (* [[1911]]). * [[27 Junie]] – [[Alfred Jules Ayer]], Britse [[filosoof]] (* [[1910]]). * [[3 Junie]] – [[Ruhollah Khomeini]], [[Iran]]nese godsdienstige leier en politikus, eerste Opperleier van die Islamitiese Republiek van Iran (1979-1989, * [[1902]]). * [[28 Junie]] – [[Joris Ivens]], Nederlandse regisseur, skrywer en rolprentvervaardiger (* [[1898]]). * [[11 Julie]] – Heer [[Laurence Olivier]], Britse akteur, regisseur (* [[1907]]) * [[16 Julie]] – [[Herbert von Karajan]], [[Oostenryk]]se dirigent (* [[1908]]) * [[21 Julie]] – Ds. [[Pieter du Toit]], predikant van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], waarvan die laaste 22 jaar tot en met sy dood in [[NG gemeente Drieankerbaai]] (* [[1921]]). * [[26 Augustus]] – [[Irving Stone]], [[Amerikaanse]] romanskrywer (* [[1903]]). * [[14 September]] – [[Wynnie Schumann]], Suid-Afrikaanse opvoedkundige (* [[1903]]). * [[22 September]] – [[Irving Berlin]], Amerikaanse komponis (* [[1888]]). * [[25 September]] – [[Gladys Steyn]], Suid-Afrika se eerste vroulike [[advokaat]] (* [[1890]]). * [[26 September]] – [[Győrgy Lehel]], [[Hongarye|Hongaarse]] [[dirigent]] (* [[1926]]). * [[28 September]] – [[Ferdinand Marcos]], [[Filippyne|Filippynse]] politikus en president (* [[1917]]). * [[6 Oktober]] – [[Bette Davis]], Amerikaanse aktrise (* [[1908]]). * [[25 Oktober]] – [[Gerard Walschap]], Vlaamse skrywer.(* [[1898]]). * [[5 November]] – [[Vladimir Horowitz]], [[Amerikaanse|Amerikaans]]-Russiese klassieke pianis en komponis (* [[1903]]). * [[18 November]] – [[Johnny Haymer]], Amerikaanse akteur (* [[1920]]). * 18 November – [[Hendrik de Vries]], Nederlandse digter en skilder (* [[1896]]). * [[20 November]] – [[Jacobus Bernardus de Vaal]], onderwyser en historikus (* [[1914]]). * [[22 November]] – [[Nicolaas Nieuwoudt|Nicolaas Johan Nieuwoudt]], geneesheer-generaal en bevelvoerder van die [[Suid-Afrikaanse Geneeskundige Diens]] van 1977–1988 (* [[1929]]). * [[14 Desember]] – [[Andrei Sakharov]], Russiese kernfisikus, dissident, [[Nobelprys vir Vrede|Nobelpryswenner]] en aktivis (* [[1921]]). * [[17 Desember]] – [[C.F. Beyers-Boshoff]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1926]]). * [[18 Desember]] – [[Will Hickey]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1909]]). * [[22 Desember]] – [[Samuel Beckett]], Ierse skrywer (* [[1906]]). * [[30 Desember]] – [[Etienne Leroux]], Afrikaanse skrywer (* [[1922]]). [[Kategorie:1989| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 6rek7yhtegueepmczacmdt609givhq8 0 482 2925786 2918021 2026-08-17T11:38:45Z Aliwal2012 39067 /* Gebeure */ opd [[ ]] 2925786 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Auschwitz II (Birkenau), april 2014, photo 1.jpg|teks=Auschwitz II (Birkenau)}} Die '''jaar 1944''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 44ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * 'n Beperkte uitgawe van 200 kopië van ''The book of Thoth: a short essay on the Tarot of the Egyptians'' word deur [[Aleister Crowley]] uitgegee waarin hy die Thoth [[Tarot]] uiteensit. * [[Bevryding van Parys]] * [[Oranjemund]] word gestig. * [[22 Februarie]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: [[Nijmegen]] word per ongeluk gebombardeer deur die geallieerde magte. Byna 800 mense sterf en groot dele van die ou binnestad is verwoes. * [[24 Maart]] – Tweede Wêreldoorlog: Gevange [[Geallieerdes|geallieerde soldate]] begin die groot ontsnapping (Engels: ''Great Escape''), toe hulle uit die [[Stalag Luft III]], 'n krygsgevangenekamp wat deur die [[Luftwaffe]] bedryf is, ontsnap. * [[10 April]] – [[Henry Ford II]] word aangewys as adjunkpresident van die [[Ford Motormaatskappy]]. * [[4 Junie]] – Tweede Wêreldoorlog: Geallieerde magte verower [[Rome]]. * [[6 Junie]] – Tweede Wêreldoorlog: Die geallieerde magte land in [[Normandië]]. * [[16 Junie]] – Die [[Ysland#Die Yslandse regstelsel: Die Alþingi|Alþingi]] van die onafhanklike [[Ysland]] neem 'n [[grondwet]] aan. * [[17 Junie]] – [[Ysland]] word 'n [[republiek]]. * [[19 Junie]] – Tweede Wêreldoorlog: Slag van die [[Filippynse See]]. * [[20 Julie]] – [[Adolf Hitler]] oorleef die 20 Julie-komplot, 'n sluipmoordpoging gelei deur [[Claus von Stauffenberg]]. * [[22 Julie]] – Stigting van die [[Internasionale Monetêre Fonds]]. * [[4 Augustus]] – Tweede Wêreldoorlog: 'n [[Nederland]]se informant lei die [[Gestapo]] na waar [[Anne Frank]] en haar familie gevind word. * [[8 Augustus]] – Tweede Wêreldoorlog: Die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde Magte]] begin [[Operasie Totalize]]. * [[15 Augustus]] – Tweede Wêreldoorlog: Operasie Dragoon vind plaas, die inval in die suide van Frankryk vanuit die [[Middellandse See]]. * [[11 September]] – Tweede Wêreldoorlog: Die Duitse stad [[Darmstadt]] word verwoes deur die [[Koninklike Britse Lugmag]] in wat bekend staan as die [[Brandnag]]. * [[22 Oktober]] – Tweede Wêreldoorlog: Die [[Slag van Leyte Golf]] begin. * [[28 November]] – Tweede Wêreldoorlog: Die Amerikaanse duikboot [[USS Archerfish (SS-311)|USS Archerfish]] kelder die vliegdekskip ''Shinano''. * [[3 Desember]] – Tweede Wêreldoorlog: [[Amerikaanse Gewapende Magte]] steek die Saarrivier in [[Duitsland]] oor. * [[7 Desember]] – Tweede Wêreldoorlog: Die [[VSA|Verenigde State]] kondig aan dat al ses die [[Japan]]nese [[vliegdekskepe]] wat betrokke was by die lugbomaanval op [[Pearl Harbor]], gesink is. * [[17 Desember]] – Tweede Wêreldoorlog: Malmedy-menseslagting: [[Waffen-SS]] troepe vuur met [[masjiengeweer|masjiengewere]] op omtrent 150 ongewapende krygsgevangenes naby [[Malmedy]], [[België]]. == Geboortes == * [[6 Januarie]] – [[Bonnie Franklin]], Amerikaanse aktrise († [[2013]]). * [[17 Januarie]] – [[Françoise Hardy]], Franse sangeres, liedjieskryfster, komponis en aktrise. * [[23 Januarie]] – [[Rutger Hauer]], Nederlandse akteur, skrywer en omgewingsaktivis († [[2019]]). * [[28 Januarie]] – [[John Tavener]], Engelse komponis († 2013). * [[2 Februarie]] – [[Andrew Davis]], Engelse [[dirigent]] († [[2024]]). * [[7 Februarie]] – [[Antoni Wit]], Poolse dirigent. * [[13 Februarie]] – [[Tim Couzens]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2016]]). * 13 Februarie – [[Jerry Springer]], Amerikaanse televisieaanbieder († [[2023]]). * [[21 Februarie]] – [[Herman De Coninck]], Belgiese digter, essayis, joernalis en uitgewer († [[1997]]). * [[27 Februarie]] – [[Graeme Pollock]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. * [[29 Februarie]] – [[Dennis Farina]], Amerikaanse akteur († 2013). * [[6 Maart]] – [[Kiri Te Kanawa]], Nieu-Seelandse operasangeres. * [[9 Maart]] – [[Attie du Plessis]], Suid-Afrikaanse sakeleier en uitvoerende direkteur van [[Sanlam]] († [[2019]]). * [[15 Maart]] – [[André Fourie]], Suid-Afrikaanse [[politikus]] en oud-kabinetminister. * [[21 Maart]] – [[Hilary Minster]], Britse akteur († [[1999]]). * [[22 Maart]] – [[Phil du Plessis]], Afrikaanse digter († [[2011]]). * [[24 Maart]] – [[R. Lee Ermey]], Amerikaanse akteur († [[2018]]). * [[26 Maart]] – [[Diana Ross]], Amerikaanse sangeres. * [[3 April]] – [[Tony Orlando]], Amerikaanse sanger (Tony Orlando and Dawn). * [[30 April]] – [[Jill Clayburgh]], Amerikaanse aktrise († [[2010]]). * [[4 Mei]] – [[Monica Bleibtreu]], Oostenrykse aktrise († [[2009]]). * [[5 Mei]] – [[John Rhys-Davies]], [[Wallis|Walliese]] akteur. * [[14 Mei]] – [[George Lucas]], Amerikaanse rolprentregisseur en -vervaardiger. * [[15 Mei]] – [[Roy Bhaskar]], Engelse wetenskapfilosoof wat veral bekend is as die inisieerder van die filosofiese beweging van [[kritiese realisme]] (KR). († [[2014]]). * [[20 Mei]] – [[Joe Cocker]], Engelse sanger († [[2014]]). * [[20 Mei]] – [[Dietrich Mateschitz]], Oostenrykse entrepreneur. * [[25 Mei]] – Pierre Bachelet, Franse sanger en liedjieskrywer († [[2005]]). * [[28 Mei]] – [[Sondra Locke]], Amerikaanse aktrise († [[2018]]). * [[1 Junie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president († [[2026]]). * [[24 Junie]] – [[Jeff Beck]], Britse musikant († [[2023]]). * [[31 Julie]] – [[Louis van Rensburg]], Afrikaanse sanger, komponis en liedjieskrywer († [[2012]]). * [[8 Augustus]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer († [[2026]]). * [[15 Augustus]] − [[Gianfranco Ferré]], Italiaanse modeontwerper en entrepreneur († [[2007]]). * [[19 Augustus]] – [[Sam de Beer]], Suid-Afrikaanse politikus en oud-kabinetminister. * [[21 Augustus]] – [[Eleanor Baker]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2002]]). * [[24 Augustus]] – [[Gregory Jarvis]], Amerikaanse [[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]], sterf in [[Challenger-ramp]] († [[1986]]). * [[26 Augustus]] – [[Ron Huldai]], Israelse generaal, entrepreneur, skoolhoof en burgemeester († [[2012]]). * [[27 Augustus]] – [[Barbara Trentham]], Amerikaanse aktrise en model († [[2013]]). * [[2 Oktober]] − [[Ton Koopman]], Nederlandse dirigent, orrelis, klavesimbelspeler en musikoloog. * [[3 Oktober]] – [[Siegfried & Roy|Roy Horn]], Amerikaanse vermaaklikheidpersoonlikheid († [[2020]]). * [[8 Oktober]] – [[Jean-Yves Ollivier]], Franse sakeman en parallel-diplomaat. * [[17 Desember]] – [[Bernard Hill]], Engelse akteur in [[Titanic (rolprent)|Titanic]] († [[2024]]). * [[23 Desember]] – [[Naoko Fukatsu]], vrouetafeltennisspeler van Japan. * [[27 Desember]] – [[Makhenkesi Stofile]], Suid-Afrikaanse politikus († 2016). * [[28 Desember]] – [[Kary Mullis]], Amerikaanse [[Biochemie|biochemikus]] († [[2019]]). * 28 Desember – [[John Komlos]], Amerikaanse ekonomiese historikus. == Sterftes == * [[1 Januarie]] – [[Edwin Lutyens]], Britse argitek (* [[1869]]). * [[23 Januarie]] – [[Edvard Munch]], Noorweegse skilder (* [[1863]]). * [[1 Februarie]] – [[Piet Mondriaan]], Nederlandse skilder (* [[1872]]). * [[24 Februarie]] – [[Paul Charles Édouard Bertrand]], [[Frankryk|Franse]] paleobotanis (* [[1879]]). * [[17 Maart]] – [[Sarel Eloff]], Boere-kommandant van die ZAR en 'n kleinseun van pres. [[Paul Kruger]] (* [[1870]]). * [[29 Maart]] – [[Roger Bushell]], meesterbrein agter die ontsnapping uit [[Stalag Luft III]] (* [[1910]]). * [[5 Mei]] – [[Bertha Benz]], Duitse motorkarpionier en vrou van [[Karl Benz]] (* [[1849]]). * [[23 Mei]] – [[Grete Berger]], [[Duitsland|Duitse]] aktrise (* [[1883]]). * [[28 Junie]] – [[Friedrich Dollmann]], Duitse generaal (* [[1882]]). * [[20 Julie]] – Ds. [[David Wilcocks]], Afrikaanse predikant wat tronkstraf uitgedien het vir dankgebede ná Boereoorwinnings by [[Colenso]] en [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] (* [[1861]]). * [[31 Julie]] – Antoine de Saint-Exupéry, Franse skrywer en vlieënier (* [[1900]]). * [[8 Augustus]] – [[Erwin von Witzleben]], Duitse generale veldmaarskalk tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1881]]). * [[19 Augustus]] – [[Günther von Kluge]], Nazi-Duitse veldmaarskalk tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1882]]). * [[23 Augustus]] – [[Abdülmecid II]], laaste kalief van die [[Ottomaanse Ryk]] (* [[1868]]). * [[19 Oktober]] – [[Deneys Reitz]], Suid-Afrikaanse kabinetsminister, soldaat en skrywer (* 1882). * [[24 November]] – [[Joan Morice]], die eerste vrou om as 'n veearts in Suid-Afrika te kwalifiseer (* [[1904]]). * [[3 Desember]] – [[Prins Andreas van Griekeland en Denemarke]] (* 1882). * [[13 Desember]] – [[Lupe Vélez]], Amerikaanse aktrise (* [[1908]]). [[Kategorie:1944| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] g3fabeiekl4uhdww47w3i9xlqohbryh 2925796 2925786 2026-08-17T11:51:55Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Cass Abrahams]], sjef, restaurateur († [[2026]]). 2925796 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Auschwitz II (Birkenau), april 2014, photo 1.jpg|teks=Auschwitz II (Birkenau)}} Die '''jaar 1944''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 44ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * 'n Beperkte uitgawe van 200 kopië van ''The book of Thoth: a short essay on the Tarot of the Egyptians'' word deur [[Aleister Crowley]] uitgegee waarin hy die Thoth [[Tarot]] uiteensit. * [[Bevryding van Parys]] * [[Oranjemund]] word gestig. * [[22 Februarie]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: [[Nijmegen]] word per ongeluk gebombardeer deur die geallieerde magte. Byna 800 mense sterf en groot dele van die ou binnestad is verwoes. * [[24 Maart]] – Tweede Wêreldoorlog: Gevange [[Geallieerdes|geallieerde soldate]] begin die groot ontsnapping (Engels: ''Great Escape''), toe hulle uit die [[Stalag Luft III]], 'n krygsgevangenekamp wat deur die [[Luftwaffe]] bedryf is, ontsnap. * [[10 April]] – [[Henry Ford II]] word aangewys as adjunkpresident van die [[Ford Motormaatskappy]]. * [[4 Junie]] – Tweede Wêreldoorlog: Geallieerde magte verower [[Rome]]. * [[6 Junie]] – Tweede Wêreldoorlog: Die geallieerde magte land in [[Normandië]]. * [[16 Junie]] – Die [[Ysland#Die Yslandse regstelsel: Die Alþingi|Alþingi]] van die onafhanklike [[Ysland]] neem 'n [[grondwet]] aan. * [[17 Junie]] – [[Ysland]] word 'n [[republiek]]. * [[19 Junie]] – Tweede Wêreldoorlog: Slag van die [[Filippynse See]]. * [[20 Julie]] – [[Adolf Hitler]] oorleef die 20 Julie-komplot, 'n sluipmoordpoging gelei deur [[Claus von Stauffenberg]]. * [[22 Julie]] – Stigting van die [[Internasionale Monetêre Fonds]]. * [[4 Augustus]] – Tweede Wêreldoorlog: 'n [[Nederland]]se informant lei die [[Gestapo]] na waar [[Anne Frank]] en haar familie gevind word. * [[8 Augustus]] – Tweede Wêreldoorlog: Die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde Magte]] begin [[Operasie Totalize]]. * [[15 Augustus]] – Tweede Wêreldoorlog: Operasie Dragoon vind plaas, die inval in die suide van Frankryk vanuit die [[Middellandse See]]. * [[11 September]] – Tweede Wêreldoorlog: Die Duitse stad [[Darmstadt]] word verwoes deur die [[Koninklike Britse Lugmag]] in wat bekend staan as die [[Brandnag]]. * [[22 Oktober]] – Tweede Wêreldoorlog: Die [[Slag van Leyte Golf]] begin. * [[28 November]] – Tweede Wêreldoorlog: Die Amerikaanse duikboot [[USS Archerfish (SS-311)|USS Archerfish]] kelder die vliegdekskip ''Shinano''. * [[3 Desember]] – Tweede Wêreldoorlog: [[Amerikaanse Gewapende Magte]] steek die Saarrivier in [[Duitsland]] oor. * [[7 Desember]] – Tweede Wêreldoorlog: Die [[VSA|Verenigde State]] kondig aan dat al ses die [[Japan]]nese [[vliegdekskepe]] wat betrokke was by die lugbomaanval op [[Pearl Harbor]], gesink is. * [[17 Desember]] – Tweede Wêreldoorlog: Malmedy-menseslagting: [[Waffen-SS]] troepe vuur met [[masjiengeweer|masjiengewere]] op omtrent 150 ongewapende krygsgevangenes naby [[Malmedy]], [[België]]. == Geboortes == * [[6 Januarie]] – [[Bonnie Franklin]], Amerikaanse aktrise († [[2013]]). * [[17 Januarie]] – [[Françoise Hardy]], Franse sangeres, liedjieskryfster, komponis en aktrise. * [[23 Januarie]] – [[Rutger Hauer]], Nederlandse akteur, skrywer en omgewingsaktivis († [[2019]]). * [[28 Januarie]] – [[John Tavener]], Engelse komponis († 2013). * [[2 Februarie]] – [[Andrew Davis]], Engelse [[dirigent]] († [[2024]]). * [[7 Februarie]] – [[Antoni Wit]], Poolse dirigent. * [[13 Februarie]] – [[Tim Couzens]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2016]]). * 13 Februarie – [[Jerry Springer]], Amerikaanse televisieaanbieder († [[2023]]). * [[21 Februarie]] – [[Herman De Coninck]], Belgiese digter, essayis, joernalis en uitgewer († [[1997]]). * [[27 Februarie]] – [[Graeme Pollock]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. * [[29 Februarie]] – [[Dennis Farina]], Amerikaanse akteur († 2013). * [[6 Maart]] – [[Kiri Te Kanawa]], Nieu-Seelandse operasangeres. * [[9 Maart]] – [[Attie du Plessis]], Suid-Afrikaanse sakeleier en uitvoerende direkteur van [[Sanlam]] († [[2019]]). * [[15 Maart]] – [[André Fourie]], Suid-Afrikaanse [[politikus]] en oud-kabinetsminister. * [[21 Maart]] – [[Hilary Minster]], Britse akteur († [[1999]]). * [[22 Maart]] – [[Phil du Plessis]], Afrikaanse digter († [[2011]]). * [[24 Maart]] – [[R. Lee Ermey]], Amerikaanse akteur († [[2018]]). * [[26 Maart]] – [[Diana Ross]], Amerikaanse sangeres. * [[3 April]] – [[Tony Orlando]], Amerikaanse sanger (Tony Orlando and Dawn). * 3 April – [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse sjef, restaurateur, kookboekskrywer († [[2026]]). * [[30 April]] – [[Jill Clayburgh]], Amerikaanse aktrise († [[2010]]). * [[4 Mei]] – [[Monica Bleibtreu]], Oostenrykse aktrise († [[2009]]). * [[5 Mei]] – [[John Rhys-Davies]], [[Wallis|Walliese]] akteur. * [[14 Mei]] – [[George Lucas]], Amerikaanse rolprentregisseur en -vervaardiger. * [[15 Mei]] – [[Roy Bhaskar]], Engelse wetenskapfilosoof wat veral bekend is as die inisieerder van die filosofiese beweging van [[kritiese realisme]] (KR). († [[2014]]). * [[20 Mei]] – [[Joe Cocker]], Engelse sanger († [[2014]]). * [[20 Mei]] – [[Dietrich Mateschitz]], Oostenrykse entrepreneur. * [[25 Mei]] – Pierre Bachelet, Franse sanger en liedjieskrywer († [[2005]]). * [[28 Mei]] – [[Sondra Locke]], Amerikaanse aktrise († [[2018]]). * [[1 Junie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president († [[2026]]). * [[24 Junie]] – [[Jeff Beck]], Britse musikant († [[2023]]). * [[31 Julie]] – [[Louis van Rensburg]], Afrikaanse sanger, komponis en liedjieskrywer († [[2012]]). * [[8 Augustus]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer († [[2026]]). * [[15 Augustus]] − [[Gianfranco Ferré]], Italiaanse modeontwerper en entrepreneur († [[2007]]). * [[19 Augustus]] – [[Sam de Beer]], Suid-Afrikaanse politikus en oud-kabinetminister. * [[21 Augustus]] – [[Eleanor Baker]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2002]]). * [[24 Augustus]] – [[Gregory Jarvis]], Amerikaanse [[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]], sterf in [[Challenger-ramp]] († [[1986]]). * [[26 Augustus]] – [[Ron Huldai]], Israelse generaal, entrepreneur, skoolhoof en burgemeester († [[2012]]). * [[27 Augustus]] – [[Barbara Trentham]], Amerikaanse aktrise en model († [[2013]]). * [[2 Oktober]] − [[Ton Koopman]], Nederlandse dirigent, orrelis, klavesimbelspeler en musikoloog. * [[3 Oktober]] – [[Siegfried & Roy|Roy Horn]], Amerikaanse vermaaklikheidpersoonlikheid († [[2020]]). * [[8 Oktober]] – [[Jean-Yves Ollivier]], Franse sakeman en parallel-diplomaat. * [[17 Desember]] – [[Bernard Hill]], Engelse akteur in [[Titanic (rolprent)|Titanic]] († [[2024]]). * [[23 Desember]] – [[Naoko Fukatsu]], vrouetafeltennisspeler van Japan. * [[27 Desember]] – [[Makhenkesi Stofile]], Suid-Afrikaanse politikus († 2016). * [[28 Desember]] – [[Kary Mullis]], Amerikaanse [[Biochemie|biochemikus]] († [[2019]]). * 28 Desember – [[John Komlos]], Amerikaanse ekonomiese historikus. == Sterftes == * [[1 Januarie]] – [[Edwin Lutyens]], Britse argitek (* [[1869]]). * [[23 Januarie]] – [[Edvard Munch]], Noorweegse skilder (* [[1863]]). * [[1 Februarie]] – [[Piet Mondriaan]], Nederlandse skilder (* [[1872]]). * [[24 Februarie]] – [[Paul Charles Édouard Bertrand]], [[Frankryk|Franse]] paleobotanis (* [[1879]]). * [[17 Maart]] – [[Sarel Eloff]], Boere-kommandant van die ZAR en 'n kleinseun van pres. [[Paul Kruger]] (* [[1870]]). * [[29 Maart]] – [[Roger Bushell]], meesterbrein agter die ontsnapping uit [[Stalag Luft III]] (* [[1910]]). * [[5 Mei]] – [[Bertha Benz]], Duitse motorkarpionier en vrou van [[Karl Benz]] (* [[1849]]). * [[23 Mei]] – [[Grete Berger]], [[Duitsland|Duitse]] aktrise (* [[1883]]). * [[28 Junie]] – [[Friedrich Dollmann]], Duitse generaal (* [[1882]]). * [[20 Julie]] – Ds. [[David Wilcocks]], Afrikaanse predikant wat tronkstraf uitgedien het vir dankgebede ná Boereoorwinnings by [[Colenso]] en [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] (* [[1861]]). * [[31 Julie]] – Antoine de Saint-Exupéry, Franse skrywer en vlieënier (* [[1900]]). * [[8 Augustus]] – [[Erwin von Witzleben]], Duitse generale veldmaarskalk tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1881]]). * [[19 Augustus]] – [[Günther von Kluge]], Nazi-Duitse veldmaarskalk tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1882]]). * [[23 Augustus]] – [[Abdülmecid II]], laaste kalief van die [[Ottomaanse Ryk]] (* [[1868]]). * [[19 Oktober]] – [[Deneys Reitz]], Suid-Afrikaanse kabinetsminister, soldaat en skrywer (* 1882). * [[24 November]] – [[Joan Morice]], die eerste vrou om as 'n veearts in Suid-Afrika te kwalifiseer (* [[1904]]). * [[3 Desember]] – [[Prins Andreas van Griekeland en Denemarke]] (* 1882). * [[13 Desember]] – [[Lupe Vélez]], Amerikaanse aktrise (* [[1908]]). [[Kategorie:1944| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] k35lpho76gfjemwcfoe5us45vw2yf0d 0 494 2925595 2911678 2026-08-16T15:29:09Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur († [[2026]]). 2925595 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Marie Curie (1900).jpg|teks=Marie Curie}} Die '''jaar 1934''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Maandag]] begin het. Dit was die 34ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[10 Januarie]] – Teregstelling van Marinus van der Lubbe wat die [[Reichstag (gebou)|Reichstag]] op 27 Februarie die vorige jaar aan die brand gesteek het. * [[17 Januarie]] – Jacobus Jonker, ’n delwer op die plaas Elandsfontein naby [[Pretoria]], vind die vierde grootste [[diamant]] tot nog toe (ongeslyp 726 [[karaat]]), die [[Jonker-diamant]]. * [[29 Januarie]] – [[Oos-Londen]] se [[Afrikaans]]e gemeenskap kry sy eie hoërskool, die [[Hoërskool Grens]]. * [[1 Februarie]] – [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], Suid-Afrika se nasionale lugredery, kom tot stand. * [[1 Maart]] – [[Mantsjoerye]] word [[Mantsjoekwo]], 'n Japanese [[vasalstaat]]. * [[6 April]] – [[Rudyard Kipling]] en [[William Butler Yeats]] ontvang die Gothenburg-prys vir digkuns. * [[23 Mei]] – [[FBI]]-agente skiet die bankrowers [[Bonnie en Clyde]] naby hulle wegkruipplek in Black Lake, [[Louisiana]]. * [[27 Mei]]-[[10 Junie]] – Die tweede [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] word in [[Italië]] gespeel, wat deur dié land gewen word. * [[9 Junie]] - [[Donald Duck]] het sy nooiensoptrede in Silly Symphony se tekenprent ''The Wise Little Hen''. * [[30 Junie]] – [[Nag van die lang messe]] (Duits: ''Nacht der langen Messer'')- [[Nazi]]s vermoor die leierskap van die ''Sturmabteilung''. * [[25 Julie]] – [[Oostenryk]]se Nazis vermoor kanselier Engelbert Dollfuss gedurende 'n mislukte staatsgreep. * [[2 Augustus]] – [[Adolf Hitler]] word die leier van [[Duitsland]]. * [[21 September]] – [[Tifoon]] in [[Honshu]], [[Japan]] – 4000 sterftes. * [[16 Oktober]] – Die [[Lang mars]] van die [[China|Chinese]] [[kommunisme|kommuniste]] begin. * [[13 November]] – Die [[Italië|Italiaanse]] regering bepaal dat onderwysers 'n militêre uniform of partyuniform in klaskamers moet dra. * [[1 Desember]] – Die [[Groot Suiwering]] begin in [[Rusland]]. * [[27 Desember]] – [[Persië]] se naam word na [[Iran]] verander. == Geboortes == * ''onbekend'' – [[Chen Pao-pei]], Olimpiese vroue[[tafeltennis]]speler uit Taiwan († [[1975]]). * [[7 Januarie]] – [[Hendrik Witbooi (politikus)|Hendrik Witbooi]], Namibiese politikus en die sewende kaptein van die ǀKhowesin-stam († [[2009]]). * [[11 Januarie]] – [[Jean Chrétien]], politikus, 20ste premier van Kanada. * 11 Januarie – [[Mitchell Ryan]], Amerikaanse akteur († [[2022]]). * [[20 Januarie]] – [[Hennie Aucamp]], Afrikaanse skrywer († [[2014]]). * [[7 Februarie]] – [[Rona Rupert]], Afrikaanse kinderboekskrywer († [[1995]]). * [[15 Februarie]] – [[Tjaart van der Walt (akademikus)|Tjaart van der Walt]], rektor van die [[Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O.]] († [[2019]]). * [[21 Februarie]] – [[Rue McClanahan]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger († [[2010]]). * [[9 Maart]] – [[Joeri Gagarin]], Russiese [[ruimtevaarder]] en die eerste mens wat om die aarde gewentel het († [[1968]]). * [[14 Maart]] – [[Eugene Cernan]], Amerikaanse ruimtevaarder († [[2017]]). * [[22 Maart]] – [[Orrin Hatch]], Amerikaanse senator en komponis († [[2022]]). * [[23 Maart]] – [[Martin Pelser]], [[Springbokrugbyspeler]] († [[2018]]). * 23 Maart – [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur († [[2026]]). * [[31 Maart]] – [[Richard Chamberlain]], Amerikaanse akteur († [[2025]]). * [[2 April]] – [[Brian Glover]], Britse akteur, skrywer en stoeier. († [[1997]]). * [[3 April]] – [[Jane Goodall]], Britse dierkundige. * [[6 April]] – [[Willie Toweel]], Suid-Afrikaanse bokskampioen († 2017). * [[24 April]] – [[Shirley MacLaine]], Amerikaanse [[aktrise]] en [[outeur]]. * [[26 April]] – [[Alan Arkin]], Amerikaanse akteur. * [[8 Mei]] – [[Nelie Smith]], [[Suid-Afrika]] se een-en-dertigste [[Springbokkapteins|Springbokkaptein]] († [[2016]]). * 8 Mei – [[Sibusiso Bengu]], Suid-Afrikaanse Minister van Onderwys in die [[kabinet van Nelson Mandela]] († [[2024]]). * [[18 Mei]] – [[Dwayne Hickman]], Amerikaanse akteur en regisseur († [[2022]]). * [[26 Mei]] – [[Dullah Omar]], Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktivis, prokureur en kabinetsminister († [[2004]]). * [[30 Mei]] – [[Aleksei Leonof]], Sowjetse [[ruimtevaarder]] en eerste mens wat 'n ruimtewandeling uitgevoer het († 2019). * [[8 Junie]] – [[Mikio Aoki]], Japannese politikus, kortliks [[Eerste minister van Japan]] († [[2023]]). * [[14 Junie]] – [[Mieke Telkamp]], Nederlandse sangeres († 2016). * [[18 Junie]] – [[Wilf Rosenburg]], Springbokrugbyspeler († 2019). * [[11 Julie]] – [[Giorgio Armani]], Italiaanse ontwerper. * [[14 Julie]] – [[PG du Plessis]], Afrikaanse skrywer († 2017). * [[4 Augustus]] – [[Rutger Kopland]], Nederlandse digter († 2012). * [[5 Augustus]] – [[Cammie King]], Amerikaanse aktrise († 2010). * [[8 Augustus]] – [[Sam Nzima]], Suid-Afrikaanse fotojoernalis († 2018). * [[9 Augustus]] – [[Graeme Gibson]], Kanadese skrywer († 2019). * [[31 Augustus]] – [[Raymond Buckland]], Brits-gebore Amerikaanse skrywer († 2017). * [[17 September]] – [[Marlene le Roux]], bekroonde [[Afrikaanse skrywer]] van jeugverhale. * [[21 September]] – [[Leonard Cohen]], Kanadese sanger, liedjieskrywer, musikant, digter en romanskrywer († 2016). * [[28 September]] – [[Brigitte Bardot]], Franse aktrise, fotomodel, sangeres en aktivis vir diereregte († [[2025]]). * [[8 Oktober]] – [[Kader Asmal]], Suid-Afrikaanse kabinetsminister († [[2011]]). * [[9 Oktober]] – [[Abdullah Ibrahim]], Suid-Afrikaanse pianis en komponis († [[2026]]). * [[18 Oktober]] – [[Inger Stevens]], Amerikaanse aktrise († [[1970]]). * [[7 November]] – [[Wille Martin]], Afrikaanse skryfster († 2016). * [[9 November]] – [[Carl Sagan]], Amerikaanse sterrekundige, astrofisikus, kosmoloog en skrywer († [[1996]]). * [[10 November]] – [[Pippa Scott]], Amerikaanse aktrise, vervaardiger en regisseuse († [[2025]]). * [[13 November]] – [[Garry Marshall]], Amerikaanse akteur († [[2016]]). * [[24 November]] – [[Alfred Schnittke]], Sowjet-Duitse komponis († [[1998]]). * [[9 Desember]] – [[Judi Dench]], Britse aktrise. * [[26 Desember]] – [[Matt Zimmerman (akteur)|Matt Zimmerman]], Kanadese akteur († [[2022]]). * Onbekend – [[Khaled al-Asaad]], [[Sirië|Siriese]] [[argeoloog]] († [[2015]]). == Sterftes == * [[23 Februarie]] – [[Edward Elgar]], Engelse komponis (* [[1857]]). * [[3 Maart]] – [[Norman O'Neill]], Britse dirigent en komponis (* [[1875]]). * [[27 Maart]] – [[Francis William Reitz]], President van die [[Vrystaat]] (* [[1844]]). * [[20 Junie]] – Thorne Smith, Amerikaanse skrywer (* [[1892]]). * [[26 Junie]] – Sir [[Godfrey Lagden]] KCMG KBE, 'n [[VK|Britse]] koloniale administrateur in Afrika (* [[1851]]). * [[27 Junie]] – [[Isidoor Teirlinck]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[skrywer]] (* [[1851]]). * [[1 Julie]] – [[Ernst Röhm]], die leier van die ''Sturmabteilung'' (SA) van die [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty]] (* [[1887]]). * [[4 Julie]] – [[Marie Curie]], Poolse wetenskaplike en ontvanger van die [[Nobelprys vir Chemie]], [[1911]] en [[Nobelprys vir Fisika|Fisika]], [[1903]] (* [[1867]]). * [[13 September]] – [[Sam Allen]], Amerikaanse akteur (* [[1861]]). * [[15 Oktober]] – [[Sydney Charles Buxton, 1ste Graaf Buxton|Sydney Charles Buxton]], Britse politikus en tweede [[Goewerneur-generaal van Suid-Afrika]] (1914–1920) (* [[1853]]). [[Kategorie:1934| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 76zajb8b8z2neqd8u0n0y2hzc8tkt7d 0 510 2925586 2903081 2026-08-16T14:41:48Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ * [[Samuel Merrill Woodbridge]], Amerikaanse geestelike, teoloog, skrywer 2925586 wikitext text/x-wiki {{JunieKalender}} '''23 Junie''' is die 174ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (175ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 191 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[964]] – [[Pous Benedictus V]] word afgeset en na [[Duitsland]] verban. * [[1314]] – [[Slag van Bannockburn]]: die [[Skotland|Skotte]] onder leiding van Robert I ("The Bruce") verslaan die [[Engeland|Engelse]]. * [[1419]] – [[Teenpous Johannes XXIII]] onderwerp hom aan [[Pous Martinus V]]. * [[1314]] – [[Slag van Bannockburn]]; die Skotte onder leiding van Robert I (‘The Bruce’) verslaan die Engelse. * [[1653]] – [[Pous Innocentius X]] stel Carlo Barberini aan as kardinaal. * [[1738]] – [[Pous Clemens XII]] stel Domenico Silvio Passionei, titulêr aartsbiskop van Efese aan as kardinaal. * [[1777]] – [[Pous Pius VI]] stel agt nuwe kardinale aan waaronder Bernardino Honorati, titulêr aartsbiskop van Side. * [[1796]] – Pous Pius VI sluit ’n wapenstilstand met die Franse te [[Bologna]]. * [[1834]] – [[Pous Gregorius XVI]] stel nege nuwe kardinale aan, waaronder Giuseppe della Porta Rodiani, titulêre patriarg van [[Konstantinopel]]. * [[1894]] – Die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] word in die Sorbonne in [[Parys]], [[Frankryk]] gestig. * [[1961]] – Die Antarktiese verdrag word gesluit. * [[1978]] – Agt Britse sendelinge en vier kinders word vermoor by die Elim-sendingstasie naby Umtali, [[Rhodesië]]. * [[1979]] – [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] klop [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] in die eindstryd met 92 lopies en wen sodoende die tweede [[Krieketwêreldbeker 1979|Krieketwêreldbeker]] in [[Engeland]]. * [[1985]] – [[Air India-vlug 182]] word deur 'n terroristebom 9 500 m bo die [[Atlantiese Oseaan]], suid van [[Ierland]], opgeblaas. * [[2013]] – [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] wen die eindstryd van die [[Kampioenetrofee 2013|sewende Kampioenetrofee]] in [[Engeland]] en [[Wallis]] met vyf lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|D/L-metode]]) teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]]. * [[2021]] – [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] verslaan Indië met agt paaltjies in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021|eerste Wêreldtoetskampioenskap]] op die Rose Bowl in [[Southampton]]. == Geboortes == * [[1534]] – [[Oda Nobunaga]], Japannese ''daimyō'' en een van die leidende figure in die Sengoku-tydperk († [[1582]]). * [[1763]] – [[Joséphine de Beauharnais]], keiserin van [[Frankryk]] († [[1814]]). * [[1877]] – [[Norman Pritchard]], Indies-Engelse hekkiesatleet en akteur († [[1929]]). * [[1894]] – [[Alfred Kinsey]], Amerikaanse bioloog en entomoloog († [[1956]]). * 1894 – [[Edward VIII van die Verenigde Koninkryk]] († [[1972]]). * [[1910]] – [[Jean Anouilh]], Franse dramaturg en toneelskrywer († [[1987]]). * [[1912]] – [[Alan Turing]], Britse wiskundige en rekenaarwetenskaplike († [[1954]]). * [[1916]] – [[Irene Worth]], Amerikaanse aktrise († [[2002]]). * [[1917]] – [[Pierre Fourie]], Afrikaanse skrywer († [[1982]]). * [[1925]] – [[Miriam Karlin]], Engelse aktrise († [[2011]]). * [[1927]] – [[Bob Fosse]], Amerikaanse akteur, danser, choreograaf († [[1987]]). * [[1930]] – [[Donn F. Eisele]], Amerikaanse kolonel, toetsvlieënier en [[ruimtevaarder]] († [[1987]]). * [[1943]] – [[James Levine]], Amerikaanse [[dirigent]] en [[pianis]] († [[2021]]). * [[1945]] – [[John Garang]], Suid-Soedannese politikus en revolusionêre leier († [[2005]]). * [[1947]] – [[Bryan Brown]], Australiese akteur en vervaardiger. * [[1952]] – [[Robert D. Kaplan]], Amerikaanse skrywer oor [[buitelandse beleid]]. * [[1957]] – [[Frances McDormand]], Amerikaanse aktrise, wenner van die "Triple Crown of Acting". * [[1963]] – [[Liu Cixin]], Chinese [[wetenskapfiksie]]skrywer. * [[1969]] – [[Martin Klebba]], Amerikaanse akteur, vervaardiger en waaghals. * [[1970]] – [[Yann Tiersen]], Franse sanger-liedjieskrywer en kitaarspeler. * [[1972]] – [[Selma Blair]], Amerikaanse aktrise. * [[1972]] – [[Zinedine Zidane]], afgetrede Franse [[sokker]]speler. * [[1974]] – [[Joel Edgerton]], Australiese akteur. * [[1980]] – [[Melissa Rauch]], Amerikaanse aktrise. * 1980 – [[Francesca Schiavone]], Italiaanse tennisspeler. * [[1982]] – [[Kirsten Neuschäfer]], Suid-Afrikaanse seiljagvaarder wat spesialiseer in hoë breedtegraad en avontuurvaart. * [[1986]] – [[Christy Altomare]], Australiese akteur en sanger-liedjieskrywer. * 1986 – [[Salwan Momika]], Irakse aanhitser tot godsdienshaat teen [[Islam]] († [[2025]]). == Sterftes == * [[79]] – [[Vespasianus|Titus Flavius Vespasianus]], [[keiser]] van die [[Romeinse Ryk]] (* [[9]]). * [[1893]] – Sir [[Theophilus Shepstone]], Brits-gebore Suid-Afrikaanse politikus (* [[1817]]). * [[1905]] – [[Samuel Merrill Woodbridge]], Amerikaanse geestelike, teoloog, skrywer (* [[1819]]). * [[1946]] – [[Arthur William Rogers]], Suid-Afrikaanse geoloog en staatsamptenaar van Britse herkoms (* [[1872]]). * [[1981]] – [[Zarah Leander]], Sweedse [[aktrise]] en sangeres (* [[1907]]). * [[1985]] – [[P.K. le Roux]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1904]]). * [[1986]] – [[Moses Finley|M.I. Finley]], Amerikaans-gebore Britse akademikus, navorser. klassikus en skrywer (* [[1912]]). * [[1995]] – [[Jonas Salk]], Amerikaanse mediese navorser, viroloog en ontdekker van die [[polio]]-entstof (* [[1914]]). * [[1998]] – [[Maureen O'Sullivan]], Iersgebore Amerikaanse aktrise (* [[1911]]). * [[2011]] – [[Peter Falk]], Amerikaanse akteur (* [[1927]]). * [[2012]] – [[Brigitte Engerer]], Franse pianis (* [[1952]]). * [[2013]] – [[Darryl Read]], Engelse sanger-liedjieskrywer en akteur (* 1951). * [[2015]] – [[Dick Van Patten]], Amerikaanse akteur (* [[1928]]). == Vakansies, vierings- en waarnemingsdae == *Ou [[Letland]] – Jani. {{commonskat|23 June|23 Junie}} [[Kategorie:Junie]] jgg2747m009z9onzjhr1e6r9klrsfvd 0 522 2925589 2920583 2026-08-16T15:07:38Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Dick Van Patten]], Amerikaanse akteur 2925589 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=1928 Model A Ford.jpg|teks='n Model A-Ford uit 1928}} Die '''jaar 1928''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 28ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * Stigting van die [[Suid-Afrikaanse]] Yster- en Staalkorporasie ([[Yskor]]). * Stigting van die Suid-Afrikaanse Geneeskundige en Tandheelkundige Raad (SAGTR). * [[11 Februarie|11]]-[[19 Februarie]] – Die tweede [[Olimpiese Winterspele 1928|Olimpiese Winterspele]] word in [[St. Moritz]], [[Switserland]], aangebied. * [[6 Julie]] – Die eerste vollengte film met spraak ''Lights of New York'' gaan in première in [[New York Stad]]. * [[28 Julie]]–[[12 Augustus]] – Die negende [[Olimpiese Somerspele 1928|Olimpiese Somerspele]] word in [[Amsterdam]], [[Nederland]], aangebied. === [[Biologie]] === * [[Ludwig von Bertalanffy]], 'n [[Hongarye|Hongaarse]] bioloog stel die algemene [[stelselteorie]] voor as alternatiewe wetenskaplike benadering. === [[Fisika]] === * [[Bloch]] skep die kwantummeganiese beskrywing van die gedrag van [[elektron]]e in kristalstrukture. == Geboortes == * ''onbekend'' – [[Dick Findlay]], Suid-Afrikaanse kunstenaar en dramaturg († [[1996]]). * ''onbekend'' – [[Hennie Smit (politikus)|Hendrik Hanekom Smit]], Suid-Afrikaanse politikus († [[2012]]). * [[5 Januarie]] – [[Walter Mondale]], 42ste Amerikaanse visepresident († [[2021]]). * [[9 Januarie]] – [[Judith Krantz]], Amerikaanse romanskrywer († [[2019]]). * [[16 Januarie]] – [[Dirk Mudge]], [[Namibië|Namibiese]] boer en politikus († [[2020]]). * 16 Januarie – [[Pilar Lorengar]], Spaanse sopraan-operasanger († [[1996]]). * [[20 Januarie]] – [[Antonio de Almeida]], Franse dirigent en musikoloog († [[1997]]). * [[22 Januarie]] – [[Jorge Ibargüengoitia]], Meksikaanse skrywer († [[1983]]). * [[28 Januarie]] – [[Vic Toweel]], Suid-Afrikaanse bokser († [[2008]]). * [[26 Februarie]] – [[Ariel Sharon]], Israeliese politikus († [[2014]]). * [[28 Februarie]] – [[Tommie Meyer]], Suid-Afrikaanse rolprentregisseur en -vervaardiger († [[2017]]). * [[7 Maart]]– [[Kay de Villiers]], Suid-Afrikaanse neurochirurg († [[2018]]). * [[12 Maart]] – [[Edward Albee]], Amerikaanse dramaturg († [[2016]]). * [[14 Maart]] – [[Frank Borman]], Amerikaanse Apollo-[[ruimtevaarder]] († [[2023]]). * [[19 Maart]] – [[Clive van Ryneveld]], Suid-Afrikaanse krieketspeler, politikus, prokureur en bankier († [[2018]]). * [[25 Maart]] – [[Jim Lovell]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] en bevelvoerder van [[Apollo 13]] († [[2025]]). * [[27 Maart]] – [[Myburgh Streicher]], Suid-Afrikaanse politikus († [[2005]]). * [[28 Maart]] – [[Zbigniew Brzeziński]], Pools-Amerikaanse politieke wetenskaplike. († [[2017]]). * [[2 April]] – [[Serge Gainsbourg]], Franse digter, sanger, komponis, akteur, regisseur en skilder († [[1991]]). * 2 April – [[Dolly Rathebe]], Suid-Afrikaanse aktrise en sangeres. († [[2004]]). * [[4 April]] – [[Maya Angelou]], Amerikaanse skrywer en digter († [[2014]]). * [[8 April]] – [[Eric Porter]], Engelse akteur († [[1995]]). * [[23 April]] – [[Doc Immelman]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2013]]). * 23 April – [[Shirley Temple]], Amerikaanse aktrise († [[2014]]). * [[4 Mei]] – [[Hosni Mubarak]], [[Egipte|Egiptiese]] president († [[2020]]). * 4 Mei – [[Wolfgang von Trips]], Duitse motorrenjaer († [[1961]]). * [[12 Mei]] – [[Burt Bacharach]], Amerikaanse komponis en liedjieskrywer († [[2023]]). * [[14 Mei]] – [[Madeleine van Biljon]], skryfster en joernalis († [[2010]]). * [[21 Mei]] – [[Charles Jacobie]], Afrikaanse countrysanger († [[1988]]). * [[27 Mei]] – Dr [[Johan Heyns]], invloedryke [[Afrikaners|Afrikaner]] [[Calvinisme|Calvinistiese teoloog]] en moderator, algemene sinode van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] († [[1994]]). * [[6 Junie]] – [[Leonard Reitstein]], Suid-Afrikaanse skaakkaptein en skaakskrywer († [[2019]]). * [[14 Junie]] – [[Che Guevara]], Suid-Amerikaanse vryheidstryder († [[1967]]). * [[20 Junie]] – [[Jean-Marie Le Pen]], Franse intelligensiehoof en politikus († [[2025]]). * [[25 Junie]] – [[Seki Matsunaga]], Japannese sokkerspeler († [[2013]]). * [[30 Junie]] – [[Louis Karol]], Suid-Afrikaanse argitek van [[wolkekrabber]]s. * [[18 Julie]] – [[Opland|Rob Wout]] alias ''Opland'', Nederlandse politieke tekenaar († [[2001]]). * [[26 Julie]] – [[Stanley Kubrick]], Amerikaanse rolprentregisseur, vervaardiger, draaiboekskrywer en kinematograaf († [[1999]]). * [[27 Julie]] – [[Joseph Kittinger]], Amerikaanse [[vlieënier|vegvlieënier]] wat in 1959/60 'n reeks rekordhoë vryvalspronge uitgevoer het († [[2022]]). * [[6 Augustus]] – [[Andy Warhol]], Amerikaanse kunstenaar († [[1987]]). * [[7 Augustus]] – [[James Randi]], Amerikaanse kulkunstenaar en wetenskaplike skeptikus († [[2020]]). * [[10 Augustus]] – [[Willie Marais]], leier van die [[Herstigte Nasionale Party]] sedert 2001 († [[2007]]). * [[16 Augustus]] – [[Louis le Grange]], Suid-Afrikaanse politikus, kabinetsminister en [[Nasionale Party]]-lid († [[1991]]). * 16 Augustus – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktris en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar]] pryswenner († [[2026]]). * [[22 Augustus]] – [[Tromp Terre'Blanche]], Suid-Afrikaanse akteur († [[1984]]). * [[27 Augustus]] – [[Mangosuthu Buthelezi]], politikus, stigter en leier van die [[Inkatha-Vryheidsparty]] († [[2023]]). * [[31 Augustus]] – [[James Coburn]], Amerikaanse akteur († [[2002]]). * [[14 September]] – [[Humberto Maturana]], Chileense bioloog en filosoof († [[2021]]). * [[19 September]] – [[Adam West]], Amerikaanse akteur († [[2017]]). * [[23 September]] – [[Fanus Rautenbach]], radioömroeper, skrywer en mediapersoonlikheid († [[2011]]). * [[30 September]] – [[Elie Wiesel]], [[Roemeens]]-gebore Amerikaanse [[Jood]], skrywer, professor, politieke aktivis, [[Nobelprys]]ontvanger en [[Holocaust]]-oorlewende († [[2016]]). * [[4 Oktober]] – [[Alvin Toffler]], Amerikaanse futuris, joernalis en skrywer († 2016). * [[9 Oktober]] – [[Einojuhani Rautavaara]], Finse komponis († [[2016]]). * [[10 Oktober]] – [[Piet van Maarleveld]], legendariese beroepsfotograaf van Potchefstroom († [[2017]]). * [[11 Oktober]] – [[Zach de Beer]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1999]]). * [[20 Oktober]] – [[Li Peng]], Chinese [[politikus]], bekend as die 'Slagter van Beijing' vir sy rol in die [[Tiananmen-betogings van 1989|Tiananmen-plein bloedbad]] († [[2019]]). * [[25 Oktober]] – [[Eddie Daniels]], Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktivis († 2017). * [[27 Oktober]] – [[Gilles Vigneault]], Franko-Kanadese digter, verhaal- en liedjieskrywer en sanger. * [[2 November]] – [[Paul Johnson]], [[Engelse]] skrywer, joernalis en geskiedkundige († [[2023]]). * [[10 November]] – [[Norma Crane]], Amerikaanse aktrise († [[1973]]). * [[10 November]] – [[Ennio Morricone]], [[Italiaanse]] komponis, orkestrator, orkesdirigent en trompetspeler († [[2020]]). * [[17 November]] – [[Rance Howard]], Amerikaanse akteur († 2017). * [[7 Desember]] – [[Noam Chomsky]], Amerikaanse filosoof. * [[9 Desember]] – [[Dick Van Patten]], Amerikaanse akteur († [[2015]]). * [[13 Desember]] – [[Jack Tramiel]], Pools-Amerikaanse entrepreneur († [[2012]]). * [[15 Desember]] – [[Friedensreich Hundertwasser]], Oostenrykse skilder, grafikus en omgewingsaktivis († [[2000]]). == Sterftes == * [[11 Januarie]] – [[Thomas Hardy]], Engelse skrywer en digter (* [[1840]]). * [[15 Februarie]] – [[Herbert Henry Asquith]], [[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)|liberale]] Britse politikus en [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk|eerste minister]] (* [[1852]]). * [[18 Maart]] – [[Paul van Ostaijen]], Vlaamse digter (* [[1896]]). * [[9 Junie]] – [[Abraham Kriel]], Suid-Afrikaanse predikant en stigter van die Langlaagte-kinderhuis (* [[1850]]). * [[18 Junie]] – [[Roald Amundsen]], [[Noorweë|Noorse]] pool- en ontdekkingsreisiger (* [[16 Julie]] [[1872]]). * [[12 Augustus]] – [[Leoš Janáček]], Tsjeggiese komponis (* [[1854]]). * [[13 Oktober]] – [[Prinses Dagmar van Denemarke]], [[Denemarke|Deense]] prinses en later keiserin Maria Fjodorowna van [[Rusland]] (* [[1847]]) * [[19 November]] – [[Johannes Baptist Hoffman]], Duitse Jesuïete linguis en sendeling tot die Munda-mense in Indië (* [[1857]]).<!-- * [[27 Desember]] – [[Leendert Verwoerd]], ouer broer van [[Hendrik Frensch Verwoerd]] (* [[14 Julie]] [[1899]]) --> [[Kategorie:1928| ]] fuw10iupulic8yem0f8ozkv650od9vq 0 544 2925585 2909620 2026-08-16T14:37:26Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ * [[23 Junie]] – [[Samuel Merrill Woodbridge]], 2925585 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Ostrich farming in South Africa. Being an account of its origin and rise; how to set about it; the profits to be derived; how to manage the birds; the capital required; the diseases and difficulties (14565037178).jpg|teks=Volstruibedryf}} Die '''jaar 1905''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 5de jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – Die [[Transsiberiese Spoorlyn]] word amptelik geopen na die voltooiing daarvan op 21 Julie 1904. * [[2 Januarie]] – [[Russies-Japannese Oorlog]]: Die Russiese weermag gee oor by Port Arthur in [[China]]. * [[26 Januarie]] – Die [[Cullinan-diamant]] word in die [[Premiermyn]] naby [[Pretoria]] ontdek. * [[1 Maart]] – Die Australiese Konserwatiewe Party se leier, [[Richard Butler]], word die premier van [[Suid-Australië]]. * [[27 Mei]] – Die [[Slag van Tsushima]] begin in die [[See van Japan]]. * [[27 Junie]] – Muitery op die slagskip [[Potemkin]]. * [[30 Junie]] – [[Albert Einstein]] publiseer die artikel ''Oor die elektrodinamika van bewegende liggame'' en stel daarmee die [[spesiale relatiwiteitsteorie]] bekend. * [[1 September]] – [[Alberta]] en [[Saskatchewan]] word [[Provinsies en gebiede van Kanada|provinsies]] binne die [[Kanada|Kanadese Konfederasie]]. * [[5 September]] − Met die ondertekening van die [[Verdrag van Portsmouth]] word die Russies-Japannese Oorlog van 1904−1905 formeel beëindig. * [[27 September]] – [[Albert Einstein]] publiseer 'n artikel oor die verhouding tussen [[massa]] en [[energie]], wat aangedui word deur die vergelyking [[Massa-energieverband|E=mc²]]. * [[18 November]] – Prins Karel van [[Denemarke]] word [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]], die eerste koning van [[Noorweë]], nadat die persoonlike unie van Swede-Noorweë ontbind is. * [[13 Desember]] – Die [[Afrikaanse Taalgenootskap]] onder leiding van [[Gustav Preller]] word in [[Pretoria]] gestig. === [[Geneeskunde]] === * [[Robert Koch]] ontvang die [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|Nobelprys vir geneeskunde]] vir sy indentifisering van die [[tuberkulose]]-basil (kiem). * [[Aspirien]] word die eerste keer in [[Brittanje]] bemark. ===[[Natuurkunde]]=== * [[Albert Einstein]] publiseer in sy wonderjaar verskillende referate wat belangrike vraagstukke oplos. Die foto-elektriese effek, [[Brownse beweging]], [[spesiale relatiwiteit]] en [[massa-energieverband]] word gepostuleer of toegelig. === [[Suid-Afrika]] === * Sir [[Godfrey Lagden]] publiseer sy verslag oor "naturellebeleid". Dit veronderstel dat [[Wit mense|blankes]] intelligenter as [[Swart mense|swartes]] is en stel rasseskeiding en inboorlingreservate voor. Dit dien as regverdiging vir verskeie latere [[apartheid]]swette. * Die ''United Tobacco Companies'' open 'n [[tabak|sigaret]]fabriek in [[Kaapstad]]. * Die [[volstruis]]veerbedryf bereik 'n hoogtepunt in die [[Oudtshoorn]]-distrik. == Geboortes == * [[7 Januarie]] – [[Coert Steynberg]], internasionaal-bekroonde Suid-Afrikaanse beeldhouer en ontwerper († [[1982]]). * [[19 Januarie]] – [[Ben Schoeman]], Suid-Afrikaanse minister († [[1986]]). * [[2 Februarie]] – [[Ayn Rand]], Amerikaanse skryfster en [[filosoof]] († [[1982]]). * [[3 Februarie]] – [[Herman Charles Bosman]], Suid-Afrikaanse skrywer, bekend vir sy stories van oom Schalk Lourens van die [[Groot Marico]] († [[1951]]). * [[6 Februarie]] – [[Władysław Gomułka]], Poolse politikus († [[1982]]). * [[26 Februarie]] – [[Rex Distin Martienssen]], Suid-Afrikaanse argitek († [[1942]]). * [[19 Maart]] – [[Albert Speer]], [[Hitler]] se argitek en minister van bewapening († [[1981]]). * [[26 Maart]] – [[Viktor Frankl]], Oostenrykse neuroloog († [[1997]]). * [[8 April]] – [[Helen Joseph]], Suid-Afrikaanse vroueregte-aktivis († [[1992]]). * [[12 April]] – [[Emmanuel Mounier]], Franse filosoof († [[1950]]). * [[22 April]] – [[Abraham Jonker]], Suid-Afrikaanse politikus, skrywer en joernalis († [[1966]]). * [[25 April]] – [[Maria Malan]], Suid-Afrikaanse premiersvrou († [[1973]]). * [[11 Mei]] – [[Ida Gerhardt]], klassikus en Nederlandse digteres van die na-simboliese tradisie († [[1997]]). * [[16 Mei]] – [[Henry Fonda]], Amerikaanse akteur († [[1982]]). * [[20 Mei]] - [[Gerrit Achterberg]], Nederlandse digter († [[1962]]). * [[31 Mei]] – [[Florence Desmond]], Amerikaanse aktrise († [[1993]]). * [[21 Junie]] – [[Jean-Paul Sartre]], Franse filosoof, essayis, roman- en toneelskrywer († [[1980]]). * [[10 Julie]] – [[Eric Rosenthal]], [[Suid-Afrika]]anse historikus en outeur († [[1983]]). * [[20 Julie]] – [[Stephanus du Toit]], predikant en hoogleraar van die Gereformeerde Kerk († [[1982]]). * [[29 Julie]] – [[Dag Hammarskjöld]], Sweedse sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies († [[1961]]). * [[15 Augustus]] – [[G.D. Scholtz]], Suid-Afrikaanse geskiedkundige, skrywer en koerantredakteur. († [[1983]]). * [[5 September]] – [[Arthur Koestler]], Hongaars-Britse skrywer († [[1983]]). * [[18 September]] – [[Greta Garbo]], Sweedse aktrise († [[1990]]). * [[14 Oktober]] – [[Eugene Fodor (skrywer)|Eugene Fodor]], Amerikaanse skrywer van reisliteratuur († [[1991]]). * [[18 Oktober]] – [[Félix Houphouët-Boigny]], eerste President van die [[Ivoorkus]] († [[1993]]). * [[22 Oktober]] – [[Marthinus Philippus Prinsloo]], jukskei-legende en senator († [[1991]]). * [[23 Oktober]] – [[Anna Böeseken]], [[skryfster]] en kenner van die geskiedenis van die Nederlandse bewind aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] († [[1997]]). * [[7 Desember]] – [[Thomas Ochse Honiball]], Suid-Afrikaanse spot- en strokiesprentkunstenaar († [[1990]]). * [[5 Desember]] – [[Otto Preminger]], Oostenryk gebore, Amerikaanse regisseur († [[1986]]). * [[13 Desember]] – [[Hendrik Bernardus Thom]], 'n bekroonde Afrikaanse skrywer en historikus († [[1983]]). * [[16 Desember]] – [[Piet Hein (wetenskaplike)|Piet Hein]], Deense wetenskaplike, wiskundige, uitvinder, skrywer en digter († [[1996]]). * [[17 Desember]] – [[Simo Häyhä]], Finse soldaat en waarskynlik die suksesvolste sluipskutter van alle tye († [[2002]]). * [[24 Desember]] – [[Howard Hughes]], vlugpionier en filmregisseur († [[1976]]). * [[31 Desember]] – [[Wena Naudé]], Afrikaanse aktrise en toneelbaanbreker († [[1978]]). == Sterftes == * [[18 Februarie]] – [[Julius de Geyter|Julius De Geyter]], [[Vlaandere|Vlaamse]] journalis en skrywer (* [[1830]]). * [[24 Maart]] – [[Jules Verne]], Franse skrywer van [[wetenskapsfiksie]] (* [[1828]]). * [[28 Maart]] – Sir [[Charles Adderley]], Britse staatsman na wie Adderleystraat in [[Kaapstad]] vernoem is (* [[1814]]). * [[29 Maart]] – Sir [[David Tennant]], 'n Kaapse politkus, staatsman en die tweede [[Speaker]] van die [[Kaapkolonie]] (* [[1829]]). * [[9 April]] – [[Frederick Augustus Thesiger, 2de Baron van Chelmsford|Lord Chelmsford]], die 2de Baron van Chelmsford en 'n Britse soldaat (* [[1827]]). * [[23 Junie]] – [[Samuel Merrill Woodbridge]], Amerikaanse geestelike, teoloog, skrywer (* [[1819]]). * [[20 Augustus]] – [[Heinrich Bulthaupt]], Duitse digter en toneelskrywer (* [[1849]]). * [[29 Oktober]] – [[Hendrik Witbooi]], kaptein (leier) van die Witbooi-Nama in [[Namibië]] (* [[1830]]) * [[12 Desember]] – [[Reimond Stijns]] Vlaamse skrywer (* [[1850]]). [[Kategorie:1905| ]] 3iam6zh4k95q7m076z04co0w6upirpd 0 654 2925583 2820836 2026-08-16T14:30:45Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Samuel Merrill Woodbridge 2925583 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Beechey James Watt.jpg|teks=James Watt}} Die '''jaar 1819''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 19de jaar van die [[19de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * Die einde van die oorlog van 1817 – 1819 lei tot die eerste golf Britse immigrante van 'n merkbare hoeveelheid. * [[JMW Turner]] besoek hy vir die eerste keer [[Venesië]] waar hy van sy mees oorspronklike [[waterverf]]skilderye saamstel. * [[6 Februarie]] – [[Sir Thomas Stamford Raffles]] stig [[Singapoer]], ’n nuwe handelspos vir die [[Britse Oos-Indiese Kompanjie]]. * [[10 April]] – [[Giovanni Maria Mastai-Ferretti]] (later [[Pous Pius IX]]) word priester. * [[22 April]] – Die [[Slag van Grahamstad]] vind plaas. * [[4 Junie]] – [[Pous Pius VII]] stel Rudolf Johannes Joseph Rainier von Habsburg-Lotharingen, aartshertog van [[Oostenryk]], verkose aartsbiskop van Olomouc, Moravië aan as kardinaal. * [[27 September]] – Pous Pius VII stel Carlos da Cunha e Menezes, patriarg van [[Lissabon]], [[Portugal]] en Cesare Guerrieri Gonzaga, tesourier generaal van die Apostoliese Kamer aan as kardinale. * [[14 Desember]] – [[Alabama]] word die 22ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]]. == Geboortes == * [[8 Februarie]] – [[John Ruskin]], Engelse kunskritikus en skrywer († [[1900]]). * [[5 April]] – [[Samuel Merrill Woodbridge]], Amerikaanse geestelike, teoloog, skrywer († [[1905]]). * [[5 Mei]] – [[Stanislaw Moniuszko|Stanisław Moniuszko]], Poolse komponis († [[1872]]). * [[24 Mei]] – [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Koningin Victoria]] van die Verenigde Koninkryk († [[1901]]). * [[5 Junie]] – [[John Couch Adams]], Britse [[wiskundige]] en [[sterrekundige]] († [[1892]]). * [[20 Junie]] – [[Jacques Offenbach]], Duitsgebore [[Franse]] [[komponis]], tjellis en impresario († [[1880]]). * [[10 Julie]] – [[Pieter Bleeker]], 'n Nederlandse dokter, [[Igtiologie|igtioloog]] en [[Herpetologie|herpetoloog]] († [[1878]]). * [[1 Augustus]] – [[Herman Melville]], [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[roman]]skrywer en veral bekend is vir sy meesterstuk: ''[[Moby-Dick|Moby Dick]]'' († [[1891]]). * [[26 Augustus]] – Prins [[Albert, prinsgemaal|Albert van Sakse-Koburg en( Gotha]], later SKH die Prinsgemaal, was die eggenoot van koningin Victoria († [[1861]]). * [[13 September]] – [[Clara Schumann]], Duitse pianis, komponis en klavierpedagoog en eggenote van [[Robert Schumann]] († [[1896]]). * [[17 September]] – [[M.W. Pretorius]], President van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] († 1901). * [[18 September]] – [[Léon Foucault]], Franse fisikus († [[1868]]). * [[22 November]] – [[George Eliot]] (pennaam van ''Mary Anne Evans''), Engelse skrywer, joernalis en vertaler († [[1880]]). * [[30 Desember]] – [[Theodor Fontane]], Duitse skrywer en joernalis († [[1898]]). == Sterftes == * [[25 Augustus]] – [[James Watt]], [[Skotland|Skotse]] uitvinder en meganiese ingenieur (* [[1736]]) [[Kategorie:19de eeu]] [[Kategorie:1819]] eo9c8m8d2l93zvesd5aowy7m9ornfyj 0 1656 2925590 2925349 2026-08-16T15:12:29Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Dick Van Patten]], Amerikaanse akteur († [[2015]]). 2925590 wikitext text/x-wiki {{DesemberKalender}} '''9 Desember''' is die 343ste dag van die jaar volgens die [[Gregoriaanse kalender]] (die 344ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar is nog 22 dae oor in die jaar. == Gebeure == * [[536]] – Die [[Bisantium|Bisantynse]] generaal [[Belisarius]] verower [[Rome]]. * [[1425]] – [[Pous Martinus V]] stig die voorloper van die Universiteit van Leuven. * [[1513]] – Die Lateraanse konsilie bevestig die vrede met koning Lodewyk XII van Frankryk. * [[1516]] – Die pragmatiese sanksies van Bourges word afgeskaf. * [[1523]] – [[Alessandro Farnese]] (later [[Pous Paulus III]]) word biskop van Palestrina. * [[1726]] – [[Pous Benedictus XIII]] stel 9 nuwe kardinale aan, waaronder Angelo Maria Quirini, O.S.B.Cas., aartsbiskop-biskop van Brescia en [[Prospero Lorenzo Lambertini]] (later [[Pous Benedictus XIV]]). * [[1777]] – [[Pous Pius VI]] publiseer sy bul "Suprema Dispositione" oor die hoogste ingesteldheid. * [[1793]] – [[New York]] se eerste daaglikse [[koerant]], genaamd die ''American Minerva'', sien die lig. * [[1855]] – [[NG gemeente Vishoek]] stig af van [[NG gemeente Wynberg]]. * [[1888]] – Herman Hollerith installeer 'n tipe rekenaarmasjien by die [[Verenigde State]] se Oorlogsdepartement. * [[1897]] – [[Marguerite Durand]], [[Frankryk|Franse]] verhoogaktriese, [[joernalis]], en bekende suffragette, stig die [[feminisme|feminitiese]] [[koerant|dagblad]] ''La Fronde''. * [[1899]] – [[Tweede Vryheidsoorlog]]: die [[Slag van Stormberg]] tussen Boere en Britte vind plaas. * [[1900]] – Tweede Vryheidsoorlog: Die [[Rusland|Russiese]] [[tsaar]] [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]] verwerp [[Paul Kruger]] se pleidooi om amptelike hulp teen die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] weermag, alhoewel baie Russiese vrywilligers aan die [[Boere]] se kant veg. * [[1931]] – [[Spanje]] word 'n [[republiek]]. * [[1941]] – Die [[Republiek China]] verklaar oorlog teen [[Japan]], [[Duitsland]], en [[Italië]]. * [[1950]] – Harry Gold tot dertig jaar se gevangenisstraf gevonnis omdat hy Amerika se geheime [[kernwapen]]planne aan die [[Sowjetunie]] verkoop het. * [[1958]] – Die John Birch Society word gestig om die oënskynlike bedreiging van [[kommunisme]] in die [[Verenigde State van Amerika]] te bekamp. * [[1961]] – [[Tanganjika]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[1971]] – Die [[Pakistan]]se [[duikboot]] ''Hangor'' torpedeer die [[Indië|Indiese]] [[fregat]] INS ''Khukri'', 194 matrose en offisiere sterf. * [[1990]] – [[Lech Wałęsa]] word die eerste direk verkose president van [[Pole]]. * [[1992]] – Die egskeiding van [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Prins Charles, Prins van Wallis]] en [[Diana, Prinses van Wallis]] word aangekondig. * [[1997]] – Die sesde [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997|Vrouekrieketwêreldbeker]] begin in [[Indië]]. * [[2005]] – [[del.icio.us]], 'n sosiale boekmerkwebwerf word deur [[Yahoo!]] vir tussen VS$15–30 miljoen aangeskaf. * [[2010]] – [[Estland]] sluit by die [[OESO]] aan. * [[2018]] – Gerald Cotton, die hoof- uitvoerende beampte en stigter van die maatskappy [[Quadriga Fintech Solutions]] sterf onverwags in Indië. Ná sy dood kon 115&nbsp;000 kliënte nie toegang verkry tot die 250 miljoen [[Kanadese dollar]] wat hulle in [[kriptogeld]] by die maatskappy belê het nie, aangesien slegs hy die wagwoorde gehad het. == Geboortes == * [[1594]] – [[Gustav II Adolf]], koning van [[Swede]] († [[1632]]). * [[1608]] – [[John Milton]], Engelse digter en skrywer († [[1674]]). * [[1742]] – [[Carl Wilhelm Scheele]], Sweedse chemiese apteker en die ontdekker van 'n aantal chemiese stowwe († [[1786]]). * [[1812]] – [[Thomas Bowler]], [[Engelse]] [[skilder]] wat aan die [[Kaap]] gewerk het († [[1869]]). * [[1842]] – [[Pjotr Kropotkin]], Russiese dierkundige, geograaf en filoloog († [[1921]]). * [[1864]] – [[Breaker Morant|Harry "Breaker" Morant]], Australiese luitenant, tereggestel in Pretoria weens verskeie moorde († [[1902]]). * [[1899]] – [[Matilda Hanekom]], Afrikaanse aktrise († [[1977]]). * [[1902]] – [[Margaret Hamilton (aktrise)|Margaret Hamilton]], Amerikaanse aktrise († [[1985]]). * [[1906]] – [[Grace Hopper]], [[Amerikaanse]] wiskundige en rekenaarpionier († [[1992]]). * [[1915]] – [[Elisabeth Schwarzkopf]], Duits-Britse sopraan († [[2006]]). * [[1916]] – [[Kirk Douglas]], Amerikaanse akteur († [[2020]]). * [[1928]] – [[Dick Van Patten]], Amerikaanse akteur († [[2015]]). * [[1932]] – [[Donald Byrd]], Amerikaanse [[trompet]]speler van [[jazz]]musiek († [[2013]]). * [[1934]] – Dame [[Judi Dench]], Britse aktrise. * [[1935]] – [[Pirow Bekker]], [[Afrikaanse digter]] en skrywer († [[2025]]). * [[1941]] – [[Phil Heemstra]], Suid-Afrikaanse [[Igtiologie|igtioloog]] en kenner van seevisse († [[2019]]). * 1941 – [[Beau Bridges]], [[Amerikaanse]] akteur, regisseur, en vervaardiger. * [[1943]] – [[Vaclav Smil]], Tsjeggies-Kanadese wetenskaplike en beleidsontleder. * [[1950]] – [[Mike Schutte]], [[Suid-Afrikaanse]] [[swaargewig]]bokskampioen († [[2008]]). * [[1954]] – [[Jean-Claude Juncker]], [[Luxemburg]]se politikus. * [[1957]] – [[Riana Scheepers]], [[Afrikaanse skrywer]] en [[digter]]. * [[1961]] – [[Lizz Meiring]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[1967]] – [[Joshua Bell]], Amerikaanse [[violis]]. * [[1973]] – [[Nicole Randall Johnson]], Amerikaanse aktrise, skrywer en vervaardiger. == Sterftes == * [[1565]] – [[Pous Pius IV]], die 224ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1499]]). * [[1669]] – [[Pous Clemens IX]], die 238ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* [[1600]]). * [[1881]] – [[Thomas François Burgers]], teoloog en president van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (* [[1834]]). * [[1941]] – [[Eduard von Böhm-Ermolli]], Oostenrykse generaal tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] (* [[1856]]). * [[1973]] – [[Mary Fuller]], Amerikaanse aktrise (* [[1888]]). * [[1996]] – [[Mary Leakey]], Britse argeoloog en antropoloog (* [[1913]]). * [[2012]] – [[Patrick Moore]], Britse sterrekundige (* [[1923]]). * [[2013]] – [[Eleanor Parker]], Amerikaanse aktrise (* [[1922]]). * [[2019]] – [[Ben Turok]], professor in ekonomie, ANC-aktivis en voormalige lid van die parlement (* [[1927]]). * 2019 – [[Marie Fredriksson]], Sweedse sangeres en lid van [[Roxette]] (* [[1958]]). * [[2022]] – [[Joseph Kittinger]], Amerikaanse [[vlieënier|vegvlieënier]] wat in 1959/60 'n reeks rekordhoë vryvalspronge onderneem het (* [[1928]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * Die [[Opalia]]-fees ter ere van die Romeinse godin van die oes, [[Ops]]. * Anna-se-dag. Op hierdie dag in Swede word almal met die naam Anna vereer, en dit is ook die dag waarop almal in [[Skandinawië]] die verrottingsproses van die [[luitvis]] begin, wat op Kersdag verorber word. * Feesdag van [[Pous Petrus I van Alexandrië]] in die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en [[Kopties-Ortodokse Kerk]]e. {{en-vertaal|9 December}} {{commonskat|9 December|9 Desember}} [[Kategorie:Desember]] s6rwbmhgnfeh08a7rs3gtjxoj4uqngl 2925591 2925590 2026-08-16T15:15:26Z Aliwal2012 39067 /* Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae */ trs 2925591 wikitext text/x-wiki {{DesemberKalender}} '''9 Desember''' is die 343ste dag van die jaar volgens die [[Gregoriaanse kalender]] (die 344ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar is nog 22 dae oor in die jaar. == Gebeure == * [[536]] – Die [[Bisantium|Bisantynse]] generaal [[Belisarius]] verower [[Rome]]. * [[1425]] – [[Pous Martinus V]] stig die voorloper van die Universiteit van Leuven. * [[1513]] – Die Lateraanse konsilie bevestig die vrede met koning Lodewyk XII van Frankryk. * [[1516]] – Die pragmatiese sanksies van Bourges word afgeskaf. * [[1523]] – [[Alessandro Farnese]] (later [[Pous Paulus III]]) word biskop van Palestrina. * [[1726]] – [[Pous Benedictus XIII]] stel 9 nuwe kardinale aan, waaronder Angelo Maria Quirini, O.S.B.Cas., aartsbiskop-biskop van Brescia en [[Prospero Lorenzo Lambertini]] (later [[Pous Benedictus XIV]]). * [[1777]] – [[Pous Pius VI]] publiseer sy bul "Suprema Dispositione" oor die hoogste ingesteldheid. * [[1793]] – [[New York]] se eerste daaglikse [[koerant]], genaamd die ''American Minerva'', sien die lig. * [[1855]] – [[NG gemeente Vishoek]] stig af van [[NG gemeente Wynberg]]. * [[1888]] – Herman Hollerith installeer 'n tipe rekenaarmasjien by die [[Verenigde State]] se Oorlogsdepartement. * [[1897]] – [[Marguerite Durand]], [[Frankryk|Franse]] verhoogaktriese, [[joernalis]], en bekende suffragette, stig die [[feminisme|feminitiese]] [[koerant|dagblad]] ''La Fronde''. * [[1899]] – [[Tweede Vryheidsoorlog]]: die [[Slag van Stormberg]] tussen Boere en Britte vind plaas. * [[1900]] – Tweede Vryheidsoorlog: Die [[Rusland|Russiese]] [[tsaar]] [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]] verwerp [[Paul Kruger]] se pleidooi om amptelike hulp teen die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] weermag, alhoewel baie Russiese vrywilligers aan die [[Boere]] se kant veg. * [[1931]] – [[Spanje]] word 'n [[republiek]]. * [[1941]] – Die [[Republiek China]] verklaar oorlog teen [[Japan]], [[Duitsland]], en [[Italië]]. * [[1950]] – Harry Gold tot dertig jaar se gevangenisstraf gevonnis omdat hy Amerika se geheime [[kernwapen]]planne aan die [[Sowjetunie]] verkoop het. * [[1958]] – Die John Birch Society word gestig om die oënskynlike bedreiging van [[kommunisme]] in die [[Verenigde State van Amerika]] te bekamp. * [[1961]] – [[Tanganjika]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[1971]] – Die [[Pakistan]]se [[duikboot]] ''Hangor'' torpedeer die [[Indië|Indiese]] [[fregat]] INS ''Khukri'', 194 matrose en offisiere sterf. * [[1990]] – [[Lech Wałęsa]] word die eerste direk verkose president van [[Pole]]. * [[1992]] – Die egskeiding van [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Prins Charles, Prins van Wallis]] en [[Diana, Prinses van Wallis]] word aangekondig. * [[1997]] – Die sesde [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997|Vrouekrieketwêreldbeker]] begin in [[Indië]]. * [[2005]] – [[del.icio.us]], 'n sosiale boekmerkwebwerf word deur [[Yahoo!]] vir tussen VS$15–30 miljoen aangeskaf. * [[2010]] – [[Estland]] sluit by die [[OESO]] aan. * [[2018]] – Gerald Cotton, die hoof- uitvoerende beampte en stigter van die maatskappy [[Quadriga Fintech Solutions]] sterf onverwags in Indië. Ná sy dood kon 115&nbsp;000 kliënte nie toegang verkry tot die 250 miljoen [[Kanadese dollar]] wat hulle in [[kriptogeld]] by die maatskappy belê het nie, aangesien slegs hy die wagwoorde gehad het. == Geboortes == * [[1594]] – [[Gustav II Adolf]], koning van [[Swede]] († [[1632]]). * [[1608]] – [[John Milton]], Engelse digter en skrywer († [[1674]]). * [[1742]] – [[Carl Wilhelm Scheele]], Sweedse chemiese apteker en die ontdekker van 'n aantal chemiese stowwe († [[1786]]). * [[1812]] – [[Thomas Bowler]], [[Engelse]] [[skilder]] wat aan die [[Kaap]] gewerk het († [[1869]]). * [[1842]] – [[Pjotr Kropotkin]], Russiese dierkundige, geograaf en filoloog († [[1921]]). * [[1864]] – [[Breaker Morant|Harry "Breaker" Morant]], Australiese luitenant, tereggestel in Pretoria weens verskeie moorde († [[1902]]). * [[1899]] – [[Matilda Hanekom]], Afrikaanse aktrise († [[1977]]). * [[1902]] – [[Margaret Hamilton (aktrise)|Margaret Hamilton]], Amerikaanse aktrise († [[1985]]). * [[1906]] – [[Grace Hopper]], [[Amerikaanse]] wiskundige en rekenaarpionier († [[1992]]). * [[1915]] – [[Elisabeth Schwarzkopf]], Duits-Britse sopraan († [[2006]]). * [[1916]] – [[Kirk Douglas]], Amerikaanse akteur († [[2020]]). * [[1928]] – [[Dick Van Patten]], Amerikaanse akteur († [[2015]]). * [[1932]] – [[Donald Byrd]], Amerikaanse [[trompet]]speler van [[jazz]]musiek († [[2013]]). * [[1934]] – Dame [[Judi Dench]], Britse aktrise. * [[1935]] – [[Pirow Bekker]], [[Afrikaanse digter]] en skrywer († [[2025]]). * [[1941]] – [[Phil Heemstra]], Suid-Afrikaanse [[Igtiologie|igtioloog]] en kenner van seevisse († [[2019]]). * 1941 – [[Beau Bridges]], [[Amerikaanse]] akteur, regisseur, en vervaardiger. * [[1943]] – [[Vaclav Smil]], Tsjeggies-Kanadese wetenskaplike en beleidsontleder. * [[1950]] – [[Mike Schutte]], [[Suid-Afrikaanse]] [[swaargewig]]bokskampioen († [[2008]]). * [[1954]] – [[Jean-Claude Juncker]], [[Luxemburg]]se politikus. * [[1957]] – [[Riana Scheepers]], [[Afrikaanse skrywer]] en [[digter]]. * [[1961]] – [[Lizz Meiring]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[1967]] – [[Joshua Bell]], Amerikaanse [[violis]]. * [[1973]] – [[Nicole Randall Johnson]], Amerikaanse aktrise, skrywer en vervaardiger. == Sterftes == * [[1565]] – [[Pous Pius IV]], die 224ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1499]]). * [[1669]] – [[Pous Clemens IX]], die 238ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* [[1600]]). * [[1881]] – [[Thomas François Burgers]], teoloog en president van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (* [[1834]]). * [[1941]] – [[Eduard von Böhm-Ermolli]], Oostenrykse generaal tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] (* [[1856]]). * [[1973]] – [[Mary Fuller]], Amerikaanse aktrise (* [[1888]]). * [[1996]] – [[Mary Leakey]], Britse argeoloog en antropoloog (* [[1913]]). * [[2012]] – [[Patrick Moore]], Britse sterrekundige (* [[1923]]). * [[2013]] – [[Eleanor Parker]], Amerikaanse aktrise (* [[1922]]). * [[2019]] – [[Ben Turok]], professor in ekonomie, ANC-aktivis en voormalige lid van die parlement (* [[1927]]). * 2019 – [[Marie Fredriksson]], Sweedse sangeres en lid van Roxette (* [[1958]]). * [[2022]] – [[Joseph Kittinger]], Amerikaanse [[vlieënier|vegvlieënier]] wat in 1959/60 'n reeks rekordhoë vryvalspronge onderneem het (* [[1928]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * Die Opalia-fees ter ere van die Romeinse godin van die oes, Ops. * Anna-se-dag. Op hierdie dag in Swede word almal met die naam Anna vereer, en dit is ook die dag waarop almal in [[Skandinawië]] die verrottingsproses van die luitvis begin, wat op Kersdag verorber word. * Feesdag van [[Pous Petrus I van Alexandrië]] in die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en [[Kopties-Ortodokse Kerk]]e. {{en-vertaal|9 December}} {{commonskat|9 December|9 Desember}} [[Kategorie:Desember]] f65qjwccizuvqqg0ph2oqpnjumkbwjs 0 1879 2925519 2908718 2026-08-16T12:06:18Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Olivia Colman]], Britse aktrise. 2925519 wikitext text/x-wiki {{JanuarieKalender}} '''30 Januarie''' is die 30ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 335 dae in die res van die jaar (336 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == <!-- Die konvensie is om teenwoordige tyd te gebruik --> * [[1226]] – [[Pous Honorius III]] keur die Orde van die Karmeliete goed met die bul "Ut vivendi normam". * [[1592]] – [[Pous Clemens VIII]] volg [[Pous Innocentius IX]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1649]] – Koning [[Karel I van Engeland|Karel I]] word onthoof vir [[hoogverraad]] voor die Banqueting House in [[Londen]] tydens die [[Engelse Burgeroorlog]]. * [[1713]] – [[Pous Clemens XI]] stel Benedetto Erba-Odescacalchi, aartsbiskop van Milaan en Damian Hugo Philipp von Schönborn aan as kardinale. * [[1751]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Prodiit jamdudum'', weer oor karnaval. * [[1820]] – Edward Bransfield van die [[Britse Vloot]] land op die vasteland van [[Antarktika]]. * [[1933]] – [[Adolf Hitler]] word ingesweer as kanselier van [[Duitsland]]. * [[1945]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Die [[Wilhelm Gustloff (skip)|Wilhelm Gustloff]] seeramp vind plaas. * [[1964]] – Die onbemande ruimtetuig [[Ranger 6]] word lanseer. * [[1968]] – In die [[Viëtnamoorlog]], stuur [[Viëtkong]] magte die [[Tết Offensief]] op Viëtnamese Nuwejaarsdag (Tet) van stapel. * [[1981]] – [[Apartheid]]: Vier-en-twintig mense sterf in Operasie Beanbag, ’n aanval deur die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] op die [[ANC]] en [[PAC]], in [[Matola]], ’n woonbuurt in [[Maputo]], [[Mosambiek]]. ’n Portugese ingenieur, Jose Ramos, word verkeerdelik geïdentifiseer as [[Joe Slovo]] en by ’n padblokkade doodgeskiet. * [[2007]] – 'n Omroeper by SAFM, John Perlman, bedank nadat hy politieke sensorskap by die [[SAUK]] onthul het. * [[2017]] – [[Marokko]] sluit by die [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] aan ná dié land se onttrekking 33 jaar tevore as gevolg van die [[Wes-Sahara]]-konflik. == Geboortes == * [[133]] – [[Didius Julianus]], Romeinse keiser († [[193]]). * [[1882]] – [[Franklin D. Roosevelt]], Amerikaanse politikus en staatsman, 32ste [[President van die Verenigde State]] († [[1945]]). * [[1888]] – [[D.B. Bosman]], Afrikaanse taalkundige († [[1960]]). * [[1897]] – [[Herman van den Bergh]], Joodse en Nederlandse digter, joernalis en uitgewer († [[1967]]). * [[1899]] – [[Max Theiler]], Suid-Afrikaanse viroloog, ontvanger van die [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde]] ([[1951]]) († [[1972]]). * [[1911]] – [[Roy Eldridge]], Amerikaanse [[jazz]]musikant en -trompetspeler. († [[1989]]). * [[1913]] – [[Amrita Sher-Gil]], Indiese skilderes († [[1941]]). * [[1925]] – [[Douglas Engelbart]], uitvinder van die [[Muis (rekenaar)|rekenaarmuis]] († [[2013]]). * [[1930]] – Genl. [[Magnus Malan]], voormalige Minister van Verdediging en Hoof van die SA Weermag († [[2011]]). * 1930 – [[Gene Hackman]], Amerikaanse akteur († [[2025]]). * [[1937]] – [[Boris Spasski]], Russiese skaakspeler († 2025). * [[1938]] – [[Islam Karimof]], eerste [[president]] van [[Oesbekistan]] († [[2016]]). * [[1941]] – [[Dick Cheney]], Amerikaanse politikus en die 46ste [[Visepresident van die Verenigde State]] († [[2025]]). * [[1946]] – [[Paul Alexander]], Amerikaanse verlamde [[polio]]-oorlewende, wat die laaste man was wat in 'n ysterlong geleef het († [[2024]]). * [[1949]] – [[Randall Wicomb]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer († [[2015]]). * [[1951]] – [[Phil Collins]], Britse rocksanger en musiekvervaardiger. * [[1970]] – [[Chen Xinhua]], Chinese, later Engelse, manstafeltennisspeler. * [[1972]] – [[Mike Johnson]], Amerikaanse politikus. * [[1974]] – [[Christian Bale]], Britse akteur. * 1974 – [[Olivia Colman]], Britse aktrise. * [[1977]] − [[Khumbudzo Ntshavheni]], Suid-Afrikaanse politikus en kabinetsminister. * [[2001]] − [[Christo Lamprecht]], Suid-Afrikaanse amateurgholfspeler. == Sterftes == <!-- Gebruik (* 1980) om ooreenstemmende geboortedatums aan te dui --> * [[1649]] – [[Karel I van Engeland]], koning van [[Engeland]], [[Ierland]] en [[Skotland]] (* [[1600]]). * [[1730]] – [[Pieter II van Rusland]], keiser van Rusland (* [[1715]]). * [[1858]] – [[Coenraad Jacob Temminck]], 'n Nederlandse aristokraat, dierkundige en direkteur van 'n museum (* [[1778]]). * [[1910]] – [[Granville T. Woods]], Amerikaanse uitvinder (* [[1856]]). * [[1948]] – [[Mahatma Gandhi]], charismatiese Indiese massa-bewegingsleier, wat die saak van [[Verenigde Koninkryk|Brits]]-koloniale [[Indië]] onder die wêreld se aandag gebring het (* [[1869]]). * [[1951]] – [[Ferdinand Porsche]], 'n Oostenryk-Duitse motoringenieur (* [[1875]]). * [[1956]] – [[Gerrit Mannoury]], Nederlandse filosoof en wiskundige (* [[1867]]). * 1956 – [[Charles Taylor (lugvaartpionier)|Charlie Taylor]], vervaardiger van die [[enjin]] vir die eerste eerste aangedrewe vlug deur die [[Wright-broers]] (* [[1868]]). * [[2022]] – [[Dawid Swart]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1945]]). * [[2023]] – [[Cindy Williams]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger (* [[1947]]). * [[2024]] – [[Chita Rivera]], Amerikaanse aktrise (* [[1933]]). * [[2025]] – [[Marianne Faithfull]], Engelse sangeres en aktrise (* [[1946]]). * [[2026]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * Feesdag van St. [[Teenpous Hippolitus|Hippolitus]] in die Ortodokse Kerk. {{commonskat|30 January|30 Januarie}} [[Kategorie:Januarie]] 3nqsnfxprzjly16nkwy1qthqvdycyv9 0 2117 2925596 2919959 2026-08-16T15:30:05Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ 2925596 wikitext text/x-wiki {{MaartKalender}} '''23 Maart''' is die 82ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (83ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 283 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[752]] – [[Pous Stefanus (II)]] volg [[Pous Sagarias]] op. * [[1117]] – Hendrik V word as keiser van die [[Heilige Romeinse Ryk]] gekroon deur [[Maurice Bourdin]] (later [[Teenpous Gregorius VIII]]). * [[1153]] – Verdrag van Konstans: Keiser Frederik I Barbarossa belowe om [[Pous Eugenius III]] te help. * [[1281]] – [[Pous Martinus IV]] in Orvieto gekroon. * [[1323]] – [[Pous Johannes XXII]] spreek die banvloek uit oor koning Lodewyk van Beiere. * [[1377]] – [[Angelo Correr]] (later [[Pous Gregorius XII]]) word aangestel as diaken van die kerk in Corona. * [[1492]] – [[Giovanni de' Medici]] (later [[Pous Leo X]]) word toegelaat tot die kollege van kardinale. * [[1729]] – [[Pous Benedictus XIII]] stel Camillo Cibo, titulêr patriarg van [[Konstantinopel]] aan as kardinaal. * [[1743]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Quemadmodum preces'' oor gebede vir die monarg. * [[1801]] – [[Tsaar]] [[Alexander I van Rusland|Alexander I]] bestyg die [[Rusland|Russiese]] troon na sy vader wreedaardig vermoor is. * [[1919]] – [[Benito Mussolini]] stig die [[Fascisme|Fasciste]] beweging in [[Milaan]], [[Italië]]. * [[1978]] – Die eerste UNIFIL troepe kom in [[Libanon]] aan op 'n vredesending langs die Blou Lyn. * [[1996]] – Lee Teng-hui word verkies as [[President]] van die [[Republiek China]] in die eerste direkte presidensiële verkiesing op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]]. * [[2003]] – [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] klop [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] in die eindstryd met 125 lopies en wen sodoende die agtste [[Krieketwêreldbeker 2003|Krieketwêreldbeker]] in [[Suid-Afrika]], [[Kenia]] en [[Zimbabwe]]. * [[2020]] – Weens [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|Covid-19 in Suid-Afrika]] kondig President [[Cyril Ramaphosa]] 'n [[staat van inperking]] vir Suid-Afrika aan wat op 27 Maart 2020 begin. == Geboortes == * [[1749]] – [[Pierre-Simon Laplace]], Franse [[wiskundige]], [[fisikus]] en [[sterrekundige]] († [[1827]]). * [[1852]] – [[Alfred Milner]], goewerneur van die Kaapkolonie en lid van die Britse kabinet († [[1925]]). * [[1887]] – [[William Nicol]], predikant, teoloog, opvoedkundige en goewerneur van die [[Transvaal]] († [[1967]]). * 1887 – [[Casparus de Wet]], Afrikaanse gereformeerde predikant en hoogleraar in teologie aan die [[Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O.]] († [[1958]]). * [[1900]] – [[Erich Fromm]], Duits-Amerikaanse [[sielkundige]] († [[1980]]). * [[1915]] – [[Wasili Zaitsef]], Sowjetsluipskutter († [[1991]]). * [[1929]] – [[Roger Bannister]], Britse atleet en neuroloog († [[2018]]). * [[1934]] – [[Martin Pelser]], [[Springbokrugbyspeler]] († 2018). * 1934 – [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur († [[2026]]). * [[1932]] – [[Steve Mokone]], Suid-Afrikaanse sokkerspeler († [[2015]]). * [[1933]] – [[Norman Bailey]], Engelse operasanger († [[2021]]). * [[1941]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise († 2026). * [[1947]] – [[Ray Phiri]], Suid-Afrikaanse sanger († [[2017]]). * [[1957]] – [[Edna Molewa]], ANC-politikus en Minister van Omgewingsake van Suid-Afrika († [[2018]]). * [[1964]] – [[Dozi]], Suid-Afrikaanse ligte sanger. * [[1976]] – [[Keri Russell]], Amerikaanse aktrise. * [[1990]] – [[Prinses Eugenie van York]], Britse koninklike en jongste dogter van die voormalige [[prins Andrew, Hertog van York|prins Andrew]], en [[Sarah, Hertogin van York|Sarah Ferguson]]. * [[1996]] – [[Alexander Albon]], Brits-Thaise Formule Een- renjaer. * [[2000]] – [[Jaden Hendrikse]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. == Sterftes == * [[1555]] – [[Pous Julius III]], 221ste pous van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] van 1550 tot 1555 (* [[1487]]). * [[1802]] – [[Paul van Rusland]], [[tsaar]] van [[Rusland]] (* [[1754]]). * [[1842]] – [[Stendhal]], Franse skrywer (* [[1783]]). * [[1953]] – [[Raoul Dufy]], 'n Franse [[waterverf]]skilder (* [[1877]]). * [[1981]] – [[Claude Auchinleck]], Britse veldmaarskalk (* [[1884]]). * [[2011]] – [[Elizabeth Taylor]], 'n Engels-Amerikaanse aktrise (* [[1932]]). * [[2013]] – [[Boris Berezovsky]], [[Russiese oligarg]] en invloedryke (* [[1946]]). * [[2018]] − [[Philip Kerr]], Britse skrywer (* [[1956]]). * [[2023]] – [[Marion Game]], Franse aktrise (* [[1938]]). * [[2024]] – [[Maurizio Pollini]], Italiaanse klassieke pianis (* [[1942]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * Nasionale Dag in [[Pakistan]] ([[1956]]). {{Commonskat|23 March}} [[Kategorie:Maart]] gumgl4rx4fdjyvibkbih6vcg4h5ae11 0 2366 2925802 2908063 2026-08-17T11:58:24Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ * [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse Maleiersjef, restaurateur, kookboekskrywer (* [[1944]]). 2925802 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''8 Augustus''' is die 220ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (221ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 145 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1511]] – [[Pous Julius II]] publiseer die bul ''Pontifex Romanus''. * [[1585]] – John Davis vaar in Cumberlandsont in opsoek na die Noordwesdeurgang. * [[1755]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Quam ex sublimi'' oor die Apostoliese vikaris vir Oos-Indië. * [[1786]] – [[Mont Blanc]] word vir die eerste keer geklim. * [[1876]] – [[Thomas Edison]] ontvang 'n [[patent]] vir sy mimeograafmasjien. * [[1884]] – [[George Eastman]] vind rolfilm uit. * [[1929]] – Die [[Duitsland|Duitse]] [[vliegtuig|lugskip]] Graf Zeppelin begin 'n vlug rondom die wêreld. * [[1938]] – [[Joodse Volksmoord]]: Die Mauthausen [[konsentrasiekamp]] word in gebruik geneem. * [[1944]] – Die Volksgereghof in [[Nazi Duitsland]] veroordeel agt weerstandsvegters tot die dood. * 1944 – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde Magte]] begin [[Operasie Totalize]]. * [[1945]] – Die [[Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Engeland]] en die [[Sowjetunie]] teken die [[Verdrag van Londen (1945)|Verdrag van Londen]] wat lei tot die [[Neurenberg-verhore]]. * [[1949]] – [[Bhutan]] word onafhanklik. * [[1963]] – Die Groot Treinroof vind plaas in Engeland; ₤2.5 miljoen verdwyn. * 1963 – 'n [[Avro Shackleton]] van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] vlieg in die [[Stettynsberge]] vas. * [[1967]] – [[Thailand]], [[Indonesië]], [[Maleisië]], [[Filippyne]] en [[Singapoer]] stig in [[Bangkok]], Thailand, die [[ASEAN]]. * [[1974]] – [[Richard Nixon]] bedank as [[President van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse President]]. * [[1999]] – [[Tito Mboweni]] word die eerste swart goewerneur van die Suid-Afrikaanse Reserwebank. == Geboortes == * [[1709]] – [[Johann Gmelin]], Duitse botanis, geograaf en ontdekkingsreisiger in [[Siberië]] († [[1755]]). * [[1881]] – [[Ewald von Kleist]], Duitse veldmaarskalk († [[1954]]). * [[1903]] – [[Nico Malan]], administrateur van [[Kaapland]] († [[1981]]). * [[1909]] – [[Will Hickey]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[1989]]). * [[1934]] – [[Sam Nzima]], Suid-Afrikaanse fotojoernalis († [[2018]]). * [[1936]] – [[Hans Strydom (verslaggewer)|Hans Strydom]], Suid-Afrikaanse joernalis, skrywer en kunstenaar († [[2004]]). * [[1941]] – [[Earl Boen]], Amerikaanse akteur († [[2023]]). * [[1944]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer († [[2026]]). * [[1949]] – [[Ray Dalio]], 'n Amerikaanse miljardêr-belegger en verskansingsfondsbestuurder. * [[1960]] – [[Henning Pieterse]], [[Afrikaanse skrywer]] en digter. * [[1963]] – [[Johann Botha (aanbieder)|Johann Botha]], Suid-Afrikaanse omgewingsaktivis en dokumentêrvervaardiger († [[2017]]). * [[1964]] – [[Klaus Ebner]], Oostenrykse skrywer. * [[1970]] – [[Chester Williams]], [[Springbokrugbyspeler]] († [[2019]]). * [[1981]] – [[Roger Federer]], [[Switserland|Switserse]] beroepstennisspeler. * [[1988]] – [[Prinses Beatrice van York]], Britse koninklike en oudste dogter van voormalige [[prins Andrew, Hertog van York|prins Andrew]], en [[Sarah, Hertogin van York|Sarah Ferguson]]. == Sterftes == * [[117]] – [[Trajanus]], [[keiser]] van die [[Romeinse Ryk]] (* [[53]]). * [[1828]] – [[Carl Peter Thunberg]], [[Swede|Sweedse]] [[plantkundige]] (* [[1743]]). * [[1944]] – [[Erwin von Witzleben]], Duitse veldmaarskalk tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1881]]). * [[1963]] – [[Ave Duthie]], [[Suid-Afrika]]anse plantkundige (* [[1881]]). * [[2000]] – [[Jaap Marais]], leier van die Afrikanernasionalistiesgesinde [[Herstigte Nasionale Party]] (* [[1922]]). * [[2004]] – [[Fay Wray]], Amerikaanse aktrise (* [[1907]]). * [[2005]] – [[Barbara Bel Geddes]], Amerikaanse aktrise (* [[1922]]). * [[2005]] – [[Ilse Werner]], Duitse aktrise en sangeres (* [[1921]]). * [[2009]] – [[Willie van Niekerk]], Suid-Afrikaanse medikus en politikus (* [[1937]]). * [[2010]] – [[Patricia Neal]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). * [[2012]] – [[Japie Basson]], Volksraadslid van die [[Nasionale Party]], [[Nasionale Unie]], [[Verenigde Party]] en [[Progressiewe Federale Party]] (* [[1918]]). * [[2022]] – [[Olivia Newton-John]], Brits-Australies-Amerikaanse sangeres en aktrise (* [[1948]]). * [[2023]] – [[Sixto Rodriguez]], Amerikaanse musikant (* [[1942]]). * [[2026]] – [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse Maleiersjef, restaurateur, kookboekskrywer (* [[1944]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Vadersdag]] in [[Taiwan]]. {{commonskat|8 August}} [[Kategorie:Augustus]] lcnblmbregfn858l7aaa680b6vdurbs 0 2371 2925598 2882906 2026-08-16T15:34:49Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur 2925598 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} [[Lêer:CJ Langenhoven.jpg|duimnael|200px|13 Augustus is C.J. Langenhoven se geboortedag, die foto is op sy troudag geneem.]][[Lêer:The lady with the lamp Miss Nightingale at Scutari 1854.jpg|duimnael|200px|Florence Nightingale, die dame met die lamp, is op die dag in 1910 oorlede.]] '''13 Augustus''' is die 225ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (226ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 140 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[523]] – [[Pous Johannes I]] volg [[Pous Hormisdas]] op. * [[1099]] – [[Pous Paschalis II]] volg [[Pous Urbanus II]] op. * [[1445]] – [[Pietro Barbo]] (later [[Pous Paulus II]]) word camerlengo van die Kollege van Kardinale. * [[1521]] – [[Tenochtitlán]], die huidige [[Meksiko-Stad]], word deur [[Spanje|Spaanse]] [[conquistador]]s onder [[Hernán Cortés]] verower. * [[1529]] – [[Pous Clemens VII]] stel Mercurio Arborio di Gattinare, leek en kanselier van [[keiser Karel V]], aan as kardinaal. * [[1616]] – [[Alessandro Ludovisi]] (later [[Pous Gregorius XV]]) word nuntius na die hertog van Savoje. * [[1704]] – Die [[Slag van Blenheim]], 'n sleutelgebeurtenis in die Spaanse opvolgingsoorlog. [[Engeland]] en [[Oostenryk]] maak aanspraak op 'n oorwinning oor [[Frankryk]] en [[Beiere]]. * [[1729]] – [[Pous Benedictus XIII]] verklaar Vincent de Paul salig. * [[1799]] – [[Pous Pius VI]] publiseer ''Quoties animo'' waarin koning Karel van Spanje gemagtig word om kerklike eiendomme te verkoop. * [[1814]] – Die [[Swede|Sweedse]] [[Sterrekunde|sterrekundige]] en [[Fisika|fisikus]] Anders Jonas Ångström, wat die eerste was om daarop te wys dat die [[son]] [[waterstof]] bevat, word gebore. * [[1920]] – Die Slag van [[Warskou]] begin tydens die Pools-Sowjetoorlog. * [[1960]] – Die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]] word van [[Frankryk]] onafhanklik. * [[1961]] – Die [[Duitse Demokratiese Republiek]] Nasionale Volksweermag en Volkspolisie-eenhede begin met die oprigting van die [[Berlynse Muur]] om ontsnappingpogings deur die [[Ystergordyn]] te fnuik. == Geboortes == * [[1873]] – [[C.J. Langenhoven]], Afrikaanse skrywer († [[1932]]). * [[1884]] – [[Tobie Muller]], NG predikant en Afrikaanse taalstryder († [[1918]]). * [[1886]] – [[Jacobus Hendrik Pierneef]], Suid-Afrikaanse skilder in [[Pretoria]] († [[1957]]). * [[1899]] – [[Alfred Hitchcock]], Britse regisseur († [[1980]]). * [[1902]] – [[Felix Wankel]] [[Duitse]] uitvinder van die [[wankelenjin]] († [[1984]]). * [[1904]] – [[Charles "Buddy" Rogers]], Amerikaanse akteur, musikant († [[1999]]). * [[1918]] – [[Frederick Sanger]], Britse biochemikus († [[2013]]). * [[1920]] – [[Neville Brand]], Amerikaanse akteur († [[1992]]). * [[1926]] – [[Fidel Castro]], Kubaanse leier († [[2016]]). * [[1948]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus († [[2026]]). * [[1963]] – [[Sridevi]], Indiese aktrise († [[2018]]). == Sterftes == * [[1863]] – [[Eugène Delacroix]], [[waterverf]]skilder (* [[1798]]). * [[1865]] – [[Ignaz Semmelweis]], Hongaarse arts, vader van antiseptiese prosedures (* [[1818]]). * [[1896]] – [[John Everett Millais]], Britse skilder en tekenaar (* [[1829]]). * [[1910]] – [[Florence Nightingale]], bekend as "Die dame met die lamp", pionier en grondlegger van die moderne verpleging (* [[1820]]). * [[1912]] – [[Jules Massenet]], Franse komponis (* [[1842]]). * [[1917]] – [[Eduard Buchner]], Duitse [[chemikus]], simoloog en wenner van die [[Nobelprys vir Chemie]] (* [[1860]]). * [[1946]] – [[H.G. Wells|Herbert George Wells]], outeur van ''The Time Machine'' en ''The Shape of Things to Come'' (* [[1866]]). * [[1975]] – [[Eva Speyer]], Duitse aktrise (* [[1882]]). * [[2005]] – [[David Lange]], 32ste [[Eerste Minister]] van [[Nieu-Seeland]] (* [[1942]]). * [[2020]] – [[Hans-Peter Künzi]], navorser in [[topologie]] en kategorieteorie aan die wiskundedepartement aan die [[Universiteit van Kaapstad]] (* [[1955]]). * [[2026]] – [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1934]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == {{Commonskat|13 August}} * Feesdag van [[Pous Pontianus]] in die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[Onafhanklikheidsdag]] in die [[Sentraal Afrikaanse Republiek]] ([[1960]]). * Feesdag van St. [[Teenpous Hippolitus|Hippolitus]] in die Rooms-Katolieke Kerk. [[Kategorie:Augustus]] s7vcx2wfkqmpdpalyo83p0tnq7cnege 0 2374 2925726 2914142 2026-08-17T05:34:52Z Oesjaar 7467 /* Sterftes */ Verbeter 2925726 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''16 Augustus''' is die 228ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (229ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 137 dae in die res van die jaar. == Gebeure == [[Lêer:Begin, Carter and Sadat at Camp David 1978.jpg|duimnael|regs|150px|Menachem Begin, Carter en Sadat in [[Camp David]] 1978]] * [[1777]] – [[Verenigde Koninkryk|Britse]] magte word in die [[Bennington, Vermont|Slag van Bennington]] deur [[VSA|Amerikaanse]] troepe verslaan. * [[1847]] – Sonderbund-oorlog: Die Switserse Bondgenootskap beveel die gesant van die Pous en alle Jesuïete om [[Switserland]] te verlaat. Die Spesiale Bondgenootskap van Katolieke Kantone (“Sonderbund”) weier om aan die bevel gestand te doen en soek hulp n die buiteland. [[Sardinië]] stuur 2000 gewere en [[Oostenryk]] 500000 Frank. [[Frankryk]] stuur kanonne. * [[1870]] – Die [[Slag van Mars-la-Tour]] vind plaas tydens die [[Frans-Duitse Oorlog]]. * [[1884]] – Die [[Voortrekkers]] stig die [[Nieuwe Republiek]]. * [[1960]] – [[Excelsior-projek]]: [[Joseph Kittinger]] spring op 31&nbsp;330 meter (102&nbsp;800 voet) met 'n [[valskerm]] uit 'n ballon bo [[Nieu-Meksiko]] en stel wêreldrekords op in: hoë-hoogtesprong, vryvalhoogte en vinnigste spoed deur 'n mens sonder 'n [[vliegtuig]]. * 1960 – [[Siprus]] word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[1962]] – Die [[Beatles]] vervang [[trom]]speler Pete Best met [[Ringo Starr]]. * [[1993]] – [[Suid-Afrika]] handig die [[Walvisbaai]]-[[eksklave]] aan [[Namibië]] oor. * [[2012]] – Die [[Marikana-slagting]] vind by die Lonmin-myn in [[Marikana]], [[Noordwes]], plaas. == Geboortes == * [[1876]] – [[Iwan Bilibin]], Russiese illustreerder en verhoogontwerper († [[1942]]). * [[1888]] – [[T. E. Lawrence]], Britse soldaat ("Lawrence of Arabia") († [[1935]]). * [[1913]] – [[Menachem Begin]], [[Israel]]i premier († [[1992]]). * [[1920]] – [[Charles Bukowski]], Duits-Amerikaanse digter, romanskrywer en kortverhaalskrywer († [[1994]]). * [[1928]] – [[Louis le Grange]], Suid-Afrikaanse politikus, kabinetsminister en [[Nasionale Party]]-lid († [[1991]]). * 1928 – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktris en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar]] pryswenner († [[2026]]). * [[1933]] – [[Stuart Roosa]], Amerikaanse lugvaart[[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]] († [[1994]]). * [[1947]] – [[Daishiro Yoshimura]], Japannese sokkerspeler († [[2003]]). * [[1958]] – [[Madonna]], Amerikaanse popsangeres en aktrise. * [[1972]] – [[James Dalton]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. == Sterftes == * [[1705]] – [[Jacob Bernoulli]], [[Switserland|Switserse]] wiskundige en wetenskaplike (* [[1654]]). * [[1948]] – [[Babe Ruth]], Amerikaanse bofbalspeler (* [[1895]]). * [[1977]] – [[Elvis Presley]], Amerikaanse sanger en ruk-en-rol-koning sterf op 42-jarige ouderdom (* [[1935]]). * [[2003]] – [[Idi Amin]], voormalige diktator van [[Uganda]] sterf in ballingskap in [[Saudi-Arabië]] (* [[1924]]). * [[2005]] – [[Joe Ranft]], Amerikaanse skrywer, animeerder en akteur (* [[1960]]). * [[2007]] – [[Max Roach]], Amerikaanse jazztromspeler en -[[komponis]] (* [[1924]]). * [[2016]] – [[João Havelange]], Brasiliaanse sportbestuurder en [[FIFA]] se sewende president (* [[1916]]). * [[2018]] – [[Aretha Franklin]], Amerikaanse sangeres (* [[1942]]). * [[2026]] – [[Hayden Panettiere]], Amerikaanse aktrise en sangeres (* [[1989]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Onafhanklikheidsdag]] in '''[[Ciprus]]''' ([[1960]]) {{commonskat|16 August}} [[Kategorie:Augustus]] fz81s5fu5dci921v0sb2r5jpwu3knn2 0 2379 2925723 2902382 2026-08-17T05:32:54Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2925723 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''21 Augustus''' is die 233ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (234ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 132 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1740]] – [[Pous Benedictus XIV]] word gekroon deur kardinaal Carlo Maria de' Marini. * [[1901]] – Die Cadillac Motormaatskappy word gestig in [[Detroit]], [[Michigan]], [[Verenigde State]]. * [[1959]] – [[Hawaii]] word die 50ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die Verenigde State. * [[1963]] – [[Afrika]] se noordelike lugruim word weens [[Apartheid|politieke redes]] vir die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] se vliegtuie gesluit wat na en van die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Europa]] vlieg. Alternatiewe reëlings word getref sodat om die boog van [[Wes-Afrika]] gevlieg kon word. * [[1972]] – Die [[olietenkskip|olietenkskepe]] ''Texanita'' en ''Oswego Guardian'' bots voor [[Stilbaai]] en eersgenoemde sink. * [[1977]] – Sestien plaaswerkers word doodgeskiet deur ZANLA-kaders by die Odzanu Junction-plaas naby Umtali, [[Rhodesië]]. * [[1986]] – Giftige gas ontsnap van die [[vulkaan|vulkaniese]] [[Nyosmeer]] in [[Kameroen]] en meer as 1 700 mense sterf. * [[1989]] – Raymond Suttner, anti-apartheidsaktivis en dosent in die regte aan [[Universiteit van die Witwatersrand|Wits]], woon die kongres van die [[Organisasie vir Afrika-eenheid|OAE]] in [[Harare]] by, ondanks sy inperking. * [[1991]] – [[Letland]] word van die [[Sowjetunie]] onafhanklik. == Geboortes == * [[1165]] – [[Filips II van Frankryk]], koning van [[Frankryk]] († [[1223]]). * [[1698]] – [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù" Guarneri]], Italiaanse strykinstrumentmaker van die [[Guarneri|Guarneri-familie]] van [[Cremona]] († [[1744]]). * [[1765]] – [[William IV van die Verenigde Koninkryk|William IV]], koning van [[Groot-Brittanje]] († [[1837]]). * [[1789]] – [[Augustin Louis Cauchy]], Frans wis- en natuurkundige († [[1857]]). * [[1797]] – [[John Montagu]], [[koloniale sekretaris]] van die [[Kaap die Goeie Hoop]] († [[1853]]). * [[1824]] – [[Egidius Benedictus Watermeyer]], Suid-Afrikaanse skrywer en regter († [[1867]]). * [[1904]] – [[Count Basie]], Amerikaanse musikant en komponis († [[1984]]). * [[1917]] – [[Tini Vorster]], voormalige presidentsvrou van Suid-Afrika († [[2000]]). * [[1929]] – [[Ahmed Kathrada]], ANC-lid en anti-apartheidsaktivis († [[2017]]). * [[1930]] – [[Prinses Margaret, Gravin van Snowdon]], Britse koninklike († [[2002]]). * [[1938]] – [[Kenny Rogers]], Amerikaanse sanger en akteur († [[2020]]). * [[1939]] – [[Festus Mogae]], politikus en derde president van [[Botswana]] (1998–2008) († [[2026]]). * [[1942]] – [[Maria Kaczyńska]], Poolse presidentsvrou († [[2010]]). * [[1943]] – [[Tolla van der Merwe]], Suid-Afrikaanse storieverteller en komediant († [[2000]]). * [[1944]] – [[Eleanor Baker]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2002]]). * [[1945]] – [[Patty McCormack]], Amerikaanse aktrise. * [[1955]] – [[Ngoako Ramathlodi]], politikus en voormalige [[premier van Limpopo]]provinsie. * [[1956]] – [[Kim Cattrall]], Kanadees-Britse aktrise. * [[1959]] – [[Margaret Gardiner]], Suid-Afrikaanse skoonheidskoningin en joernalis. * [[1961]] – [[Stephen Hillenburg]], Amerikaanse animator, bedenker van SpongeBob SquarePants († [[2018]]). * [[1967]] – [[Carrie-Anne Moss]], Kanadese model en rolprentaktrise. * [[1975]] – [[Alicia Witt]], Amerikaanse aktrise. * [[1986]] – [[Usain Bolt]], Jamaikaanse atleet. * 1986 – [[Paetongtarn Shinawatra]], [[Eerste Minister]] van [[Thailand]]. * [[1989]] – [[Rob Knox]], Britse akteur († [[2008]]). * 1989 – [[Hayden Panettiere]], Amerikaanse aktrise en sangeres († [[2026]]). * [[1992]] – [[Felipe Nasr]], Brasiliaanse F1-renjaer. == Sterftes == * [[1870]] – [[Johannes Poortermans]], Nederlands gebore skilder en litograaf (* [[1786]]). * [[1938]] – [[Frans Engelenburg]], [[Suid-Afrika]]anse joernalis en koerantredakteur en tweekeer voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (* [[1863]]). * [[1940]] – [[Leon Trotsky]], Russiese teoretikus en politikus (* [[1879]]). * [[1978]] – [[Nicolaas Diederichs]], politikus en derde [[Staatspresident van Suid-Afrika]] (1975–1978) (* [[1903]]). * [[1982]] – [[Sobhuza II]], ''Paramount Chief'' (Opperhoofman) van Swaziland, later koning van [[Swaziland]] (* [[1899]]). * [[2014]] – [[Verna Vels]], Afrikaanse skryfster en omroeper (* [[1933]]). * [[2018]] – [[John van Reenen]], Suid-Afrikaanse wêreldrekordhouer in skyfwerp (* [[1947]]). * [[2018]] – [[Stefán Karl Stefánsson]], Yslandse akteur en sanger (* [[1975]]). * [[2021]] – [[Nicoletta Orsomando]], Italiaanse televisie-aanbieder en aktrise (* [[1929]]). * [[2024]] – [[William Smith]], Suid-Afrikaanse wetenskap- en wiskunde-onderwyser, bekend op televisie (* [[1939]]). == Gepubliseer == * [[1871]] – Die apostoliese konstitusie "In Hac Sublimi" deur [[Pous Pius IX]]. == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == {{commonskat|21 August}} [[Kategorie:Augustus]] 4t4het1lft30xl9bl1nyidrv751wjjc 0 2408 2925574 2716003 2026-08-16T13:15:24Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Katrina Bowden]], Amerikaanse aktrise. 2925574 wikitext text/x-wiki {{SeptemberKalender}} '''19 September''' is die 262ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (263ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 103 dae. == Gebeure == * [[1616]] – [[Pous Paulus V]] stel ses kardinale aan, waaronder [[Alessandro Ludovisi]], aartsbiskop van [[Bologna]] (later [[Pous Gregorius XV]]). * [[1650]] – [[Pous Innocentius X]] stel sy familielid, Camillo Astalli-Pamphilj, aan as kardinaal.<!-- is dit nepotisme? Aliwal2012 --> * [[1737]] – [[Daniël van den Henghel]] begin sy termyn as waarnemende goewerneur van die [[Kaapkolonie]] ná die dood van goewerneur [[Adriaan van Kervel]]. * [[1950]] – [[J.G.N. Strauss]] word eenparig tot leier van die [[Verenigde Party]] verkies ná die dood van genl. [[Jan Smuts]]. * [[1983]] – [[St. Kitts en Nevis]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[1985]] – 'n [[Aardbewing]] tref [[Meksikostad]]. * [[2002]] – Rebelle neem beheer van die noorde van die [[Ivoorkus]] oor. In [[Abidjan]] word die voormalige president Guéi en 15 ander in sy huis vermoor. * [[2022]] – Die staatsbegrafnis van [[koningin Elizabeth II]] van die [[Verenigde Koninkryk]] word in [[Westminster-abdy]], [[Londen]], gehou. == Geboortes == * [[86]] – [[Titus Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus]], die latere keiser [[Antoninus Pius]] († [[161]]). * [[866]] – [[Leo VI van Bisantium|Leo VI]], [[keiser]] van [[Bisantium]] († [[912]]). * [[1416]] – [[Piero di Cosimo de' Medici]], de facto heerser van [[Florence]] tydens die Italiaanse Renaissance († [[1469]]). * [[1839]] – [[George Cadbury]], Kwaker wat die Cadbury's kakao- en sjokolademaatskappy in Brittanje gestig het († [[1922]]). * [[1911]] – [[William Golding]], Britse skrywer († [[1993]]). * [[1912]] – [[Kurt Sanderling]], Duitse dirigent († [[2011]]). * [[1927]] – [[Rosemary Harris]], Engelse aktrise. * [[1928]] – [[Adam West]], Amerikaanse akteur († [[2017]]). * [[1933]] – [[Ingrid Jonker]], Afrikaanse digteres († [[1965]]). * 1933 – [[David McCallum]], Skotse akteur († [[2023]]). * [[1941]] – [[Cass Elliot]], Amerikaanse sangeres († [[1974]]). * [[1942]] – [[Hossein Amanat]], [[Iran]]nees-[[Kanada|Kanadese]] [[Argitektuur|argitek]]. * [[1948]] – [[Jeremy Irons]], Engelse akteur. * [[1953]] – [[Jessie Duarte]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus († [[2022]]). * [[1964]] – [[Trisha Yearwood]], countrysangeres en aktrise. * [[1984]] – [[Kevin Zegers]], Amerikaanse akteur. * [[1988]] – [[Katrina Bowden]], Amerikaanse aktrise. == Sterftes == * [[1737]] – Goewerneur [[Adriaan van Kervel]], hy was slegs drie weke in sy amp (* [[1681]]). * [[1881]] – [[James Garfield]], die twintigste [[President van die Verenigde State]] (* [[1831]]). * [[1898]] – Sir [[George Grey]], goewerneur van die [[Kaapkolonie]] (* [[1812]]). * [[1935]] – [[Konstantin Tsiolkofski]], Russiese natuurkundige (* [[1857]]). * [[1966]] – [[Albert van der Sandt Centlivres]], Hoofregter van die [[Unie van Suid-Afrika]] (* [[1887]]). * [[1972]] – [[Robert Casadesus]], Franse pianis (* [[1899]]). * [[1975]] – [[Pamela Brown (aktrise)|Pamela Brown]], [[Engeland|Engelse]] aktrise (* [[1917]]). * [[2016]] – [[Allister Sparks]], Suid-Afrikaanse koerantman (* [[1933]]). * [[2017]] – [[Jake LaMotta]], Amerikaanse professionele bokser (* [[1922]]). * [[2021]] – [[Stephen Critchlow]], Engelse akteur (* [[1966]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * {{commonskat|19 September}} [[Kategorie:September]] d66thgmg2o8lp7ir06m8p8igijib2ml 0 4044 2925584 2903862 2026-08-16T14:34:29Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ * [[1819]] – [[Samuel Merrill Woodbridge]] 2925584 wikitext text/x-wiki {{AprilKalender}} '''5 April''' is die 95ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (96ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 270 dae in die jaar. == Gebeure == * [[823]] – [[Pous Paschalis I]] salf [[Lotarius I]] as keiser van die [[Franke]]. * [[1058]] – [[Teenpous Benedictus X]] word deur sy familie en teen sy sin aangestel as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1167]] – Nadat keiser Friedrich Barbarossa die stad [[Salzburg]] voëlvry verklaar het, word dit deur die hertog von Plain afgebrand. * [[1242]] – Tydens die veldslag op die [[Peipusmeer]] seëvier 'n Russiese leër onder die [[Nowgorod]]se vors [[Aleksander Nefski]] teen die [[Duitse Orde]] en beëindig so die uitbreiding van die Orde na die Ooste. * [[1355]] – Karel IV van Beiere word in [[Rome]] tot keiser van die [[Heilige Romeinse Ryk]] gekroon met die goedkeuring van [[Pous Innocentius VI]]. Sy vrou Anna von Schweidnitz word terselfdetyd tot keiserin gekroon. * [[1513]] – [[Pous Leo X]] sluit aan by die Liga van Mechlin. * [[1566]] – Heinrich van Brederode oorhandig saam met 300 Nederlandse adellikes 'n versoekskrif aan die regent Margarethe van Parma. Hulle eis die afskaffing van die [[Inkwisisie]] in die [[Nederlande]]. Die spotnaam bedelaar of "[[Geuzelied|Geuze]]" word in die daaropvolgende vryheidsoorlog as erenaam aangewend. * [[1614]] – In [[Virginië]], [[Amerika]], trou Pocahontas met die [[Engeland|Engelse]] kolonis John Rolfe. * [[1621]] – Die ''[[Mayflower (skip)|Mayflower]]'' vaar terug vanaf [[Plymouth, Massachusetts|Plymouth]] na [[Groot-Brittanje]]. * [[1654]] – Die Eerste Anglo-Nederlandse oorlog word beëindig met die 1654 verdrag van Westminster. * [[1660]] – [[Pous Alexander VII]] stel vyf nuwe kardinale aan, waaronder Franz Wilhelm von Wartenberg, biskop van Ratisbon. * [[1722]] – Die Nederlandse seereisiger [[Jacob Roggeveen|Jakob Roggeveen]] ontdek as eerste Europeër die Polinesiese eiland [[Rapa Nui-mitologie|Rapa Nui]] en benoem dit [[Paaseiland]]. Die reisberig van sy medereisiger Carl Friedrich Behrens maak die eiland en sy besonderse standbeelde aan [[Europa]] bekend. * [[1756]] – [[Pous Benedictus XIV]] stel 9 nuwe kardinale aan, waaronder Nicolas de Saulx-Tavannes, aartsbiskop van Rouen, [[Frankryk]]. * [[1829]] – [[Pous Pius VIII]] word gekroon deur kardinaal Giuseppe Albani. * [[1930]] – [[Mahatma Gandhi]] oortree die Britse wet deur [[tafelsout|sout]] te maak. * [[1941]] – Geallieerde troepe verower [[Addis Abeba]], die hoofstad van [[Abessinië]] wat deel vorm van Italiaans-Oos-Afrika. * [[1955]] – [[Winston Churchill]] bedank uit sy pos as eerste minister van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[1973]] – [[Pierre Messmer]] word Eerste Minister van [[Frankryk]] * [[1976]] – In die [[Volksrepubliek China]] lei die massaprotes op die [[Plein van die Hemelse Vrede|Tianmenplein]] tot verskeie se dood. * [[1998]] – Die Akashi Kaikyo-brug, die grootse swaaibrug in die wêreld, wat [[Sjikokoe]] met [[Honshu]] verbind, word geopen. * [[1999]] – Twee [[Libië|Libiese]] verdagtes van die [[Pan Am vlug 103]]-ontploffing op [[21 Desember]] [[1988]], word vir 'n verhoor in [[Nederland]] oorhandig. * [[2025]] – [[Hands Off-protes]], 'n reeks betogings vind regoor die [[Verenigde State]] plaas, wat die grootste eendaagse, landwye vertoning van openbare weerstand teen die tweede administrasie van president [[Donald Trump]] is. == Geboortes == * [[1588]] – [[Thomas Hobbes]], Engelse filisoof († [[1679]]). * [[1568]] – [[Maffeo Barberini]] (later [[Pous Urbanus VIII]]), die 235ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († [[29 Julie]] [[1644]]). * [[1819]] – [[Samuel Merrill Woodbridge]], Amerikaanse geestelike, teoloog, skrywer († [[1905]]). * [[1827]] – [[Joseph Lister]], Engelse chirurg († [[1912]]). * [[1900]] – [[Spencer Tracy]], Amerikaanse akteur († [[1967]]). * [[1908]] – [[Bette Davis]], Amerikaanse aktrise († [[1989]]). * 1908 – [[Herbert von Karajan]], [[Oostenryk]]se dirigent († [[1989]]). * [[1916]] – [[Gregory Peck]], Amerikaanse akteur († [[2003]]). * [[1922]] – [[Gale Storm]], Amerikaanse sangeres/aktrise († [[2009]]). * [[1929]] – [[Hugo Claus]], toonaangewende [[Vlaminge|Vlaamse]] skrywer († [[2008]]). * [[1937]] – [[Colin Powell]], Amerikaanse generaal en jarelange politikus († [[2021]]). * [[1938]] – [[Colin Bland]], Suid-Afrikaanse krieketspeler († [[2018]]). * [[1949]] – [[Judith Resnik]], Amerikaanse [[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]], sterf in [[Challenger-ramp]] († [[1986]]). * [[1958]] – [[Johan Kriek]], voormalige Suid-Afrikaanse en later Amerikaanse tennisspeler. == Sterftes == * [[1553]] – [[Anton Corvinus]], Lutherse teoloog (* [[1501]]). * [[1712]] – [[Jan Luyken]], [[Nederland]]se [[digter]], illustreerder en [[gravis]] (* [[1649]]). * [[1794]] – [[François Chabot]], radikale politikus tydens die [[Franse Rewolusie]] (* [[1756]]). * 1794 – [[Camille Desmoulins]], Franse advokaat en rewolusionêr (* [[1760]]). * 1794 – [[Georges Danton]], Franse revolusie-leier (* [[1759]]). * [[1941]] – [[Nigel Gresley]], Britse stoomlokomotief-ingenieur (* [[1876]]). * [[1962]] – [[John Spurgeon Henkel]] Suid-Afrikaanse plantkundige (* [[1871]]). * [[1964]] – [[Douglas MacArthur]], generaal in die [[Amerikaanse Weermag]] (* [[1880]]). * [[1970]] – [[Louisa Bolus]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en herbariumhouer (* [[1877]]). * [[1970]] – [[Richard Bergmann]], Oostenrykse en Britse tafeltennisspeler (* [[1919]]). * [[1975]] – [[Chiang Kai-shek]], [[Kuomintang]]-leier (* [[1887]]). * [[1976]] – [[Howard Hughes]], lugvaartpionier en filmregisseur (* [[1905]]). * [[1992]] – [[Molly Picon]], Amerikaanse aktrise (* [[1898]]). * [[1994]] – [[Kurt Cobain]], Amerikaanse musikant (* [[1967]]). * [[2005]] – [[Saul Bellow]], Kanadees-Amerikaanse skrywer wat die Pulitzerprys, Nobelprys vir Letterkunde en die Nasionale Kunstemedalje vir sy skryfwerk ontvang het († [[1915]]). * [[2008]] – [[Charlton Heston]], Amerikaanse akteur (* [[1923]]). * [[2019]] – [[Sydney Brenner]], Suid-Afrikaanse molekulêre bioloog (* [[1927]]). * [[2020]] – [[Honor Blackman]], Engelse aktrise (* [[1925]]). * [[2021]] – [[Paul Ritter (akteur)|Paul Ritter]], Britse akteur (* [[1966]]). * [[2023]] – [[Ian McIntosh]], voormalige [[Zimbabwe|Zimbabwies]]-[[Suid-Afrika]]anse [[rugby]]afrigter (* [[1938]]). == Vakansiedae == <br /> {{commonskat|5 April}} [[Kategorie:April]] 9fqac2yherwwjoe6st7n6opzcyyk80y 0 7394 2925768 2884385 2026-08-17T08:20:36Z ~2026-45145-01 212950 2925768 wikitext text/x-wiki '''Data''' verwys na gegewens, wat byvoorbeeld mates, waarnemings en veranderlikes insluit. Data-elemente kan bestaan uit getalle, woorde of beelde. == Data in inligtingstegnologie == In inligtingstegnologie word data gewoonlik as getalle gestoor en hanteer, maar allerhande tipes data word daarmee voorgestel. Data word soms geklassifiseer volgens die manier waarop dit verwerk word in 'n stelsel, volgens die toevoer/afvoer-model, waar sekere data as toevoer (insette) tot 'n stelsel gesien word, en die resultaat van die verwerking in die stelsel as afvoer geklassifiseer word. Daar word soms na onverwerkte of ongestruktureerde data verwys as rou data. Verwerkte of geïnterpreteerde data word inligting genoem. Data word gereeld in 'n vaste formaat gestoor, sodat dit volgens 'n vaste standaard geïnterpreteer kan word. Data kan byvoorbeeld voorgestel word as 'n stel rekords en velde. 'n Rekord bestaan uit 'n aantal velde. 'n Veld definieer 'n spesifieke data-element in 'n spesifieke formaat. Sulke data [[Kategorie:Data]] [[Kategorie:Inligtingkunde]] gra9s1k15xlm3wjybw18behbsa7v2uc 2925769 2925768 2026-08-17T08:20:37Z OutoModerator 183924 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-45145-01|~2026-45145-01]] ([[User talk:~2026-45145-01|bespreking]]) teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Rooiratel|Rooiratel]] 2855503 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sonar tracking of tungsten ball underneath research vessel for calibration (16824332958).jpg|duimnael|regs|Dataversameling vanaf 'n sonarboei onder 'n skip vasgemaak.]] '''Data''' verwys na gegewens, wat byvoorbeeld mates, waarnemings en veranderlikes insluit. Data-elemente kan bestaan uit getalle, woorde of beelde. == Data in inligtingstegnologie == In [[inligtingstegnologie]] word data gewoonlik as getalle gestoor en hanteer, maar allerhande tipes data word daarmee voorgestel. Data word soms geklassifiseer volgens die manier waarop dit verwerk word in 'n stelsel, volgens die [[toevoer/afvoer]]-model, waar sekere data as toevoer (insette) tot 'n stelsel gesien word, en die resultaat van die verwerking in die stelsel as afvoer geklassifiseer word. Daar word soms na onverwerkte of ongestruktureerde data verwys as rou data. Verwerkte of geïnterpreteerde data word [[inligting]] genoem. Data word gereeld in 'n vaste formaat gestoor, sodat dit volgens 'n vaste standaard geïnterpreteer kan word. Data kan byvoorbeeld voorgestel word as 'n stel rekords en velde. 'n Rekord bestaan uit 'n aantal velde. 'n Veld definieer 'n spesifieke data-element in 'n spesifieke formaat. Sulke data word gewoonlik in 'n databasis gestoor. == Sien ook == * [[Databasis]] * [[Datastruktuur]] * [[Sintetiese data]] * [[Statistiek]] == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Data]] [[Kategorie:Inligtingkunde]] 4kglij6ckpvcyim6bho3g28x15u9wba 0 7501 2925795 2916860 2026-08-17T11:50:12Z Jcb 223 2925795 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Noorweë |volle_naam = <small>''Kongeriket Norge'' ([[Bokmål]])<br />''Kongeriket Noreg'' ([[Nynorsk]])<br />''Norgga gonagasriika'' ([[Noord-Samies]])<br />''Vuona gånågisrijkka'' ([[Lule-Samies]])<br />''Nöörjen gånkarïjhke'' ([[Suid-Samies]])</small> |algemene_naam = Noorweë |beeld_vlag = Flag of Norway.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of Norway.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Norway.svg |leuse = <br />''Alt for Norge / Noreg''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Alles vir Noorweë")''</small><br />'''Eidsvoll-gelofte (1814)''':<br />''Enig og tro til Dovre faller''<br />''Einig og tru til Dovre fell''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Verenig en lojal totdat die berge van Dovre verkrummel")''</small> |volkslied = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>''(Noors vir: "Ja, ons is lief vir hierdie land")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center><br />''Koninklike Volkslied: [[Kongesangen]]'' |amptelike_tale = [[Noors]] ([[Bokmål]] en [[Nynorsk]]) • [[Samies]] ([[Noord-Samies]], [[Lule-Samies]] en [[Suid-Samies]])<ref>{{no}} {{cite web |url=https://snl.no/språk_i_Norge |title=Språk i Norge – Store norske leksikon |date=22 Mei 2019 |accessdate=3 Maart 2024}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-35-2007-2008-/id519923/sec4 |title=St.meld. nr. 35 (2007–2008)|publisher=Regjeringa.no |first=Kultur- og |last=kirkedepartementet |date=27 Junie 2008 |accessdate=3 Maart 2024}}</ref> |hoofstad = [[Oslo]] {{Koördinate|59|56|N|10|41|O}} |latd = 59 |latm = 56 |latNS = N |longd = 10 |longm = 41 |longEW = O |grootste_stad = [[Oslo]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Harald V van Noorweë|Harald V]]<br />[[Jonas Gahr Støre]] |oppervlak_rang = 61^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 385&nbsp;207<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.kartverket.no/til-lands/fakta-om-norge |title=Arealstatistics for Norway 2019 |publisher=Kartverket, mapping directory for Norway |date=20 Desember 2019 |accessdate=3 Maart 2024}}</ref> |oppervlakmi² = 148&nbsp;729 |persent_water = 5,32 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=3 Maart 2024}}</ref> |bevolking_skatting = 5&nbsp;627&nbsp;400<ref name="ssbf">{{no}} {{cite web |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01 |publisher=Statistiek Noorweë |date=1 Januarie 2026 |accessdate=25 Februarie 2026}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2026 |bevolking_rang = 118^de |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = 2023 |bevolkingsdigtheid = 14,6 |bevolkingsdigtheidmi² = 37,6 |bevolkingsdigtheidrang = 213^de |BBP_PPP = $470,170&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=142,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Norway |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=3 Maart 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 51^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $84&nbsp;851<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 8^ste |BBP = $567,740&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 27^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $102&nbsp;459<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 3^de |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Vereniging<br />• Ou Noorse Koninkryk<br />• [[Kalmarunie]]<br />• Denemarke-Noorweë<br />• Noorse Herstigting<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/ |title=The Re-establishing of a Norwegian State |publisher=regjeringen.no |date=5 Julie 2020 |accessdate=5 Julie 2020}}</ref><br />• Eerste grondwet<br />• Opskorting van Unie met Swede |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[872]]<br />[[1263]]<br />[[1397]]–[[1523]]<br />[[1524]]–[[1814]]<br />[[25 Februarie]] [[1814]]<br />[[17 Mei]] [[1814]]<br />[[7 Junie]] [[1905]] |MOI = {{wins}} 0,966<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=3 Maart 2024}}</ref> |MOI_rang = 2^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 27,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=3 Maart 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Noorse kroon|Kroon]] |geldeenheid_kode = NOK |land_kode = NO |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+01]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+02]] |internet_domein = [[.no]] |skakelkode = 47 |voetskrif = }} '''Noorweë''' ([[Bokmål]]: ''Norge'', {{Audio|No-Norge.oga|luister}}; [[Nynorsk]]: ''Noreg'', {{Audio|No-Noreg.oga|luister}}; [[Noord-Samies]]: ''Norga''; [[Lule-Samies]]: ''Vuodna''; [[Suid-Samies]]: ''Nöörje''), amptelik die '''Koninkryk Noorweë''' (Bokmål: ''Kongeriket Norge''; Nynorsk: ''Kongeriket Noreg''; Noord-Samies: ''Norgga gonagasriika''; Lule-Samies: ''Vuona gånågisrijkka''; Suid-Samies: ''Nöörjen gånkarïjhke''), is 'n [[Noord-Europa|Noord-Europese]] land. Dit is in die weste van die [[Skandinawiese Skiereiland]] geleë en strek oor 'n afstand van meer as 1&nbsp;600 kilometer van die Noordkaap na Lindesnes in die suide. Dit grens in die Arktiese noorde aan die [[Rusland|Russiese Federasie]] en [[Finland]], en vanaf [[Lapland]] in die noorde tot by die [[Skagerrak]] in die suide aan [[Swede]]. [[Lêer:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|duimnael|links|'n Satellietbeeld van die vastelandse Noorweë in die winter van 2003]] By sy wydste punt strek die land oor 'n afstand van sowat 430 kilometer in wes-oostelike rigting, terwyl die Arktiese hawestad [[Narvik]] slegs agt kilometer van die Sweedse grens af lê. Sowat 'n derde van die land lê binne die Noordpoolsirkel, maar trek in klimatiese opsig voordeel uit die warm [[Golfstroom]] se matigende effek: Die seehawens van die Arktiese kuslyn soos [[Hammerfest]] en Kirkenes bly in die meeste winters ysvry. Noorweë is die sesde grootste land in Europa, maar ook een van sy ylbevolkstes met slegs 14 inwoners per vierkante kilometer. Die bevolking is oneweredig oor die land versprei, met groot konsentrasies in die kusgebiede van Suid- en Wes-Noorweë. Die hoofstad van Noorweë is [[Oslo]]. Ander belangrike stede is [[Bergen]], [[Trondheim]] en [[Stavanger]]. Hierdie vier stedelike sentra behels sowat 'n kwart van die Noorse bevolking, terwyl groot dele van die sentrale berggebiede en die noordelike landsdele ongerep en byna onbewoon is. Noorweë is 'n [[grondwetlike monargie]]. Die huidige koning is [[Harald V van Noorweë|Harald V]] en die eerste minister is [[Jonas Gahr Støre]]. Noorweë was 'n selfstandige koninkryk van die 9de eeu tot 1397, waarna dit in die [[Kalmarunie|Unie van Kalmar]] opgeneem is saam met [[Denemarke]] en Swede. Toe Swede in 1521 die Unie verlaat het, het Noorweë 'n provinsie van Denemarke geword. Dit het onder Deense gesag gebly tot dit in 1814 in Sweedse hande oorgegaan het. Noorweë het daarmee 'n eie grondwet en meer selfbestuur gekry. In 1905 het Noorweë weer 'n onafhanklike staat met koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] as staatshoof geword. In teenstelling met sy buurlande Swede en Finland het Noorweë nie by die [[Europese Unie]] aangesluit nie, maar is nogtans 'n lidstaat van die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (NAVO). Die samewerking met ander [[Skandinawië|Skandinawiese]] lande in die [[Nordiese Raad]] is veral op sosiale welvaart en opvoeding gemik. Noorweë se geskiedenis en tradisionele bedrywe weerspieël sy verbintenis met die see. Sowat 1&nbsp;000 jaar gelede het [[Wikings|Wiking]]-seevaarders uit Noorweë die noordelike oseane verken en nedersettings langs die kuslyne van Brittanje, [[Ysland]], [[Groenland]] en selfs [[Noord-Amerika]] gestig. Vissery, skeepsbou en skeepvaart het sindsdien 'n belangrike ekonomiese rol gespeel, en die land beskik nog steeds oor 'n groot handelsvloot. Volgens die [[Menslike Ontwikkelingsindeks]] (MOI), wat jaarliks deur die [[Verenigde Nasies]] se Ontwikkelingsprogram uitgegee word, behoort Noorweë tot die lande met die hoogste lewenskwaliteit.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |title=Facts about Norway |publisher=gonorway.com |accessdate=19 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219191310/http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |archive-date=19 Desember 2007}}</ref> == Etimologie == [[Lêer:Ohthere.jpg|duimnael|links|Eerste stel van Ohthere se Oudengelse rekening, wat vertaal as: "Ohthere het aan sy heer koning Ælfrede gesê dat hy noord van alle Noorweërs woon"]] [[Lêer:Nordkap um Mitternacht.jpg|duimnael|Noorweë se Noordkaap is die mees noordelike punt van Europa]] [[Lêer:Nicolò Zeno, Girolamo Ruscelli. Septenirionalivm Partivm Nova Tabvla. ca.1599.jpg|duimnael|'n [[Ysland]]se kaart van [[Noord-Europa]] uit die jaar 1599]] Na die seeroete vanaf Karmøy en verder noordwaarts is vroeër verwys as ''Norðrvegr'' of "Roete na die Noorde". Hierdie benaming, wat oorspronklik deur Gote en [[Dene]] gebruik is, het net soos ''Vestrvegr'', ''Austrvegr'' of ''Suðrvegr'' geleidelik tot 'n geografiese naam vir die gebied ontwikkel wat ook in tale soos [[Engels]], [[Duits]] en [[Frans]] gebruik is om na die Wes-Skandinawiese land te verwys. Op 'n later tydstip is die skeepsroete se naam gebruik om na die land te verwys wat aan die oostelike kant geleë was. Dit is nie presies bekend wanneer ''Østlandet'' gebruik is om na die land langs die ''Norðrvegr'' te verwys nie, aangesien hierdie gebied in die 12de eeu meestal aan die Deense konings belastingpligtig was. In Ottar se verslag vir die Engelse koning [[Alfred die Grote|Alfred]], wat omtrent 880 geskryf is, word die terme ''Norðweg'' en ''Norðmannaland'' gebruik.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |title=Nomino 6:6 |work=Nomino |publisher=[[NRK]] |date=4 Oktober 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |title=Sår tvil om Norges opphav |publisher=Forskning.no for Universitetet i Agder |date=29 Februarie 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Dagfinn Skre |title=Rulership in 1st to 14th century Scandinavia |publisher=De Gruyter |date=2020 |pages=3, 5–10 |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/23221 |hdl=20.500.12657/23221 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref> Die rune-inskrifte op een van die Deense Jelling-stene, wat omstreeks 980 ontstaan het, gebruik die akkusatief ''Nuruiak'' wat van die nominatief ''Norvegh'' afgelei is. [[Middeleeue|Middeleeuse]] Yslandse handskrifte verwys na die land as ''Noreg(h)r'' of ''Norveg(h)r''. In die 14de eeu is die naam saamgetrek tot die nominatief-vorms ''Noreg(h)e'', ''Norig(h)e'' en ''Norg(h)e''. Ná hierdie eeu het nominatiewe soos ''Norie'' en ''Nories'' ontstaan waarby die ''i'' as 'n j-klank uitgespreek is (soos in die huidige Sweedse benaming vir Noorweë). Vanaf 1450 kom die variant ''Noreg(h)'' nog skaars voor, terwyl ''Norg(h)e'' ál meer gebruiklik raak, as 'n gevolg van die nasionale gemeenskap [[Denemarke-Noorweë]] en dus die invloed van die [[Deens]]e taal. Ivar Aasen het die dialektiese vorm ''Norig'' gebruik toe hy in die 19de eeu die Noorse skryftaalvariant [[Nynorsk|Landsmål]] geskep het. In 1917 het die variante ''Norig'' en ''Noreg'' gelyke status in Landsmål gekry, maar met die spellingshervorming van 1938 het ''Noreg'' die eenheidsvorm in [[Nynorsk]] geword. In [[Bokmål]] en Riksmål was ''Norge'' steeds die enigste woordvorm. == Geografie == === Geologie === [[Lêer:Trollryggen and Trollveggen from Litlefjellet, 2013 June.jpg|duimnael|Die hoogste vertikale rotswand in Europa, Trollveggen en Trollryggen oor die rivier Rauma in die vallei van Romsdalen]] Die landmassa van Noorweë is in geologiese opsig baie oud – die bergreekse van die land is reeds meer as 400 miljoen miljoen jaar gelede, teen die einde van die geologiese Siluur- en die begin van die Devoon-tydperk, aan die westelike kant van die Baltiese Skild gevorm. Hierdie bergvorming of orogonese het deel uitgemaak van die Kaledoniese bergvorming wat na die Latynse naam vir sy uitgangspunt [[Skotland]] (''Caledonia'') vernoem is.<ref>{{de}} Galli, Max en Johannes Holzleiter: ''Norwegen''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 18</ref> Die [[Skandinawiese bergreeks]] loop oor 'n afstand van byna 1&nbsp;700 kilometer deur die land, en tussen Kaap Lindesnes teen die 57ste noordelike breedtegraad in die suide tot by die Noordkaap teen die 71ste [[breedtegraad]] in die noorde is die grootste deel van hierdie bergreeks op Noorse gebied geleë – waaronder die hoogste bergspitse in Noord-Europa: Galdhøppigen (2&nbsp;469 meter bo [[seevlak]]) en Glittertind (2&nbsp;465 meter) in die Jotunheimenreeks en Snøhetta (2&nbsp;286 meter) in die Dovrefjell. Sowat die helfte van Noorweë se oppervlakte is gebiede met 'n hoogte van meer as 500 meter bo seevlak, en sowat 'n kwart van die land is selfs teen 'n hoogte van meer as 1&nbsp;000 meter geleë. === Landskapsvorme === [[Lêer:Utsiktgald2.jpg|duimnael|Die berglandskap van die Nasionale Jotunheimenpark]] [[Lêer:Terrain of Norway with red snow.jpg|duimnael|Hierdie satellietfoto van Suid-Noorweë met vals kleure ([[sneeu]] word in rooi vertoon) verduidelik die topografiese struktuur van die land. Die [[Sognefjord|Sogne-]] en Hardangerfjord is duidelik sigbaar aan die linkerkant van die beeld]] Noorweë is 'n ruwe, bergagtige land, en sy klimaat en topografie, wat die lewe in baie gebiede steeds moeilik gemaak en eeue lank ook die oorsaak van honger en armoede was. Dit bemoeilik nog steeds kommunikasie en vervoer. Die landskap van Noorweë word deur golwende plato's, die sogenaamde ''vidda'', met 'n gemiddelde hoogte van 300 tot 900 meter bo seevlak oorheers, alhoewel sommige bergspitse tot hoogtes van tussen 1&nbsp;500 en 2&nbsp;500 meter rys, veral in die gebied tussen Oslo, Bergen en Trondheim. Die pieke in Noord-Noorweë bereik daarenteen net hoogtes van minder as 2&nbsp;000 meter. Die hoogste berggebiede, soos byvoorbeeld die [[Jotunheimen]] bo-oor die [[Sognefjord]], is met permanente ysvelde bedek. Die Noorse bergreekse het gedurende die laaste 400 miljoen jaar in drie verskillende periodes van bergvoming ontstaan en bevat gesteentes uit die vroegste geologiese tydperke. Tydens die bergvorming is ook vulkaniese materiaal by die gesteentes gevoeg wat veral uit groot hoeveelhede graniet en gneiss bestaan. Hierdie gesteentes bevat Noorweë se mineraalrykdomme. Daar is min lae vlaktes in die land, alhoewel in die ooste diep riviervalleie in die ''viddas'' ingesny het. Die riviere vloei na die laer geleë gebiede van Suidoos-Noorweë. Gedurende die glasiale periodes van die [[Ystydperk]] was die hele gebied van Noorweë met die groot noordelike yskap bedek. Toe die ys sowat 10&nbsp;000 jaar gelede afgesmelt het, het dit groot afsettings agtergelaat, die sogenaamde glasiale morenes waarvan die Raa-morenes in die omgewing van Oslo die bekendstes is. Gebiede met sanderige of gruiserige grond is gewoonlik bebos, terwyl die Noorse landbou die beter grond in ander streke vir akkerbou of veeteelt gebruik. === Die kusgebiede en eilande === Selfs as die fjorde nie ingereken word nie, strek Noorweë se kuslyn oor 'n lengte van 2&nbsp;650 kilometer – die fjorde se oewers vertiendubbel hierdie syfer sodat die Noorse kuslyn net so lank is as dié van [[Australië]]. Mits al sy eilande ingereken word, beloop die Noorse kuslyn selfs sowat 60&nbsp;000 kilometer. As Noorweë om Oslo geroteer sou word, sou die Noordkaap (die noordelikste punt van die land) by [[Rome]] geleë wees. Die kenmerkende kuslandskap het 'n sterk invloed op Noorweë se historiese ontwikkeling tot 'n seevaardersnasie uitgeoefen. Nou fjorde met steil rotswande aan weerskante, wat deur die glasiale yskap gevorm is, sny diep in die ''viddas'' van die Wes-Noorse kus in. Die Sognefjord is met 'n lengte van 203 kilometer en 'n wydte van minder as vyf kilometer die grootste van hierdie fjorde. Die smal strepies land langs die fjorde word vir landboudoeleindes gebruik, terwyl die hoër geleë berghange gedurende die somermaande as weivelde vir beeste en skape dien. Die plaaslike waters is belangrike visgronde. Langs die Noorse kus lê honderde eilande. Die Lofoten-eilande noord van die Arktiese of Noordpoolsirkel is die grootste argipel van hierdie eilandwêreld wat die vastelandse kusgebiede teen die sterk branders van die Noorse See beskerm. Veer- en vissersbote trek sodoende voordeel uit veilige waterweë langs die kuslyn. Die nabygeleë Arktiese [[Svalbard]]- en [[Jan Mayen]]-eilandgebiede val onder Noorweegse heerskappy en word sedert die 1920's as deel van die Noorweegse koninkryk beskou, terwyl die [[Bouvet-eiland]] in die Suid-Atlantiese Oseaan en die [[Peter I-Eiland]] in die Suidelike Stille Oseaan as Noorweegse besittings, wat nie deel is van die Noorweegse koninkryk is nie, gesien word. Noorweë maak verder ook aanspraak op [[Dronning Maud Land]] in [[Antarktika]]. Die [[steenkool]]myne in Svalbard word deur Noorweë en Rusland gemeenskaplik ontgin. Die seegebied bevat daarnaas [[ruolie]]- en [[gas]]velde, terwyl Jan Mayen ook as 'n belangrike basis vir die uitsaai van radioprogramme en weerkundige doeleindes gebruik word. Die klein eilandjies langs die Suid-Noorse kus word [[skeer|skere]] genoem. Hulle is die hoogste spitse van 'n kusplato wat tydens die koueperiodes van die Ystydperk deur die beweging van ysmassa's sy huidige gestalte gekry het en in die latere warmer periodes deur seewater oorstroom is. Slegs die hoogste spitse rys tans tot by sestig meter bo die seevlak. Net 'n klein gedeelte (sowat 2&nbsp;000) van die altesaam 150&nbsp;000 skere is bewoon. === Die fjorde === [[Lêer:Geirangerfjord Viewpoint (28013217443).jpg|duimnael|[[Geirangerfjord]]-uitsigplatform]] In die koue periode van die Pleistoseen, wat tussen twee en drie miljoen jaar lank voortgeduur en eers sowat 10&nbsp;000 jaar gelede geëindig het, het Noorweë onder 'n dik yslaag gelê. As gevolg van die swaartekrag het die gletsers se magtige ysmassa's stadig van die bergreekse na die see beweeg. Die bestaande V-vormige kerfdale was natuurlike paaie vir die ys en is deur die geweldige gewig van die gletsers, asook grint en rolstene, wat hulle meegevoer het, tot benede die seevlak tot U-vormige trogdale uitgegrawe. Vanweë die verskillende vloeisnelhede van die gletsers en hardheidsgrade van die gesteentes het elkeen van die valleie sy eie spesifieke karakter ontwikkel. By die vorming van die Sognefjord is 10&nbsp;000 kubieke meter se gesteente geërodeer.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 32</ref> Tydens die daaropvolgende warme periode het die yslaag grotendeels afgesmelt, en vanweë die groot watermassa's wat nou na die see begin stroom het, het die seevlak aansienlik gestyg en die trogdale begin oorstroom. Die vasteland, wat tydens die koue periode onder die gewig van die yslaag geswig het, het sedertdien begin rys. In sommige dele van Noorweë rys die land nog steeds sowat een sentimeter per jaar, terwyl die opheffing van die vasteland in die binneste gedeeltes van die fjorde tot enkele millimeter per jaar beperk bly. Die fjordbeddings lê gewoonlik dieper as die bodem van die see waarin hulle uitmond – die Sognefjord se bedding lê byvoorbeeld tot by 1&nbsp;308 meter benede seevlak. Die fjorde en die oop see word meestal deur 'n rotsskuinste, wat net 100 meter benede seevlak lê, van mekaar geskei. Die watertoeloop vanuit die see veroorsaak 'n hoë soutgehalte van die fjordwater wat egter na gelang van die afstand tot by die oop see steeds laer word. Hierdie verskynsel word onder meer deur die groot hoeveelhede soetwater veroorsaak wat na die fjord vloei sodra die sneeu in die lente begin smelt. === Die fjell-landskappe van Suid- en Sentraal-Noorweë === Suid- en Sentraal-Noorweë word deur uitgestrekte fjell-landskappe oorheers. Die Noorse term ''fjell'' verwys na 'n berg, rots of berglandskap, maar dui ook die verskillende hoogteliggings aan: Die algemene fjell is teen 'n hoogte van tussen 400 en 600 meter geleë, die platofjell tussen 700 en 1&nbsp;500 meter, en die hoogfjell rys tot by sowat 2&nbsp;500 meter. Die bekendste fjellgebiede en gewilde bestemmings vir voetslaners en bergklimmers is Sognefjell en Dovrefjell. == Klimaat == [[Lêer:Afternoon at Tennfjorden, Raftsundet, Hinnøya, Norway, 2015 September.jpg|duimnael|links|Herfskleure in September. Tennfjorden, eiland Hinnø (provinsie [[Nordland]])]] [[Lêer:Norway Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Noorweë volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Ondanks sy noordelike ligging word Noorweë as gevolg van die passaatwinde, wat vanuit die Amerikaanse vasteland oor die [[Atlantiese Oseaan]] waai, en die warm stromings wat noord van die ewenaar in rigting van die Noorse See vloei, deur 'n gematigde klimaat gekenmerk. Hier lei die hoek van die Noorse kuslyn en die oop baan in rigting van die [[Arktiese Oseaan]] gematigde lug- en watermassa's na die noordelike breedtegrade. Noorweë se klimaat en weerpatrone is baie wisselvallig, veral in die noordelike randgebiede van die gematigde klimaatsone. Die laagste temperatuur, wat ooit aangeteken is, was –51&nbsp;°C in Karasjok (Noord-Noorweë). Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is tussen sowat 8&nbsp;°C aan die weskus en benede vriespunt in die berggebiede – in die valleie van Oos-Noorweë daal die kwik dikwels tot –20&nbsp;°C. Januarie en Februarie is die koudste maande van die jaar, terwyl die hoogste temperature in die binneland in Julie aangeteken word. In die kus- en berggebiede word die warmste temperature van die jaar soms ietwat later aangeteken. Vanweë sy geografiese en topografiese kenmerke verskil Noorweë se klimaat duidelik van dié in ander Skandinawiese lande. Die hoë bergreekse wat die Noorse vasteland in twee helftes verdeel, beskerm groot dele van die Oos-Noorse binneland teen neerslae en skep ondanks die nabyheid van die see eerder kontinentale klimaattoestande. In sommige streke oos van die bergreekse word gemiddelde jaarlikse neerslae van minder as 300 millimeter aangeteken, terwyl die jaarlikse reënvalle langs die Noorse weskus tot by 3&nbsp;000 millimeter kan beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm ''www.norwegen.no: Klimaat''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607234406/http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm |date= 7 Junie 2007 }}</ref> Die belangrikste streke kry jaarliks reënvalle van tussen 500 en 1&nbsp;000 millimeter, en Julie en Augustus is die natste maande van die jaar. In die Noorse binneland word sowat 100 reëndae per jaar aangeteken, terwyl hierdie syfer langs die kus tot by 200 dae kan styg. Windsterktes en -rigtings varieer weens die snel bewegende fronte en lae- en hoëdrukgebiede sterk. Langs die kus en in die bergstreke word dikwels baie sterk winde aangeteken. == Geskiedenis == === Die Ystydperke === [[Lêer:Northern icesheet hg.png|duimnael|Die [[Gletser|vergletsering]] van die [[Noordelike Halfrond]] gedurende die laaste [[Ystydperk]]. Die magtige ysskilde het die seevlak met sowat 120 meter laat daal]] [[Lêer:Alta Felszeichnung Rentiere.jpg|duimnael|Prehistoriese rotstekeninge wat [[rendier]]e uitbeeld (Alta-museum, Noord-Noorweë)]] As gevolg van 'n globale afkoeling was die gemiddelde jaarlikse temperature in die gebied van die huidige Noorweë enkele honderdduisend jaar vroeër sowat 8&nbsp;°C laer as vandag, en gedurende hierdie langdurige [[Ystydperk]]e het magtige gletsers begin vorm. Navorsers neem aan dat die gletsers sowat 300&nbsp;000 jaar gelede hul maksimale uitbeiding bereik het, en destyds was Skandinawië onder 'n yslaag met 'n dikte van tot by 3&nbsp;000 meter begrawe.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 18</ref> Slegs op enkele plekke het die hoogste pieke bo die see van ys en sneeu verrys, en die geweldige yslaag het die Skandinawiese vasteland met sy groot gewig benede die seevlak begin druk wat destyds sowat 120 meter laer as vandag was. Die Noordsee was gedurende die Ystydperke 'n toendra sonder bome, en sy uitgestrekte gebied, wat deur groot riviere deurstroom is, het veral uit sanderige heidevelde en groot moerasgebiede bestaan. === Vroeë geskiedenis === Toe die groot ysdekke van die laaste glasiale Ystydperk op die Skandinawiese vasteland sowat 15&nbsp;000 jaar geleidelik begin smelt het, het die eerste mense na die gebied getrek, vermoedelik vanuit Denemarke en Swede of vanuit die [[Kola-skiereiland]]. Die swaar ysmassa's het die Noorse landskap ingrypend verander, en die seevlak langs die Noorse kuslyn was aanvanklik nog sowat 200 meter hoër geleë as vandag. Met die afsmelting van die yslaag het die seevlak begin styg, net soos die Skandinawiese landmassa. Die voorvaders van die huidige Noorse bevolking was sowat 10&nbsp;000 jaar gelede nog oorwegend jagters, en rendiervleis was hul [[stapelvoedsel]]. Argeoloë het die oudste sporevan 'n menslike nedersetting op 'n heuwel in die suidoostelike gewes Østfolds opgegrawe. Die heuwel was destyds waarskynlik nog 'n eiland voor die kus en net suid van die gletsertong af geleë. <ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/prehistoric/prehistoric.htm ''www.norwegen.no Noorweë – Geskiedenis: Die eerste Nore'']</ref> Daar is min bekend oor die oorsprong van die eerste Nore en hul roetes op pad na Noorweë, behalwe vir die feit dat hulle deur Østfold getrek het. Voorwerpe wat in die plaaslike vroeë nedersettings gevind is, lyk op dié wat in Suid-Swede en Denemarke opgegrawe is. Moontlik het mense op hul pad na Suidwes-Noorweë nog 'n ander roete deur die gebied wat vandag as die Noorsee-vasteland bekend staan gevolg. Die vroeë jagters het hulle in klein groepe in die land gevestig, en die belangrikste argeologiese spore van hul vroeë beskawing is steenwerktuie, kleipotte en rotsgravure en -tekeninge. Die laasgenoemdes is orals in Noorweë ontdek en beeld gewoonlik hul prooidiere uit – rendiere, elande, herte, bere en visse, alhoewel daar ook beelde van mense of bote geteken of ingegraveer is. Die gebied rondom die Oslofjord was die eerste waar mense in die tydperk tussen 4&nbsp;000 en 3&nbsp;000 v.C. begin het om na landbou oor te skakel. Argeologiese vondse, wat uit die Bronstydperk (1&nbsp;500 tot 500 v.C. dateer), getuig dan ook van 'n vroeë agrariese beskawing wat veral in die suide van die land uitgebrei het. In plaas van stene, bene en hout is werktuie nou meestal van brons vervaardig, akkers is met perde en ploeë bewerk, en skaapwol het huide as die belangrikste materiaal vir die klerevervaardiging vervang. Die bewoners van Noord-Noorweë was in hierdie periode nog steeds jagters wat hulle in groter nedersettings in die gewes Finnmark in dier uiterste noorde gevestig het. Brons- en glasvoorwepe asook wapens wat in die periode van die [[Romeinse Ryk]] (0–400 n.C.) vir begrafnisrituele gebruik is, verwys na die destydse handelsbetrekkinge met die beskawings van Suid-Europa. Die destydse bewoners van Noorweë het danksy die suidelike invloede ook hul eerste rune-alfabet ontwikkel. Argeologiese vondse dui daarop dat ook Noorweë deur die onstuimige tydperk van die Europese Volksverhuisings (400 tot 550) geraak is. Boereplase in kleiner gebiede toon dat die land destyds al relatief digbevolk en die kusgebiede onbebos was. Die plaaslike stamme het hulle met versterkings teen potensiële aanvallers beskerm: oorblyfsel van hierdie soort bouwerke is oor 'n afstand van 50 kilometer aan die oosoewer van die grootste meer in die land, die Mjøsa, gevind. === Die Wiking-tydperk === [[Lêer:Oseberg longship.png|duimnael|Die Oseberg-skip in die Wikingskipmuseum van Bygdøy ([[Oslo]])]] Vanweë die gebrek aan skriftelike oorlewerings moet die geskiedenis van die [[Wikings|Wiking-tydperk]] aan die hand van argeologiese vondse en die Nordiese saga's bestudeer word. Alhoewel die saga's eers later neergeskryf is, baseer hulle op mondelinge oorlewerings wat van een generasie na die volgende toe oorgedra is. Baie deskundiges beskou die aanval op en die plundering van die [[klooster]] Lindisfarne voor die kus van Noordoos-Engeland in die jaar 793 as die begin van die Wiking-tydperk. As gevolg van hulle rooftogte word die Wikings in sekere dele van Wes- en Suidwes-Europa nog steeds as wrede barbare beskryf wat nedersettings verwoes en hul bewoners dikwels in [[slawerny]] verkoop het. Alhoewel dit een aspek van die rol is wat die Wikings in die vroeë Middeleeuse geskiedenis gespeel het, het hulle steeds ook as vreedsame handelaars en setlaars opgetree. Noorse Wikings het nedersettings op die [[Orkney, Skotland|Orkney]]-, [[Shetland]]- en [[Hebride]]-eilande gestig, asook op die eiland [[Man (eiland)|Man]] gestig en hulle daarnaas op die [[Skotland|Noord-Skotse]] vasteland en in [[Ierland]] gevestig. Die huidige Ierse hoofstad [[Dublin]] is in 840 deur Wikings gestig en het tot 1171 onder Nordiese heerskappy gestaan. Ysland en Groenland was onbewoonde gebiede waar Noorse Wikings hulle as boere en seevaarders gevestig het. Die huidige Ysland en sy bewoners gaan regstreeks terug op die Noorse kolonisasie, terwyl die Oud-Nordiese nedersettings enkele eeue later om onbekende redes uitgesterf het. Die Wikings het by hulle ekspedisies gebruik gemaak van snel en hoogs maneuvreerbare skepe. Die vroeë Skandinawiërs was ervare seevaarders wat met hul langbote selfs die kusgebiede van Noord-Amerika bereik het. Volgens die Nordiese saga's het [[Leif Erikson]] in 1001 in Vinland – die destydse benaming vir 'n gebied wat êrens in Noord-Amerika geleë was – voet aan wal gesit. Huidige navorsers neem selfs aan dat ander Wikings nog voor Erikson in Amerika geland het. Die Wiking-tydperk het sy hoogtepunt (en ook sy einde) in 1066 bereik toe die Noorse koning Harald Hardradi en sy leër tydens hulle mislukte poging om Engeland te verower in die Slag van Stamford-brug verslaan is. === Die vereniging van Noorweë === [[Lêer:Jordanes, Norway tribes.png|duimnael|Plekke van die Germaanse stamme in Noorweë volgens deur Jordanes]] Die Wes-Skandinawiese gebiede wat later Noorweë sou vorm was tot in die 9de eeu nog nie verenig nie, alhoewel daar reeds vroeg pogings onderneem is om hulle in 'n gemeeskaplik ryk saam te smelt. Die meeste van hierdie gemeenskappe was in vergaderings of ''tings'' georganiseer wat deel uitgemaak van 'n sentrale ''alting'', of hulle is as klein koninkryke geregeer. Veral die boeregemeenskappe in die kusgebiede, wat steeds deur roofbendes en Wikings op hulle pad huis toe bedreig is het na 'n vreedsame bestaan verlang. Die kusgemeenskappe was danksy hul roofgoed en handelsware baie welvarend, en die plaaslike heersers het klein, maar gevestigde ryke geregeer wat deur middel van voordelige huwelike tot 'n groep magtige klein state ontwikkel het. Die plaaslike heersers van Viken – 'n gebied aan die oewers van die Oslofjord – het 'n sentrale rol by hierdie politieke proses gespeel en hul magsgebied steeds verder uitgebrei. Ná 'n slag in die Hafrsfjordgebied naby Stavanger – wat vermoedelik in 872 plaasgevind het – het Harald Mooihaar (Harald Hårfagre) sy posisie as heerser oor 'n uitgebreide ryk gevestig.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm ''www.norwegen.no Geskiedenis: Die Wiking-tydperk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172200/http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ná dekades se bloedige botsings is Noorweë omstreeks 1060 verenig. === Die Middeleeue === [[Lêer:Roskilde Margrethe1 grave.jpg|duimnael|Die sarkofaag van die Deens-Noorse koningin [[Margrethe I van Denemarke|Margrethe I]], een van die magtigste vroue in die Middeleeuse geskiedenis, in die katedraal van [[Roskilde]] ([[Denemarke]])]] Die jaar 1130 markeer die begin van 'n periode wat deur politieke konflikte en 'n burgeroorlog gemarkeer is wat tot 1227 voortgeduur het. Dit is egter ook die begin van die Hoë Middeleeue, 'n tydperk van bevolkingsgroei, konsolidasie in die kerk en die ontwikkeling van die eerste stedelike sentra. Hoe meer nedersettings onder die gesag van die Noorse kroon en kerk gekom het, hoe meer het die openbare administrasie uitgebrei en sy gesag oor die land gevestig en sodoende die skepping van die monargiese eenheidsstaat voltooi. In die 12de en 13de eeu het sowel die kerk asook die feodale leenhere die oppergesag van die Noorse koningshuis erken, en die tradisionele wêreldlike adel is deur sogenaamde dienende aristokrate vervang. Die boere se status het van grondbesitters na leenmanne verander wat nogtans in teenstelling met die meeste ander lande in Europa lewenslange grondhuur en dus persoonlike vryheid behels het.<ref name="mid">{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Middeleeue''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172314/http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Die slawerny, wat uit die Wiking-tydperk oorgeërf is, het eweneens gedurende die Hoë Middeleeue verdwyn. Die tradisionele politieke sentrum van die land in Suidwes-Noorweë is deur die nuwe politieke swaartepunt aan die Oslofjord vervang, en onder die heerskappy van koning Håkon in die 13de eeu het Oslo die Noorse hoofstad geword. Oslo was aanvanklik net 'n onbeduidende nedersetting, en toe die Swart Dood omstreeks 1350 in Noorweë aan wal gekom het, het die dorp 'n bevolking van slegs sowat 2&nbsp;000 mense gehad – in teenstelling met Bergen se 7&nbsp;000 en Trondheim se 3&nbsp;000 inwoners.<ref name="mid" /> Die staatsinkomste was gedurende die Hoë Middeleeue gevolglik nog beskeie in vergelyking met dié van ander Europese lande en was net voldoende om die uitbreiding van die administrasie te finansieer. Na beramings het die helfte of selfs twee derdes van die Noorse bevolking aan die Swart Dood beswyk, en die Noorse kroon en adel was gedwing om op hulle inkomste uit landgoedere en feodale besittings sowel binne as buite van Noorweë te steun. Hulle het sodoende ook 'n bydrae tot die politieke unie van die Nordiese lande gelewer. Noorweë en Swede het in die periode tussen 1319 en 1343 'n gemeenskaplike monargie gevorm en die aanleiding tot 'n politieke instelling gegee wat later deur voordelige huwelike in Skandinawië voortgesit is. Koning Håkon VI (1340–1380) – die seun van die Sweedse heerser Magnus Eiriksson en sy eggenote Ingebjørg, dogter van Håkon V – was die regmatige erfgenaam van die Noorse troon. Hy het met Margrete, die dogter van die Deense koning Valdemar Atterdag, getrou, en hul seun [[Olaf IV van Noorweë|Olav]] is ná die afsterwe van Valdemar in 1375 as Deense koning verkies. In 1380 het Olav ook die Noorse koningstitel van sy vader geërf sodat Noorweë en Denemarke tot 1814 in 'n politieke unie verenig was. === Die kerstening van Noorweë === [[Lêer:Olof Overselo.jpg|duimnael|Olaf Haraldsson]] Die kerstening van Noorweë was eers ná 'n periode van tot by 200 jaar voltooi. Die Wiking-rooftogte en handelsbande met die res van Europa het die plaaslike bevolking vir die eerste keer in aanraking met die nuwe godsdiens gebring, en sendelinge uit Engeland, Duitsland en Denemarke het 'n groot bydrae gelewer tot die uitbreiding van die Christendom gelewer. Die tradisionele Nordiese religie en godhede het veral danksy die invloed van die koninklike sendelinge Håkon die Goeie, Olaf Trygvasson en Olaf Haraldsson (Olaf die Heilige) minder gewild geraak. Met die marteldood van Olaf Haraldsson in die slag van Stiklestad in 1030 het hy 'n heilige geword, terwyl die kerk uiteindelik 'n oorwinning oor sy heidense teenstanders behaal het. Vanaf die middel van die 11de eeu getuig die Noorse lied- en boukuns van die Christendom se vestiging. Kort voor die jaar 1100 is die eerste diosese gestig, waaronder dié van Nidaros (later Trondheim) wat sedert 1152 as setel van die aartsbiskop gedien het. Die laasgenoemde het steeds ook 'n belangrike rol in Noorweë se politieke lewe gespeel. Die Reformasie het in 1537 ingevolge 'n koninklike dekreet plaasgevind. Noorweë was in hierdie periode 'n Deense besitting sodat die Reformasie met die toepassing van die Deens-Noorse ritus in die plaaslike kerk deurgevoer kon word. Die Evangelies-Lutherse geloof was sedert die vroeë 17de eeu die staatsgeloof van Noorweë. === Die unie met Denemarke === [[Lêer:Denmark-Norway in 1780.svg|duimnael|Die Koninkryk Denemarke-Noorweë tot 1814]] [[Lêer:Oslo Universitet 1.jpg|duimnael|Die Universiteit van Oslo]] Die Laat Middeleeue was 'n tydperk van ekonomiese agteruitgang in Noorweë, onder meer as gevolg van pes- en ander epidemieë gedurende die [[14de eeu]] wat tot 'n groot bevolkingsverlies gelei het. Talle plase in die randgebiede van die land was verlate, terwyl die inkomste orals in die land gedaal het. Historici het verskeie teorieë oor die oorsake van die krisis ontwikkel, wat 'n nadelige [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]], die invloed van die [[Hanse]]verbond op die Noorse ekonomie en uitputting van landbougrond insluit. Die ekonomiese depressie het ook politieke gevolge ingehou. Denemarke het sy magsposisie uitgebou en tot die beduidendste Nordiese land ontwikkel. Deense en Duitse adellikes het die belangrikste ampte in Noorweë se administrasie beklee, terwyl landgoedere en biskoplike besittings deur buitelanders oorgeneem is. Die Noorse adel se posisie het aansienlik verswak, net soos die land die se vermoë tot selfbestuur. In die periode tussen 1319 en 1343 was daar reeds 'n personele unie met Swede, en huwelike is as 'n middel gebruik om nouer politieke bande tussen Noorweë, Swede en Denemarke te smee. Håkon VI (1340–1380), die seun van die Sweedse koning Magnus Eriksson en sy eggenote Ingebjorg, 'n dogter van Håkon V, was die regmatige Noorse troonopvolger wat met Margarethe, die dogter van Waldemar IV Atterdag van Denemarke, getrou het. Hul seun Olav is in 1375 tot Deense koning verkies, en toe hy ná die afsterwe van sy vader in 1380 ook die Noorse troon geërf het, is Noorweë en Denemarke in 'n politieke unie verenig wat tot 'n lang tydperk vn Deense heerskappy oor Noorweë sou lei. Die Noorse digter Henrik Ibsen het hierdie periode in die Noorse geskiedenis, wat deur die Noorse volk later as 'n Deense oorheersing en uitbuiting ervaar is, as "400 jaar se nag" beskryf wat oor Noorweë aangebreek het.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 20</ref> Die politieke unie met Denemarke is vanaf 1450 deur 'n formele ooreenkoms gereël. Oorspronklik het die twee lande ooreengekom dat die Noorse Ryksraad invloed op die Deense koningsverkiesing sou hê, maar in die praktyk is hierdie bepaling verontagsaam, net soos die grondwetlike gelykberegtiging van die twee koninkryke. In 1536 het Noorweë sy status as onafhanklike koninkryk verloor toe die Deense koning Christiaan III tydens 'n nasionale vergadering aan Deense adellikes belowe het dat Noorweë voortaan aan die gesag van die Deense kroon ondergeskik sou wees net soos enige ander Deense afhanklikheid. Die Noorse Ryksraad is ontbind, en die Noorse Kerk het sy selfbestuur kwytgeraak. Deense edelmanne was gemagtig om 'n loopbaan as wettelike amptenare in Noorweë te volg en hul inkomste uit dié land te ontvang. As 'n Deense vasallestaat is Noorweë vanaf 1572 deur 'n Deense stadhouer in Kristiania bestuur. Alhoewel die land in politieke, godsdienstige en kulturele opsig aan Denemarke ondergeskik was, is die Noorse regstelsel, wat in 1274 uit die verskillende gewestelike regsisteme saamgestel is, net soos die inheemse geregshowe, nie aangetas nie. Daarnaas het ook Noorweë se samelewing en ekonomie grotendeels selfstandig ontwikkel, waarby hierdie proses dikwels regstreeks deur die Deense kroon bevorder is. Die juk van oorheersing deur die Hanseverbond is in die 16de eeu afgeskud sodat die land sy eie handelsbande met oorsese lande soos Engeland en Nederland kon smee. Vissery, houtuitvoere, skeepsbou, silwer-, koper- en ystertertsmynbou het as basis vir hierdie betrekkinge gedien. Kenmerkend vir Noorweë was die swak posisie waarin die plaaslike adel – in teenstelling met Denemarke – verkeer het. Die aantal adellikes was net soos hul invloed uiters beperk sodat vrye boere vanaf die 18de eeu in staat was om landerye, wat voorheen in besit van die kroon, die adel of die kerk was, aan te koop en as vrye grondeienaars kon optree. Die politieke unie met Denemarke het van Noorweë 'n gedwonge bondgenoot in die Deense oorloë teen Swede en die Baltiese seemagte gemaak. Die Deense koning moes Noorse gebiede aan Swede afstaan – soos byvoorbeeld Jämtland en Herjedalen (Noors: ''Jemtland og Herjedalen'') in 1645, Bohuslän (Noors: ''Båhuslen'') en Trondheim in 1658. Die laasgenoemde is egter al twee jaar later aan Noorweë teruggegee. 'n Algemene vergadering van die Deense State het in 1660 Fredrik III tot erfgenaam van die Deense troon verklaar en aan hom die opdrag gegee om 'n nuwe grondwet vir die koninkryk af te kondig. Die Koninkryk Denemarke-Noorweë het sodoende tot 'n [[absolute monargie]] ontwikkel waarin die politieke gesag in Noorweë deur Deense amptenare uitgeoefen is. Noorweë het nogtans voordeel uit hierdie ontwikkeling getrek – sommige Deense amptenare was immers vertroud met die situasie in Noorweë, en hulle standpunte ten opsigte van Noorse aangeleenthede is dikwels gerespekteer. In die absolutistiese stelsel is Denemarke en Noorweë as 'n ekonomiese eenheid beskou. Denemarke het in 1737 die monopolie op graanverkope in Suidoos-Noorweë verkry. 'n Soortgelyke monopolie is op die handel met Noorse yster in Denemarke ingevoer. Danksy die voorregte wat in 1662 aan stedelike nedersettings gegee is was die houthandel beperk tot stadsburgers wat geregtig was om hout van boere en besitters van saagmeule aan te koop. Met hierdie doelbewuste maatreël het die owerhede die ontstaan van 'n welvarende stedelike middelklas bevorder. Die nuwe burgery het egter vanaf die 18de eeu ook 'n nasionale bewussyn ontwikkel. Naas hul groter welvaart was ook die Deense voorneme om van Kopenhagen die ekonomiese sentrum van Denemarke-Noorweë te maak 'n belangrike dryfkrag agter die groeiende selfbewussyn. Noorse handelaars was immers nie in staat om met die magtige handelshuise van Kopenhagen mee te ding nie. Die meeste invoere na Noorweë is in die laat 18de eeu deur Kopenhagen gehanteer. Die houthandelaars van Suidoos-Noorweë het daarop aangedring dat 'n Noorse staatsbank gestig moes word, terwyl hoë amptenare hulle ten gunste van 'n Noorse universiteit uitgespreek het. Die Deense regering het egter geweier om aandag aan hierdie eise te skenk aangesien hulle as 'n moontlike stap in die rigting van Noorse selfregering en dis as 'n bedreiging vir die politieke unie beskou is. Die plan om 'n nasionale Noorse bank en universiteit te stig het sodoende vinnig 'n simbool vir die groeiende nasionale bewussyn van Noorweë geword. Gedurende die Napoleontiese Oorloë tussen 1807 en 1814 het die Noorse onafhanklikheidsstrewe nog versterk. As 'n bondgenoot van Frankryk is Denemarke-Noorweë se ekonomie deur 'n blokkade getref wat die land van die Europese mark afgesny het. Die vervoerstelsel en houthandel is ontwrig, en die embargo het uiteindelik 'n hongersnood in Noorweë veroorsaak. Dit was vir Kopenhagen nou nie meer moontlik om Noorweë regstreeks te bestuur nie, en 'n regeringskommisie van hoë amptenare het nou hierdie funksie waargeneem. Koning Fredrik VI het die stigting van 'n nasionale universiteit goedgekeur wat in 1811 geopen is. === Die skeiding van Denemarke === [[Lêer:Eidsvoll riksraad 1814.jpeg|duimnael|Die Grondwetlike Vergadering (''Eidsvollsforsamlingen'') in 1814. Skildery deur Oscar Wergeland]] In die Slag van Leipzig in 1814 het Swede en ander Europese magte [[Napoleon Bonaparte]] 'n verpletterende nederlaag toegedien. Swede, wat vooraf reeds Finland aan die Russiese Ryk moes afstaan, was nou van plan om Noorweë as 'n soort bufferstaat langs sy westelike grens te annekseer. Die geallieerdes het diplomatieke en militêre druk op Kopenhagen uitgeoefen, en in [[Januarie]] 1814 het die Deense koning Fredrik VI gekapituleer en sy politieke bande met Frankryk verbreek. Toe hy Noorweë aan Swede afgestaan het, het die unie van Denemarke en Noorweë ná 434 jaar tot 'n einde gekom. In die ooreenkoms met Denemarke het die geallieerde magte Noorweë se reg op selfregering en sy status as 'n onafhanklike nasie bevestig. Alhoewel die land nou in 'n politieke unie met Swede verenig is, het die Sweedse koning Carl XIII in 'n proklamasie Noorweë se outonomie erken: Die land het die reg gekry om sy eie grondwet af te kondig, sy eie nasionale vergadering en regering te hê en om self belastings te hef. Die unie met Swede was in Noorweë aanvanklik minder gewild. Die destydse goewerneur van Noorweë, prins Christiaan Frederik ('n neef van die Deense koning) het 'n opstand georganiseer om die vereniging met Swede te verhinder en moontlik om die ou unie tussen Denemarke en Noorweë te herstel.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die skeiding van Denemarke''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172134/http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Danksy die inisiatief van prins Christiaan Frederik is 'n nasionale vergadering byeengeroep om 'n nuwe grondwet daar te stel. Die afgevaardigdes, wat in [[Eidsvoll]], sowat 70 kilometer noord van Oslo vergader het, het onder die invloed van die gedagtes van die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse]] en [[Franse Rewolusie]] gestaan, en met die afkondiging van die nuwe Noorse grondwet op 17 Mei 1814 en die vekiesing Christiaan Frederik as Noorse koning het hulle ook die soewereiniteit van die Noorse volk as 'n politieke doelwit beskou. Die geallieerdes was egter nie bereid om enige afwyking van die oorspronklike ooreenkoms te aanvaar nie. Die Swede het begin om diplomatieke druk uit te oefen en uiteindelik 'n militêre veldtog na Noorweë geloods. Na hul oorwinning het die Swede in Augustus in Moss, 'n stad suid van Oslo, 'n ooreenkoms gesluit waarin hulle die Noorse grondwet erken het. Verwysings na die unie met Swede is by die oorspronklike teks van die grondwet gevoeg. Koning Christiaan Frederik het op 10 Oktober 1814 afstand gedoen van sy magsbevoegdheid en die land verlaat. === Die unie met Swede (1814–1905) === [[Lêer:Unionsoppløsningen flagg.jpg|duimnael|''Ja, vi elsker dette landet – Ja, ons is lief vir hierdie land'': 'n Patriotiese poskaart wat ter geleentheid van die referendum oor Noorweë se onafhanklikheid gedruk is]] Die jare ná 1814 was 'n tydperk van ekonomiese depressie in Noorweë aangesien die gemeenskaplike mark met Denemarke nou nie meer bestaan het nie, terwyl belangrike houtmarkte soos dié van die Verenigde Koninkryk nie toeganklik was vir Noorse uitvoerders nie. Eers die 1830's was weer gekenmerk deur 'n ekonomiese opswaai en 'n liberalisering van die buitelandse handel, asook tegniese modernisering: Die eerste spoorlyn is in 1854 tussen Oslo en Eidsvoll gebou, telegrafiese dienste het kommunikasie vergemaklik, en ook die landboousektor is deur nuwe metodes gemoderniseer. Die nywerheidsomwenteling het in 1840 met die oprigting van die eerste tekstielfabrieke begin, terwyl ook die moderne ingenieurswese al hoe belangriker geword het. Die vinnige groei van Noorweë se handelsvloot gedurende die 19de eeu – dit was destyds die derde grootste ter wêreld ná dié van die Verenigde Koninkryk en die VSA – het by die maritieme tradisies van die land aangeknoop. Eers omstreeks 1900 het die omskakeling na stoomskepe groot strukturele veranderings saamgebring – stoomskepe was vyf keer duurder as 'n seilskip, en net groot rederye kon hulle bekostig. Dit was nou duidelik dat die land sy eie nywerhede moes ontwikkel om tred te kan hou met die tegniese vooruitgang. Die ekonomiese ontwikkeling het net soos in ander Europese lande gepaardgegaan met sosiale vraagstukke, en die opkoms van 'n Noorse werkersklas het die bevolking se politieke selfbewussyn versterk. Boere en liberaalgesindes het hulle in 1884 in die radikale Liberale Party verenig, terwyl hulle politieke teenstanders enkele maande later die Konserwatiewe Party van Norweë gestig het. Die sosiale omwentelinge van die industrialersing was 'n oorheersende onderwerp in die 19de eeuse Noorse letterkunde. Dalende houtpryse het talle groot boere laat verarm, koopmans bankrot gemaak en 'n groot aantal plattelandse werkers van hul inkomste ontneem. Tipiese literêre verwerkings van die sosiale moeilikhede en ellende is [[Bjørnstjerne Bjørnson]] se drama "'n Bankrotskap" (1875) waarin hy skerp kritiek op die meedoënlose winsbejag van sy landgenote uitspreek, en Knut Hamsun se roman "Honger" (1890). Vanweë die ellende in hul tuisland is talle Nore gedwing om 'n nuwe heenkome in oorsese lande te vind. In die tydperk tussen 1865 en 1914 het meer as 670&nbsp;000 Nore na Noord-Amerika geëmigreer. Tans het sowat 2,6 miljoen Amerikaners Noorse voorvaders.<ref>{{de}} Henningsen, Bernd en Lothar Schneider (reds.): ''Skandinavien''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 47</ref> Voor 1910, toe vir die eerste keer gerieflike moderne stoomskepe tussen Oslo en New York gevaar het, het emigranteskepe vir hul haglike en onmenslike toestande gedurende die seereis bekend gestaan – die vervoer van emigrante was 'n winsgewende bedryf, en reders het gewoonlik nie omgegee nie. Passasiers was self verantwoordelik vir hul proviand wat meestal net uit plat brood en klein vaatjies suurmelk bestaan het. Die mans was daarnaas verplig om die waterpompe aan boord aan die gang te hou. Die skrywer [[Henrik Ibsen]] se dramatiese werk "Steunpilare van die maatskappy" (1877) lewer felle kritiek teen die wegestelde Noorse koopmans wat by hierdie bedryf betrokke was. Noorweë het geleidelik ook begin om meer selfbewus teen die Sweedse monargie op te tree en meer regte vir die Noorse parlement beding. In die 1880's het vir die eerste keer 'n Liberale politikus, Johan Sverdrup, die amp van premier beklee. 'n Geskil oor afsonderlike Noorse konsulate in die buiteland het uiteindelik tot 'n politieke krisis gelei. Op 7 Junie 1905 het die Noorse parlement die personele unie tussen die twee monargieë herroep. Swede het op 'n referendum aangedring, en in Augustus 1905 het 368&nbsp;392 Nore vir en slegs 184 teen 'n onafhanklike Noorse staat gestem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/unionswe/unionswe.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: 1814–1905'']</ref> Noorweë en Swede het in Karlstad onderhandelinge oor die vreedsame einde van hul politieke unie gevoer en 'n gemeenskaplike ooreenkoms in hierdie verband onderteken. === Die tydperk tussen 1905 en 1939 === [[Lêer:Haakon7.jpg|duimnael|Koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] (1905–1952)]] In 'n tweede referendum het die Noorse bevolking ten gunste van 'n monargiese regeringsvorm gestem, en die [[Storting (Noorse parlement)|Storting]] het op 18 November 1905 die Deense prins Carl tot koning van Noorweë verkies. Prins Carl was getroud met prinses Maud, 'n dogter van die Britse koning Edward VII, en het die naam Haakon VII aangeneem. Die ekonomiese groei het in die jare ná 1905 tot jaarliks sowat vier persent versnel, en Noorweë het die tweede fase van sy nywerheidsomwenteling betree. Hierdie fase was gekenmerk deur die opwekking van goedkoop waterkrag en grootskaalse buitelandse beleggings, die opbou van 'n elektrochemiese en elektrometalurgiese bedryf, die stigting van groot maatskappye soos ''Norsk Hydro'' en nuwe nywerheidsentra. Die ekonomiese opswaai het tot by die [[Eerste Wêreldoorlog]] voortgeduur. Ook Noorweë se arbeidersbeweging het in die periode ná 1905 sy aanvang geneem. Die eerste vakbond is in 1872 en die Noorse Arbeidersparty in 1887 gestig. In 1912 het die party reeds 26 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig en was met 23 afgevaardigdes die tweede grootste party in die parlement ná die Liberale. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die sosiale strukture is aanvanklik minder sterk deur die industrialisering geraak. Die land- en bosboubedryf het in 1910 nog steeds 42 persent van alle ekonomies aktiewe Nore in diens gehad, en hierdie syfer het ook tot 1920 nog 37 persent beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná 1905''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213024015/http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm |date=13 Februarie 2007 }}</ref> Op politieke gebied het die land geleidelik begin om diplomatieke betrekkinge met ander state aan te knoop, en sy buitelandse beleid het die neutraliteit van Noorweë beklemtoon. Die land het ondanks sy vriendskaplike bande met die Verenigde Koninkryk nie aan die Eerste Wêreldoorlog deelgeneem nie, tog het die Noorse handelsvloot as gevolg van duikbootaanvalle talle skepe en meer as 2&nbsp;000 seemans verloor. Sowjet-Rusland het tydelik 'n beduidende invloed op radikale elemente in die Arbeidersparty uitgeoefen en sodoende die stigting van arbeiders- en soldaterade bevorder, tog het ver-linkse sosialiste uiteindelik geen noemenswaardige rol in Noorweë se politieke lewe meer gespeel nie. In finansiële opsig het die land voordeel uit die oorlog getrek, en Noorweë was in staat om belangrike maatskappye, wat deur buitelanders beheer is, terug te koop, waaronder Borregaard en die steenkoolvelde van Spitzbergen (Svalbard). As gevolg van vredesooreenkomste het Noorweë in 1920 ook sy soewereiniteit oor Svalbard teruggekry. In dieselfde jaar het die land by die Volkebond aangesluit. Die Liberale het in die verkiesing van die jaar 1918 hul meerderheid in die parlement verloor, en tot 1945 was geen party meer in staat om 'n meerderheid van die setels te verower nie. Alhoewel die Arbeidersparty in 1928 vir die eerste keer 'n regering kon vorm, is hierdie kabinet ná slegs 19 dae weer deur 'n burgerlike meerderheid tot 'n val gebring. Die nadelige gevolge van die Groot Depressie is ná 1929 nog versterk deur die regering se monetêre beleid. Veral die handels- en vervoerbedryf het onder die krisis gebuk gegaan. Die Noorse kroon se wisselkoers het duidelik verswak, en daar was 'n knellende tekort aan buitelandse valuta. Werkloosheidsyfers het tot by die begin van die Tweede Wêreldoorlog hoog gebly, terwyl lone en salarisse ingekort is. Vanaf 1932 het die ekonomie egter weer begin groei. Die oorlogsgevaar in die laat 1930's het ook die binnelandse beleid oorskadu. Liberale en Sosialiste het skepties teenoor 'n verhoging van die militêre begroting gestaan, en toe die Sosialistiese regering in die laat dertigerjare uiteindelik begin het om meer geld aan die Noorse weermag te bestee was dit al te laat om die land se militêre slaankrag nog aansienlik te verhoog. Noorweë het met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog opnuut sy neutraliteit verklaar. === Die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Oslo queue ww2.jpg|duimnael|Voedsel het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] ook in Noorweë skaars geword: Klante staan in 'n lang tou by 'n Oslose koswinkel]] Die land kon sy neutraliteit ná die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] slegs enkele maande lank handhaaf. Op 9 April 1940 het Duitse troepe die land aangeval. Ondanks die militêre steun van die Verenigde Koninkryk en Frankryk was Noorweë ná twee maande se hewige gevegte gedwing om te kapituleer. Die geallieerde troepe het die land ontruim, en ook die koninklike gesin, die Noorse regering en senior amptenare het in ballingskap gegaan. Die regering het sy funksies vanuit die Verenigde Koninkryk vervul. Die Noorse handelsvloot met meer as 1&nbsp;000 skepe – die vierde grootste ter wêreld en selfs die grootste ten opsigte van tenkskepe is aan die geallieerde magte beskikbaar gestel, en die Noorse weermag is in die Verenigde Koninkryk geherorganiseer om aan die geallieerde kant teen die Spilmoondhede te veg.<ref>{{no}} Evig heder 1:6 (dokumentêr), NRK [[Hordaland]] 1995</ref> Noorse troepe was by die seegevegte in die Atlantiese Oseaan, die gevegte ná die geallieerde landing in Frankryk in 1944 en by die lugstryd bo Engeland en die vasteland betrokke. Teen die einde van die oorlog het die Nore ook die toestemming van die Sweedse regering gekry om in die oostelike buurland militêre eenhede vir die stryd teen die Duitse besetters op te bou. Ook die burgerlike weerstand teen die besetters het steeds gegroei, terwyl ook geheime militêre eenhede in die ondergrond saamgestel is. Die kommuniste het in Noorweë se versetbeweging (''Hjemmefront'', "Tuisfront"), wat met die Noorse regering in ballingskap nou saamgewerk het, geen noemenswaardige rol gespeel nie. Die ''Hjemmefront'' onder leiding van Paal Berg, die voormalige president van die Noorse Hooggeregshof, is ook deur die Evangelies-Lutherse biskop Berggrav ondersteun en het in 1943, toe die Duitse besetters met die gedwonge rekrutering van Noorse mannekrag begin en die Universiteit van Oslo gesluit het, die massavlug van burgers en studente na Swede georganiseer. Nadat die Duitsers in 1943 ook begin het om Noorse offisiere, wat al uit die krygsgevangeskap vrygelaat was, weer te interneer en jong Nore in Mei 1944 deur die fascistiese Noorse ''Nasjonal Samling''-regering onder leiding van Vidkun Quisling (1887–1945) vir diensplig opgeroep is, het 'n groot aantal burgers by die ''Hjemmefront'' se militêre vleuel ''Milorg'' aangesluit. Vanaf Oktober 1944 het Milorg die vervoer van Duitse Finland-troepe terug na die Duitse Ryk met sabotasie-aksies teen vervoerpaaie, skepe en brandstoftenks belemmer.<ref>{{de}} Gruchmann, Lothar: ''NS-Besatzungspolitik und Résistance in Europa''. In: Broszat, Martin en Norbert Frei (reds.) in samewerking met die ''Institut für Zeitgeschichte (München)'': ''PLOETZ – Das Dritte Reich''. Freiburg/Würzburg: Ploetz 1983, bl. 216</ref> Alhoewel die gevolge van die militêre besetting minder dramaties as in baie ander lande was, het die Duitsers die Noorse ekonomie vir hul eie doeleindes uitgebuit en weerstand met teregstellings en ander geweldaksies beantwoord. Toe die Duitse Ryk in 1945 gekapituleer het, was daar nog sowat 400&nbsp;000 Duitse soldate in Noorweë gestasioneer. Vanaf 8 Mei 1945 het troepe van die Noorse weerstandsbeweging begin om Duitse posisies in te neem. Ook geallieerde Britse en Sweedse en Noorse weermagtroepe het geleidelik in Noorweë aangekom. Koning Haakon het op 7 Junie aan boord van 'n Britse vlootskip die hawe van Oslo aangedoen. Noorse oorlewendes het uit die Duitse [[konsentrasiekamp]]e na hul tuisland teruggekeer, net soos 92&nbsp;000 landsburgers wat in ballingskap was. Naas die Duitse besetters was ook 141&nbsp;000 buitelanders, waarvan 84&nbsp;000 Russiese oorlogsgevangenes, in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/ww2/ww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Tweede Wêreldoorlog'']</ref> 10&nbsp;262 Noorse burgers het hul lewens as gevolg van oorlogshandelinge of in gevangeskap verloor. Ná die oorlog het die kinders van Noorse vroue en Duitse soldate die tragiese slagoffers van genadelose diskriminasie geword. Die tussen 12&nbsp;000 en 20&nbsp;000 nakomelinge van Duitse Weermagsoldate en Noorse moeders het eers in 2005 volgens 'n parlementsbesluit 'n finansiële genoegdoening van 20&nbsp;000 Noorse kroon (27&nbsp;400 ZAR) ontvang.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2006''. München 2005: Fischer Taschenbuch Verlag, bl. 342</ref> === Die tydperk ná 1945 === [[Lêer:Bjørvika-skyline from Ekeberg.jpg|duimnael|Die moderne stadshorison van Oslo]] Die verkiesing van 1945 is deur die Arbeidersparty gewen, en daar was nasionale konsensus dat die heropbou van die land as die belangrikste politieke doelwit binne 'n tydperk van vyf jaar bereik moes word. Die regering het hom hierby veral op die swaar nywerhede gekonsentreer, en die ekonomiese groei het uiteindelik die meeste verwagtings nog oortref. Die land het ook voordeel getrek uit die Amerikaanse Marshall-plan vir Europese samewerking en in die jare tussen 1948 en 1951 ekonomiese bystand ter waarde van 2,5 miljard NOK ontvang.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná die Tweede Wêreldoorlog''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172025/http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ten opsigte van sy buitelandse beleid het Noorweë daarna gestrewe om sy neutraliteit te handhaaf en om nie by potensiële konflikte tussen die twee [[groot moondhede]] Verenigde State en Sowjetunie betrokke te raak nie. Veral die Verenigde Nasies onder leiding van hul eerste sekretaris-generaal, die [[Noorweërs|Noorweër]] Trygve Lie, is as 'n geskikte internasionale instelling beskou om hom vir sleutelkwessies soos wêreldvrede en -veiligheid te beywer. Met die toenemende politieke spanninge tussen die Westerse lande en die Oosblok het Noorweë sy buitelandse beleid hersien. Die Kommunistiese magsoorname in [[Tsjeggo-Slowakye]] in 1948 en die Sowjet-voorstel om 'n militêre ooreenkoms met Noorweë te sluit het vurige reaksies uitgelok. Aanvanklik is daar pogings onderneem om 'n ooreenkoms oor die stigting van 'n Nordiese Verdedigingsalliansie te bereik, maar in 1949 het Noorweë saam met Denemarke en Ysland by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]) aangesluit. Die binnelandse beleid het veral op die uitbou van die welvaartstelsel en die skepping van 'n egalitêre samelewing gekonsentreer. Die ontdekking en ontginning van ruolie- en gasvelde in die Noordsee sedert die laat 1960's en later ook in die Noorse en [[Barentssee]] het van Noorweë 'n beduidende uitvoerder van fossielbrandstowwe gemaak. Die inkomste van die olie- en gasbedryf het 'n gunstige klimaat vir ekonomiese groei geskep. Die referendum van 28 November 1994, waartydens 'n meerderheid van Noorse kiesers hulle teen die land se toetreding tot die [[Europese Unie]] uitgespreek het, het dan ook geen nadelige gevolge vir die Noorse ekonomie ingehou soos deur die destydse regering oorspronklik voorspel is nie. Met die toetrede van Finland en Swede tot die NAVO in onderskeidelik 2023 en 2024 is al die Skandinawiese lande vir die eerste keer sedert die ontbinding van die [[Kalmarunie]] in 1523 weer lede van een (en dieselfde) militêre alliansie.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2023/22/schweden-unabhaengigkeit-gustav-vasa-nato-beitritt |title=Unabhängigkeit von Schweden – Alter Schwede |publisher=Die Zeit |author=Ronald D. Gerste |date=30 Mei 2023 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.nzz.ch/international/schweden-tritt-nato-bei-was-die-erweiterung-fuer-die-ostsee-bedeutet-ld.1748476 |title=Gewinnt die Nato nach Schwedens Beitritt die alleinige Kontrolle über die Ostsee? Es ist kompliziert – eine Analyse in Karten |publisher=Neue Zürcher Zeitung |author=Linda Koponen |date=28 Februarie 2024 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref> == Ekonomie == === Mineraalhulpbronne en nywerhede === [[Lêer:GDP Norway 1865 to 2004.PNG|duimnael|links|Noorse bruto nasionale produk, 1865–2003]] [[Lêer:Kirkenes Hafen.jpg|duimnael|Die hawe van Kirkenes]] Ruolie en aardgas. wat uit die seebed ontgin word, is tans die belangrikste mineraalhulpbronne, maar Noorweë is ook ryk aan ertse. [[Yster]]- en loodertse kom in die noorde voor, koper in Sentraal- en titaanerts in Suid-Noorweë. Alhoewel daar geen [[steenkool]] in die vastelandse gebiede voorkom nie, is kleiner steenkoolvelde op die eilande van die [[Svalbard]]- of [[Spitsbergen]]-argipel in die Arktiese See ontdek. Die tekort aan steenkool word egter deur waterkrag gekompenseer wat sedert die vroeë 20ste eeu ontgin word. Die lae energiekoste het die ontwikkeling van houtpulp-, papier-, chemiese en metaalverwerkende nywerhede bevorder. Baie nywerheidsaanlegte het langs die oewers van afgeleë fjorde ontstaan waar [[Hidroëlektrisiteit|hidroëlektriese]] krag en diepseehawegeriewe vir die invoer van grondstowwe en die uitvoer van verwerkte goedere en metale beskikbaar is. Die Noorse metaalbedryf het sedert die Tweede Wêreldoorlog veral in die noorde begin ontwikkel. Ná sy eerste verwerking word Noorse ystererts vanuit Kirkenes na 'n smeltery in Mo i Rana verskeep, terwyl steenkool vanuit Svalbard na die smeltery vervoer word. Die ysvrye Noorse seehawe Narvik is al in 1903 met die Sweedse spoorwegstelsel verbind sodat Sweedse ystererts ook tydens die Skandinawiese winter na sy bestemmings in Sentraal-Europa verskeep kan word. Die vinnige industrialisering ná 1945 en ontginning van ruolie en aardgas in die laat 20ste eeu het van Noorweë, wat voor die oorlog veral op tradisionele bedrywe soos [[vis]]sery, landbou en skeepvaart gesteun het, 'n welvarende nywerheidsland gemaak. === Ekonomiese struktuur === [[Lêer:StatfjordA(Jarvin1982).jpg|duimnael|links|Die olieplatform Statfjord A in 1982]] [[Lêer:Oil production Norwegian North Sea.PNG|duimnael|Noorweë se olie-ontginning]] [[Lêer:Territorial waters - Norway.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Noorweë en sy oorsese gebiede]] Die Noorse ekonomie verskil sterk van dié van ander Europese lande. Die land was tot by die 1970's nog een van die armer Wes-Europese state wat in ekonomiese opsig veral op skeepsbou en skeepvaart, vissery, land- en bosbou gesteun. Met die ontginning van die ruolie- en aardgasvelde in die Noordsee het Noorweë skielik die sewende grootste ruolieprodusent ter wêreld en die derde belangrikste uitvoerder ná [[Saoedi-Arabië]] en die [[Russiese Federasie]] geword. Net soos in ander nywerheidslande lewer die dienstesektor sowat 39 persent van die bruto geografiese produk op.<ref name="wir">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Terwyl die Noorse ekonomie geen stadium van hoë industrialisering deurloop het soos ander moderne ekonomieë nie beskik Noorweë net soos ander gevorderde nywerheidslande oor 'n hoogs ontwikkelde dienstesektor wat grotendeels op uitvoergoedere soos ruolie, aardgas, vis en hout steun. Die inkomste uit ruolie-uitvoere vloei sedert 1990 in 'n sogenaamde oliefonds wat die kapitaal in die buiteland belê en sodoende verseker dat ook latere generasies voordeel uit die land se huidige natuurlike hulpbronne kan trek. Die oliefonds is op 1 Januarie 2006 amptelik hernoem tot Staatspensioenfonds. Die fonds het in Januarie 2011 oor buitelandse aandele ter waarde van 3&nbsp;126 miljard Noorse krone (398,2 miljard € of 3&nbsp;822 miljard ZAR) beskik.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Ekonomiese Struktuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130080907/http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html |date=30 Januarie 2011 }}</ref> Vandag geniet die Noorse bevolking 'n baie hoë lewensstandaard met lae werkloosheidsyfers, hoë oorskotte op die lopende rekening en begroting en een van die hoogste bruto geografiese produkte ter wêreld wat in 2006 461&nbsp;000 Noorse krone (580&nbsp;000 ZAR soos op 31 Desember 2007) per capita beloop het.<ref name="wir" /> Volgens die jaarlikse ondersoeke van die Londense navorsingsinstelling ''Economist Intelligence Unit'' wat die prysvlak van goedere en dienste in belangrike metropole ranglys is Oslo sedert die jaar 2006 die duurste hoofstad ter wêreld.<ref name="wir" /> === Die belangrikste sektore === [[Lêer:Warsaw statoil and bus.jpg|duimnael|'n Vulstasie van die Noorse maatskappy ''Statoil'' in [[Pole]]]] [[Lêer:Nærøyfjord (6-2007).jpg|duimnael|Die Noorse toerismebedryf trek voordeel uit die land se natuurskoon: Die Nærøyfjord]] Ruolie- en gasontginning is tans die sleutelbedrywe in die Noorse ekonomie wat in 2006 26 persent van die bruto geografiese produk (BGP) en – na gelang van olieprysskommelings – tussen 30 en 50 persent van die totale uitvoerwaarde verteenwoordig het. Nogtans bied die ontginningsbedrywe net 'n beperkte aantal werkgeleenthede (in 2004 was die gemiddelde volgens die Statistisk Sentralbyrå sowat 1,4 persent van die ekonomies aktiewe bevolking).<ref name="wir2">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die inkomste uit olie- en gasuitvoere het verseker dat daar teen die begin van die 21ste eeu steeds 'n begrotingsoorskot was. Vanweë die afhanklikheid van die wêreldmarkprys vir ruolie verskil Noorweë se konjunktuursikluus gewoonlik van dié van die [[Europese Unie]] en word deur 'n teengestelde beweging gekenmerk. Skeepvaart speel al lank 'n beduidende rol in die Noorse ekonomie, en Noorweë beskik oor die vierde grootste handelsvloot ter wêreld. Saam met ander maritieme bedrywe verteenwoordig skeepvaart die tweede grootste sektor van die ekonomie wat in 2004 met byna 29,5 miljard NOK vir sewe persent van die BGP verantwoordelik was. Van die skepe met meer as 2&nbsp;830 bruto-registerton, wat in 2005 in gebruik was, was 863 in Noorweë en 'n bykomende 670 Noorse skepe in die buiteland geregistreer.<ref name="wir2" /> Die visserybedryf behels die tradisionele seevissery en moderne visteelt. Terwyl die vangste van seevissers geleidelik afneem, behoort Noorweë se visteeltbedrywe tot die mees gesofistikeerdes ter wêreld. Visuitvoere beloop 5,2 persent van die totale uitvoerwaarde en mak van vis die derde belangrikste uitvoerproduk na fossiele brandstowwe en metale. Die belangrikste bestemmings is Denemarke, die Russiese Federasie, Frankryk en Japan.<ref name="wir2" /> Net soos in baie ander Europese lande speel die landbousektor 'n belangrike en dikwels emosionele rol in die bewussyn van die Noorse bevolking en die regering in Oslo. Noorse boere word deur middel van subsidies, wat onder die hoogstes ter wêreld gereken word, teen die uitwerkings van buitelandse mededinging beskerm. Die Noorse landbousektor het in 2006 nogtans slegs 0,5 van die BGP en 2,6 persent van alle werksgeleenthede verteenwoordig.<ref name="wir2" /> Die houtbedryf se totale omset het in 2005 39,5 miljard NOK beloop wat gelykstaan aan byna 7 persent van die totale nywerheidsomset. Die houtbedryf het tans sowat 6&nbsp;000 werknemers in diens, en kommersiële bosgebiede beslaan 24 persent van Noorweë se oppervlakte.<ref name="wir2" /> Die energiebedryf is geliberaliseer en steun in teenstelling met die meeste ander nywerheidslande byna uitsluitlik op waterkrag. Die bou van nuwe waterkragsentrales bly net soos die oprigting van gaskragsentrales vanweë hul verreikende ekologiese gevolge omstrede. Die algemene nywerheidsektor het dekades lank grotendeels uit kleiner nasionale ondernemings bestaan. Tans is baie nywerheidsektore afhanklik van die olie- en gasbedryf se konjunktuursiklus, waaronder byvoorbeeld Noorweë se skeepswerwe. Ander sektore het hulle op halfvervaardigde goedere en komponente vir die Europese mark toegespits, waaronder aluminiumkomponente vir die motorbedryf. Die Noorse toerismesektor toon steeds sterk groei en verteenwoordig tans sowat 3,4 persent van die BGP en 6,4 persent van alle werkgeleenthede.<ref name="wir2" /> == Politiek == === Politieke bedeling === [[Lêer:Storting Spring 2016.JPG|duimnael|Die parlementsgebou (''Stortinget'') in Oslo]] Noorweë is volgens die grondwet van 17 Mei 1814, wat reeds verskeie kere gewysig is, 'n konstitusionele monargie met 'n parlementêre demokratiese regeringstelsel. Die parlementêre stelsel is in 1884 ingevoer, en die koning beklee nog slegs 'n simboliese funksie as staatshoof ("Koning in die Staatsraad") en amptelike verteenwoordiger van die Noorse samelewing en ekonomie. Hy speel egter ook 'n belangrike integratiewe rol in nasionale krisistye. Koning Håkon VII het byvoorbeeld verset gebied teen die Duitse inval in 1940 en uit die land gevlug om vanuit [[Londen]] teen die besetters te werk. Die koning benoem volgens die Noorse grondwet die regering (''Stadsrådet''), het 'n beperkte vetoreg te opsigte van parlementêre wetsbesluite en fungeer as opperbevelhebber van die Noorse weermag en as hoof van die Evangelies-Lutherse Staatskerk van Noorweë. As staatshoof word die koning deur die regering geadviseer wat uit die eerste minister (''Norges Statsminister'') en (tans) 19 ministers bestaan. Nege van die huidige ministers is vroue. Die staatsgesag word in drie magte verdeel: Die Storting of nasionale parlement wat die wetgewende gesag uitoefen, die regering (uitvoerende gesag) en die geregshowe (regsprekende gesag). Die openbare administrasie word soms as die vierde politieke mag in die staat beskryf aangesien dit selfstandig kan optree en groot invloed op die politieke beleidstoepassing uitoefen. Die politieke gesag word sodoende ook in geografiese opsig verdeel in staats-, provinsiale en munisipaliteitsvlak. Die bevolking is deur regstreekse verkiesings en die lidmaatskap in verenigings en ander organisasies betrokke, en volgens statistieke is die gemiddelde Noorse burger lid van vier verenigings, terwyl 70 persent van die volwasse bevolking lid van tenminste een vereniging is.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027174348/http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm |date=27 Oktober 2007 }}</ref> Hierdie verenigings kan danksy hulle formele en informele betrekkinge met die openbare administrasie politieke invloed op owerhede uitoefen. Die betrekkinge tussen belangegroepe, staande parlementêre komitees en staatsdepartemente lei daartoe dat die Noorse politiek op funksionele deelgebiede gemik is soos byvoorbeeld die nywerheidsbedryf, landbou of onderwys. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die stempersentasie in verkiesings is gewoonlik hoog en beloop byna 80 persent. Burgers word op 18-jarige ouderdom mondig. === Storting === [[Lêer:Stortingssalen.jpg|duimnael|''Stortingssalen'', die vergadersaal van die Noorse parlement]] Die ''Storting'' of Noorse Nasionale Vergadering dien sedert die invoering van die parlementêre stelsel in 1884 as die hoogste vlak van politieke instellings. Die Storting word vir 'n termyn van vier jaar volgens 'n stelsel van proporsionele verteenwoordiging verkies. Die regering word in opdrag van die Noorse koning uit die geledere van die Storting verkies. Die Storting bestaan uit 165 lede wat almal 'n politieke party verteenwoordig. Dit is 'n gemodifiseerde eenkamerparlement wat in twee kamers verdeel word sodra dit sy wetgewende funksie uitoefen – die Odelsting (3/4 van die lede) en die Lagting (1/4) wat oor proporsionele bevoegdhede beskik. Wetsontwerpe van die regering moet eers deur die Odelsting en daarna deur die Lagting goedgekeur word. Die Noorse grondwet kan slegs by wyse van 'n tweederdemeerderheid van parlementslede gewysig word. Aangesien die Noorse parlement nie voor die einde van sy ampstermyn ontbind mag word nie, het die Noorse partye 'n tradisie van minderheidsregerings en parlementêre samewerking oor partygrense heen ontwikkel sodat regeringsbesluite dikwels met afwisselende politieke meerderhede geneem kan word. In die praktyk het die Storting se politieke invloed en magsbasis teenoor die regering as gevolg van hierdie konsensusbeleid steeds toegeneem. === Staatsorganisasie === [[Lêer:Map Norway political-geo.png|duimnael|Administratiewe kaart van Noorweë in 2017]] [[Lêer:Fylkesinndeling2024 original.webp|duimnael|Provinsies (fylke) in 2024<ref name="fylker" />]] In administratiewe opsig is Noorweë in 15 provinsies (Noors: ''[[fylke]]'')<ref name="fylker">{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen |date=5 Julie 2022 |accessdate=3 Maart 2024}}</ref> en 357 munisipaliteite (''kommuner/-ar'') verdeel. Die munisipaliteite is selfregerende politieke liggame met eie bevoegdhede ten opsigte van onderwys, gesondheid en welsyn. Die provinsies fungeer sowel as instrumente van administratiewe desentralisasie met goewerneure (''fylkesmann''), wat deur die Noorse regering benoem word, asook as selfregerende geweste met bevoegdhede ten opsigte van sekondêre onderwys en ander sake. {| class="wikitable sortable" width=27% !# !Provinsies in 2024 !Administratiewe setel |- | align=left|3||[[Lêer:Oslo komm.svg|28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[Lêer:Rogaland våpen.svg|28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[Lêer:Møre og Romsdal våpen.svg|28px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[Lêer:Nordland våpen.svg|28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|31||[[Lêer:Østfold våpen.svg|28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]] |- | align=left|32||[[Lêer:Akershus våpen.svg|28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]] |- | align=left|33||[[Lêer:Buskerud våpen.svg|28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]] |- | align=left|34||[[Lêer:Innlandet våpen.svg|28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]] |- | align=left|39||[[Lêer:Vestfold våpen.svg|28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]] |- | align=left|40||[[Lêer:Telemark våpen.svg|28px]] [[Telemark]]||[[Skien]] |- | align=left|42||[[Lêer:Agder våpen.svg|28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]] |- | align=left|46||[[Lêer:Vestland våpen.svg|28px]] [[Vestland]]||[[Bergen]] |- | align=left|50||[[Lêer:Trøndelag våpen.svg|28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|55||[[Lêer:Troms våpen.svg|28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]] |- | align=left|56||[[Lêer:Finnmark våpen.svg|28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]] |} Munisipaliteite en ''Fylke'' beskik oor hul eie parlemente (munisipale en provinsiale verkiesings word twee jaar ná die verkiesing op nasionale vlak gehou) en naas staatssubsidies ook oor hul eie belastinginkomste. === Binnelandse beleid === [[Lêer:Norway (+overseas), administrative divisions - de (zoom).svg|duimnael|Noorweë se oorsese gebiede]] Die binnelandse beleid van Noorweë word hoofsaaklik deur vier primêre faktore oorheers:<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Binnelandse Beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621213249/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html |date=21 Junie 2008 }}</ref> * Die uiteenlopende sosiokulturele kontekste van die verskillende landsdele – die suidooste met die grootste stedelike sentra en sy moderne nywerheid- en dienstesektor het steeds nou bande met ander Europese lande gehandhaaf, die Atlantiese gebiede van Suidwes- en Wes-Noorweë word nog sterk deur piëtistiese houdings beïnvloed, terwyl die yl bevolkte noorde, wat aan Rusland grens en waar talle mense 'n lewe maak uit die kommersiële visserybedryf, deur moeilike lewensomstandighede gekenmerk word. * Die oorheersende rol van die sogenaamde "distriksbeleid", wat daarop gemik is om vir afgeleë gebiede dieselfde lewensgehalte te skep as in die digbevolkte landsdele, ongeag die hoë koste wat hieraan verbonde is. Ook die Noorse verkiesingswette bevoordeel in sommige opsigte die yl bevolkte landsdele. * Die baie sterk nasionale bewussyn wat as gevolg van die relatief laat stigting van 'n nasionale staat, wat eers in 1905 tot stand gekom het, ontstaan het. Die politieke term "unie", wat eeue lank met die Deense en Sweedse oorheersing vereenselwig is, het nog steeds 'n negatiewe konnotasie. * Die gespanne verhouding tussen die Noorse model van 'n welvaartstaat en die egalitêre strukture van die samelewing aan die een kant en die uitwerkings en uitdagings van die ''offshore''-ekonomie en globalisering aan die ander. Uitgebreide sosiale dienste vir elkeen het dekades lank die grondslag van die Noorse model van 'n welvaartstaat gevorm, waarvan die Sosiaal-Demokratiese en Sosialistiese partye die belangrikste voorstanders vorm. Globaliseringstendense, die ekonomiese opswaai sedert die 1970's en die vinnige verstedelikingsproses wat daarmee gepaard gaan het die waardestelsel van die Noorse samelewing nogtans ingrypend verander. === Huidige regering === [[Lêer:Regjeringen Solberg 2018-01-17-7629.jpg|duimnael|Solberg se kabinet in 2018]] ; Verkiesing van 2005 In die parlementêre verkiesing op 12 September 2005 het die linkse en groen partye 87 van die 169 setels in die Storting gewen. Die nuwe links-groen regering onder leiding van die Sosiaal-Demokratiese eerste minister [[Jens Stoltenberg]] is op 17 Oktober 2005 deur koning Harald V ingesweer. Die koalisieregering is saamgestel uit die Noorse Arbeidersparty (''Det Norske Arbeiderparti, DnA''), die Sosialistiese Linksparty (''Sosialistik Venstreparti, SVP'') en die Sentrumsparty (''Senterpartiet, SP'') en die eerste Noorse regering in meer as twintig jaar wat oor 'n meerderheid setels in die parlement beskik. Vroue beklee die helfte van die 18 ministersposte.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2007''. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 364</ref> Die nuwe koalisie se beleid fokus op die inkomste uit die olieontginning, wat in 'n staatsfonds belê word, die ekonomie, die welvaartstelsel en omgewingsbewaring. Die oliefonds se bates het in laat 2005 1&nbsp;312 miljard Noorse kroon beloop. Die eerste minister Stoltenberg het aangekondig dat 'n deel van die fonds se bates onder meer gebruik sal word vir die volhouding en uitbreiding van sosiale dienste, waaronder die arbeidsmark, die gesondheidstelsel, bejaardesorg en die onderwysstelsel. Alhoewel die regeringskoalisie klem op omgewingsbewaring geplaas het, volg die Arbeidersparty ten opsigte van die energiesektor 'n sakevriendelike beleid. Nadat die gas- en olie-eksplorasie in die Barentssee as gevolg van omgewingstudies een jaar lank uitgestel is, het die regering se toestemming vir die voortsetting van eksplorasie-aktiwiteite gegee. Noorweë het sy aktiewe vredesbeleid bevestig, tog is die land se deelname aan die internasionale vredesmag in Afghanistan (ISTAF), waar 500 Noorse soldate en 20 offisiere gestasioneer was, verminder. ; Verkiesing van 2009 Die links-groen regeringskoalisie het ook in die nasionale verkiesing van September 2009 die meerderheid stemme gekry en 'n meerderheid setels in die Storting verower. 86 setels het aan die regeringspartye gegaan, 83 setels aan die burgerlike opposisiepartye. Die ''Arbeiderpartiet'' het 35,4 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig, terwyl die ''Fremskrittspartiet'' met 22,9 persent die beste stemuitslag in sy geskiedenis behaal het. Die stempersentasie was 76,4 persent. === Verkiesingsuitslae in 2001, 2005, 2009, 2013, 2017 en 2021 === [[Lêer:Jens Stoltenberg 2007 04 18.jpg|duimnael|[[Jens Stoltenberg]] het tussen 2005 en 2013 die amp van eerste minister van Noorweë beklee]] [[Lêer:Norsk olje og gass - Jonas Gahr Støre.jpg|duimnael|[[Jonas Gahr Støre]] is sedert 2021 die eerste minister van Noorweë]] {| class="wikitable" !style="background-color:#D3D3D3" align=left valign=top|Partye !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2001 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2005 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2009 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2013 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2017 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2021 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2001 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2005 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2009 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2013 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2017 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2021 |- |align=left| Noorse Arbeidersparty (Det Norske Arbeiderparti) |align="right" |24,3 |align="right" |32,7 |align="right" |35,4 |align="right" |30,8 |align="right" |27,4 |align="right" |26,3 |align="right" |43 |align="right" |61 |align="right" |64 |align="right" |55 |align="right" |49 |align="right" |48 |- |align=left|Progressiewe Party (Fremskrittspartiet) |align="right" |14,6 |align="right" |22,1 |align="right" |22,9 |align="right" |16,3 |align="right" |15,2 |align="right" |11,6 |align="right" |26 |align="right" |38 |align="right" |41 |align="right" |29 |align="right" |27 |align="right" |21 |- |align=left|Konserwatiewe Party (Høyre) |align="right" |21,3 |align="right" |14,1 |align="right" |17,2 |align="right" |26,8 |align="right" |25,0 |align="right" |20,4 |align="right" |38 |align="right" |23 |align="right" |30 |align="right" |48 |align="right" |45 |align="right" |36 |- |align=left|Sosialistiese Linksparty (Sosialistisk Venstrepartiet) |align="right" |12,7 |align="right" |8,8 |align="right" |6,2 |align="right" |4,1 |align="right" |6,0 |align="right" |7,6 |align="right" |23 |align="right" |15 |align="right" |11 |align="right" |7 |align="right" |11 |align="right" |13 |- |align=left|Christelike Volksparty (Kristelig Folkeparti) |align="right" |12,4 |align="right" |6,8 |align="right" |6,2 |align="right" |5,6 |align="right" |4,2 |align="right" |3,8 |align="right" |22 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |8 |align="right" |3 |- |align=left|Sentrumsparty (Senterpartiet) |align="right" |5,6 |align="right" |6,5 |align="right" |6,2 |align="right" |5,5 |align="right" |10,3 |align="right" |13,5 |align="right" |10 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |19 |align="right" |28 |- |align=left|Liberale Party (Venstre) |align="right" |3,9 |align="right" |5,9 |align="right" |3,9 |align="right" |5,2 |align="right" |4,4 |align="right" |4,6 |align="right" |2 |align="right" |10 |align="right" |2 |align="right" |9 |align="right" |8 |align="right" |8 |- |align=left|Kusparty (Kystpartiet) |align="right" |1,7 |align="right" |0,8 |align="right" |0,2 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |1 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |- |align=left|Groen Party (Miljøpartiet De Grønne) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |0,3 |align="right" |2,8 |align="right" |3,2 |align="right" |3,9 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |1 |align="right" |3 |- |align=left|Rooi Party (Rødt) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |1,3 |align="right" |1,1 |align="right" |2,4 |align="right" |4,7 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |8 |- !align=left style="background-color:#D3D3D3"|Totaal !width="75" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|165 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 |} === Godsdiensbeoefening === [[Lêer:2005 07 18 Sognefjell Borgund Stave church 02.JPG|duimnael|Die [[Staafkerk van Borgund]], 'n tipiese Noorse staafkerk in [[Staafkerk van Borgund|Borgund]]]] Noorweë beskik oor 'n amptelike Protestantse Staatskerk wat op die Evangelies-Lutherse geloof baseer. Alhoewel daar geen formele skeiding tussen kerk en staat bestaan nie, het alle burgers volgens 'n grondwetlike klousule uit die jaar 1964 die reg om hul godsdiens of religie vry te beoefen. Sowat 90 persent van die Noorse bevolking is lede van die Noorse Staatskerk, alhoewel slegs sowat tien persent meer as een keer per maand aan kerkdienste of ander Christelike byeenkomste deelneem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting: Religie in Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184151/http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Sowat 5,9 persent van die Noorse bevolking is lede van ander religieuse gemeenskappe, terwyl 6,2 persent ongebonde is. Die grootste religieuse en eties-filosofiese organisasies buite die Noorse Staatskerk is die Humanistiese Beweging (63&nbsp;000 lede), Islamitiese groeperings (60&nbsp;000 aanhangers), die Pinksterbeweging (45&nbsp;000), die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (40&nbsp;000), die Evangelies-Lutherse Vrykerk (20&nbsp;000), die Metodistekerk (13&nbsp;000) en 'n aantal kleiner onafhanklike gemeenskappe. Die kerstening van Noorweë het omstreeks die jaar 1000 begin en het uit 'n kombinasie van handelsbetrekkinge met en Wiking-rooftogte in die Christelike Europa voortgespruit. Sendingaktiwiteite van die Angelsaksiese Kerk en sendelinge uit Duitsland en Denemarke het 'n goeie reputasie vir die Christelike geloof opgebou sodat dit die tradisionele godhede van die Oud-Nordiese mitologie en die natuurgodsdiens van die Sami-bevolkíng geleidelik verdring het. Tot die Reformasie in 1537 was Noorweë 'n Rooms-Katolieke land. Wes- en Suid-Noorweë was reeds sedert die laat 18de eeu die kerngebiede van piëtistiese strominge. Rondtrekkende lekepredikante het met hul fanatiese toesprake aandag getrek, tog is hul leerstellings en praktyke deur die Staatskerk as sektaries beskou en onderdruk.<ref>{{de}} Henningsen/Schneider (2008), bl. 33</ref> Baie van hul godsdienstiges gedagtes is nogtans later deur Christelike matigingsbewegings oorgeneem wat hulle onder meer vir 'n verbod op alkoholiese dranke beywer het. Die verbod op lekepredikante is in 1842 opgehef en het die aanleiding tot die groei van 'n sterk lekebeweging in die geledere van die Staatskerk asook die stigting van enkele vrykerke gegee. Die Noorse kerke is gevolglik deur 'n konserwatiewe Christelike interpretasie en 'n sterk sendingsbeweging oorheers. == Demografie == === Die bevolking van Noorweë === [[Lêer:Same.JPG|duimnael|'n [[Sami]]ese man met sy [[rendier]] in Noord-Noorweë]] [[Lêer:Basic demographics of Norway 1900 2000.PNG|duimnael|links|Die demografiese ontwikkeling in die periode tussen 1900 en 2000]] Noorweë het tans 'n bevolking van sowat 5,3 miljoen. Net soos in ander Europese lande word die demografiese ontwikkeling in Noorweë tans deur 'n periode met lae geboortesyfers gekenmerk wat op 'n tydperk met 'n relatief hoë natuurlike bevolkingsaanwas gevolg het. Die natuurlike bevolkingstoename het in die jare kort ná die Tweede Wêreldoorlog nog 1 persent beloop, maar sedert die 1970's merkbaar afgeneem. Hierdie tendens is in die 1980's nog steeds ondervind, en eers sedert die jaar 1995 het die bevolkingsaanwas veral danksy immigrasie weer begin versnel. Die geboortekoers van etniese Noorse vroue het sedert die laat 19de eeu vanweë die toepassing van gesinsbeplanning duidelik afgeplat. Die lae geboortesyfers van minder as een persent beteken dat Noorweë se bevolking sonder immigrasie sal afneem. Statistieke vir die jaar 2006 toon nogtans 'n hoër geboortesyfer, en met 'n gemiddelde van 1,9 kinders per vrou het Noorweë se fertiliteit die hoogste vlak sedert 1991 bereik. Die syfer is ná dié van [[Albanië]], [[Turkye]], Ysland, Frankryk en Ierland selfs die sesde hoogste in Europa.<ref>{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> In 1665 het Noorweë 'n bevolking van sowat 440&nbsp;000 gehad.<ref>{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> Volgens die eerste volledige sensus in 1769 was daar destyds 700&nbsp;000 inwoners. In 1822 het die bevolking die een-miljoenkerf oorskry, in 1890 die twee-, in 1942 die drie- en in 1975 die vier-miljoenkerf. Vroeër as orspronklik verwag het dit intussen ook by die vyf-miljoen-kerf verbygesteek. Die sterftesyfer was in die verlede as gevolg van natuurrampe, oorloë en epidemieë onderhewig aan sterk skommelings, maar dit is danksy die ekonomiese en sosiale ontwikkeling van die land en verbeterde gesondheidsorg aansienlik verminder. Die gemiddelde lewensverwagting by geboorte is tans 78,7 jare en behoort tot die hoogstes ter wêreld.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm ''www.norwegen.no – Bevolking''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184251/http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Die bevolkingsdigtheid in Noorweë varieer tussen 118 mense per vierkante kilometer rondom die Oslofjord en 1,6 in Finnmark.<ref>{{de}} Dittmann, Frank (red.): ''Reisehandbuch Skandinavien 2008''. Essen: Nordis 2008, bl. 112</ref> Sowat 'n derde van die Noorse bevolking is langs die suidkus en die Oslofjord saamgetrek. Die beduidendste stedelike gebiede is Oslo in die suide, Trondheim in Sentraal-Noorweë en Tromsø in die noorde. As gevolg van die ruolie-ontginning het 'n stedelike ontwikkelingsas in die suidweste ontstaan wat van Stavanger tot by Bergen strek. Hierdie dig bevolkte streek kontrasteer met Finnmark in die uiterste noorde en die hoër geleë berggebied wat albei deur 'n baie lae bevolkingsdigtheid gekenmerk word. Die noorde is die tradisionele tuisland van sowat 12&nbsp;000 Kwene (mense wat uit Finland na Noorweë geïmmigreer het) en 40&nbsp;000 Sami waarvan sommige nog hul oorspronklike leefwyse as vissers en rendiertelers bewaar het. === Taal === [[Lêer:Norwegianmalforms.png|duimnael|Die taalvoorkeure van Noorse munisipaliteite: [[Bokmål]], [[Nynorsk]] of ''Nøytral''. Die laasgenoemde groep gebruik in die praktyk dikwels Bokmål.]] [[Noors]], wat deur 95 persent van die bevolking gepraat word, het twee amptelike skryftale, [[Bokmål]] en [[Nynorsk]], wat as oorkoepelende standaardtale dien, terwyl baie sprekers in die alledaagse lewe dialekte praat wat soms aansienlik van die twee standaard-skryftale kan verskil. Albei skryftale geniet erkenning as ampstale en word deur sowel die administrasie asook die media gebruik. Die oorgrote meerderheid van die bevolking (tussen 80 en 85 persent) gee die voorkeur aan Bokmål. In die algemeen is die meeste Noorse dialekte onderling verstaanbaar, alhoewel sommige aansienlike pogings aan die kant van 'n luisteraar mag vereis om dit te verstaan. Verskeie [[Oeraalse tale|Oeraalse]] [[Sami]]-tale word oor die hele land gebesig en ook as skryftaal gebruik, veral in die noorde waar 'n groot deel van die Sami-bevolking gekonsentreer is. Sprekers van dié tale het 'n reg op moedertaalonderwys, ongeag hulle woonplek, en mag in hul eie taal met staatsinstellings kommunikeer. 'n Klein minderheid praat daarnaas Kweens, 'n Oeraals-Finse taal. === Migrasie === In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het honderdduisende Nore na oorsese bestemmings, veral na die Verenigde State en Kanada, geëmigreer. Die emigrasiegolf het sy hoogtepunt in die 1860's bereik toe twee derdes van die natuurlike bevolkingsaanwas of tussen 10 en 15 persent van die totale bevolking die land verlaat het. Emigrasiesyfers was nog tot by die Eerste Wêreldoorlog en die [[Groot Depressie]] van die 1930's hoog. Sedert die laat 1960's het 'n groot aantal immigrante hulle in Noorweë gevestig wat in die 1970's en die vroeë 1980's sowat 1 persent van die totale bevolking beloop het. As gevolg van die dalende geboortesyfers van die etniese Noorse bevolking verteenwoordig immigrasie tussen 35 en 40 persent van die totale bevolkingsaanwas in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/migration/migration.htm ''www.norwegen.no Mense: Migrasie'']</ref> Die immigrante het in die 1960's veral uit Suid-Europa, Asië, Afrika en Suid-Amerika gekom en hulle merendeels in Oslo en sy omgewing gevestig. In 1975 het die regering 'n verbod op immigrasie geplaas wat nog steeds bestaan. Hierdie verbod word nie op bepaalde groepe vlugtelinge en asielsoekers toegepas nie. Die immigrasie van hierdie groepe, wat veral uit Pakistan, Viëtnam, Iran en Turkye kom, word deur 'n kwotastelsel beheer. 'n Beperkte aantal van familielede van immigrante wat hulle reees in die land gevestig het mag eweneens Noorweë toe kom. Vanweë die tekort aan opgeleide mannekrag het Noorweë ook 'n gewilde bestemming vir immigrante uit ander Europese lande geword. Die sowat 120&nbsp;000 buitelanders in Noorweë verteenwoordig minder as drie persent van die totale bevolking. == Kuns en kultuur == [[Lêer:Oslo Nationaltheatret.JPG|duimnael|links|Die ''Nationaltheatret'' in Oslo is in 1899 geopen]] [[Lêer:Oppdal and Nord Gudbrandsdals bunad.jpg|duimnael|Noorse ''bunader'']] Alhoewel Noorweë nog 'n relatief jong nasie is en oor 'n tydperk van 400 jaar met Denemarke verenig was, pronk die land met 'n lang geskiedenis, veral as een van die beduidendste Europese seenasies, en selfstandige kulturele tradisies. Saam met musiek, literatuur en kuns speel ook die tradisionele Noorse kleredrag, die sogenaamde ''bunader'', nog steeds 'n belangrike rol as 'n nasionale simbool en word by spesiale geleenthede soos huwelike, dope en op [[Nasionale Dag van Noorweë|Noorweë se nasionale dag]] (17 Mei) gedra. Die oorspronklike inheemse bevolking van Noorweë, die Sami, het hul eie kulturele erfenis bewaar. Naas die ander Skandinawiese lande oefen vandag veral die Engelssprekende wêreld 'n groot invloed op Noorweë se kultuur en samelewing uit – Amerikaanse rolprente en televisiereekse oorheers byvoorbeeld die oudiovisuele media. Engels is die belangrikste vreemde taal in die land wat byna orals verstaan en gepraat word.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die Noorse staat bevorder die plaaslike kuns- en kultuurbedryf ook in die yl bevolkte gebiede van die land. Noorse skrywers soos Jostein Gaardner en Erik Fosnes Hansen het net soos die toneelskrywer [[Jon Fosse]] internasionale bekendheid verwerf.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> [[Edvard Grieg]] is nog steeds die mees bekende klassieke komponis. === Argitektuur === [[Lêer:Vinterdomen2.jpg|duimnael|Die Nidaros-katedraal in [[Trondheim]]]] [[Lêer:Urnes Stave Church 1.jpg|duimnael|Die staafkerk van Urnes]] [[Lêer:Damsgaard painting.jpg|duimnael|Damsgård hovedgård. Skildery deur J.F.L. Dreier (1810)]] Die argitektoniese geskiedenis van Noorweë weerspieël die historiese ontwikkeling van die land, en eers met die relatief laat kerstening van Noorweë in die 11de eeu kan daar sprake wees van 'n selfstandige Noorse boukuns. Met die vereniging van die verskillende klein koninkryke in 'n gemeenskaplike ryk sowat 1000 jaar gelede het Noorweë in nouer aanraking met die argitektoniese tradisies van ander Europese lande soos byvoorbeeld muurwerk gekom. Die eerste katedraal in die Gotiese styl, wat ooit in 'n Nordiese land opgerig is, die Nidaros-katedraal, het in Trondheim op die graf van die heilige Olav ontstaan. 'n Groot aantal ander kerkgeboue uit steen is orals in Noorweë in die Romaanse styl gebou. Veral die Engelse en Noord-Duitse boukuns het groot invloed op die plaaslike argitektuur van die Romaanse en Gotiese periode uitgeoefen. Maar aangesien hout as 'n uiters geskikte boumateriaal steeds volop beskikbaar was, het die land al vroeg sy eie tradisie van houtboukuns ontwikkel. Vandag is van die mees interessante voorbeelde van eietydse Noorse argitektuur van hout gemaak en getuig van hierdie materiaal se aantreklikheid vir Noorse ontwerpers en boumeesters.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/culture/architecture/history/norwegian.htm ''www.norwegen.no: Die ontwikkeling van die Noorse argitektuur'']</ref> In die vroeë Middeleeue het baie kerkgemeentes in Noord-Europa hul kerke van hout gebou; hiervoor is gewoonlik houtpale in die grond versink. Hierdie tradisie is in Noorweë verder ontwikkel en het sy argitektoniese hoogtepunt vanaf die 12de eeu met die oprigting van staafkerke bereik waarvan 28 bewaar gebly het en nog steeds die belangrikste Noorse bydrae tot die wêreld se argitektuurgeskiedenis verteenwoordig. Die staafkerk van Urnes is selfs deur [[UNESCO]] as 'n argitektoniese [[wêrelderfenisgebied|wêrelderfenis]] gelys. Die vorm en versierings van staafkerke is aan die skeepsbou- en kunstradisie van die Wiking-tydperk ontleen, en veral die kerkportale is 'n opvallende mengsel van Wiking- en Christelike motiewe. Die ''lafting''-tegniek of gebruik van langhoute het in Noorweë tot 'n gesofistikeerde vlak ontwikkel. Noorse plase het byvoorbeeld oor 'n aantal houtgeboue van verskillende groottes beskik wat elkeen 'n spesifieke funksie vervul het, en daar was 'n groot aantal tipes en samestellings van geboue in die verskillende geweste van die land. Naas die binnelandse boerderygemeenskappe het ook die vissersdorpies langs die Noorse kus hul eie kenmerkende houtboukuns ontwikkel wat gedurende die Middeleeue oor die hele kuslyn uitgebrei het. Noord-Duitse koopmans van die Hanseverbond het byvoorbeeld die aanleiding gegee tot die bou van 'n reeks nou houtgeboue langs die oewerlyn van Bergen se Bryggen-skeepswerf wat as hulle hoofkwartier gedien het. Twee van die stede, wat tydens die 17de eeu deur die Deense koning in Noorweë gestig is, Kongsberg en Røros, het as gevolg van mynbouaktiwiteite ontstaan. Kongsberg pronk nog steeds met 'n kerkgebou in die destydse barokstyl, terwyl in Røros kenmerkende lang geboë houthuise ontstaan het. Net soos die Bryggen van Bergen is ook Røros se historiese stadskern deur die UNESCO as 'n wêrelderfenisgebied gelys. Vanweë die politieke en ekonomiese oorheersing deur Denemarke is die ontwikkeling van 'n welvarende Noorse [[bourgeoisie]] belemmer, en belangrike stylrigtings van die Europese argitektuur het derhalwe dikwels eers baie laat begin om 'n invloed op die plaaslike boukuns uit te oefen wat dan ook dikwels beperk was. Nogtans is daar uitmuntende voorbeelde van historiese boustyle soos die Baronie Rosendal bo-oor die Kvinnheradfjord met sy barok-invloede en die statige landhuis Damsgård in Bergen wat volgens die Rokoko-styl as 'n houtgebou ontwerp is. Met die skeiding van Denemarke in 1814 het Oslo (destyds Kristiania) se nuwe funksie as hoofstad van Noorweë die aanleiding tot die bou van 'n aantal representatiewe geboue gegee. Die argitek Christian H. Grosch het naas die oudste gedeelte van die Universiteit van Oslo, die Effektebeurs en die vroeëre Sentrale Bank van Noorweë talle ander geboue in Oslo asook sowat sewentig kerke dwarsoor die land ontwerp. In die 20ste eeu het Noorse argitekte nasionale tradisies met eietydse argitektoniese stromings verbind. Toe die stad [[Ålesund]] in 1904 deur 'n brandramp verwoes is, het inheemse boumeesters hulle by die heropbou onder meer deur die [[Art Nouveau]]-boustyl laat inspireer. Die 1930's met hulle funksionalistiese tendense was 'n eerste groot bloeitydperk van die Noorse boukuns, alhoewel die plaaslike argitekte eers in die laaste dekades van die eeu internasionale bekendheid verwerf het. === Skilderkuns === [[Lêer:Brudeferden by Adolph Tidemand and Hans Gude.jpg|duimnael|links|Hans Fredrik Gude: ''Brudeferden i Hardanger'' ("Bruidvaart in Hardanger", 1848)]] [[Lêer:Santaandgoat.gif|duimnael|Volksverhaal-illustrasie van die Kersman wat op 'n bok se rug ry.]] Terwyl sowel Middeleeuse geskilderde antependia asook muur- en gewelfskilderye bewaar gebly het, word die vroeë 19de eeu as die beginpunt van die moderne Noorse [[skilderkuns]] beskou. Die eerste generasie van Noorse Romantici het hul inspirasie van buitelandse kunstenaars gekry – soos Johann Christian Clausen Dahl (1788–1857) wat in Duitsland gebly en daar onder die invloed van Caspar David Friedrich gestaan het. Thomas Fearnly (1802–1842) was een van die eerste inheemse landskapskilders. Die laat-Romantiese periode was deur 'n konsentrasie op die volkslewe, die Nordiese geskiedenis en mitologie gekenmerk. Skilders van landskappe en persone soos Hans Gude (1825–1903), Johan Fredrik Eckersberg (1822–1870), Adolph Tidemand (1814–1876) en Christian Krogh (1852–1925) is onder meer deur die Düsseldorfse Akademie in Duitsland beïnvloed. Die Franse skilderkuns het veral met sy impressionistiese stromings inspirasie vir Noorse skilders soos Fritz Thaulow (1847–1906) en Gerhard Munthe (1849–1929) gelewer. Die impressionisme is opgevolg deur die [[Art Nouveau]]-kuns met [[Edvard Munch]] (1863–1944) as een van sy bekendste Noorse verteenwoordigers. Die karikaturis Olaf Gulbransson (1873–1958) het die kenmerkende grafiese styl van die satiriese Duitse tydskrif ''Simplicissimus'' ontwikkel, tog het ander nie-figuratiewe kunsstromings in die eerste helfte van die 20ste eeu soos die kubisme of konstruktiwisme min aandag in Noorse kunstenaarskringe gekry. Eers in die 1950's het hulle hul invloed in die dikwels melancholiese Noorse landskapskilderkuns laat geld. Sedert die 1970's het die beeldende kuns in Noorweë sy inspirasies ten opsigte van vorm en inhoud uit die veelvuldige internasionale kunsstromings gekry, alhoewel Noorse kunstenaars steeds weer op onderwerpe konsentreer wat die plaaslike natuur bied. === Sport === [[Lêer:Marit Bjørgen Holmenkollen 2011 001.jpg|duimnael|links|Die Noorse skiër [[Marit Bjørgen]] is met 15 medaljes die suksesvolste deelnemer aan [[Olimpiese Winterspele]] nog]] [[Lêer:Carlsen Magnus (30238051906).jpg|duimnael|Die Noorse skaakspeler [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen]] Sport vorm 'n belangrike deel in die Noorse kultuur, en gewilde sportsoorte sluit in [[sokker]], [[handbal]], [[tweekamp]], [[heg-en-steg-ski]], [[skansspring]], [[langbaanskaats]], en, in 'n minder mate, [[yshokkie]]. Sokker is in Noorweë die gewildste sportsoort in terme van aktiewe deelname. Volgens 'n 2014–2015-opname was sokker ver agter tweekamp en heg-en-steg-ski wat die gewildheid onder toeskouers betref.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2015/04/10/sport/langrenn/fotball/norsk_idrett/petter_northug/38629571/ |title=Knock-out fra Northug & co. |publisher=Dagbladet|date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> Yshokkie is die belangrikste binnesport.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/stor-interesse-for-ishockey-1.10984731 |title=Stor interesse for ishockey |publisher=[[NRK]] |date=13 April 2013 |accessdate=11 Junie 2016}}</ref> Die Noorde nasionale vrouehandbalspan het verskeie titels ingepalm, waaronder twee Olimpiese goue medaljes (in [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] en [[Olimpiese Somerspele 2012|2012]]), drie wêreldbekertoernooie (in 1999, 2011 en 2015), asook ses Europese kampioenskappe (in 1998, 2004, 2006, 2008, 2010 en 2014). In sokker het die nasionale vrouespan die wêreldbekertoernooi in 1995 en die Olimpiese Sokkertoernooi in 2000 gewen. Die vrouespan het ook twee [[UEFA]] Europese vrouekampioenskappe ingepalm (in 1987 en 1993). Die [[Noorse nasionale sokkerspan|Noorse nasionale manssokkerspan]] het al drie keer aan die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|1938]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]]), en een keer aan die [[UEFA Europa-beker]] (in 2000). Die beste FIFA-rang wat Noorweë behaal het, is tweede, 'n plek wat hulle twee keer bereik het, in 1993 en in 1995.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |title=FIFA/Coca-Cola World Ranking |publisher=[[FIFA]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=19 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219142916/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |archive-date=19 Februarie 2015 |url-status=dead}}</ref> In vrouesokker vaar Noorweë heelwat beter en hulle het die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995]] in Swede beklink. Bekende Noorse spelers in die [[Nasionale Voetballiga]] sluit in [[Halvor Hagen]], [[Bill Irgens]], [[Leif Olve Dolonen Larsen]], [[Mike Mock]] en [[Jan Stenerud]].<ref>{{en}} {{cite book |author=John Grasso |title=Historical Dictionary of Football |publisher=Scarecrow Press |year=2013 |pages=490 |isbn=978-0-8108-7857-0}}</ref> [[Bandy]] is 'n tradisionele sport in Noorweë en die land is een van die vier stigters van die [[Vereniging van Internasionale Bandy]]. In terme van gelisensieerde atlete is dit die tweede belangrikste wintersport in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |title=Bandy destined for the Olympic Winter Games! |accessdate=17 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017132109/http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=dead}}</ref> Teen Januarie 2018 het die nasionale mansspane een silwer- en bronsmedalje elk verower, terwyl die nasionale vrouespan vyf bronsmedaljes tydens wêreldbekertoernooie ingepalm het. Noorweë se eerste deelname was tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] en sedertdien het die land atlete vir al die [[Olimpiese Spele]] gestuur, behalwe vir die min bemarkte [[Olimpiese Somerspele 1904]] en die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]] wat deur die [[Weste]] geboikot is. Noorweë voer die algehele medaljetabel by die [[Olimpiese Winterspele]] met 'n goeie voorsprong aan. Noorweë het al twee keer Olimpiese Spele gehuisves: Die [[Olimpiese Winterspele 1952]] in Oslo en die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]]. Dit het ook die Olimpiese Jeugwinterspele 2016 in Lillehammer aangebied en sodoende die eerste land geword wat beide die Winterspele en Jeugwinterspele gehuisves het. Noorweë se nasionale vrouespan in [[strandvlugbal]] het aan die CEV Strandvlugbal Kontinentale Beker 2018–2020 deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fivb.com/en/about/news/continental-cup-finals-start-in-africa?id=94414 |title=Continental Cup Finals start in Africa |publisher=[[Fédération Internationale de Volleyball]] |date=22 Junie 2021 |accessdate=7 Augustus 2021}}</ref> [[Skaak]] het sterk in gewildheid toegeneem in Noorweë. Die Noorse [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.nrk.no/sport/carlsen-er-verdensmester_-_-jeg-er-lykkelig-og-lettet-1.12060026 |title=Carlsen er verdensmester – Jeg er lykkelig og lettet |publisher=[[NRK]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> == Letterkunde == 'n Selfstandige Noorse letterkunde het eers met die nasionale onafhanklikheidsbeweging vanaf 1814 begin ontwikkel sodat die vroeë literêre lewe as deel van 'n gemeenskaplike Skandinawiese letterkunde beskou moet word. === Die Noors-Yslandse periode (tussen omstreeks 800 en 1400) === Wetenskaplikes het hul kennis oor die vroeë Wiking-beskawing onder meer aan Yslandse skrywers te danke wat in die 12de en 13de eeu begin het om die mondelinge tradisies neer te skryf. Die wêreld van Nordiese godhede en helde is die hoofonderwerp van die Edda, die oudste literêre werk van Noorweë. In die 13de eeu het skalde (afgelei van die Yslandse ''skáld'' "digter") Wiking-ideale soos verwantskap, heldedom, eer, eerlikheid en deug, wat aanvanklik in eenvoudige stafryme van rune-inskrifte behandel is, in 'n meer ingewikkelde literêre styl verheerlik. Rondtrekkende sangers het tydens die lang Skandinawiese winters veral die hoofse publiek met hul heldesange oor legendes, historiese gebeurtenisse, heldedade, veldslae en deugsame krygers vermaak. Die eerste bekende Noorse skald uit die eerste helfte van die 9de eeu was Bragi Boddason. Later was die skaldedigkuns hoofsaaklik tot Ysland beperk. Ook die Nordiese sagas, vroeë Skandinawiese prosawerke, het ondanks hulle Noorse wortels in Ysland ontstaan, soos byvoorbeeld Snorri Sturluson se Kroniek van die Noorse konings uit die 13de eeu. Die religieuse en hoofse literatuur van die Middeleeuse Europese – vertalings van preke, legendes rondom heiliges en heldedigte oor Koning Artus, [[Karel die Grote]] en Theoderik die Grote – is ook in Noorweë oorgeneem. Die sogenaamde Koningsspieël, 'n didaktiese afhandeling oor sedes en moraal wat in versvorm gegiet is, was 'n belangrike inheemse literêre werk. Daarnaas het ballades vanaf die 13de eeu 'n beduidende rol in Noorweë se literêre lewe begin speel. === Die Noors-Deense periode (tussen omstreeks 1400 en 1814) === [[Lêer:Norske Selskab Eilif Peterssen.jpg|duimnael|Die Noorse Geselskap, skildery deur Eilif Peterssen in 1892]] In die tydperk van die Kalmarunie het die Oud-Nordiese literatuur sy hoogtepunt al lank oorskry, en eers met die Reformasie was daar weer 'n oplewing in die produksie van literêre tekste. Aangesien Noorweë tot 1643 nie oor 'n eie drukkery beskik het nie, is hoofsaaklik Deense boeke van Kopenhaagse uitgewers ingevoer. Die Deense taal, wat uiteindelik ook ampstaalstatus in Noorweë gekry het, het 'n oorheersende invloed op die Noorse letterkunde uitgeoefen. Die 16de eeuse humanisme het Noorse skrywers soos Absalon Pederssøn Beyer en Peder Claussøn Friis geïnspireer. Friis het met sy vertaling van Snorri Sturluson se ''Heimskringla''-saga uiting aan patriotiese gevoelens gegee, en in 1739 het die geestelike Petter Dass met sy werk ''Norlands Trompet'' ("Die Trompet van die Noordland") sy belewenis van die landskap van Noord-Noorweë in versvorm uitgedruk. Die Noorse letterkunde het veral in die 18de eeu begin om sy eie identiteit en uniekheid uit te druk. By hierdie ontwikkeling het die Noors-gebore Deense skrywer Ludvig Baron von Holberg sentraal gestaan. Op sy reise deur Europese lande is hy deur die Franse [[rasionalisme]] en Engelse deïsme beïnvloed, en hy het begin om hierdie ideeë in sy literatuur in te werk. Holberg se werke het historiese afhandelings, satiriese digkuns en morele opstelle ingesluit, alhoewel hy veral met sy tydlose realistiese komedies bekendheid verwerf het wat nog steeds in Noorse en Deense teaters opgevoer word. Ander bekende skrywers in hierdie periode sluit Holberg se literêre opvolger, Johan Herman Wessel, die digters Christian Braunman Tullin en Johan Nordahl Brun en die kritiese essayis Claus Fasting in. 'n Spesifieke nasionale Noorse literatuur het in 1772 met die stigting van die Noorse Geselskap (''Det Norske Selskab''), 'n vereniging van klassisistiese digters, gestalte gekry. === Die 19de eeu === [[Lêer:Ibsen-Dresden01.jpg|duimnael|[[Henrik Ibsen]] (1828–1906)]] As gevolg van die Napoleontiese Oorloë is Noorweë se politieke bande met Denemarke in 1814 verbreek, maar ook in die nuwe alliansie met Swede, wat voorsiening vir selfregering gemaak het, is die kulturele bande met Denemarke steeds gehandhaaf. Tegelykertyd het die nasionale beweging van Noorweë vir die ontwikkeling van 'n selfstandige Noorse literatuur gepleit wat onder meer in die romantiese stylperiode verwesenlik is. Die beduidendste romantiese digter in Noorweë was Henrik Arnold Wergeland, wat as uitgewer en opvoedkundige ten gunste van 'n selfstandige Noorse literêre tradisie was wat die ou bande met Denemarke sou vervang. In die opkomende sogenaamde Noorse kultuurstryd was daar egter ook voorstanders van 'n voortgesette kulturele unie met Denemarke, soos die digter Johan Sebastian Welhaven. Die romanties-nasionalistiese stroming in die letterkunde het met digters soos Peter Christian Asbjørnsen en Jørgen Moe ondr meer die literêre skatte van die volksdigkuns, wat tot dusver net mondeling oorlewer is, herontdek en in geskrewe vorm versamel. Die taalkundige Ivar Aasen het met die wetenskaplike navorsing ten opsigte van Noorse dialekte begin, terwyl die joernalis Aasmund Olafsson Vinje in sy nasionaal-romantiese werke Noors as 'n literêre taal gevestig het. 'n Selfstandige Noorse geskiedskrywing het met Peter Andreas Munch 'n aanvang geneem. Met die literêre realisme het Noorweë skrywers van wêreldfaam voortgebring. Die roman ''Amtmandens døttre'' van Camilla Collett was in die jare 1854 en 1855 net die begin van 'n ontwikkeling wat met die dramatikus [[Henrik Ibsen]], die politieke skrywer [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Jonas Lie]] (wat later deur die impressionisme beïnvloed is, 1833–1908) en [[Alexander Kielland]] (1849–1906) sy hoogtepunt bereik het. Verskeie van Ibsen se werke het deel van die wêreldliteratuur geword. Die naturalisme, landelike lewe en volkstradisies het in die werke van skrywers soos Amalie Skram en Arne Garborg neerslag gevind. In die laaste dekade van die 19de eeu is baie Noorse skrywers deur die nuwe romantiek beïnvloed. Die bekendste outeur in hierdie periode was [[Knut Hamsun]]. Sy eensame romanhelde voel dikwels aangetrokke tot die natuur en die irrasionele. === Die 20ste eeu === [[Lêer:Jo Nesbø.JPG|duimnael|Die musikus en misdaadskrywer [[Jo Nesbø]] (* 1960)]] [[Lêer:Store norske leksikon 2.jpg|duimnael|Die elektroniese uitgawe van die Groot Noorse Leksikon (''Store Norske Leksikon, SNL'')]] Ná die einde van die politieke unie met Swede in 1905 het die realistiese styl weer 'n oplewing beleef, en Noorse skrywers het hulle op maatskaplike vraagstukke begin konsentreer. Olav Duun het met sy omvattende epiese roman ''Juvikfolke'', wat ses boekdele behels, 'n boeiende verhaal oor die landelike lewe en die geskiedenis van 'n familie geskep. Johan Bojer het in sy werke die morele kwessies van 'n moderne nywerheidsmaatskappy behandel, terwyl Johan Petter Falkberget hom op die probleme van mynwerkers toegespits het. Met Sigrid Undset (1882–1949) het 'n nuwe skryweres van wêreldfaam op die literêre toneel verskyn. Met haar trilogie ''Kristin Lavransdatter'' (1920–1922), wat in die tradisie van Oud-Yslandse sagas geskryf is en in die Middeleeuse Noorweë afspeel, het sy in 1928 die Nobelprys vir Letterkunde verower. Naas Undset het ook ander realistiese skrywers soos Olav Dunn (1876–1939) en Johan Folkberget (1879–1967) dikwels etiese probleme teen 'n historiese agtergrond behandel. Die politieke spannings in die tydperk tussen die wêreldoorloë is onder meer in die werke van Nordahl Grieg weerspieël. Net soos Grieg het ook die digter Arnulf Øverland in sy liriek die Duitse besetting van Noorweë tydens die Tweede Wêreldoorlog gekritiseer. Die oorlog en die besettingstyd het ook ná 1945 'n sentrale in die literêre lewe gespeel en is onder meer in die romans van Odd Bang-Hansen en Kåre Holt verwerk. Algemene kritiek op die maatskappy het die romans en liriek van Jens Ingvald Bjørneboe oorheers, terwyl die prosa van skrywers soos Johan Borgen sterk deur eksistensialistiese tendense beïnvloed is. Die kwessie van goed en kwaad het in die psigologiese romans van Åge Rønning sentraal gestaan. Net soos Sweedse outeurs het ook Noorse skrywers soos Karin Fossum, Anne Holt, [[Tom Egeland]] en [[Jo Nesbø]] met hul rillers en [[misdaadroman]]s internasionale sukses behaal. Ook Jostein Gaarder het met sy filosofiese roman ''Sofies verden'' (1991), wat vir jonger lesers bedoel was, 'n internasionale blitsverkoper geskryf. Ander belangrike eietydse skrywers sluit Jan Kjærstad en die dramatikus Jon Fosse in. === Noorweë se literêre stelsel === Noorweë het 'n unieke literêre stelsel ter bevordering van Noorse literatuur, skrywers en die uitgewersbedryf. Dit baseer op voorgeskrewe pryse vir boeke, die aankoop van honderde eksemplare van bepaalde nuwe titels, die vrystelling van boeke van belasting op toegevoegde waarde (BTW) en kollektiewe ooreenkomste tussen regtehouers. Die program was die sleutelfaktor vir die vestiging van 'n veelsydige en dinamiese boekmark in Noorweë.<ref>{{en}} [https://www.norway2019.com/en/literature/literary-system ''www.norway2019.com: Literary system. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref><ref>{{no}} [https://forleggerforeningen.no/the-norwegian-literary-system/ ''Den Norske Forleggerforening: The Norwegian Literary System. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref> ; Aankoopprogram Die Noorse aankoopprogram vir boeke word deur die staat befonds en deur die Noorse Kunsteraad geadministreer. Jaarliks word tussen 550 en 1&nbsp;500 eksemplare van sowat 600 nuwe boektitels aangekoop en aan biblioteke dwarsoor die land beskikbaar gestel. Die program se hoofdoelwitte is die bevordering van Noorse boekpublikasies, die versekering van toegang tot nuwe werke vir die algemene leserspubliek en die verskaffing van hoër inkomstes aan skrywers. Die program is in die 1960's as 'n aankoopstelsel vir Noorse fiksie vir volwassenes geloods en is reeds kort daarna uitgebrei om ook literatuur vir kinders en jeugdiges in te sluit. So is ook skoolbiblioteke van nuwe boektitels voorsien. Die program was 'n groot sukses en het bygedra tot hoër produksie- en oplaagsyfers. Die aankoopprogram is intussen verder uitgebrei na vertaalde fiksie en nie-fiksie, Noorse nie-fiksie vir volwassenes, Noorse nie-fiksie vir kinders en jeugdiges en grafiese romans. ; Voorgeskrewe boekpryse en vrystelling van BTW Die voorgeskrewe vaste boekprys vir elke nuwe titel mag deur die uitgewery vasgestel word. Boekwinkels en ander kleinhandelondernemings mag tot 1 Mei van die volgende jaar 'n afslag van maksimaal 12,5 persent aan klante aanbied. Deur boeke orals in Noorweë teen meer of min dieselfde prys te verkoop word skrywers en uitgewers van 'n stabiele grondslag vir hul finansiële beplanning voorsien. Die vrystelling van BTW maak boeke vir lesers meer bekostigbaar en verseker toegang tot literatuur vir almal. ; Kollektiewe ooreenkomste Kollektiewe ooreenkomste, wat tussen die Vereniging van Noorse Uitgewers aan die een en die belange-organisasies van skrywers, illustreerders en vertalers aan die ander kant gesluit is, verseker vir alle partye, wat regte in die publikasieproses hou, 'n billike deel van die inkomste. === Ander programme ter bevordering van Noorse literatuur === Die Noorse Kunsteraad stel beurse beskikbaar vir talentvolle en belowende skrywers asook finansiële steun vir projekte en produksies. Die uitvoer van Noorse literatuur word deur 'n ander liggaam, ''NORLA – Norwegian Literature Abroad'', deur aktiewe bemarking en subsidies vir vertalings bevorder. NORLA is in 1978 gestig en het in die tydperk tot 2004 die vertaling van nagenoeg 5&nbsp;200 Noorse boektitels in 65 tale finansieel gesteun. NORLA se werksaamhede word deur die Noorse Departement van Kultuur befonds. Die grootste kulturele inisiatief in die buiteland ooit sal Noorweë se deelname as eregas aan die Frankfurtse Boekebeurs van 2019 wees. Aktiwiteite in hierdie verband word eweneens deur NORLA gekoördineer. In samewerking met die regtehouers onderhou NORLA ook 'n webtuiste wat inligting oor Noorse boekpublikasies in Engels bied, ''https://booksfromnorway.com/''. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Norway|title=Norway|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=3 Maart 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|title=Norway|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 Maart 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Norway|Noorweë}} * {{en}} {{Wikivoyage|Norway|Noorweë}} * {{no}} [https://www.norge.no/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.norway.org.za/ Noorse Ambassade in Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.norway.no/ Algemene inligting oor Noorweë] * {{en}} [http://www.environment.no/ State of the Environment Norway] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Noorweë}} | Noord = [[Noorse See]] • [[Svalbard]] | Noordoos = [[Barentssee]] • [[Franz Josef-land]] | Oos = [[Barentssee]] • {{vlagland|Rusland}} | Suidoos = {{vlagland|Swede}} • {{vlagland|Finland}} • {{vlagland|Rusland}} | Suid = [[Skagerrak]] • {{vlagland|Denemarke}} • {{vlagland|Swede}} | Suidwes = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} • [[Noordsee]] | Wes = {{vlagland|Faroëreilande}} • [[Jan Mayen]] • [[Noordsee]] | Noordwes = {{vlagland|Groenland}} • {{vlagland|Ysland}} • [[Noorse See]] }} {{EVA}} {{Lande van Europa}} {{NAVO-lande}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Noorweë| ]] [[Kategorie:Skandinawië]] l1fifi59650gey4qj18z2kpggydwh6g 0 7894 2925774 2859793 2026-08-17T09:12:48Z AFM 21229 2925774 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = George | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = {{Photomontage | photo1a = RSA George from Outenigua Pass1 (cropped).JPG | photo2a = St. Marks Anglican Cathedral.jpg | photo2b = Outeniqua Choo Tjoe.JPG | photo3a = George Museum 2019.jpg | photo3b = NG Kerk George.JPG | photo4a = Outeniqua Mountains backdrop to the Kingswood Golf Estate in George.jpg | spacing = 2 | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = '''Kloksgewys van Bo''': Sig van George vanaf die [[Outeniquapas]], [[Outeniqua Choo-Tjoe|Kaaimansrivier Brug]], [[NG gemeente George|Moederkerk]], die [[Outeniekwaberge]] en die Kingswood Estate, [[George-museum]], en die Katedraal van Sint Mark }} | duimdrukkeretiketposisie= links | latd = 33 |latm = 58 |lats = | longd = 22 |longm = 27 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Tuinroete | munisipaliteit = George | stigtingsdatum = [[1811]]<ref name=est.>{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=17 Januarie 2016 }}</ref> | regeringstipe = | stigtingstitel2 = Vernoem na | stigtingsdatum2 = [[George III van die Verenigde Koninkryk|George III]] | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = Burgemeester | leiernaam = [[Leon van Wyk]] | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/177006 George] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/177007 Thembalethu] ''2011-Sensus''.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 83.8 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 157394 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 32.3% | persent_kleurling = 47.4% | persent_asiër = 0.5% | persent_wit = 18.6% | persent_ander = 1.2% | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 63.1% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 25.8% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 7.8% | demografie2_titel4 = Ander | demografie2_info4 = 3.2% | demografie2_titel5 = | demografie2_info5 = | poskode = 6530 | poskode2 = | skakelkode = 044 | sensuskode = | webwerf = [http://www.george.org.za/ www.george.org.za] |image_flag=Flag of George (Western Cape).png|beeld_seël=Coat of Arms of George.png}} '''George''' is 'n [[stad]] in die provinsie [[Wes-Kaap]], [[Republiek van Suid-Afrika]], aan die suidekant van die [[Outeniekwaberge]], met sowat 157&nbsp;400 inwoners. George lê aan die kus sowat 300&nbsp;km oos van [[Kaapstad]] aan die bekende [[Tuinroete]]. George is die ekonomiese hoofstad van die Tuinroete. In die omgewing lê toeristetrekpleisters soos die wye strande Heroldsbaai, Victoriabaai en Wildernis, die volstruisdorp [[Oudtshoorn]] en [[Knysna]] met sy lagune, sedert Maart [[2009]] deel van die [[Tuinroete Nasionale Park]]. Die inheemse woude met majestueuse ou geelhoutbome en ander boomsoorte, die pragtige fynbos met tientalle soorte [[Proteaceae|proteas]], ericas en heide en 'n groot verskeidenheid varingsoorte trek toeriste en vakansiegangers wat lief is vir die buitelewe en natuurskoon. George is bekend om sy uitstekende [[gholf]]bane (daar is drie verskillende 18-putjie bane op die [[Fancourt]]-landgoed alleen) en die geskiedkundige [[Montagupas]] oor die Outeniekwaberg (geopen in [[1847]]). == Geskiedenis == Hoewel George, wat oorspronklik as George Town bekend gestaan het, eers in 1778 gestig is, het die eerste boere en houtkappers reeds vroeër daar gevestig.<ref>Artikel uit ''Die Burger'', in: ''Suid-Afrikaanse Oorsig'', 20 Junie 1986, bl. 560</ref> Volgens historiese dokumente het hierdie pioniers 'n ''houtkapperspost'' aan die voet van die Outeniekwaberge gestig toe die destydse owerheid met die ontginning van die welige inheemse woude begin het. George Town, die eerste distrik, is op 23 April 1811 deur die destydse Britse goewerneur Caledon geproklameer. Die naam het die destydse monarg [[George III]] vereer. Adrianus (Jan) van Kervel is as die eerste landdros aangestel. Van Kervel het sy stempel op die dorp afgedruk met die beplanning van die straatuitleg. Die [[NG gemeente George|NG moedergemeente]] is in 1812 gestig. Die eerste predikant was ds. [[Tobias Johannes Herold|T.J. Herhold]], na wie die dorpie [[Herold]] en die vakansieoord [[Heroldsbaai]] genoem is. Die historiese NG Moederkerk van George is in 1842 ingewy en is tans een van die dorp se grootste toeriste-aantreklikhede. Die klipkerk in [[Pacaltsdorp]] is die sesde oudste kerk in Suid-Afrika, terwyl die Rooms Katolieke kerk Ss.Peter and Paul die oudste Katolieke kerk in Suid-Afrika is. Die eerste plaaslike owerheid is in 1837 verkies en die dorp het in 1884 volle munisipale status verkry.<ref>{{cite book |last=Erasmus |first= B.P.J.|authorlink=B.P.J. Erasmus |title=[[Op Pad in Suid-Afrika]]|year= 1995|publisher=Jonathan Ball Uitgewers |isbn= 1-86842-026-4}}</ref> In 1907 is George per spoorlyn met Kaapstad en Oudtshoorn verbind, en in 1947 het paaie ontstaan wat die dorp met alle hoofsentrums in Suid-Afrika verbind. Die dorp het vervolgens al hoe gewilder geraak as vakansieoord en as sentrum vir konferensies, kongresse en saamtrekke. == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Teen 1931 het George se munisipale raad 'n skynheraldiese "wapen" in gebruik geneem, waarop 'n rooi kruis vergesel van 'n landskaptoneel, 'n loerie, rooi berglelies en 'n [[eikeboom]] uitgebeeld word. 'n [[Bosbok]] staan bo die skild. Die wapenspreuk was "Semper amabile".<ref name=ngw>Die wapen kom voor op 'n [http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms tabakkaart] wat in 1931 uitgereik is.</ref> '''Munisipaliteit (2)''' — Die College of Arms (in Londen) het in 1958 'n behoorlike wapen aan die munisipaliteit verleen: ''Gevierendeel van rooi en silwer, 'n kruis, kruislings verdeel van die een in die ander, in die eerste kwartier vergesel van 'n silwer galopende perd, in die tweede kwartier van 'n [[Knysnaloerie]] sittend op 'n skuinslinksgeplaaste tak, in die derde kwartier van 'n gestingelde en geblaarde [[Protea (genus)|proteablom]], alles van natuurlike kleur, en in die vierde kwartier van 'n silwerbevrugte eikeboom, die stam afgesnede''. Die helmteken was 'n bosbok, en die wapenspreuk het "Semper amabile" gebly. Hierdie wapen is in 1994 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry]</ref> Die wapen is deur [[Ivan Mitford-Barberton]] en H. Ellis Tomlinson ontwerp. '''Afdelingsraad''' — George se afdelingsraad (d.w.s. die plaaslike owerheid vir die landelike gebiede buite die dorpsgrense) het in 1962 'n wapen by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer: ''In [[groen]], 'n skildvoet golwend gedwarsbalk van [[Silwer (kleur)|silwer]] en [[blou]] en 'n hoekige silwer skildhoof belaai met drie gestingelde en geblaarde appels van natuurlike kleur''. Die helmteken was 'n proteablom; die skildhouers was twee bosbokke; en die wapenspreuk was "Regio melle dulcior".<ref name=ok>''Kaap die Goeie Hoop Amptelike Koerant'' 3137 (8 Junie 1962).</ref> Die wapen is deur Schalk Pienaar ontwerp. == Landbou == George staan as die hart van die Tuinroete bekend. Die Suid-Afrikaanse [[hops]]bedryf is hier gesetel. Met sy Mediterreense klimaat en voldoende reën regdeur die jaar is die dorp uiters geskik vir die aanplanting van hierdie belangrike bestanddeel in die [[bier]]brouproses. Die enigste brouery in die omgewing is in Knysna te vinde. == Infrastruktuur == George beskik oor 'n lughawe wat dit regstreeks verbind met die groot stede soos Kaapstad, Bloemfontein en [[Johannesburg]]. Teen 2018 bedien die lughawe reeds meer as 700&nbsp;000 toeriste en sakemanne jaarliks. Die dorp is padlangs verbind met Kaapstad en [[Port Elizabeth]] met die [[N2]] nasionale pad. Die [[N12 (Suid-Afrika)|N12]] verbind George via die [[Outeniekwapas]] met die binneland. Daar is ook 'n spoorlyn wat George met Mosselbaai en Oudtshoorn verbind. Die spoorlyn vanaf Kaapstad het die dorp in 1907 bereik. === Onderwys === Van die skole in George sluit in: * Laerskool Outeniqua * George Voorbereiding * Hoërskool Outeniqua * HTS Eden * Van Kervel Vaardigheidskool * Laerskool Parkdene * Laerskool George-Suid<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-skool-bevestig-covid-19-geval/ |title=Nóg ’n skool bevestig Covid-19-geval |work=[[Maroela Media]] |date=23 Maart 2020 |access-date=23 Maart 2020 |first=Tania |last=Heyns |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420170606/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-skool-bevestig-covid-19-geval/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[George Sekondêre Skool]] == Besienswaardighede == * [[George-museum]] * [[Tuinroete Botaniese Tuin]] ==Bekende mense== Bekende mense wat in George of George-distrik gebore is: *Friedrich Carl Kolbe (*28 September 1854 - †Seepunt, 12 Januarie 1936), Rooms-Katolieke geestelike, digter, skrywer, filosoof, teoloog en plantkundige *[[Tobie Muller]] *[[Jan Rabie]] *Gerhardus Cornelis Schoeman (*George-distrik, 2 Julie 1817 - †Doornhoek, [[Lydenburg]], 19 April 1875), lid van die Lydenburgse Volksraad *Adriaan Hendrik (Hendricus) Stander (*12 Januarie 1817 - †Standerton, 5 September 1897), pionier in die Transoranje *Theodorus Gustav Truter (*13 Oktober 1873 - †[[Pretoria]], 11 April 1949), kommissaris van polisie *Frederik Gerhardus Hendrik Wolmarans (*George-distrik, 1835 - †[[Bultfontein]] ([[Hekpoort]]), 23 Maart 1921), lid en voorsitter van die Eerste Volksraad, [[ZAR]] == Susterstede == * [[Lêer:Flag of the United States.svg|21px]] [[Tacoma, Washington|Tacoma]], [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[VSA]] * [[Lêer:Flag of the People's Republic of China.svg|21px]] [[Fuzhou]], [[Volksrepubliek China]] == Sien ook == * [[Cradockpas]] * [[Montagupas]] * [[Outeniekwapas]] * [[Outeniekwa Spoorwegpas]] * [[Sewepassepad]] * [[Gereformeerde kerk George]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Spookplekke in Suid-Afrika]] * [[Woonstelgebou-ineenstorting in George]] (2024) == Fotogalery == <gallery> Lêer:George teater.jpg|George se teater is in die geskiedkundige middedorp geleë. Lêer:George NG kerk terrein.jpg|Die [[NG gemeente George]] het 'n ruim perseel naby die middedorp. Lêer:George restaurant.jpg|Die Rose on York Restaurant is gevestig in die geboutjie bekend as Oorskotjie. Lêer:George Presbiteriaanse kerk.jpg|George se Presbiteriaanse kerk. Lêer:George ou gebou.jpg|Die toeristeburo is gevestig in die voormalige koning Edward VII-biblioteek. Lêer:George ou gebou 3.jpg|In Junie 2012 was White House-gebou as sakeperseel te huur. Dit is ook in die middedorp geleë. Lêer:George ou gebou 2.jpg|Lache House. Lêer:George NG kerk ou pastorie.jpg|Die ou pastorie van die NG gemeente, nou 'n gastehuis wat die gemeente bedryf. Lêer:George museum.jpg|Die [[George-museum]] is in die ou drosdy en latere Victoria Hotel gevestig. Lêer:George gebou.jpg|'n Sakegebou in die ouer deel van die stad. Lêer:George Old Oak Slave Tree.JPG|Die Ou Slaweboom. Volgens legende is slawe aan die boom vasgemaak, maar in werklikheid was die roller van die tennisbaan hier vasgemaak. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}} {{SA grootste stede}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 2kuksu504qc02vfm8u9yf9mbjjty02m 0 8065 2925680 2909192 2026-08-16T21:13:39Z Dr. Thomas Liptak 197848 /* Mainoewer, Mainbrûe en Museumsufer */ photo updated (2026) 2925680 wikitext text/x-wiki {|align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Frankfurt am Main'''<br /> [[Lêer:Frankfurt collage.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Karte frankfurt am main in deutschland.png|senter|180px]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:DEU Frankfurt am Main COA.svg|senter|75px]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Frankfurt am Main.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Duitsland}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van Duitsland|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Hesse.svg|20px|raam]] [[Hesse]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|50|7|N|8|41|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 22 Februarie 794 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stadstatus''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1220 (Vrye Ryksstad) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Oppervlakte]]:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 248,31 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 112 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (31 Desember 2020) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 749&nbsp;596<ref>{{de}} {{cite web |url=https://statistik.hessen.de/sites/statistik.hessen.de/files/2024-12/ai2_2hj-2023_bevoelkerung_tabelle_23.xlsx |title=Bevölkerung in Hessen am 31. Dezember 2023 |publisher=Statistik Hessen |date=31 Desember 2023 |accessdate=9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509173330/https://statistik.hessen.de/sites/statistik.hessen.de/files/2024-12/ai2_2hj-2023_bevoelkerung_tabelle_23.xlsx |archive-date=9 Mei 2025 |url-status=dead}}</ref> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;019/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;300&nbsp;000 |- | &nbsp;- ''Metropolregion Rhein-Main'' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;800&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (MEST) |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Gematigde klimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 10,1&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1,6 / 19,4&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 611 mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Mike Josef (SPD) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.frankfurt.de/ ''frankfurt.de''] |} '''Frankfurt am Main''' ([[Duits]]: [ˈfʁaŋkfʊɐ̯t am ˈmaɪ̯n], {{Audio|De-Frankfurt am Main.ogg|luister}}) is met 'n bevolking van byna 750&nbsp;000 die grootste stad van die deelstaat [[Hesse]] en die vyfde grootste stad van [[Duitsland]] ná [[Berlyn]], [[Hamburg]], [[München]] en [[Keulen]]. Die metropolitaanse gebied van Frankfurt am Main het 2,3 miljoen inwoners.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://service.region-frankfurt.de/ia/metropolregion/bevoelkerung/atlas.html |title=Bevölkerung Metropolregion |publisher=Regionalverband FrankfurtRheinMain |date=31 Desember 2018 |accessdate=8 Junie 2022}}</ref> Die ''Frankfurt Rhein-Main''-streek het 'n bevolking van meer as vyf miljoen en is die tweede grootste ekonomiese spilpunt in Duitsland. [[Lêer:Nizza Nov 2009 DSC2140.jpg|duimnael|links|Nizza-Ufer langs die Mainrivier: Plataanbomelaan in November]] Frankfurt am Main het reeds in die [[Middeleeue]] een van Duitsland se belangrikste stedelike sentra geword. Die eerste historiese verwysing na die stad dateer uit die jaar 794, en sedert die Hoë Middeleeue het Frankfurt die status van 'n Vrye Ryksstad geniet. Tot in die jaar 1806 het Frankfurt as die verkiesings- en kroningsstad van die keisers van die [[Heilige Romeinse Ryk]] gedien. Die stad was sedert 1806 die administratiewe setel van die [[Duitse Bond]] en in 1848/49 ook die setel van die eerste Duitse parlement wat vry verkies is. Die stad speel 'n belangrike rol in die wêreldekonomie. As die setel van die [[Euro|Europese Sentrale Bank]], die Frankfurtse Effektebeurs en die Frankfurtse Handelskou is dit die belangrikste finansiële sentrum in Duitsland. Die [[Lughawe Frankfurt]] was in 2018 met meer as 69,5 miljoen passasiers die grootste in Duitsland en een van die belangrikste lughawens wêreldwyd.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.fraport.de/de/unternehmen/medien/newsroom/pressemeldungen/fraport-verkehrszahlen-2018--mehr-als-69-5-millionen-passagiere-.html |title=Fraport-Verkehrszahlen 2018: Mehr als 69,5 Millionen Passagiere am Flughafen Frankfurt. |publisher=[[Lughawe Frankfurt]] |date=14 Januarie 2019 |accessdate=13 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513130326/https://www.fraport.de/de/unternehmen/medien/newsroom/pressemeldungen/fraport-verkehrszahlen-2018--mehr-als-69-5-millionen-passagiere-.html |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=dead}}</ref> Naas die lughawe dra Frankfurt se sentrale ligging in [[Europa]], sy hoofstasie en sy kruispunte van belangrike snelweë by tot sy rol as groot Europese vervoerspilpunt. Danksy die handel en talle nywerhede is Frankfurt am Main een van die Europese stede met die hoogste bruto geografiese produk (per capita) en saam met [[Parys]] en [[Moskou]] een van min Europese stede waar 'n groot aantal wolkekrabbers in die sentrale besigheidsdistrik opgerig is. == Etimologie == [[Lêer:Die Frankenfurt.jpg|duimnael|Die legende van die Frankiese drif. Akwarel deur Leopold Bode (1888)]] Die eerste historiese verwysings na die gebied dateer uit die jaar 794; dit het destyds as ''Frankonovurd'' (Oudhoogduits) en ''Vadum Francorum'' ([[Latyn]]) bekend gestaan. Albei benamings beteken letterlik "Drif van die [[Franke]]" – die [[Main]] se rivierloop was vroeër aansienlik breër en die [[Germane|Germaanse]] bewoners van die gebied het 'n rotsbank in die rivier se bodem gebruik om die Main veilig te kan deurwaad. Die drif was in die [[Romeinse Ryk|Romeinse]] tydperk nie van strategiese belang nie; die Romeinse paaie, wat vanuit [[Mogontiacum]] (die huidige [[Mainz]]) na die hartland van Germanië geloop het, het nie die moerasgebiede van die Mainvlakte deurkruis nie. Die huidige Katedraalheuwel (Duits: ''Domhügel'') is ná die einde van die Romeinse heerskappy in die gebied omstreeks 260 deur [[Alemanne]] beset. Hulle is omtrent 530 deur Frankiese stamme verdryf. Die nuwe Frankiese heersers het waarskynlik gebruik gemaak van die drif, aangesien hul handelsvennote na die roete as "Frankedrif" verwys het.<ref>{{de}} Orth, Elsbet: ''Frankfurt am Main im Früh- und Hochmittelalter''. In: Frankfurter Historische Kommission (reds.): ''Frankfurt am Main&nbsp;– Die Geschichte der Stadt in neun Beiträgen''. Sigmaringen: Jan Thorbecke Verlag 1991, bl. 11. {{ISBN|3-7995-4158-6}}</ref> Ander legendes – soos die beweerde stigting van Frankfurt deur [[Karel die Grote]], wat danksy die Middeleeuse kronis Thietmar von Merseburg bekendheid verwerf het – het geen historiese basis nie. == Geografie en klimaat == === Ligging === [[Lêer:Frankfurt am Main - Aerial Shot.jpg|duimnael|Lugbeeld van Frankfurt am Main]] [[Lêer:Frankfurt Taunusanlage dk2213.jpg|duimnael|Groen ruimtes in die besigheidsdistrik: Taunusanlage]] Frankfurt am Main is in die suidelike sentrum van Hesse langs die Mainrivier suidoos van die [[Taunus]] geleë. Dit is by verre die grootste stad van dié deelstaat en is noordoos van die hoofstad Wiesbaden geleë. Die hele stadgebied word deur 'n uitgestrekte groengordel omring wat die ''Frankfurter Stadtwald'' ("Frankfurtse stadwoud") insluit. Frankfurt se stadsgebied streek oor 23,4 kilometer in oos-westelike en oor 23,3 kilometer in noord-suidelike rigting. Belangrike buurstede sluit in [[Offenbach am Main]] net suidoos en verder suid [[Darmstadt]]. In die weste grens Frankfurt aan die [[Main-Taunus-Kreis]], in die noordweste aan die [[Hochtaunuskreis]], in die noorde aan die [[Wetteraukreis]], in die noordooste aan die [[Main-Kinzig-Kreis]], in die suide aan die distrik Offenbach en in die suidweste aan die distrik Gross-Gerau. === Klimaat === Frankfurt het 'n gematigde klimaat wat grootliks beïnvloed word deur sy ligging in die noorde van die Bo-Rynse Laagvlakte, een van die warmste streke in Duitsland. {{Tabel weergemiddeldes | locatie = Frankfurt Lughawe (1981–2010) | bron = Deutscher Wetterdienst<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title=Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |accessdate=}}</ref> <!-- gemiddelde maandtemperatuur (°C) en gemiddelde neerslag per maand (mm) --> | jan_gem = 1.6 | jan_gem_ns = 44.5 | feb_gem = 2.4 | feb_gem_ns = 40.9 | mrt_gem = 6.4 | mrt_gem_ns = 48.4 | apr_gem = 10.3 | apr_gem_ns = 42.1 | mei_gem = 14.7 | mei_gem_ns = 63.4 | jun_gem = 17.8 | jun_gem_ns = 58.1 | jul_gem = 20.0 | jul_gem_ns = 64.7 | aug_gem = 19.5 | aug_gem_ns = 56.5 | sep_gem = 15.2 | sep_gem_ns = 53.0 | okt_gem = 10.4 | okt_gem_ns = 54.7 | nov_gem = 5.6 | nov_gem_ns = 49.1 | dec_gem = 2.5 | dec_gem_ns = 53.9 | jaar_gem = 10.6 | jaar_gem_ns = 629.18 <!-- gemiddelde minimum- en maksimumtemperatuur per maand (°C) --> | jan_gem_min = −1.1 | jan_gem_max = 4.2 | feb_gem_min = −1.1 | feb_gem_max = 5.9 | mrt_gem_min = 2.1 | mrt_gem_max = 10.7 | apr_gem_min = 4.9 | apr_gem_max = 15.4 | mei_gem_min = 9.1 | mei_gem_max = 20.0 | jun_gem_min = 12.3 | jun_gem_max = 23.1 | jul_gem_min = 14.4 | jul_gem_max = 25.5 | aug_gem_min = 14.0 | aug_gem_max = 25.1 | sep_gem_min = 10.5 | sep_gem_max = 20.3 | okt_gem_min = 6.6 | okt_gem_max = 14.6 | nov_gem_min = 2.8 | nov_gem_max = 8.4 | dec_gem_min = −0.1 | dec_gem_max = 4.9 | jaar_gem_min = 6.2 | jaar_gem_max = 14.8 <!-- absolute minima en absolute maxima per maand (°C) --> | jan_a_min = −19.1 | jan_a_max = 15.3 | feb_a_min = −18.5 | feb_a_max = 17.5 | mrt_a_min = −12.7 | mrt_a_max = 24.2 | apr_a_min = −7.1 | apr_a_max = 28.3 | mei_a_min = −1.2 | mei_a_max = 32.0 | jun_a_min = 3.6 | jun_a_max = 37.5 | jul_a_min = 2.8 | jul_a_max = 38.8 | aug_a_min = 5.0 | aug_a_max = 39.6 | sep_a_min = 0.4 | sep_a_max = 31.6 | okt_a_min = −4.3 | okt_a_max = 28.0 | nov_a_min = −9.0 | nov_a_max = 18.9 | dec_a_min = −16.9 | dec_a_max = 16.3 | jaar_a_min = −19.1 | jaar_a_max = 39.6 <!-- gemiddeld aantal sonure per dag --> | zujan = 50 | zufeb = 80 | zumrt = 121 | zuapr = 178 | zumei = 211 | zujun = 219 | zujul = 233 | zuaug = 219 | zusep = 156 | zuokt = 103 | zunov = 51 | zudec = 41 }} == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === Die huidige stadsgebied was reeds in die [[steentydperk]] bewoon. Later het die Romeine hier 'n militêre kamp gestig wat in die Merowingiese tyd as Frankiese koningshof gedien het. In 843 het die stad 'n belangrike palts (tydelike setel) van die Oos-Franke geword, en ook die ''Reichstag'' ("Ryksdag") is gereeld hier gehou. In 1220 het Frankfurt am Main stadstatus gekry. Sy inwonertal het destyds volgens moderne beramings sowat 10&nbsp;000 beloop. Die oudste dokument wat na die stad Frankfurt am Main verwys, is 'n oorkonde van keiser [[Karel die Grote]] vir die klooster St. Emmeram, uitgevaardig in 794. === Rykspolitiek en verkiesing van heersers === [[Lêer:Frankfurt Am Main-St Bartholomaeus-Ansicht vom Nextower-20110812.jpg|duimnael|Die Bartolomeüskatedraal of "Keiserdomkerk"]] In 855 is vir die eerste keer 'n Duitse heerser, koning Lothar II, in Frankfurt verkies. In die volgende eeue het Frankfurt sentraal gestaan in die politiek van die Heilige Romeinse Ryk en is altesaam 36 konings hier verkies, waarvan tien tot Duitse keisers gekroon is. Verkiesings van konings is veral in die Staufertydperk in die 12de eeu uitsluitlik in Frankfurt gehou – 'n tradisie wat in 1356 met keiser Karel IV se Goue Bul, die grondwet van die Ryk, skriftelik bevestig is. Die verkiesingsplegtighede het in die St. Bartolomeüskatedraal ("Keiserdomkerk") plaasgevind waar in 1562 ook vir die eerste keer 'n keiser van die Heilige Romeinse Ryk, Maximiliaan II, gekroon is – nadat dié plegtighede oorspronklik in [[Aken]] plaasgevind het. Die laaste kroning voor die amptelike ontbinding van die Heilige Romeinse Ryk in 1806 was dié van die Habsburgse keiser Frans II in 1792. Maar alhoewel baie heersers in Frankfurt vertoef het, was die stad nooit hul regeringsetel nie. Met die einde van die Heilige Romeinse Ryk het die stad 'n lid van die [[Rynbond]] en onder die heerskappy van die primaat (vorsbiskop) Karl Theodor von Dalberg die hoofstad van 'n kortstondige [[Groothertogdom]] Frankfurt (1810−1813) geword. Binne die bestel van die [[Duitse Bond]] was Frankfurt am Main weer 'n [[Vrye Stad]] en setel van die bond se parlement (Bundestag). Tydens die Rewolusie van 1848 het die ''Nationalversammlung'' (Nasionale Vergadering) in die stad se ''Paulskirche'' vergader. [[Pruise]] het die stad in 1866 geannekseer en by die provinsie [[Hesse-Nassau]] ingelyf. === Die vroeë 20ste eeu === [[Lêer:IEAFrankfurt1891c.jpg|duimnael|Plakkaat vir die Internasionale Elektrotegniese Uitstalling in 1891]] In ekonomiese opsig het Frankfurt, wat gaandeweg tot 'n belangrike nywerheidstad ontwikkel het, voordeel uit die anneksasie getrek. Die stadsbevolking het in die volgende dekades nie alleen danksy die natuurlike aanwas en migrasie gegroei nie, maar ook deur die inlywing van omliggende nedersettings. Tussen 1877 en 1910 is die stadsgebied van oorspronklik 70&nbsp;km² verskeie kere uitgebrei tot 135&nbsp;km². Teen die begin van die 20ste eeu was Frankfurt ten opsigte van sy oppervlakte tydelik die grootste stad in die Duitse Ryk. Die vinnige bevolkingsgroei het gepaard gegaan met die uitbou van die stedelike infrastruktuur. Nuwe skole, Mainbrûe, 'n abattoir, treinstasies, tremlyne en hawegeriewe het ontstaan. Behoorlike watervoorsiening en riolering is daargestel en 'n moderne professionele brandweer in die lewe geroep. Nadat nywerhede aanvanklik in veral in die stadsdele Bockenheim en Sachsenhausen saamgetrek was, het tussen 1909 en 1912 nuwe hawegeriewe en nywerheidsones in die ooste van Frankfurt ontstaan wat groter was as die hele beboude stadsgebied noord van die Main in die laat 19de eeu. Naas tradisionele bedrywe soos metaalvervaardiging, gieterye en drukkerye het nuwe nywerhede soos brouerye, chemiese fabrieke en, in die tyd ná die Internasionale Elektrotegniese Uitstalling van 1891, ook vervaardigers van elektriese toerusting hulle in die stad gevestig. In 1914 het die Universiteit van Frankfurt, wat sy ontstaan aan skenkings van plaaslike burgers te danke gehad het, sy deure geopen. Gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] is Frankfurt nie deur oorlogshandelinge geraak nie, maar as gevolg van die Britse seeblokkade het bewoners aan wanvoeding gely. Voedsel was, soos elders in die Duitse Ryk, skaars en gerantsoeneer. Die militêre nederlaag en die Novemberrewolusie in 1918 het tot onluste en tydelik ook straatgevegte gelei wat tot die einde van 1919 voortgeduur het. Die twintigerjare was in kulturele opsig 'n bloeitydperk. Frankfurt het bekend gestaan vir sy teaters en sy behuisingsprojek "Nuwe Frankfurt". Die sogenaamde Frankfurtse kombuis, die prototipe van moderne kombuise, het internasionale aandag getrek. In 1925 is in die nuut geboude ''Waldstadion'' die eerste internasionale Werkersolimpiade gehou. === Metropool van Wes-Duitsland === [[Lêer:Frankfurt Eurotower.20130603.jpg|duimnael|Eurotoring, die vroeëre hoofkwartier van die Europese Sentrale Bank, in Junie 2013. 'n Nuwe kantoorgebou – 'n wolkekrabber met twee torings – is in Maart 2015 ingewy]] Ná die verwoestende bomaanvalle van die [[Tweede Wêreldoorlog]], waartydens die hele historiese stadskern en groot dele van die middestad in 'n puinhoop verander is, het destydse stromings van die moderne stadsbeplanning as aanleiding vir die heropbou gedien. Die middeleeuse stadsbeeld, wat tot en met 1944 byna onveranderd bewaar gebly het, het egter verlore gegaan. So word groot dele van die binnestad deur modernistiese boukuns oorheers. In 1946 is Frankfurt by die nuutgestigte deelstaat Hesse ingesluit. As 'n voormalige selfregerende stadstaat wat eers in 1866 by 'n Duitse land aangesluit het en vroeër nooit deel uitgemaak het van Hesse nie, het Frankfurt nie as 'n potensiële setel van die Hessiese regering kandidaat gestaan nie. Vervolgens is [[Wiesbaden]] as die nuwe administratiewe hoofstad gekies. Die Amerikaanse troepe, wat die voormalige ''I.G. Farben''-hoofgebou as hulle Europese hoofkwartier gekies het, het hulle vir Frankfurt as die nuwe federale hoofstad van die Bondsrepubliek Duitsland uitgespreek en van die stad ook die administratiewe sentrum van die drie westelike besettingsones (wat in die Duitse omgangstaal dikwels "Trisonesië" genoem is) gemaak. Uiteindelik is [[Bonn]] an die Ryn met 'n klein meerderheid stemme as nuwe Wes-Duitse hoofstad gekies. Die Frankfurtse parlementsgebou, wat op dié tydstip reeds voltooi was, het later as hoofkwartier van die openbare Hessiese Uitsaaikorporasie ''Hessischer Rundfunk'' gedien. Maar aangesien Berlyn vanweë sy verdeling in 'n westelike en 'n oostelike helfte nie meer as die ekonomiese sentrum van Duitsland kon fungeer nie en [[Wes-Berlyn]] te ver afgeleë was van [[Wes-Duitsland]], het Frankfurt am Main talle funksies, wat voorheen deur Berlyn en [[Leipzig]] vervul is, oorgeneem en danksy sy sentrale ligging in die Bondsrepubliek tot sy ekonomiese, finansiële en vervoersentrum ontwikkel. Die stad is tans die setel van die grootste Duitse privaatbanke, die Duitse Sentrale Bank ([[Bundesbank]]) en sedert 1999 ook van die [[Europese Sentrale Bank]]. == Ekonomiese basis == [[Lêer:FFM HBF Frankfurt.jpg|duimnael|links|Die stadshorison van Frankfurt am Main word deur die wolkekrabbers van banke oorheers.]] [[Lêer:Frankfurt Europa-Allee.Ost.20130607.jpg|duimnael|Oostelike Europa-laan (''Europa-Allee'') in die nuwe stadsbuurt Europaviertel]] [[Lêer:Myzeil (16074236710).jpg|duimnael|''MyZeil''-winkelsentrum in die voetgangerlaan Die Zeil. Hier word die grootste omset van alle winkelstrate in Duitsland behaal]] Frankfurt am Main is die metropool van die Ryn-Main-gebied, 'n ekonomiese swaartepunt in Duitsland wat met sy 5,4 miljoen inwoners, 2,7 miljoen werkgeleenthede (waarvan 620&nbsp;000 in die stadsgebied van Frankfurt) en 320&nbsp;000 ondernemings 'n jaarlikse bruto binnelandse produk van 180,2 miljard € (2&nbsp;100 miljard ZAR) genereer.<ref>{{de}} [http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.en ''www.frankfurt.de: Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513213432/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.en |date=13 Mei 2008}}</ref> Twintig van die 100 grootste nywerheidsmaatskappye in Duitsland het hulle hoofkwartiere in Frankfurt.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=3795&_ffmpar&#91;_id_inhalt&#93;=17166 |title=Globaler Marktplatz |publisher=Frankfurt am Main |accessdate=5 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111205100402/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=3795&_ffmpar&#91;_id_inhalt&#93;=17166 |archive-date=5 Desember 2011 |url-status=dead}}</ref> Die stad is 'n eersterangse finansiële sentrum met 'n uitgebreide dienstesektor en speel as setel van die Europese Sentrale Bank ook 'n beduidende internasionale rol op die gebied van monetêre beleid – hier word besluite geneem wat meer as 330 miljoen mense in die sogenaamde Eurosone raak. Volgens 'n ranglys van die [[Universiteit van Liverpool|Universiteit van]] [[Liverpool]] ([[Verenigde Koninkryk]]) is Frankfurt am Main saam met [[Karlsruhe]] (Duitsland), Parys ([[Frankryk]]) en München (Duitsland) een van die vier welvarendste stede van [[Europa]]. Tog bly dit 'n stad met 'n baie hoë skuldlas, aangesien 'n groot deel van die welvarende belastingbetalers nie in die stad self woon nie, maar in die aangrensende selfstandige distrikte. Frankfurt am Main bied sowat 600&nbsp;000 werkgeleenthede vir sy inwoners en 'n groot aantal pendelaars. Die stad is nie net een van die belangrikste knooppunte vir die Duitse en internasionale vervoer nie, maar ook die setel van verskeie groot handelskoue. Daar is min ander Duitse stede met dieselfde verskeidenheid van internasionale ondernemings wat hier hulle hoofkwartiere het. Die vernaamste nywerhede is chemie, advertensies, sagteware en inbelsentrums. Die stad staan egter veral bekend as 'n finansiële en handelsentrum. Die Frankfurtse Beurs is die tweede grootste in [[Europa]] en een van die belangrikstes ter wêreld. Die wolkekrabbers in die middestad, waarvan die grootstes nagenoeg 300 meter hoog is, dien as die hoofkwartiere van die groot Duitse banke. Die sentrale ligging van Frankfurt in Duitsland het die vinnige groei van sy [[Lughawe Frankfurt|lughawe]] bevorder. Dit is nou die grootste passasiers- en vraglughawe op die Europese vasteland en bied ook die grootste aantal internasionale bestemmings. === Handelskoue === In Frankfurt word sedert die Middeleeue gereeld handelskoue gehou. Al vroeg is die stad deur 'n grootpad, die Via Regia, met die ander groot Duitse handelstad, [[Leipzig]], verbind. ''Messe Frankfurt'', 'n onderneming waarvan 60 persent in besit van die stad en 40 persent van die deelstaat Hesse is, is die grootste organiseerder van handelskoue en kongresse ter wêreld wat oor sy eie handelskouterrein en kongressentrum beskik en sowat 2&nbsp;600 medewerkers in diens het.<ref>{{de}} [https://www.fr.de/frankfurt/frankfurt-mehr-aussteller-messe-ambiente-13524653.html ''Frankfurter Rundschau, 5 Februarie 2020: Frankfurt: Mehr Aussteller bei Messe Ambiente. Besoek op 17 Mei 2020'']</ref> Sy jaarlikse inkomste het in 2019 €733 miljoen beloop. Die handelskouterrein is van 'n hipermoderne infrastruktuur voorsien, met die nuwe wolkekrabber Messeturm as sy baken. Hier vind die groot skoue soos die ''Internationale Automobilausstellung'' (motors), ''Frankfurter Buchmesse'' (boeke) en ''Ambiente Frankfurt'' (verbruikersware) plaas. == Demografie == [[Lêer:Frankfurt am Main - Grosser Engel - Ansicht vom Roemerberg - DWiW.jpg|duimnael|''Großer Engel'', 'n geskiedkundige vakwerkhuis in die middestad]] Gegewens oor die demografiese ontwikkeling van Frankfurt berus tot in die 19de eeu op ruwe skattings. Eers vanaf omstreeks 1810 is meer presiese bevolkingsopnames gehou en amptelike statistieke gepubliseer. In die middeleeue was Frankfurt met sowat 10&nbsp;000 inwoners 'n middelgroot stedelike nedersetting. In die 17de eeu het die bevolkingstal die 20&nbsp;000-kerf verbygesteek en teen die middel van die 18de eeu gegroei tot 30&nbsp;000. In 1810 het dit 40&nbsp;000 beloop. Tot die einde van die Vrye Stad Frankfurt het die bevolking verder gegroei tot meer as 90&nbsp;000, waarvan 78&nbsp;000 binne die ou versterkings. Die huidige bevolking van hierdie geskiedkundige middestad is slegs 7&nbsp;000. In 1875 het Frankfurt se bevolking vir die eerste keer 100&nbsp;000 oorskry en was vanaf 1880 een van die tien grootste stede in Duitsland. Met 414&nbsp;576 inwoners was dit die negende grootste stad in Duitsland en die vierde grootste in Pruise. Kort voor die begin van die Tweede Wêreldoorlog het die stadsbevolking 553&nbsp;464 beloop. As gevolg van oorlogshandelinge het meer as 4&nbsp;800 burgerlikes en 12&nbsp;700 Frankfurtse soldate hul lewens verloor. Die Joodse bevolking het voor die oorlog sowat 30&nbsp;000 beloop, waarvan 12&nbsp;000 in die [[Holocaust]] vermoor is. Teen die einde van 1945 het die inwonertal gedaal tot 358&nbsp;000 nadat sowat die helfte van alle woonstelle deur bomaanvalle vernietig is. Die bevolking het in 1951 weer die vlak van 1939 en in 1963 met 691&nbsp;257 sy voorlopige hoogtepunt bereik. Migrasie na die omliggende gebiede het die bevolking in die volgende jare weer laat krimp. So het die inwonertal in 1986 nog 592&nbsp;411 beloop. Sedertdien het die bevolking jaarliks gegroei tot 'n nuwe rekord van 695&nbsp;624 (soos op 30 September 2011), waarvan 524&nbsp;636 [[Duitsers]] en 170&nbsp;988 buitelanders.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.frankfurt.de/sixcms/media.php/678/33_Einwohner_3Quartal2011.pdf |title=Statistik aktuell Nr. 33/2011 |publisher=Frankfurt am Main |accessdate=2 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502172536/http://www.frankfurt.de/sixcms/media.php/678/33_Einwohner_3Quartal2011.pdf |archive-date=2 Mei 2013 |url-status=dead}}</ref> In Junie 2019 het die inwonertal reeds meer as 757&nbsp;000 beloop. == Argitektuur == === Die ou stadskern === [[Lêer:Paulskirche-ffm002.jpg|duimnael|links|Die ''Paulskirche'']] [[Lêer:Frankfurt Am Main-Schwarzer Stern-Ansicht vom Samstagsberg-2008.jpg|duimnael|Die vakwerk-restaurant ''Schwarzer Stern'']] [[Lêer:Frankfurt Am Main-Samstagsberg-20070607.jpg|duimnael|'n Ry gerekonstrueerde huise aan die oostelike kant van die ''Römerberg'']] [[Lêer:Römerberg Frankfurt abends.jpg|duimnael|Die Römer, Frankfurt se raadsaal]] Die ou stadskern van Frankfurt behels drie van die stad se belangrikste argitektoniese besienswaardighede: Die ''Kaiserdom'' (keiserlike katedraal), die ''Römerberg'' en die ''Paulskirche''. Die Rooms-Katolieke domkerk ''St. Bartholomäus'' met sy kenmerkende Laat-Gotiese westoring was vroeër die plek waar die Duitse keisers verkies en bekroon is. Ná die plegtigheid is 'n feestelike optog op die sogenaamde ''Königsweg'' ("koningspad") na die banketsaal in Frankfurt se raadsaal gehou. Die huidige ''Archäologische Garten'' ("Argeologiese Tuin") met opgrawings uit die Romeinse en Karolingiese tydperk lê voor die katedraal. Die ''Römerberg'' ("Romeineheuwel") is die sentrale plein van die ou stadskern met die ''Römer'' (Frankfurt se raadsaal uit die 14de eeu), die Vroeg-Gotiese ''Alte Nikolaikirche'' ("Ou Nikolaikerk") en 'n ry historiese huise aan die oostelike kant wat ná die Tweede Wêreldoorlog heropgebou is. Die ''Paulskirche'' is in die tydperk tussen 1789 en 1833 deur die argitek Johann Georg Christian Haas opgerig om die Middeleeuse Fransiskanekerk te vervang en het tot 1944 as Frankfurt se Evangelies-Lutherse hoofkerk gedien. Die Frankfurtse Nasionale Vergadering het in die jare 1848 en 1849 in hierdie Klassisistiese gebou byeengekom. Die ''Paulsplatz'' is vandag 'n gewilde plein met straatkafees. Die argitektoniese karakter van Frankfurt se binnestad is, net soos in ander groot Duitse stede, as gevolg van die Tweede Wêreldoorlog met sy bomaanvalle en die moderne heropbou drasties verander. In Frankfurt het die padverkeer aanvanklik besondere aandag gekry, en naas moderne geboue in die binnestad is ook 'n uitgestrekte straatnetwerk gebou. Van die ou historiese stadskern, wat voor die oorlog een van die grootstes van sy soort in Duitsland was en meer as 4&nbsp;000 vakwerkhuise ingesluit het, het min bewaar gebly. Die enigste oorspronklike gebou is die ''Haus Wertheym'' by die ''Fahrtor''. Maar reeds omstreeks 1900 is enkele woonkwartiere soos dié van die ''Judengasse'' afgebreek om plek te maak vir nuwe strate. Die meeste oorblyfsels van Frankfurt se historiese argitektuur lê vandag by die ''Römerberg''. Die huidige binnestad is in 1333 as Neustadt ("Nuwe Stad") gestig. In die vroeë 19de eeu is die 17de eeuse barok-versterkings afgebreek om plek te maak vir 'n ringvormige park wat die destydse stadskern omsluit het. Volgens die stadsbeplanner Georg Heß se statuut was bouhere verplig om nuwe geboue in die Klassisistiese boustyl op te rig. Een van die kenmerkendste voorbeelde van Frankfurt se Klassisisme is die Ou Stadsbiblioteek wat in die tydperk tussen 1820 en 1825 ontstaan het en ná sy verwoesting in 1944 in sy oorspronklike styl as ''Literaturhaus'' heropgerig en in 2005 geopen is. Teen die einde van die 19de eeu het die ''Hauptwache'' tot die middelpunt van die stad ontwikkel, terwyl die Zeil sy besigste winkelstraat geword het. Die Katharinenkirche in die barokstyl, wat tussen 1678 en 1681 by die ingang van die Zeil opgerig is, word met die Goethe-gesin verbind en is tans die grootste Evangelies-Lutherse kerk in Frankfurt. Die Zeil ondergaan in argitektoniese opsig tans groot veranderinge. Op die bouterrein naby die Hauptwache word tans die duurste bouprojek in Europa uitgevoer, ''FrankfurtHochVier'' van die [[Nederland]]se projekontwikkelaars MAB. Die projek behels die oprigting van 'n luukse winkelsentrum, 'n eersteklas-hotel, kantore en woonstelle, asook die heropbou van die voormalige ''Palais Thurn und Taxis'' (1727−1741) wat in 1944 vernietig is. Die gebouekompleks is in 2008/2009 voltooi. Ook in die historiese stadskern is daar heelwat boubedrywighede. Die sogenaamde ''neue Frankfurter Altstadt'' of nuwe Frankfurtse ou stad tussen Domkerk en Römer het met vyftien gerekonstrueerde historiese geboue en twintig moderne projekte, wat in Mei 2018 voltooi is, onmiddellik 'n toereistetrekpleister geword.<ref>{{de}} [http://www.fnp.de/lokales/frankfurt/Ende-September-wird-die-neue-Altstadt-gefeiert;art675,3091761 ''Frankfurter Neue Presse, 31 Augustus 2018:Ende September wird die neue Altstadt gefeiert. Besoek op 1 November 2018'']</ref> === Sakrale boukuns === [[Lêer:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|duimnael|Die Bartolomeüsdomkerk, kroningskerk van Duitse keisers tot 1792]] Die domkerk van Frankfurt of Keiserlike domkerk St. Bartholomeüs (Duits: ''Dom St. Bartholomäus'') is die grootste sakrale gebou van Frankfurt en het oorspronklik as 'n paltskapel en kapittelkerk gedien. Die vroegste sakrale gebou en voorloper van die domkerk was die Karolingiese Salvator-kerk uit die jaar 840 wat vanaf 1248 vergroot is. Die huidige kerk het tussen die 14de en 15de eeu op die fondamente van 'n vroeëre Merowingiese kerkgebou ontstaan. Die domkerk is 'n hallekerk met drie skepe, maar danksy die baie kort Vroeg-Gotiese langhuis en die baie lang dwarsskip uit die 14de eeu het die kerk eerder die grondvorm van 'n sentrale gebou. Die monumentale westoring uit die 15de eeu met 'n hoogte van 95 meter word vanweë sy ongewone koepel by die groot prestasies van die Gotiese boukuns in Duitsland gereken. Die domkerk se boubedrywighede het oor 14 eeue gestrek en was steeds nou verbind met die algemene geskiedenis van Frankfurt. Vanaf 1356 is die konings van die Heilige Romeinse Ryk hier verkies, en in die tydperk tussen 1562 en 1792 is die keisers van die ryk hier gekroon. Die domkerk was sodoende een van die beduidendste geboue van die ryksgeskiedenis en veral in die 19de eeu 'n simbool van nasionale eenheid. Dit was daarnaas een van min groot kerkgeboue in Duitsland wat die status van "Keiserdomkerk" gekry het.<ref name="alt">{{de}} [http://www.altfrankfurt.com/Dom/ ''www.altfrankfurt.com: Die domkerk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216115633/http://altfrankfurt.com/Dom/ |date=16 Februarie 2008}}</ref> Die domkerk is in 1867 deur 'n brand vernietig en in 1877 in sy huidige vorm herstel. By hierdie geleentheid is ook die toring volgens die oorspronklike planne van die Middeleeuse katedraalboumeester Madern Gertner voltooi.<ref name="alt" /> Dit is vir 'n tweede keer tydens die geallieerde bomaanvalle van die Tweede Wêreldoorlog ernstig beskadig, en sy binneruimte het volledig uitgebrand. Die domkerk is in die 1950's heropgebou. === Mainoewer, Mainbrûe en ''Museumsufer'' === [[Lêer:Museumsufer-teil3-ffm001.jpg|duimnael|links|Die eindpunt van die ''Museumsufer'']] [[Lêer:Courbet Frankfurt.jpg|duimnael|''Vue de Francfort-sur-le-Main'', met die ''Alte Brücke'' (''Ou Brug''), van [[Gustave Courbet]] (1858).]] [[Lêer:Dom-ffm012.jpg|duimnael|Die voetgangersbrug ''Eiserner Steg'']] [[Lêer:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|duimnael|Die Mainrivier in die somer]] Die twee Mainoewers het danksy die argitektoniese en kulturele besienswaardighede langs die Mainrivier tot gewilde plekke vir inwoners en toeriste ontwikkel. Die ''Alte Brücke'' (Ou Brug) oor die Main het reeds in die vroeë 13de eeu bestaan en is eeue lank as die beduidendste gebou in Frankfurt beskou. Vandag behoort ook die ''Eiserne Steg'', 'n voetgangersbrug wat in 1869 ingewy is, tot die bekendste bakens langs die rivier. Die uitstallingsgebou ''Portikus'' op die Maineiland is in 2006 geopen. Die uitsig oor die historiese stadskern en stadshorison van Frankfurt vanuit een van die Mainbrûe in die oostelike binnestad word deur die media dikwels as 'n illustrasie in bydraes oor die Mainmetropool gebruik. Die ''Museumsufer'' (Museumoewer) is een van die beduidenste museumkomplekse in Duitsland en Europa met 13 verskillende musea wat in die periode tussen 1980 en 1990 uitgebou of nuut opgerig is. Die argitektoniese spektrum strek van ou statige villas tot nuwe geboue soos die ''Museum für Angewandte Kunst'' (MAK; Museum vir Toegepaste Kuns) wat deur die argitek Richard Meier ontwerp is. Naas die MAK behels die ''Museumsufer'' aan die Main se linker- en regteroewer die Frankfurtse Ikone-museum, die Museum van Wêreldkulture, die Duitse Filmmuseum, die Duitse Argitektuurmuseum, die Museum vir Kommunikasie, die ''Städel Museum'', die Liebighuis ('n museum vir ou beeldhoukuns), die Museum Giersch (plaaslike kuns), die Historiese Museum en die Joodse Museum. Die ''Städel Museum'' besit skilderye van [[Jan van Eyck]], [[Albrecht Dürer]], Andrea Mantegna, Sandro Botticelli, Hiëronimus Bosch, [[Rembrandt]], [[Johannes Vermeer]], Edgar Degas, [[Henri Matisse]], [[ Claude Monet]], Pierre-Auguste Renoir, [[Pablo Picasso]], [[Ernst Ludwig Kirchner]], Max Beckmann, [[Paul Klee]], Antoine Chintreuil, Francis Bacon, Gerhard Richter, Wolfgang Tillmans en Isa Genzken. Kulturele feeste soos die ''Museumsuferfest'' in laat Augustus en die Nag van die Musea wat elke lente plaasvind, lok jaarliks duisende besoekers. Die natuurbewaringsgebied ''Schwanheimer Düne'' naby die rivier in die weste van die stadsbuurt Schwanheim behels een van Europa se min binnelandse duine. Die gebied beslaan 'n oppervlakte van 58,5 hektaar en is 'n belangrike habitat vir bedreigde dier- en plantspesies. === Hoofstasie en Bahnhofsviertel === [[Lêer:Frankfurt hbf 01.jpg|duimnael|Die gerestoureerde hoofstasie van Frankfurt]] Die hoofstasie van Frankfurt is in 1888 geopen en behoort volgens die aantal passasiers en langafstandtreine tot die grootstes van sy soort in Europa. Die reusagtige stasiehal met sy vyf skepe waarvan die staalgeraamte en dak volledig gerestoureer en sodoende hul glans teruggekry het, die ontvangsaal in dieselfde boustyl en die warboel van bo- en ondergrondse geriewe maak van die stasie 'n indrukwekkende gebou en argitektoniese besienswaardigheid in eie reg. Die stadsbuurt Bahnhofsviertel rondom die stasie is 'n smeltkroes van vele kulture met 'n groot aantal winkels en restourante wat die etniese verskeidenheid van die bewoners weerspieël. Die kwartier wemel 24 ure per dag van mense, onder meer danksy die rooiligbuurt rondom Taunusstraße. Hier word ook die tipiese sosiale teenstellings van 'n internasionale stasie aangetref: pendelaars, banklui, sakemanne, internasionale besoekers van handelskoue en toeriste, maar ook bedelaars en alkohol- en dwelmverslaafdes. Die Kaiserstraße is 'n breë winkelstraat waar rykdom naas armoede, multikulturele winkels, moderne hoofkwartiere van nasionale en internasionale banke naas tipiese instellings van 'n rooiligbuurt aangetref word. === Wolkekrabbers === [[Lêer:ECB Frankfurt at Sunset.jpg|duimnael|links|Skytower, die nuwe hoofkwartier van die Europese Sentrale Bank, teen sononder<br /><small>Ontwerp: [[Coop Himmelb(l)au]], [[Wene]]</small>]] [[Lêer:Frankfurt am Main, MesseTurm.jpg|duimnael|Die ''Messeturm'' is ontwerp deur die Duits-gebore Amerikaanse argitek [[Helmut Jahn]]]] [[Lêer:Opernturm September 2009.JPG|duimnael|Die ''Opernturm''-wolkekrabber]] Sedert die 1950's het Frankfurt tot een van min Europese stede ontwikkel wat danksy 'n groot aantal wolkekrabbers hul eie kenmerkende stadshorison ontwikkel het. Frankfurt het dan ook die bynaam "Mainhattan" gekry – 'n verwysing na Manhattan in [[New York Stad]]. Die meeste wolkekrabbers is in die sogenaamde ''Bankenviertel'' ("Bankebuurt") in die westelike stadsentrum gekonsentreer. Die Henningerturm in die stadsbuurt Sachsenhausen was in 1961 die eerste gebou in Frankfurt wat met sy hoogte van 120 meter die westoring van die katedraal oortref het. Vroeëre wolkekrabbers soos die AEG-huis (1951), die telekommunikasiehuis (''Fernmeldehochhaus'', 1954) en die Zürich-huis (1962) was beperk tot hoogtes tussen 45 en 69 meter. Hulle is intussen almal lankal afgebreek, alhoewel sommige van hulle tot argitektoniese monumente verklaar is. Die Junior-huis, wat in 1951 deur die na-oorlogse argitek Wilhelm Berentzen ontwerp is, staan egter nog steeds en word as Frankfurt se eerste wolkekrabber beskou. Die gebou met 'n hoogte van 35 meter beskik oor nege verdiepings en was in sy tyd vanweë sy glastrappehuis en sy twee hysbakke wat onafhanklik van mekaar werk 'n argitektoniese uitdaging. Die hoogste wolkekrabbers van die 1970's (die Marriott-hotel en die destydse hoofkwartier van die Dresdner Bank) was met hul hoogte van sowat 160 meter die hoogtes in Duitsland. Die ''[[Messetoring|Messeturm]]'', wat in 1990 voltooi is, was met 257 meter die hoogste wolkekrabber in Europa totdat dit in 1997 deur die [[Commerzbanktoring|hoofkwartier van die Commerzbank]] (259 meter, met sy antenne 300 meter) oortref is. Die hoogste gebou in Frankfurt is nogtans die ''Europaturm'' met 337,5 meter. Hierdie telekommunikasie- en televisietoring in besit van die Duitse Telekom is in die jare 1974 tot 1978 opgerig. Sy uitkykpunt en ander geriewe vir besoeke is in 1999 om ekonomiese redes gesluit. Tans is die ''Maintower'' die enigste wolkekrabber met 'n uitkykpunt (200 meter) wat nog oop staan vir die publiek. Daar is egter restourante in die 25ste verdieping van die ''Japan Center'' en in die 29ste verdieping van die ''Eurotheum''. Tydens die Wolkekrabber-fees, wat ongereeld gehou word, staan egter ook ander wolkekrabbers oop vir besoekers. In Augustus 2011 was daar in Frankfurt twaalf geboue met 'n hoogte van meer as 150 meter. Onlangse projekte sluit die ''Opernturm''-wolkekrabber naby die Ou Operahuis in. Die enigste ander stad in Duitsland met 'n wolkekrabber, wat in hierdie kategorie val, is Bonn met sy ''Post Tower''. === Nuwe stadsbuurte === [[Lêer:Europaviertel modell.jpg|duimnael|links|'n Modelfoto van die ''Europaviertel'']] [[Lêer:Westhafen Frankfurt W DSCF3943.jpg|duimnael|links|Nuwe woonstelle in die ''Westhafen''-kwartier, met die ''Westhafen-Tower'' links in die agtergrond]] Die ''Europaviertel'' is 'n nuwe stadsbuurt met 'n oppervlakte van 90 hektaar wat op die voormalige rangeerterrein van 'n vragstasie in die weste van Frankfurt ontstaan. Die terrein is tans in besit van twee eiendomsontwikkelingsmaatskappye, ''Aurelis Real Estate'' (66,7 hektaar) en ''Vivico Real Estate'' (18 hektaar). Die twee ondernemings beplan om hier tot teen 2019 nuwe kantore, hotelle, woonstelle, winkel- en ontspanningsgeriewe op te rig. Boubedrywighede in die oostelike gedeelte van die terrein het in die tweede kwartaal van 2005 begin, en in 2006 is die nuwe ''Mövenpick''-hotel as een van die eerste geboue voltooi. ''Vivico'' het in Januarie 2008 bekend gemaak dat 'n kontrak vir die bou van 'n nuwe ''Grand Hyatt''-vyfsterhotel reeds aangegaan is. Die luukse hotel sal deel uitmaak van die ''Europaviertel'' se ''Urban Entertainment Center''. In Februarie van dieselfde jaar het die onderneming ook sy planne vir 'n bykomende 110 woonstelle en 'n toeristehotel bekend gestel. Die ''Urban Entertainment Center (UCE)'' bevat drie gebouekomplekse met 'n hotel- en 'n kantoortoring (210 meter) asook 'n winkelsentrum. Die beplande wolkekrabber ''Millennium Tower'' teenoor die ''UCE'' sal 'n hoogte van 350 meter bereik. Die Frankfurtse ''Westhafen'' (Weshawe) is 'n voormalige hawe aan die Mainrivier se regteroewer, in die westelike binnestad van Frankfurt en net enkele straatblokke suid van die hoofstasie. Dit beskik oor 'n uitgestrekte hawebekken met 'n lengte van 560 meter en 'n wydte van 75 meter wat deur 'n hawehoof van die Main geskei word. Die ''Westhafen'' is op 16 Oktober 1886 geopen en het die vroeëre Winterhawe vervang. In 1993 het Frankfurt se stadsraad besluit om die haweterrein met 'n totale oppervlakte van twaalf hektaar tot 'n nuwe stadsbuurt met kantore, woonstelle, winkels, kroeë en restourante om te skep. Die hawebekken het bewaar gebly om as jaghawe te dien. By die oostelike ingang tot die kwartier het die sogenaamde ''Westhafen-Tower'' ontstaan, 'n ronde kantoorgebou met 'n kenmerkende glasfasade. Dit was een van die eerste geboue wat in die nuwe buurt voltooi is en behoort met 'n hoogte van 112 meter tot die stad se kleiner wolkekrabbers. Wes hiervan het in 2004 bykomende kantoorgeboue soos die ''Torhaus'' en die ''Westhafenpier'' ontstaan. Naas kantore is ook talle woongeboue in die nuwe stadsbuurt opgerig. Twaalf woonhuise op die hawehoof is gedeeltelik op pilare in die water gebou en beskik oor hul eie boothawe. Ná sy voltooiing sal die ''Westhafen''-kwartier sowat 2&nbsp;000 bewoners huisves en werkgeleenthede vir 3&nbsp;000 mense bied. === ''The Squaire'' === [[Lêer:DSCI0058 Flughafen Frankfurt Squaire.jpg|duimnael|''The Squaire'' is die grootste kantoorgebou in Duitsland. (Onder: 'n [[InterCityExpress|ICE-trein]] vertrek)]] ''The Squaire'', ook bekend as ''Airrail Center Frankfurt'', is met 140&nbsp;000&nbsp;m² se totale ruimte die grootste kantoorgebou in Duitsland. Die gebou het 'n lengte van 660 meter, 9 verdiepings met 'n totale hoogte van 45 meter en 'n wydte van 65 meter. Die gebou is volledig oor die Frankfurt-lughawe se spoorwegstasie geleë en word deur 'n brug met die lughawe-terminaal 1 verbind. ''The Squaire'', wat as een van die duurste projekte in Frankfurt teen 'n koste van een miljard € (10,3 miljard ZAR) opgerig is, is vir gemengde gebruik ontwerp. Die gebou huisves twee ''Hilton''-hotelle asook 'n aantal winkels en supermarkte en die nuwe kantoor van die ouditeursfirma ''KPMG''. The Squaire word stapsgewys geopen en is in 2012 voltooi. == Vervoer en infrastruktuur == === Lughawens === [[Lêer:Aerial View of Frankfurt Airport 1.jpg|duimnael|links|'n Lugfoto van Frankfurt se lughawe]] [[Lêer:Frankfurt Skyline at Night.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Frankfurt]] [[Lêer:Frankfurt Hauptbahnhof dk2500.jpg|duimnael|Die hoofstasie is as kopstasie ontwerp. Hier staan twee ICE-hoëspoedtreine naas mekaar]] [[Lêer:Flughafen-Fernbahnhof-Frankfurt am Main.JPG|duimnael|Die treinstasie van Frankfurt-lughawe]] [[Lêer:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|duimnael|'n Trem van die stedelike vervoermaatskappy VGF by Frankfurt se Suidstasie (''Südbahnhof'')]] [[Lêer:Frankfurter Kreuz Luftaufnahme.jpg|duimnael|Europa se besigste snelweë kruis by die Frankfurter Kreuz digby die Ryn-Main-lughawe]] Frankfurt is danksy sy sentrale ligging 'n belangrike knooppunt van Europa se lug-, spoor-, pad- en watervervoerstelsels en beskik oor een van die grootste internasionale lughawens ter wêreld. Die [[Lughawe Frankfurt|Lughawe Frankfurt am Main]] is die derde grootste in Europa ná [[Lughawe Londen-Heathrow|Londen-Heathrow]] en [[Lughawe Parys-Charles de Gaulle|Parys-Charles de Gaulle]] ten opsigte van passasiersgetalle en die grootste wat lugvrag betref. In 2018 het die lughawe meer as 69,5 miljoen passasiers en 2,2 miljoen ton lugvrag hanteer. In die winter van 2017/18 het 89 nasionale en internasionale lugrederye 262 bestemmings in meer as 100 lande bedien.<ref>{{de}} [https://www.fraport.de/de/unternehmen/fraport/ueber-uns.html ''www.fraport.de: Über uns. Besoek op 6 Maart 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507121847/https://www.fraport.de/de/unternehmen/fraport/ueber-uns.html |date=7 Mei 2019}}</ref> 'n Moderne en effektiewe vervoer-infrastruktuur is van sentrale belang vir internasionale lugspilpunte soos Frankfurt. Die besigste snelweë in Europa, wat van oos na wes en van suid na noord loop, kruis naby die lughawe en verbind dit met Frankfurt en ander Duitse metropole. Die lughawe beskik daarnaas oor sy eie ICE-treinstasie vir langafstand-hoëspoedtreine en 'n tweede stasie vir streekstreine. Daagliks neem sowat 170 langafstandtreine passasiers na die lughawe.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=2709&_ffmpar&#91;_id_inhalt&#93;=3390199 |title=Frankfurt Airport. |publisher=Frankfurt am Main |accessdate=18 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318000314/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=2709&_ffmpar&#91;_id_inhalt&#93;=3390199 |archive-date=18 Maart 2015 |url-status=dead}}</ref> Treindienste word aangevul deur Lufthansa se busroetes waarvan ook passasiers van ander lugrederye gebruik kan maak. Lufthansa se ''Airport Bus''-diens bedien roetes tussen Frankfurt en [[Mannheim]], [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]], München en [[Straatsburg]]. Ten spyte van sy naam is Frankfurt se tweede en kleiner lughawe Frankfurt-Hahn nie in die stad self geleë nie, maar sowat 120 kilometer wes van Frankfurt in Lautzenhausen in die deelstaat Rynland-Palts. Dit is die tiende grootste lughawe in Duitsland wat jaarliks tot drie miljoen passasiers en byna 300&nbsp;000 ton lugvrag hanteer.<ref>{{de}} [https://www.hahn-airport.de/default.aspx?menu=about_us&cc=de ''Amptelike webtuiste van Frankfurt Hahn Airport'']</ref> === Padvervoer === Die ''Frankfurter Kreuz'' naby die lughawe van Frankfurt is die kruispunt van twee belangrike snelweë, die ''Autobahn 5'' (A 6, wat van die Hattenbacher Dreieck tot by Weil am Rhein in Baden-Württemberg loop) en die ''Autobahn 3'' (A 3) tussen [[Arnhem]] (Nederland) en Passau (Beiere). Die kruispunt is met daagliks sowat 310&nbsp;000 voertuie die besigste in Europa. Ander belangrike snelweë in en naby Frankfurt sluit die [[Bundesautobahn 66|A 66]] (wat in die weste tot by Wiesbaden en in die ooste tot by Fulda loop), die A 648 (wat tot by Frankfurt se skouterrein en die binnestad loop), die A 661 tussen Oberursel en Egelsbach, die A5 in die weste, die A 661 in die noordooste en die A 3 in die suide. Die drie laasgenoemdes maak deel uit van 'n kringpad wat rondom Frankfurt loop. Frankfurt se stadsgebied beskik oor 1&nbsp;145 kilometer se munisipale strate en paaie, en met 715 motors per 1&nbsp;000 inwoners het Frankfurt die hoogste motordigtheid in Duitsland. === Spoorvervoer === Frankfurt se hoofstasie is een van die besigstes in Europa en dien volgens die nasionale Duitse spoorweë ''Deutsche Bahn AG'' as die belangrikste spoorvervoersentrum in Duitsland. Ten opsigte van sy oppervlakte is dit saam met die hoofstasies van [[Leipzig]] en [[Zürich]] ook een van die grootstes in Europa. Met daagliks sowat 350&nbsp;000 passasiers is dit saam met die hoofstasie van München die tweede besigste stasie in Duitsland na Hamburg se hoofstasie wat daagliks 450&nbsp;000 passasiers hanteer. Die [[InterCityExpress|ICE]]-spoorlyn na Keulen is in 2002 in bedryf gestel sodat die reistyd tussen die twee stede tot 1¼ ure ingekort is. As deel van die Rhealys-projek is daarnaas ook 'n hoëspoedspoorlyn na Parys se Gare de l'Est-stasie gebou. Die reistyd na Parys is tot vier ure ingekort. Die belangrikheid van Frankfurt se stasies vir die vragvervoer het daarenteen afgeneem. Die hoofvragstasie is intussen gesluit sodat slegs die kleiner stasie Frankfurt am Main-Oos tans nog spoorvrag hanteer. Die terrein van die vroeëre hoofvragstasie word intussen gedeeltelik vir handelskoue gebruik, en ook die nuwe stadsbuurt Europaviertel word hier gebou. === Openbare vervoer === Die openbare vervoerstelsel van Frankfurt behels 'n netwerk van treine, stadstreine, moltreine, trems en busse. Agt van die nege stadstreine ry deur die ''City-Tunnel'', 'n tonnel met sewe stasies onder die stadsentrum. Die grootste maatskappy van die openbare vervoerstelsel is die ''Verkehrsgesellschaft Frankfurt (VGF)''. Die ''Rhein-Main-Verbund (RMV)'' is 'n oorkoepelende liggaam waarin die verskillende openbare vervoermaatskappye van die metropolitaanse Ryn-Maingebied saamgesluit het om die vervoerstelsels doeltreffend te koördineer en 'n eenvormige tariefstelsel daar te stel. === Skeepvaart === Die Ryn verbind Frankfurt am Main met die belangrike nywerheidsgebiede in [[Noordryn-Wesfale]] en Nederland, terwyl die Main-Donau-kanaal as 'n waterweg na die suidoostelike Sentraal-Europa dien. Terwyl Frankfurt se vroeëre Weshawe (Duits: ''Westhafen'') intussen in 'n woon- en sakebuurt omgeskep is, hanteer die Ooshawe (''Osthafen''), die rivierhawe Gutleutstraße en die hawe van die nywerheidspark Höchst nog steeds skeepsvragte. In 2007 het 1&nbsp;668 skepe Frankfurt se hawens aangedoen en is meer as 2,2 miljoen ton vrag gehanteer.<ref name="gesch">{{de}} [http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/geschichte/fakten.html ''frankfurt-interaktiv.de: Frankfurt am Main in Zahlen und Fakten''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625060613/http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/geschichte/fakten.html |date=25 Junie 2014}}</ref> === Elektroniese kommunikasie === Frankfurt am Main speel ook 'n belangrike rol in die nasionale en internasionale internetverkeer. Die stad huisves onder meer die grootste Duitse internet-knooppunt DE-CIX en die registrasiekantoor van DeNIC wat die topvlakdomein ''.de'' beheer. Volgens sy datavolume – dit hanteer tans 85 persent van die nasionale en 35 persent van die Europese internetverkeer<ref name="gesch" /> – is DE-CIX intussen die tweede belangrikste dataknooppunt ter wêreld.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.billig-tarife.de/partner/koop/news/zeige.php?news=1735&partner=bt |title=Frankfurt as die hoofstad van telekommunikasie |accessdate=25 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080125040911/http://www.billig-tarife.de/partner/koop/news/zeige.php?news=1735&partner=bt |archive-date=25 Januarie 2008 |url-status=dead}}</ref> == Mediabedryf == === Dagblaaie en ander gedrukte media === [[Lêer:FR im Depot DSCF3639.jpg|duimnael|Hoofkwartier van die dagblad ''Frankfurter Rundschau'']] Frankfurt was een van die eerste stede ter wêreld waar dagblaaie uitgegee is. Tans het twee nasionale koerante hier hul hoofkwartiere. Die liberaal-konserwatiewe dagblad ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'' (dikwels afgekort tot ''F.A.Z.'') se redaksie en uitgewery is in die stadsdeel Gallus geleë, terwyl dié van die linksliberale ''Frankfurter Rundschau'' sedert Julie 2005 in Sachsenhausen gesetel is. Ook die ''Börsen-Zeitung'', 'n ekonomiese dagblad wat gebeure op die effektebeurse dek, word in Frankfurt uitgegee. 'n Belangrike streekkoerant is die konserwatiewe is die ''Frankfurter Neue Presse'' waarvan die redaksie en uitgewery vlakby dié kantoorgebou van die ''F.A.Z.'' geleë is. In Frankfurt verskyn daarnaas die Russiestalige weekblad ''MK-Deutschland'' as susterblad van die Russiese koerant ''Moskofski Komsomolets''. Naas die bogenoemde dagblaaie word ook 'n aantal tydskrifte in Frankfurt uitgegee. Die ''Journal Frankfurt'' is die bekendste tydskrif vir kulturele gebeurtenisse en feeste. Sy redaksie is in die stadsdeel Gallus geleë. Die uitgewery ''Öko-Test Verlag'' in Bockenheim spits hom op "ekologiese tydskrifte" toe waarvan ''Öko-Test'' die bekendste is. Die redaksie van ''Titanic'', 'n satiriese tydskrif, is eweneens in Bockenheim gesetel. Die uitgewery ''Bund-Verlag'' in Heddernheim gee vaktydskrifte vir ondernemingsrade (''Arbeitsrecht im Betrieb'') en personeelrade (''Der Personalrat'') uit. == Onderwys == [[Lêer:Goethe University Frankfurt Poelzig Building Panorama.jpg|duimnael|Poelzig-gebou op die Westend-kampus van die Johann Wolfgang von Goethe-universiteit]] Twee universiteite en 'n aantal ander tersiêre onderwysinstellings is in Frankfurt gesetel. Die bekendste en oudste universiteit, die Johann Wolfgang von Goethe-universiteit Frankfurt am Main, is in 1914 gestig en het tans vier kampusse in die stadsdele Bockenheim, Westend, Riedberg en Niederrad. In 1971 het 'n aantal akademiese instellings saamgesmelt om die Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe (''Fachhochschule Frankfurt am Main'') te vorm wat hom veral op toegepaste ingenieurs- en ekonomiese wetenskappe toespits. Die Filosofies-Teologiese Skool Sankt Georgen is die oudste privaat tersiêre onderwysinstelling in Frankfurt. Dit word deur die Duitse Provinsie van die Jesuïete-orde bestuur en het sy kampus sedert 1926 in die stadsdeel Sachsenhausen. Ander privaat onderwysinstellings sluit die ''Frankfurt School of Finance & Management'' in Ostend en die ''Provadis School of International Management and Technology'' in Höchst in. Die Staatsskool vir Beeldende Kunste is in 1817 deur Johann Friedrich Städel as ''Städelschule'' in die lewe geroep. Dit is in 1942 omgeskep tot die Staatsskool vir Vrye Beeldende Kunste. Die Skool vir Musiek en Uitbeeldende Kuns is 'n privaat instelling wat in 1878 as musiekakademie in die lewe geroep is. == Kultuur == === Operahuise, konsertgeboue en teaters === [[Lêer:Alte Oper Frankfurt 2012.jpg|duimnael|''Alte Oper'']] [[Lêer:HR-Sendesaal.jpg|duimnael|Die Hessiese Uitsaaikorporasie (HR) se ''Sendesaal''. Konserte en Karnaval-byeenkomste word van hier regstreeks na gehore regoor Duitsland uitgesaai]] Frankfurt pronk met 'n lewendige toneelbedryf. Die Stedelike Teaters (''Städtische Bühnen'') is 'n oorkoepelende liggaam wat verskillende instellings behels. Die Operahuis van Frankfurt is een van die bekendstes ter wêreld en is verskeie kere (onder meer in 2003) as die Operahuis van die Jaar aangewys. Die teater ''Schauspiel Frankfurt'' het in die 1960's veral danksy die akteur en regisseur Harry Buckwitz, wat as direkteur gefungeer het, bekendheid verwerf en het in die 1970's en 1980's opspraak gemaak deur die medeseggenskap wat akteurs en ander personeel by die bestuur van die teater gekry het. Die ''Alte Oper'' (Ou Operahuis), wat deur die Berlynse argitek Richard Lucae ontwerp en op 20 Oktober 1880 met 'n opvoering van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se opera ''Don Juan'' in die teenwoordigheid van talle eregaste, waaronder keiser Wilhelm I, ingewy is, word algemeen as die mooiste konsertgebou in Duitsland beskou.<ref>{{de}} ''Baedeker Allianz Reiseführer: Frankfurt am Main''. 12de uitgawe. Ostfildern: Karl Baedeker 2011, bl. 130</ref> Die oprigting van die operahuis in die Neorenaissance-styl is deur plaaslike burgers befonds. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is die gebou in 'n lugaanval vernietig en eers ná 'n dekades lange beslissingsproses heropgebou. Die eerste na-oorlogse opvoering is op 28 Augustus 1981 aangebied. Die operahuis beskik oor 'n indrukwekkende konsertsaal en is vandag een van die belangrikste musieksentrums in Europa. Ander bekende konsertgeboue in Frankfurt sluit die ''Jahrhunderthalle'' in die stadsbuurt Unterliedenbach, die ''Festhalle'' in Bockenheim en die ''Sendesaal'' van die ''Hessische Rundfunk'' (Hessiese Uitsaaikorporasie) in. Bekende boulevardteaters is die ''Komödie'' in die Neue Mainzer Straße en die ''Fritz-Rémond-Theater'' in die ''Zoo-Gesellschaftshaus''. Die ''Volkstheater Frankfurt'' bied klassieke toneelstukke en eietydse dramas in die plaaslike dialek aan, terwyl die ''English Theatre'' die grootste Engelssprekende teater op die Europese vasteland is. Kabaret en kleinkunsteaters sluit die ''Tigerpalast'', die ''Künstlerische Mousonturm'', die ''Stalburg-Theater'', die ''Gallustheater'', die ''Schmiere'' in die Karmeliete-klooster (wat homself sedert 1950 ironies as die "slegste teater ter wêreld" beskryf), die ''Neue Theater'' in die stadsbuurt Höchst, die ''TiTS-Theater'' en die ''Dramatische Bühne'' in die ''Café Exzess'' in. === Feeste === [[Lêer:Mainfest Frankfurt.jpg|duimnael|links|[[Vuurwerk]] op die laaste dag van die Mainfees in Augustus]] [[Lêer:Museumsuferfest 2005 - Riesenrad.jpg|duimnael|Die ''Museumsuferfest'' in 2005]] [[Lêer:Frankfurter weihnachtsmarkt nacht.jpg|duimnael|Die Kersmark op die Römerberg]] Die ''Museumsuferfest'', wat sedert 1988 jaarliks gehou word, is 'n gekombineerde kultuur- en musiekfees. Dit is die grootste fees in die Ryn-Main-gebied en het in 2007 oor drie dae sowat 3,5 miljoen besoekers gelok. Elke Dinsdag ná Pinkster, die sogenaamde ''Wäldchestag'' ("Woudjiesdag"), word 'n volksfees in die ''Frankfurter Stadtwald'', 'n bosgebied in Frankfurt, gehou. 'n Tweede volksfees, die sogenaamde ''Dippemess'', word twee keer jaarliks van April tot Mei en nog eens in September gehou. Ander gewilde feeste is die ''Nacht der Museen'' ("Nag van die Musea") in April waartydens belangrike musea ook snags vir die publiek oop staan en sowat 40&nbsp;000 besoekers lok, en die ''Nacht der Clubs'' ("Nag van die Klubs"). Die oudste verwysing na die Frankfurtse Kersmark dateer van 1393. Die mark word jaarliks in die Adventstyd in Desember gehou en is een van die grootste kersmarkte in Duitsland met jaarliks sowat drie miljoen besoekers. Vanaf die Mainkaai oor die Römerberg en Paulsplatz tot by die Zeil in die noorde is daar meer as 200 stalletjies. Dit is ook die tyd wanneer ''Glühwein'' (warm [[rooiwyn]] met speserye) en warm appelwyn in keramiekkoppies met tipiese Frankfurtse motiewe bedien word. Die ''Parade der Kulturen'' is 'n internasionale optog wat sedert 2003 jaarliks in die somer plaasvind. Die optog in die binnestad van Frankfurt simboliseer die kulturele verskeidenheid van Frankfurt se bevolking en is ook steeds 'n politieke betoging teen regse ekstremisme. Die optog het in 2007 30&nbsp;000 besoekers gelok. Ander belangrike feeste wat gereeld gehou word, is die sportfees vir Down-sindroom-pasiënte, die Mainfees, die Rose- en Ligtefees, Christopher Street Day, die Fees op Frankfurt se Operaplein, die wynmark ''Rheingauer Weinmarkt'' en die ''Stoffchefest''. Sommige van Frankfurt se stadsbuurte hou gereeld hul eie feeste soos die ''Höchster Schlossfest'' in Frankfurt-Höchst, die ''Berger Straßenfest'' in die stadsbuurt Bornheim of die Switserse Straatfees in Frankfurt-Sachsenhausen. Die Wolkekrabber-fees word nie gereeld gehou nie en het in Mei 2007 vir die eerste keer in ses jaar weer plaasgevind. Tydens die fees staan 15 wolkekrabbers in die stadsentrum oop vir die publiek. Die fees het in 2007 1,2 miljoen besoekers gelok en is vervolgens weer in 2010 gehou. Die musiekfees ''Sound of Frankfurt'' is in die jare tussen 1994 en 2004 gehou en het destyds sowat 500&nbsp;000 jongmense gelok. === Sport === [[Lêer:MJL Waldstadion 2006 3.jpg|duimnael|''Commerzbank-Arena'']] Sowat 400 sportverenigings dek die meeste sportsoorte op alle vlakke, waaronder [[sokker]] (die klub ''[[Eintracht Frankfurt]]'') en [[korfbal]] (''Fraport Skyliners'') op federale liga-vlak (''Bundesliga''), [[rugby]] en [[gholf]]. Groot sportgebeurtenisse lok duisende professionele en amateur-sportgeesdriftiges asook toeskouers, waaronder die fietswedren ''Rund um den Finanzplatz Frankfurt-Eschborn'' (vroeër ''Rund um den Henninger-Turm'') wat jaarliks op 1 Mei gehou word, die ''Frankfurter City''-halfmaraton in Maart, die ''Ironman Germany''-maraton in die somer en die Frankfurtse Stadsmaraton in die najaar. Die groot verskeidenheid sportvelde en stadions sluit onder meer die ''Commerzbank-Arena'' (een van die stadions waar wedstryde van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2005]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011]] aangebied is), die ''Eissporthalle'' (yssportstadion), die ''Fraport Arena'', 'n perderenbaan, tennisvelde en gholfbane in. 'n Verskeidenheid boothuise vir roei- en kanoesportgeesdriftiges is langs die Main-oewer geleë. Die openbare swem- en pretbaddens word deur 'n munisipale onderneming, die ''BäderBetriebe Frankfurt GmbH'', bestuur. Frankfurt is die hoofkwartier van 'n verskeidenheid nasionale sportverenigings, waaronder die ''Deutsche Olympische Sportbund (DOSB)'', die ''Nasionale Olimpiese Komitee (NOK)'', die nasionale Duitse sokkervereniging ''[[Duitse sokkerbond|Deutscher Fußballbund]] (DFB)'', die gimnastiekvereniging ''Deutscher Turnerbund (DTB)'' en die motorsportvereniging ''Deutscher Motor Sport Bund (DMSB)''. == Kookkuns == === Spesialiteite === [[Lêer:Apfelweinviertel.jpg|duimnael|Die ''Äbbelwoiviertel'' of "Appelwynkwartier" in die stadsdeel Alt-Sachsenhausen]] Danksy die groot aantal welvarende besoekers wat tydens die kroningsplegtighede van keisers en handelskoue na Frankfurt gestroom het, het daar reeds in die 17de en 18de eeu 'n hoogs ontwikkelde gastronomiese en hotelbedryf bestaan. In die 19de eeu is Frankfurt se kookkuns naas dié van Hamburg en [[Wene]] as leidend in Duitsland beskou.<ref>{{de}} Wolfgang Klötzer: ''Zu Gast im alten Frankfurt''. München: Heinrich Hugendubel 1990</ref><ref>{{de}} Norbert Brieke: ''Köstlichkeiten aus Frankfurts Küche und Keller''. Frankfurt am Main: Waldemar Kramer 1991</ref> Die eerste boek oor kookkuns is in 1573 in Frankfurt uitgegee, hier is in 1896 die eerste vereniging van sjefs gestig, die eerste kookkunsmuseum in 1909 gestig en die Internasionale Kookkunsuitstalling in die lewe geroep waaruit later die Kookolimpiade van die Wêreldvereniging van Sjefs (WACS) sou voortspruit. Een van die oudste en bekendste spesialiteite is die ''Frankfurter Würstchen'' of Frankfurtse worsies wat reeds sedert die Middeleeue van [[varkvleis]] gemaak word. 'n Tweede soort wors wat uit die 19de eeu dateer en van [[beesvleis]] gemaak word, is ''Frankfurter Rindswurst''. Tot die vryheid van ambagte in 1864 ingevoer is, is slagtings tot een veesoort per week beperk. Aangesien vleis destyds nog nie verkoel of bevries kon word nie, kon daar ook geen vleisprodukte van verskillende soorte vleis vervaardig word nie. Tipiese geregte is ''Grie Soss'', Hoogduits: ''Grüne Soße'' (Groen Sous, 'n sous met [[karringmelk]], [[kwark (suiwelproduk)|kwark]], [[jogurt]] en kruie wat byvoorbeeld saam met aartappels bedien word), ''Frankfurter Rippchen'' of ''Rippchen mit Kraut'' (ribbetjies met suurkool) en die ''Handkäs mit Musik'' (Handkaas met Musiek. Plaaslike soetgebak sluit onder meer ''Frankfurter Brenten'' en ''Bethmännchen'', ''Haddekuche'' ('n soort peperkoek) en ''Frankfurter Kranz'' in. Met die agteruitgang van die plaaslike wynbedryf in die 19de eeu het appelwyn, wat reeds sedert 1600 gemaak, maar aanvanklik geringgeskat is, 'n gewilde drank geword. Tans is daar nog net een wynbougebied, die Lohrberger Hang – een van die kleinste in die [[Rheingau]]-streek. Hier word jaarliks 10&nbsp;000 bottels droë [[Riesling]]-[[wyn]] geproduseer wat in goeie jare as ''Spätlese'' (Laat-oes)-gehaltewyn bemark word. Frankfurt en sy omgewing is tans die tradisionele tuiste van die Duitse appelwyn ([[Duits (taal)|Duits]]: ''Apfelwein'' of ''Äbbelwoi'' in die plaaslike dialek). <div align="center"><gallery perrow="6"> Lêer:Frankfurter wuerstchen.jpg|''Frankfurter Würstchen'' Lêer:Grie Soss 3.jpg|''Grie Soss'' Lêer:Haddekuche.jpg|''Haddekuche'' Lêer:Bethmaennchen1.jpg|''Bethmännchen'' Lêer:Frankfurter Brenten1.jpg|''Frankfurter Brenten'' Lêer:Frankfurter Kranz, Gefüllt mit Buttercreme und Sauerkirschmarmelade.jpg|''Frankfurter Kranz'' </gallery></div> === Appelwyn === [[Lêer:Apfelwein Geripptes Bembel.jpg|duimnael|Die tipiese kruik (''Bembel'') en glas (''Geripptes'') waaruit die appelwyn bedien en gedrink word]] Appelwyn is 'n vrugtewyn wat – mits hy op die juiste manier gepers word – 'n natuurproduk is en tussen 5 en 6 % alkohol bevat. Die aanbevole drinktemperatuur is 11 tot 14&nbsp;°C.<ref>{{de}} [http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/apfelwein/apfelwein.html ''Apfelwein- das Frankfurter Nationalgetränk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221204424/http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/apfelwein/apfelwein.html |date=21 Desember 2007}}</ref> Die tipiese Frankfurtse appelwyn word in teenstelling met ander soorte slegs van appels gepers. Daar word sowat 150 kilogram appels vir een hektoliter appelwyn benodig, en gewoonlik is dit plaaslike appelsoorte met 'n hoër suurgehalte soos ''Schafsnase'', ''Trierer Weinapfel'', ''Rheinischer Bohnapfel'', ''Kaiser Wilhelm'', ''Bittenfelder'', ''Brettacher'' of ''Roter Boskoop''.<ref>{{de}} [http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/apfelwein/apfelwein.html ''Apfelwein – das Frankfurter Nationalgetränk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221204424/http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/apfelwein/apfelwein.html |date=21 Desember 2007}}</ref> Aangesien daar geen pere of ander vrugte bygevoeg word nie, het die plaaslike drank 'n vars en minder soet smaak. Die eerste drank, wat ná die appeloes in die najaar gepers word, word ''Süßer'' genoem – 'n troebel geel drank met 'n soet smaak. Die sap, wat teen die middel van Oktober in die wynvate gis, word ''Rauscher'' genoem. Die appelwyn het in Kersfeestyd genoeg gegis en word as ''Neuer Heller'' en later as ''Alter Heller'' geniet. ''Speierling'' is 'n variant van appelwyn wat met die sap van onryp vrugte van die sorbeboom (Duits: ''Speierlingbaum'') vermeng word. Danksy die hoër suurgehalte word hierdie soort appelwyn klaar en gepreserveer. Appelwyn word in Frankfurt in al sy stadia van rypwording geniet, en die plaaslike dialek verwys met verskillende terme na die drank soos byvoorbeeld ''Äppelwoi/Äbbelwoi'', ''Äppler'', ''Ebbelwoi'', ''Ebbelwei'', ''Schoppe'' en ''Stöffche''. == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Lyon]], [[Frankryk]], sedert 1960.<ref name="Susterstede">{{de}} {{cite web |url=https://frankfurt.de/service-und-rathaus/verwaltung/aemter-und-institutionen/referat-fuer-internationale-angelegenheiten/partnerstaedte |title=Städtepartnerschaften als Tor zur Welt |publisher=Frankfurt |accessdate=5 Mei 2025}}</ref> * {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Birmingham]], [[Verenigde Koninkryk]], sedert 1966.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Deuil-la Barre]], [[Frankryk]], sedert 1967.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Milaan]], [[Italië]], sedert 1970.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Egipte}} [[Kaïro]], [[Egipte]], sedert 1979.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Israel}} [[Tel Aviv]], [[Israel]], sedert 1980.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Guangzhou]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1988.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kanada}} [[Toronto]], [[Kanada]], sedert 1989.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Hongarye}} [[Boedapest]], [[Hongarye]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Tsjeggië}} [[Praag]], [[Tsjeggië]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Leipzig]], [[Duitsland]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Nicaragua}} [[Granada, Nicaragua|Granada]], [[Nicaragua]], sedert 1991.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Pole}} [[Krakau]], [[Pole]], sedert 1991.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]], sedert 2005.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Japan}} [[Jokohama]], [[Japan]], sedert 2011.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Turkye}} [[Eskişehir]], [[Turkye]], sedert 2013.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Philadelphia]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 2015.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Lwif]], [[Oekraïne]], sedert 2024.<ref name="Susterstede" /> }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{de}} [https://frankfurt.de/ Amptelike webwerf van die stad Frankfurt am Main] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Frankfurt-am-Main|title=Frankfurt am Main|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Mei 2025}} ; Geskiedenis ---- * {{de}} [http://www.frankfurt1933-1945.de/ ''Frankfurt am Main 1933–1945''] * {{de}} [http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_0.html ''Kroniek van Frankfurt am Main''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204015643/http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_0.html |date=4 Februarie 2014}} ; Argitektuur ---- * {{de}} [http://www.altfrankfurt.com/ ''altfrankfurt.com – 'n Elektroniese koffietafelboek met foto's van die Middeleeuse stadskern''] * {{de}} [http://www.docomomo.de/bauten/frankfurt_m.htm ''docomomo.de: Frankfurtse argitektuur in die 1920's – Fotogalery''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080802221525/http://www.docomomo.de/bauten/frankfurt_m.htm |date=2 Augustus 2008}} * {{de}} [http://www.aufbau-ffm.de/ ''Die heropbou van Frankfurt ná die Tweede Wêreldoorlog''] * {{de}} [http://wleonhard.privat.t-online.de/wlhdbff2.htm ''Wolkekrabbers in Frankfurt am Main''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821042649/http://wleonhard.privat.t-online.de/wlhdbff2.htm |date=21 Augustus 2007}} * {{de}} [https://www.linksnet.de/artikel/17691 Stephan Boehm-Ott: ''Skyline – Die Frankfurter Hochhäuser in ihrem Bedeutungs- und Bewertungswandel (Die stadshorison van Frankfurt)''. In: ''Forum Wissenschaft'', nommer 1/2001, 5 Februarie 2001] ; Media ---- * {{en}} [http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=Zqe5vFQPT20 ''youtube.com: Destination Frankfurt am Main''] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Frankfurt|Frankfurt am Main}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Frankfurt am Main| ]] rn4gkjemqbvlkn0vlccqy1xsv92c2yg 0 8188 2925694 2924286 2026-08-16T23:36:01Z ~2026-44893-54 212917 /* Vertaling */ Vertalingswerk bygewerk. 2925694 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Antjie Krog | bynaam = | beeld = Antjie Krog 2019.jpg | beeldbeskrywing = Antjie Krog 2019 | onderskrif = | geboortenaam = Anna Elizabeth Krog | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1952|10|23|df=y}} | geboorteplek = [[Kroonstad]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrikaner | beroep = [[Skrywer]], joernalis | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = John Samuel | kinders = Andries, Susan, Philip en Willem | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:Antjie Krog 07032009 A.jpg|duimnael|Antjie Krog wys 'n prentjie vir kinders tydens 'n boekleessessie in Bloemfontein, 2009.]] '''Antjie Krog''' (getroude van '''Samuel''') (gebore [[23 Oktober]] [[1952]] te [[Kroonstad]]) is 'n prominente [[Lys van Suid-Afrikaanse digters|Suid-Afrikaanse digter]], akademikus en [[skrywer]]. Sy publiseer meeste van haar werke onder haar nooiensvan, Krog. In [[1970]], op die hoogtepunt van die [[apartheid]]sjare van [[John Vorster]], het sy hierdie moedige en idealistiese woorde vir haar skoolkoerant geskryf, wat haar konserwatiewe [[Afrikaans]]e gemeenskap geskok het en die aandag van die nasionale media getrek het:<ref name=":5">NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/2076 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128165150/http://www.nb.co.za/authors/2076 |date=28 November 2017 }}</ref> : Gee vir my 'n land waar swart en wit hand aan hand<br /> vrede en liefde kan bring in my mooi land. : ''Give me a land where black and white hand in hand''<br /> ''Can bring peace and love to my beautiful land''. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === Anna Elizabeth Krog is in 1952 op die plaas Middenspruit in Kroonstad gebore as die oudste van vyf kinders, twee dogters en drie seuns. Haar ouers is die boer Willem Krog en Susanna Jacoba Serfontein (die skryfster [[Dot Serfontein]]<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Krog,_Antjie_(Anna_Elizabeth){{Dooie skakel|date=Januarie 2025 }}</ref>). Haar oupagrootjie aan moederskant, Danie Serfontein, was parlementslid vir Kroonstad na die [[Anglo-Boereoorlog]]. === Opleiding === Sy word groot op haar geboorteplaas en gaan skool op Kroonstad, waar sy in 1970 aan die [[Hoërskool Kroonstad]] matrikuleer. In matriek veroorsaak haar gedigte in die skooljaarblad groot ophef oor die seksuele eksplisietheid en politieke verligtheid daarvan en sy is oornag bekend na 'n belangwekkende berig in die ''[[Rapport]]'' hieroor – ’n gebeurtenis wat lei tot haar vroeë debutering as digter. Daarna studeer sy vanaf [[1971]] aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] en behaal in [[1973]] die [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] met Engels, Wysbegeerte en Afrikaans-Nederlands as hoofvakke. Tydens haar studentejare dien sy op die redaksie van die studentekoerante ''Irawa'' en ''Shimla''. === Begin van loopbaan en verdere studie === Sy ontmoet die pianis Albie van Schalkwyk aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en volg hom na [[Kaapstad]], waar sy ’n tyd lank in die kunsredaksie van ''[[Die Burger]]'' werk voor haar troue. Uit dié huwelik word ’n seun, Andries, gebore. Sy woon ook in hierdie tyd as gas [[D.J. Opperman]] se lesings in die digkunde en [[Lina Spies]] se lesings oor die drama aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] by. Ná haar egskeiding vroeg in [[1976]] keer sy terug na Kroonstad, waar sy later daardie selfde jaar trou met die argitek John Samuel, ’n jeugliefde. Uit hierdie huwelik word drie kinders gebore, Susan, Phillip en Willem.<ref>Poetry International: http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/5372 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203033143/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/5372 |date= 3 Februarie 2014 }}</ref> Hulle bly vir ’n paar jaar in [[Pretoria]] en verhuis dan terug na Kroonstad. In 1976 verwerf sy die B.A. Honneurs-graad in Engels aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en in [[1983]] verwerf sy die M.A.-graad in Afrikaans aan die [[Universiteit van Pretoria]] met ’n verhandeling oor die onderwerp ''Familiefigure'' in ''die poësie van D.J. Opperman''. Sy behaal ook ’n Onderwysdiploma met lof van die [[Universiteit van Suid-Afrika]].<ref name=":6">Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Antjie_Krog</ref> === Loopbaan as joernalis en digter === Behalwe huisvrou en moeder, is sy vir ’n ruk onderwyseres by ’n hoërskool vir bruin leerlinge in Kroonstad. Wanneer sy aangestel word as redaktrise van ''Die Suid-Afrikaan'' verhuis sy in [[1993]] na Kaapstad, waar sy aan die begin van [[1995]] ’n betrekking aanvaar as politieke verslaggewer by [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SABC]] Radio.<ref name=":6" /> Vanaf [[1996]] tot [[1998]] doen sy verslag van die verrigtinge van die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|Waarheid- en Versoeningskommissie]] (WVK).<ref name=":5" /> Van die kommissie het sy gesê:<blockquote> ''As die belangrikheid daarvan net aan amnestie en vergoeding gekoppel word, sal dit nie waarheid gekies het nie, maar geregtigheid. As dit waarheid beskou in die breedste sin van mense se waarnemings, verhale, mites en ervarings, sal dit gekies het om herinneringe te herstel en 'n nuwe mensheid te koester, en moontlik is dit geregtigheid in die volste sin van die woord.''</blockquote>Hierdie pos het uitgeloop op die skryf van ''Country of my skull'', eers in Afrikaans geskryf maar deur haar in Engels vertaal met die hulp van [[Ivan Vladislavić|Ivan Vladislavic]]. Sy word later hoof van die radiospan wat hierdie verrigtinge dek en skryf ook hieroor onder die titel ''Brief uit Kaapstad'' in die Nederlandse publikasie ''Nieuw Wereldtijdschrift''. In [[1999]] bedank sy uit haar pos by SABC Radio om voltyds te kan skryf en in hierdie jaar onderneem sy saam met [[Breyten Breytenbach]] en ander Afrika-digters ’n reis op die poësiekaravaan vanaf die slawe-eiland [[Gorée]] tot by Timboektoe in [[Mali]]. Sy word in [[2001]] verkies tot die komitee wat ’n taalbeleid vir die Suid-Afrikaanse tersiêre sektor moet ondersoek. In [[2003]], terwyl sy besig is met die skryf van ''A change of tongue'', het sy ’n ligte beroerte-aanval, maar herstel weer feitlik volkome. In [[2004]] word sy aangestel as Buitengewone Professor aan die [[Universiteit van Wes-Kaapland|Universiteit van die Wes-Kaap]] en sy is ook ’n direkteur van die Instituut vir Geregtigheid en Versoening. Sy lewer in 2004 die N.P. van Wyk Louw-gedenklesing by die [[Universiteit van Johannesburg]] onder die titel ''Die beautiful woorde van Van Wyk Louw''. Teen die einde van [[2006]] word sy deur die kunsliggaam “Behoud de Begeerte” genooi om vir ses weke saam met Tom Lanoye ’n reeks opvoerings in [[België]] en [[Nederland]] te hou, waartydens sy ook op televisie verskyn. Sy spandeer in [[2008]] ’n jaar op uitnodiging van Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD) in [[Berlyn]] aan die Wissenschaftskolleg zu Berlin, ’n sentrum vir gevorderde studie en navorsing. DAAD is ’n Duitse uitruilprogram waar gerekende internasionale skrywers die geleentheid gegee word om as gaste met mekaar te skakel en gedagtes uit te ruil en in rustigheid hulle volle aandag aan hulle skeppende werk te wy. Haar sestigste verjaarsdag vier sy in [[2012]] in [[Den Haag]] by ’n aandgeleentheid wat deur Writers Unlimited The Series aangebied is, waar sy van haar gedigte voorlees en Adriaan van Dis met haar gesels oor die posisie van die digter in Suid-Afrika. Sy neem in [[2013]] deel aan die Dansende Digtersfees wat in Mei op die Spierlandgoed buite [[Stellenbosch]] gehou word as ’n gesamentlike projek tussen Spier en die Pirogue-kollektief, ’n verlengstuk van die [[Gorée]]-instituut in [[Senegal]]. Hier tree sy op saam met Breyten Breytenbach, [[Petra Müller]] en [[Marlene van Niekerk]] en digters van lande soos [[China]], [[Verenigde State van Amerika|Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Duitsland]], Nederland, [[Slowenië]] en [[Israel]]. === Uitgesprokenheid === As volwassene is sy sterk uitgesproke teen maatskaplike onreg. Sy is gereeld in polemiek betrokke en kom dan ook gereeld in botsing met ander. In [[1987]] bots sy met [[Ton Vosloo]], besturende direkteur van [[Naspers|Nasionale Pers]], oor [[Dene Smuts]] se bedanking as redakteur van die tydskrif ''Fair Lady''. Met die Afrikaanse Skrywersgildeberaad in [[1990]] betig sy haar medeskrywers oor die Gilde se apatie en pleit dat Afrikaans van die Gilde bevry moet word. Tydens ’n simposium wat in 2003 aan die Universiteit van Stellenbosch gehou is oor die uitdagings waarvoor die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] in ’n veranderende Suid-Afrika te staan kom, sê sy dat Suid-Afrikaners van verskillende rasse mekaar nie ken nie en dat die kerke mense moet help om nuwe verhoudings as gelykes te bou. Sy speel ’n prominente rol by buitelandse gesprekke met die toe nog verbode [[African National Congress|ANC]], onder andere by die byeenkoms by die Victoria-watervalle in [[Zimbabwe]] in [[1989]], waarna sy in 1990 een van die eerste blankes is wat lid word van hierdie organisasie. In 1990 word sy aangestel as berymer in die Psalmkommissie van die Afrikaanse Kerke, ’n betrokkenheid wat sy in [[1992]] bedank na die onttrekking van die Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] aan die Kommissie uit protes teen haar aanstelling. === Aantygings van plagiaat en kritiek teen Krog === Aan die begin van 2006 beskuldig professor [[Stephen Watson]] van die [[Universiteit van Kaapstad]] haar in ’n artikel in ''New Contrast'' dat sy plagiaat gepleeg het deur die gehele konsepsie van haar digbundel met vertalings van gedigte van Sandigters, ''die sterre sê ‘tsau’'', op sy digbundel ''Return to the moon'' te baseer en dat sy ook van Ted Hughes oorgeskryf het. Krog ontken hierdie aanklagte ten sterkste. Kritici voer dikwels aan dat haar prosa meer oor haar persoonlike gedagtes oor haar identiteit en innelike struwelinge handel, en nie die breër sosiale kommentaar weerspieël wat haar werk glo bevat nie. Daar is ook vrae geopper oor die gebruik van oorlewendes se getuienis tydens die WVK-verhore sonder die toestemming van daardie persone. == Skryfwerk == === Poësie === Antjie Krog se eerste werk verskyn in skooljaarblaaie van [[1966]] tot 1970 en sy wen in standerds drie, vyf en sewe die Vrystaatse Vlootbond Opstelwedstryde. In matriek kom sy tweede in ’n landswye literêre kompetisie vir skoolkinders en word van haar bydraes in die versamelbundel ''Drumpel'' opgeneem. In die jubileumblad van die Hoërskool Kroonstad van 1970 word nege bydraes van haar gepubliseer, waarvan die opstel ''As die aandwindjie suis'' en die gedigte ''Wat het daar oorgebly?'' en ''My mooi land'' deur hulle seksuele en politieke uitgesprokenheid landswyd aandag trek na sensasionele joernalistieke beriggewing daaroor in die Sondagkoerant ''Rapport''. Die koerantberigte lei daartoe dat die gevange ANC-leier [[Ahmed Kathrada]] ''My mooi land'' in die tronk lees, wat hom so inspireer dat hy hierdie gedig meer as twee dekades later met sy vrylating aan die skare voorlees. ’n Keur uit haar jeugverse word dan in ''Dogter van Jefta'' gebundel terwyl sy nog in matriek is, te midde van groot belangstelling ná die opspraak wat vroeër verwek is. Die titel verwys na die Bybelse gegewe in Rigters 11, met selfopoffering in die proses van volwassewording wat na aanleiding hiervan ’n deurlopende motief in die bundel word. Hoewel dit hoofsaaklik hoërskoolgedigte is wat hierdie besondere wêreld uitbeeld, spreek sy hier reeds bekende temas in haar oeuvre aan, soos liefde en seksualiteit, volk en vaderland en godsdiens. Sy beïndruk hier reeds met haar tegniese vaardigheid, knap hantering van die taal en raak beelde. Teen die agtergrond van die Bybelse geskiedenis van die dogter van Jefta word die offering van die self die sterkste bindingsmiddel in die bundel. Die bundel bevat vier afdelings.<ref>Coetzee, A.J. Standpunte. Nuwe reeks 100, April 1972</ref> ''Januarie-suite'' word geskryf tydens haar voorgraadse universiteitsopleiding en die bundel gee dan ook hierdie milieu verandering in verskeie verse deur. In die titel kan die maand Januarie verwys na die begin van ’n nuwe jaar en dan ook simbolies op die begin van ’n vernuwing in haar digkuns. Die maand se naam kom van die god Janus, met sy twee koppe wat weerskante toe kyk, wat dan ook terselfdertyd ’n einde en aflegging impliseer. ’n Suite is twee kamers wat ineenloop en die eenwording van twee geliefdes is ’n vername metafoor in hierdie bundel. ’n Suite is ook ’n musiekkomposisie waar die wysies aan dieselfde toonsoort behoort en die vele musiekverwysings in die bundel heg dus ook die geheel tot ’n eenheid. Die hooftema is steeds liefdesverse, veral erotiese en intieme liefde. Hierdie bundel kondig egter ook die tema van verlies aan, met die daaropvolgende soeke na dit wat verlore is. Soos in haar debuut beïndruk die natuurlikheid, direktheid en eenvoud van segging, wat soms oorgaan tot verwondering.<ref>Brink, André P. Rapport, 10 Desember 1972</ref> Vir ''Januarie-suite'' ontvang Antjie Krog in 1973 die [[Eugène Maraisprys|Eugène Marais-prys]]. Hierdie eerste twee bundels word later saam uitgegee as ''Eerste gedigte''.<ref>Le Roux, André. Die Burger, 30 Augustus 1984</ref> Krog publiseer ''Beminde Antarktika'' en ''Mannin'' tegelyk en in hierdie bundels word hoofsaaklik die vrou se wêreld voor en na haar huwelik uitgebeeld.<ref name=":0">Spangenberg, D.F. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 13 no. 4, November 1975</ref><ref name=":1">[[Brink, André P.]] Rapport, 21 September 1975</ref><ref name=":2">[[Brink, André P.]] ''Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref name=":3">[[Cloete, T.T.]] Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976</ref><ref name=":4">Johl, Johann. Standpunte. Nuwe reeks 125 Oktober 1976</ref> In ''Beminde Antarktika'' verklaar die bundeltitel reeds die tema van liefde vir ’n koue mens, waaraan in verskeie verse uiting gegee word. Atmosfeer word geskep deur die winter en herfs as agtergrond te gebruik vir die digter op soek na aanraking, warmte en begrip.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> In [[1977]] word die Reina Prinsen Geerligs-prys toegeken aan ''Beminde Antarktika'' en ''Mannin''. Hierdie twee bundels word later saam uitgegee as ''Siklus''.<ref>[[Kannemeyer, J.C.]] Rapport, 31 Julie 1994</ref><ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 2, Mei 1995</ref> ''Otters in bronslaai'' is ’n vroeë hoogtepunt in haar [[oeuvre]], waar die bundelkonstruksie baie meer heg is as voorheen. Die bundeltitel verwys na die baljaar van otters (simbool van viriliteit en seksualiteit) in die lewegewende voedsel, maar “slaai” het ook die konnotasie van verskeidenheid, terwyl “bron” verwys na fontein asook na oorsprong en begin. Hierdie verskeidenheid vind uiting in die vele maniere waarin die mens sy werklikheid kan beleef en die gedigte ontgin dan ook die self, die huweliksmaat, seksualiteit, die kerk, die volk, huishouding en kinders, asook kreatiwiteit, geskiedenis en die aktualiteite van die samelewing. Ontrouheid vorm die vernaamste motief vir die bundel, veral ontrouheid binne die huwelik, maar ook ontrouheid teenoor God, nasionaliteit en kinders. Die bundelverdeling berus op die woorde van ’n ou dansliedjie wat deur dr. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] in sy ''Suid-Afrikaanse volkspoësie'' opgeteken is. Die eerste afdeling is ''Daar onder in die Breërivier / daar was my plesier'', waarin die [[Vrystaat]] en die plaaslewe beskryf word. Die afdeling ''Daar loop die otters paar en paar / mannetjie en wyfie bymekaar'' bevat gedigte oor die alledaagse lewe van die vrou en moeder. ''Alsander Klipsalmander / Matthewis, Thewis die bokkie / En Jannie sit op die toppie / En Dawid maak die joppie'' is die kort derde afdeling.<ref>Le Roux, André. Beeld, 19 Oktober 1981</ref><ref>Brink, André P. Standpunte. Nuwe reeks 161, Oktober 1982</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 22 no. 2, Junie 1982</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref><ref>Galloway, Francis. Die Transvaler, 2 November 1981</ref> ''Jerusalemgangers'' gebruik die historiese gegewe van die vroeë [[Voortrekkers]] wat onder leiding van Adam Enslin in die dertigerjare van die negentiende eeu Afrika ingetrek het op soek na die nuwe Jerusalem as verwysingsraamwerk. Hulle doel was om tot by Jerusalem te trek, waar Bybelse saligheid en volmaaktheid op hulle sou wag, maar vorder eindelik slegs tot by die [[Groot Marico]]-distrik. Hierdie gedoemde trek se profetiese visie, vervoering en passie, wat helaas op waan en selfs waansin gebaseer was, dien as bindmiddel vir die bundel en sy temas. Deur die verwysing na verskeie blanke en Afrika-mites word die soeke na die nuwe Jerusalem ’n beeld van die mens se soeke na die volmaakte toestand en die Afrikaner se selfbedrog in sy eietydse politieke beleid. Die politieke aktualiteit wat die hooftema van die bundel is, word nie eensydig aangebied nie en betrek ’n wye verskeidenheid van perspektiewe, wat ook die persoonlike of huishoudelike insluit. Eindelik is dit duidelik dat die werklikheid nie volmaak is nie, dat dit gevul is met monsters en gedrogte waar die mens sal moet saambestaan met ander groepe. In teenstelling met haar vroeër gedigte maak sy hier baie meer gebruik van intellektuele woorde en verwysings, wat die meer filosofiese benadering onderskryf.<ref>Brink, André P. Rapport, 19 Januarie 1986</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 26 no. 3, September 1986</ref> Vir ''Jerusalemgangers'' ontvang Antjie Krog die Rapport-prys in 1987, nadat dit die vorige jaar tweede geplaas is vir hierdie prys. ''Lady Anne'' ondersoek wit verblyf in ’n swart kontinent, waar Lady [[Anne Barnard]] se lewe aan die Kaap twee eeue gelede as metafoor gebruik word en haar perspektief afgewissel word met ’n hedendaagse verteller. Waar Lady Anne te wit en te beskermd en geïsoleerd aan die suidpunt van Afrika vasklou en nooit werklik deel word van die vasteland nie (tiperend van die blanke as geheel), kies die verteller om die binneland in te trek nadat sy deeglik besin het oor haar rol as digter, vrou en mens in hierdie nuwe lewe. So omarm sy dan die werklikheid van eenwording met die kontinent en sy mense, in teenstelling met die vreemdelingskap van die blanke.<ref>Viljoen, Louise. Die Burger, 28 Desember 1989</ref><ref>Conradie, Pieter. Rapport, 13 Augustus 1989</ref><ref>Gouws, Tom. Insig, Oktober 1989</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 30 no. 3, September 1990</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> ''Lady Anne'' verower in 1990 die Hertzogprys en is in 1990 op die kortlys vir die C.N.A.-prys en in 1992 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Reeds die titel ''Gedigte 1989–1995'' suggereer dat hier ’n minder hegte bundel is, waarvan die verse oor ’n wye verskeidenheid onderwerpe hoofsaaklik die tydperk waarin dit ontstaan as gemene deler het. Dit was ’n tyd van uiterstes in die samelewing, vanaf noodtoestand tot demokrasie, moorde en bomme teenoor vredesonderhandelinge, met liefde en uitreiking na die ander wat tegelyk met haat en geweld gepaardgaan. Die bundel skep dan ook ’n gefragmenteerde indruk, met die banale wat saam met die liriese gebundel word en die lewe wat beide ontluister en geloof word. Die gedig word in diens van die groter gemeenskap gebring, met die digter wat veral die sosio-politiese werklikhede en die magstryd tussen mans en vrouens uitbeeld. Die alledaagse spreektaal met sy nie-estetiese banaliteite word hier ontgin, gekombineer met effektiewe hoewel kras beeldgebruik om tot die waarheid op grondvlak deur te dring. Daar is dan ook verse oor die aktualiteite van die eietydse lewe, soos die sosio-politieke en maatskaplike omstandighede, die liefde en kinders. Die oorheersing van mans word afgeskud deur veral die afskud van die manlike orgaan as seksuele magsimbool. Die bevrydingstema regdeur die bundel het dan betrekking nie net op die gelyktydige politieke bevryding nie, maar ook op die bevryding van die vrou. Die deurlopende motief is stryd en protes, om sodoende alle oorheersing en norme af te skud, of dit nou polities, seksualiteit, geslagtelik of taalgebruik is.<ref>Kannemeyer, J.C''. Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Gouws, Tom. Beeld, 1 April 1996</ref><ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996</ref><ref>Jansen, Ena. Insig, Junie 1996</ref>  Die bundel word in ses afdelings verdeel. In 1996 is ''Gedigte 1989–1995'' op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Na afloop van die WVK en nadat Krog onder andere die [[Richtersveld]] besoek en ook deelneem aan ’n toer deur [[Wes-Afrika]] na Timboektoe, verskyn die digbundel ''Kleur kom nooit alleen nie''. Hierin besin sy oor die kontinent, sy geskiedenis en sy mense, veral oor die pyn en wreedheid wat dit kenmerk. Deur wedersydse respek en medemenslike liefde kan die wonde egter geheel word en die skanse tussen wit en swart, man en vrou afgebreek word. Na die koms van demokrasie bly die littekens van die verlede oor en hierdie kenmerk word getipeer deur die afdelings van die bundel met die woord “weefsel” saam te snoer.<ref>Snyman, Henning. Rapport, 3 Desember 2000</ref> ''Kleur kom nooit alleen nie'' word in 2001 bekroon met die heel eerste RAU-prys vir skeppende skryfwerk en is in 2004 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Sy vertaal self ’n keur uit haar gedigte in Engels, wat as ''Down to my last skin'' gepubliseer word.<ref>Nel, Jo. Beeld, 19 Februarie 2001</ref> Die ENB Vita-prys word in 2001 aan haar toegeken vir ''Down to my last skin'', met die beoordelaars wat die mening uitspreek dat hierdie gedigte nie as vertalings lees nie, maar as skeppings in eie reg. Die bundel ''Verweerskrif'' doen Krog se reputasie gestand as digter wat grense oorskry en deur aanvaarde norms breek. Sy ondersoek die intens persoonlike onderwerp van die ouerwordende, menopousale vrou, wat voorheen hoofsaaklik as “onpoëties” beskou is. Weereens is die gedigte kenmerkend eerlik, reguit en uitgesproke oor die verwerende en disintegrerende fisiese liggaam, asook die wye spektrum van emosionele belewenis wat daarmee gepaardgaan, soos woede, weerstand, verlies, weemoed en pyn. Die titel dui op die tweedelige betekenis van fisiese verwering asook digterlike verweer teen die aftakeling. Die voorblad van die bundel sluit ten nouste met die inhoud saam en toon die naakte liggaam van ’n ouer wordende vrou.<ref>De Lange, Johann. Rapport, 16 April 2006</ref><ref>Van Vuuren, Helize. Beeld, 17 April 2006</ref> ''Verweerskrif'' verower in [[2007]] die Proteaprys vir die beste digbundel van die voorafgaande jaar en is in hierdie jaar ook op die kortlys vir die Universiteit van Johannesburg-prys. Die Engelse verwerking van hierdie bundel, ''Body bereft'', verskyn tesame met  die Afrikaanse uitgawe. ''Mede-wete'' en die Engelse weergawe daarvan, ''Synapse'' (’n vertaling van Karen Press) word gelyktydig gepubliseer. Hierdie bundel het sy ontstaan grootliks uit die ervaring van ’n jaar se verblyf in Duitsland, waar Krog aan verskeie unieke ervarings blootgestel is.<ref>Visagie, Andries. Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref><ref>Jacobs, Ihette. Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref><ref>Van Niekerk, Jacomien. Rapport, 7 Desember 2014</ref><ref>Viljoen, Louise. Beeld, 15 Desember 2014</ref> ''Mede-wete'' is in [[2015]] op die kortlys vir die toekenning van die Universiteit van Johannesburg-prys en verower in hierdie jaar die Elisabeth Eybers-prys en die ATKV-prys vir poësie. ''Digter wordende'' is haar eie keur uit al haar gedigte.<ref>Odendaal, Bernard Versindaba: http://versindaba.co.za/2009/10/16/digter-wordende/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128165156/http://versindaba.co.za/2009/10/16/digter-wordende/ |date=28 November 2017 }}</ref> In hierdie bundel orden sy haar gedigte tematies in vyf afdelings, eerder as chronologies. Die vyf afdelings is gedigte oor die verhouding tussen man en vrou, die verhouding tussen ma en kind, die skryfproses, die land en ''Lady Anne''.<ref>Du Plooy, Heilna. Beeld, 7 Desember 2009</ref> ==== Versamelbundels ==== Haar gedigte word opgeneem in talle versamelbundels, wat insluit ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Die dye trek die dye aan'',<ref>Pieterse, H.J. Beeld, 23 November 1998</ref> ''Woordpaljas'', ''Liggaamlose taal'', ''Goudaar'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Kraaines'', ''Verse vir Opperman'', ''Majesteit, die kat'', ''Die goue vreugde'', ''Voorspraak'' en ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte''. In 2020 word van haar gedigte in ''Vers en vrou'' opgeneem. <ref>De Wet, K. (samest.) Vers & vrou. Kaapstad: Human & Rousseau. 2020</ref> Sy publiseer ook in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'' en van haar gedigte word in die April [[1985]] uitgawe van die Belgiese tydskrif ''Kruispunt'' opgeneem. Uit haar bundels ''Kleur kom nooit alleen nie'', ''Gedigte 1989–1995'', ''Jerusalemgangers'', ''Lady Anne'', ''Verweerskrif'', ''Otters in Bronslaai'', ''Met woorde soos met kerse'', ''Die sterre sê ‘tsau’'' en ''Country of My Skull'' vertaal sy en ander vertalers ’n aantal gedigte waarvan ’n keur opgeneem word in die Engelse bundel ''Skinned''.<ref>De Kock, Leon. Beeld, 15 Julie 2013</ref> Hierdie bundel word ook in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] uitgegee, ’n eerste vir Antjie. Haar gedigte word vertaal in onder andere [[Engels]], [[Nederlands]], [[Italiaans]], [[Spaans]], [[Sweeds]] en [[Serwies]], terwyl sommiges ook getoonset word.<ref>De Lange, Johann Kaapse paragrawe: http://johanndelange.blogspot.co.za/2010/07/musikale-strukture-in-die-poesie-van.html</ref> ==== Kinderversies ==== Sy lewer ook werk vir kinders. ''Mankepank en ander monsters'' is kinderverse waarin monsters soos die krokodil, die tokkelos, Antjie Somers en spoke in ’n idilliese omgewing saam met feetjies en meerminne woon. Sodoende word die Afrikaanse (hoofsaaklik Westerse) kinderkultuur met dié van die swart volke vermeng. ''Voëls van anderste vere'' is ’n interessante eerste in die Afrikaanse kinderpoësie, aangesien elke Afrikaanse gedig ook ’n Engelse en Xhosa weergawe bevat, vertaal deur [[Michael Cope]] en Sandile Dikeni. Onderwerpe wat aangeroer word, is diere, die kind se leefwêreld en verwysingsraamwerk en die multikulturele samelewing. Sy verwerk ook Robert Browning se weergawe van die klassieke ''Die rottevanger van Hamelndorp'' in Afrikaanse beryming. In ''Fynbos-feetjies'' skryf sy gedigte oor die natuur en plantegroei, ryklik geïllustreer deur Fiona Moodie. Dit is veral die Kaapse blomme en plante wat beskryf word, met realistiese illustrasies van plante, diere, insekte en reptiele. Selfs die wetenskaplike name word soms weergegee, sodat die boek ook ’n opvoedkundige funksie vervul tesame met die vermaak.<ref>Kempen, Willem. Beeld, 3 September 2007</ref> Hierdie bundel word in Engels vertaal deur Gus Ferguson. Van haar kinderverse word opgeneem in ''Nuwe Kleuterverseboek''. === Prosa === Toenemend maak sy ook op prosagebied ’n bydrae en begin al hoe meer om haar in hierdie genre van Engels te bedien om sodoende ’n groter mark te bereik. Sy skryf ’n roman wat as ''Relaas van ’n moord'' (in Engels vertaal as ''Account of a murder'') gepubliseer word. Hierin kombineer sy op vindingryke wyse feit en fiksie van die voorval toe sy en haar familie aan die einde van die apartheidsjare by ’n moord op Kroonstad betrek word en sy as staatsgetuie in die hof moet getuig. Dit gebeur toe ’n lid van Umkhonto we Sizwe ’n bendeleier doodskiet en die moordwapen daarna op haar voorstoep versteek. Hierdie voorval het groot invloed op haar verhouding met haar man en kinders. In die roman word die politieke gebeure en menings van die tyd, asook die verraad en morele stryd om reg en verkeerd ondersoek. Die opspraakwekkende ''Country of my skull'' skryf sy eers in Afrikaans en vertaal dit dan in Engels met die hulp van Ivan Vladislavic. Hierin gee sy verslag van die werk van die WVK en beeld onder andere deur die regstreekse woorde van slagoffers die misdade uit wat tydens die apartheidsbewind gepleeg is. Sodoende word die volle afgryslikheid van dinge wat gebeur het effektief gekommunikeer. As “medepligtige” weens haar eie wit vel gee sy ook haar eie perspektief in soeke na heling.<ref>Slabbert, Frederik van Zyl. Insig, Mei 1998</ref><ref>Jordaan, Wilhelm. Beeld, 10 Junie 2002</ref> Vir ''Country'' ''of my skull'' verower sy in 1999 die [[Sunday Times]] Alan Paton Award vir nie-fiksie en ook ’n toekenning van die internasionale Hiroshima Stigting vir Vrede en Kultuur, terwyl hierdie boek ook verskyn onder die lys van die tophonderd boeke uit Afrika in die twintigste eeu wat deur kenners van die vasteland saamgestel is. Die boek word in 1999 ook eervol vermeld in die Noma-toekennings. Sy wen in [[2000]] die Booksellers’ Choice Award vir die boek wat hulle die meeste geniet het om te verkoop, naamlik ''Country of my'' ''skull'', asook in 2001 ’n [[Olive Schreiner-prys]] vir hierdie boek. ’n Internasionale rolprent getiteld ''In my country'' word van ''Country of my skull'' gemaak met [[Juliette Binoche]] en [[Samuel L. Jackson]] in die hoofrolle, maar die fiktiewe liefdesverhouding tussen die hoofkarakters wat die draaiboekskrywers gebruik om die sensasie te laai werk negatief in op die ontvangs en ervaring van die rolprent. Die boek word voorgeskryf aan universiteite in Amerika en [[Europa]] as deel van die leerplan wat handel oor die optekening van die verlede. ''Country of my skull'' word in verskeie tale vertaal, insluitende Italiaans, Duits, Spaans, Deens en Nederlands. ''A change of tongue'' tree in gesprek met haar moeder<ref>Viljoen, Louise Tydskrif vir Letterkunde: http://www.ajol.info/index.php/tvl/article/view/29788</ref> en gee ’n relaas oor die nuwe Suid-Afrika met sy winste in vergelyking met die apartheidsjare en ook sy probleme en tekortkominge. Dit is ook ’n outobiografie met ’n besondere fokus op Kroonstad, die digter se gebied van herkoms. Besonder boeiend is die agtergrond tot haar digterskap. Die sentrale boodskap van die boek is dat aanpassing noodsaaklik en onafwendbaar is en met die nuwe omstandighede moet mense aanpas. Aanpassing is egter slegs moontlik as daar ’n geheue is van die verlede. In 2004 verower sy weer die Booksellers Award vir die boek wat boekhandelaars die meeste geniet om te verkoop, naamlik ''A change of tongue''. Hierdie boek skryf sy oorspronklik in Afrikaans en vertolk dit daarna in Engels.<ref>Van Niekerk, Anton. Rapport, 23 November 2003</ref><ref>Burger, Willie. Beeld, 20 Oktober 2003</ref><ref>Rossouw, Henk. Insig, Desember 2003</ref> Die Afrikaanse weergawe word ook later gepubliseer as ''’n Ander tongval''.<ref>Van Zyl, Albert. Rapport, 23 Oktober 2005</ref> In ''Begging to be black'' vertel sy drie verhale, naamlik weer die verhaal van die moord op Kroonstad, die verhaal van die Basoetoe-koning Moshoeshoe I en ’n relaas oor haar verblyf in Europa as navorsingsgenoot in [[Berlyn]]. Deur hierdie verhale ondersoek sy hoe die kultuur waarvandaan jy kom jou persepsies kleur en dat optredes deur swart mense vanuit ’n swart oogpunt verstaan moet word.<ref>Kozain, Rustum. Rapport, 27 Desember 2009</ref><ref>Coetzee, Gert. Beeld, 15 Maart 2010</ref> ''Begging to be black'' is in [[2010]] op die kortlys vir die toekenning van die Alan Paton-prys. Oor die WVK publiseer sy in [[2009]] die boek ''There was this goat – Investigating the Truth Commission testimony of Notrose Nobomvu Konile'', wat sy saam met Nosisi Mpolweni en Kopano Ratele skryf. ''Conditional Tense: Memory and Vocabulary after the South African Truth and Reconciliation Commission'' fokus op die ontwikkelings in die Suid-Afrikaanse demokrasie na afloop van die Waarheid- en Versoeningskommissie. Ná die  aanvanklike optimisme het die effek van die land se geskakeerde verlede en traumatiese gebeure soos kolonialisme, die [[Anglo-Boereoorlog]], [[apartheid]] en die impak van voortdurende rassisme, kapitalistiese eksploitasie en korrupsie die samehorigheid van die land se mense grootliks verongeluk. Die skrywer ondersoek in ’n aantal artikels verskeie tekste uit alle hoeke van die samelewing om ’n meer tolerante en begrypende toekomspad aan te dui. Tekste van swart vroue, Afrikanermans en strokies word bespreek saam met die werk van Afrika-filosowe, teoloë en Nobelpryswenners. === Drama === Haar toneelstuk ''Waarom is die wat voor toyi-toyi altyd so vet'' word in 1999 by die [[Aardklop|Aardklop Kunstefees]] en by die [[Markteater]] in [[Johannesburg]] opgevoer met [[Marthinus Basson]] as regisseur. Die drama spreek die probleme aan van die inwoners van die nuwe Suid-Afrika, wat moet leer om saam te leef en van hulle vooroordele ontslae te raak. Dit is ’n tweegesprek tussen ’n wit vrou (Trudie) en ’n swart vrou (Gugu). Beide is ma’s met kinders in ’n voorstedelike laerskool en is getroud met mans wat aan die weermag verbonde is en vroeër in die struggle teen mekaar geveg het. Gugu se man is nou in ’n hoër rang aangestel as Trudie s’n, ten spyte van laasgenoemde se langer diensjare. Trudie en Gugu is besig om ’n muurskildery te verf terwyl hulle die verhouding van swart mense met Afrikaners bespreek. Dit vat nie lank voordat hulle mekaar te lyf wil gaan nie, maar die muurskildery moet klaar.<ref>Boekkooi, Paul. Plus, 4 April 2000</ref> ''’n Ander tongval'' word deur [[Saartjie Botha]] omgesit in ’n toneelstuk en onder andere by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees|KKNK]] opgevoer. Die komponis Rudiger Meyer skryf musiek wat Antjie se eie voorlesings uit ''Begging to be black'' vergesel, gespeel deur die pianis Jill Richards en gekombineer met agtergrondklanke uit Berlyn vir die produksie ''Antjie in Berlin''. Hierdie produksie open in 2012 by die Grahamstad Nasionale Kunstefees. Antjie vertaal ook ''Mamma Medea'', ’n toneelstuk van die Belgiese Tom Lanoye, wat rofweg gebaseer is op die antieke Griekse drama ''Medea'' van [[Euripides]]. === Vertalings en samestellings === Benewens haar eie kreatiewe skryfwerk vertaal sy ook gedigte uit die ander inheemse Suid-Afrikaanse tale in Afrikaans en publiseer dit as ''Met woorde soos met kerse''.<ref>Blumer, Arnold Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/mond/krog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705191441/http://www.oulitnet.co.za/mond/krog.asp |date= 5 Julie 2014 }}</ref> Hierdie bundel is ’n baie waardevolle toevoeging tot die letterkundige skat binne Afrikaans en bevat gedigte wat strek oor ’n tydperk van meer as 150 jaar en gedigte uit die letterkundes van die /Xam, [[Xhosa]], [[Zoeloe]], [[Ndebele (taal)|Ndebele]], Swati, [[Venda (taal)|Venda]], [[Tsonga]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Tswana]] en [[Suid-Sotho]] insluit. Benewens die vertalings sluit sy dikwels ook verhelderende inleidings tot die gedigte in.<ref>De Wet, Karen. Beeld, 17 Junie 2002</ref><ref>Dikeni, Sandile. Rapport, 26 Mei 2002</ref> In 2003 ontvang sy die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut se prys vir die vertaling van inheemse gedigte in ''Met woorde soos met kerse'' en hierdie boek is in dieselfde jaar op die kortlys vir die toekenning van die [[W.A. Hofmeyr-prys]]. Haar vertalings van San-digters se gedigte word as ''die sterre sê ‘tsau’'' en ''the stars say ‘tsau'' gepubliseer.<ref>Brink, André P. Rapport, 27 Junie 2004</ref><ref>Visagie, Andries. Beeld, 23 Augustus 2004</ref> In 2005 is ''Die sterre sê ‘tsau’'' op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys vir poësie. Haar en [[André P. Brink]] se Engelse vertaling van die gedigte van [[Ingrid Jonker]] (''Black butterflies – selected poems'') is in 2009 op die kortlys vir die literêre vertalingsprys van die Suid-Afrikaanse vertalersinstituut. [[Nelson Mandela]] se ''Long walk to freedom'' vertaal sy as ''Lang pad na vryheid'' en die Nederlandse skrywer se boek “''Mondvol glas'', oor [[Demetrios Tsafendas|Demitrios Tsafendas]] wat dr. [[Hendrik Verwoerd]] vermoor het, word ''Domein van glas'' in Afrikaans.<ref>Venter, L.S. Beeld, 29 Mei 2000</ref><ref>Hough, Barrie. Rapport, 11 Junie 2000</ref> Antjie vertaal ook ''Mamma Medea'', ’n toneelstuk van die Nederlandse Tom Lanoye, wat rofweg gebaseer is op die antieke Griekse drama ''Medea'' van Euripides. Prinses Medea van Kolchis raak verlief op Jason, die barbaarse leier van die Argonoute. Sy verraai haar vader en help Jason om die Goue Vag te buit nadat Jason haar broer vermoor het. Medea vlug saam met Jason na Korinthe, waar Jason sy voorneme aankondig om ook met Kreousa, die dogter van koning Kreon van Korinthe, te trou. In haar knap versvertaling bou Krog ook verwysings in na tydgenootlike Suid-Afrikaanse werklikhede en word verskeie variëteite van Afrikaans benut. By 2002 se Aardklop Kunstefees ontvang die regisseur Marthinus Basson ''Beeld Plus'' se Aartvarkprys vir innoverende werk vir sy ontwerp en regie van hierdie stuk. In 2013 word haar vertaling van [[Athol Fugard]] se drama ''The captain’s tiger'' as ''Die kaptein se tier'' by die Suidoosterfees in Kaapstad opgevoer. Sy vertaal ook ''Sam'' van Ingrid Vander Veken en ''Die gelukkige prins'' van [[Oscar Wilde]]. Haar eie werke is al vertaal in onder andere Engels, Nederlands, Frans, Spaans, Sweeds en Serwies. As samesteller versorg sy onder andere ''Deurloop'', ’n keuse uit die essays van haar moeder, Dot Serfontein; ''Losvoor'', ’n versameling van Afrikaanse gedigte; ''Die dye trek die dye aan'', ’n bundel erotiese poësie saam met [[Johann de Lange]] en saam met Alfred Schaffer versorg sy ''Nuwe stemme 3'', ’n bundel gedigte uit die werk van belowende digters.<ref>Visagie, Andries. Beeld, 20 Junie 2005</ref><ref>Hambidge, Joan. Rapport, 12 Junie 2005</ref> == Eerbewyse == Haar werk en haar persoon word verskeie kere met eerbewyse bekroon. In [[1986]] vervaardig Carl Theunissen en André van den Heever ’n televisieprogram oor haar wat ’n ATKV-prys wen. As erkenning van haar rol as een van die belangrikste Suid-Afrikaanse stemme nooi Poetry International haar in 1992 en weer in 2004 na [[Rotterdam]] vir die jaarlikse poësiefees om op te tree saam met digters uit die res van die wêreld. In 1996 ontvang sy die Foreign Correspondent Award vir uitstaande joernalistiek met haar verslagdoening oor die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|WVK]] vir haar artikels wat in ''[[Mail & Guardian]]'' verskyn het en in dieselfde jaar word sy en haar span bekroon met die Pringle-prys vir uitnemendheid in joernalistiek. Sy lewer die sleuteltoesprake in 1998 by die Zimbabwe Book Fair en ook by die Conference on Women and Violence in [[Washington, D.C.|Washington]] in Amerika, wat deur die [[Wêreldbank]] gereël is. Robert Dorsman vertaal van haar gedigte in Nederlands wat in 1999 as ''Om te kan asemhaal'' gepubliseer word. In 2000 ontvang sy die Year 2000 Award van die Hiroshima Foundation for Peace and Culture vir haar bydrae tot waarheid en versoening in Suid-Afrika. Sy word uitgenooi om lesings oor die WVK te hou by onder andere die [[Universiteit van Londen|Universiteite van Londen]] en Glasgow in die [[Verenigde Koninkryk]], Essen en Dortmund in Duitsland, Utrecht in Nederland, Antwerpen in België en McGill, Bishops, Carleton en Toronto in Kanada. In Rwanda is sy die leier van die Engelse sessie by ’n konferensie oor die skryfkuns. Sy verskyn ook gereeld op radioprogramme oor wêreldsake van die , die Dutch World Service in Hilversum en die Belgiese, Australiese, Nieu-Seelandse en Amerikaanse radiostasies. Die Tavistock-kliniek in [[Londen]] ken in [[2002]] ’n eredoktorsgraad aan haar toe vir die bydrae wat haar werk tot die veredeling van wêreld-humanisme gelewer het. Sy word in 2003 genooi om die Internasionale Letterkundefees Winternachten in Den Haag te open met ’n orakelspreuk oor die toekoms van Afrikaans. Die Klein Karoo Nasionale Kunstefees vereer haar in 2004 met ’n Afrikaans Onbeperk Kanna-toekenning vir vernuwende denke. Ook in 2004 ken die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] ’n eredoktorsgraad aan haar toe en word sy deur die Kovsie-Alumnibond vereer en benoem as Oud-Kovsie van die Jaar. Die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] verkies haar in 2004 tot die raad van hierdie universiteit. In 2009 word die spesiale uitgawe van die jaarlikse Nederlandse Gedichtendag deur haar geskryf, die eerste keer dat hierdie uitgawe nie oorspronklik Nederlandstalige gedigte bevat nie. Die titel van die siklus van nege gedigte is ''Waar ik jou word''. Die uitgawe bevat ook Nederlandse vertalings van die gedigte. Die ATKV bewys in 2009 hulle hoogste eerbetoon aan haar deur haar te vereer met ’n ATKV Prestige-toekenning, wat tydens die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn aan haar oorhandig word. By Winternachten 2010, die internasionale literatuur- en rolprentfees in [[Den Haag]], lewer sy die groot openingslesing. In April 2012 ken die Universiteit van Stellenbosch ’n eredoktorsgraad aan haar toe en in dieselfde jaar vereer die Tuks-Alumni Raad haar met ’n Laureaat-toekenning. Nederland vereer haar met die viering van haar sestigste verjaarsdag in 2012 met ''44 Gedichten voor Antjie'', ’n gedenkbundel met opdragverse onder redaksie van Peter Swanborn en Robert Dorsman. In Februarie 2013 word die produksie ''Woorde met wieke'' in die Oude Libertas-teater op Stellenbosch op die planke gebring, waar verskeie vooraanstaande Afrikaanse kunstenaars (insluitende [[Coenie de Villiers]], [[Jak de Priester]], Herman van den Bergh en [[Andries Bezuidenhout]]), hulle toonsettings van haar gedigte uitvoer. In [[2014]] val ’n besondere eer haar te beurt wanneer die bundel ''Körper, beraubt'' met vertalings van haar gedigte uit die bundels ''Verweerskrif'' en ''Mede-wete'' deur Barbara Jung in Duits verskyn, die eerste keer dat ’n Duitse bundel van ’n Afrikaanse digter gepubliseer word. Daar word ook boeke geskryf oor Antjie Krog se werk, insluitende Pieter Conradie se ''Geslagtelikheid in die Antjie Krog-teks'' en Louise Viljoen se ''Ons ongehoorde soort: beskouings oor die werk van Antjie Krog'', terwyl Judith Lütge Coullie en Andries Visagie as redakteurs ’n aantal belangrike artikels oor haar werk byeenbring in die boek ''Antjie Krog: An ethics of body and otherness''. Anthea Garman skryf die studie ''Antjie Krog and the post-apartheid public sphere'', waarin haar lewe en werk en veral haar belangrikheid as politieke aktivis post-apartheid ontleed word. == Publikasies == === Digbundels === * ''Dogter van Jefta'' (1970) * ''Januarie-suite'' (1972) * ''Beminde Antarktika'' (1974) * ''Mannin'' (1974) * ''Otters in bronslaai'' (1981) * ''Jerusalemgangers'' (1985) * ''Lady Anne'' (1989) * ''Gedigte 1989–1995'' (1995) * ''Kleur kom nooit alleen nie'' (2000) * ''Down to my last skin'' (2000) * ''Verweerskrif'' (2006) * ''Mede-wete'' (2014) * ''Plunder'' (2022) === Gedigte vir kinders === * ''Mankepank en ander monsters'' (1989) * ''Voëls van anderste vere'' (1992) * ''Fynbosfeetjies'' deur Antjie Krog en Fiona Moodie (illustreerder) (2007) Ook in Engels gepubliseer as ''Fynbos Fairies.'' * ''Vetplantfeetjies'' deur Antjie Krog, Ingrid Kok en Fiona Moodie (illustreerder) (2022) Ook in Engels gepubliseer as ''Vetplant Fairies''. === Bloemlesings === * ''Met woorde soos met kerse'' (2002) * ''die sterre sê 'tsau'' (2004) === Drama === * ''Waarom is die wat voor Toyi-toyi altyd vet?'' (1999) === Vertalings === * ''Domein van glas'', uit die [[Nederlands (taal)|Nederlandse]] ''Mondvol Glas'' deur Henk van Woerden * ''Lang pad na vryheid'', uit die [[Engels (taal)|Engelse]] ''Long Walk to Freedom'' deur [[Nelson Mandela]] * ''Mamma Medea'', uit die [[Vlaams (taalkunde)|Vlaamse]] drama ''Mamma Medea'' deur [[Tom Lanoye]] * ''Van man tot man'', uit die Engelse ''From Man to Man or Perhaps Only'' deur [[Olive Schreiner]] == Toekennings == Sy verwerf die volgende toekenning:<ref>Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/antjie-krog/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111172445/http://versindaba.co.za/gedigte/antjie-krog/ |date=11 November 2016 }}</ref> * [[Eugene Maraisprys]] (1973) * [[Reina Prinsen Geerligs-prys]] (1976) * [[Rapport]]-prys (1987) * [[Hertzogprys]] (1990) * ''Buitelandse medewerker''-toekenning (1996) * Pringle-toekenning (1996) * [[Alan Paton]]-toekenning (1996) * Booksellers-toekenning (1999) * Hirosjima-vredes- kultuurstigting-toekenning (2000) * [[Olive Schreiner-prys]] vir prosa (2000) * RAU-prys vir Skeppende Skryfwerk (2001) * Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut toekenning vir voortreflike vertaling (2003) * [[Hertzogprys]] vir ''Mede-wete'' (2014) in 2017<ref>{{cite web |url=http://www.litnet.co.za/video-antjie-krog-se-toespraak-die-ontvangs-van-die-hertzogprys-2017/ |title=Video: Antjie Krog se toespraak by die ontvangs van die Hertzogprys 2017 |access-date=25 Junie 2017 |format=[[Video]] |work=[[LitNet]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003063012/https://www.litnet.co.za/video-antjie-krog-se-toespraak-die-ontvangs-van-die-hertzogprys-2017/ |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Gouden Ganzenveer]] (2018), 'n Nederlandse literatuurprys<ref>[https://maroelamedia.co.za/afrikaans/antjie-krog-ontvang-nederlandse-literatuurprys/ Maroela Media Jan 2018] </ref> * [[Universiteit van Johannesburg|UJ]]-prys vir ''Plunder'' (2022) in 2023<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/antjie-krog-carien-smith-met-uj-pryse-vereer/ Opgespoor en besoek op 3 April 2023</ref> * [[Hertzogprys]] vir ''Plunder'' (2022) in 2023 == Bronne == === Boeke === * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers). ''Voorspraak''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) ''Samehang en sin''. Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Gouws, Tom. ''Antjie Krog (1952-).'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk    1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kraaines.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derdedruk 1993 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Verhandelings en proefskrifte === * Abrahams, F. (1992) Die rol van die egosentriese outeur in die poësie van Antjie Krog, met spesifieke verwysing na Lady Anne (1989). Universiteit van Kaapstad. * Crous, M. (1990) Feminisme en lees - Antjie Krog se Lady Anne en Joan Hambidge se Die anatomie van melancholie. Universiteit van Stellenbosch. * Crous, M. (2002) Die diskoers van Antjie Krog se Lady Anne (1989). Universiteit van Stellenbosch. * Hauman, S. (2010) Outobiografie en identiteit - ’n vergelykende beskouing van ’n Wonderlike geweld (2005) van Elsa Joubert en ’n Ander tongval (2005) van Antjie Krog. Universiteit van Stellenbosch. * Honey, M. (2006) (Un)(sub)conscious manipulation- Antjie Krog’s translation of Nelson Mandela’s ‘Long walk to freedom’. Universiteit van Stellenbosch. * Hough, L. (2012) Taal en kulturele identiteit in Mamma Medea van Tom Lanoye (2001) en Antjie Krog (2002). Universiteit van Stellenbosch. * Olivier, H. (2000) Dissonansie in die digkuns van Antjie Krog. Universiteit van Kaapstad. * Van Niekerk, J. (2014) Om te hoort - aspekte van identiteit in Antjie Krog se transformasie-trilogie. Universiteit van Pretoria. * Voges, R. (2017) Die hantering van die begrip ‘interverbondenheid’ in Antjie Krog se bundel Mede-wete (2014). Universiteit van Stellenbosch. * Vosloo, F. (2005) Antjie Krog se vertaling die sterre sê ‘tsau’ ’n deskriptiewe analise. Universiteit van Stellenbosch. * Vosloo, F. (2010) Om te skryf deur te vertaal en te vertaal deur te skryf - Antjie Krog as skrywer-vertaler. Universiteit van Stellenbosch. === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. ''Antjie Krog word hier nou ’n Antjie Somers.'' Rapport, 15 September 1985 * Anstey, Gillian. ''When the truth hurts the heart''. Sunday Times, 23 Mei 1999 * Brink-de Wind, Marian. ''’Lady Anne’ deur die oog van die vis''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 2, Mei 1992 * Brümmer, Willemien. ''Net ’n ou ‘battle-axe’''. Beeld, 3 Junie 2006 * Brynard, Karin. ''‘Wit mêrrim’ se woorde skroei.'' Beeld, 28 Februarie 2011 * Burger, Karin. ''My boek is so goed, hoekom kry ek so min?'' Rapport, 1 Maart 2009 * Cloete, T.T. ''Tendense in vyf nuwe digbundels''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 47 no. 1, Herfs 2010 * Coetzee, Jan. ''Antjie in somer van haar liefde''. Rapport, 10 Oktober 1976 * De Bruin, Philip. ''Antjie en haar ma verskil, maar daar’s geen wrywing''. Die Burger, 15 Julie 1993 * Deloof, Jan (samesteller). ''Skryf asseblief terug.'' Kruispunt. No. 95 April 1985 * De Wet, Annelie. ''Getemperde Antjie Krog is terug.'' Beeld, 8 September 1981 * Eie korrespondent. ''Antjie had nie tyd vir beryming.'' Die Burger, 3 Desember 1992 * Erasmus, Elfra. '' 'Bieg-prys’ is ’n eer.'' Beeld, 19 Augustus 2004 * Erasmus, Elfra. ''Jonges vermy digkuns om weg te kom van oues en hul stink verlede''. Beeld, 18 September 2004 * Ester, Hans. ''Afrikaanse poësie vir Nederlandse gedigtedag.'' Plus, 5 Februarie 2009 * Eybers, Johan. ''Antjie Krog kry prys vir nuwe bundel.'' Rapport, 18 November 2001 * Gilfillan, F.R. ''Huldigingswoord vir die toekenning van die Hertzogprys.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, no. 4, November 1990 * Gouws, Tom. ''Die haplografiese lees van Antjie Krog''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, Februarie 1990 * Greeff, Rachelle. ''Wat deurnagdans met feetjievoete maak.'' Rapport, 8 Julie 2007 * Hambidge, Joan. ''Krog se vertalings net seekoei-oortjies.'' Beeld, 7 Desember 2002 * Hugo, Daniel. ''Feetjies vir Afrika?'' By, 28 Julie 2007 * Jackson, Neels. ''Krog ‘vra onhaalbare’, maar kry lof vir rasgesprek.'' Beeld, 5 Mei 2010 * Jacobs, Sean. ''Krog groet blad vir SAUK pos''. Die Burger, 14 Januarie 1995 * Johl, Johann. ''Musiek en literatuur: ’n Voorstudie met verwysing na die oeuvre van Antjie Krog''. Standpunte. Nuwe reeks Februarie 1981 * Kannemeyer, J.C. ''Die horries van A.E. Samuel (gebore Krog).'' Tydskrif vir Letterkunde. Augustus 1989 * Korrespondent. ''Ma Antjie M.A.'' Die Burger, 27 April 1983 * Krog, Antjie. ''Van digter tot ‘podiumbeest''’. By, 18 November 2006 * La Vita, Murray. ''Verlig oor elke omstrede bundel.'' Naweek-Beeld, 14 Maart 2009 * Lemmer, Erika. ''Volminkte sonnette in die Krog-oeuvre: ‘trassies wat uit definisie vry breek’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Le Roux, André. ''Die minste skade met my gedigte''. Die Burger, 28 April 1987 * Le Roux, Frieda. ''Krog se stem kry Berlyn-klank by''. Beeld, 3 Julie 2012 * Leuvennink, Jacqueline. ''Antjie Krog sit mens-wees op papier''. Sarie Marais, 28 April 1982 * Ley, Marga. ''Die punt waar jou lyf teen jou gedraai het.'' Beeld, 30 September 2006 * Loots, Sonja. ''Die tong van transformasie.'' Rapport, 12 Oktober 2003 * Malan, Marlene. ''Twis oor tantièmes''. Rapport, 15 Februarie 2009 * Marais, Danie. ''Vraag en antwoord met Antjie Krog.'' Boeke-Insig, no. 1 Lente 2007 * Nieuwoudt, Stephanie. ''WVK ’n storie anderkant woorde, sê Krog oor boek.'' Beeld, 28 April 1998 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Lewende legendes.'' Plus, 19 November 1999 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Met dié bundel is alles vryer.'' Beeld, 16 Oktober 2000 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Vertaling is altyd ’n vorm van verraad, maar hou taal soepel.'' Beeld, 13 September 2002 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Ego laat die tonge klap.'' Naweek-Beeld, 11 Oktober 2003 * Parker, Elize en Botha, ''Annél. Antjie se nuwe stem''. Sarie, November 2003 * Pieterse, Henning. ''Voorgeskrewe poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 4, November 1991 * Pople, Laetitia. ''Krog se boek dalk rolprent.'' Beeld, 7 Desember 1998 * Pretorius, Antoinette. ''Bodily disintegration and successful ageing in Body Bereft by Antie Krog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 2 Lente 2015 * Prins, Jo. ''Khoisan-verwerkings in Afrikaans in Berlyn.'' * Retief, Hanlie. ''Die binnekant en buitekant van Samuels én Krog.'' Rapport, 15 Oktober 2000 * Sachs, Albie. ''Antjie, in vyf strofes''. Bylae by Nasnuus, November 2000 * Samuel, Andries. ''Die grootmense wat so grawe.'' Rapport, 7 Junie 2009 * Schaffer, Alfred. ''Om deur al die beknellings te bars''. Beeld, 3 Januarie 2015 * Scholtz, Hettie. ''Sy weet waarheen sy op pad is''. Insig, Oktober 2000 * Scholtz, Hettie. ''Die stem van Antjie.'' Insig, Junie 2002 * Schutte, H.J. ''Gedig-ontledings.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Slabber, Coenie. ''Antjie se mense''. Rapport, 3 Mei 1987 * Slabber, Coenie. ''Deurbraak met Antjie se ‘Anne’''. Rapport, 22 April 1990 * Slabbert, Antoinette. ''Bitterpits kunsskat''. Beeld, 3 Januarie 2005 * Smith, Francois. ''Antjie en die Nagtegaaltjie''. Insig, Mei 2004 * Smith, M.E. ''Gedigte van Antjie Krog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 3, Augustus 1986 * Smuts, Dene. ''Die dilemma van Antjie Krog''. Beeld, 30 Augustus 1975 * Snyman, N.J. ''Verse van Antjie Krog: Klein vredes van die liefde.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang29 no. 1, Februarie 1991 * Snyman, N.J. ''Antjie Krog aan boord Sir Edward Hughes''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 32 no. 4, November 1994 * Van der Merwe, Kirby. ''Om swart te dink.'' By, 14 November 2009 * Van Niekerk, Jacomien. ''Biografie in die pryslied: die bydrae van Antjie Krog naas twee Xhosa-pryssangers.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007 * Van Rooyen, Tineke. ''Vier gedigte''’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993 * Van Zyl, Johan. ''Antjie se asem''. Naweek-Beeld, 21 Desember 2002 * Van Zyl, Wium .''Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Viljoen, Louise. ''Antjie Krog en haar literêre moeders: die werking van ’n vroulike tradisie in die Afrikaanse poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007 === Internet === * Brümmer, Willemien. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/06/02/DB/15/Krog.html * De Vries, Willem. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2012/09/20/SK/14/antjiekrog_denhaag.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Erasmus, Elfra. Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2004/08/23/VB/8/03.html * Hambidge, Joan. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/09/16/5/1.html * La Vita, Murray. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/03/13/SK/13/krogg.html * Nieuwoudt, Stephanie. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/11/19/3/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Retief, Hanlie. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2000/10/15/5/2.html * Smith, Francois. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/10/16/DB/10LDN/05.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=https://www.litnet.co.za/antjie-krog-is-nobelprijs-waardig/|title=“Antjie Krog is Nobelprijs-waardig”|date=13 September 2018|work=[[LitNet]]|accessdate=16 September 2018}} === Ongepubliseerde dokumente === * Olivier, Fanie. ''Handleiding oor ‘Fynbos feetjies’''. “Boeke-Insig == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * Skrywersprofiel op LitNet: https://www.litnet.co.za/antjiekrog-1952/ * Onderhoud met Krog op LitNet: https://www.litnet.co.za/absa-ketting-ronelda-kamfer-gesels-met-antjie-krog/ * Jacomien van Niekerk, verhandeling oor Krog; Universiteit van Pretoria: http://repository.up.ac.za/handle/2263/3328 * [https://web.archive.org/web/20101127044042/http://www.luxmagazine.nl/visionarythinkers/ Video's van televisieprogramme met Antjie Krog] {{Wenners van die Gouden Ganzenveer}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krog, Antjie}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] mred1p83zbtkf53rbh05xn4cx5iigsh 2925695 2925694 2026-08-16T23:40:29Z ~2026-44893-54 212917 /* Toekennings */ 2925695 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Antjie Krog | bynaam = | beeld = Antjie Krog 2019.jpg | beeldbeskrywing = Antjie Krog 2019 | onderskrif = | geboortenaam = Anna Elizabeth Krog | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1952|10|23|df=y}} | geboorteplek = [[Kroonstad]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrikaner | beroep = [[Skrywer]], joernalis | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = John Samuel | kinders = Andries, Susan, Philip en Willem | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:Antjie Krog 07032009 A.jpg|duimnael|Antjie Krog wys 'n prentjie vir kinders tydens 'n boekleessessie in Bloemfontein, 2009.]] '''Antjie Krog''' (getroude van '''Samuel''') (gebore [[23 Oktober]] [[1952]] te [[Kroonstad]]) is 'n prominente [[Lys van Suid-Afrikaanse digters|Suid-Afrikaanse digter]], akademikus en [[skrywer]]. Sy publiseer meeste van haar werke onder haar nooiensvan, Krog. In [[1970]], op die hoogtepunt van die [[apartheid]]sjare van [[John Vorster]], het sy hierdie moedige en idealistiese woorde vir haar skoolkoerant geskryf, wat haar konserwatiewe [[Afrikaans]]e gemeenskap geskok het en die aandag van die nasionale media getrek het:<ref name=":5">NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/2076 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128165150/http://www.nb.co.za/authors/2076 |date=28 November 2017 }}</ref> : Gee vir my 'n land waar swart en wit hand aan hand<br /> vrede en liefde kan bring in my mooi land. : ''Give me a land where black and white hand in hand''<br /> ''Can bring peace and love to my beautiful land''. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === Anna Elizabeth Krog is in 1952 op die plaas Middenspruit in Kroonstad gebore as die oudste van vyf kinders, twee dogters en drie seuns. Haar ouers is die boer Willem Krog en Susanna Jacoba Serfontein (die skryfster [[Dot Serfontein]]<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Krog,_Antjie_(Anna_Elizabeth){{Dooie skakel|date=Januarie 2025 }}</ref>). Haar oupagrootjie aan moederskant, Danie Serfontein, was parlementslid vir Kroonstad na die [[Anglo-Boereoorlog]]. === Opleiding === Sy word groot op haar geboorteplaas en gaan skool op Kroonstad, waar sy in 1970 aan die [[Hoërskool Kroonstad]] matrikuleer. In matriek veroorsaak haar gedigte in die skooljaarblad groot ophef oor die seksuele eksplisietheid en politieke verligtheid daarvan en sy is oornag bekend na 'n belangwekkende berig in die ''[[Rapport]]'' hieroor – ’n gebeurtenis wat lei tot haar vroeë debutering as digter. Daarna studeer sy vanaf [[1971]] aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] en behaal in [[1973]] die [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] met Engels, Wysbegeerte en Afrikaans-Nederlands as hoofvakke. Tydens haar studentejare dien sy op die redaksie van die studentekoerante ''Irawa'' en ''Shimla''. === Begin van loopbaan en verdere studie === Sy ontmoet die pianis Albie van Schalkwyk aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en volg hom na [[Kaapstad]], waar sy ’n tyd lank in die kunsredaksie van ''[[Die Burger]]'' werk voor haar troue. Uit dié huwelik word ’n seun, Andries, gebore. Sy woon ook in hierdie tyd as gas [[D.J. Opperman]] se lesings in die digkunde en [[Lina Spies]] se lesings oor die drama aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] by. Ná haar egskeiding vroeg in [[1976]] keer sy terug na Kroonstad, waar sy later daardie selfde jaar trou met die argitek John Samuel, ’n jeugliefde. Uit hierdie huwelik word drie kinders gebore, Susan, Phillip en Willem.<ref>Poetry International: http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/5372 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203033143/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/5372 |date= 3 Februarie 2014 }}</ref> Hulle bly vir ’n paar jaar in [[Pretoria]] en verhuis dan terug na Kroonstad. In 1976 verwerf sy die B.A. Honneurs-graad in Engels aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en in [[1983]] verwerf sy die M.A.-graad in Afrikaans aan die [[Universiteit van Pretoria]] met ’n verhandeling oor die onderwerp ''Familiefigure'' in ''die poësie van D.J. Opperman''. Sy behaal ook ’n Onderwysdiploma met lof van die [[Universiteit van Suid-Afrika]].<ref name=":6">Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Antjie_Krog</ref> === Loopbaan as joernalis en digter === Behalwe huisvrou en moeder, is sy vir ’n ruk onderwyseres by ’n hoërskool vir bruin leerlinge in Kroonstad. Wanneer sy aangestel word as redaktrise van ''Die Suid-Afrikaan'' verhuis sy in [[1993]] na Kaapstad, waar sy aan die begin van [[1995]] ’n betrekking aanvaar as politieke verslaggewer by [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SABC]] Radio.<ref name=":6" /> Vanaf [[1996]] tot [[1998]] doen sy verslag van die verrigtinge van die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|Waarheid- en Versoeningskommissie]] (WVK).<ref name=":5" /> Van die kommissie het sy gesê:<blockquote> ''As die belangrikheid daarvan net aan amnestie en vergoeding gekoppel word, sal dit nie waarheid gekies het nie, maar geregtigheid. As dit waarheid beskou in die breedste sin van mense se waarnemings, verhale, mites en ervarings, sal dit gekies het om herinneringe te herstel en 'n nuwe mensheid te koester, en moontlik is dit geregtigheid in die volste sin van die woord.''</blockquote>Hierdie pos het uitgeloop op die skryf van ''Country of my skull'', eers in Afrikaans geskryf maar deur haar in Engels vertaal met die hulp van [[Ivan Vladislavić|Ivan Vladislavic]]. Sy word later hoof van die radiospan wat hierdie verrigtinge dek en skryf ook hieroor onder die titel ''Brief uit Kaapstad'' in die Nederlandse publikasie ''Nieuw Wereldtijdschrift''. In [[1999]] bedank sy uit haar pos by SABC Radio om voltyds te kan skryf en in hierdie jaar onderneem sy saam met [[Breyten Breytenbach]] en ander Afrika-digters ’n reis op die poësiekaravaan vanaf die slawe-eiland [[Gorée]] tot by Timboektoe in [[Mali]]. Sy word in [[2001]] verkies tot die komitee wat ’n taalbeleid vir die Suid-Afrikaanse tersiêre sektor moet ondersoek. In [[2003]], terwyl sy besig is met die skryf van ''A change of tongue'', het sy ’n ligte beroerte-aanval, maar herstel weer feitlik volkome. In [[2004]] word sy aangestel as Buitengewone Professor aan die [[Universiteit van Wes-Kaapland|Universiteit van die Wes-Kaap]] en sy is ook ’n direkteur van die Instituut vir Geregtigheid en Versoening. Sy lewer in 2004 die N.P. van Wyk Louw-gedenklesing by die [[Universiteit van Johannesburg]] onder die titel ''Die beautiful woorde van Van Wyk Louw''. Teen die einde van [[2006]] word sy deur die kunsliggaam “Behoud de Begeerte” genooi om vir ses weke saam met Tom Lanoye ’n reeks opvoerings in [[België]] en [[Nederland]] te hou, waartydens sy ook op televisie verskyn. Sy spandeer in [[2008]] ’n jaar op uitnodiging van Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD) in [[Berlyn]] aan die Wissenschaftskolleg zu Berlin, ’n sentrum vir gevorderde studie en navorsing. DAAD is ’n Duitse uitruilprogram waar gerekende internasionale skrywers die geleentheid gegee word om as gaste met mekaar te skakel en gedagtes uit te ruil en in rustigheid hulle volle aandag aan hulle skeppende werk te wy. Haar sestigste verjaarsdag vier sy in [[2012]] in [[Den Haag]] by ’n aandgeleentheid wat deur Writers Unlimited The Series aangebied is, waar sy van haar gedigte voorlees en Adriaan van Dis met haar gesels oor die posisie van die digter in Suid-Afrika. Sy neem in [[2013]] deel aan die Dansende Digtersfees wat in Mei op die Spierlandgoed buite [[Stellenbosch]] gehou word as ’n gesamentlike projek tussen Spier en die Pirogue-kollektief, ’n verlengstuk van die [[Gorée]]-instituut in [[Senegal]]. Hier tree sy op saam met Breyten Breytenbach, [[Petra Müller]] en [[Marlene van Niekerk]] en digters van lande soos [[China]], [[Verenigde State van Amerika|Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Duitsland]], Nederland, [[Slowenië]] en [[Israel]]. === Uitgesprokenheid === As volwassene is sy sterk uitgesproke teen maatskaplike onreg. Sy is gereeld in polemiek betrokke en kom dan ook gereeld in botsing met ander. In [[1987]] bots sy met [[Ton Vosloo]], besturende direkteur van [[Naspers|Nasionale Pers]], oor [[Dene Smuts]] se bedanking as redakteur van die tydskrif ''Fair Lady''. Met die Afrikaanse Skrywersgildeberaad in [[1990]] betig sy haar medeskrywers oor die Gilde se apatie en pleit dat Afrikaans van die Gilde bevry moet word. Tydens ’n simposium wat in 2003 aan die Universiteit van Stellenbosch gehou is oor die uitdagings waarvoor die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] in ’n veranderende Suid-Afrika te staan kom, sê sy dat Suid-Afrikaners van verskillende rasse mekaar nie ken nie en dat die kerke mense moet help om nuwe verhoudings as gelykes te bou. Sy speel ’n prominente rol by buitelandse gesprekke met die toe nog verbode [[African National Congress|ANC]], onder andere by die byeenkoms by die Victoria-watervalle in [[Zimbabwe]] in [[1989]], waarna sy in 1990 een van die eerste blankes is wat lid word van hierdie organisasie. In 1990 word sy aangestel as berymer in die Psalmkommissie van die Afrikaanse Kerke, ’n betrokkenheid wat sy in [[1992]] bedank na die onttrekking van die Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] aan die Kommissie uit protes teen haar aanstelling. === Aantygings van plagiaat en kritiek teen Krog === Aan die begin van 2006 beskuldig professor [[Stephen Watson]] van die [[Universiteit van Kaapstad]] haar in ’n artikel in ''New Contrast'' dat sy plagiaat gepleeg het deur die gehele konsepsie van haar digbundel met vertalings van gedigte van Sandigters, ''die sterre sê ‘tsau’'', op sy digbundel ''Return to the moon'' te baseer en dat sy ook van Ted Hughes oorgeskryf het. Krog ontken hierdie aanklagte ten sterkste. Kritici voer dikwels aan dat haar prosa meer oor haar persoonlike gedagtes oor haar identiteit en innelike struwelinge handel, en nie die breër sosiale kommentaar weerspieël wat haar werk glo bevat nie. Daar is ook vrae geopper oor die gebruik van oorlewendes se getuienis tydens die WVK-verhore sonder die toestemming van daardie persone. == Skryfwerk == === Poësie === Antjie Krog se eerste werk verskyn in skooljaarblaaie van [[1966]] tot 1970 en sy wen in standerds drie, vyf en sewe die Vrystaatse Vlootbond Opstelwedstryde. In matriek kom sy tweede in ’n landswye literêre kompetisie vir skoolkinders en word van haar bydraes in die versamelbundel ''Drumpel'' opgeneem. In die jubileumblad van die Hoërskool Kroonstad van 1970 word nege bydraes van haar gepubliseer, waarvan die opstel ''As die aandwindjie suis'' en die gedigte ''Wat het daar oorgebly?'' en ''My mooi land'' deur hulle seksuele en politieke uitgesprokenheid landswyd aandag trek na sensasionele joernalistieke beriggewing daaroor in die Sondagkoerant ''Rapport''. Die koerantberigte lei daartoe dat die gevange ANC-leier [[Ahmed Kathrada]] ''My mooi land'' in die tronk lees, wat hom so inspireer dat hy hierdie gedig meer as twee dekades later met sy vrylating aan die skare voorlees. ’n Keur uit haar jeugverse word dan in ''Dogter van Jefta'' gebundel terwyl sy nog in matriek is, te midde van groot belangstelling ná die opspraak wat vroeër verwek is. Die titel verwys na die Bybelse gegewe in Rigters 11, met selfopoffering in die proses van volwassewording wat na aanleiding hiervan ’n deurlopende motief in die bundel word. Hoewel dit hoofsaaklik hoërskoolgedigte is wat hierdie besondere wêreld uitbeeld, spreek sy hier reeds bekende temas in haar oeuvre aan, soos liefde en seksualiteit, volk en vaderland en godsdiens. Sy beïndruk hier reeds met haar tegniese vaardigheid, knap hantering van die taal en raak beelde. Teen die agtergrond van die Bybelse geskiedenis van die dogter van Jefta word die offering van die self die sterkste bindingsmiddel in die bundel. Die bundel bevat vier afdelings.<ref>Coetzee, A.J. Standpunte. Nuwe reeks 100, April 1972</ref> ''Januarie-suite'' word geskryf tydens haar voorgraadse universiteitsopleiding en die bundel gee dan ook hierdie milieu verandering in verskeie verse deur. In die titel kan die maand Januarie verwys na die begin van ’n nuwe jaar en dan ook simbolies op die begin van ’n vernuwing in haar digkuns. Die maand se naam kom van die god Janus, met sy twee koppe wat weerskante toe kyk, wat dan ook terselfdertyd ’n einde en aflegging impliseer. ’n Suite is twee kamers wat ineenloop en die eenwording van twee geliefdes is ’n vername metafoor in hierdie bundel. ’n Suite is ook ’n musiekkomposisie waar die wysies aan dieselfde toonsoort behoort en die vele musiekverwysings in die bundel heg dus ook die geheel tot ’n eenheid. Die hooftema is steeds liefdesverse, veral erotiese en intieme liefde. Hierdie bundel kondig egter ook die tema van verlies aan, met die daaropvolgende soeke na dit wat verlore is. Soos in haar debuut beïndruk die natuurlikheid, direktheid en eenvoud van segging, wat soms oorgaan tot verwondering.<ref>Brink, André P. Rapport, 10 Desember 1972</ref> Vir ''Januarie-suite'' ontvang Antjie Krog in 1973 die [[Eugène Maraisprys|Eugène Marais-prys]]. Hierdie eerste twee bundels word later saam uitgegee as ''Eerste gedigte''.<ref>Le Roux, André. Die Burger, 30 Augustus 1984</ref> Krog publiseer ''Beminde Antarktika'' en ''Mannin'' tegelyk en in hierdie bundels word hoofsaaklik die vrou se wêreld voor en na haar huwelik uitgebeeld.<ref name=":0">Spangenberg, D.F. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 13 no. 4, November 1975</ref><ref name=":1">[[Brink, André P.]] Rapport, 21 September 1975</ref><ref name=":2">[[Brink, André P.]] ''Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref name=":3">[[Cloete, T.T.]] Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976</ref><ref name=":4">Johl, Johann. Standpunte. Nuwe reeks 125 Oktober 1976</ref> In ''Beminde Antarktika'' verklaar die bundeltitel reeds die tema van liefde vir ’n koue mens, waaraan in verskeie verse uiting gegee word. Atmosfeer word geskep deur die winter en herfs as agtergrond te gebruik vir die digter op soek na aanraking, warmte en begrip.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> In [[1977]] word die Reina Prinsen Geerligs-prys toegeken aan ''Beminde Antarktika'' en ''Mannin''. Hierdie twee bundels word later saam uitgegee as ''Siklus''.<ref>[[Kannemeyer, J.C.]] Rapport, 31 Julie 1994</ref><ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 2, Mei 1995</ref> ''Otters in bronslaai'' is ’n vroeë hoogtepunt in haar [[oeuvre]], waar die bundelkonstruksie baie meer heg is as voorheen. Die bundeltitel verwys na die baljaar van otters (simbool van viriliteit en seksualiteit) in die lewegewende voedsel, maar “slaai” het ook die konnotasie van verskeidenheid, terwyl “bron” verwys na fontein asook na oorsprong en begin. Hierdie verskeidenheid vind uiting in die vele maniere waarin die mens sy werklikheid kan beleef en die gedigte ontgin dan ook die self, die huweliksmaat, seksualiteit, die kerk, die volk, huishouding en kinders, asook kreatiwiteit, geskiedenis en die aktualiteite van die samelewing. Ontrouheid vorm die vernaamste motief vir die bundel, veral ontrouheid binne die huwelik, maar ook ontrouheid teenoor God, nasionaliteit en kinders. Die bundelverdeling berus op die woorde van ’n ou dansliedjie wat deur dr. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] in sy ''Suid-Afrikaanse volkspoësie'' opgeteken is. Die eerste afdeling is ''Daar onder in die Breërivier / daar was my plesier'', waarin die [[Vrystaat]] en die plaaslewe beskryf word. Die afdeling ''Daar loop die otters paar en paar / mannetjie en wyfie bymekaar'' bevat gedigte oor die alledaagse lewe van die vrou en moeder. ''Alsander Klipsalmander / Matthewis, Thewis die bokkie / En Jannie sit op die toppie / En Dawid maak die joppie'' is die kort derde afdeling.<ref>Le Roux, André. Beeld, 19 Oktober 1981</ref><ref>Brink, André P. Standpunte. Nuwe reeks 161, Oktober 1982</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 22 no. 2, Junie 1982</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref><ref>Galloway, Francis. Die Transvaler, 2 November 1981</ref> ''Jerusalemgangers'' gebruik die historiese gegewe van die vroeë [[Voortrekkers]] wat onder leiding van Adam Enslin in die dertigerjare van die negentiende eeu Afrika ingetrek het op soek na die nuwe Jerusalem as verwysingsraamwerk. Hulle doel was om tot by Jerusalem te trek, waar Bybelse saligheid en volmaaktheid op hulle sou wag, maar vorder eindelik slegs tot by die [[Groot Marico]]-distrik. Hierdie gedoemde trek se profetiese visie, vervoering en passie, wat helaas op waan en selfs waansin gebaseer was, dien as bindmiddel vir die bundel en sy temas. Deur die verwysing na verskeie blanke en Afrika-mites word die soeke na die nuwe Jerusalem ’n beeld van die mens se soeke na die volmaakte toestand en die Afrikaner se selfbedrog in sy eietydse politieke beleid. Die politieke aktualiteit wat die hooftema van die bundel is, word nie eensydig aangebied nie en betrek ’n wye verskeidenheid van perspektiewe, wat ook die persoonlike of huishoudelike insluit. Eindelik is dit duidelik dat die werklikheid nie volmaak is nie, dat dit gevul is met monsters en gedrogte waar die mens sal moet saambestaan met ander groepe. In teenstelling met haar vroeër gedigte maak sy hier baie meer gebruik van intellektuele woorde en verwysings, wat die meer filosofiese benadering onderskryf.<ref>Brink, André P. Rapport, 19 Januarie 1986</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 26 no. 3, September 1986</ref> Vir ''Jerusalemgangers'' ontvang Antjie Krog die Rapport-prys in 1987, nadat dit die vorige jaar tweede geplaas is vir hierdie prys. ''Lady Anne'' ondersoek wit verblyf in ’n swart kontinent, waar Lady [[Anne Barnard]] se lewe aan die Kaap twee eeue gelede as metafoor gebruik word en haar perspektief afgewissel word met ’n hedendaagse verteller. Waar Lady Anne te wit en te beskermd en geïsoleerd aan die suidpunt van Afrika vasklou en nooit werklik deel word van die vasteland nie (tiperend van die blanke as geheel), kies die verteller om die binneland in te trek nadat sy deeglik besin het oor haar rol as digter, vrou en mens in hierdie nuwe lewe. So omarm sy dan die werklikheid van eenwording met die kontinent en sy mense, in teenstelling met die vreemdelingskap van die blanke.<ref>Viljoen, Louise. Die Burger, 28 Desember 1989</ref><ref>Conradie, Pieter. Rapport, 13 Augustus 1989</ref><ref>Gouws, Tom. Insig, Oktober 1989</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 30 no. 3, September 1990</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> ''Lady Anne'' verower in 1990 die Hertzogprys en is in 1990 op die kortlys vir die C.N.A.-prys en in 1992 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Reeds die titel ''Gedigte 1989–1995'' suggereer dat hier ’n minder hegte bundel is, waarvan die verse oor ’n wye verskeidenheid onderwerpe hoofsaaklik die tydperk waarin dit ontstaan as gemene deler het. Dit was ’n tyd van uiterstes in die samelewing, vanaf noodtoestand tot demokrasie, moorde en bomme teenoor vredesonderhandelinge, met liefde en uitreiking na die ander wat tegelyk met haat en geweld gepaardgaan. Die bundel skep dan ook ’n gefragmenteerde indruk, met die banale wat saam met die liriese gebundel word en die lewe wat beide ontluister en geloof word. Die gedig word in diens van die groter gemeenskap gebring, met die digter wat veral die sosio-politiese werklikhede en die magstryd tussen mans en vrouens uitbeeld. Die alledaagse spreektaal met sy nie-estetiese banaliteite word hier ontgin, gekombineer met effektiewe hoewel kras beeldgebruik om tot die waarheid op grondvlak deur te dring. Daar is dan ook verse oor die aktualiteite van die eietydse lewe, soos die sosio-politieke en maatskaplike omstandighede, die liefde en kinders. Die oorheersing van mans word afgeskud deur veral die afskud van die manlike orgaan as seksuele magsimbool. Die bevrydingstema regdeur die bundel het dan betrekking nie net op die gelyktydige politieke bevryding nie, maar ook op die bevryding van die vrou. Die deurlopende motief is stryd en protes, om sodoende alle oorheersing en norme af te skud, of dit nou polities, seksualiteit, geslagtelik of taalgebruik is.<ref>Kannemeyer, J.C''. Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Gouws, Tom. Beeld, 1 April 1996</ref><ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996</ref><ref>Jansen, Ena. Insig, Junie 1996</ref>  Die bundel word in ses afdelings verdeel. In 1996 is ''Gedigte 1989–1995'' op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Na afloop van die WVK en nadat Krog onder andere die [[Richtersveld]] besoek en ook deelneem aan ’n toer deur [[Wes-Afrika]] na Timboektoe, verskyn die digbundel ''Kleur kom nooit alleen nie''. Hierin besin sy oor die kontinent, sy geskiedenis en sy mense, veral oor die pyn en wreedheid wat dit kenmerk. Deur wedersydse respek en medemenslike liefde kan die wonde egter geheel word en die skanse tussen wit en swart, man en vrou afgebreek word. Na die koms van demokrasie bly die littekens van die verlede oor en hierdie kenmerk word getipeer deur die afdelings van die bundel met die woord “weefsel” saam te snoer.<ref>Snyman, Henning. Rapport, 3 Desember 2000</ref> ''Kleur kom nooit alleen nie'' word in 2001 bekroon met die heel eerste RAU-prys vir skeppende skryfwerk en is in 2004 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Sy vertaal self ’n keur uit haar gedigte in Engels, wat as ''Down to my last skin'' gepubliseer word.<ref>Nel, Jo. Beeld, 19 Februarie 2001</ref> Die ENB Vita-prys word in 2001 aan haar toegeken vir ''Down to my last skin'', met die beoordelaars wat die mening uitspreek dat hierdie gedigte nie as vertalings lees nie, maar as skeppings in eie reg. Die bundel ''Verweerskrif'' doen Krog se reputasie gestand as digter wat grense oorskry en deur aanvaarde norms breek. Sy ondersoek die intens persoonlike onderwerp van die ouerwordende, menopousale vrou, wat voorheen hoofsaaklik as “onpoëties” beskou is. Weereens is die gedigte kenmerkend eerlik, reguit en uitgesproke oor die verwerende en disintegrerende fisiese liggaam, asook die wye spektrum van emosionele belewenis wat daarmee gepaardgaan, soos woede, weerstand, verlies, weemoed en pyn. Die titel dui op die tweedelige betekenis van fisiese verwering asook digterlike verweer teen die aftakeling. Die voorblad van die bundel sluit ten nouste met die inhoud saam en toon die naakte liggaam van ’n ouer wordende vrou.<ref>De Lange, Johann. Rapport, 16 April 2006</ref><ref>Van Vuuren, Helize. Beeld, 17 April 2006</ref> ''Verweerskrif'' verower in [[2007]] die Proteaprys vir die beste digbundel van die voorafgaande jaar en is in hierdie jaar ook op die kortlys vir die Universiteit van Johannesburg-prys. Die Engelse verwerking van hierdie bundel, ''Body bereft'', verskyn tesame met  die Afrikaanse uitgawe. ''Mede-wete'' en die Engelse weergawe daarvan, ''Synapse'' (’n vertaling van Karen Press) word gelyktydig gepubliseer. Hierdie bundel het sy ontstaan grootliks uit die ervaring van ’n jaar se verblyf in Duitsland, waar Krog aan verskeie unieke ervarings blootgestel is.<ref>Visagie, Andries. Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref><ref>Jacobs, Ihette. Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref><ref>Van Niekerk, Jacomien. Rapport, 7 Desember 2014</ref><ref>Viljoen, Louise. Beeld, 15 Desember 2014</ref> ''Mede-wete'' is in [[2015]] op die kortlys vir die toekenning van die Universiteit van Johannesburg-prys en verower in hierdie jaar die Elisabeth Eybers-prys en die ATKV-prys vir poësie. ''Digter wordende'' is haar eie keur uit al haar gedigte.<ref>Odendaal, Bernard Versindaba: http://versindaba.co.za/2009/10/16/digter-wordende/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128165156/http://versindaba.co.za/2009/10/16/digter-wordende/ |date=28 November 2017 }}</ref> In hierdie bundel orden sy haar gedigte tematies in vyf afdelings, eerder as chronologies. Die vyf afdelings is gedigte oor die verhouding tussen man en vrou, die verhouding tussen ma en kind, die skryfproses, die land en ''Lady Anne''.<ref>Du Plooy, Heilna. Beeld, 7 Desember 2009</ref> ==== Versamelbundels ==== Haar gedigte word opgeneem in talle versamelbundels, wat insluit ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Die dye trek die dye aan'',<ref>Pieterse, H.J. Beeld, 23 November 1998</ref> ''Woordpaljas'', ''Liggaamlose taal'', ''Goudaar'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Kraaines'', ''Verse vir Opperman'', ''Majesteit, die kat'', ''Die goue vreugde'', ''Voorspraak'' en ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte''. In 2020 word van haar gedigte in ''Vers en vrou'' opgeneem. <ref>De Wet, K. (samest.) Vers & vrou. Kaapstad: Human & Rousseau. 2020</ref> Sy publiseer ook in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'' en van haar gedigte word in die April [[1985]] uitgawe van die Belgiese tydskrif ''Kruispunt'' opgeneem. Uit haar bundels ''Kleur kom nooit alleen nie'', ''Gedigte 1989–1995'', ''Jerusalemgangers'', ''Lady Anne'', ''Verweerskrif'', ''Otters in Bronslaai'', ''Met woorde soos met kerse'', ''Die sterre sê ‘tsau’'' en ''Country of My Skull'' vertaal sy en ander vertalers ’n aantal gedigte waarvan ’n keur opgeneem word in die Engelse bundel ''Skinned''.<ref>De Kock, Leon. Beeld, 15 Julie 2013</ref> Hierdie bundel word ook in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] uitgegee, ’n eerste vir Antjie. Haar gedigte word vertaal in onder andere [[Engels]], [[Nederlands]], [[Italiaans]], [[Spaans]], [[Sweeds]] en [[Serwies]], terwyl sommiges ook getoonset word.<ref>De Lange, Johann Kaapse paragrawe: http://johanndelange.blogspot.co.za/2010/07/musikale-strukture-in-die-poesie-van.html</ref> ==== Kinderversies ==== Sy lewer ook werk vir kinders. ''Mankepank en ander monsters'' is kinderverse waarin monsters soos die krokodil, die tokkelos, Antjie Somers en spoke in ’n idilliese omgewing saam met feetjies en meerminne woon. Sodoende word die Afrikaanse (hoofsaaklik Westerse) kinderkultuur met dié van die swart volke vermeng. ''Voëls van anderste vere'' is ’n interessante eerste in die Afrikaanse kinderpoësie, aangesien elke Afrikaanse gedig ook ’n Engelse en Xhosa weergawe bevat, vertaal deur [[Michael Cope]] en Sandile Dikeni. Onderwerpe wat aangeroer word, is diere, die kind se leefwêreld en verwysingsraamwerk en die multikulturele samelewing. Sy verwerk ook Robert Browning se weergawe van die klassieke ''Die rottevanger van Hamelndorp'' in Afrikaanse beryming. In ''Fynbos-feetjies'' skryf sy gedigte oor die natuur en plantegroei, ryklik geïllustreer deur Fiona Moodie. Dit is veral die Kaapse blomme en plante wat beskryf word, met realistiese illustrasies van plante, diere, insekte en reptiele. Selfs die wetenskaplike name word soms weergegee, sodat die boek ook ’n opvoedkundige funksie vervul tesame met die vermaak.<ref>Kempen, Willem. Beeld, 3 September 2007</ref> Hierdie bundel word in Engels vertaal deur Gus Ferguson. Van haar kinderverse word opgeneem in ''Nuwe Kleuterverseboek''. === Prosa === Toenemend maak sy ook op prosagebied ’n bydrae en begin al hoe meer om haar in hierdie genre van Engels te bedien om sodoende ’n groter mark te bereik. Sy skryf ’n roman wat as ''Relaas van ’n moord'' (in Engels vertaal as ''Account of a murder'') gepubliseer word. Hierin kombineer sy op vindingryke wyse feit en fiksie van die voorval toe sy en haar familie aan die einde van die apartheidsjare by ’n moord op Kroonstad betrek word en sy as staatsgetuie in die hof moet getuig. Dit gebeur toe ’n lid van Umkhonto we Sizwe ’n bendeleier doodskiet en die moordwapen daarna op haar voorstoep versteek. Hierdie voorval het groot invloed op haar verhouding met haar man en kinders. In die roman word die politieke gebeure en menings van die tyd, asook die verraad en morele stryd om reg en verkeerd ondersoek. Die opspraakwekkende ''Country of my skull'' skryf sy eers in Afrikaans en vertaal dit dan in Engels met die hulp van Ivan Vladislavic. Hierin gee sy verslag van die werk van die WVK en beeld onder andere deur die regstreekse woorde van slagoffers die misdade uit wat tydens die apartheidsbewind gepleeg is. Sodoende word die volle afgryslikheid van dinge wat gebeur het effektief gekommunikeer. As “medepligtige” weens haar eie wit vel gee sy ook haar eie perspektief in soeke na heling.<ref>Slabbert, Frederik van Zyl. Insig, Mei 1998</ref><ref>Jordaan, Wilhelm. Beeld, 10 Junie 2002</ref> Vir ''Country'' ''of my skull'' verower sy in 1999 die [[Sunday Times]] Alan Paton Award vir nie-fiksie en ook ’n toekenning van die internasionale Hiroshima Stigting vir Vrede en Kultuur, terwyl hierdie boek ook verskyn onder die lys van die tophonderd boeke uit Afrika in die twintigste eeu wat deur kenners van die vasteland saamgestel is. Die boek word in 1999 ook eervol vermeld in die Noma-toekennings. Sy wen in [[2000]] die Booksellers’ Choice Award vir die boek wat hulle die meeste geniet het om te verkoop, naamlik ''Country of my'' ''skull'', asook in 2001 ’n [[Olive Schreiner-prys]] vir hierdie boek. ’n Internasionale rolprent getiteld ''In my country'' word van ''Country of my skull'' gemaak met [[Juliette Binoche]] en [[Samuel L. Jackson]] in die hoofrolle, maar die fiktiewe liefdesverhouding tussen die hoofkarakters wat die draaiboekskrywers gebruik om die sensasie te laai werk negatief in op die ontvangs en ervaring van die rolprent. Die boek word voorgeskryf aan universiteite in Amerika en [[Europa]] as deel van die leerplan wat handel oor die optekening van die verlede. ''Country of my skull'' word in verskeie tale vertaal, insluitende Italiaans, Duits, Spaans, Deens en Nederlands. ''A change of tongue'' tree in gesprek met haar moeder<ref>Viljoen, Louise Tydskrif vir Letterkunde: http://www.ajol.info/index.php/tvl/article/view/29788</ref> en gee ’n relaas oor die nuwe Suid-Afrika met sy winste in vergelyking met die apartheidsjare en ook sy probleme en tekortkominge. Dit is ook ’n outobiografie met ’n besondere fokus op Kroonstad, die digter se gebied van herkoms. Besonder boeiend is die agtergrond tot haar digterskap. Die sentrale boodskap van die boek is dat aanpassing noodsaaklik en onafwendbaar is en met die nuwe omstandighede moet mense aanpas. Aanpassing is egter slegs moontlik as daar ’n geheue is van die verlede. In 2004 verower sy weer die Booksellers Award vir die boek wat boekhandelaars die meeste geniet om te verkoop, naamlik ''A change of tongue''. Hierdie boek skryf sy oorspronklik in Afrikaans en vertolk dit daarna in Engels.<ref>Van Niekerk, Anton. Rapport, 23 November 2003</ref><ref>Burger, Willie. Beeld, 20 Oktober 2003</ref><ref>Rossouw, Henk. Insig, Desember 2003</ref> Die Afrikaanse weergawe word ook later gepubliseer as ''’n Ander tongval''.<ref>Van Zyl, Albert. Rapport, 23 Oktober 2005</ref> In ''Begging to be black'' vertel sy drie verhale, naamlik weer die verhaal van die moord op Kroonstad, die verhaal van die Basoetoe-koning Moshoeshoe I en ’n relaas oor haar verblyf in Europa as navorsingsgenoot in [[Berlyn]]. Deur hierdie verhale ondersoek sy hoe die kultuur waarvandaan jy kom jou persepsies kleur en dat optredes deur swart mense vanuit ’n swart oogpunt verstaan moet word.<ref>Kozain, Rustum. Rapport, 27 Desember 2009</ref><ref>Coetzee, Gert. Beeld, 15 Maart 2010</ref> ''Begging to be black'' is in [[2010]] op die kortlys vir die toekenning van die Alan Paton-prys. Oor die WVK publiseer sy in [[2009]] die boek ''There was this goat – Investigating the Truth Commission testimony of Notrose Nobomvu Konile'', wat sy saam met Nosisi Mpolweni en Kopano Ratele skryf. ''Conditional Tense: Memory and Vocabulary after the South African Truth and Reconciliation Commission'' fokus op die ontwikkelings in die Suid-Afrikaanse demokrasie na afloop van die Waarheid- en Versoeningskommissie. Ná die  aanvanklike optimisme het die effek van die land se geskakeerde verlede en traumatiese gebeure soos kolonialisme, die [[Anglo-Boereoorlog]], [[apartheid]] en die impak van voortdurende rassisme, kapitalistiese eksploitasie en korrupsie die samehorigheid van die land se mense grootliks verongeluk. Die skrywer ondersoek in ’n aantal artikels verskeie tekste uit alle hoeke van die samelewing om ’n meer tolerante en begrypende toekomspad aan te dui. Tekste van swart vroue, Afrikanermans en strokies word bespreek saam met die werk van Afrika-filosowe, teoloë en Nobelpryswenners. === Drama === Haar toneelstuk ''Waarom is die wat voor toyi-toyi altyd so vet'' word in 1999 by die [[Aardklop|Aardklop Kunstefees]] en by die [[Markteater]] in [[Johannesburg]] opgevoer met [[Marthinus Basson]] as regisseur. Die drama spreek die probleme aan van die inwoners van die nuwe Suid-Afrika, wat moet leer om saam te leef en van hulle vooroordele ontslae te raak. Dit is ’n tweegesprek tussen ’n wit vrou (Trudie) en ’n swart vrou (Gugu). Beide is ma’s met kinders in ’n voorstedelike laerskool en is getroud met mans wat aan die weermag verbonde is en vroeër in die struggle teen mekaar geveg het. Gugu se man is nou in ’n hoër rang aangestel as Trudie s’n, ten spyte van laasgenoemde se langer diensjare. Trudie en Gugu is besig om ’n muurskildery te verf terwyl hulle die verhouding van swart mense met Afrikaners bespreek. Dit vat nie lank voordat hulle mekaar te lyf wil gaan nie, maar die muurskildery moet klaar.<ref>Boekkooi, Paul. Plus, 4 April 2000</ref> ''’n Ander tongval'' word deur [[Saartjie Botha]] omgesit in ’n toneelstuk en onder andere by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees|KKNK]] opgevoer. Die komponis Rudiger Meyer skryf musiek wat Antjie se eie voorlesings uit ''Begging to be black'' vergesel, gespeel deur die pianis Jill Richards en gekombineer met agtergrondklanke uit Berlyn vir die produksie ''Antjie in Berlin''. Hierdie produksie open in 2012 by die Grahamstad Nasionale Kunstefees. Antjie vertaal ook ''Mamma Medea'', ’n toneelstuk van die Belgiese Tom Lanoye, wat rofweg gebaseer is op die antieke Griekse drama ''Medea'' van [[Euripides]]. === Vertalings en samestellings === Benewens haar eie kreatiewe skryfwerk vertaal sy ook gedigte uit die ander inheemse Suid-Afrikaanse tale in Afrikaans en publiseer dit as ''Met woorde soos met kerse''.<ref>Blumer, Arnold Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/mond/krog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705191441/http://www.oulitnet.co.za/mond/krog.asp |date= 5 Julie 2014 }}</ref> Hierdie bundel is ’n baie waardevolle toevoeging tot die letterkundige skat binne Afrikaans en bevat gedigte wat strek oor ’n tydperk van meer as 150 jaar en gedigte uit die letterkundes van die /Xam, [[Xhosa]], [[Zoeloe]], [[Ndebele (taal)|Ndebele]], Swati, [[Venda (taal)|Venda]], [[Tsonga]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Tswana]] en [[Suid-Sotho]] insluit. Benewens die vertalings sluit sy dikwels ook verhelderende inleidings tot die gedigte in.<ref>De Wet, Karen. Beeld, 17 Junie 2002</ref><ref>Dikeni, Sandile. Rapport, 26 Mei 2002</ref> In 2003 ontvang sy die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut se prys vir die vertaling van inheemse gedigte in ''Met woorde soos met kerse'' en hierdie boek is in dieselfde jaar op die kortlys vir die toekenning van die [[W.A. Hofmeyr-prys]]. Haar vertalings van San-digters se gedigte word as ''die sterre sê ‘tsau’'' en ''the stars say ‘tsau'' gepubliseer.<ref>Brink, André P. Rapport, 27 Junie 2004</ref><ref>Visagie, Andries. Beeld, 23 Augustus 2004</ref> In 2005 is ''Die sterre sê ‘tsau’'' op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys vir poësie. Haar en [[André P. Brink]] se Engelse vertaling van die gedigte van [[Ingrid Jonker]] (''Black butterflies – selected poems'') is in 2009 op die kortlys vir die literêre vertalingsprys van die Suid-Afrikaanse vertalersinstituut. [[Nelson Mandela]] se ''Long walk to freedom'' vertaal sy as ''Lang pad na vryheid'' en die Nederlandse skrywer se boek “''Mondvol glas'', oor [[Demetrios Tsafendas|Demitrios Tsafendas]] wat dr. [[Hendrik Verwoerd]] vermoor het, word ''Domein van glas'' in Afrikaans.<ref>Venter, L.S. Beeld, 29 Mei 2000</ref><ref>Hough, Barrie. Rapport, 11 Junie 2000</ref> Antjie vertaal ook ''Mamma Medea'', ’n toneelstuk van die Nederlandse Tom Lanoye, wat rofweg gebaseer is op die antieke Griekse drama ''Medea'' van Euripides. Prinses Medea van Kolchis raak verlief op Jason, die barbaarse leier van die Argonoute. Sy verraai haar vader en help Jason om die Goue Vag te buit nadat Jason haar broer vermoor het. Medea vlug saam met Jason na Korinthe, waar Jason sy voorneme aankondig om ook met Kreousa, die dogter van koning Kreon van Korinthe, te trou. In haar knap versvertaling bou Krog ook verwysings in na tydgenootlike Suid-Afrikaanse werklikhede en word verskeie variëteite van Afrikaans benut. By 2002 se Aardklop Kunstefees ontvang die regisseur Marthinus Basson ''Beeld Plus'' se Aartvarkprys vir innoverende werk vir sy ontwerp en regie van hierdie stuk. In 2013 word haar vertaling van [[Athol Fugard]] se drama ''The captain’s tiger'' as ''Die kaptein se tier'' by die Suidoosterfees in Kaapstad opgevoer. Sy vertaal ook ''Sam'' van Ingrid Vander Veken en ''Die gelukkige prins'' van [[Oscar Wilde]]. Haar eie werke is al vertaal in onder andere Engels, Nederlands, Frans, Spaans, Sweeds en Serwies. As samesteller versorg sy onder andere ''Deurloop'', ’n keuse uit die essays van haar moeder, Dot Serfontein; ''Losvoor'', ’n versameling van Afrikaanse gedigte; ''Die dye trek die dye aan'', ’n bundel erotiese poësie saam met [[Johann de Lange]] en saam met Alfred Schaffer versorg sy ''Nuwe stemme 3'', ’n bundel gedigte uit die werk van belowende digters.<ref>Visagie, Andries. Beeld, 20 Junie 2005</ref><ref>Hambidge, Joan. Rapport, 12 Junie 2005</ref> == Eerbewyse == Haar werk en haar persoon word verskeie kere met eerbewyse bekroon. In [[1986]] vervaardig Carl Theunissen en André van den Heever ’n televisieprogram oor haar wat ’n ATKV-prys wen. As erkenning van haar rol as een van die belangrikste Suid-Afrikaanse stemme nooi Poetry International haar in 1992 en weer in 2004 na [[Rotterdam]] vir die jaarlikse poësiefees om op te tree saam met digters uit die res van die wêreld. In 1996 ontvang sy die Foreign Correspondent Award vir uitstaande joernalistiek met haar verslagdoening oor die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|WVK]] vir haar artikels wat in ''[[Mail & Guardian]]'' verskyn het en in dieselfde jaar word sy en haar span bekroon met die Pringle-prys vir uitnemendheid in joernalistiek. Sy lewer die sleuteltoesprake in 1998 by die Zimbabwe Book Fair en ook by die Conference on Women and Violence in [[Washington, D.C.|Washington]] in Amerika, wat deur die [[Wêreldbank]] gereël is. Robert Dorsman vertaal van haar gedigte in Nederlands wat in 1999 as ''Om te kan asemhaal'' gepubliseer word. In 2000 ontvang sy die Year 2000 Award van die Hiroshima Foundation for Peace and Culture vir haar bydrae tot waarheid en versoening in Suid-Afrika. Sy word uitgenooi om lesings oor die WVK te hou by onder andere die [[Universiteit van Londen|Universiteite van Londen]] en Glasgow in die [[Verenigde Koninkryk]], Essen en Dortmund in Duitsland, Utrecht in Nederland, Antwerpen in België en McGill, Bishops, Carleton en Toronto in Kanada. In Rwanda is sy die leier van die Engelse sessie by ’n konferensie oor die skryfkuns. Sy verskyn ook gereeld op radioprogramme oor wêreldsake van die , die Dutch World Service in Hilversum en die Belgiese, Australiese, Nieu-Seelandse en Amerikaanse radiostasies. Die Tavistock-kliniek in [[Londen]] ken in [[2002]] ’n eredoktorsgraad aan haar toe vir die bydrae wat haar werk tot die veredeling van wêreld-humanisme gelewer het. Sy word in 2003 genooi om die Internasionale Letterkundefees Winternachten in Den Haag te open met ’n orakelspreuk oor die toekoms van Afrikaans. Die Klein Karoo Nasionale Kunstefees vereer haar in 2004 met ’n Afrikaans Onbeperk Kanna-toekenning vir vernuwende denke. Ook in 2004 ken die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] ’n eredoktorsgraad aan haar toe en word sy deur die Kovsie-Alumnibond vereer en benoem as Oud-Kovsie van die Jaar. Die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] verkies haar in 2004 tot die raad van hierdie universiteit. In 2009 word die spesiale uitgawe van die jaarlikse Nederlandse Gedichtendag deur haar geskryf, die eerste keer dat hierdie uitgawe nie oorspronklik Nederlandstalige gedigte bevat nie. Die titel van die siklus van nege gedigte is ''Waar ik jou word''. Die uitgawe bevat ook Nederlandse vertalings van die gedigte. Die ATKV bewys in 2009 hulle hoogste eerbetoon aan haar deur haar te vereer met ’n ATKV Prestige-toekenning, wat tydens die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn aan haar oorhandig word. By Winternachten 2010, die internasionale literatuur- en rolprentfees in [[Den Haag]], lewer sy die groot openingslesing. In April 2012 ken die Universiteit van Stellenbosch ’n eredoktorsgraad aan haar toe en in dieselfde jaar vereer die Tuks-Alumni Raad haar met ’n Laureaat-toekenning. Nederland vereer haar met die viering van haar sestigste verjaarsdag in 2012 met ''44 Gedichten voor Antjie'', ’n gedenkbundel met opdragverse onder redaksie van Peter Swanborn en Robert Dorsman. In Februarie 2013 word die produksie ''Woorde met wieke'' in die Oude Libertas-teater op Stellenbosch op die planke gebring, waar verskeie vooraanstaande Afrikaanse kunstenaars (insluitende [[Coenie de Villiers]], [[Jak de Priester]], Herman van den Bergh en [[Andries Bezuidenhout]]), hulle toonsettings van haar gedigte uitvoer. In [[2014]] val ’n besondere eer haar te beurt wanneer die bundel ''Körper, beraubt'' met vertalings van haar gedigte uit die bundels ''Verweerskrif'' en ''Mede-wete'' deur Barbara Jung in Duits verskyn, die eerste keer dat ’n Duitse bundel van ’n Afrikaanse digter gepubliseer word. Daar word ook boeke geskryf oor Antjie Krog se werk, insluitende Pieter Conradie se ''Geslagtelikheid in die Antjie Krog-teks'' en Louise Viljoen se ''Ons ongehoorde soort: beskouings oor die werk van Antjie Krog'', terwyl Judith Lütge Coullie en Andries Visagie as redakteurs ’n aantal belangrike artikels oor haar werk byeenbring in die boek ''Antjie Krog: An ethics of body and otherness''. Anthea Garman skryf die studie ''Antjie Krog and the post-apartheid public sphere'', waarin haar lewe en werk en veral haar belangrikheid as politieke aktivis post-apartheid ontleed word. == Publikasies == === Digbundels === * ''Dogter van Jefta'' (1970) * ''Januarie-suite'' (1972) * ''Beminde Antarktika'' (1974) * ''Mannin'' (1974) * ''Otters in bronslaai'' (1981) * ''Jerusalemgangers'' (1985) * ''Lady Anne'' (1989) * ''Gedigte 1989–1995'' (1995) * ''Kleur kom nooit alleen nie'' (2000) * ''Down to my last skin'' (2000) * ''Verweerskrif'' (2006) * ''Mede-wete'' (2014) * ''Plunder'' (2022) === Gedigte vir kinders === * ''Mankepank en ander monsters'' (1989) * ''Voëls van anderste vere'' (1992) * ''Fynbosfeetjies'' deur Antjie Krog en Fiona Moodie (illustreerder) (2007) Ook in Engels gepubliseer as ''Fynbos Fairies.'' * ''Vetplantfeetjies'' deur Antjie Krog, Ingrid Kok en Fiona Moodie (illustreerder) (2022) Ook in Engels gepubliseer as ''Vetplant Fairies''. === Bloemlesings === * ''Met woorde soos met kerse'' (2002) * ''die sterre sê 'tsau'' (2004) === Drama === * ''Waarom is die wat voor Toyi-toyi altyd vet?'' (1999) === Vertalings === * ''Domein van glas'', uit die [[Nederlands (taal)|Nederlandse]] ''Mondvol Glas'' deur Henk van Woerden * ''Lang pad na vryheid'', uit die [[Engels (taal)|Engelse]] ''Long Walk to Freedom'' deur [[Nelson Mandela]] * ''Mamma Medea'', uit die [[Vlaams (taalkunde)|Vlaamse]] drama ''Mamma Medea'' deur [[Tom Lanoye]] * ''Van man tot man'', uit die Engelse ''From Man to Man or Perhaps Only'' deur [[Olive Schreiner]] == Toekennings == Sy verwerf die volgende toekenning:<ref>Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/antjie-krog/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111172445/http://versindaba.co.za/gedigte/antjie-krog/ |date=11 November 2016 }}</ref> * [[Eugene Maraisprys]] (1973) * [[Reina Prinsen Geerligs-prys]] (1976) * [[Rapport]]-prys (1987) * [[Hertzogprys]] vir ''Lady Anne'' (1989) in 1990 * ''Buitelandse medewerker''-toekenning (1996) * Pringle-toekenning (1996) * [[Alan Paton]]-toekenning (1996) * Booksellers-toekenning (1999) * Hirosjima-vredes- kultuurstigting-toekenning (2000) * [[Olive Schreiner-prys]] vir prosa (2000) * RAU-prys vir Skeppende Skryfwerk (2001) * Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut toekenning vir voortreflike vertaling (2003) * [[Hertzogprys]] vir ''Mede-wete'' (2014) in 2017<ref>{{cite web |url=http://www.litnet.co.za/video-antjie-krog-se-toespraak-die-ontvangs-van-die-hertzogprys-2017/ |title=Video: Antjie Krog se toespraak by die ontvangs van die Hertzogprys 2017 |access-date=25 Junie 2017 |format=[[Video]] |work=[[LitNet]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003063012/https://www.litnet.co.za/video-antjie-krog-se-toespraak-die-ontvangs-van-die-hertzogprys-2017/ |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Gouden Ganzenveer]] (2018), 'n Nederlandse literatuurprys<ref>[https://maroelamedia.co.za/afrikaans/antjie-krog-ontvang-nederlandse-literatuurprys/ Maroela Media Jan 2018] </ref> * [[Universiteit van Johannesburg|UJ]]-prys vir ''Plunder'' (2022) in 2023<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/antjie-krog-carien-smith-met-uj-pryse-vereer/ Opgespoor en besoek op 3 April 2023</ref> * [[Hertzogprys]] vir ''Plunder'' (2022) in 2023 == Bronne == === Boeke === * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers). ''Voorspraak''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) ''Samehang en sin''. Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Gouws, Tom. ''Antjie Krog (1952-).'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk    1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kraaines.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derdedruk 1993 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Verhandelings en proefskrifte === * Abrahams, F. (1992) Die rol van die egosentriese outeur in die poësie van Antjie Krog, met spesifieke verwysing na Lady Anne (1989). Universiteit van Kaapstad. * Crous, M. (1990) Feminisme en lees - Antjie Krog se Lady Anne en Joan Hambidge se Die anatomie van melancholie. Universiteit van Stellenbosch. * Crous, M. (2002) Die diskoers van Antjie Krog se Lady Anne (1989). Universiteit van Stellenbosch. * Hauman, S. (2010) Outobiografie en identiteit - ’n vergelykende beskouing van ’n Wonderlike geweld (2005) van Elsa Joubert en ’n Ander tongval (2005) van Antjie Krog. Universiteit van Stellenbosch. * Honey, M. (2006) (Un)(sub)conscious manipulation- Antjie Krog’s translation of Nelson Mandela’s ‘Long walk to freedom’. Universiteit van Stellenbosch. * Hough, L. (2012) Taal en kulturele identiteit in Mamma Medea van Tom Lanoye (2001) en Antjie Krog (2002). Universiteit van Stellenbosch. * Olivier, H. (2000) Dissonansie in die digkuns van Antjie Krog. Universiteit van Kaapstad. * Van Niekerk, J. (2014) Om te hoort - aspekte van identiteit in Antjie Krog se transformasie-trilogie. Universiteit van Pretoria. * Voges, R. (2017) Die hantering van die begrip ‘interverbondenheid’ in Antjie Krog se bundel Mede-wete (2014). Universiteit van Stellenbosch. * Vosloo, F. (2005) Antjie Krog se vertaling die sterre sê ‘tsau’ ’n deskriptiewe analise. Universiteit van Stellenbosch. * Vosloo, F. (2010) Om te skryf deur te vertaal en te vertaal deur te skryf - Antjie Krog as skrywer-vertaler. Universiteit van Stellenbosch. === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. ''Antjie Krog word hier nou ’n Antjie Somers.'' Rapport, 15 September 1985 * Anstey, Gillian. ''When the truth hurts the heart''. Sunday Times, 23 Mei 1999 * Brink-de Wind, Marian. ''’Lady Anne’ deur die oog van die vis''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 2, Mei 1992 * Brümmer, Willemien. ''Net ’n ou ‘battle-axe’''. Beeld, 3 Junie 2006 * Brynard, Karin. ''‘Wit mêrrim’ se woorde skroei.'' Beeld, 28 Februarie 2011 * Burger, Karin. ''My boek is so goed, hoekom kry ek so min?'' Rapport, 1 Maart 2009 * Cloete, T.T. ''Tendense in vyf nuwe digbundels''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 47 no. 1, Herfs 2010 * Coetzee, Jan. ''Antjie in somer van haar liefde''. Rapport, 10 Oktober 1976 * De Bruin, Philip. ''Antjie en haar ma verskil, maar daar’s geen wrywing''. Die Burger, 15 Julie 1993 * Deloof, Jan (samesteller). ''Skryf asseblief terug.'' Kruispunt. No. 95 April 1985 * De Wet, Annelie. ''Getemperde Antjie Krog is terug.'' Beeld, 8 September 1981 * Eie korrespondent. ''Antjie had nie tyd vir beryming.'' Die Burger, 3 Desember 1992 * Erasmus, Elfra. '' 'Bieg-prys’ is ’n eer.'' Beeld, 19 Augustus 2004 * Erasmus, Elfra. ''Jonges vermy digkuns om weg te kom van oues en hul stink verlede''. Beeld, 18 September 2004 * Ester, Hans. ''Afrikaanse poësie vir Nederlandse gedigtedag.'' Plus, 5 Februarie 2009 * Eybers, Johan. ''Antjie Krog kry prys vir nuwe bundel.'' Rapport, 18 November 2001 * Gilfillan, F.R. ''Huldigingswoord vir die toekenning van die Hertzogprys.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, no. 4, November 1990 * Gouws, Tom. ''Die haplografiese lees van Antjie Krog''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, Februarie 1990 * Greeff, Rachelle. ''Wat deurnagdans met feetjievoete maak.'' Rapport, 8 Julie 2007 * Hambidge, Joan. ''Krog se vertalings net seekoei-oortjies.'' Beeld, 7 Desember 2002 * Hugo, Daniel. ''Feetjies vir Afrika?'' By, 28 Julie 2007 * Jackson, Neels. ''Krog ‘vra onhaalbare’, maar kry lof vir rasgesprek.'' Beeld, 5 Mei 2010 * Jacobs, Sean. ''Krog groet blad vir SAUK pos''. Die Burger, 14 Januarie 1995 * Johl, Johann. ''Musiek en literatuur: ’n Voorstudie met verwysing na die oeuvre van Antjie Krog''. Standpunte. Nuwe reeks Februarie 1981 * Kannemeyer, J.C. ''Die horries van A.E. Samuel (gebore Krog).'' Tydskrif vir Letterkunde. Augustus 1989 * Korrespondent. ''Ma Antjie M.A.'' Die Burger, 27 April 1983 * Krog, Antjie. ''Van digter tot ‘podiumbeest''’. By, 18 November 2006 * La Vita, Murray. ''Verlig oor elke omstrede bundel.'' Naweek-Beeld, 14 Maart 2009 * Lemmer, Erika. ''Volminkte sonnette in die Krog-oeuvre: ‘trassies wat uit definisie vry breek’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Le Roux, André. ''Die minste skade met my gedigte''. Die Burger, 28 April 1987 * Le Roux, Frieda. ''Krog se stem kry Berlyn-klank by''. Beeld, 3 Julie 2012 * Leuvennink, Jacqueline. ''Antjie Krog sit mens-wees op papier''. Sarie Marais, 28 April 1982 * Ley, Marga. ''Die punt waar jou lyf teen jou gedraai het.'' Beeld, 30 September 2006 * Loots, Sonja. ''Die tong van transformasie.'' Rapport, 12 Oktober 2003 * Malan, Marlene. ''Twis oor tantièmes''. Rapport, 15 Februarie 2009 * Marais, Danie. ''Vraag en antwoord met Antjie Krog.'' Boeke-Insig, no. 1 Lente 2007 * Nieuwoudt, Stephanie. ''WVK ’n storie anderkant woorde, sê Krog oor boek.'' Beeld, 28 April 1998 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Lewende legendes.'' Plus, 19 November 1999 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Met dié bundel is alles vryer.'' Beeld, 16 Oktober 2000 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Vertaling is altyd ’n vorm van verraad, maar hou taal soepel.'' Beeld, 13 September 2002 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Ego laat die tonge klap.'' Naweek-Beeld, 11 Oktober 2003 * Parker, Elize en Botha, ''Annél. Antjie se nuwe stem''. Sarie, November 2003 * Pieterse, Henning. ''Voorgeskrewe poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 4, November 1991 * Pople, Laetitia. ''Krog se boek dalk rolprent.'' Beeld, 7 Desember 1998 * Pretorius, Antoinette. ''Bodily disintegration and successful ageing in Body Bereft by Antie Krog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 2 Lente 2015 * Prins, Jo. ''Khoisan-verwerkings in Afrikaans in Berlyn.'' * Retief, Hanlie. ''Die binnekant en buitekant van Samuels én Krog.'' Rapport, 15 Oktober 2000 * Sachs, Albie. ''Antjie, in vyf strofes''. Bylae by Nasnuus, November 2000 * Samuel, Andries. ''Die grootmense wat so grawe.'' Rapport, 7 Junie 2009 * Schaffer, Alfred. ''Om deur al die beknellings te bars''. Beeld, 3 Januarie 2015 * Scholtz, Hettie. ''Sy weet waarheen sy op pad is''. Insig, Oktober 2000 * Scholtz, Hettie. ''Die stem van Antjie.'' Insig, Junie 2002 * Schutte, H.J. ''Gedig-ontledings.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Slabber, Coenie. ''Antjie se mense''. Rapport, 3 Mei 1987 * Slabber, Coenie. ''Deurbraak met Antjie se ‘Anne’''. Rapport, 22 April 1990 * Slabbert, Antoinette. ''Bitterpits kunsskat''. Beeld, 3 Januarie 2005 * Smith, Francois. ''Antjie en die Nagtegaaltjie''. Insig, Mei 2004 * Smith, M.E. ''Gedigte van Antjie Krog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 3, Augustus 1986 * Smuts, Dene. ''Die dilemma van Antjie Krog''. Beeld, 30 Augustus 1975 * Snyman, N.J. ''Verse van Antjie Krog: Klein vredes van die liefde.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang29 no. 1, Februarie 1991 * Snyman, N.J. ''Antjie Krog aan boord Sir Edward Hughes''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 32 no. 4, November 1994 * Van der Merwe, Kirby. ''Om swart te dink.'' By, 14 November 2009 * Van Niekerk, Jacomien. ''Biografie in die pryslied: die bydrae van Antjie Krog naas twee Xhosa-pryssangers.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007 * Van Rooyen, Tineke. ''Vier gedigte''’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993 * Van Zyl, Johan. ''Antjie se asem''. Naweek-Beeld, 21 Desember 2002 * Van Zyl, Wium .''Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Viljoen, Louise. ''Antjie Krog en haar literêre moeders: die werking van ’n vroulike tradisie in die Afrikaanse poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007 === Internet === * Brümmer, Willemien. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/06/02/DB/15/Krog.html * De Vries, Willem. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2012/09/20/SK/14/antjiekrog_denhaag.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Erasmus, Elfra. Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2004/08/23/VB/8/03.html * Hambidge, Joan. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/09/16/5/1.html * La Vita, Murray. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/03/13/SK/13/krogg.html * Nieuwoudt, Stephanie. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/11/19/3/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Retief, Hanlie. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2000/10/15/5/2.html * Smith, Francois. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/10/16/DB/10LDN/05.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=https://www.litnet.co.za/antjie-krog-is-nobelprijs-waardig/|title=“Antjie Krog is Nobelprijs-waardig”|date=13 September 2018|work=[[LitNet]]|accessdate=16 September 2018}} === Ongepubliseerde dokumente === * Olivier, Fanie. ''Handleiding oor ‘Fynbos feetjies’''. “Boeke-Insig == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * Skrywersprofiel op LitNet: https://www.litnet.co.za/antjiekrog-1952/ * Onderhoud met Krog op LitNet: https://www.litnet.co.za/absa-ketting-ronelda-kamfer-gesels-met-antjie-krog/ * Jacomien van Niekerk, verhandeling oor Krog; Universiteit van Pretoria: http://repository.up.ac.za/handle/2263/3328 * [https://web.archive.org/web/20101127044042/http://www.luxmagazine.nl/visionarythinkers/ Video's van televisieprogramme met Antjie Krog] {{Wenners van die Gouden Ganzenveer}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krog, Antjie}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] 8bj8rfkxn18hzv5sxo0kxs4z48cbduk 2925696 2925695 2026-08-16T23:41:52Z ~2026-44893-54 212917 2925696 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Antjie Krog | bynaam = | beeld = Antjie Krog 2019.jpg | beeldbeskrywing = Antjie Krog 2019 | onderskrif = | geboortenaam = Anna Elizabeth Krog | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1952|10|23|df=y}} | geboorteplek = [[Kroonstad]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrikaner | beroep = [[Skrywer]], joernalis | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = John Samuel | kinders = Andries, Susan, Philip en Willem | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:Antjie Krog 07032009 A.jpg|duimnael|Antjie Krog wys 'n prentjie vir kinders tydens 'n boekleessessie in Bloemfontein, 2009.]] '''Antjie Krog''' (getroude van '''Samuel''') (gebore [[23 Oktober]] [[1952]] te [[Kroonstad]]) is 'n prominente [[Lys van Afrikaanse digters|Afrikaanse digteres]], akademikus en [[skrywer|skryfster]]. Sy publiseer meeste van haar werke onder haar nooiensvan, Krog. In [[1970]], op die hoogtepunt van die [[apartheid]]sjare van [[John Vorster]], het sy hierdie moedige en idealistiese woorde vir haar skoolkoerant geskryf, wat haar konserwatiewe [[Afrikaans]]e gemeenskap geskok het en die aandag van die nasionale media getrek het:<ref name=":5">NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/2076 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128165150/http://www.nb.co.za/authors/2076 |date=28 November 2017 }}</ref> : Gee vir my 'n land waar swart en wit hand aan hand<br /> vrede en liefde kan bring in my mooi land. : ''Give me a land where black and white hand in hand''<br /> ''Can bring peace and love to my beautiful land''. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === Anna Elizabeth Krog is in 1952 op die plaas Middenspruit in Kroonstad gebore as die oudste van vyf kinders, twee dogters en drie seuns. Haar ouers is die boer Willem Krog en Susanna Jacoba Serfontein (die skryfster [[Dot Serfontein]]<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Krog,_Antjie_(Anna_Elizabeth){{Dooie skakel|date=Januarie 2025 }}</ref>). Haar oupagrootjie aan moederskant, Danie Serfontein, was parlementslid vir Kroonstad na die [[Anglo-Boereoorlog]]. === Opleiding === Sy word groot op haar geboorteplaas en gaan skool op Kroonstad, waar sy in 1970 aan die [[Hoërskool Kroonstad]] matrikuleer. In matriek veroorsaak haar gedigte in die skooljaarblad groot ophef oor die seksuele eksplisietheid en politieke verligtheid daarvan en sy is oornag bekend na 'n belangwekkende berig in die ''[[Rapport]]'' hieroor – ’n gebeurtenis wat lei tot haar vroeë debutering as digter. Daarna studeer sy vanaf [[1971]] aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] en behaal in [[1973]] die [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] met Engels, Wysbegeerte en Afrikaans-Nederlands as hoofvakke. Tydens haar studentejare dien sy op die redaksie van die studentekoerante ''Irawa'' en ''Shimla''. === Begin van loopbaan en verdere studie === Sy ontmoet die pianis Albie van Schalkwyk aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en volg hom na [[Kaapstad]], waar sy ’n tyd lank in die kunsredaksie van ''[[Die Burger]]'' werk voor haar troue. Uit dié huwelik word ’n seun, Andries, gebore. Sy woon ook in hierdie tyd as gas [[D.J. Opperman]] se lesings in die digkunde en [[Lina Spies]] se lesings oor die drama aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] by. Ná haar egskeiding vroeg in [[1976]] keer sy terug na Kroonstad, waar sy later daardie selfde jaar trou met die argitek John Samuel, ’n jeugliefde. Uit hierdie huwelik word drie kinders gebore, Susan, Phillip en Willem.<ref>Poetry International: http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/5372 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203033143/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/5372 |date= 3 Februarie 2014 }}</ref> Hulle bly vir ’n paar jaar in [[Pretoria]] en verhuis dan terug na Kroonstad. In 1976 verwerf sy die B.A. Honneurs-graad in Engels aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en in [[1983]] verwerf sy die M.A.-graad in Afrikaans aan die [[Universiteit van Pretoria]] met ’n verhandeling oor die onderwerp ''Familiefigure'' in ''die poësie van D.J. Opperman''. Sy behaal ook ’n Onderwysdiploma met lof van die [[Universiteit van Suid-Afrika]].<ref name=":6">Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Antjie_Krog</ref> === Loopbaan as joernalis en digter === Behalwe huisvrou en moeder, is sy vir ’n ruk onderwyseres by ’n hoërskool vir bruin leerlinge in Kroonstad. Wanneer sy aangestel word as redaktrise van ''Die Suid-Afrikaan'' verhuis sy in [[1993]] na Kaapstad, waar sy aan die begin van [[1995]] ’n betrekking aanvaar as politieke verslaggewer by [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SABC]] Radio.<ref name=":6" /> Vanaf [[1996]] tot [[1998]] doen sy verslag van die verrigtinge van die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|Waarheid- en Versoeningskommissie]] (WVK).<ref name=":5" /> Van die kommissie het sy gesê:<blockquote> ''As die belangrikheid daarvan net aan amnestie en vergoeding gekoppel word, sal dit nie waarheid gekies het nie, maar geregtigheid. As dit waarheid beskou in die breedste sin van mense se waarnemings, verhale, mites en ervarings, sal dit gekies het om herinneringe te herstel en 'n nuwe mensheid te koester, en moontlik is dit geregtigheid in die volste sin van die woord.''</blockquote>Hierdie pos het uitgeloop op die skryf van ''Country of my skull'', eers in Afrikaans geskryf maar deur haar in Engels vertaal met die hulp van [[Ivan Vladislavić|Ivan Vladislavic]]. Sy word later hoof van die radiospan wat hierdie verrigtinge dek en skryf ook hieroor onder die titel ''Brief uit Kaapstad'' in die Nederlandse publikasie ''Nieuw Wereldtijdschrift''. In [[1999]] bedank sy uit haar pos by SABC Radio om voltyds te kan skryf en in hierdie jaar onderneem sy saam met [[Breyten Breytenbach]] en ander Afrika-digters ’n reis op die poësiekaravaan vanaf die slawe-eiland [[Gorée]] tot by Timboektoe in [[Mali]]. Sy word in [[2001]] verkies tot die komitee wat ’n taalbeleid vir die Suid-Afrikaanse tersiêre sektor moet ondersoek. In [[2003]], terwyl sy besig is met die skryf van ''A change of tongue'', het sy ’n ligte beroerte-aanval, maar herstel weer feitlik volkome. In [[2004]] word sy aangestel as Buitengewone Professor aan die [[Universiteit van Wes-Kaapland|Universiteit van die Wes-Kaap]] en sy is ook ’n direkteur van die Instituut vir Geregtigheid en Versoening. Sy lewer in 2004 die N.P. van Wyk Louw-gedenklesing by die [[Universiteit van Johannesburg]] onder die titel ''Die beautiful woorde van Van Wyk Louw''. Teen die einde van [[2006]] word sy deur die kunsliggaam “Behoud de Begeerte” genooi om vir ses weke saam met Tom Lanoye ’n reeks opvoerings in [[België]] en [[Nederland]] te hou, waartydens sy ook op televisie verskyn. Sy spandeer in [[2008]] ’n jaar op uitnodiging van Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD) in [[Berlyn]] aan die Wissenschaftskolleg zu Berlin, ’n sentrum vir gevorderde studie en navorsing. DAAD is ’n Duitse uitruilprogram waar gerekende internasionale skrywers die geleentheid gegee word om as gaste met mekaar te skakel en gedagtes uit te ruil en in rustigheid hulle volle aandag aan hulle skeppende werk te wy. Haar sestigste verjaarsdag vier sy in [[2012]] in [[Den Haag]] by ’n aandgeleentheid wat deur Writers Unlimited The Series aangebied is, waar sy van haar gedigte voorlees en Adriaan van Dis met haar gesels oor die posisie van die digter in Suid-Afrika. Sy neem in [[2013]] deel aan die Dansende Digtersfees wat in Mei op die Spierlandgoed buite [[Stellenbosch]] gehou word as ’n gesamentlike projek tussen Spier en die Pirogue-kollektief, ’n verlengstuk van die [[Gorée]]-instituut in [[Senegal]]. Hier tree sy op saam met Breyten Breytenbach, [[Petra Müller]] en [[Marlene van Niekerk]] en digters van lande soos [[China]], [[Verenigde State van Amerika|Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Duitsland]], Nederland, [[Slowenië]] en [[Israel]]. === Uitgesprokenheid === As volwassene is sy sterk uitgesproke teen maatskaplike onreg. Sy is gereeld in polemiek betrokke en kom dan ook gereeld in botsing met ander. In [[1987]] bots sy met [[Ton Vosloo]], besturende direkteur van [[Naspers|Nasionale Pers]], oor [[Dene Smuts]] se bedanking as redakteur van die tydskrif ''Fair Lady''. Met die Afrikaanse Skrywersgildeberaad in [[1990]] betig sy haar medeskrywers oor die Gilde se apatie en pleit dat Afrikaans van die Gilde bevry moet word. Tydens ’n simposium wat in 2003 aan die Universiteit van Stellenbosch gehou is oor die uitdagings waarvoor die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] in ’n veranderende Suid-Afrika te staan kom, sê sy dat Suid-Afrikaners van verskillende rasse mekaar nie ken nie en dat die kerke mense moet help om nuwe verhoudings as gelykes te bou. Sy speel ’n prominente rol by buitelandse gesprekke met die toe nog verbode [[African National Congress|ANC]], onder andere by die byeenkoms by die Victoria-watervalle in [[Zimbabwe]] in [[1989]], waarna sy in 1990 een van die eerste blankes is wat lid word van hierdie organisasie. In 1990 word sy aangestel as berymer in die Psalmkommissie van die Afrikaanse Kerke, ’n betrokkenheid wat sy in [[1992]] bedank na die onttrekking van die Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] aan die Kommissie uit protes teen haar aanstelling. === Aantygings van plagiaat en kritiek teen Krog === Aan die begin van 2006 beskuldig professor [[Stephen Watson]] van die [[Universiteit van Kaapstad]] haar in ’n artikel in ''New Contrast'' dat sy plagiaat gepleeg het deur die gehele konsepsie van haar digbundel met vertalings van gedigte van Sandigters, ''die sterre sê ‘tsau’'', op sy digbundel ''Return to the moon'' te baseer en dat sy ook van Ted Hughes oorgeskryf het. Krog ontken hierdie aanklagte ten sterkste. Kritici voer dikwels aan dat haar prosa meer oor haar persoonlike gedagtes oor haar identiteit en innelike struwelinge handel, en nie die breër sosiale kommentaar weerspieël wat haar werk glo bevat nie. Daar is ook vrae geopper oor die gebruik van oorlewendes se getuienis tydens die WVK-verhore sonder die toestemming van daardie persone. == Skryfwerk == === Poësie === Antjie Krog se eerste werk verskyn in skooljaarblaaie van [[1966]] tot 1970 en sy wen in standerds drie, vyf en sewe die Vrystaatse Vlootbond Opstelwedstryde. In matriek kom sy tweede in ’n landswye literêre kompetisie vir skoolkinders en word van haar bydraes in die versamelbundel ''Drumpel'' opgeneem. In die jubileumblad van die Hoërskool Kroonstad van 1970 word nege bydraes van haar gepubliseer, waarvan die opstel ''As die aandwindjie suis'' en die gedigte ''Wat het daar oorgebly?'' en ''My mooi land'' deur hulle seksuele en politieke uitgesprokenheid landswyd aandag trek na sensasionele joernalistieke beriggewing daaroor in die Sondagkoerant ''Rapport''. Die koerantberigte lei daartoe dat die gevange ANC-leier [[Ahmed Kathrada]] ''My mooi land'' in die tronk lees, wat hom so inspireer dat hy hierdie gedig meer as twee dekades later met sy vrylating aan die skare voorlees. ’n Keur uit haar jeugverse word dan in ''Dogter van Jefta'' gebundel terwyl sy nog in matriek is, te midde van groot belangstelling ná die opspraak wat vroeër verwek is. Die titel verwys na die Bybelse gegewe in Rigters 11, met selfopoffering in die proses van volwassewording wat na aanleiding hiervan ’n deurlopende motief in die bundel word. Hoewel dit hoofsaaklik hoërskoolgedigte is wat hierdie besondere wêreld uitbeeld, spreek sy hier reeds bekende temas in haar oeuvre aan, soos liefde en seksualiteit, volk en vaderland en godsdiens. Sy beïndruk hier reeds met haar tegniese vaardigheid, knap hantering van die taal en raak beelde. Teen die agtergrond van die Bybelse geskiedenis van die dogter van Jefta word die offering van die self die sterkste bindingsmiddel in die bundel. Die bundel bevat vier afdelings.<ref>Coetzee, A.J. Standpunte. Nuwe reeks 100, April 1972</ref> ''Januarie-suite'' word geskryf tydens haar voorgraadse universiteitsopleiding en die bundel gee dan ook hierdie milieu verandering in verskeie verse deur. In die titel kan die maand Januarie verwys na die begin van ’n nuwe jaar en dan ook simbolies op die begin van ’n vernuwing in haar digkuns. Die maand se naam kom van die god Janus, met sy twee koppe wat weerskante toe kyk, wat dan ook terselfdertyd ’n einde en aflegging impliseer. ’n Suite is twee kamers wat ineenloop en die eenwording van twee geliefdes is ’n vername metafoor in hierdie bundel. ’n Suite is ook ’n musiekkomposisie waar die wysies aan dieselfde toonsoort behoort en die vele musiekverwysings in die bundel heg dus ook die geheel tot ’n eenheid. Die hooftema is steeds liefdesverse, veral erotiese en intieme liefde. Hierdie bundel kondig egter ook die tema van verlies aan, met die daaropvolgende soeke na dit wat verlore is. Soos in haar debuut beïndruk die natuurlikheid, direktheid en eenvoud van segging, wat soms oorgaan tot verwondering.<ref>Brink, André P. Rapport, 10 Desember 1972</ref> Vir ''Januarie-suite'' ontvang Antjie Krog in 1973 die [[Eugène Maraisprys|Eugène Marais-prys]]. Hierdie eerste twee bundels word later saam uitgegee as ''Eerste gedigte''.<ref>Le Roux, André. Die Burger, 30 Augustus 1984</ref> Krog publiseer ''Beminde Antarktika'' en ''Mannin'' tegelyk en in hierdie bundels word hoofsaaklik die vrou se wêreld voor en na haar huwelik uitgebeeld.<ref name=":0">Spangenberg, D.F. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 13 no. 4, November 1975</ref><ref name=":1">[[Brink, André P.]] Rapport, 21 September 1975</ref><ref name=":2">[[Brink, André P.]] ''Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref name=":3">[[Cloete, T.T.]] Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976</ref><ref name=":4">Johl, Johann. Standpunte. Nuwe reeks 125 Oktober 1976</ref> In ''Beminde Antarktika'' verklaar die bundeltitel reeds die tema van liefde vir ’n koue mens, waaraan in verskeie verse uiting gegee word. Atmosfeer word geskep deur die winter en herfs as agtergrond te gebruik vir die digter op soek na aanraking, warmte en begrip.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> In [[1977]] word die Reina Prinsen Geerligs-prys toegeken aan ''Beminde Antarktika'' en ''Mannin''. Hierdie twee bundels word later saam uitgegee as ''Siklus''.<ref>[[Kannemeyer, J.C.]] Rapport, 31 Julie 1994</ref><ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 2, Mei 1995</ref> ''Otters in bronslaai'' is ’n vroeë hoogtepunt in haar [[oeuvre]], waar die bundelkonstruksie baie meer heg is as voorheen. Die bundeltitel verwys na die baljaar van otters (simbool van viriliteit en seksualiteit) in die lewegewende voedsel, maar “slaai” het ook die konnotasie van verskeidenheid, terwyl “bron” verwys na fontein asook na oorsprong en begin. Hierdie verskeidenheid vind uiting in die vele maniere waarin die mens sy werklikheid kan beleef en die gedigte ontgin dan ook die self, die huweliksmaat, seksualiteit, die kerk, die volk, huishouding en kinders, asook kreatiwiteit, geskiedenis en die aktualiteite van die samelewing. Ontrouheid vorm die vernaamste motief vir die bundel, veral ontrouheid binne die huwelik, maar ook ontrouheid teenoor God, nasionaliteit en kinders. Die bundelverdeling berus op die woorde van ’n ou dansliedjie wat deur dr. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] in sy ''Suid-Afrikaanse volkspoësie'' opgeteken is. Die eerste afdeling is ''Daar onder in die Breërivier / daar was my plesier'', waarin die [[Vrystaat]] en die plaaslewe beskryf word. Die afdeling ''Daar loop die otters paar en paar / mannetjie en wyfie bymekaar'' bevat gedigte oor die alledaagse lewe van die vrou en moeder. ''Alsander Klipsalmander / Matthewis, Thewis die bokkie / En Jannie sit op die toppie / En Dawid maak die joppie'' is die kort derde afdeling.<ref>Le Roux, André. Beeld, 19 Oktober 1981</ref><ref>Brink, André P. Standpunte. Nuwe reeks 161, Oktober 1982</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 22 no. 2, Junie 1982</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref><ref>Galloway, Francis. Die Transvaler, 2 November 1981</ref> ''Jerusalemgangers'' gebruik die historiese gegewe van die vroeë [[Voortrekkers]] wat onder leiding van Adam Enslin in die dertigerjare van die negentiende eeu Afrika ingetrek het op soek na die nuwe Jerusalem as verwysingsraamwerk. Hulle doel was om tot by Jerusalem te trek, waar Bybelse saligheid en volmaaktheid op hulle sou wag, maar vorder eindelik slegs tot by die [[Groot Marico]]-distrik. Hierdie gedoemde trek se profetiese visie, vervoering en passie, wat helaas op waan en selfs waansin gebaseer was, dien as bindmiddel vir die bundel en sy temas. Deur die verwysing na verskeie blanke en Afrika-mites word die soeke na die nuwe Jerusalem ’n beeld van die mens se soeke na die volmaakte toestand en die Afrikaner se selfbedrog in sy eietydse politieke beleid. Die politieke aktualiteit wat die hooftema van die bundel is, word nie eensydig aangebied nie en betrek ’n wye verskeidenheid van perspektiewe, wat ook die persoonlike of huishoudelike insluit. Eindelik is dit duidelik dat die werklikheid nie volmaak is nie, dat dit gevul is met monsters en gedrogte waar die mens sal moet saambestaan met ander groepe. In teenstelling met haar vroeër gedigte maak sy hier baie meer gebruik van intellektuele woorde en verwysings, wat die meer filosofiese benadering onderskryf.<ref>Brink, André P. Rapport, 19 Januarie 1986</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 26 no. 3, September 1986</ref> Vir ''Jerusalemgangers'' ontvang Antjie Krog die Rapport-prys in 1987, nadat dit die vorige jaar tweede geplaas is vir hierdie prys. ''Lady Anne'' ondersoek wit verblyf in ’n swart kontinent, waar Lady [[Anne Barnard]] se lewe aan die Kaap twee eeue gelede as metafoor gebruik word en haar perspektief afgewissel word met ’n hedendaagse verteller. Waar Lady Anne te wit en te beskermd en geïsoleerd aan die suidpunt van Afrika vasklou en nooit werklik deel word van die vasteland nie (tiperend van die blanke as geheel), kies die verteller om die binneland in te trek nadat sy deeglik besin het oor haar rol as digter, vrou en mens in hierdie nuwe lewe. So omarm sy dan die werklikheid van eenwording met die kontinent en sy mense, in teenstelling met die vreemdelingskap van die blanke.<ref>Viljoen, Louise. Die Burger, 28 Desember 1989</ref><ref>Conradie, Pieter. Rapport, 13 Augustus 1989</ref><ref>Gouws, Tom. Insig, Oktober 1989</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 30 no. 3, September 1990</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> ''Lady Anne'' verower in 1990 die Hertzogprys en is in 1990 op die kortlys vir die C.N.A.-prys en in 1992 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Reeds die titel ''Gedigte 1989–1995'' suggereer dat hier ’n minder hegte bundel is, waarvan die verse oor ’n wye verskeidenheid onderwerpe hoofsaaklik die tydperk waarin dit ontstaan as gemene deler het. Dit was ’n tyd van uiterstes in die samelewing, vanaf noodtoestand tot demokrasie, moorde en bomme teenoor vredesonderhandelinge, met liefde en uitreiking na die ander wat tegelyk met haat en geweld gepaardgaan. Die bundel skep dan ook ’n gefragmenteerde indruk, met die banale wat saam met die liriese gebundel word en die lewe wat beide ontluister en geloof word. Die gedig word in diens van die groter gemeenskap gebring, met die digter wat veral die sosio-politiese werklikhede en die magstryd tussen mans en vrouens uitbeeld. Die alledaagse spreektaal met sy nie-estetiese banaliteite word hier ontgin, gekombineer met effektiewe hoewel kras beeldgebruik om tot die waarheid op grondvlak deur te dring. Daar is dan ook verse oor die aktualiteite van die eietydse lewe, soos die sosio-politieke en maatskaplike omstandighede, die liefde en kinders. Die oorheersing van mans word afgeskud deur veral die afskud van die manlike orgaan as seksuele magsimbool. Die bevrydingstema regdeur die bundel het dan betrekking nie net op die gelyktydige politieke bevryding nie, maar ook op die bevryding van die vrou. Die deurlopende motief is stryd en protes, om sodoende alle oorheersing en norme af te skud, of dit nou polities, seksualiteit, geslagtelik of taalgebruik is.<ref>Kannemeyer, J.C''. Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Gouws, Tom. Beeld, 1 April 1996</ref><ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996</ref><ref>Jansen, Ena. Insig, Junie 1996</ref>  Die bundel word in ses afdelings verdeel. In 1996 is ''Gedigte 1989–1995'' op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Na afloop van die WVK en nadat Krog onder andere die [[Richtersveld]] besoek en ook deelneem aan ’n toer deur [[Wes-Afrika]] na Timboektoe, verskyn die digbundel ''Kleur kom nooit alleen nie''. Hierin besin sy oor die kontinent, sy geskiedenis en sy mense, veral oor die pyn en wreedheid wat dit kenmerk. Deur wedersydse respek en medemenslike liefde kan die wonde egter geheel word en die skanse tussen wit en swart, man en vrou afgebreek word. Na die koms van demokrasie bly die littekens van die verlede oor en hierdie kenmerk word getipeer deur die afdelings van die bundel met die woord “weefsel” saam te snoer.<ref>Snyman, Henning. Rapport, 3 Desember 2000</ref> ''Kleur kom nooit alleen nie'' word in 2001 bekroon met die heel eerste RAU-prys vir skeppende skryfwerk en is in 2004 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Sy vertaal self ’n keur uit haar gedigte in Engels, wat as ''Down to my last skin'' gepubliseer word.<ref>Nel, Jo. Beeld, 19 Februarie 2001</ref> Die ENB Vita-prys word in 2001 aan haar toegeken vir ''Down to my last skin'', met die beoordelaars wat die mening uitspreek dat hierdie gedigte nie as vertalings lees nie, maar as skeppings in eie reg. Die bundel ''Verweerskrif'' doen Krog se reputasie gestand as digter wat grense oorskry en deur aanvaarde norms breek. Sy ondersoek die intens persoonlike onderwerp van die ouerwordende, menopousale vrou, wat voorheen hoofsaaklik as “onpoëties” beskou is. Weereens is die gedigte kenmerkend eerlik, reguit en uitgesproke oor die verwerende en disintegrerende fisiese liggaam, asook die wye spektrum van emosionele belewenis wat daarmee gepaardgaan, soos woede, weerstand, verlies, weemoed en pyn. Die titel dui op die tweedelige betekenis van fisiese verwering asook digterlike verweer teen die aftakeling. Die voorblad van die bundel sluit ten nouste met die inhoud saam en toon die naakte liggaam van ’n ouer wordende vrou.<ref>De Lange, Johann. Rapport, 16 April 2006</ref><ref>Van Vuuren, Helize. Beeld, 17 April 2006</ref> ''Verweerskrif'' verower in [[2007]] die Proteaprys vir die beste digbundel van die voorafgaande jaar en is in hierdie jaar ook op die kortlys vir die Universiteit van Johannesburg-prys. Die Engelse verwerking van hierdie bundel, ''Body bereft'', verskyn tesame met  die Afrikaanse uitgawe. ''Mede-wete'' en die Engelse weergawe daarvan, ''Synapse'' (’n vertaling van Karen Press) word gelyktydig gepubliseer. Hierdie bundel het sy ontstaan grootliks uit die ervaring van ’n jaar se verblyf in Duitsland, waar Krog aan verskeie unieke ervarings blootgestel is.<ref>Visagie, Andries. Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref><ref>Jacobs, Ihette. Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref><ref>Van Niekerk, Jacomien. Rapport, 7 Desember 2014</ref><ref>Viljoen, Louise. Beeld, 15 Desember 2014</ref> ''Mede-wete'' is in [[2015]] op die kortlys vir die toekenning van die Universiteit van Johannesburg-prys en verower in hierdie jaar die Elisabeth Eybers-prys en die ATKV-prys vir poësie. ''Digter wordende'' is haar eie keur uit al haar gedigte.<ref>Odendaal, Bernard Versindaba: http://versindaba.co.za/2009/10/16/digter-wordende/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128165156/http://versindaba.co.za/2009/10/16/digter-wordende/ |date=28 November 2017 }}</ref> In hierdie bundel orden sy haar gedigte tematies in vyf afdelings, eerder as chronologies. Die vyf afdelings is gedigte oor die verhouding tussen man en vrou, die verhouding tussen ma en kind, die skryfproses, die land en ''Lady Anne''.<ref>Du Plooy, Heilna. Beeld, 7 Desember 2009</ref> ==== Versamelbundels ==== Haar gedigte word opgeneem in talle versamelbundels, wat insluit ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Die dye trek die dye aan'',<ref>Pieterse, H.J. Beeld, 23 November 1998</ref> ''Woordpaljas'', ''Liggaamlose taal'', ''Goudaar'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Kraaines'', ''Verse vir Opperman'', ''Majesteit, die kat'', ''Die goue vreugde'', ''Voorspraak'' en ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte''. In 2020 word van haar gedigte in ''Vers en vrou'' opgeneem. <ref>De Wet, K. (samest.) Vers & vrou. Kaapstad: Human & Rousseau. 2020</ref> Sy publiseer ook in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'' en van haar gedigte word in die April [[1985]] uitgawe van die Belgiese tydskrif ''Kruispunt'' opgeneem. Uit haar bundels ''Kleur kom nooit alleen nie'', ''Gedigte 1989–1995'', ''Jerusalemgangers'', ''Lady Anne'', ''Verweerskrif'', ''Otters in Bronslaai'', ''Met woorde soos met kerse'', ''Die sterre sê ‘tsau’'' en ''Country of My Skull'' vertaal sy en ander vertalers ’n aantal gedigte waarvan ’n keur opgeneem word in die Engelse bundel ''Skinned''.<ref>De Kock, Leon. Beeld, 15 Julie 2013</ref> Hierdie bundel word ook in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] uitgegee, ’n eerste vir Antjie. Haar gedigte word vertaal in onder andere [[Engels]], [[Nederlands]], [[Italiaans]], [[Spaans]], [[Sweeds]] en [[Serwies]], terwyl sommiges ook getoonset word.<ref>De Lange, Johann Kaapse paragrawe: http://johanndelange.blogspot.co.za/2010/07/musikale-strukture-in-die-poesie-van.html</ref> ==== Kinderversies ==== Sy lewer ook werk vir kinders. ''Mankepank en ander monsters'' is kinderverse waarin monsters soos die krokodil, die tokkelos, Antjie Somers en spoke in ’n idilliese omgewing saam met feetjies en meerminne woon. Sodoende word die Afrikaanse (hoofsaaklik Westerse) kinderkultuur met dié van die swart volke vermeng. ''Voëls van anderste vere'' is ’n interessante eerste in die Afrikaanse kinderpoësie, aangesien elke Afrikaanse gedig ook ’n Engelse en Xhosa weergawe bevat, vertaal deur [[Michael Cope]] en Sandile Dikeni. Onderwerpe wat aangeroer word, is diere, die kind se leefwêreld en verwysingsraamwerk en die multikulturele samelewing. Sy verwerk ook Robert Browning se weergawe van die klassieke ''Die rottevanger van Hamelndorp'' in Afrikaanse beryming. In ''Fynbos-feetjies'' skryf sy gedigte oor die natuur en plantegroei, ryklik geïllustreer deur Fiona Moodie. Dit is veral die Kaapse blomme en plante wat beskryf word, met realistiese illustrasies van plante, diere, insekte en reptiele. Selfs die wetenskaplike name word soms weergegee, sodat die boek ook ’n opvoedkundige funksie vervul tesame met die vermaak.<ref>Kempen, Willem. Beeld, 3 September 2007</ref> Hierdie bundel word in Engels vertaal deur Gus Ferguson. Van haar kinderverse word opgeneem in ''Nuwe Kleuterverseboek''. === Prosa === Toenemend maak sy ook op prosagebied ’n bydrae en begin al hoe meer om haar in hierdie genre van Engels te bedien om sodoende ’n groter mark te bereik. Sy skryf ’n roman wat as ''Relaas van ’n moord'' (in Engels vertaal as ''Account of a murder'') gepubliseer word. Hierin kombineer sy op vindingryke wyse feit en fiksie van die voorval toe sy en haar familie aan die einde van die apartheidsjare by ’n moord op Kroonstad betrek word en sy as staatsgetuie in die hof moet getuig. Dit gebeur toe ’n lid van Umkhonto we Sizwe ’n bendeleier doodskiet en die moordwapen daarna op haar voorstoep versteek. Hierdie voorval het groot invloed op haar verhouding met haar man en kinders. In die roman word die politieke gebeure en menings van die tyd, asook die verraad en morele stryd om reg en verkeerd ondersoek. Die opspraakwekkende ''Country of my skull'' skryf sy eers in Afrikaans en vertaal dit dan in Engels met die hulp van Ivan Vladislavic. Hierin gee sy verslag van die werk van die WVK en beeld onder andere deur die regstreekse woorde van slagoffers die misdade uit wat tydens die apartheidsbewind gepleeg is. Sodoende word die volle afgryslikheid van dinge wat gebeur het effektief gekommunikeer. As “medepligtige” weens haar eie wit vel gee sy ook haar eie perspektief in soeke na heling.<ref>Slabbert, Frederik van Zyl. Insig, Mei 1998</ref><ref>Jordaan, Wilhelm. Beeld, 10 Junie 2002</ref> Vir ''Country'' ''of my skull'' verower sy in 1999 die [[Sunday Times]] Alan Paton Award vir nie-fiksie en ook ’n toekenning van die internasionale Hiroshima Stigting vir Vrede en Kultuur, terwyl hierdie boek ook verskyn onder die lys van die tophonderd boeke uit Afrika in die twintigste eeu wat deur kenners van die vasteland saamgestel is. Die boek word in 1999 ook eervol vermeld in die Noma-toekennings. Sy wen in [[2000]] die Booksellers’ Choice Award vir die boek wat hulle die meeste geniet het om te verkoop, naamlik ''Country of my'' ''skull'', asook in 2001 ’n [[Olive Schreiner-prys]] vir hierdie boek. ’n Internasionale rolprent getiteld ''In my country'' word van ''Country of my skull'' gemaak met [[Juliette Binoche]] en [[Samuel L. Jackson]] in die hoofrolle, maar die fiktiewe liefdesverhouding tussen die hoofkarakters wat die draaiboekskrywers gebruik om die sensasie te laai werk negatief in op die ontvangs en ervaring van die rolprent. Die boek word voorgeskryf aan universiteite in Amerika en [[Europa]] as deel van die leerplan wat handel oor die optekening van die verlede. ''Country of my skull'' word in verskeie tale vertaal, insluitende Italiaans, Duits, Spaans, Deens en Nederlands. ''A change of tongue'' tree in gesprek met haar moeder<ref>Viljoen, Louise Tydskrif vir Letterkunde: http://www.ajol.info/index.php/tvl/article/view/29788</ref> en gee ’n relaas oor die nuwe Suid-Afrika met sy winste in vergelyking met die apartheidsjare en ook sy probleme en tekortkominge. Dit is ook ’n outobiografie met ’n besondere fokus op Kroonstad, die digter se gebied van herkoms. Besonder boeiend is die agtergrond tot haar digterskap. Die sentrale boodskap van die boek is dat aanpassing noodsaaklik en onafwendbaar is en met die nuwe omstandighede moet mense aanpas. Aanpassing is egter slegs moontlik as daar ’n geheue is van die verlede. In 2004 verower sy weer die Booksellers Award vir die boek wat boekhandelaars die meeste geniet om te verkoop, naamlik ''A change of tongue''. Hierdie boek skryf sy oorspronklik in Afrikaans en vertolk dit daarna in Engels.<ref>Van Niekerk, Anton. Rapport, 23 November 2003</ref><ref>Burger, Willie. Beeld, 20 Oktober 2003</ref><ref>Rossouw, Henk. Insig, Desember 2003</ref> Die Afrikaanse weergawe word ook later gepubliseer as ''’n Ander tongval''.<ref>Van Zyl, Albert. Rapport, 23 Oktober 2005</ref> In ''Begging to be black'' vertel sy drie verhale, naamlik weer die verhaal van die moord op Kroonstad, die verhaal van die Basoetoe-koning Moshoeshoe I en ’n relaas oor haar verblyf in Europa as navorsingsgenoot in [[Berlyn]]. Deur hierdie verhale ondersoek sy hoe die kultuur waarvandaan jy kom jou persepsies kleur en dat optredes deur swart mense vanuit ’n swart oogpunt verstaan moet word.<ref>Kozain, Rustum. Rapport, 27 Desember 2009</ref><ref>Coetzee, Gert. Beeld, 15 Maart 2010</ref> ''Begging to be black'' is in [[2010]] op die kortlys vir die toekenning van die Alan Paton-prys. Oor die WVK publiseer sy in [[2009]] die boek ''There was this goat – Investigating the Truth Commission testimony of Notrose Nobomvu Konile'', wat sy saam met Nosisi Mpolweni en Kopano Ratele skryf. ''Conditional Tense: Memory and Vocabulary after the South African Truth and Reconciliation Commission'' fokus op die ontwikkelings in die Suid-Afrikaanse demokrasie na afloop van die Waarheid- en Versoeningskommissie. Ná die  aanvanklike optimisme het die effek van die land se geskakeerde verlede en traumatiese gebeure soos kolonialisme, die [[Anglo-Boereoorlog]], [[apartheid]] en die impak van voortdurende rassisme, kapitalistiese eksploitasie en korrupsie die samehorigheid van die land se mense grootliks verongeluk. Die skrywer ondersoek in ’n aantal artikels verskeie tekste uit alle hoeke van die samelewing om ’n meer tolerante en begrypende toekomspad aan te dui. Tekste van swart vroue, Afrikanermans en strokies word bespreek saam met die werk van Afrika-filosowe, teoloë en Nobelpryswenners. === Drama === Haar toneelstuk ''Waarom is die wat voor toyi-toyi altyd so vet'' word in 1999 by die [[Aardklop|Aardklop Kunstefees]] en by die [[Markteater]] in [[Johannesburg]] opgevoer met [[Marthinus Basson]] as regisseur. Die drama spreek die probleme aan van die inwoners van die nuwe Suid-Afrika, wat moet leer om saam te leef en van hulle vooroordele ontslae te raak. Dit is ’n tweegesprek tussen ’n wit vrou (Trudie) en ’n swart vrou (Gugu). Beide is ma’s met kinders in ’n voorstedelike laerskool en is getroud met mans wat aan die weermag verbonde is en vroeër in die struggle teen mekaar geveg het. Gugu se man is nou in ’n hoër rang aangestel as Trudie s’n, ten spyte van laasgenoemde se langer diensjare. Trudie en Gugu is besig om ’n muurskildery te verf terwyl hulle die verhouding van swart mense met Afrikaners bespreek. Dit vat nie lank voordat hulle mekaar te lyf wil gaan nie, maar die muurskildery moet klaar.<ref>Boekkooi, Paul. Plus, 4 April 2000</ref> ''’n Ander tongval'' word deur [[Saartjie Botha]] omgesit in ’n toneelstuk en onder andere by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees|KKNK]] opgevoer. Die komponis Rudiger Meyer skryf musiek wat Antjie se eie voorlesings uit ''Begging to be black'' vergesel, gespeel deur die pianis Jill Richards en gekombineer met agtergrondklanke uit Berlyn vir die produksie ''Antjie in Berlin''. Hierdie produksie open in 2012 by die Grahamstad Nasionale Kunstefees. Antjie vertaal ook ''Mamma Medea'', ’n toneelstuk van die Belgiese Tom Lanoye, wat rofweg gebaseer is op die antieke Griekse drama ''Medea'' van [[Euripides]]. === Vertalings en samestellings === Benewens haar eie kreatiewe skryfwerk vertaal sy ook gedigte uit die ander inheemse Suid-Afrikaanse tale in Afrikaans en publiseer dit as ''Met woorde soos met kerse''.<ref>Blumer, Arnold Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/mond/krog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705191441/http://www.oulitnet.co.za/mond/krog.asp |date= 5 Julie 2014 }}</ref> Hierdie bundel is ’n baie waardevolle toevoeging tot die letterkundige skat binne Afrikaans en bevat gedigte wat strek oor ’n tydperk van meer as 150 jaar en gedigte uit die letterkundes van die /Xam, [[Xhosa]], [[Zoeloe]], [[Ndebele (taal)|Ndebele]], Swati, [[Venda (taal)|Venda]], [[Tsonga]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Tswana]] en [[Suid-Sotho]] insluit. Benewens die vertalings sluit sy dikwels ook verhelderende inleidings tot die gedigte in.<ref>De Wet, Karen. Beeld, 17 Junie 2002</ref><ref>Dikeni, Sandile. Rapport, 26 Mei 2002</ref> In 2003 ontvang sy die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut se prys vir die vertaling van inheemse gedigte in ''Met woorde soos met kerse'' en hierdie boek is in dieselfde jaar op die kortlys vir die toekenning van die [[W.A. Hofmeyr-prys]]. Haar vertalings van San-digters se gedigte word as ''die sterre sê ‘tsau’'' en ''the stars say ‘tsau'' gepubliseer.<ref>Brink, André P. Rapport, 27 Junie 2004</ref><ref>Visagie, Andries. Beeld, 23 Augustus 2004</ref> In 2005 is ''Die sterre sê ‘tsau’'' op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys vir poësie. Haar en [[André P. Brink]] se Engelse vertaling van die gedigte van [[Ingrid Jonker]] (''Black butterflies – selected poems'') is in 2009 op die kortlys vir die literêre vertalingsprys van die Suid-Afrikaanse vertalersinstituut. [[Nelson Mandela]] se ''Long walk to freedom'' vertaal sy as ''Lang pad na vryheid'' en die Nederlandse skrywer se boek “''Mondvol glas'', oor [[Demetrios Tsafendas|Demitrios Tsafendas]] wat dr. [[Hendrik Verwoerd]] vermoor het, word ''Domein van glas'' in Afrikaans.<ref>Venter, L.S. Beeld, 29 Mei 2000</ref><ref>Hough, Barrie. Rapport, 11 Junie 2000</ref> Antjie vertaal ook ''Mamma Medea'', ’n toneelstuk van die Nederlandse Tom Lanoye, wat rofweg gebaseer is op die antieke Griekse drama ''Medea'' van Euripides. Prinses Medea van Kolchis raak verlief op Jason, die barbaarse leier van die Argonoute. Sy verraai haar vader en help Jason om die Goue Vag te buit nadat Jason haar broer vermoor het. Medea vlug saam met Jason na Korinthe, waar Jason sy voorneme aankondig om ook met Kreousa, die dogter van koning Kreon van Korinthe, te trou. In haar knap versvertaling bou Krog ook verwysings in na tydgenootlike Suid-Afrikaanse werklikhede en word verskeie variëteite van Afrikaans benut. By 2002 se Aardklop Kunstefees ontvang die regisseur Marthinus Basson ''Beeld Plus'' se Aartvarkprys vir innoverende werk vir sy ontwerp en regie van hierdie stuk. In 2013 word haar vertaling van [[Athol Fugard]] se drama ''The captain’s tiger'' as ''Die kaptein se tier'' by die Suidoosterfees in Kaapstad opgevoer. Sy vertaal ook ''Sam'' van Ingrid Vander Veken en ''Die gelukkige prins'' van [[Oscar Wilde]]. Haar eie werke is al vertaal in onder andere Engels, Nederlands, Frans, Spaans, Sweeds en Serwies. As samesteller versorg sy onder andere ''Deurloop'', ’n keuse uit die essays van haar moeder, Dot Serfontein; ''Losvoor'', ’n versameling van Afrikaanse gedigte; ''Die dye trek die dye aan'', ’n bundel erotiese poësie saam met [[Johann de Lange]] en saam met Alfred Schaffer versorg sy ''Nuwe stemme 3'', ’n bundel gedigte uit die werk van belowende digters.<ref>Visagie, Andries. Beeld, 20 Junie 2005</ref><ref>Hambidge, Joan. Rapport, 12 Junie 2005</ref> == Eerbewyse == Haar werk en haar persoon word verskeie kere met eerbewyse bekroon. In [[1986]] vervaardig Carl Theunissen en André van den Heever ’n televisieprogram oor haar wat ’n ATKV-prys wen. As erkenning van haar rol as een van die belangrikste Suid-Afrikaanse stemme nooi Poetry International haar in 1992 en weer in 2004 na [[Rotterdam]] vir die jaarlikse poësiefees om op te tree saam met digters uit die res van die wêreld. In 1996 ontvang sy die Foreign Correspondent Award vir uitstaande joernalistiek met haar verslagdoening oor die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|WVK]] vir haar artikels wat in ''[[Mail & Guardian]]'' verskyn het en in dieselfde jaar word sy en haar span bekroon met die Pringle-prys vir uitnemendheid in joernalistiek. Sy lewer die sleuteltoesprake in 1998 by die Zimbabwe Book Fair en ook by die Conference on Women and Violence in [[Washington, D.C.|Washington]] in Amerika, wat deur die [[Wêreldbank]] gereël is. Robert Dorsman vertaal van haar gedigte in Nederlands wat in 1999 as ''Om te kan asemhaal'' gepubliseer word. In 2000 ontvang sy die Year 2000 Award van die Hiroshima Foundation for Peace and Culture vir haar bydrae tot waarheid en versoening in Suid-Afrika. Sy word uitgenooi om lesings oor die WVK te hou by onder andere die [[Universiteit van Londen|Universiteite van Londen]] en Glasgow in die [[Verenigde Koninkryk]], Essen en Dortmund in Duitsland, Utrecht in Nederland, Antwerpen in België en McGill, Bishops, Carleton en Toronto in Kanada. In Rwanda is sy die leier van die Engelse sessie by ’n konferensie oor die skryfkuns. Sy verskyn ook gereeld op radioprogramme oor wêreldsake van die , die Dutch World Service in Hilversum en die Belgiese, Australiese, Nieu-Seelandse en Amerikaanse radiostasies. Die Tavistock-kliniek in [[Londen]] ken in [[2002]] ’n eredoktorsgraad aan haar toe vir die bydrae wat haar werk tot die veredeling van wêreld-humanisme gelewer het. Sy word in 2003 genooi om die Internasionale Letterkundefees Winternachten in Den Haag te open met ’n orakelspreuk oor die toekoms van Afrikaans. Die Klein Karoo Nasionale Kunstefees vereer haar in 2004 met ’n Afrikaans Onbeperk Kanna-toekenning vir vernuwende denke. Ook in 2004 ken die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] ’n eredoktorsgraad aan haar toe en word sy deur die Kovsie-Alumnibond vereer en benoem as Oud-Kovsie van die Jaar. Die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] verkies haar in 2004 tot die raad van hierdie universiteit. In 2009 word die spesiale uitgawe van die jaarlikse Nederlandse Gedichtendag deur haar geskryf, die eerste keer dat hierdie uitgawe nie oorspronklik Nederlandstalige gedigte bevat nie. Die titel van die siklus van nege gedigte is ''Waar ik jou word''. Die uitgawe bevat ook Nederlandse vertalings van die gedigte. Die ATKV bewys in 2009 hulle hoogste eerbetoon aan haar deur haar te vereer met ’n ATKV Prestige-toekenning, wat tydens die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn aan haar oorhandig word. By Winternachten 2010, die internasionale literatuur- en rolprentfees in [[Den Haag]], lewer sy die groot openingslesing. In April 2012 ken die Universiteit van Stellenbosch ’n eredoktorsgraad aan haar toe en in dieselfde jaar vereer die Tuks-Alumni Raad haar met ’n Laureaat-toekenning. Nederland vereer haar met die viering van haar sestigste verjaarsdag in 2012 met ''44 Gedichten voor Antjie'', ’n gedenkbundel met opdragverse onder redaksie van Peter Swanborn en Robert Dorsman. In Februarie 2013 word die produksie ''Woorde met wieke'' in die Oude Libertas-teater op Stellenbosch op die planke gebring, waar verskeie vooraanstaande Afrikaanse kunstenaars (insluitende [[Coenie de Villiers]], [[Jak de Priester]], Herman van den Bergh en [[Andries Bezuidenhout]]), hulle toonsettings van haar gedigte uitvoer. In [[2014]] val ’n besondere eer haar te beurt wanneer die bundel ''Körper, beraubt'' met vertalings van haar gedigte uit die bundels ''Verweerskrif'' en ''Mede-wete'' deur Barbara Jung in Duits verskyn, die eerste keer dat ’n Duitse bundel van ’n Afrikaanse digter gepubliseer word. Daar word ook boeke geskryf oor Antjie Krog se werk, insluitende Pieter Conradie se ''Geslagtelikheid in die Antjie Krog-teks'' en Louise Viljoen se ''Ons ongehoorde soort: beskouings oor die werk van Antjie Krog'', terwyl Judith Lütge Coullie en Andries Visagie as redakteurs ’n aantal belangrike artikels oor haar werk byeenbring in die boek ''Antjie Krog: An ethics of body and otherness''. Anthea Garman skryf die studie ''Antjie Krog and the post-apartheid public sphere'', waarin haar lewe en werk en veral haar belangrikheid as politieke aktivis post-apartheid ontleed word. == Publikasies == === Digbundels === * ''Dogter van Jefta'' (1970) * ''Januarie-suite'' (1972) * ''Beminde Antarktika'' (1974) * ''Mannin'' (1974) * ''Otters in bronslaai'' (1981) * ''Jerusalemgangers'' (1985) * ''Lady Anne'' (1989) * ''Gedigte 1989–1995'' (1995) * ''Kleur kom nooit alleen nie'' (2000) * ''Down to my last skin'' (2000) * ''Verweerskrif'' (2006) * ''Mede-wete'' (2014) * ''Plunder'' (2022) === Gedigte vir kinders === * ''Mankepank en ander monsters'' (1989) * ''Voëls van anderste vere'' (1992) * ''Fynbosfeetjies'' deur Antjie Krog en Fiona Moodie (illustreerder) (2007) Ook in Engels gepubliseer as ''Fynbos Fairies.'' * ''Vetplantfeetjies'' deur Antjie Krog, Ingrid Kok en Fiona Moodie (illustreerder) (2022) Ook in Engels gepubliseer as ''Vetplant Fairies''. === Bloemlesings === * ''Met woorde soos met kerse'' (2002) * ''die sterre sê 'tsau'' (2004) === Drama === * ''Waarom is die wat voor Toyi-toyi altyd vet?'' (1999) === Vertalings === * ''Domein van glas'', uit die [[Nederlands (taal)|Nederlandse]] ''Mondvol Glas'' deur Henk van Woerden * ''Lang pad na vryheid'', uit die [[Engels (taal)|Engelse]] ''Long Walk to Freedom'' deur [[Nelson Mandela]] * ''Mamma Medea'', uit die [[Vlaams (taalkunde)|Vlaamse]] drama ''Mamma Medea'' deur [[Tom Lanoye]] * ''Van man tot man'', uit die Engelse ''From Man to Man or Perhaps Only'' deur [[Olive Schreiner]] == Toekennings == Sy verwerf die volgende toekenning:<ref>Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/antjie-krog/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111172445/http://versindaba.co.za/gedigte/antjie-krog/ |date=11 November 2016 }}</ref> * [[Eugene Maraisprys]] (1973) * [[Reina Prinsen Geerligs-prys]] (1976) * [[Rapport]]-prys (1987) * [[Hertzogprys]] vir ''Lady Anne'' (1989) in 1990 * ''Buitelandse medewerker''-toekenning (1996) * Pringle-toekenning (1996) * [[Alan Paton]]-toekenning (1996) * Booksellers-toekenning (1999) * Hirosjima-vredes- kultuurstigting-toekenning (2000) * [[Olive Schreiner-prys]] vir prosa (2000) * RAU-prys vir Skeppende Skryfwerk (2001) * Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut toekenning vir voortreflike vertaling (2003) * [[Hertzogprys]] vir ''Mede-wete'' (2014) in 2017<ref>{{cite web |url=http://www.litnet.co.za/video-antjie-krog-se-toespraak-die-ontvangs-van-die-hertzogprys-2017/ |title=Video: Antjie Krog se toespraak by die ontvangs van die Hertzogprys 2017 |access-date=25 Junie 2017 |format=[[Video]] |work=[[LitNet]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003063012/https://www.litnet.co.za/video-antjie-krog-se-toespraak-die-ontvangs-van-die-hertzogprys-2017/ |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Gouden Ganzenveer]] (2018), 'n Nederlandse literatuurprys<ref>[https://maroelamedia.co.za/afrikaans/antjie-krog-ontvang-nederlandse-literatuurprys/ Maroela Media Jan 2018] </ref> * [[Universiteit van Johannesburg|UJ]]-prys vir ''Plunder'' (2022) in 2023<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/antjie-krog-carien-smith-met-uj-pryse-vereer/ Opgespoor en besoek op 3 April 2023</ref> * [[Hertzogprys]] vir ''Plunder'' (2022) in 2023 == Bronne == === Boeke === * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers). ''Voorspraak''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) ''Samehang en sin''. Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Gouws, Tom. ''Antjie Krog (1952-).'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk    1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kraaines.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derdedruk 1993 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Verhandelings en proefskrifte === * Abrahams, F. (1992) Die rol van die egosentriese outeur in die poësie van Antjie Krog, met spesifieke verwysing na Lady Anne (1989). Universiteit van Kaapstad. * Crous, M. (1990) Feminisme en lees - Antjie Krog se Lady Anne en Joan Hambidge se Die anatomie van melancholie. Universiteit van Stellenbosch. * Crous, M. (2002) Die diskoers van Antjie Krog se Lady Anne (1989). Universiteit van Stellenbosch. * Hauman, S. (2010) Outobiografie en identiteit - ’n vergelykende beskouing van ’n Wonderlike geweld (2005) van Elsa Joubert en ’n Ander tongval (2005) van Antjie Krog. Universiteit van Stellenbosch. * Honey, M. (2006) (Un)(sub)conscious manipulation- Antjie Krog’s translation of Nelson Mandela’s ‘Long walk to freedom’. Universiteit van Stellenbosch. * Hough, L. (2012) Taal en kulturele identiteit in Mamma Medea van Tom Lanoye (2001) en Antjie Krog (2002). Universiteit van Stellenbosch. * Olivier, H. (2000) Dissonansie in die digkuns van Antjie Krog. Universiteit van Kaapstad. * Van Niekerk, J. (2014) Om te hoort - aspekte van identiteit in Antjie Krog se transformasie-trilogie. Universiteit van Pretoria. * Voges, R. (2017) Die hantering van die begrip ‘interverbondenheid’ in Antjie Krog se bundel Mede-wete (2014). Universiteit van Stellenbosch. * Vosloo, F. (2005) Antjie Krog se vertaling die sterre sê ‘tsau’ ’n deskriptiewe analise. Universiteit van Stellenbosch. * Vosloo, F. (2010) Om te skryf deur te vertaal en te vertaal deur te skryf - Antjie Krog as skrywer-vertaler. Universiteit van Stellenbosch. === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. ''Antjie Krog word hier nou ’n Antjie Somers.'' Rapport, 15 September 1985 * Anstey, Gillian. ''When the truth hurts the heart''. Sunday Times, 23 Mei 1999 * Brink-de Wind, Marian. ''’Lady Anne’ deur die oog van die vis''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 2, Mei 1992 * Brümmer, Willemien. ''Net ’n ou ‘battle-axe’''. Beeld, 3 Junie 2006 * Brynard, Karin. ''‘Wit mêrrim’ se woorde skroei.'' Beeld, 28 Februarie 2011 * Burger, Karin. ''My boek is so goed, hoekom kry ek so min?'' Rapport, 1 Maart 2009 * Cloete, T.T. ''Tendense in vyf nuwe digbundels''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 47 no. 1, Herfs 2010 * Coetzee, Jan. ''Antjie in somer van haar liefde''. Rapport, 10 Oktober 1976 * De Bruin, Philip. ''Antjie en haar ma verskil, maar daar’s geen wrywing''. Die Burger, 15 Julie 1993 * Deloof, Jan (samesteller). ''Skryf asseblief terug.'' Kruispunt. No. 95 April 1985 * De Wet, Annelie. ''Getemperde Antjie Krog is terug.'' Beeld, 8 September 1981 * Eie korrespondent. ''Antjie had nie tyd vir beryming.'' Die Burger, 3 Desember 1992 * Erasmus, Elfra. '' 'Bieg-prys’ is ’n eer.'' Beeld, 19 Augustus 2004 * Erasmus, Elfra. ''Jonges vermy digkuns om weg te kom van oues en hul stink verlede''. Beeld, 18 September 2004 * Ester, Hans. ''Afrikaanse poësie vir Nederlandse gedigtedag.'' Plus, 5 Februarie 2009 * Eybers, Johan. ''Antjie Krog kry prys vir nuwe bundel.'' Rapport, 18 November 2001 * Gilfillan, F.R. ''Huldigingswoord vir die toekenning van die Hertzogprys.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, no. 4, November 1990 * Gouws, Tom. ''Die haplografiese lees van Antjie Krog''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, Februarie 1990 * Greeff, Rachelle. ''Wat deurnagdans met feetjievoete maak.'' Rapport, 8 Julie 2007 * Hambidge, Joan. ''Krog se vertalings net seekoei-oortjies.'' Beeld, 7 Desember 2002 * Hugo, Daniel. ''Feetjies vir Afrika?'' By, 28 Julie 2007 * Jackson, Neels. ''Krog ‘vra onhaalbare’, maar kry lof vir rasgesprek.'' Beeld, 5 Mei 2010 * Jacobs, Sean. ''Krog groet blad vir SAUK pos''. Die Burger, 14 Januarie 1995 * Johl, Johann. ''Musiek en literatuur: ’n Voorstudie met verwysing na die oeuvre van Antjie Krog''. Standpunte. Nuwe reeks Februarie 1981 * Kannemeyer, J.C. ''Die horries van A.E. Samuel (gebore Krog).'' Tydskrif vir Letterkunde. Augustus 1989 * Korrespondent. ''Ma Antjie M.A.'' Die Burger, 27 April 1983 * Krog, Antjie. ''Van digter tot ‘podiumbeest''’. By, 18 November 2006 * La Vita, Murray. ''Verlig oor elke omstrede bundel.'' Naweek-Beeld, 14 Maart 2009 * Lemmer, Erika. ''Volminkte sonnette in die Krog-oeuvre: ‘trassies wat uit definisie vry breek’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Le Roux, André. ''Die minste skade met my gedigte''. Die Burger, 28 April 1987 * Le Roux, Frieda. ''Krog se stem kry Berlyn-klank by''. Beeld, 3 Julie 2012 * Leuvennink, Jacqueline. ''Antjie Krog sit mens-wees op papier''. Sarie Marais, 28 April 1982 * Ley, Marga. ''Die punt waar jou lyf teen jou gedraai het.'' Beeld, 30 September 2006 * Loots, Sonja. ''Die tong van transformasie.'' Rapport, 12 Oktober 2003 * Malan, Marlene. ''Twis oor tantièmes''. Rapport, 15 Februarie 2009 * Marais, Danie. ''Vraag en antwoord met Antjie Krog.'' Boeke-Insig, no. 1 Lente 2007 * Nieuwoudt, Stephanie. ''WVK ’n storie anderkant woorde, sê Krog oor boek.'' Beeld, 28 April 1998 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Lewende legendes.'' Plus, 19 November 1999 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Met dié bundel is alles vryer.'' Beeld, 16 Oktober 2000 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Vertaling is altyd ’n vorm van verraad, maar hou taal soepel.'' Beeld, 13 September 2002 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Ego laat die tonge klap.'' Naweek-Beeld, 11 Oktober 2003 * Parker, Elize en Botha, ''Annél. Antjie se nuwe stem''. Sarie, November 2003 * Pieterse, Henning. ''Voorgeskrewe poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 4, November 1991 * Pople, Laetitia. ''Krog se boek dalk rolprent.'' Beeld, 7 Desember 1998 * Pretorius, Antoinette. ''Bodily disintegration and successful ageing in Body Bereft by Antie Krog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 2 Lente 2015 * Prins, Jo. ''Khoisan-verwerkings in Afrikaans in Berlyn.'' * Retief, Hanlie. ''Die binnekant en buitekant van Samuels én Krog.'' Rapport, 15 Oktober 2000 * Sachs, Albie. ''Antjie, in vyf strofes''. Bylae by Nasnuus, November 2000 * Samuel, Andries. ''Die grootmense wat so grawe.'' Rapport, 7 Junie 2009 * Schaffer, Alfred. ''Om deur al die beknellings te bars''. Beeld, 3 Januarie 2015 * Scholtz, Hettie. ''Sy weet waarheen sy op pad is''. Insig, Oktober 2000 * Scholtz, Hettie. ''Die stem van Antjie.'' Insig, Junie 2002 * Schutte, H.J. ''Gedig-ontledings.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Slabber, Coenie. ''Antjie se mense''. Rapport, 3 Mei 1987 * Slabber, Coenie. ''Deurbraak met Antjie se ‘Anne’''. Rapport, 22 April 1990 * Slabbert, Antoinette. ''Bitterpits kunsskat''. Beeld, 3 Januarie 2005 * Smith, Francois. ''Antjie en die Nagtegaaltjie''. Insig, Mei 2004 * Smith, M.E. ''Gedigte van Antjie Krog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 3, Augustus 1986 * Smuts, Dene. ''Die dilemma van Antjie Krog''. Beeld, 30 Augustus 1975 * Snyman, N.J. ''Verse van Antjie Krog: Klein vredes van die liefde.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang29 no. 1, Februarie 1991 * Snyman, N.J. ''Antjie Krog aan boord Sir Edward Hughes''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 32 no. 4, November 1994 * Van der Merwe, Kirby. ''Om swart te dink.'' By, 14 November 2009 * Van Niekerk, Jacomien. ''Biografie in die pryslied: die bydrae van Antjie Krog naas twee Xhosa-pryssangers.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007 * Van Rooyen, Tineke. ''Vier gedigte''’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993 * Van Zyl, Johan. ''Antjie se asem''. Naweek-Beeld, 21 Desember 2002 * Van Zyl, Wium .''Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Viljoen, Louise. ''Antjie Krog en haar literêre moeders: die werking van ’n vroulike tradisie in die Afrikaanse poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007 === Internet === * Brümmer, Willemien. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/06/02/DB/15/Krog.html * De Vries, Willem. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2012/09/20/SK/14/antjiekrog_denhaag.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Erasmus, Elfra. Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2004/08/23/VB/8/03.html * Hambidge, Joan. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/09/16/5/1.html * La Vita, Murray. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/03/13/SK/13/krogg.html * Nieuwoudt, Stephanie. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/11/19/3/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Retief, Hanlie. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2000/10/15/5/2.html * Smith, Francois. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/10/16/DB/10LDN/05.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=https://www.litnet.co.za/antjie-krog-is-nobelprijs-waardig/|title=“Antjie Krog is Nobelprijs-waardig”|date=13 September 2018|work=[[LitNet]]|accessdate=16 September 2018}} === Ongepubliseerde dokumente === * Olivier, Fanie. ''Handleiding oor ‘Fynbos feetjies’''. “Boeke-Insig == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * Skrywersprofiel op LitNet: https://www.litnet.co.za/antjiekrog-1952/ * Onderhoud met Krog op LitNet: https://www.litnet.co.za/absa-ketting-ronelda-kamfer-gesels-met-antjie-krog/ * Jacomien van Niekerk, verhandeling oor Krog; Universiteit van Pretoria: http://repository.up.ac.za/handle/2263/3328 * [https://web.archive.org/web/20101127044042/http://www.luxmagazine.nl/visionarythinkers/ Video's van televisieprogramme met Antjie Krog] {{Wenners van die Gouden Ganzenveer}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krog, Antjie}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] brkf68pql833uniny6ems7z7snor5q1 2925697 2925696 2026-08-16T23:43:17Z ~2026-44893-54 212917 /* Toekennings */ 2925697 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Antjie Krog | bynaam = | beeld = Antjie Krog 2019.jpg | beeldbeskrywing = Antjie Krog 2019 | onderskrif = | geboortenaam = Anna Elizabeth Krog | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1952|10|23|df=y}} | geboorteplek = [[Kroonstad]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrikaner | beroep = [[Skrywer]], joernalis | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = John Samuel | kinders = Andries, Susan, Philip en Willem | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:Antjie Krog 07032009 A.jpg|duimnael|Antjie Krog wys 'n prentjie vir kinders tydens 'n boekleessessie in Bloemfontein, 2009.]] '''Antjie Krog''' (getroude van '''Samuel''') (gebore [[23 Oktober]] [[1952]] te [[Kroonstad]]) is 'n prominente [[Lys van Afrikaanse digters|Afrikaanse digteres]], akademikus en [[skrywer|skryfster]]. Sy publiseer meeste van haar werke onder haar nooiensvan, Krog. In [[1970]], op die hoogtepunt van die [[apartheid]]sjare van [[John Vorster]], het sy hierdie moedige en idealistiese woorde vir haar skoolkoerant geskryf, wat haar konserwatiewe [[Afrikaans]]e gemeenskap geskok het en die aandag van die nasionale media getrek het:<ref name=":5">NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/2076 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128165150/http://www.nb.co.za/authors/2076 |date=28 November 2017 }}</ref> : Gee vir my 'n land waar swart en wit hand aan hand<br /> vrede en liefde kan bring in my mooi land. : ''Give me a land where black and white hand in hand''<br /> ''Can bring peace and love to my beautiful land''. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === Anna Elizabeth Krog is in 1952 op die plaas Middenspruit in Kroonstad gebore as die oudste van vyf kinders, twee dogters en drie seuns. Haar ouers is die boer Willem Krog en Susanna Jacoba Serfontein (die skryfster [[Dot Serfontein]]<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Krog,_Antjie_(Anna_Elizabeth){{Dooie skakel|date=Januarie 2025 }}</ref>). Haar oupagrootjie aan moederskant, Danie Serfontein, was parlementslid vir Kroonstad na die [[Anglo-Boereoorlog]]. === Opleiding === Sy word groot op haar geboorteplaas en gaan skool op Kroonstad, waar sy in 1970 aan die [[Hoërskool Kroonstad]] matrikuleer. In matriek veroorsaak haar gedigte in die skooljaarblad groot ophef oor die seksuele eksplisietheid en politieke verligtheid daarvan en sy is oornag bekend na 'n belangwekkende berig in die ''[[Rapport]]'' hieroor – ’n gebeurtenis wat lei tot haar vroeë debutering as digter. Daarna studeer sy vanaf [[1971]] aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] en behaal in [[1973]] die [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] met Engels, Wysbegeerte en Afrikaans-Nederlands as hoofvakke. Tydens haar studentejare dien sy op die redaksie van die studentekoerante ''Irawa'' en ''Shimla''. === Begin van loopbaan en verdere studie === Sy ontmoet die pianis Albie van Schalkwyk aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en volg hom na [[Kaapstad]], waar sy ’n tyd lank in die kunsredaksie van ''[[Die Burger]]'' werk voor haar troue. Uit dié huwelik word ’n seun, Andries, gebore. Sy woon ook in hierdie tyd as gas [[D.J. Opperman]] se lesings in die digkunde en [[Lina Spies]] se lesings oor die drama aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] by. Ná haar egskeiding vroeg in [[1976]] keer sy terug na Kroonstad, waar sy later daardie selfde jaar trou met die argitek John Samuel, ’n jeugliefde. Uit hierdie huwelik word drie kinders gebore, Susan, Phillip en Willem.<ref>Poetry International: http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/5372 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203033143/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/5372 |date= 3 Februarie 2014 }}</ref> Hulle bly vir ’n paar jaar in [[Pretoria]] en verhuis dan terug na Kroonstad. In 1976 verwerf sy die B.A. Honneurs-graad in Engels aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en in [[1983]] verwerf sy die M.A.-graad in Afrikaans aan die [[Universiteit van Pretoria]] met ’n verhandeling oor die onderwerp ''Familiefigure'' in ''die poësie van D.J. Opperman''. Sy behaal ook ’n Onderwysdiploma met lof van die [[Universiteit van Suid-Afrika]].<ref name=":6">Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Antjie_Krog</ref> === Loopbaan as joernalis en digter === Behalwe huisvrou en moeder, is sy vir ’n ruk onderwyseres by ’n hoërskool vir bruin leerlinge in Kroonstad. Wanneer sy aangestel word as redaktrise van ''Die Suid-Afrikaan'' verhuis sy in [[1993]] na Kaapstad, waar sy aan die begin van [[1995]] ’n betrekking aanvaar as politieke verslaggewer by [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SABC]] Radio.<ref name=":6" /> Vanaf [[1996]] tot [[1998]] doen sy verslag van die verrigtinge van die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|Waarheid- en Versoeningskommissie]] (WVK).<ref name=":5" /> Van die kommissie het sy gesê:<blockquote> ''As die belangrikheid daarvan net aan amnestie en vergoeding gekoppel word, sal dit nie waarheid gekies het nie, maar geregtigheid. As dit waarheid beskou in die breedste sin van mense se waarnemings, verhale, mites en ervarings, sal dit gekies het om herinneringe te herstel en 'n nuwe mensheid te koester, en moontlik is dit geregtigheid in die volste sin van die woord.''</blockquote>Hierdie pos het uitgeloop op die skryf van ''Country of my skull'', eers in Afrikaans geskryf maar deur haar in Engels vertaal met die hulp van [[Ivan Vladislavić|Ivan Vladislavic]]. Sy word later hoof van die radiospan wat hierdie verrigtinge dek en skryf ook hieroor onder die titel ''Brief uit Kaapstad'' in die Nederlandse publikasie ''Nieuw Wereldtijdschrift''. In [[1999]] bedank sy uit haar pos by SABC Radio om voltyds te kan skryf en in hierdie jaar onderneem sy saam met [[Breyten Breytenbach]] en ander Afrika-digters ’n reis op die poësiekaravaan vanaf die slawe-eiland [[Gorée]] tot by Timboektoe in [[Mali]]. Sy word in [[2001]] verkies tot die komitee wat ’n taalbeleid vir die Suid-Afrikaanse tersiêre sektor moet ondersoek. In [[2003]], terwyl sy besig is met die skryf van ''A change of tongue'', het sy ’n ligte beroerte-aanval, maar herstel weer feitlik volkome. In [[2004]] word sy aangestel as Buitengewone Professor aan die [[Universiteit van Wes-Kaapland|Universiteit van die Wes-Kaap]] en sy is ook ’n direkteur van die Instituut vir Geregtigheid en Versoening. Sy lewer in 2004 die N.P. van Wyk Louw-gedenklesing by die [[Universiteit van Johannesburg]] onder die titel ''Die beautiful woorde van Van Wyk Louw''. Teen die einde van [[2006]] word sy deur die kunsliggaam “Behoud de Begeerte” genooi om vir ses weke saam met Tom Lanoye ’n reeks opvoerings in [[België]] en [[Nederland]] te hou, waartydens sy ook op televisie verskyn. Sy spandeer in [[2008]] ’n jaar op uitnodiging van Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD) in [[Berlyn]] aan die Wissenschaftskolleg zu Berlin, ’n sentrum vir gevorderde studie en navorsing. DAAD is ’n Duitse uitruilprogram waar gerekende internasionale skrywers die geleentheid gegee word om as gaste met mekaar te skakel en gedagtes uit te ruil en in rustigheid hulle volle aandag aan hulle skeppende werk te wy. Haar sestigste verjaarsdag vier sy in [[2012]] in [[Den Haag]] by ’n aandgeleentheid wat deur Writers Unlimited The Series aangebied is, waar sy van haar gedigte voorlees en Adriaan van Dis met haar gesels oor die posisie van die digter in Suid-Afrika. Sy neem in [[2013]] deel aan die Dansende Digtersfees wat in Mei op die Spierlandgoed buite [[Stellenbosch]] gehou word as ’n gesamentlike projek tussen Spier en die Pirogue-kollektief, ’n verlengstuk van die [[Gorée]]-instituut in [[Senegal]]. Hier tree sy op saam met Breyten Breytenbach, [[Petra Müller]] en [[Marlene van Niekerk]] en digters van lande soos [[China]], [[Verenigde State van Amerika|Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Duitsland]], Nederland, [[Slowenië]] en [[Israel]]. === Uitgesprokenheid === As volwassene is sy sterk uitgesproke teen maatskaplike onreg. Sy is gereeld in polemiek betrokke en kom dan ook gereeld in botsing met ander. In [[1987]] bots sy met [[Ton Vosloo]], besturende direkteur van [[Naspers|Nasionale Pers]], oor [[Dene Smuts]] se bedanking as redakteur van die tydskrif ''Fair Lady''. Met die Afrikaanse Skrywersgildeberaad in [[1990]] betig sy haar medeskrywers oor die Gilde se apatie en pleit dat Afrikaans van die Gilde bevry moet word. Tydens ’n simposium wat in 2003 aan die Universiteit van Stellenbosch gehou is oor die uitdagings waarvoor die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] in ’n veranderende Suid-Afrika te staan kom, sê sy dat Suid-Afrikaners van verskillende rasse mekaar nie ken nie en dat die kerke mense moet help om nuwe verhoudings as gelykes te bou. Sy speel ’n prominente rol by buitelandse gesprekke met die toe nog verbode [[African National Congress|ANC]], onder andere by die byeenkoms by die Victoria-watervalle in [[Zimbabwe]] in [[1989]], waarna sy in 1990 een van die eerste blankes is wat lid word van hierdie organisasie. In 1990 word sy aangestel as berymer in die Psalmkommissie van die Afrikaanse Kerke, ’n betrokkenheid wat sy in [[1992]] bedank na die onttrekking van die Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] aan die Kommissie uit protes teen haar aanstelling. === Aantygings van plagiaat en kritiek teen Krog === Aan die begin van 2006 beskuldig professor [[Stephen Watson]] van die [[Universiteit van Kaapstad]] haar in ’n artikel in ''New Contrast'' dat sy plagiaat gepleeg het deur die gehele konsepsie van haar digbundel met vertalings van gedigte van Sandigters, ''die sterre sê ‘tsau’'', op sy digbundel ''Return to the moon'' te baseer en dat sy ook van Ted Hughes oorgeskryf het. Krog ontken hierdie aanklagte ten sterkste. Kritici voer dikwels aan dat haar prosa meer oor haar persoonlike gedagtes oor haar identiteit en innelike struwelinge handel, en nie die breër sosiale kommentaar weerspieël wat haar werk glo bevat nie. Daar is ook vrae geopper oor die gebruik van oorlewendes se getuienis tydens die WVK-verhore sonder die toestemming van daardie persone. == Skryfwerk == === Poësie === Antjie Krog se eerste werk verskyn in skooljaarblaaie van [[1966]] tot 1970 en sy wen in standerds drie, vyf en sewe die Vrystaatse Vlootbond Opstelwedstryde. In matriek kom sy tweede in ’n landswye literêre kompetisie vir skoolkinders en word van haar bydraes in die versamelbundel ''Drumpel'' opgeneem. In die jubileumblad van die Hoërskool Kroonstad van 1970 word nege bydraes van haar gepubliseer, waarvan die opstel ''As die aandwindjie suis'' en die gedigte ''Wat het daar oorgebly?'' en ''My mooi land'' deur hulle seksuele en politieke uitgesprokenheid landswyd aandag trek na sensasionele joernalistieke beriggewing daaroor in die Sondagkoerant ''Rapport''. Die koerantberigte lei daartoe dat die gevange ANC-leier [[Ahmed Kathrada]] ''My mooi land'' in die tronk lees, wat hom so inspireer dat hy hierdie gedig meer as twee dekades later met sy vrylating aan die skare voorlees. ’n Keur uit haar jeugverse word dan in ''Dogter van Jefta'' gebundel terwyl sy nog in matriek is, te midde van groot belangstelling ná die opspraak wat vroeër verwek is. Die titel verwys na die Bybelse gegewe in Rigters 11, met selfopoffering in die proses van volwassewording wat na aanleiding hiervan ’n deurlopende motief in die bundel word. Hoewel dit hoofsaaklik hoërskoolgedigte is wat hierdie besondere wêreld uitbeeld, spreek sy hier reeds bekende temas in haar oeuvre aan, soos liefde en seksualiteit, volk en vaderland en godsdiens. Sy beïndruk hier reeds met haar tegniese vaardigheid, knap hantering van die taal en raak beelde. Teen die agtergrond van die Bybelse geskiedenis van die dogter van Jefta word die offering van die self die sterkste bindingsmiddel in die bundel. Die bundel bevat vier afdelings.<ref>Coetzee, A.J. Standpunte. Nuwe reeks 100, April 1972</ref> ''Januarie-suite'' word geskryf tydens haar voorgraadse universiteitsopleiding en die bundel gee dan ook hierdie milieu verandering in verskeie verse deur. In die titel kan die maand Januarie verwys na die begin van ’n nuwe jaar en dan ook simbolies op die begin van ’n vernuwing in haar digkuns. Die maand se naam kom van die god Janus, met sy twee koppe wat weerskante toe kyk, wat dan ook terselfdertyd ’n einde en aflegging impliseer. ’n Suite is twee kamers wat ineenloop en die eenwording van twee geliefdes is ’n vername metafoor in hierdie bundel. ’n Suite is ook ’n musiekkomposisie waar die wysies aan dieselfde toonsoort behoort en die vele musiekverwysings in die bundel heg dus ook die geheel tot ’n eenheid. Die hooftema is steeds liefdesverse, veral erotiese en intieme liefde. Hierdie bundel kondig egter ook die tema van verlies aan, met die daaropvolgende soeke na dit wat verlore is. Soos in haar debuut beïndruk die natuurlikheid, direktheid en eenvoud van segging, wat soms oorgaan tot verwondering.<ref>Brink, André P. Rapport, 10 Desember 1972</ref> Vir ''Januarie-suite'' ontvang Antjie Krog in 1973 die [[Eugène Maraisprys|Eugène Marais-prys]]. Hierdie eerste twee bundels word later saam uitgegee as ''Eerste gedigte''.<ref>Le Roux, André. Die Burger, 30 Augustus 1984</ref> Krog publiseer ''Beminde Antarktika'' en ''Mannin'' tegelyk en in hierdie bundels word hoofsaaklik die vrou se wêreld voor en na haar huwelik uitgebeeld.<ref name=":0">Spangenberg, D.F. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 13 no. 4, November 1975</ref><ref name=":1">[[Brink, André P.]] Rapport, 21 September 1975</ref><ref name=":2">[[Brink, André P.]] ''Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref name=":3">[[Cloete, T.T.]] Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976</ref><ref name=":4">Johl, Johann. Standpunte. Nuwe reeks 125 Oktober 1976</ref> In ''Beminde Antarktika'' verklaar die bundeltitel reeds die tema van liefde vir ’n koue mens, waaraan in verskeie verse uiting gegee word. Atmosfeer word geskep deur die winter en herfs as agtergrond te gebruik vir die digter op soek na aanraking, warmte en begrip.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> In [[1977]] word die Reina Prinsen Geerligs-prys toegeken aan ''Beminde Antarktika'' en ''Mannin''. Hierdie twee bundels word later saam uitgegee as ''Siklus''.<ref>[[Kannemeyer, J.C.]] Rapport, 31 Julie 1994</ref><ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 2, Mei 1995</ref> ''Otters in bronslaai'' is ’n vroeë hoogtepunt in haar [[oeuvre]], waar die bundelkonstruksie baie meer heg is as voorheen. Die bundeltitel verwys na die baljaar van otters (simbool van viriliteit en seksualiteit) in die lewegewende voedsel, maar “slaai” het ook die konnotasie van verskeidenheid, terwyl “bron” verwys na fontein asook na oorsprong en begin. Hierdie verskeidenheid vind uiting in die vele maniere waarin die mens sy werklikheid kan beleef en die gedigte ontgin dan ook die self, die huweliksmaat, seksualiteit, die kerk, die volk, huishouding en kinders, asook kreatiwiteit, geskiedenis en die aktualiteite van die samelewing. Ontrouheid vorm die vernaamste motief vir die bundel, veral ontrouheid binne die huwelik, maar ook ontrouheid teenoor God, nasionaliteit en kinders. Die bundelverdeling berus op die woorde van ’n ou dansliedjie wat deur dr. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] in sy ''Suid-Afrikaanse volkspoësie'' opgeteken is. Die eerste afdeling is ''Daar onder in die Breërivier / daar was my plesier'', waarin die [[Vrystaat]] en die plaaslewe beskryf word. Die afdeling ''Daar loop die otters paar en paar / mannetjie en wyfie bymekaar'' bevat gedigte oor die alledaagse lewe van die vrou en moeder. ''Alsander Klipsalmander / Matthewis, Thewis die bokkie / En Jannie sit op die toppie / En Dawid maak die joppie'' is die kort derde afdeling.<ref>Le Roux, André. Beeld, 19 Oktober 1981</ref><ref>Brink, André P. Standpunte. Nuwe reeks 161, Oktober 1982</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 22 no. 2, Junie 1982</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref><ref>Galloway, Francis. Die Transvaler, 2 November 1981</ref> ''Jerusalemgangers'' gebruik die historiese gegewe van die vroeë [[Voortrekkers]] wat onder leiding van Adam Enslin in die dertigerjare van die negentiende eeu Afrika ingetrek het op soek na die nuwe Jerusalem as verwysingsraamwerk. Hulle doel was om tot by Jerusalem te trek, waar Bybelse saligheid en volmaaktheid op hulle sou wag, maar vorder eindelik slegs tot by die [[Groot Marico]]-distrik. Hierdie gedoemde trek se profetiese visie, vervoering en passie, wat helaas op waan en selfs waansin gebaseer was, dien as bindmiddel vir die bundel en sy temas. Deur die verwysing na verskeie blanke en Afrika-mites word die soeke na die nuwe Jerusalem ’n beeld van die mens se soeke na die volmaakte toestand en die Afrikaner se selfbedrog in sy eietydse politieke beleid. Die politieke aktualiteit wat die hooftema van die bundel is, word nie eensydig aangebied nie en betrek ’n wye verskeidenheid van perspektiewe, wat ook die persoonlike of huishoudelike insluit. Eindelik is dit duidelik dat die werklikheid nie volmaak is nie, dat dit gevul is met monsters en gedrogte waar die mens sal moet saambestaan met ander groepe. In teenstelling met haar vroeër gedigte maak sy hier baie meer gebruik van intellektuele woorde en verwysings, wat die meer filosofiese benadering onderskryf.<ref>Brink, André P. Rapport, 19 Januarie 1986</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 26 no. 3, September 1986</ref> Vir ''Jerusalemgangers'' ontvang Antjie Krog die Rapport-prys in 1987, nadat dit die vorige jaar tweede geplaas is vir hierdie prys. ''Lady Anne'' ondersoek wit verblyf in ’n swart kontinent, waar Lady [[Anne Barnard]] se lewe aan die Kaap twee eeue gelede as metafoor gebruik word en haar perspektief afgewissel word met ’n hedendaagse verteller. Waar Lady Anne te wit en te beskermd en geïsoleerd aan die suidpunt van Afrika vasklou en nooit werklik deel word van die vasteland nie (tiperend van die blanke as geheel), kies die verteller om die binneland in te trek nadat sy deeglik besin het oor haar rol as digter, vrou en mens in hierdie nuwe lewe. So omarm sy dan die werklikheid van eenwording met die kontinent en sy mense, in teenstelling met die vreemdelingskap van die blanke.<ref>Viljoen, Louise. Die Burger, 28 Desember 1989</ref><ref>Conradie, Pieter. Rapport, 13 Augustus 1989</ref><ref>Gouws, Tom. Insig, Oktober 1989</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 30 no. 3, September 1990</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> ''Lady Anne'' verower in 1990 die Hertzogprys en is in 1990 op die kortlys vir die C.N.A.-prys en in 1992 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Reeds die titel ''Gedigte 1989–1995'' suggereer dat hier ’n minder hegte bundel is, waarvan die verse oor ’n wye verskeidenheid onderwerpe hoofsaaklik die tydperk waarin dit ontstaan as gemene deler het. Dit was ’n tyd van uiterstes in die samelewing, vanaf noodtoestand tot demokrasie, moorde en bomme teenoor vredesonderhandelinge, met liefde en uitreiking na die ander wat tegelyk met haat en geweld gepaardgaan. Die bundel skep dan ook ’n gefragmenteerde indruk, met die banale wat saam met die liriese gebundel word en die lewe wat beide ontluister en geloof word. Die gedig word in diens van die groter gemeenskap gebring, met die digter wat veral die sosio-politiese werklikhede en die magstryd tussen mans en vrouens uitbeeld. Die alledaagse spreektaal met sy nie-estetiese banaliteite word hier ontgin, gekombineer met effektiewe hoewel kras beeldgebruik om tot die waarheid op grondvlak deur te dring. Daar is dan ook verse oor die aktualiteite van die eietydse lewe, soos die sosio-politieke en maatskaplike omstandighede, die liefde en kinders. Die oorheersing van mans word afgeskud deur veral die afskud van die manlike orgaan as seksuele magsimbool. Die bevrydingstema regdeur die bundel het dan betrekking nie net op die gelyktydige politieke bevryding nie, maar ook op die bevryding van die vrou. Die deurlopende motief is stryd en protes, om sodoende alle oorheersing en norme af te skud, of dit nou polities, seksualiteit, geslagtelik of taalgebruik is.<ref>Kannemeyer, J.C''. Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Gouws, Tom. Beeld, 1 April 1996</ref><ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996</ref><ref>Jansen, Ena. Insig, Junie 1996</ref>  Die bundel word in ses afdelings verdeel. In 1996 is ''Gedigte 1989–1995'' op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Na afloop van die WVK en nadat Krog onder andere die [[Richtersveld]] besoek en ook deelneem aan ’n toer deur [[Wes-Afrika]] na Timboektoe, verskyn die digbundel ''Kleur kom nooit alleen nie''. Hierin besin sy oor die kontinent, sy geskiedenis en sy mense, veral oor die pyn en wreedheid wat dit kenmerk. Deur wedersydse respek en medemenslike liefde kan die wonde egter geheel word en die skanse tussen wit en swart, man en vrou afgebreek word. Na die koms van demokrasie bly die littekens van die verlede oor en hierdie kenmerk word getipeer deur die afdelings van die bundel met die woord “weefsel” saam te snoer.<ref>Snyman, Henning. Rapport, 3 Desember 2000</ref> ''Kleur kom nooit alleen nie'' word in 2001 bekroon met die heel eerste RAU-prys vir skeppende skryfwerk en is in 2004 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. Sy vertaal self ’n keur uit haar gedigte in Engels, wat as ''Down to my last skin'' gepubliseer word.<ref>Nel, Jo. Beeld, 19 Februarie 2001</ref> Die ENB Vita-prys word in 2001 aan haar toegeken vir ''Down to my last skin'', met die beoordelaars wat die mening uitspreek dat hierdie gedigte nie as vertalings lees nie, maar as skeppings in eie reg. Die bundel ''Verweerskrif'' doen Krog se reputasie gestand as digter wat grense oorskry en deur aanvaarde norms breek. Sy ondersoek die intens persoonlike onderwerp van die ouerwordende, menopousale vrou, wat voorheen hoofsaaklik as “onpoëties” beskou is. Weereens is die gedigte kenmerkend eerlik, reguit en uitgesproke oor die verwerende en disintegrerende fisiese liggaam, asook die wye spektrum van emosionele belewenis wat daarmee gepaardgaan, soos woede, weerstand, verlies, weemoed en pyn. Die titel dui op die tweedelige betekenis van fisiese verwering asook digterlike verweer teen die aftakeling. Die voorblad van die bundel sluit ten nouste met die inhoud saam en toon die naakte liggaam van ’n ouer wordende vrou.<ref>De Lange, Johann. Rapport, 16 April 2006</ref><ref>Van Vuuren, Helize. Beeld, 17 April 2006</ref> ''Verweerskrif'' verower in [[2007]] die Proteaprys vir die beste digbundel van die voorafgaande jaar en is in hierdie jaar ook op die kortlys vir die Universiteit van Johannesburg-prys. Die Engelse verwerking van hierdie bundel, ''Body bereft'', verskyn tesame met  die Afrikaanse uitgawe. ''Mede-wete'' en die Engelse weergawe daarvan, ''Synapse'' (’n vertaling van Karen Press) word gelyktydig gepubliseer. Hierdie bundel het sy ontstaan grootliks uit die ervaring van ’n jaar se verblyf in Duitsland, waar Krog aan verskeie unieke ervarings blootgestel is.<ref>Visagie, Andries. Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref><ref>Jacobs, Ihette. Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref><ref>Van Niekerk, Jacomien. Rapport, 7 Desember 2014</ref><ref>Viljoen, Louise. Beeld, 15 Desember 2014</ref> ''Mede-wete'' is in [[2015]] op die kortlys vir die toekenning van die Universiteit van Johannesburg-prys en verower in hierdie jaar die Elisabeth Eybers-prys en die ATKV-prys vir poësie. ''Digter wordende'' is haar eie keur uit al haar gedigte.<ref>Odendaal, Bernard Versindaba: http://versindaba.co.za/2009/10/16/digter-wordende/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128165156/http://versindaba.co.za/2009/10/16/digter-wordende/ |date=28 November 2017 }}</ref> In hierdie bundel orden sy haar gedigte tematies in vyf afdelings, eerder as chronologies. Die vyf afdelings is gedigte oor die verhouding tussen man en vrou, die verhouding tussen ma en kind, die skryfproses, die land en ''Lady Anne''.<ref>Du Plooy, Heilna. Beeld, 7 Desember 2009</ref> ==== Versamelbundels ==== Haar gedigte word opgeneem in talle versamelbundels, wat insluit ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Die dye trek die dye aan'',<ref>Pieterse, H.J. Beeld, 23 November 1998</ref> ''Woordpaljas'', ''Liggaamlose taal'', ''Goudaar'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Kraaines'', ''Verse vir Opperman'', ''Majesteit, die kat'', ''Die goue vreugde'', ''Voorspraak'' en ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte''. In 2020 word van haar gedigte in ''Vers en vrou'' opgeneem. <ref>De Wet, K. (samest.) Vers & vrou. Kaapstad: Human & Rousseau. 2020</ref> Sy publiseer ook in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'' en van haar gedigte word in die April [[1985]] uitgawe van die Belgiese tydskrif ''Kruispunt'' opgeneem. Uit haar bundels ''Kleur kom nooit alleen nie'', ''Gedigte 1989–1995'', ''Jerusalemgangers'', ''Lady Anne'', ''Verweerskrif'', ''Otters in Bronslaai'', ''Met woorde soos met kerse'', ''Die sterre sê ‘tsau’'' en ''Country of My Skull'' vertaal sy en ander vertalers ’n aantal gedigte waarvan ’n keur opgeneem word in die Engelse bundel ''Skinned''.<ref>De Kock, Leon. Beeld, 15 Julie 2013</ref> Hierdie bundel word ook in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] uitgegee, ’n eerste vir Antjie. Haar gedigte word vertaal in onder andere [[Engels]], [[Nederlands]], [[Italiaans]], [[Spaans]], [[Sweeds]] en [[Serwies]], terwyl sommiges ook getoonset word.<ref>De Lange, Johann Kaapse paragrawe: http://johanndelange.blogspot.co.za/2010/07/musikale-strukture-in-die-poesie-van.html</ref> ==== Kinderversies ==== Sy lewer ook werk vir kinders. ''Mankepank en ander monsters'' is kinderverse waarin monsters soos die krokodil, die tokkelos, Antjie Somers en spoke in ’n idilliese omgewing saam met feetjies en meerminne woon. Sodoende word die Afrikaanse (hoofsaaklik Westerse) kinderkultuur met dié van die swart volke vermeng. ''Voëls van anderste vere'' is ’n interessante eerste in die Afrikaanse kinderpoësie, aangesien elke Afrikaanse gedig ook ’n Engelse en Xhosa weergawe bevat, vertaal deur [[Michael Cope]] en Sandile Dikeni. Onderwerpe wat aangeroer word, is diere, die kind se leefwêreld en verwysingsraamwerk en die multikulturele samelewing. Sy verwerk ook Robert Browning se weergawe van die klassieke ''Die rottevanger van Hamelndorp'' in Afrikaanse beryming. In ''Fynbos-feetjies'' skryf sy gedigte oor die natuur en plantegroei, ryklik geïllustreer deur Fiona Moodie. Dit is veral die Kaapse blomme en plante wat beskryf word, met realistiese illustrasies van plante, diere, insekte en reptiele. Selfs die wetenskaplike name word soms weergegee, sodat die boek ook ’n opvoedkundige funksie vervul tesame met die vermaak.<ref>Kempen, Willem. Beeld, 3 September 2007</ref> Hierdie bundel word in Engels vertaal deur Gus Ferguson. Van haar kinderverse word opgeneem in ''Nuwe Kleuterverseboek''. === Prosa === Toenemend maak sy ook op prosagebied ’n bydrae en begin al hoe meer om haar in hierdie genre van Engels te bedien om sodoende ’n groter mark te bereik. Sy skryf ’n roman wat as ''Relaas van ’n moord'' (in Engels vertaal as ''Account of a murder'') gepubliseer word. Hierin kombineer sy op vindingryke wyse feit en fiksie van die voorval toe sy en haar familie aan die einde van die apartheidsjare by ’n moord op Kroonstad betrek word en sy as staatsgetuie in die hof moet getuig. Dit gebeur toe ’n lid van Umkhonto we Sizwe ’n bendeleier doodskiet en die moordwapen daarna op haar voorstoep versteek. Hierdie voorval het groot invloed op haar verhouding met haar man en kinders. In die roman word die politieke gebeure en menings van die tyd, asook die verraad en morele stryd om reg en verkeerd ondersoek. Die opspraakwekkende ''Country of my skull'' skryf sy eers in Afrikaans en vertaal dit dan in Engels met die hulp van Ivan Vladislavic. Hierin gee sy verslag van die werk van die WVK en beeld onder andere deur die regstreekse woorde van slagoffers die misdade uit wat tydens die apartheidsbewind gepleeg is. Sodoende word die volle afgryslikheid van dinge wat gebeur het effektief gekommunikeer. As “medepligtige” weens haar eie wit vel gee sy ook haar eie perspektief in soeke na heling.<ref>Slabbert, Frederik van Zyl. Insig, Mei 1998</ref><ref>Jordaan, Wilhelm. Beeld, 10 Junie 2002</ref> Vir ''Country'' ''of my skull'' verower sy in 1999 die [[Sunday Times]] Alan Paton Award vir nie-fiksie en ook ’n toekenning van die internasionale Hiroshima Stigting vir Vrede en Kultuur, terwyl hierdie boek ook verskyn onder die lys van die tophonderd boeke uit Afrika in die twintigste eeu wat deur kenners van die vasteland saamgestel is. Die boek word in 1999 ook eervol vermeld in die Noma-toekennings. Sy wen in [[2000]] die Booksellers’ Choice Award vir die boek wat hulle die meeste geniet het om te verkoop, naamlik ''Country of my'' ''skull'', asook in 2001 ’n [[Olive Schreiner-prys]] vir hierdie boek. ’n Internasionale rolprent getiteld ''In my country'' word van ''Country of my skull'' gemaak met [[Juliette Binoche]] en [[Samuel L. Jackson]] in die hoofrolle, maar die fiktiewe liefdesverhouding tussen die hoofkarakters wat die draaiboekskrywers gebruik om die sensasie te laai werk negatief in op die ontvangs en ervaring van die rolprent. Die boek word voorgeskryf aan universiteite in Amerika en [[Europa]] as deel van die leerplan wat handel oor die optekening van die verlede. ''Country of my skull'' word in verskeie tale vertaal, insluitende Italiaans, Duits, Spaans, Deens en Nederlands. ''A change of tongue'' tree in gesprek met haar moeder<ref>Viljoen, Louise Tydskrif vir Letterkunde: http://www.ajol.info/index.php/tvl/article/view/29788</ref> en gee ’n relaas oor die nuwe Suid-Afrika met sy winste in vergelyking met die apartheidsjare en ook sy probleme en tekortkominge. Dit is ook ’n outobiografie met ’n besondere fokus op Kroonstad, die digter se gebied van herkoms. Besonder boeiend is die agtergrond tot haar digterskap. Die sentrale boodskap van die boek is dat aanpassing noodsaaklik en onafwendbaar is en met die nuwe omstandighede moet mense aanpas. Aanpassing is egter slegs moontlik as daar ’n geheue is van die verlede. In 2004 verower sy weer die Booksellers Award vir die boek wat boekhandelaars die meeste geniet om te verkoop, naamlik ''A change of tongue''. Hierdie boek skryf sy oorspronklik in Afrikaans en vertolk dit daarna in Engels.<ref>Van Niekerk, Anton. Rapport, 23 November 2003</ref><ref>Burger, Willie. Beeld, 20 Oktober 2003</ref><ref>Rossouw, Henk. Insig, Desember 2003</ref> Die Afrikaanse weergawe word ook later gepubliseer as ''’n Ander tongval''.<ref>Van Zyl, Albert. Rapport, 23 Oktober 2005</ref> In ''Begging to be black'' vertel sy drie verhale, naamlik weer die verhaal van die moord op Kroonstad, die verhaal van die Basoetoe-koning Moshoeshoe I en ’n relaas oor haar verblyf in Europa as navorsingsgenoot in [[Berlyn]]. Deur hierdie verhale ondersoek sy hoe die kultuur waarvandaan jy kom jou persepsies kleur en dat optredes deur swart mense vanuit ’n swart oogpunt verstaan moet word.<ref>Kozain, Rustum. Rapport, 27 Desember 2009</ref><ref>Coetzee, Gert. Beeld, 15 Maart 2010</ref> ''Begging to be black'' is in [[2010]] op die kortlys vir die toekenning van die Alan Paton-prys. Oor die WVK publiseer sy in [[2009]] die boek ''There was this goat – Investigating the Truth Commission testimony of Notrose Nobomvu Konile'', wat sy saam met Nosisi Mpolweni en Kopano Ratele skryf. ''Conditional Tense: Memory and Vocabulary after the South African Truth and Reconciliation Commission'' fokus op die ontwikkelings in die Suid-Afrikaanse demokrasie na afloop van die Waarheid- en Versoeningskommissie. Ná die  aanvanklike optimisme het die effek van die land se geskakeerde verlede en traumatiese gebeure soos kolonialisme, die [[Anglo-Boereoorlog]], [[apartheid]] en die impak van voortdurende rassisme, kapitalistiese eksploitasie en korrupsie die samehorigheid van die land se mense grootliks verongeluk. Die skrywer ondersoek in ’n aantal artikels verskeie tekste uit alle hoeke van die samelewing om ’n meer tolerante en begrypende toekomspad aan te dui. Tekste van swart vroue, Afrikanermans en strokies word bespreek saam met die werk van Afrika-filosowe, teoloë en Nobelpryswenners. === Drama === Haar toneelstuk ''Waarom is die wat voor toyi-toyi altyd so vet'' word in 1999 by die [[Aardklop|Aardklop Kunstefees]] en by die [[Markteater]] in [[Johannesburg]] opgevoer met [[Marthinus Basson]] as regisseur. Die drama spreek die probleme aan van die inwoners van die nuwe Suid-Afrika, wat moet leer om saam te leef en van hulle vooroordele ontslae te raak. Dit is ’n tweegesprek tussen ’n wit vrou (Trudie) en ’n swart vrou (Gugu). Beide is ma’s met kinders in ’n voorstedelike laerskool en is getroud met mans wat aan die weermag verbonde is en vroeër in die struggle teen mekaar geveg het. Gugu se man is nou in ’n hoër rang aangestel as Trudie s’n, ten spyte van laasgenoemde se langer diensjare. Trudie en Gugu is besig om ’n muurskildery te verf terwyl hulle die verhouding van swart mense met Afrikaners bespreek. Dit vat nie lank voordat hulle mekaar te lyf wil gaan nie, maar die muurskildery moet klaar.<ref>Boekkooi, Paul. Plus, 4 April 2000</ref> ''’n Ander tongval'' word deur [[Saartjie Botha]] omgesit in ’n toneelstuk en onder andere by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees|KKNK]] opgevoer. Die komponis Rudiger Meyer skryf musiek wat Antjie se eie voorlesings uit ''Begging to be black'' vergesel, gespeel deur die pianis Jill Richards en gekombineer met agtergrondklanke uit Berlyn vir die produksie ''Antjie in Berlin''. Hierdie produksie open in 2012 by die Grahamstad Nasionale Kunstefees. Antjie vertaal ook ''Mamma Medea'', ’n toneelstuk van die Belgiese Tom Lanoye, wat rofweg gebaseer is op die antieke Griekse drama ''Medea'' van [[Euripides]]. === Vertalings en samestellings === Benewens haar eie kreatiewe skryfwerk vertaal sy ook gedigte uit die ander inheemse Suid-Afrikaanse tale in Afrikaans en publiseer dit as ''Met woorde soos met kerse''.<ref>Blumer, Arnold Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/mond/krog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705191441/http://www.oulitnet.co.za/mond/krog.asp |date= 5 Julie 2014 }}</ref> Hierdie bundel is ’n baie waardevolle toevoeging tot die letterkundige skat binne Afrikaans en bevat gedigte wat strek oor ’n tydperk van meer as 150 jaar en gedigte uit die letterkundes van die /Xam, [[Xhosa]], [[Zoeloe]], [[Ndebele (taal)|Ndebele]], Swati, [[Venda (taal)|Venda]], [[Tsonga]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Tswana]] en [[Suid-Sotho]] insluit. Benewens die vertalings sluit sy dikwels ook verhelderende inleidings tot die gedigte in.<ref>De Wet, Karen. Beeld, 17 Junie 2002</ref><ref>Dikeni, Sandile. Rapport, 26 Mei 2002</ref> In 2003 ontvang sy die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut se prys vir die vertaling van inheemse gedigte in ''Met woorde soos met kerse'' en hierdie boek is in dieselfde jaar op die kortlys vir die toekenning van die [[W.A. Hofmeyr-prys]]. Haar vertalings van San-digters se gedigte word as ''die sterre sê ‘tsau’'' en ''the stars say ‘tsau'' gepubliseer.<ref>Brink, André P. Rapport, 27 Junie 2004</ref><ref>Visagie, Andries. Beeld, 23 Augustus 2004</ref> In 2005 is ''Die sterre sê ‘tsau’'' op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys vir poësie. Haar en [[André P. Brink]] se Engelse vertaling van die gedigte van [[Ingrid Jonker]] (''Black butterflies – selected poems'') is in 2009 op die kortlys vir die literêre vertalingsprys van die Suid-Afrikaanse vertalersinstituut. [[Nelson Mandela]] se ''Long walk to freedom'' vertaal sy as ''Lang pad na vryheid'' en die Nederlandse skrywer se boek “''Mondvol glas'', oor [[Demetrios Tsafendas|Demitrios Tsafendas]] wat dr. [[Hendrik Verwoerd]] vermoor het, word ''Domein van glas'' in Afrikaans.<ref>Venter, L.S. Beeld, 29 Mei 2000</ref><ref>Hough, Barrie. Rapport, 11 Junie 2000</ref> Antjie vertaal ook ''Mamma Medea'', ’n toneelstuk van die Nederlandse Tom Lanoye, wat rofweg gebaseer is op die antieke Griekse drama ''Medea'' van Euripides. Prinses Medea van Kolchis raak verlief op Jason, die barbaarse leier van die Argonoute. Sy verraai haar vader en help Jason om die Goue Vag te buit nadat Jason haar broer vermoor het. Medea vlug saam met Jason na Korinthe, waar Jason sy voorneme aankondig om ook met Kreousa, die dogter van koning Kreon van Korinthe, te trou. In haar knap versvertaling bou Krog ook verwysings in na tydgenootlike Suid-Afrikaanse werklikhede en word verskeie variëteite van Afrikaans benut. By 2002 se Aardklop Kunstefees ontvang die regisseur Marthinus Basson ''Beeld Plus'' se Aartvarkprys vir innoverende werk vir sy ontwerp en regie van hierdie stuk. In 2013 word haar vertaling van [[Athol Fugard]] se drama ''The captain’s tiger'' as ''Die kaptein se tier'' by die Suidoosterfees in Kaapstad opgevoer. Sy vertaal ook ''Sam'' van Ingrid Vander Veken en ''Die gelukkige prins'' van [[Oscar Wilde]]. Haar eie werke is al vertaal in onder andere Engels, Nederlands, Frans, Spaans, Sweeds en Serwies. As samesteller versorg sy onder andere ''Deurloop'', ’n keuse uit die essays van haar moeder, Dot Serfontein; ''Losvoor'', ’n versameling van Afrikaanse gedigte; ''Die dye trek die dye aan'', ’n bundel erotiese poësie saam met [[Johann de Lange]] en saam met Alfred Schaffer versorg sy ''Nuwe stemme 3'', ’n bundel gedigte uit die werk van belowende digters.<ref>Visagie, Andries. Beeld, 20 Junie 2005</ref><ref>Hambidge, Joan. Rapport, 12 Junie 2005</ref> == Eerbewyse == Haar werk en haar persoon word verskeie kere met eerbewyse bekroon. In [[1986]] vervaardig Carl Theunissen en André van den Heever ’n televisieprogram oor haar wat ’n ATKV-prys wen. As erkenning van haar rol as een van die belangrikste Suid-Afrikaanse stemme nooi Poetry International haar in 1992 en weer in 2004 na [[Rotterdam]] vir die jaarlikse poësiefees om op te tree saam met digters uit die res van die wêreld. In 1996 ontvang sy die Foreign Correspondent Award vir uitstaande joernalistiek met haar verslagdoening oor die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|WVK]] vir haar artikels wat in ''[[Mail & Guardian]]'' verskyn het en in dieselfde jaar word sy en haar span bekroon met die Pringle-prys vir uitnemendheid in joernalistiek. Sy lewer die sleuteltoesprake in 1998 by die Zimbabwe Book Fair en ook by die Conference on Women and Violence in [[Washington, D.C.|Washington]] in Amerika, wat deur die [[Wêreldbank]] gereël is. Robert Dorsman vertaal van haar gedigte in Nederlands wat in 1999 as ''Om te kan asemhaal'' gepubliseer word. In 2000 ontvang sy die Year 2000 Award van die Hiroshima Foundation for Peace and Culture vir haar bydrae tot waarheid en versoening in Suid-Afrika. Sy word uitgenooi om lesings oor die WVK te hou by onder andere die [[Universiteit van Londen|Universiteite van Londen]] en Glasgow in die [[Verenigde Koninkryk]], Essen en Dortmund in Duitsland, Utrecht in Nederland, Antwerpen in België en McGill, Bishops, Carleton en Toronto in Kanada. In Rwanda is sy die leier van die Engelse sessie by ’n konferensie oor die skryfkuns. Sy verskyn ook gereeld op radioprogramme oor wêreldsake van die , die Dutch World Service in Hilversum en die Belgiese, Australiese, Nieu-Seelandse en Amerikaanse radiostasies. Die Tavistock-kliniek in [[Londen]] ken in [[2002]] ’n eredoktorsgraad aan haar toe vir die bydrae wat haar werk tot die veredeling van wêreld-humanisme gelewer het. Sy word in 2003 genooi om die Internasionale Letterkundefees Winternachten in Den Haag te open met ’n orakelspreuk oor die toekoms van Afrikaans. Die Klein Karoo Nasionale Kunstefees vereer haar in 2004 met ’n Afrikaans Onbeperk Kanna-toekenning vir vernuwende denke. Ook in 2004 ken die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] ’n eredoktorsgraad aan haar toe en word sy deur die Kovsie-Alumnibond vereer en benoem as Oud-Kovsie van die Jaar. Die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] verkies haar in 2004 tot die raad van hierdie universiteit. In 2009 word die spesiale uitgawe van die jaarlikse Nederlandse Gedichtendag deur haar geskryf, die eerste keer dat hierdie uitgawe nie oorspronklik Nederlandstalige gedigte bevat nie. Die titel van die siklus van nege gedigte is ''Waar ik jou word''. Die uitgawe bevat ook Nederlandse vertalings van die gedigte. Die ATKV bewys in 2009 hulle hoogste eerbetoon aan haar deur haar te vereer met ’n ATKV Prestige-toekenning, wat tydens die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn aan haar oorhandig word. By Winternachten 2010, die internasionale literatuur- en rolprentfees in [[Den Haag]], lewer sy die groot openingslesing. In April 2012 ken die Universiteit van Stellenbosch ’n eredoktorsgraad aan haar toe en in dieselfde jaar vereer die Tuks-Alumni Raad haar met ’n Laureaat-toekenning. Nederland vereer haar met die viering van haar sestigste verjaarsdag in 2012 met ''44 Gedichten voor Antjie'', ’n gedenkbundel met opdragverse onder redaksie van Peter Swanborn en Robert Dorsman. In Februarie 2013 word die produksie ''Woorde met wieke'' in die Oude Libertas-teater op Stellenbosch op die planke gebring, waar verskeie vooraanstaande Afrikaanse kunstenaars (insluitende [[Coenie de Villiers]], [[Jak de Priester]], Herman van den Bergh en [[Andries Bezuidenhout]]), hulle toonsettings van haar gedigte uitvoer. In [[2014]] val ’n besondere eer haar te beurt wanneer die bundel ''Körper, beraubt'' met vertalings van haar gedigte uit die bundels ''Verweerskrif'' en ''Mede-wete'' deur Barbara Jung in Duits verskyn, die eerste keer dat ’n Duitse bundel van ’n Afrikaanse digter gepubliseer word. Daar word ook boeke geskryf oor Antjie Krog se werk, insluitende Pieter Conradie se ''Geslagtelikheid in die Antjie Krog-teks'' en Louise Viljoen se ''Ons ongehoorde soort: beskouings oor die werk van Antjie Krog'', terwyl Judith Lütge Coullie en Andries Visagie as redakteurs ’n aantal belangrike artikels oor haar werk byeenbring in die boek ''Antjie Krog: An ethics of body and otherness''. Anthea Garman skryf die studie ''Antjie Krog and the post-apartheid public sphere'', waarin haar lewe en werk en veral haar belangrikheid as politieke aktivis post-apartheid ontleed word. == Publikasies == === Digbundels === * ''Dogter van Jefta'' (1970) * ''Januarie-suite'' (1972) * ''Beminde Antarktika'' (1974) * ''Mannin'' (1974) * ''Otters in bronslaai'' (1981) * ''Jerusalemgangers'' (1985) * ''Lady Anne'' (1989) * ''Gedigte 1989–1995'' (1995) * ''Kleur kom nooit alleen nie'' (2000) * ''Down to my last skin'' (2000) * ''Verweerskrif'' (2006) * ''Mede-wete'' (2014) * ''Plunder'' (2022) === Gedigte vir kinders === * ''Mankepank en ander monsters'' (1989) * ''Voëls van anderste vere'' (1992) * ''Fynbosfeetjies'' deur Antjie Krog en Fiona Moodie (illustreerder) (2007) Ook in Engels gepubliseer as ''Fynbos Fairies.'' * ''Vetplantfeetjies'' deur Antjie Krog, Ingrid Kok en Fiona Moodie (illustreerder) (2022) Ook in Engels gepubliseer as ''Vetplant Fairies''. === Bloemlesings === * ''Met woorde soos met kerse'' (2002) * ''die sterre sê 'tsau'' (2004) === Drama === * ''Waarom is die wat voor Toyi-toyi altyd vet?'' (1999) === Vertalings === * ''Domein van glas'', uit die [[Nederlands (taal)|Nederlandse]] ''Mondvol Glas'' deur Henk van Woerden * ''Lang pad na vryheid'', uit die [[Engels (taal)|Engelse]] ''Long Walk to Freedom'' deur [[Nelson Mandela]] * ''Mamma Medea'', uit die [[Vlaams (taalkunde)|Vlaamse]] drama ''Mamma Medea'' deur [[Tom Lanoye]] * ''Van man tot man'', uit die Engelse ''From Man to Man or Perhaps Only'' deur [[Olive Schreiner]] == Toekennings == Sy verwerf die volgende toekennings:<ref>Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/antjie-krog/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111172445/http://versindaba.co.za/gedigte/antjie-krog/ |date=11 November 2016 }}</ref> * [[Eugene Maraisprys]] (1973) * [[Reina Prinsen Geerligs-prys]] (1976) * [[Rapport]]-prys (1987) * [[Hertzogprys]] vir ''Lady Anne'' (1989) in 1990 * ''Buitelandse medewerker''-toekenning (1996) * Pringle-toekenning (1996) * [[Alan Paton]]-toekenning (1996) * Booksellers-toekenning (1999) * Hirosjima-vredes- kultuurstigting-toekenning (2000) * [[Olive Schreiner-prys]] vir prosa (2000) * RAU-prys vir Skeppende Skryfwerk (2001) * Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut toekenning vir voortreflike vertaling (2003) * [[Hertzogprys]] vir ''Mede-wete'' (2014) in 2017<ref>{{cite web |url=http://www.litnet.co.za/video-antjie-krog-se-toespraak-die-ontvangs-van-die-hertzogprys-2017/ |title=Video: Antjie Krog se toespraak by die ontvangs van die Hertzogprys 2017 |access-date=25 Junie 2017 |format=[[Video]] |work=[[LitNet]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003063012/https://www.litnet.co.za/video-antjie-krog-se-toespraak-die-ontvangs-van-die-hertzogprys-2017/ |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Gouden Ganzenveer]] (2018), 'n Nederlandse literatuurprys<ref>[https://maroelamedia.co.za/afrikaans/antjie-krog-ontvang-nederlandse-literatuurprys/ Maroela Media Jan 2018] </ref> * [[Universiteit van Johannesburg|UJ]]-prys vir ''Plunder'' (2022) in 2023<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/antjie-krog-carien-smith-met-uj-pryse-vereer/ Opgespoor en besoek op 3 April 2023</ref> * [[Hertzogprys]] vir ''Plunder'' (2022) in 2023 == Bronne == === Boeke === * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers). ''Voorspraak''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) ''Samehang en sin''. Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Gouws, Tom. ''Antjie Krog (1952-).'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk    1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kraaines.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derdedruk 1993 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Verhandelings en proefskrifte === * Abrahams, F. (1992) Die rol van die egosentriese outeur in die poësie van Antjie Krog, met spesifieke verwysing na Lady Anne (1989). Universiteit van Kaapstad. * Crous, M. (1990) Feminisme en lees - Antjie Krog se Lady Anne en Joan Hambidge se Die anatomie van melancholie. Universiteit van Stellenbosch. * Crous, M. (2002) Die diskoers van Antjie Krog se Lady Anne (1989). Universiteit van Stellenbosch. * Hauman, S. (2010) Outobiografie en identiteit - ’n vergelykende beskouing van ’n Wonderlike geweld (2005) van Elsa Joubert en ’n Ander tongval (2005) van Antjie Krog. Universiteit van Stellenbosch. * Honey, M. (2006) (Un)(sub)conscious manipulation- Antjie Krog’s translation of Nelson Mandela’s ‘Long walk to freedom’. Universiteit van Stellenbosch. * Hough, L. (2012) Taal en kulturele identiteit in Mamma Medea van Tom Lanoye (2001) en Antjie Krog (2002). Universiteit van Stellenbosch. * Olivier, H. (2000) Dissonansie in die digkuns van Antjie Krog. Universiteit van Kaapstad. * Van Niekerk, J. (2014) Om te hoort - aspekte van identiteit in Antjie Krog se transformasie-trilogie. Universiteit van Pretoria. * Voges, R. (2017) Die hantering van die begrip ‘interverbondenheid’ in Antjie Krog se bundel Mede-wete (2014). Universiteit van Stellenbosch. * Vosloo, F. (2005) Antjie Krog se vertaling die sterre sê ‘tsau’ ’n deskriptiewe analise. Universiteit van Stellenbosch. * Vosloo, F. (2010) Om te skryf deur te vertaal en te vertaal deur te skryf - Antjie Krog as skrywer-vertaler. Universiteit van Stellenbosch. === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. ''Antjie Krog word hier nou ’n Antjie Somers.'' Rapport, 15 September 1985 * Anstey, Gillian. ''When the truth hurts the heart''. Sunday Times, 23 Mei 1999 * Brink-de Wind, Marian. ''’Lady Anne’ deur die oog van die vis''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 2, Mei 1992 * Brümmer, Willemien. ''Net ’n ou ‘battle-axe’''. Beeld, 3 Junie 2006 * Brynard, Karin. ''‘Wit mêrrim’ se woorde skroei.'' Beeld, 28 Februarie 2011 * Burger, Karin. ''My boek is so goed, hoekom kry ek so min?'' Rapport, 1 Maart 2009 * Cloete, T.T. ''Tendense in vyf nuwe digbundels''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 47 no. 1, Herfs 2010 * Coetzee, Jan. ''Antjie in somer van haar liefde''. Rapport, 10 Oktober 1976 * De Bruin, Philip. ''Antjie en haar ma verskil, maar daar’s geen wrywing''. Die Burger, 15 Julie 1993 * Deloof, Jan (samesteller). ''Skryf asseblief terug.'' Kruispunt. No. 95 April 1985 * De Wet, Annelie. ''Getemperde Antjie Krog is terug.'' Beeld, 8 September 1981 * Eie korrespondent. ''Antjie had nie tyd vir beryming.'' Die Burger, 3 Desember 1992 * Erasmus, Elfra. '' 'Bieg-prys’ is ’n eer.'' Beeld, 19 Augustus 2004 * Erasmus, Elfra. ''Jonges vermy digkuns om weg te kom van oues en hul stink verlede''. Beeld, 18 September 2004 * Ester, Hans. ''Afrikaanse poësie vir Nederlandse gedigtedag.'' Plus, 5 Februarie 2009 * Eybers, Johan. ''Antjie Krog kry prys vir nuwe bundel.'' Rapport, 18 November 2001 * Gilfillan, F.R. ''Huldigingswoord vir die toekenning van die Hertzogprys.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, no. 4, November 1990 * Gouws, Tom. ''Die haplografiese lees van Antjie Krog''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, Februarie 1990 * Greeff, Rachelle. ''Wat deurnagdans met feetjievoete maak.'' Rapport, 8 Julie 2007 * Hambidge, Joan. ''Krog se vertalings net seekoei-oortjies.'' Beeld, 7 Desember 2002 * Hugo, Daniel. ''Feetjies vir Afrika?'' By, 28 Julie 2007 * Jackson, Neels. ''Krog ‘vra onhaalbare’, maar kry lof vir rasgesprek.'' Beeld, 5 Mei 2010 * Jacobs, Sean. ''Krog groet blad vir SAUK pos''. Die Burger, 14 Januarie 1995 * Johl, Johann. ''Musiek en literatuur: ’n Voorstudie met verwysing na die oeuvre van Antjie Krog''. Standpunte. Nuwe reeks Februarie 1981 * Kannemeyer, J.C. ''Die horries van A.E. Samuel (gebore Krog).'' Tydskrif vir Letterkunde. Augustus 1989 * Korrespondent. ''Ma Antjie M.A.'' Die Burger, 27 April 1983 * Krog, Antjie. ''Van digter tot ‘podiumbeest''’. By, 18 November 2006 * La Vita, Murray. ''Verlig oor elke omstrede bundel.'' Naweek-Beeld, 14 Maart 2009 * Lemmer, Erika. ''Volminkte sonnette in die Krog-oeuvre: ‘trassies wat uit definisie vry breek’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Le Roux, André. ''Die minste skade met my gedigte''. Die Burger, 28 April 1987 * Le Roux, Frieda. ''Krog se stem kry Berlyn-klank by''. Beeld, 3 Julie 2012 * Leuvennink, Jacqueline. ''Antjie Krog sit mens-wees op papier''. Sarie Marais, 28 April 1982 * Ley, Marga. ''Die punt waar jou lyf teen jou gedraai het.'' Beeld, 30 September 2006 * Loots, Sonja. ''Die tong van transformasie.'' Rapport, 12 Oktober 2003 * Malan, Marlene. ''Twis oor tantièmes''. Rapport, 15 Februarie 2009 * Marais, Danie. ''Vraag en antwoord met Antjie Krog.'' Boeke-Insig, no. 1 Lente 2007 * Nieuwoudt, Stephanie. ''WVK ’n storie anderkant woorde, sê Krog oor boek.'' Beeld, 28 April 1998 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Lewende legendes.'' Plus, 19 November 1999 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Met dié bundel is alles vryer.'' Beeld, 16 Oktober 2000 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Vertaling is altyd ’n vorm van verraad, maar hou taal soepel.'' Beeld, 13 September 2002 * Nieuwoudt, Stephanie. ''Ego laat die tonge klap.'' Naweek-Beeld, 11 Oktober 2003 * Parker, Elize en Botha, ''Annél. Antjie se nuwe stem''. Sarie, November 2003 * Pieterse, Henning. ''Voorgeskrewe poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 4, November 1991 * Pople, Laetitia. ''Krog se boek dalk rolprent.'' Beeld, 7 Desember 1998 * Pretorius, Antoinette. ''Bodily disintegration and successful ageing in Body Bereft by Antie Krog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 2 Lente 2015 * Prins, Jo. ''Khoisan-verwerkings in Afrikaans in Berlyn.'' * Retief, Hanlie. ''Die binnekant en buitekant van Samuels én Krog.'' Rapport, 15 Oktober 2000 * Sachs, Albie. ''Antjie, in vyf strofes''. Bylae by Nasnuus, November 2000 * Samuel, Andries. ''Die grootmense wat so grawe.'' Rapport, 7 Junie 2009 * Schaffer, Alfred. ''Om deur al die beknellings te bars''. Beeld, 3 Januarie 2015 * Scholtz, Hettie. ''Sy weet waarheen sy op pad is''. Insig, Oktober 2000 * Scholtz, Hettie. ''Die stem van Antjie.'' Insig, Junie 2002 * Schutte, H.J. ''Gedig-ontledings.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Slabber, Coenie. ''Antjie se mense''. Rapport, 3 Mei 1987 * Slabber, Coenie. ''Deurbraak met Antjie se ‘Anne’''. Rapport, 22 April 1990 * Slabbert, Antoinette. ''Bitterpits kunsskat''. Beeld, 3 Januarie 2005 * Smith, Francois. ''Antjie en die Nagtegaaltjie''. Insig, Mei 2004 * Smith, M.E. ''Gedigte van Antjie Krog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 3, Augustus 1986 * Smuts, Dene. ''Die dilemma van Antjie Krog''. Beeld, 30 Augustus 1975 * Snyman, N.J. ''Verse van Antjie Krog: Klein vredes van die liefde.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang29 no. 1, Februarie 1991 * Snyman, N.J. ''Antjie Krog aan boord Sir Edward Hughes''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 32 no. 4, November 1994 * Van der Merwe, Kirby. ''Om swart te dink.'' By, 14 November 2009 * Van Niekerk, Jacomien. ''Biografie in die pryslied: die bydrae van Antjie Krog naas twee Xhosa-pryssangers.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007 * Van Rooyen, Tineke. ''Vier gedigte''’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993 * Van Zyl, Johan. ''Antjie se asem''. Naweek-Beeld, 21 Desember 2002 * Van Zyl, Wium .''Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Viljoen, Louise. ''Antjie Krog en haar literêre moeders: die werking van ’n vroulike tradisie in die Afrikaanse poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007 === Internet === * Brümmer, Willemien. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/06/02/DB/15/Krog.html * De Vries, Willem. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2012/09/20/SK/14/antjiekrog_denhaag.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Erasmus, Elfra. Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2004/08/23/VB/8/03.html * Hambidge, Joan. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/09/16/5/1.html * La Vita, Murray. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/03/13/SK/13/krogg.html * Nieuwoudt, Stephanie. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/11/19/3/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Retief, Hanlie. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2000/10/15/5/2.html * Smith, Francois. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/10/16/DB/10LDN/05.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=https://www.litnet.co.za/antjie-krog-is-nobelprijs-waardig/|title=“Antjie Krog is Nobelprijs-waardig”|date=13 September 2018|work=[[LitNet]]|accessdate=16 September 2018}} === Ongepubliseerde dokumente === * Olivier, Fanie. ''Handleiding oor ‘Fynbos feetjies’''. “Boeke-Insig == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * Skrywersprofiel op LitNet: https://www.litnet.co.za/antjiekrog-1952/ * Onderhoud met Krog op LitNet: https://www.litnet.co.za/absa-ketting-ronelda-kamfer-gesels-met-antjie-krog/ * Jacomien van Niekerk, verhandeling oor Krog; Universiteit van Pretoria: http://repository.up.ac.za/handle/2263/3328 * [https://web.archive.org/web/20101127044042/http://www.luxmagazine.nl/visionarythinkers/ Video's van televisieprogramme met Antjie Krog] {{Wenners van die Gouden Ganzenveer}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krog, Antjie}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] 2u7kezzpkuq831azrzumu7t0w5o18mi 4 10890 2925671 2923317 2026-08-16T19:35:33Z SpesBona 2720 + [[Édith Piaf]] 2925671 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" |- | colspan="2" | <h2 style="font-size:16pt">Voorbladartikels: die beste van Wikipedia</h2> [[Lêer:Cscr-featured.svg|links|50px|]] Hier by die Afrikaanse Wikipedia poog ons om spogartikels voor te berei om op die voorblad te pryk. Hierdie artikels verteenwoordig van die beste skryfwerk en is vooraf gekies deur die gemeenskapslede. Dit beteken egter nie dat die artikels nie verder verbeter kan word nie, maar bloot dat dit al reeds meer aandag geniet het. Tans is daar '''{{PAGESINCATEGORY:Voorbladartikels}}''' artikels wat voorbladstatus behaal het, uit 'n totaal van {{NUMBEROFARTICLES}}. Dus verskyn een uit elke {{rondaf|{{#expr: {{NUMBEROFARTICLES:R}} / {{PAGESINCATEGORY:Voorbladartikels}}}} }} artikels op die onderstaande lys. Nomineer gerus potensiële artikels by [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad|''Kandidaatartikels vir voorblad'']] of bespreek ander gebruikers se nominasies. <div align="center"><br /> <p style="font-variant: small-caps; text-align: center; font-size: 100%;">[[#Aardrykskunde|Aardrykskunde]] • [[#Biologie|Biologie]] • [[#Geskiedenis|Geskiedenis]] • [[#Kultuur en samelewing|Kultuur en samelewing]] • [[#Sport|Sport]] • [[#Taal- en letterkunde|Taal- en letterkunde]] • [[#Die Kunste|Die Kunste]] • [[#Sterrekunde en ruimtevaart|Sterrekunde en ruimtevaart]] • [[#Wetenskap en tegnologie|Wetenskap en tegnologie]]</p> </div> |- | colspan="2" | {| width="100%" |[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Nuwe toevoegings === </div> |} |-valign="top" | width="50%" | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{CURRENTWEEK}} {{CURRENTYEAR}}}} | width="50%" | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} -1 }} {{CURRENTYEAR}}}} |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=Purple geography icon.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geografie}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Aardrykskunde === </div> |} [[Lêer:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|100px|regs|Japan]] [[Aarde]] - [[Alabama]] - [[Alaska]] - [[Alexandrië]] - [[Alpe]] - [[Amsterdam]] - [[Andorra]] - [[Antarktika]] - [[Argentinië]] - [[Arktiese Oseaan]] - [[Arles]] - [[Armenië]] - [[Australië]] - [[Azerbeidjan]] - [[Belfast]] - [[België]] - [[Berg Athos]] - [[Berlyn]] - [[Bergen]] - [[Bernau bei Berlin]] - [[Bieszczady]] - [[Bloemfontein]] - [[Bordeaux]] - [[Botswana]] - [[Brandenburg]] - [[Brasilië]] - [[Bredasdorp]] - [[Bremen]] - [[Bretagne]] - [[Brussel]] - [[Buenos Aires]] - [[Bulgarye]] - [[Carcassonne]] - [[Chicago]] - [[Chili]] - [[Costa Rica]] - [[Darmstadt]] - [[Denemarke]] - [[Duitsland]] - [[Durban]] - [[Estland]] - [[Ethiopië]] - [[Faroëreilande]] - [[Finland]] - [[Frankfurt am Main]] - [[Frankryk]] - [[Frans-Guyana]] - [[Genua]] - [[Georgië]] - [[Glasgow]] - [[Gotenburg]] - [[Gqeberha]] - [[Hamburg]] - [[Harlem]] - [[Hawaii]] - [[Helsinki]] - [[Hesse]] - [[Republiek Ierland|Ierland]] - [[Iran]] - [[Istanboel]] - [[Italië]] - [[Japan]] - [[Johannesburg]] - [[Kaaimanseilande]] - [[Kaapse Plooigordel]] - [[Kaapstad]] - [[Kalifornië]] - [[Kaliningrad]] - [[Kambodja]] - [[Kamtsjatka-skiereiland]] - [[Kanada]] - [[Kasakstan]] - [[Keulen]] - [[Kimberley]] - [[Krim]] - [[Krugerwildtuin]] - [[Leiden]] - [[Letland]] - [[Libië]] - [[Litaue]] - [[Londen]] - [[Los Angeles]] - [[Madagaskar]] - [[Malawi]] - [[Malta]] - [[Meksiko]] - [[Miami]] - [[Milwaukee]] - [[Moldowa]] - [[Monaco]] - [[Mont-Saint-Michel]] - [[Montreal]] - [[Montreux]] - [[Moskou]] - [[Namibië]] - [[Nederland]] - [[Nedersakse]] - [[Nieu-Seeland]] - [[Noord-Ierland]] - [[Noord-Masedonië]] - [[Noorweë]] - [[Normandië]] - [[Nyldelta]] - [[Oekraïne]] - [[Oostenryk]] - [[Paaseiland]] - [[Papoea-Nieu-Guinee]] - [[Parys]] - [[Perth]] - [[Pireneë]] - [[Pole]] - [[Portugal]] - [[Potsdam]] - [[Pretoria]] - [[Provence]] - [[Quebec]] - [[Republiek China]] - [[Réunion]] - [[Reykjavik]] - [[Riga]] - [[Rio de Janeiro]] - [[Roemenië]] - [[Rusland]] - [[Sachalin]] - [[São Paulo]] - [[Seegolf]] - [[Senegal]] - [[Shanghai]] - [[Siberië]] - [[Singapoer]] - [[Skerryvore]] - [[Skotland]] - [[Slowakye]] - [[Spanje]] - [[Straatsburg]] - [[Suid-Afrika]] - [[Suid-Korea]] - [[Svalbard]] - [[Swartwoud]] - [[Swede]] - [[Switserland]] - [[Sydney]] - [[Tafelberg]] - [[Tahiti]] - [[Thailand]] - [[Tirus]] - [[Tornado]] - [[Treviso]] - [[Tsjeggië]] - [[Tsoenami]] - [[Turyn]] - [[Uruguay]] - [[Valencia, Spanje|Valencia]] - [[Venesië]] - [[Verenigde Koninkryk]] - [[Verenigde State van Amerika]] - [[Vermont]] - [[Vilnius]] - [[Vulkaan]] - [[Waalse Gewes]] - [[Wallis]] - [[Warskou]] - [[Washington, D.C.]] - [[Wes-Australië]] - [[Windhoek]] - [[Ysland]] - [[Zambië]] - [[Zürich]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P history.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geskiedenis}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Geskiedenis === </div> |} [[Lêer:B-29s dropping bombs.jpg|100px|regs|Bomwerpers oor Japan tydens die Tweede Wêreldoorlog]] [[2de eeu v.C.]] - [[8,8 cm-Flak 18/36/37/41]] - [[Akkadiese Ryk]] - [[Alcatraz-gevangenis]] - [[Amerikaanse Rewolusie]] - [[Andries Pretorius]] - [[Anne Frank]] - [[Antieke Egipte]] - [[Antieke Hawaii]] - [[Apartheid]] - [[Asjantiryk]] - [[Assirië]] - [[Berlynse Lugbrug]] - [[Bloedlaster]] - [[Boeing B-17 Flying Fortress]] - [[Boerekrygsgevangenes]] - [[Centurion (tenk)|Centurion]] - [[Cetshwayo|Cetshwayo kaMpande]] - [[Charles III van die Verenigde Koninkryk]] - [[Choefoe]] - [[Cicero]] - [[Cité de Carcassonne]] - [[Cleopatra VII]] - [[Consolidated B-24 Liberator]] - [[Djengis Khan]] - [[Dodetempel van Hatsjepsoet]] - [[Dooie See-rolle]] - [[Duitse Demokratiese Republiek]] - [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] - [[Etruskers]] - [[Fenisië]] - [[Francis William Reitz]] - [[Fritz Joubert Duquesne]] - [[Gallië]] - [[George V van die Verenigde Koninkryk]] - [[Geskiedenis van Spanje]] - [[Goelag]] - [[Groot Sfinks van Giza]] - [[Groot Trek]] - [[Grootvorstedom Moskou]] - [[Heinz Guderian]] - [[Helios]] - [[Hetiete]] - [[Homeros]] - [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] - [[Indusvalleibeskawing]] - [[Iwan die Verskriklike]] - [[Jan Christian Smuts]] - [[Jesus van Nasaret]] - [[Johanna van Arkel]] - [[Jura]] - [[Kanaän]] - [[Kathaar]] - [[Khmer-ryk]] - [[Kiëf-Roes]] - [[Koningin Camilla van die Verenigde Koninkryk]] - [[Koninkryk Juda]] - [[Kosakke]] - [[Koue Oorlog]] - [[Koesj]] - [[Kruistog]] - [[Kulturele Rewolusie]] - [[Kwartêre Ystydperk]] - [[Legendariese Sweedse konings]] - [[Li Bai]] - [[Memphis (Egipte)|Memphis]] - [[Mesopotamië]] - [[Middeleeuse kookkuns]] - [[Militêre geskiedenis van Suid-Afrika]] - [[Mongoolse Ryk]] - [[Bernard Montgomery]] - [[Moord op die Romanofs]] - [[Adriaan Moorrees]] - [[Namibiese volksmoord 1904-1908]] - [[Fridtjof Nansen]] - [[Natalse Regeringspoorweë]] - [[Neanderdaller]] - [[Nebukadnesar II]] - [[Neolitiese Omwenteling]] - [[Nikolaas II van Rusland]] - [[Nineve]] - [[Nyabêla]] - [[Operasie Entebbe]] - [[Opstand in die Warskou-ghetto]] - [[Paleolitikum]] - [[Palmyra]] - [[Partiese Ryk]] - [[Perikles]] - [[Pieter I van Rusland]] - [[Pitia]] - [[Plinius die ouere]] - [[Pous Pius IX]] - [[Pous Silvester II]] - [[Ramses II]] - [[Rosettasteen]] - [[Russies-Japannese Oorlog]] - [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie 1917]] - [[Sargon van Akkad]] - [[William Philip Schreiner]] - [[Seerowery]] - [[Sesdaagse Oorlog]] - [[Sherman Firefly]] - [[Slag van Magersfontein]] - [[Slag van Stalingrad]] - [[Sowjetunie]] - [[Hendrik Spoorbek]] - [[Stonewall-onluste]] - [[Hans Strijdom]] - [[Suid-Afrikaanse Grensoorlog]] - [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] - [[Helen Suzman]] - [[Terracottaleër]] - [[Tiger I-tenk]] - [[Tiglat-Pileser III]] - [[Toetankamen]] - [[Trojaanse Oorlog]] - [[Tweede Wêreldoorlog]] - [[USS Constitution]] - [[USS Franklin (CV-13)]] - [[USS Maryland (BB-46)]] - [[Vallei van die Konings]] - [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] - [[Vlad Dracula]] - [[Voorlaaier (geweer)|Voorlaaier]] - [[Wêreldgeskiedenis]] - [[Winteroorlog]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P culture.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Kultuur}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Kultuur en samelewing === </div> |} [[Lêer:Red Wine Glass.jpg|100px|regs|'n Glas rooiwyn]] [[3D-rolprent]] - [[Afrikaanse kerkbou in die Karoo]] - [[Alter Bridge]] - [[Androginie]] - [[Antinoös]] - [[Hennie Aucamp]] - [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] - [[Barnsteen]] - [[Simone de Beauvoir]] - [[Bewussyn]] - [[Christiaan Frederik Beyers]] - [[Boeddhisme]] - [[Borsjt]] - [[Breyten Breytenbach]] - [[André P. Brink]] - [[Ted Bundy]] - [[Byeboerdery]] - [[Petrus Coetzee]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]] - [[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]] - [[Joachim Nikolaus von Dessin]] - [[Marie Koopmans-de Wet]] - [[Reza de Wet]] - [[Die Transvaler]] - [[Die Vaderland]] - [[Egiptiese mitologie]] - [[Ekonomie van Suid-Afrika]] - [[Eleusiniese misterieë]] - [[Fietsryrewolusie]] - [[Frans Engelenburg]] - [[Ganesja]] - [[Geestesteuring]] - [[Gereformeerde kerk Humpata]] - [[Geskiedenis van erotiese afbeeldings]] - [[Groot Markplein van Brussel]] - [[Hadj]] - [[Carl Otto Hager]] - [[Hiernamaals]] - [[Hindoeïsme]] - [[Adriaan Hofmeyr]] - [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr]] - [[Jannie Hofmeyr]] - [[Anthony Hopkins]] - [[Interseks]] - [[Islamitiese seksualiteitswette]] - [[Jode in Suid-Afrika]] - [[Ingrid Jonker]] - [[Elsa Joubert]] - [[Kaas]] - [[Kleurlingstemregvraagstuk]] - [[Uys Krige]] - [[Kruiskleding]] - [[C. Louis Leipoldt]] - [[Etienne Leroux]] - [[N.P. van Wyk Louw]] - [[Mabel Malherbe]] - [[Charles Manson]] - [[Maori-kultuur]] - [[Eugène Marais]] - [[Johannes Meintjes]] - [[Georges Méliès]] - [[Middeleeuse kookkuns]] - [[Andrew Murray]] - [[Nederduits (skoolvak)]] - [[NG gemeente Fordsburg]] - [[NG gemeente Rondebosch]] - [[Oktoberfest]] - [[Oosters-Ortodokse Kerk]] - [[D.J. Opperman]] - [[Ougelowiges]] - [[Outisme]] - [[Paryse Metro]] - [[Pasta]] - [[Édith Piaf]] - [[Plafon van die Sixtynse kapel]] - [[Wladimir Poetin]] - [[Posseël]] - [[Dirk Postma]] - [[Ptolemeus]] - [[Jan Rabie]] - [[Reinheitsgebot]] - [[Rooiplein]] - [[P.D. Rossouw]] - [[Maria Elizabeth Rothmann]] - [[Jean-Jacques Rousseau]] - [[SACS]] - [[Satan]] - [[Arnold Schoenberg]] - [[Seks]] - [[Seksualiteit in antieke Rome]] - [[Seksuele oriëntasie]] - [[Sider]] - [[Sisiliaanse Mafia]] - [[Slawiese mitologie]] - [[Dan Sleigh]] - [[Sodiakmoordenaar]] - [[Speelkaart]] - [[Meryl Streep]] - [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 2003-]] - [[Swabies-Alemanniese Karnaval]] - [[Swastika]] - [[Tarotwaarsêery‎]] - [[Tatoeëermerk]] - [[Elizabeth Taylor]] - [[Anton Tsjechof]] - [[Herman van Broekhuizen]] - [[Verenigde Party]] - [[Vermaak]] - [[Vlag van Argentinië]] - [[Vlag van Armenië]] - [[Vlag van Australië]] - [[Vlag van Azerbeidjan]] - [[Vlag van Belarus]] - [[Vlag van België]] - [[Vlag van Brasilië]] - [[Vlag van Chili]] - [[Vlag van Denemarke]] - [[Vlag van die Filippyne]] - [[Vlag van die Republiek China]] - [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]] - [[Vlag van die Verenigde State]] - [[Vlag van die Volksrepubliek China]] - [[Vlag van Duitsland]] - [[Vlag van Estland]] - [[Vlag van Europa]] - [[Vlag van Finland]] - [[Vlag van Frankryk]] - [[Vlag van Georgië]] - [[Vlag van Hongkong]] - [[Vlag van Indië]] - [[Vlag van Israel]] - [[Vlag van Japan]] - [[Vlag van Kanada]] - [[Vlag van Meksiko]] - [[Vlag van Namibië]] - [[Vlag van Nederland]] - [[Vlag van Nieu-Seeland]] - [[Vlag van Noorweë]] - [[Vlag van Puerto Rico]] - [[Vlag van Singapoer]] - [[Vlag van Suid-Afrika]] - [[Vlag van Suid-Korea]] - [[Mary Walker]] - [[Webjoernaal]] - [[Westerse filosofie]] - [[Wyn]] - [[Wysheid]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P sport.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Sport}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Sport === </div> |} [[Lêer:Rugby tackle cropped.jpg|100px|regs|'n Engelse rugbyspeler ruk hom los uit 'n harde duikslag deur 'n Australiër]] [[Afghaanse nasionale krieketspan]] - [[All Blacks]] - [[Fernando Alonso]] - [[Argentynse nasionale rugbyspan]] - [[Australiese nasionale krieketspan]] - [[Belgiese nasionale rugbyspan]] - [[Bengaalse nasionale krieketspan]] - [[Bermudaanse nasionale krieketspan]] - [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]] - [[Britse en Ierse Leeus]] - [[Jenson Button]] - [[Chileense nasionale rugbyspan]] - [[David Coulthard]] - [[Duitse nasionale krieketspan]] - [[Duitse nasionale rugbyspan]] - [[Engelse nasionale krieketspan]] - [[Engelse nasionale rugbyspan]] - [[Roger Federer]] - [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]] - [[Franse nasionale rugbyspan]] - [[Pierre Gasly]] - [[Georgiese nasionale rugbyspan]] - [[Lewis Hamilton]] - [[Hongkongse nasionale krieketspan]] - [[Hongkongse nasionale rugbyspan]] - [[Ierse nasionale krieketspan]] - [[Ierse nasionale rugbyspan]] - [[Indiese nasionale krieketspan]] - [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] - [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]] - [[Japannese nasionale rugbyspan]] - [[Kampioenetrofee 2025]] - [[Kanadese nasionale krieketspan]] - [[Kanadese nasionale rugbyspan]] - [[Keniaanse nasionale krieketspan]] - [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] - [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] - [[Krieket]] - [[Krieketwêreldbeker 2003]] - [[Krieketwêreldbeker 2007]] - [[Krieketwêreldbeker 2011]] - [[Krieketwêreldbeker 2015]] - [[Krieketwêreldbeker 2019]] - [[Krieketwêreldbeker 2023]] - [[Niki Lauda]] - [[Namibiese nasionale krieketspan]] - [[Namibiese nasionale rugbyspan]] - [[Nederlandse nasionale krieketspan]] - [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] - [[Nepalese nasionale krieketspan]] - [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] - [[Olimpiese Somerspele 2008]] - [[Olimpiese Somerspele 2012]] - [[Omaanse nasionale krieketspan]] - [[Pakistanse nasionale krieketspan]] - [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]] - [[Paralimpiese Somerspele 2008]] - [[Nelson Piquet]] - [[Portugese nasionale rugbyspan]] - [[Proteas]] - [[Roemeense nasionale rugbyspan]] - [[Rugby]] - [[Rugbywêreldbeker 2003]] - [[Rugbywêreldbeker 2007]] - [[Rugbywêreldbeker 2011]] - [[Rugbywêreldbeker 2015]] - [[Rugbywêreldbeker 2019]] - [[Rugbywêreldbeker 2023]] - [[Samoaanse nasionale rugbyspan]] - [[Skaak]] - [[Skotse nasionale krieketspan]] - [[Skotse nasionale rugbyspan]] - [[Spaanse nasionale rugbyspan]] - [[Springbokke]] - [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]] - [[T20I-wêreldbeker 2016]] - [[T20I-wêreldbeker 2021]] - [[T20I-wêreldbeker 2022]] - [[T20I-wêreldbeker 2024]] - [[Tafeltennis]] - [[Tongaanse nasionale rugbyspan]] - [[Ugandese nasionale krieketspan]] - [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]] - [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan]] - [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] - [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]] - [[Wallabies]] - [[Walliese nasionale rugbyspan]] - [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]] - [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] - [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] {| width="100%" | {{klik|Afbeelding=P biology.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Biologie}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Biologie === </div> |} [[Lêer:Hippopotame 0003.jpg|100px|regs|Seekoei]] [[Afrika-rotsluislang]] - [[Berghaan]] - [[Blouwalvis]] - [[Bonobo]] - [[Buffel]] - [[Diabetes]] - [[Dier]] - [[Dinosourus]] - [[Fotosintese]] - [[Gewone luislang]] - [[Gordeldier]] - [[Hidroponika]] - [[Homo erectus]] - [[Homo ergaster]] - [[Jagluiperd]] - [[Javaanse tier]] - [[Kaapse luiperd]] - [[Kambriese ontploffing]] - [[Kat]] - [[Koraal]] - [[Kryt-Paleogeen-uitwissing]] - [[Leeu]] - [[Lewensiklus van die tier]] - [[Mens]] - [[Menslike evolusie]] - [[Mos]] - [[Oorsprong van voëls]] - [[Pikkewyn]] - [[Plesiosauria]] - [[Poema]] - [[Pterosauria]] - [[Pylsterteend]] - [[Rot]] - [[Saffraan]] - [[Seekoei]] - [[Sekretarisvoël]] - [[Senuweestelsel]] - [[Sesam]] - [[Slaap]] - [[Swangerskap]] - [[Tierluislang]] - [[Velociraptor]] - [[Veroudering]] - [[Wolf]] - [[Ysbeer]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P linguistics.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Taal}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Taal- en letterkunde === </div> |} [[Lêer:Betws y coed.jpg|100px|regs|Padteken in Wallies]] [[Afrikaans]] - [[Fins]] - [[Frans]] - [[Hamlet]] - [[Henry James]] - [[Inferno (Dante)]] - [[Italiaans]] - [[Mabel Jansen]] - [[Adam Mickiewicz]] - [[Misdaad en Straf]] - [[Nederlands]] - [[William Shakespeare]] - [[Sweeds]] - [[Taal]] - [[Verskille tussen Afrikaans en Nederlands]] - [[Wallies]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P art.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Kuns}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Die Kunste === </div> |} [[Lêer:Little nemo the walking bed.jpg|100px|regs|'n Strokiesverhaal]] [[Ingmar Bergman]] - [[Bucchero]] - [[Samuel Cronwright]] - [[Salvador Dalí]] - [[Marlene Dietrich]] - [[documenta]] - [[Mia Farrow]] - [[Frankenstein]] - [[Paul Gauguin]] - [[Katedraal van Petrus en Paulus]] - [[Katedraal van Vilnius]] - [[Klooster]] - [[Krugerstandbeeld]] - [[Kuns]] - [[Leonardo da Vinci]] - [[Modernisme]] - [[Marita Napier]] - [[Oscar Niemeyer]] - [[Jacobus Hendrik Pierneef]] - [[Johan de Ridder]] - [[Leni Riefenstahl]] - [[Auguste Rodin]] - [[Jack Sparrow]] - [[Steven Spielberg]] - [[Staafkerk van Borgund]] - [[Sosialistiese realisme]] - [[Spider-Man]] - [[Strokiesverhaal]] - [[Topkapi-paleis]] - [[Tuin van Wellus]] - [[Rembrandt van Rijn]] - [[Leonore Veenemans]] - [[Andy Warhol]] - [[Wat Phra Kaew]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=Q space.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geesteswetenskappe}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Sterrekunde en ruimtevaart === </div> |} [[Lêer:Saturn (planet) large.jpg|100px|regs|Saturnus]] [[101955 Benoe]] - [[Aarde]] - [[Alpha Centauri]] - [[Andromeda-sterrestelsel]] - [[Apollo 8]] - [[Apollo 13]] - [[Asteroïde]] - [[Betelgeuse]] - [[Buiteaardse lewe]] - [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] - [[Driehoeksterrestelsel]] - [[Dwergplaneet]] - [[Europese Suidelike Sterrewag]] - [[Geostasionêre wentelbaan]] - [[Heliosfeer]] - [[H II-gebied]] - [[Hubble-ruimteteleskoop]] - [[Iapetos (maan)|Iapetos]] - [[James Webb-ruimteteleskoop]] - [[Jupiter]] - [[Komeet]] - [[Kuipergordel]] - [[Maan]] - [[Maanlanding]] - [[Mariner 4]] - [[Mars]] - [[Melkweg]] - [[Mercurius]] - [[Meteoriet]] - [[Neptunus]] - [[Opsporing van eksoplanete]] - [[Pioneer 11]] - [[Planetêre bewoonbaarheid]] - [[Pluto]] - [[Proxima Centauri]] - [[Reusebotsingshipotese]] - [[Ruimtebotsing]] - [[Sagittarius A*]] - [[Saturnus]] - [[Son]] - [[Sonnestelsel]] - [[Ster]] - [[Sterrestelsel]] - [[Titaan (maan)|Titaan]] - [[Triton (maan)|Triton]] - [[Uranus]] - [[Uranus se ringe]] - [[Venus]] - [[Veranderlike ster]] - [[Waarneembare heelal]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P physics.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Wetenskap}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Wetenskap en tegnologie === </div> |} [[Lêer:Wankel-1.jpg|100px|regs|Wankelenjin]] [[Aardverwarming]] - [[Airbus A380]] - [[Anonymous (kollektief)]] - [[Apple Inc.]] - [[Binnebrandenjin]] - [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe]] - [[Concorde]] - [[Delta Air Lines]] - [[Differensiaalrekening]] - [[Doebai Internasionale Lughawe]] - [[Galileo Galilei]] - [[Gemenedrukbuisbrandstofinspuiting]] - [[Geskiedenis van die Aarde]] - [[Glas]] - [[Maria Goeppert-Mayer]] - [[Goud]] - [[Hardeskyf]] - [[Hernubare energie]] - [[Infrarooi]] - [[Ivy Mike- kerntoets]] - [[Jaar]] - [[Kalium]] - [[Kamera]] - [[Karoo-supergroep]] - [[Kunsmatige algemene intelligensie]] - [[Laser]] - [[Manhattan-projek]] - [[Miami Internasionale Lughawe]] - [[Newark Liberty Internasionale Lughawe]] - [[Parasetamol]] - [[Patent]] - [[Pi]] - [[Poolkoördinatestelsel]] - [[Portland Internasionale Lughawe]] - [[Qantas]] - [[James Randi]] - [[San Francisco Internasionale Lughawe]] - [[Ignaz Semmelweis]] - [[TGV]] - [[Tegnesium]] - [[Edward Teller]] - [[Tempelhof-lughawe]] - [[Toekoms van die Aarde]] - [[Turboskroef]] - [[Uraan]] - [[Virgin Australia]] - [[Wankelenjin]] - [[Waterstof]] - [[Wright-broers]] - [[Yster]] |- | colspan="2" | |} __NOTOC____NOEDITSECTION__ <center>[[Wikipedia:Voorbladartikels 2005|Voorbladartikels 2005]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2006|Voorbladartikels 2006]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2007|Voorbladartikels 2007]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2008|Voorbladartikels 2008]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2009|Voorbladartikels 2009]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2010|Voorbladartikels 2010]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2011|Voorbladartikels 2011]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2012|Voorbladartikels 2012]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2013|Voorbladartikels 2013]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2014|Voorbladartikels 2014]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2015|Voorbladartikels 2015]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2016|Voorbladartikels 2016]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2017|Voorbladartikels 2017]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2018|Voorbladartikels 2018]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2019|Voorbladartikels 2019]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2020|Voorbladartikels 2020]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2021|Voorbladartikels 2021]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2022|Voorbladartikels 2022]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2023|Voorbladartikels 2023]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2024|Voorbladartikels 2024]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2025|Voorbladartikels 2025]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026|Voorbladartikels 2026]]</center> <br /> <hr> <br /> Indien die voorblad nie verfris word met die nuwe week se artikel nie, of indien die geskiedkundige herdenkings steeds die vorige dag se inskrywings vertoon, kan u gerus [{{SERVER}}{{localurl:Tuisblad|action=purge}} hier] klik sodat dit verfris word. [[Kategorie:Voorblad]] 6iaax2lp7y9unn2240a5bce2hs6jwch 0 11879 2925676 2905232 2026-08-16T20:59:27Z Dr. Thomas Liptak 197848 photo updated (2026) 2925676 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" |+style="font-size:large; padding:0.5em;" | ''Land Hessen'' <small>([[Duits]])</small><br />Deelstaat Hesse ! Landsvlag ! Landswapen |---- | align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Lêer:Flag of Hesse.svg|border|150px]] | align="center" bgcolor="#FFFFFF" | [[Lêer:Coat of arms of Hesse.svg|100px]] |- style="background: #ffffff;" align="center" | ([[Vlag van Hesse|Besonderhede]]) | ([[Wapen van Hesse|Besonderhede]]) |---- ! colspan="2" | Basiese gegewens |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Amptelike taal|Ampstaal]]: || [[Duits]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Hoofstad]]: || [[Wiesbaden]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | Gestig op: || [[19 September]] [[1945]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Volkslied]] (''Landeshymne''): || ''Hessenlied'' |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Oppervlakte]]: || 21&nbsp;114,94&nbsp;km² <small>(7de)</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Bevolking: || 6&nbsp;420&nbsp;729<ref>{{de}} {{cite web |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/155150/umfrage/entwicklung-der-bevoelkerung-von-hessen-seit-1961/ |title=Einwohnerzahl in Hessen von 1960 bis 2023 |publisher=Statista |date=21 Junie 2024 |accessdate=18 Desember 2024}}</ref> <small>(5de) ''(31 Desember 2023)''</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bevolkingsdigtheid]]: || 304 inwoners / km² <small>(7de)</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bruto binnelandse produk|BBP]]<br />&nbsp;- Totaal <small>(5de)</small><br />&nbsp;- % Verandering teenoor vorige jaar<br />&nbsp;- per inwoner | [[2023]]<br />351,139&nbsp;miljard&nbsp;€<ref>{{de}} {{cite web |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/5016/umfrage/entwicklung-des-bruttoinlandsprodukts-von-hessen-seit-1970/ |title=Bruttoinlandsprodukt von Hessen von 1970 bis 2023 |publisher=Statista |date=7 Mei 2024 |accessdate=18 Desember 2024}}</ref><br />7,8%<br />54&nbsp;688&nbsp;€ |---- bgcolor="#FFFFFF" | Totale skuldlas: || 44,053&nbsp;miljard&nbsp;€<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/Themen/Staat/Oeffentliche-Finanzen/Schulden-Finanzvermoegen/Tabellen/liste-vorlaeufiger-schuldenstand-laender.html |title=Vorläufiger Schuldenstand der Länder |publisher=destatis |date=30 Junie 2024 |accessdate=18 Desember 2024}}</ref> <small>''(30 Junie 2024)''</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Skuldlas per inwoner: || 6&nbsp;861&nbsp;€ <small>''(30 Junie 2024)''</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Werkloosheid: || 5,5%<ref>{{de}} {{cite web |url=https://statistik.arbeitsagentur.de/DE/Navigation/Statistiken/Statistiken-nach-Regionen/Politische-Gebietsstruktur-Nav.html |title=Arbeitslosenquoten im November 2024 – Länder und Kreise |publisher=Statistik der Bundesagentur für Arbeit |date=November 2024 |accessdate=18 Desember 2024}}</ref> <small>''(November 2024)''</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[ISO 3166-2:DE|ISO 3166-2]]: || <code>DE-HE</code> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Amptelike webwerf: || [https://www.hessen.de/ hessen.de] |---- ! colspan="2" | Politiek |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Eerste minister]]: || Boris Rhein ([[Christelik-Demokratiese Unie|CDU]])<br /><small>''(sedert 31 Mei 2022)''</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | President van die ''[[Landtag]]'': || Astrid Wallmann (CDU) |---- bgcolor="#FFFFFF" | Regerende partye: || CDU en [[Sosiaal-Demokratiese Party|SPD]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | Setels in die parlement (''Landtag'')<br />(133 setels) <small>(2018: 137 setels)</small>: | CDU 52 <small>(2018: 40)</small><br />[[Alternative für Deutschland|AfD]] 27 <small>(19)</small><br />SPD 23 <small>(29)</small><br />[[Alliansie 90/Die Groenes|B90/Grüne]] 22 <small>(29)</small><br />[[Vrye Demokratiese Party|FDP]] 8 <small>(11)</small><br />Onafhanklik 1 <small>(–)</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Laaste verkiesing: || 8 Oktober 2023 |---- bgcolor="#FFFFFF" | Volgende verkiesing: || Oktober 2028 |- ! colspan="2" | Parlementêre verteenwoordiging |---- bgcolor="#FFFFFF" | Stemme in die Federale Raad (''Bundesrat''): || 5 (van 69) |---- ! colspan="2" | Kaart |---- bgcolor="#FFFFFF" | colspan="2" align="center" | [[Lêer:Locator map Hesse in Germany.svg|250px]] |} '''Hesse''' ([[Duits]]: ''Hessen'', [ˈhɛsn̩], {{Audio|De-Hessen.ogg|luister}}), amptelik die '''Deelstaat Hesse''' (''Land Hessen'', afkorting: HE), is met 'n oppervlakte van meer as 21&nbsp;000&nbsp;km² die sewende grootste [[Deelstate van Duitsland|deelstaat]] van [[Duitsland]]. Sy bevolking van ses miljoen is in die Ryn-Main-streek van Suid-Hesse saamgetrek. Hier is ook vier van Hesse se vyf grootste stede geleë – die administratiewe hoofstad [[Wiesbaden]], [[Frankfurt am Main]], [[Darmstadt]] en [[Offenbach]]. Noord-Hesse het 'n meer landelike karakter met 'n laer bevolkingsdigtheid. Die grootste nedersetting in die noordelike landsdeel is [[Kassel]]. [[Lêer:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|duimnael|links|Frankfurt am Main]] [[Lêer:Wiesbaden Herbstpanorama.jpg|duimnael|links|Panorama van Wiesbaden, die hoofstad van Hesse]] [[Lêer:HE-Michelstadt-marktpl-rath.jpg|duimnael|links|Die markplein van Michelstadt]] [[Lêer:Rathaus (Melsungen).JPG|duimnael|links|Vakwerkboukuns in Melsungen]] Die vroegste spore van menslike gemeenskappe dateer van die Würm-ystydperk sowat 50&nbsp;000 jaar gelede. Die Romeine, wat die gebied van die huidige Suid-Hesse by hul ryk ingelyf het, het diep spore gelaat, onder andere met die ''[[Limes|Limes Germanicus]]'', die versterkte noordelike grens van die [[Romeinse Ryk]] met vestings, forte en wagtorings wat oor 'n afstand van 500 kilometer tussen die [[Ryn]] en die [[Donau]] geloop het. Een van die grensforte, die ''Kastell Saalburg'' in die [[Taunus|Taunus-bergreeks]], is in die [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelminiese tydperk]] as museum herbou. Die [[Middeleeue]] leef voort in die vakwerkboukuns en nou straatjies van klein stede en dorpe. Middeleeuse stadskerne het onder meer in Marburg, Limburg, Alsfeld en Michelstadt bewaar gebly, net soos sakrale geboue soos die 13de eeuse Elisabethkerk in Marburg wat as die oudste [[Gotiese argitektuur|Gotiese]] [[kerk (gebou)|kerk]] in Duitsland beskou word. Belangrike domkerke het ook in [[Limburg an der Lahn|Limburg]], Fulda en [[Wetzlar]] ontstaan. Frankfurt se Paulskerk het met die demokratiese nasionale vergadering van 1848 bekendheid verwerf. Darmstadt in Suid-Hesse het omstreeks 1900 onder andere met die [[kunstenaarskolonie]] Mathildenhöhe tot een van die belangrikste sentra van die [[Jugendstil|Jugendstil-kunsbeweging]] in Duitsland ontwikkel. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Frankfurt am Main tot een van die beduidendste ekonomiese en finansiële metropole van Duitsland gegroei. Sy stadsilhoeët met talle [[wolkekrabber]]s is uniek in Duitsland. == Etimologie == Die Duitse naam ''Hessen'' is soos die ander Duitse streeksname ''Schwaben'', ''Franken'', ''Bayern'', ''Sachsen'' (asook verskeie landsnaame soos ''Ungarn'', ''Polen'', ''Schweden'') afgelei van die datiewe meervoudsvorm van die inwoners se naam of die gelyknamige [[Germane|Germaanse stam]], die Hesse (''Hessen'', enkelvoud ''Hesse''). Die geografiese naam is 'n verkorte vorm van die ouer saamgestelde naam ''Hessenland'' ("land van die Hesse"). Die Oud-Hoogduitse vorm van die naam is opgeteken as ''Hessun'' (datiewe meervoud van ''Hessi''); in [[Middeleeue|Middeleeuse]] [[Latyn]] verskyn dit as ''Hassonia'', ''Hassia'', ''Hessia''. Die naam van die Hesse gaan uiteindelik terug op die stamnaam van die Chatte.<ref>{{en}} {{cite book |author=Gudmund Schütte |title=Our forefathers : The Gothonic nations : A manual of the ethnography of the Gothic, German, Dutch, Anglo-Saxon, Frisian and Scandinavian peoples |volume=2 |year=1933 |page=191 |url=https://books.google.com/books?id=0R9aAQAAQBAJ&pg=PA191 |accessdate=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406000712/https://books.google.com/books?id=0R9aAQAAQBAJ&pg=PA191 |archive-date=6 April 2023}}</ref> Die antieke naam ''Chatti'' verskyn in die 7de eeu as ''Chassi'' en van die 8ste eeu af as ''Hassi'' of ''Hessi''.<ref>{{de}} {{cite book |author=Christian Presche |title=Kassel im Mittelalter: Zur Stadtentwicklung bis 1367 |volume=1 |year=2013 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=5ZfbAwAAQBAJ&pg=PA41 |accessdate=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413014858/https://books.google.com/books?id=5ZfbAwAAQBAJ&pg=PA41 |archive-date=13 April 2023}}</ref> 'n Inwoner van Hesse word ook "Hesse" genoem (Duits: ''Hesse'' (manlik), meervoud ''Hessen'', of ''Hessin'' (vroulik), meervoud ''Hessinnen''). Die Amerikaans-Engelse term [[Hesse (soldate)|"Hessian"]] vir 18de-eeuse Britse hulptroepe het sy oorsprong by landgraaf [[Frederik II van Hesse-Kassel|Frederik II]] van [[Landgraafskap Hesse-Kassel|Hesse-Kassel]] wat gereelde weermageenhede verhuur het aan die regering van Groot-Brittanje om in die [[Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] te veg. Die Engelse vorm ''Hesse'' is teen die 18de eeu algemeen gebruik, eers in die koppeltekenname van die state ''Hesse-Kassel'' en ''Hesse-Darmstadt'', maar die Latynse vorm ''Hessia'' het tot in die 19de eeu in algemene Engelse gebruik gebly.<ref>{{en}} "The Hessians, called, in the early history of Germany, Catti, lived in the present Hessia". ''The Popular Encyclopedia: Or, Conversations Lexicon'' vol. 3 (1862), bl. 720. Occasional English use of ''Hessia'' is found until the present day, e.g. P. J. J. Welfens, ''Stabilizing and Integrating the Balkans'', Springer Science & Business Media (2001), [https://books.google.com/books?id=mRHByuEAKQkC&pg=PA119 bl. 119.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406115440/https://books.google.com/books?id=mRHByuEAKQkC&pg=PA119 |date=6 April 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=Hessia%2CHesse&year_start=1700&year_end=2019&corpus=26&smoothing=3 |title=Chart of usage frequency: Hessia, Hesse |website=Google Books Ngram Viewer}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Joseph Leonhard ilpert |title=A Dictionary of the English and German and the German and English Language |publisher=B. Hermann |year=1857 |url=https://books.google.com/books?id=B944AQAAMAAJ&q=Hessia+dictionary&pg=PA548 |accessdate=1 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240901193530/https://books.google.com/books?id=B944AQAAMAAJ&q=Hessia+dictionary&pg=PA548#v=snippet&q=Hessia%20dictionary&f=false |archive-date=1 September 2024 |url-status=live}}</ref> Die [[Europese Kommissie]] gebruik weens sy beleid om streeksname onvertaal te laat die Duitse vorm ''Hessen'', self in 'n Engelstalige konteks.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf |title=European Commission English Style Guide |publisher=[[Europese Kommissie]] |accessdate=5 Desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205092625/http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf |archive-date=5 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all |at=paragraphs 1.31 and 1.35}}</ref> Ná 'n voorstel in 1992 het die Latynse streeksnaam in 1997 ook as basis vir die benaming van die element [[hassium]] gedien.<ref>{{en}} "Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997)". ''Pure and Applied Chemistry''. 69.12 (1997), bl. 2471. {{DOI|10.1351/pac199769122471}}.</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/108/hassium |title=Hassium |publisher=Royal Society of Chemistry |date=2020 |accessdate=18 Desember 2024}}</ref> == Klimaat == [[Lêer:Kinzigstausee Ahl.jpg|duimnael|Die Kinzigdam naby Bad Soden in die najaar wanneer watervlakke laer is]] Die gebied van Hesse maak deel uit van die warm-gematigde reënklimaatsone van die middel-breedtegrade. Winde waai merendeels uit westelike rigting sodat dwarsdeur die jaar vogtige lug vanaf die [[Atlantiese Oseaan]] na Hesse beweeg wat vir neerslae sorg. Die oseaniese invloed neem af hoe verder 'n mens vanuit die noordweste in suidoostelike rigting beweeg, maar is orals groot genoeg om uitermatige winterkoue of hoë somertemperature te verhoed. Gemiddelde jaarlikse temperature wissel van tussen 6 en 7&nbsp;°C in die berggebiede van Noord-Hesse tot tussen 10 en 11&nbsp;°C in die laer geleë Ryn-Maingebied in die suide. As gevolg van die topografiese struktuur met middelgebergtes, wat verskillende laer geleë landskappe insluit, is die klimaat in die deelstaat sterk gestruktureer. Mikroklimate word sterk beïnvloed deur die hoogte bo seevlak, veral wat temperature betref. Neerslae word hoofsaaklik deur die ligging van bergreekse in verhouding tot die hoofwindrigting bepaal. Aan die [[loefkant|loef-]] of windkant van die berge styg lug sodat wolke vorm en reën val, terwyl die benedewindse kant, waar lugstrome daal en wolke oplos, relatief droog is. Die gemiddelde jaarlikse reënval wissel van 1000 millimeter of meer in bergagtige terrein tot slegs 500-600 millimeter in die Rynvallei. == Flora en fauna == === Bosgebiede === [[Lêer:Reinhardswald im Mai.jpg|duimnael|Sowat 'n vyfde van Hesse se bosgebiede is natuurlike bosse of oerwoude. Die foto toon een van die deelstaat se oerwoude, die Reinhardswald, gedurende Mei]] Bosgebiede beslaan byna 895&nbsp;000 hektaar of 42 persent van die deelstaat se oppervlakte. Dit maak van Hesse die mees beboste deelstaat van Duitsland (naas Rynland-Palts) – nog voor die Saarland (39 persent), Baden-Württemberg (38 persent) en Beiere (36 persent). 40 persent van Hesse se bosgebiede is in besit van die deelstaat, terwyl 'n verdere 35 persent in besit van 418 stede en munisipaliseite is. Slegs agt Hessiese munisipaliteite beskik nie oor hul eie bosgebiede nie.<ref>{{de}} [https://umweltministerium.hessen.de/umwelt-natur/wald/wald-hessen ''Hessiese Departement van Omgewingsake: Bosse in Hesse'']{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'n Kwart van Hessiese bosse is in privaat of gemeenskaplike besit. Daar is altesaam 60&nbsp;000 privaat boseienaars wat merendeels klein bosgebiede besit. 'n Derde van alle privaat bosgebiede maak deel uit van boerderye. Hesse se bosgebiede is oneweredig oor die deelstaat versprei. So is streke soos die Wetterau of die Gießen-bekken yl bebos. Hierdie landskappe word oorheers deur vrugbare landbougrond wat al in die vroeë geskiedenis van Hesse bewerk is, terwyl bosgebiede slegs vyftien persent beslaan. In die Ryn-Main-vlakte, waar nog slegs sowat 26 persent van die oppervlakte bebos is, is bosse veral deur die uitbreiding van beboude gebiede, nywerheidsaanlegte en vervoerstelsels verdring. Daarenteen is berggebiede soos die Odenwald, Spessart, Taunus en Weserbergland dig bebos. Bosgebiede beslaan hier meer as vyftig persent van die oppervlakte en groei nog steeds, veral omdat minder vrugbare grond deur boere herbebos word. === Biodiversiteit === [[Lêer:Bythinella compressa A MRKVICKA.JPG|duimnael|Die Rhön-slak (''Bythinella compressa''), 'n bedreigde slakspesie wat uitsluitlik in twee Hessiese bergreekse, Rhön en Vogelsberg, voorkom]] Sedert die laat 18de eeu is in Hesse meer as 140 plantspesies as uitgestorwe verklaar, terwyl die broeigetalle van sommige voëlspesies afgeneem het – dié van die kiewiet (''Vanellus vanellus'') met 85 persent sedert die middel van die 1980's. Ook veldhamsterbevolkings het sedert die 1970's drasties gekrimp. Die varswater-pêreloester (''Margaritifera margaritifera''), wat vroeër volop was in die waterliggame van bergreekse soos die Vogelsberg, Rhön, Spessart en Odenwald, word intussen in Hesse as uitgestorwe geklassifiseer. Die edel- of Europese rivierkreef (''Astacus astacus'') en die vlagsalm (''Thymallus thymallus''), 'n varswatervis, word as bedreigde spesies beskou wat tans nog slegs in enkele waterliggame aangetref word.<ref>{{de}} [https://umweltministerium.hessen.de/umwelt-natur/naturschutz/hessische-biodiversitaetsstrategie ''Hessiese Departement van Omgewingsake: Hessiese strategie vir biodiversiteit''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506202115/https://umweltministerium.hessen.de/umwelt-natur/naturschutz/hessische-biodiversitaetsstrategie |date= 6 Mei 2016 }}</ref> Naas dier- en plantspesies, wat wêreldwyd of ook in ander dele van Europa voorkom, is daar ook spesies waarvan die habitat min of meer beperk tot Hesse is, waaronder die Rhön-slak (''Bythinella compressa'', Duits: ''Rhönquellschnecke'') wat hier endemies is. Daar is ook spesies wat ná eeue of dekades na Hesse teruggekeer het, soos die [[Eurasiese rooikat]], of spesies wat vroeër as bedreig beskou is en tans weer konstant in getalle toeneem, soos die [[Europese wildekat]], die [[swerfvalk]] (''Falco peregrinus'') en die Europese oehoe (''Bubo bubo''). == Geskiedenis == === Hesse as historiese Duitse landskap === [[Lêer:Hessen 1900.svg|duimnael|Kaart van die Hessiese lande tydens die [[Duitse Keiserryk]] rondom 1900]] Met 'n oppervlakte van 21&nbsp;115&nbsp;km² en 'n bevolking van ses miljoen is Hesse vandag een van die middelgroot deelstate van Duitsland. Anders as byvoorbeeld Beiere of Sakse het Hesse geen eeue lange tradisie as politieke entiteit nie, maar het sy ontstaan aan 'n besluit van die Amerikaanse militêre administrasie kort ná die Tweede Wêreldoorlog te danke. Die gebiede, wat op 19 September 1945 as deelstaat ''Groß-Hessen'' verenig is (Keurhesse, Hesse-Darmstadt, Nassau, Waldeck en Frankfurt am Main) het daarenteen elkeen 'n lang geskiedenis van relatiewe politieke onafhanklikheid. Dat hierdie gebiede nie al vroeër tot 'n gemeenskaplike Hessiese staat verenig is nie, was aan erfdeling, dinastiese belange, godsdienstige onenigheid, oorlogsvoering en die inmenging en die begerigheid van vreemde moondhede te danke.<ref>{{de}} Frank-Lothar Kroll: ''Geschichte Hessens''. Tweede uitgawe. München: C.H. Beck Wissen 2011, bl. 7</ref> Maar ondanks die feit dat Hesse eeue lank in kleiner politieke eenhede verdeel was, het sy bewoners 'n gemeenskaplike geskiedenis wat terugstrek na die hoë middeleeue toe Hesse 'n kernland van die [[Heilige Romeinse Ryk]] was, en die tyd van die [[Protestantse Hervorming]] toe die Nassauiese landsdele gesamentlik die Calvinisties-Protestantse geloof aanvaar het. In die volgende eeue het die twee linies van die Huis van Hesse, Kassel en Darmstadt, in politieke opsig van mekaar wegbeweeg, maar die gemeenskaplike identiteit van die Hessiese bevolking is deur hierdie proses nie aangetas nie. Sodoende kan na Hesse voor 1945 as 'n historiese Duitse landskap verwys word. === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Wetteraumuseum Altsteinzeit.jpg|duimnael|Argeologiese vondse uit die Ou Steentydperk in die Wetteraumuseum, Friedberg]] Die vroegste spore van menslike bewoners, wat deur argeoloë in Hesse gevind is, dateer uit die [[Steentydperk|Ou Steentydperk]] (sowat 500&nbsp;000 jaar gelede). In streke soos Wetterau en die Schwalm-Eder-gebied, wat ook gedurende die Ystydperk vry van vergletsering was, het prehistoriese steengroewe ontstaan. Gedurende die Middel-Steentydperk (tussen 8&nbsp;000 en 5&nbsp;000 v.C.) is die Hessiese gebied net soos ander streke in Europa deur klein gemeenskappe van jagters, versamelaars en vissers bewoon, soos deur argeologiese vondse rondom Arolsen en Hofgeismar, in die Vogelsbergstreek en die mondingsgebied van die Main bevestig is. In die oorgangstydperk tussen Middel- en Jong Steentydperk (omstreeks 5&nbsp;000 tot 1&nbsp;800 v.C.) het steeds meer gemeenskappe hul nomadiese leefwyse laat vaar en hulle in dorpsagtige nedersettings met boerderye gevestig waar hulle akkerbou bedryf en vee geteel het. Vroeë boeregemeenskappe het onder meer in die Laer Lahnvallei, die Ryn-Mainstreek, die Amöneburgse Bekken en in die gebied rondom Fritzlar bestaan. Hier is byvoorbeeld gebruiksvoorwerpe opgegrawe wat vanweë hul kenmerkende versierings as snoerkeramiek bekend staan. Navorsers neem aan dat die draers van die snoerkeramiese beskawing hul oorsprong in Wes-Hongarye gehad het.<ref>{{de}} [http://huettenberg.de/rathaus-und-buergerservice/huettenberg-in-der-steinzeit-/ ''www.huettenberg.de: Hüttenberg in der Steinzeit''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005150/http://huettenberg.de/rathaus-und-buergerservice/huettenberg-in-der-steinzeit-/ |date= 5 Maart 2016 }}</ref> Vanweë sy ligging by die kruispunt van belangrike roetes was Hesse gedurende die hele Steentydperk 'n deurgangsgebied waardeur mense getrek het, waar handel met goedere gedryf en nuwe gewoontes gevestig is. Dit was Hesse se besondere rol as deurgangsland waardeur die land se geskiedenis ook in die volgende eeue bepaal is.<ref>{{de}} Kroll (2011), bl. 11</ref> === Brons- en Ystertydperk === In die [[Bronstydperk]] (tussen 1&nbsp;800 en 750 v.C.) val die bloeifase van die sogenaamde Urneveldbeskawing wat sy naam aan sy besondere begrafnispraktyke te danke het. Oorledenes is [[verassing|veras]] en in urne, soms saam met ryk grafgiftes, begrawe. Die grafte van vorste wys op sosiale verskille. So is hooggeplaastes saam met wapens en bronsgereedskappe begrawe. Ander vondse uit die 1ste eeu. v.C. wys op praktyke soos menseoffers en kannibalisme wat indertyd nog bestaan het. Die Ystertydperk (omstreeks 750 tot 50 v.C.) is die laaste periode in die Hessiese geskiedenis waar argeologiese opgrawings skriftelike oorlewerings moet vervang. Bewoners het in hierdie tydoperk weer oorgegaan na die tradisionele begrafnispraktyk van teraardebestelling. Oorledenes is dikwels saam met hul sieraad, veral ringe, begrawe. Kenmerkend is die vestiging van nedersettings op hoër geleë plekke soos heuwels – een van die karakteristieke van 'n nuwe tydperk wat destyds aangebreek het: 'n tydperk wat met die Kelte verbind word. === Kelte en Chatte === [[Lêer:Keltenfürst Glauberg vorne links 1.JPG|duimnael|links|Die Kelte-vors van Glauberg, 'n standbeeld wat in die gelyknamige Keltiese ''[[oppidum]]'' opgegrawe is]] [[Lêer:Celtic.warriors.garments-replica.jpg|duimnael|Gerekonstrueerde wapens, uitrusting en klere van 'n Keltiese kryger. <br /><small>Museum KeltenKeller, Rodheim-Bieber</small>]] In die 4de eeu v.C. het [[Kelte|Keltiese]] bewoners in Suidwes-Hesse, in die Ryn-Maingebied, in die Wetterau en op die Glauberg elemente van 'n hoogs ontwikkelde beskawing gevestig wat met 'n verskeidenheid innovasies in die goudsmeekuns en op ander velde verbind word. In die sosiale orde van Keltiese stamme het vorste 'n prominente rol gespeel, soos uit hul ryk grafgifte blyk. Vorste is in wa- of ruitergrafte met goudsieraad, wapens, gereedskappe en keramiek ter ruste gelê. Argeologiese vondse bevestig dat die Keltiese bewoners ook reeds gebruik gemaak het van warmbaddens in die gebied van die huidige Wiesbaden en Alzey. Hoe ver die Hessiese gebiede onder Keltiese heerskappy gestrek het, is steeds omstrede onder geskiedkundiges. Terwyl die suide en sentrale gebiede van die huidige deelstaat Hesse deur Kelte bewoon is, het Germaanse stamme, waaronder die Chatte as beduidendste groep, vanuit Noord-Hesse in suidelike rigting beweeg. Die tweede eeu v.C. is reeds gekenmerk deur Kelties-Germaanse gevegte waartydens die Kelte uiteindelik 'n nederlaag gely het. Blykbaar kon nóg hul hoogs ontwikkelde beskawing nóg hul gesofistikeerde stelsel van versterkings en forte die Kelte in Hesse van ondergang red. Dikwels word na die Kelte as 'n "vlugtende volk" verwys wat meestal niks meer agtergelaat het as die spore van hul vlug. In die laaste dekades voor die begin van die Christelike jaartelling het die Chatte hulle in die berg- en heuwellandskap van Neder-Hesse gevestig. Die middelpunt van hul magsgebied was rondom Fulda, Eder en Lahn geleë, alhoewel Chattiese gemeenskappe hulle ook in die gebied van Kassel en Wetzlar en aan die Middelryn gevestig het. Die belangrikste Chattiese nedersettings, wat tegelykertyd as godsdienstige sentra en sentrale begrafnisplekke gedien het, was Geismar, Metze en Gudensberg. Nou verwante Germaanse stamme soos die Cheruskers en Mattiakers het net tydelik 'n rol as bondgenote vervul voordat hulle uitgeskakel is. Die Chatte was volgens antieke oorlewerings (onder meer [[Tacitus]] se ''Germania'' en ''Annales'') 'n baie strydlustige volk, maar in elk geval teen die einde van die 1ste eeu n.C. die Germaanse kernvolk in die gebied. As sulks was hulle die belangrikste teenstaanders van Rome en sy kolonies aan die linkeroewer van die Ryn. Tacitus beskryf die Chatte as liggaamlik en geestelik sterk en verbind hierdie eienskappe met hul leefstyl as bergbewoners waardeur hulle van die meeste ander Germane verskil het. Hul gedissiplineerdheid en organisasievermoë was volgens hom vergelykbaar met dié van Romeine. Die digter Marcus Valerius Martiali merk op dat die Chatte, net soos die Bataviërs, 'n rooi skuim, die sogenaamde ''spuma chattica'', vervaardig het waarmee hulle hul hare vuurrooi geverf het. Hierdie skuim was ook in Rome baie gewild en het 'n belangrike rol in die ruilhandel met Romeine gespeel.<ref>{{en}} D. H. Green: ''Language and history in the early Germanic world''. Cambridge: Cambridge University Press 1998, bl. 188</ref><ref>{{en}} Kelly Olson: ''Dress and the Roman Woman: Self-Presentation and Society''. Abingdon: Routledge 2008, bl. 73</ref> Deskundiges soos die Duitse filoloog Ludwig Rübekeil, wat navorsing oor die kontaksones tussen Germane en Kelte doen, bevraagteken die stelling dat die Chatte 'n suiwer Germaanse stam was. So het onder meer Caesar na die Volcae Tectosages verwys, 'n Galliese volk wat hom in die Hercyniese Woud gevestig het, die digte bosgebiede wat vanaf die Ryn in ooswaartse rigting gestrek en die grootste deel van die huidige Suid-Duitsland bedek het. Vir Romeinse en Griekse skrywers het hierdie oerbos die noordelike grens van die bekende Europa gevorm. Navorsers vermoed dat die Volcae Tectosages gebiede in die huidige Noord-Baden, Noord-Württemberg, Hesse, Noord-Beiere en [[Boheme]] bewoon het. Taalkundige navorsing en argeologiese opgrawings bevestig dat die bevolking in hierdie streek van gemengde Kelties-Germaanse afkoms was. Interessant genoeg het die Germane later die naam van hierdie Kelties-Germaanse mengvolk, Volcae Tectosages, gebruik om na alle Kelte en Romane te verwys. Uit die oorspronklike ''Walha'' het later ''Welsch'' geword (vergelyk die terme ''Waal'', ''Waals'' en ''Wallonië'' vir die nie-Germaanse deel van die huidige België). ''Welsche'' as sambreelterm vir Romaanssprekende volke word tans in Duits nie meer gebruik nie, maar wél in [[Pools]] – vergelyk die Poolse naam vir [[Italië]], ''Włochy''.<ref>{{de}} Manfred Jehle, Erich Hafner, Lothar Kölm, Michael Schippan en Alfred S. Wunsch: ''Die Deutschen. Geschichte und Tradition''. Keulen: Lingen 2012, bl. 53-54</ref> === Romeinse heerskappy === [[Lêer:Saalburg Main Gate (Porta Praetoria).jpg|duimnael|Die ''Porta Praetoria'' (hoofpoort) van die gerekonstrueerde Romeinse fort Saalburg naby [[Bad Homburg vor der Höhe|Bad Homburg]]]] [[Lêer:Römische Villa Haselburg (DerHexer) 2012-09-29 013.jpg|duimnael|'n Gerekonstrueerde Romeinse villa in Haselburg]] [[Lêer:A richly decorated triclinium (officer’s dining room), the most complete Roman wall-painting of all the limes, found in the Limes fort at Echzell, Saalburg Roman Fort, Limes Germanicus, Germania (Germany) (7957570540).jpg|duimnael|Die ryklik versierde ''triclinium'' (eetkamer) van 'n Romeinse offisier te Limes-fort Saalburg, Echzell]] Romeinse legioene, wat in die versterkte militêre basis van [[Mogontiacum]] (die moderne [[Mainz]]) gestasioneer was, het in 10 v.C. die Ryn oorgesteek om vir die eerste keer voet op Hessiese bodem te sit. Rome was destyds van voorneme om sy provinsie Germania verder uit te brei en sy oostelike grens tot by die [[Elbe]]rivier te verskuif. Die Chatte was die eerste Germaanse volk wat in gevegte met Romeinse magte gewikkel was. Dit was ook moontlik ook die rede hoekom hulle 'n fokuspunt in die Romeinse geskiedskrywing was en 'n hele reeks outeurs, waaronder [[Tacitus]], Florus, [[Plinius die ouere|Plinius]] en [[Strabo]], na hulle verwys het. Die Romeins-Chattiese konflik het die hele Romeinse keisertyd voortgeduur. Rome het uiteindelik daarin geslaag om sy besittings langs die regteroewer van die Ryn uit te brei en die nuut verowerde gebiede deur 'n reeks grensforte in die huidige Wiesbaden, Hofheim en Friedberg te beveilig. Laasgenoemde was die Romeinse Ryk se noordelikste voorpos in Hesse, maar desondanks is die Romeinse ''castellum'' Saalburg naby [[Bad Homburg vor der Höhe|Bad Homburg]] tans die bekendste Romeinse vesting in die gebied. In 1900 het die imperiale selfbeeld van keiser [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]] die aanleiding tot die rekonstruksie van hierdie ''castellum'' gegee. Die voortdurende grenskonflik het verdere versterkings genoodsaak. Vanaf 83 n.C. het die Romeine met die bou van die Limes begin, 'n versterkte en bewaakte grenslyn. Hiervoor is aanvanklik net 'n smal strokie land van bome en bosse skoongemaak om 'n grenspad aan te lê. Hierdie pad het dikwels oor bergkamme geloop wat 'n goeie uitsig oor die onveilige Chattiese grensstreek gebied het. Dit is gaandeweg versterk en tot een van die beduidendste en invloedrykste kulturele grenslyne in die geskiedenis van Europa uitgebou.<ref>{{de}} Kroll (2011), bl. 14</ref> Terwyl dit heel waarskynlik nie sou deug om 'n grootskaalse aanval af te weer nie, het die Limes nietemin die doeltreffende polisiëring van die grens bewerkstellig sodat migrasie- en handelsverkeer gereguleer kon word. Die Limes het die gebied van Hesse in twee dele verdeel. Suid-Hesse het deel uitgemaak van die Romeinse provinsie Bo-Germanië (''Germania superior'') met sy hoofstad Mogontiacum. Die gebied is gaandeweg geromaniseer – 'n proses wat hom op administratiewe, stedeboukundige en infrastrukturele gebied voltrek het. Latyn het die algemene omgangstaal geword. In administratiewe opsig is die provinsie in ''civitates'' verdeel – nedersettings of munisipaliteite wat dikwels deur 'n bepaalde stamgroep bewoon is en oor sy eie plaaslike administrasie beskik het. In Hesse was daar drie ''civitates'': die ''civitas Taunensium'' (met Nida – tans Frankfurt-Heddernheim – as administratiewe setel), die ''civitas Mattiacorum'' (Aquae Mattiacorum, die moderne Wiesbaden) en die ''civitas Audeniensium'' (Dieburg). Alle bewoners van Bo-Germanië was belastingpligtig, maar het tegelykertyd voordeel getrek uit die doeltreffende Romeinse administrasie. So is vaste paaie aangelê en steenbrûe gebou om die ekonomiese mobiliteit van bewoners en handelsverkeer te bevorder. Die versterkte handel- en marksentrum (''forum'') in Waldgirmes naby Lahnau getuig van Romeinse aktiwiteite in hierdie verband. Die ''forum'', wat vanaf 4 v.C. ontstaan het, is een van die vroegste voorbeelde van Romeinse steengeboue in die besette Germaanse gebiede aan die regteroewer van die Ryn (''Germania magna''). 'n Groot aantal landgoede (''villae rusticae'') het die bevolking in stedelike nedersettings van landbouprodukte voorsien. Akkerbou en veeteelt het voordeel getrek uit nuut ingevoerde, tot dusver in die gebied onbekende vrugtesoorte, veerasse en landboukundige toerusting. Die warm Rynvallei was 'n goeie ligging vir die vestiging van 'n wynboubedryf. Warmbaddens, wat vir geneeskundige en ontspanningsdoeleindes gebruik is, was 'n lokpunt vir bewoners van Wiesbaden, Bad Nauheim en Bad Vilbel en hul uitheemse gaste, soos tewens ook die plaaslike gashuise. Fonteine en [[akwaduk]]te het die bevolking van vars water voorsien. Al het die Romeinse heerskappy in Suid-Hesse sowat 400 jaar geduur, was Germaanse aanvalle 'n konstante bedreiging vir sy bewoners. Die Chatte het vanuit hul stamland noord van die Limes verskeie kere die Romeinse grens oorgesteek. Aanvanklik is hul aanvalle suksesvol afgeweer, maar vanaf die vroeë 3de eeu het 'n tweede Germaanse volk, die [[Alemanne]], na die ryksgrens opgeruk. Omstreeks 260 het hulle vir die eerste keer die Limes deurbreek. Rome was genoodsaak om alle gebiede van die provinsie Bo-Germanië, wat langs die Ryn se regteroewer geleë was, te ontruim. Die besittings aan die linkeroewer is hergeorganiseer as ''Germania prima'', terwyl Mogontiacum sy status as administratiewe setel gehandhaaf het. Danksy magtige versterkings het die Romeinse bewind aan die Ryn se linkeroewer nog sowat honderd jaar voortgeduur voordat ook hierdie gebiede gereeld teikens van Alemanniese invalle geword het. Omstreeks 400 is die Romeinse verdedigingslinies aan flarde geskeur, en kort daarna het die laaste Romeinse groepe die gebied ontruim. Vierhonderd jaar se Romeinse heerskappy het hul stempel op Suid-Hesse afgedruk sodat die streek ook in die volgende eeue sterk verskil het van die noorde wat nooit onder Romeinse bewind gekom het nie. === Middeleeue === [[Lêer:Marburg - Elisabethkirche 05 ies.jpg|duimnael|Standbeeld van Sint Elisabeth in die Elisabethkerk te Marburg]] Gedurende die Frankiese heerskappy in Hesse het die bewoners die Christelike geloof aangeneem. Ook die eerste verwysing na die Hesse as ''Hessi'' dateer uit die vroeë middeleeue. 'n Brief wat in 738 deur die pous aan Bonifatius gestuur is, 'n sendeling wat aanvanklik in Fritzlar en later in Fulda gepreek het, bevat dié term. Bonifatius het kerke opgerig en vroeë strukture van 'n [[Kerk (organisasie)|kerkorganisasie]] gevestig. Onder [[Karel die Grote]], wat in 800 tot keiser gekroon is, het die Ryn-Maingebied tot een van die kernstreke van die [[Heilige Romeinse Ryk]] ontwikkel, veral nadat keiserlike [[palts]]e naby biskopsetels soos Mainz en Worms ontstaan het. Ná die opsplitsing van die Ryk onder Karel se kleinseun [[Lodewyk die Duitser]], wat in die klooster van Lorsch ter ruste gelê is, het Frankfurt die keiser se gunsteling-regeringsetel geword. In die regeringstyd van die Staufer-keiser Frederik Barbarossa, wat in 1152 deur die ryksvorste in Frankfurt as koning verkies is, het die Ryn-Maingebied nog eens 'n kerngebied van die Ryk geword. So het Frankfurt gaandeweg die stad geword waar Duitse konings verkies en gekroon is. Die stad het tot een van die belangrikste ekonomiese en handelsentra in Europa ontwikkel nadat keiser Frederik II in 1240 aan Frankfurt die voorreg verleen het om jaarbeurse (belangrike handelskoue) te hou.<ref>{{de}} [https://www.hessen.de/fuer-besucher/geschichte-des-landes-hessen/von-den-roemern-bis-ins-mittelalter ''www.hessen.de: Geschichte des Landes Hessen – Von den Römern bis ins Mittelalter''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816134658/https://www.hessen.de/fuer-besucher/geschichte-des-landes-hessen/von-den-roemern-bis-ins-mittelalter |date=16 Augustus 2013 }}</ref> Die geskiedenis van Hesse as politieke entiteit het in die Staufertydperk begin toe Elisabeth, die weduwee van die Thüringiese landgraaf Lodewyk IV, haar amptelike residensie in die somer van 1228 na Marburg verskuif het. Haar betrokkenheid by die armes en siekes, haar ontydige afsterwe in 1231, haar latere heiligspreking en die opspraakwekkende pelgrimstoer van keiser Frederik II het van haar graf 'n sakrale sentrum in Hesse gemaak. Haar dogter Sophie het ná 'n hewige stryd met haar Thüringiese familie en die streeksmoondhede oor die politieke en dinastie toekoms van Hesse daarin geslaag om die land as erfdeel aan haar seun Hendrik van Brabant te laat val. In 1264 is Hendrik I ná die einde van die Thüringies-Hessiese Suksessieoorlog as landgraaf van Hesse erken. Dertien jaar later het hy Kassel as sy regeringsetel gekies. Dit was die laaste in 'n reeks uitgangspunte vir die ontwikkeling van Hesse as selfstandige politieke entiteit. === Modernisering onder Philipp die Grootmoedige === [[Lêer:Wartburg-Philipp.von.Hessen.JPG|duimnael|Philipp die Grootmoedige]] Gedurende die regeringstyd van landgraaf Philipp die Grootmoedige (1518–1567) het hierdie ontwikkeling 'n hoogtepunt bereik. Philipp het al vroeg die godsdienstige en politieke belangrikheid van [[Martin Luther]] se leerstellings besef. As een van Luther se oortuigde aanhangers het hy daarin geslaag om van Hesse binne 'n kort tydperk een van die leidende Protestantse Duitse en Europese moondhede van die vroeë 16de eeu te maak. Philipp het die beginsels van sy beleid binne die Europese konteks geformuleer, selfs al het dit in konflik gestaan met die beleid van die keiser en die Habsburgse wêreldmoondheid. Met sy hervormingsbeleid het hy die Hessiese administrasie, onderwysstelsel en navorsingsbedryf gemoderniseer en met die daarstelling van sosiale instellings begin. Die stigting van die Universiteit van Marburg, die oudste akademiese instelling in Hesse, en die bou van nuwe skole en hospitale het sentraal gestaan in sy moderniseringsprogram. Ná sy afsterwe het politieke en godsdienstige geskille tot die verdeling van Hesse gelei wat voortaan uit twee deelstate – Hesse-Kassel en Hesse-Darmstadt – bestaan het. Godsdienstige geskille het die dinastiese konflikte en verdeling in die 17de eeu verder verskerp. === Die 19de eeu === Die politieke stelsel en landkaart in Hesse is eers in die vroeë 19de eeu as gevolg van [[Napoléon Bonaparte]] se Europese magsbeleid weer ingrypend verander. Hesse-Kassel is in 1803 tot keurvorstedom verhef. Hesse-Darmstadt, wat die status van groothertogdom gekry het, en die Nassauiese vorstedomme, wat in die Hertogdom Nassau verenig het, het in 1806 tot die Rynbond toegetree. Ook ander grense is in die Napoleontiese tydperk nuut getrek. Frankfurt, Wetzlar, Aschaffenburg, Fulda en Hanau is enkele jare lank in die Groothertogdom Frankfurt saamgesluit, terwyl Keurhesse, Brunswyk asook dele van Hannover en Pruise tydelik deel uitgemaak het van die Koninkryk Wesfale, met Kassel as regeringsetel van Napoléon se broer Jérôme. Met Napoléon se militêre nederlaag het ook die Koninkryk Wesfale verbrokkel. Die keurvorstedom Hesse-Nassau is herstel en groot dele van die vorsbisdom Fulda en Hanau daarby ingesluit. Gebiede aan die linkeroewer van die Ryn rondom Mainz en Worms is as [[Rynhesse]] by Hesse-Darmstadt ingelyf. Nassau het voortbestaan as hertogdom. Kleiner selfstandige state soos die landgraafskap Hesse-Homburg en die prinsdom Waldeck het by die Duitse Bond aangesluit. Frankfurt het sy status as Vrye Rykstad herwin (tot en met 1866) nadat die gelyknamige groothertogdom weer ontbind is. === Die eerste demokratiese bedeling === [[Lêer:Hessen1930.png|duimnael|Kaart van Hesse in die [[Republiek van Weimar]], 1930]] Ná die afskaffing van die monargie en die stigting van die [[Republiek van Weimar]] in 1918 is die Groothertogdom Hesse-Darmstadt omgevorm tot die Volksstaat Hesse. Die eerste algemene verkiesing is op 26 Januarie 1919 gehou, en net soos op nasionale vlak is ook in die deelstaat 'n koalisieregering deur die Sosiaaldemokratiese, die Demokratiese en die Sentrumparty. Darmstadt is as setel van die nuwe deelstaatregering gekies. Die deelstaat se eerste demokratiese grondwet is op 20 Februarie 1919 aanvaar. Die politieke en ekonomiese instabiliteit, wat op die Eerste Wêreldoorlog gevolg het, was 'n groot uitdaging vir die jong Hessiese republiek. Nogtans het die Hessiese minister van binnelandse sake, Wilhelm Leuschner, wat die amp vanaf 1928 beklee het, Hesse as "die wegbereider vir 'n herordening van die Ryk" beskou – 'n rol wat volgens hom uit die politieke tradisies van Hesse voortgespruit het. Leuschner het die groeiende [[Nazi-party|Nasionaalsosialistiese beweging]] betyds as 'n bedreiging vir die demokratiese stelsel raakgesien en dit van die begin af bestry.<ref>{{de}} [https://www.hessen.de/fuer-besucher/geschichte-des-landes-hessen/die-erste-demokratie ''www.hessen.de: Geschichte des Landes Hessen – Die erste Demokratie. Besoek op 21 April 2014''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816122823/https://www.hessen.de/fuer-besucher/geschichte-des-landes-hessen/die-erste-demokratie |date=16 Augustus 2013 }}</ref> === Nasionaalsosialistiese diktatuur === [[Lêer:Frankfurt am Main 1945.jpg|duimnael|links|Die bouvalle van Frankfurt se middestad in 1945]] In die verkiesing van November 1931 het die Nasionaalsosialistiese Duitse Werkersparty (NSdAP) 27 van die 70 setels in die Hessiese deelstaatparlement verower, maar kon nie daarin slaag om die verkose demokratiese regering te ontsetel nie. Eers met die Nasionaalsosialistiese magsoorname in die Duitse Ryk in 1933 het die "Wet oor die heropbou van die Ryk" voorsiening gemaak vir 'n diktatoriese bewind op deelstaatvlak. Die NSdAP-streeksleier in Hesse-Nassau is as Ryksstadhouer benoem. Binne sy bevoegdhede en funksies het die ontbinding van bestaande departemente geval wat in administratiewe afdelings omgevorm is. Alle deelstaatstrukture is aan die NS-bewind op nasionale vlak gelykgeskakel en demokratiese partye onderdruk. Nogtans was daar aktiewe weerstand teen die NS-bewind. Naas Wilhelm Leuschner het ook ander personlikhede soos Heinrich Fulda, Ernst von Harnack, Theodor Haubach, Johanna Kirchner, Carlo Mierendorff, Adolf Reichwein en Ludwig Schwamb teen die diktatuur verset. Almal het Wilhelm Leuschner se politieke oortuiging gevolg dat "ons is, wat ons gewees het" en hul stryd vir 'n demokratiese Duitsland met hul lewens betaal. Hul vryheidsgees en politieke beginsels was egter rigtinggewend vir die nuwe Hessiese deelstaat wat ná die Tweede Oorlog gestig is. Gedurende die oorlog het duisende bewoners van Hessiese stede soos Frankfurt, Kassel en Darmstadt in vernietigende Britse en Amerikaanse lugaanvalle gesterf. Die aanval op Darmstadt, wat snags op 11 September 1944 begin het, het na ramings meer as 12&nbsp;000 menselewens geëis.<ref>{{de}} Dietmar Süß: ''Tod aus der Luft. Kriegsgesellschaft und Luftkrieg in Deutschland und England''. Bonn: Bundeszentrale für politische Bildung (bpb) 2011, bl. 475</ref> Plaaslike NS-leiers het massabegrafnisse vir propagandadoeleindes misbruik en die bevolking opgeroep om in die oorlogstryd teen die geallieerde magte te volhou. [[Lêer:Deutschland Besatzungszonen 8 Jun 1947 - 22 Apr 1949 amerikanisch.svg|duimnael|Die Amerikaanse besettingsone in Duitsland ná die [[Tweede Wêreldoorlog]]]] In die lente van 1945 het geallieerde magte die grootste deel van die Duitse Ryk beset. Op 25 Maart het Amerikaanse eenhede Darmstadt ingeneem, op 28 Maart Wiesbaden en een dag later ook Frankfurt am Main. Op 4 April is Kassel in Noord-Hesse bevry. Nog in die lente van 1945 het die Amerikaanse militêre administrasie in Kassel en Wiesbaden nuwe regeringspresidente en 'n "Duitse regering van die deelstaat Hesse" met sy setel in Darmstadt benoem. Die nuwe regering onder leiding van professor Ludwig Bergsträsser het by die demokratiese tradisies van die voormalige Volksstaat Hesse aangesluit.<ref>{{de}} [https://www.hessen.de/fuer-besucher/geschichte-des-landes-hessen/nationalsozialistische-gewaltherrschaft ''www.hessen.de: Geschichte des Landes Hessen – Nationalsozialistische Gewaltherrschaft''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816095046/https://www.hessen.de/fuer-besucher/geschichte-des-landes-hessen/nationalsozialistische-gewaltherrschaft |date=16 Augustus 2013 }}</ref> === Stigting van die deelstaat === Die deelstaat Groot-Hesse (''Groß-Hessen'') is volgens die Amerikaanse militêre bewind se Proklamasie nommer 2 op 19 September 1945 gevorm. Wiesbaden het op 12 Oktober die administratiewe hoofstad geword. Die Hessiese staatsgebied het die voormalige Pruisiese distrikte Kassel en Wiesbaden en die vroeëre Volksstaat Hesse behels. Die distrikte Ober- en Unterwesterwald, Unterlahn en St. Goarshausen het, net soos die streek Rynhesse aan die linkeroewer van die Ryn, deel van die Franse besettingsone geword en is later by die nuwe deelstaat Rynland-Palts ingesluit. === Ekonomiese opswaai ná 1945 === [[Lêer:Frankfurt Bankenviertel.20130616.jpg|duimnael|Bankdistrik in Frankfurt am Main]] Hesse het ná die verdeling van Duitsland tot die geografiese middelpunt van die nuutgestigte Federale Republiek van Duitsland geword en binne enkele jare tot 'n welvarende streek ontwikkel wat vanaf 1957 selfs in staat was om finansiële bystand aan armer Wes-Duitse deelstate te verleen. Met sy ekonomiese beleid, wat onder meer voorsiening vir die sosiale ontwikkeling van landelike gebiede gemaak het, het Hesse as voorbeeld vir ander deelstate gedien. In die 1960's het Frankfurt am Main tot die enjin van ekonomiese groei in die Ryn-Main-streek ontwikkel. Met sy sterk ekonomiese posisie het Hesse, wat in die dekades ná die oorlog tradisioneel deur die Sosiaaldemokratiese Party geregeer is, sy invloed in die Federale Raad, die tweede kamer en verteenwoordiging van die Duitse deelstate, laat geld. So is 'n aantal hofstukke by die Wes-Duitse konstitusionele hof ingedien om omstrede wetsontwerpe van die konserwatiewe federale regering onder leiding van bondskanselier [[Konrad Adenauer]] (CDU), waaronder die beplande invoering van 'n regeringsstelevisiekanaal, te betwis. == Demografie == === Bevolkingsverspreiding en -digtheid === [[Lêer:Cityscape Frankfurt 2010.jpg|duimnael|400px|Frankfurt am Main is die grootste stad in Hesse met naastenby 700&nbsp;000 inwoners]] Met 'n bevolking van 6,25 miljoen neem Hesse die vyfde plek van alle Duitse deelstate in, terwyl dit met 'n oppervlakte van 21&nbsp;000&nbsp;km² sowat ses persent van die gebied van die Federale Republiek van Duitsland beslaan en die sewende plek van alle deelstate inneem. Hesse is die vierde mees digbevolkte deelstaat ná Noordryn-Wesfale, Saarland en Baden-Württemberg. Die getal buitelanders het in 2012 meer as 704&nbsp;000 of 11,7 persent van die totale bevolking beloop.<ref>{{de}} [http://www.statistik-hessen.de/themenauswahl/bevoelkerung-gebiet/landesdaten/auslaendische-bevoelkerung-in-hessen/nichtdeutsche-bevoelkerung-hessen/index.html ''Statistik Hessen: Nichtdeutsche Bevölkerung in Hessen 1970 bis 2012'']</ref> Drie vyfdes van Hesse se bevolking is in die suide saamgetrek, terwyl een vyfde elk in Sentraal- en Noord-Hesse woon. 'n Kwart van alle Hesse is in een van die deelstaat se vyf selfregerende stede met meer as 100&nbsp;000 inwoners woonagtig, 29 persent in middelgroot stede met 'n bevolking tussen 20&nbsp;000 en 100&nbsp;000, en die helfte van die bevolking woon in 367 munisipaliteite met minder as 20&nbsp;000 inwoners. Die bevolkingsgrootte van Hessiese stede varieer tussen meer as 757&nbsp;000 in Frankfurt am Main en slegs 1&nbsp;100 in Schwarzenborn. Die grootste Hessiese stede is merendeels in die suidelike Ryn-Maingebied geleë – Frankfurt am Main, Wiesbaden, Darmstadt en Offenbach am Main. Drie van altesaam sewe stede met tussen 50&nbsp;000 en 100&nbsp;000 inwoners – Hanau, Rüsselsheim en Bad Homburg vor der Höhe – is eweneens in Suid-Hesse geleë. Vier stede, wat in dieselfde kategorie val, is in Sentraal-Hesse geleë (Marburg, Gießen, Fulda en Wetzlar). Noord-Hesse word, met uitsondering van Kassel, deur kleiner nedersettings en 'n oorwegend landelike struktuur gekenmerk. === Bevolkingsontwikkeling === [[Lêer:Schwarzenborn view.jpg|duimnael|Schwarzenborn in Noord-Hesse is met 1&nbsp;100 inwoners die kleinste nedersetting met stadstatus]] Die bevolking van Hesse het sedert die stigting van die deelstaat in 1945 met meer as twee miljoen gegroei. Hierdie groeiproses het in verskillende fases plaasgevind wat deur politieke en ekonomiese omstandighede bepaal is. Ná die Tweede Wêreldoorlog het byna een miljoen vlugtelinge uit die verlore Duitse Oosgebiede 'n nuwe tuiste in Hesse gevind. Teen die middel van die 1960's het die deelstaat se florerende nywerhede 'n mannekragtekort ondervind wat slegs deur 'n groot stroom van Suid-Europese immigrante verlig kon word. In die laat 1980's en vroeë 1990's het die Hessiese bevolking danksy die Duitse hereniging en die val van die [[Ystergordyn]] tussen Wes- en Oos-Europa nog eens sterk groei getoon toe duisende Oos-Duitsers en Oos-Europeërs hulle in die deelstaat gevestig het. In die laat negentigerjare het die groeiproses geleidelik verstadig. Die natuurlike bevolkingsaanwas was sedert die 1970's selfs negatief sodat die bevolkingsgetal vanaf 2003 gestagneer of selfs afgeneem het. Tussen 1988 en 1996 het die inwonertal met meer as 'n halfmiljoen gestyg. Hierdie groei het tussen 1997 en 2000 verstadig tot 40&nbsp;800, met 'n totale bevolking van 6&nbsp;068&nbsp;100 in 2000. In die volgende jare het dit verder gegroei 6&nbsp;097&nbsp;800 in 2004 om daarna in 2009 weer af te neem tot die vlak van 2000 (6&nbsp;062&nbsp;000). Vervolgens het dit selfs tydelik gekrimp tot minder as ses miljoen, en net danksy die hoër getal immigrante het dit intussen weer by die sesmiljoenkerf verbygesteek. Die getal lewende geboortes het in 2016 teenoor die vorige jaar met 6,7 persent gestyg tot 60&nbsp;700 – die hoogste syfer wat sedert 1997 (63&nbsp;124) aangeteken is (die laagste getal is in 2006 aangeteken met 51&nbsp;404). Gelyktydig het die getal sterfgevalle met 3,7 persent gedaal tot 64&nbsp;100. Die demografiese bevolkingsafname het sodoende in 2016 gedaal tot 3&nbsp;300 persone (teenoor 9&nbsp;645 in 2015).<ref>{{de}} [https://statistik.hessen.de/pressemitteilungen/pm_1682.html ''Statistik Hessen – Pressemitteilungen, 23 November 2017: Höchste Geburtenzahl seit 1997 — Zahl der Geburten in Hessen steigt im Jahr 2016 um 6,7 Prozent. Besoek op 22 Maart 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200517055509/https://statistik.hessen.de/pressemitteilungen/pm_1682.html |date=17 Mei 2020 }}</ref> == Politiek == === Die Hessiese grondwet === [[Lêer:0569 70 71R-Hessische Staatskanzlei.jpg|duimnael|Vergadersaal van die Hessiese kabinet in die ''Staatskanzlei'' te Wiesbaden]] Die Hessiese grondwet, wat op 1 Desember afgekondig is, is die oudste van enige Duitse deelstaat wat steeds van krag is. Die grondwet bestaan uit twee hoofdele met altesaam 161 artikels. Die basiese regte van Hessiese burgers is in die eerste 63 artikels vervat, terwyl die tweede hoofdeel die deelstaatstruktuur bepaal. Hier word alle deelstaatliggame met eie bevoegdhede genoem en hul funksies, regte en pligte beskryf. Die deelstaat Hesse se grondwet waarborg vrede, vryheid en goeie betrekkinge met ander state en nasies. 'n Verdere onderliggende beginsel is die verbondenheid tot nasionale eenheid in 'n Duitse republiek – 'n doelwit wat nog nie verwesenlik was toe die grondwet in 1946 afgekondig is nie. Die Hessiese grondwet veroordeel oorlog en waarborg die reg om weerstand te bied teen wette en handelinge wat die grondwetlike regte en beginsels bedreig. Dit is die enigste deelstaatgrondwet wat nog voorsiening maak vir die toepassing van die [[doodstraf]] – 'n [[anachronisme]] wat weens die voorrang van federale reg (die doodstraf is in Duitsland op nasionale vlak lankal afgeskaf) geen regsgelding meer het nie. === Regeringstelsel === ==== Algemeen ==== [[Lêer:Stadtschloss Wiesbaden.jpg|duimnael|Die Hessiese deelstaatparlement of ''[[Landtag]]'' vergader in die stadskasteel van Wiesbaden]] Volgens sy grondwet is Hesse 'n lidstaat van die Duitse republiek. So het Hesse nog voor die daarstelling van 'n verenigde Duitse republiek aanspraak daarop gemaak om later deelstaat van 'n sodanige politieke entiteit te wees. Die Hessiese grondwet maak voorsiening vir 'n demokratiese, parlementêre en republikeinse staatsvorm vir die deelstaat. ==== Wetgewende gesag ==== Die wetgewende gesag word deur die deelstaatparlement of ''Landtag'' uitgeoefen, behalwe vir sekere politieke aangeleenthede waaroor die Hessiese volk self in 'n referendum kan beslis. Die Hessiese ''Landtag'' bestaan uit afgevaardigdes wat deur die volk vir 'n ampstermyn van vyf jaar (voor 2003: vier jaar) verkies word. Die grondwet gee passiewe stemreg aan alle stemgeregtigdes bo die ouderdom van 21 jaar. Alle partye, wat meer as vyf persent van die uitgebragte stemme op hulle verenig, word in die deelstaatparlement verteenwoordig. ==== Uitvoerende gesag ==== [[Lêer:Kabinett Bouffier II-Ernennung-Totale.jpg|duimnael|Die eerste minister Volker Bouffier het op 18 Januarie 2014 die lede van sy tweede kabinet benoem]] Die uitvoerende gesag berus by die Hessiese deelstaatregering en die deelstaatadministrasie wat aan die regering ondergeskik is. Die deelstaatregering bestaan uit die eerste minister van Hesse en sy kabinet. Die beginsels en riglyne van die regeringsbeleid word deur die eerste minister vasgelê wat aan die deelstaatparlement verantwoordelik is. Volgens die basiese riglyne van regeringsbeleid verrig die ministers hul amptelike pligte selfstandig en is hiervoor verantwwordelik aan die deelstaatparlement. Die eerste minister word deur 'n geheime stemming deur die deelstaatparlement verkies. 'n Suksesvolle kandidaat moet meer as die helfte van die uitgebragte stemme van alle afgevaardigdes op hom verenig. Hy benoem vervolgens sy kabinetslede. Die Hessiese eerste minister tree as die verkose verteenwoordiger van die burgers van Hesse op. Die Hessiese grondwet bevat 'n besondere bepaling waarvolgens lede van adellike dinastieë en gesinne, wat tot en met 1918 in Duitsland of enige ander land regeringsgesag uitgeoefen het of steeds uitoefen, nie as lede van die deelstaatregering verkies mag word nie. ==== Amptelike simbole ==== Die amptelike simbole van die deelstaat Hesse sluit in: die deelstaatwapen, die deelstaatvlag, die deelstaatdiensvlag, die deelstaatseël, die wapenskild van deelstaatliggame en die rooi-wit deelstaatkokarde.<ref>{{de}} [http://www.rv.hessenrecht.hessen.de/jportal/portal/t/214t/page/bshesprod.psml?action=controls.jw.ActivateTOC&activate=false ''Gesetz über die Hoheitszeichen des Landes Hessen vom 4. August 1948 in der geltenden Fassung'']</ref> {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="1" | style="background:#f0f0f0; text-align:center;"| [[Lêer:Coat of arms of Hesse.svg|100px|raam|Deelstaatwapen]] | style="background:#f0f0f0; text-align:center;"| [[Lêer:Flag of Hesse.svg|100px|raam|Deelstaatvlag]] | style="background:#f0f0f0; text-align:center;"| [[Lêer:Flag of Hesse (state).svg|100px|raam|Deelstaatdiensvlag]] | style="background:#f0f0f0; text-align:center;"| [[Lêer:Hessische Landesregierung.svg|100px|raam|Regeringskenteken]] | style="background:#f0f0f0; text-align:center;"| [[Lêer:Landeszeichen Hessen rot.svg|100px|raam|Wapenkenteken (rooi)]] | style="background:#f0f0f0; text-align:center;"| [[Lêer:Hessenlöwe weiss.svg|100px|raam|Wapenkenteken (wit)]] |- style="text-align:center; background:#f0f0f0;" || Deelstaatwapen || Deelstaatvlag || Deelstaatdiensvlag || Regeringskenteken || Wapenkenteken (rooi) || Wapenkenteken (wit) |} === Permanente sending in Berlyn === [[Lêer:LV Hessen Juni 2010.JPG|duimnael|Die nuwe kantoorgebou van Hesse se Deelstaatsending in die Ministergärten-buurt van Berlyn is in 2001 ingewy. 'n Klein restaurant, ''Bistro Mainhattan'', staan oop vir die publiek en bedien onder meer Hessiese spesialiteite. Buite die kantoorgebou is simboliese wingerde langs 'n sypaadjie aangeplant]] Op 31 Mei 2001 is die nuwe Hessiese Deelstaatsending in die federale hoofstad Berlyn ingewy. Die kantoorgebou is in die vroeëre Ministergärten ("Ministertuine") tussen ''Brandenburger Tor'' en ''Potsdamer Platz'' geleë – nie ver van federale liggame en instellings soos die Duitse federale parlement (''Deutscher Bundestag''), Federale Raad (''Bundesrat'', as verteenwoordiging van die sestien deelstate), die kantoor van die Duitse bondskanselier en meerdere federale departemente nie. Duitse deelstate het reeds voor die stigting van die Federale Republiek van Duitsland op 23 Mei 1949 sendings in Berlyn gevestig. Voorlopers van die huidige deelstaatsendings was meestal permanente verteenwoordigings by die hof van die Pruisiese koning in Berlyn. Dr. Karl von Hofmann het tussen 1866 en 1876 die amp van Hessiese gevolmagtigde by die destydse Duitse Federale Raad, die verteenwoordiging van deelstate in die Duitse Keiserryk, beklee. Die Sosiaaldemokratiese politikus Wilhelm Apel het tussen 1949 en 1963 as Hesse se amptelike verteenwoordiger gefungeer – aanvanklik vanaf 1947 by die Raad van Duitse Deelstate (''Länderrat'') in [[Stuttgart]] waar hy ook lid van die Parlementêre Raad was. In die volgende jaar is hy as Hessiese gevolmagtigde by die administrasie van die Britse en Amerikaanse besettingsone in Frankfurt am Main benoem. Vanaf die stigting van die Federale Republiek van Duitsland het hy veertien jaar lank die amp van Hessiese gevolmagtigde by die federale regering beklee en Hesse se permanente sending in [[Bonn]] gevestig. Ná die Duitse hereniging in 1990 en die federale parlement se besluit om regeringsinstellings na Berlyn te verskuif is ook die Hessiese Deelstaatsending hierheen verskuif. === Permanente sending in Brussel === [[Lêer:Frankfurt EZB.Nordwest-2.20141228.jpg|duimnael|Setel van die Europese Sentrale Bank in Frankfurt am Main, Hesse]] Sedert 1989 is daar 'n permanente sending van die Deelstaat Hesse by die Europese Unie in Brussel. Dit val onder die Departement van Europese en Federale Sake onder leiding van Lucia Puttrich, minister van federale en Europese sake en gevolmagtigde van die Deelstaat Hesse by die federale Duitse regering, en die staatssekretaris van Europese sake, Mark Weinmeister. Meer as twee derdes van alle politieke besluite, wat die alledaagse lewe van die bewoners van Hesse raak, word deesdae in Brussel geneem. So is dit ook vir Hesse as deelstaat van groot belang om sy eie verteenwoordigers by instellings van die Europese Unie in Brussel, [[Straatsburg]] en [[Luxemburg]] te hê, sy belange te bevorder en Europese besluitnemingsprosesse sodanig te beïnvloed dat hulle geen nadelige uitwerkings op die deelstaat het nie. Hesse se Europese sending verskaf inligting oor politieke ontwikkelinge op Europese vlak aan die Hessiese deelstaatregering te Wiesbaden.<ref>{{de}} [https://staatskanzlei.hessen.de/berlin-europa/hessen-europa/landesvertretung-bruessel/die-vertretung-des-landes-hessen-bei-der ''Die Vertretung des Landes Hessen bei der Europäischen Union. Besoek op 23 April 2015'']{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sedert Mei 2013 word Hesse se Europese sending saam met dié van sy drie Europese susterstreke – [[Akwitanië]] (Frankryk), [[Emilia-Romagna]] (Italië) en [[Woiwodskap Groot-Pole]] (Pole) – in 'n gemeenskaplike kantoorgebou in die Europese Kwartier van Brussel gehuisves. So is Hesse tans die enigste Duitse deelstaat wat sy Europese belange in noue samewerking met die verteenwoordigers van sy Europese susterstreke waarneem. Intussen het ook ander Hessiese instellings – waaronder die Hessiese deelstaatparlement, banke en ekonomiese instellings en verenigings uit die Frankfurt-Ryn-Main-streek, die Goethe-universiteit in Frankfurt am Main en Fraport, die bestuursmaatskappy van Frankfurt se Ryn-Main-lughawe, kantore in die gebou gehuur. === Kantore vir ekonomiese samewerking in die buiteland === Die deelstaat Hesse het kantore vir ekonomiese samewerking in sommige buitelandse metropole en streke gevestig, waaronder [[New York Stad|New York]], [[Sjanghai]], die provinsie Hunan ([[Volksrepubliek China]]), [[Boedapest]], [[Havana]], [[Jaroslawl]], [[Moskou]], [[Poznań]] en [[Teheran]], wat raad en advies aan voornemende beleggers verskaf.<ref>{{de}} [http://www.hessen-yaroslavl.de/dynasite.cfm?dsmid=15154 ''www.hessen-yaroslavl.de: Kooperations- und Vertretungsbüros des Landes Hessen im Ausland. Besoek op 22 April 2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140823090345/http://www.hessen-yaroslavl.de/dynasite.cfm?dsmid=15154 |date=23 Augustus 2014 }}</ref> === Eerste ministers === [[Lêer:BORIS-RHEIN-4363.jpg|duimnael|upright|Die huidige eerste minister Boris Rhein]] Die [[eerste minister]] (Duits: ''Ministerpräsident'') is die hoof van die deelstaatsregering van Hesse, wat uit [[minister]]s en staatsekretarisse bestaan. Al die eerste ministers sedert 1945: * 1945–1946: [[Karl Geiler]] (onafhanklik) * 1946–1950: [[Christian Stock]] (SPD) * 1950–1969: [[Georg-August Zinn]] (SPD) * 1969–1976: [[Albert Osswald]] (SPD) * 1976–1987: [[Holger Börner]] (SPD) * 1987–1991: [[Walter Wallmann]] (CDU) * 1991–1999: [[Hans Eichel]] (SPD) * 1999–2010: [[Roland Koch]] (CDU) * 2010–2022: [[Volker Bouffier]] (CDU) * 2022–''hede'': [[Boris Rhein]] (CDU) === Administratiewe distrikte === [[Lêer:Map of Hesse with districts (with numbers).svg|duimnael|links|200px|Administratiewe distrikte van Hesse<br />Distrikte word met syfers (1-21), selfregerende stede met letters aangedui]] [[Lêer:FRAEsch.jpg|duimnael|Distrikte soos Hochtaunus en Main-Taunus maak deel uit van Frankfurt am Main se metropolitaanse gebied. Hier is kleiner welvarende ekonomiese spilpunte soos [[Eschborn]] (foto), [[Kronberg im Taunus|Kronberg am Taunus]] en [[Schwalbach am Taunus|Schwalbach im Taunus]] geleë]] Administratief word Hesse sedert 1981 in drie administratiewe geweste (''Regierungsbezirke'') verdeel wat na hulle regeringsetels vernoem is – Darmstadt, Gießen en Kassel. Die administratiewe geweste word op hulle beurt in vyf selfregerende stede (''kreisfreie Städte'', stede met meer as 100&nbsp;000 inwoners wat nie deel uitmaak van 'n distrik nie) en 21 administratiewe distrikte (''Landkreise'') met 426 munisipaliteite (''Gemeinden''). (Die area-afkortings word tussen hakies aangedui) {| ! width="35%"|<br /> [[Regierungsbezirk Darmstadt|Darmstadt]] ! width="31%"|<br /> [[Regierungsbezirk Gießen|Gießen]] ! width="36%"|<br /> [[Regierungsbezirk Kassel|Kassel]] |---- | valign="top" | <ol start=1> <li>[[Kreis Bergstraße|Bergstraße]] (HP) <li>[[Landkreis Darmstadt-Dieburg|Darmstadt-Dieburg]] (DA) <li>[[Kreis Groß-Gerau|Groß-Gerau]] (GG) <li>[[Hochtaunuskreis]] (HG) <li>[[Main-Kinzig-Kreis]] (MKK) (HU) <li>[[Main-Taunus-Kreis]] (MTK) <li>[[Odenwaldkreis]] (ERB) <li>[[Kreis Offenbach|Offenbach]] (OF) <li>[[Rheingau-Taunus-Kreis]] (RÜD) <li>[[Wetteraukreis]] (FB)<br /> Selfregerend:<br /> [[Darmstadt]] (DA)<br /> [[Frankfurt am Main]] (F)<br /> [[Offenbach|Offenbach am Main]] (OF)<br /> [[Wiesbaden]] (WI) </ol> | valign="top" | <ol start=11> <li>[[Landkreis Gießen|Gießen]] (GI) <li>[[Lahn-Dill-Kreis]] (LDK) <li>[[Landkreis Limburg-Weilburg|Limburg-Weilburg]] (LM) <li>[[Landkreis Marburg-Biedenkopf|Marburg-Biedenkopf]] (MR) <li>[[Vogelsbergkreis]] (VB) </ol> | valign="top" | <ol start=16> <li>[[Landkreis Fulda|Fulda]] (FD) <li>[[Landkreis Hersfeld-Rotenburg|Hersfeld-Rotenburg]] (HEF) <li>[[Landkreis Kassel|Kassel]] (KS) <li>[[Schwalm-Eder-Kreis]] (HR) <li>[[Werra-Meißner-Kreis]] (ESW) <li>[[Landkreis Waldeck-Frankenberg|Waldeck-Frankenberg]] (KB)<br /> Selfregerend:<br /> [[Kassel]] (KS) </ol> |} === Susterstreke === {| class="wikitable" ! class="hintergrundfarbe5" colspan="5" | Susterstreke van Hesse<ref>{{de}} {{cite web |url=https://staatskanzlei.hessen.de/berlin-europa-und-die-welt/hessen-in-europa/partnerregionen |title=Partnerregionen – Interregionale Zusammenarbeit |publisher=Hessische Staatskanzlei |accessdate=18 Desember 2024}}</ref> |- | [[Lêer:Flag of Wisconsin.svg|20px|Vlag van Wisconsin]] || [[Wisconsin]] || {{vlagland|Verenigde State}} || 1976 |- | [[Lêer:Hunan in China (+all claims hatched).svg|20px|Ligging van Hunan in die Volksrepubliek China]] || [[Hunan]] || {{vlagland|Volksrepubliek China}} || 1985 |- | [[Lêer:Jiangxi in China (+all claims hatched).svg|20px|Ligging van Jiangxi in die Volksrepubliek China]] || [[Jiangxi]] || {{vlagland|Volksrepubliek China}} || 1985 |- | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] || [[Emilia-Romagna]] || {{vlagland|Italië}} || 1992 |- | [[Lêer:Flag of Yaroslavl.svg|20px|Vlag van Jaroslawl]] || [[Jaroslawl]] || {{vlagland|Rusland}} || 1991 (opgeskort) |- | [[Lêer:Flag of Aquitaine.svg|20px|Vlag van Akwitanië]] || [[Akwitanië]] || {{vlagland|Frankryk}} || 1995 |- | [[Lêer:POL województwo wielkopolskie flag.svg|20px|Wapen van Groot-Pole]] || [[Woiwodskap Groot-Pole|Groot-Pole]] || {{vlagland|Pole}} || 2000 |- | [[Lêer:Bursa in Turkey.svg|20px|Ligging van Bursa in Turkye]] || Bursa || {{vlagland|Turkye}} || 2010 |} == Ekonomie == === Ekonomiese struktuur === [[Lêer:Frankfurt Taunusturm Umgebung.West.20140219.jpg|duimnael|Wolkekrabbers in die finansiële distrik van Frankfurt am Main]] Die dienstesektor, wat in 2009 74 persent tot die deelstaat se bruto binnelandse produk (BBP) bygedra het, vorm die ruggraat van die Hessiese ekonomie. Belangrike dienstebedrywe sluit banke en versekeringsmaatskappye, handel, vervoer, inligting en korporatiewe dienste in.<ref>{{en}} [http://www.invest-in-hessen.de/dynasite.cfm?dsmid=8933 ''www.invest-in-hessen.de: Company strcture: Hessen – a productive mixture. Besoek op 7 Mei 2014'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hesse is die finansiële sentrum van Duitsland en die Europese vasteland waar die Europese Sentrale Bank, die Duitse Federale Reserwebank (''[[Deutsche Bundesbank]]''), die Duitse Effektebeurs en meer as 300 banke hul hoofkwartiere het. Die nywerheidsektor se aandeel aan Hesse se BBP het 26 persent beloop. Die grootse industriële bedrywe is chemiese en farmaseutiese nywerhede, motorvervaardiging, elektriese en elektroniese goedere en meganiese ingenieurswese. Die grootste motoraanlegte is in Rüsselsheim (''Opel'') en Baunatal naby Kassel (''Volkswagen'') gevestig. Kassel het ook 'n belangrike rol in die geskiedenis van die Duitse spoorbedryf gespeel. Hier het ''Henschel'' in 1848 sy eerste [[stoomlokomotief]] ''Drache'' ("Draak") gebou. 'n Ander groot Hessiese lokomotief-vervaardiger, ''Thyssen'', het tot en met 1987 meer as 30&nbsp;000 lokomotiewe vervaardig.<ref>{{en}} Derek Lewis: ''Contemporary Germany. A Handbook''. London: Hodder Arnold 2001, bl. 44</ref> Hesse se vervaardigingsbedryf is sterk uitvoergerig – sowat 50 persent van alle vervaardigde goedere word na die buiteland uitgevoer. Die deelstaat speel tradisioneel 'n belangrike rol as gasheerland vir handelskoue. Meer as 100&nbsp;000 ondernemings is in dié bedryf geregistreer. === Grootste ondernemings === [[Lêer:Braun 8995 shaver.jpg|duimnael|''[[Braun]]'', 'n internasionaal bekende vervaardiger van elektriese skeerapparate en ander huishoudelike toestelle, is in [[Kronberg im Taunus]] gesetel]] Met meer as 70&nbsp;000 werknemers in 500 ondernemings is Frankurt se internasionale lughawe die grootste enkele werkverskaffer in Duitsland. Die tweede grootste werkgewers met elkeen meer as 45&nbsp;000 personeellede is die Federale Spoorweë (''Deutsche Bahn AG'') en die posdiens ''Deutsche Post Group''. Ander belangrike ondernemings is die kleinhandelgroep ''REWE Group'' met 20&nbsp;000 werknemers en drie ondernemings uit die motorbedryf: ''Adam Opel AG'', ''Volkswagen AG'' en ''Continental AG''. 'n Aantal multinasionale ondernemings het filiale in die deelstaat, waaronder ''ABB'', ''[[Amazon.com|Amazon]]'', ''Canon'', ''Dunlop'', ''Ferrero'', ''[[General Motors]]'', ''[[Nestlé]]'', ''Nikon'' en ''[[Philips]]''. Die [[Suid-Korea]]anse elektronikareuse ''Samsung Electronics'' en ''LG'' het hul Duitse hoofkwartiere in respektiewelik [[Schwalbach am Taunus]] en [[Eschborn]], net buite Frankfurt am Main. === Klein en middelgroot ondernemings === Dit is egter klein en middelgroot ondernemings met 250 of minder werknemers – waarvan baie in familiebesit is – wat die ruggraat van die Hessiese ekonomie vorm. Hulle verteenwoordig meer as 90 persent van alle ondernemings wat in die deelstaat geregistreer is en dra met hulle bestellings en beroepsopleiding van jongmense tot die groei van nywerhede, handel en finansiële dienste by. Sowat twee derdes van alle werksgeleenthede in Hesse word deur middelgroot ondernemings beskikbaar gestel, en hulle verskaf die beroepsopleiding van 80 persent van alle vakleerlinge. == Kultuur == === Kookkuns === [[Lêer:Frankfurter Kranz, Gefüllt mit Buttercreme und Sauerkirschmarmelade.jpg|duimnael|''Frankfurter Kranz'']] Die bekendste Hessiese spesialiteite het hul oorsprong in Frankfurt am Main: ''Frankfurter Würstchen'' (worsies), ''Grüne Soße'' ('n groen sous wat van sewe kruie, asyn, olie en suurroom berei word) en ''Frankfurter Kranz'' ('n koek met botterroom en rooi vrugtrejellie as vulsel). Appelwynliefhebbers is veral in Frankfurt en Suid-Hesse te vinde. Dié verfrissende vrugtewyn, wat in die Hessiese dialek as ''Ebbelwoi'' of ''Stöffche'' bekend staan, het sy oorsprong heel waarskynlik in die Romeinse tyd. Vir voortreflike appelwyn word appels met 'n hoë suurgehalte gebruik. Om in die hoë vraag te kan voorsien, word appelwyn deesdae ook van ingevoerde appels gemaak. Appelwyn word tradisioneel saam met ''Handkäs mit Musik'' geniet, 'n suurmelkkaas wat in asyn met speserye en uie gemarineer word, of met ''Spundekäs'', 'n smeerkaas wat met sout, peper en paprika verfyn word. Die kaas word met baie klein uieblokkies bedien. [[Aartappel]]s was 'n tradisionele [[stapelvoedsel]] in landelike gebiede van Hesse en vorm steeds die basis vir 'n verskeidenheid pikante geregte. ''Ahle Wurst'' ("ou wors") is 'n spesialiteit uit Noord-Hesse waarvoor slegs vleis van 'n hoë gehalte gebruik word. Die wors word met [[spesery]]e, rum of [[brandewyn]] verfyn en daarna ryp gemaak deur dit baie lank te droog. Brood- of gisdeeg wat uitgerol, gebak en met spek en uie bedien is, is van oudsher 'n gewilde dis. Wanneer Hessiese boerevroue vroeër brood gebak het, het hulle die warm bakoond nog gebruik om hierdie ligte maaltyd te bak. Dit word vandag gewoonlik saam met wyn bedien. === Sport === [[Lêer:130919-Commerzbank-Arena-Europa-League.jpg|duimnael|Die Waldstadion is die vernaamste stadion in Hesse]] Die bekendste en belangrikste Hessiese sportklub is die vir sy sokkerafdeling bekende [[Eintracht Frankfurt]] wat aan die [[Bundesliga]] deelneem. Van die ander vername sokkerklubs sluit in [[SV Darmstadt 98]], [[FSV Frankfurt]], [[SG Rooiwit Frankfurt]], [[KSV Hessen Kassel]] en [[SV Wehen]]. Frankfurt am Main was ook een van die Duitse gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2005]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006]]. Die stad is ook die setel van die [[Duitse sokkerbond]] (''Deutscher Fußball-Bund'', ''DFB''). Hesse is een van die groot rugbyvestings in Duitsland, saam met [[Hannover]] en [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]]. Die SC Frankfurt 1880 het Duitsland tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] se rubgytoernooi verteenwoordig. Dit is ook een van die suksesvolste spanne in die Rugby-Bundesliga, waaraan ook die RK Heusenstamm deelneem. Die [[Duitse Rugbybond]] (''Deutscher Rugby-Verband'', ''DRV'') is in 1900 in Kassel gestig. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} ; Amptelike webwerwe ---- * {{de}} [https://www.hessen.de/ ''Amptelike webwerf''] * {{de}} [https://www.hessischer-landtag.de/ ''Webwerf van die Landtag (Parlement van Hesse)''] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Hessen|title=Hessen|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 Desember 2024}} ; Geografie ---- * {{de}} [https://www.hlnug.de/?id=490 ''Umweltatlas Hessen''] ; Geskiedenis ---- * {{de}} {{en}} [http://www.hessen-limes.de/sites/Home.html ''Der Limes in Hessen''] {{Geografiese ligging | Senter = [[Lêer:Flag of Hesse.svg|20px]] Hesse | Noord = [[Lêer:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|20px]] [[Noordryn-Wesfale]] | Noordoos = [[Lêer:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersakse]] | Oos = [[Lêer:Flag of Thuringia.svg|20px|raam]] [[Thüringen]] | Suidoos = [[Lêer:Flag of Bavaria (striped).svg|20px|raam]] [[Beiere]] | Suid = [[Lêer:Flag of Baden-Württemberg.svg|20px|raam]] [[Baden-Württemberg]] | Suidwes = [[Lêer:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rynland-Palts]] | Wes = [[Lêer:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rynland-Palts]] | Noordwes = [[Lêer:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|20px]] [[Noordryn-Wesfale]] }} {{Deelstate van Duitsland}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Hesse| ]] 4n2p12aee4o1wh53ih05qxqm4vlr406 0 12635 2925760 2916791 2026-08-17T07:42:03Z Jcb 223 2925760 wikitext text/x-wiki [[Image:microprocessor.JPG|duimnael|'n Voorbeeld van die verbindings in 'n mikroverwerker]] [[Image:CyberStormPPC604e_128MB_68060.jpg|thumb|'n Mikroverwerker bord met 'n aantal geheue borde]] 'n '''Mikroverwerker''' (Engels ''microprocessor'') is die hart van die gewilde mikrorekenaars wat byvoorbeeld vir videospeletjies en persoonlike rekenaars gebruik word. Dit is 'n elektroniese komponent met 'n [[geïntegreerde stroombaan]], waarvan die individuele komponente mikroskopies klein is, vandaar die gebruik van die voorvoegsel ''mikro-''. Die integrasie van 'n volledige sentrale verwerkingseenheid op 'n enkele geïntegreerde stroombaan deur grootskaalse integrasie (''Very Large Scale Integration'', VLSI) het die koste van verwerkingskrag drasties verminder.<ref name="henn">{{cite book |outeur=Hennessy, John L. |outeur2=Patterson, David A. |jaar=2011 |titel=Computer Architecture: A Quantitative Approach |uitgawe=5 |uitgewer=Morgan Kaufmann |isbn=978-0123838728}}</ref> Die mikroverwerker is in die kenmerkende swart blokkie, met die rye pennetjies aan weerskante, van geïntegreerde stroomkringe gehuisves. Dit is 'n elektroniese komponent waarmee verskillende funksies uitgevoer kan word deur dit van verskillende kodes (instruksies of opdragte) te voorsien. Deur dit byvoorbeeld van kode 000 (binêre kode) te voorsien, sal dit as 'n elektroniese teller werk en tot by 5 tel, terwyl dit met 'n kode soos 001 tot 20 sal tel. Die tellings word deur 'n ossillator in die mikroverwerker verskaf. Deur die verwerker van kode 100 te voorsien, sal dit as 'n opteller (''adder'') werk en twee getalle bymekaar tel. Met kode 010 werk die komponent as 'n vergelyker, wat 'n bekende getal met 'n aantal onbekendes vergelyk totdat dit 'n soortgelyke getal vind. 'n Mikroverwerker kan dus van 'n uitgebreide stel opdragte voorsien word, en in die praktyk is daar verwerkers wat tot 255 verskillende opdragte kan uitvoer. 'n Stel opdragte wat chronologies deur 'n mikroverwerker uitgevoer word, word 'n program genoem, en dit is hier waar die verwerker en die rekenaar by mekaar aansluiting vind. Deur die mikroverwerker van 'n geheue en inset/uitset-eenheid te voorsien, kan dit as 'n [[rekenaar]] gebruik word. 'n Mikrorekenaar hoef nie slegs vir berekeninge (optel, aftrek, vermenigvuldig, deel) gebruik te word nie, aangesien dit ook oor ander vermoëns beskik. Dit kan byvoorbeeld gebruik word om 'n groot aantal gegewens ([[data]]) in die geheue te berg, karakters op 'n televisieskerm te vertoon en hulle te laat beweeg (videospeletjies), ensovoorts. Deur die verwerker van skakeltoerusting te voorsien ([[Relê|relês]], [[transistor]]s, [[Tiristor|tiristors]], ensovoorts), kan dit gebruik word om ligte, [[elektriese motor|elektriese motors]] en [[Elektromagnetisme|elektromagnete]] te beheer, asook kleppe, [[Pomp|hidroliese pompe]], ensovoorts. 'n Besondere kenmerk van mikroverwerkers is die vermoë om 'n besluit te neem, waardeur dit nie soos 'n gewone outomaat slegs een taak na 'n ander verrig nie, maar 'n taak kan onderbreek om voorkeur aan 'n ander te gee. == Argitektuur == 'n Mikroverwerker bestaan uit verskeie sleutelkomponente wat deur interne busse verbind word:<ref name="ibm">{{cite web |outeur=IBM |titel=What is a microprocessor? |url=https://www.ibm.com/think/topics/microprocessor |uitgewer=IBM |toegangsdatum=2024-01-01}}</ref> {| class="wikitable" ! Komponent !! Funksie |- | Rekenkundige Logiese Eenheid (RLE, ''ALU'') || Voer rekenkundige bewerkings (optelling, aftrekking) en logiese bewerkings (EN, OF, NIE) uit |- | Beheereenheid (''Control Unit'') || Interpreteer instruksies en reël die volgorde van uitvoering |- | Registers || Klein, vinnige geheuestorage vir data en instruksies tydens berekening |- | Kasgeheue (''Cache'') || Hoëspoed-geheue naby die SVE vir gereeld gebruikte data |- | Busse || Verbindingslyne vir data, adresse en beheerseine tussen komponente |- | Klok (''Oscillator'') || Sinkroniseer alle bewerkings, met spoed gemeet in MHz of GHz |} Die instruksiestelselargitektuur (''Instruction Set Architecture'', ISA) definieer watter instruksies die verwerker kan uitvoer. Die twee hoof-benaderings is RISC (verminderde instruksiestel) en CISC (komplekse instruksiestel).<ref name="henn" /> == Geskiedenis == === Die Intel 4004 (1971) === In 1969 het die Japannese sakrekenaarmaatskappy Busicom Intel genader om 'n stel geïntegreerde stroombane vir sy nuwe Busicom 141-PF-druksakrekenaar te ontwerp.<ref name="intel">{{cite web |titel=The Intel 4004 Microprocessor |url=https://www.intel.com/content/www/us/en/history/virtual-vault/articles/the-intel-4004.html |uitgewer=Intel Corporation |toegangsdatum=2024-01-01}}</ref> Intel-ingenieur Marcian "Ted" Hoff het voorgestel dat Busicom se ontwerp, wat twaalf skyfies benodig het, vervang word met 'n eenvoudiger vier-skyfie-argitektuur met 'n algemene programmeerbare verwerkingseenheid as middelpunt.<ref name="intel" /> Federico Faggin het in April 1970 by Intel aangesluit en die ontwerp fisies verwesenlik deur gebruik te maak van sy vroeëre werk aan silisiumhek-tegnologie (''Silicon Gate Technology'', SGT) by Fairchild Semiconductor.<ref>{{cite journal |outeur=Faggin, F. |outeur2=Hoff, M.E. |outeur3=Mazor, S. |outeur4=Shima, M. |jaar=1996 |titel=The History of the 4004 |tydskrif=IEEE Micro |volume=16 |nommer=6 |bladsye=10–20 |doi=10.1109/40.546561}}</ref> Die '''Intel 4004''', die wêreld se eerste kommersieel beskikbare algemene mikroverwerker, is op '''15 November 1971''' formeel bekendgestel.<ref name="intel" /> Dit was 'n 4-bis-verwerker met 2 300 transistors en 'n klokspoed van 740 kHz, en is in 2009 as 'n IEEE-mylpaal erken.<ref>{{cite web |titel=Milestones: Intel 4004 Microprocessor |url=https://ieeemilestones.ethw.org/Milestone-Proposal:Intel_4004_Microprocessor |uitgewer=IEEE Engineering and Technology History Wiki |jaar=2021}}</ref> === Verdere ontwikkeling in die 1970's === Intel het in April 1972 die '''8008''' bekendgestel, die eerste 8-bis-mikroverwerker, wat die grondslag gelê het vir die eerste kommersiële persoonlike rekenaars. Die opvolger, die '''Intel 8080''' (1974), het die Altair 8800-persoonlike rekenaar van 1975 aangedryf. In 1978 het Intel die '''8086''' bekendgestel, wat die grondslag van die x86-argitektuur gevorm het wat steeds in persoonlike rekenaars en bedieners gebruik word.<ref>{{cite web |titel=From the Intel 4004 to the Intel 386 |url=https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=869 |uitgewer=History of Information |toegangsdatum=2024-01-01}}</ref> === Moore se Wet === In 1965 het Gordon Moore, mede-stigter van Intel, waargeneem dat die aantal transistors op 'n geïntegreerde stroombaan ongeveer elke twee jaar verdubbel.<ref>{{cite journal |outeur=Moore, Gordon E. |jaar=1965 |titel=Cramming More Components onto Integrated Circuits |tydskrif=Electronics |volume=38 |nommer=8 |bladsye=114–117}}</ref> Hierdie waarneming, bekend as '''Moore se Wet''', het vir meer as vyftig jaar die koers van mikroverwerkerontwikkeling voorspel en gerig.<ref name="henn" /> === Meerkernverwerkers === Teen die vroeë 2000's het toenemende kloksnelhede gelei tot probleme met warmteverspreid en kragverbruik. Verwerkerontwerpers het na '''meerkernargitektuur''' oorgeskakel, waar verskeie verwerkingskerne op 'n enkele skyfie geïntegreer word om parallelle uitvoering van take moontlik te maak sonder 'n verdere verhoging van klokspoed.<ref>{{cite web |titel=Microprocessor |url=https://www.sciencedirect.com/topics/computer-science/microprocessor |uitgewer=ScienceDirect |toegangsdatum=2024-01-01}}</ref> == Toepassings == Omdat die mikroverwerker opdragte een na die ander uitvoer, kan dit vir prosesbeheer gebruik word, waar dit eentonige, agtereenvolgende take verrig. Deur die verwerker van 'n geheue-kasset te voorsien, soos in die geval van televisiespeelrekenaarspeletjies, kan dit net omgeruil word om 'n ander werking te verkry. Waar dit voorheen nodig was om 'n afsonderlike elektroniese toestel vir elke taak te bou, word 'n enkel toestel gebruik om verskillende funksies te verrig. Mikroverwerkers word gebruik in onder andere:<ref name="ibm" /> * Persoonlike rekenaars en bedieners * Selfone en tablette * Motorvoertuigbeheerstelsels * Mediese toerusting * Industriële beheerstelsels, relês, tiristors en elektromagnete * Televisies en huishoudlike elektronika * [[Robot|Robotte]] en outomatiese stelsels == Sien ook == * [[Sentrale verwerkingseenheid]] * [[Digitale seinverwerking]] * [[Geïntegreerde stroombaan]] * [[Rekenaar]] * [[Moore se Wet]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409605}}, volume 19, bl. 76 {{Normdata}} [[Kategorie:Rekenaars]] [[Kategorie:Elektronika]] [[Kategorie:Rekenaarhardeware]] [[Kategorie:Geskiedenis van rekenaars]] av4j2ccdyhzhfpyabm5dhee9wrz3ymc 10 13882 2925767 2923692 2026-08-17T07:59:22Z Aliwal2012 39067 Sterftes opd:-Tersia Marshall +Hayden Panettiere 2925767 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Siedziba Zakładu Ubezpieczeń i PLO.jpg|regs|140px|Gdynia se modernistiese stadsentrum]] [[Lêer:Tashkent, Paque Navoi 3.jpg|regs|140px|Tasjkent se modernistiese argitektuur]] * Tydens sy 48ste sessie in [[Busan]], [[Suid-Korea]], lys [[Unesco]] onder ander '''[[Gdynia]]''' se modernistiese stadsentrum, die Griekse berg [[Olimpus]], '''[[Tasjkent]]''' se modernistiese argitektuur, asook van [[Alvar Aalto]] en sy vroue Aino en Elissa se werk as nuwe [[wêrelderfenisgebied]]e. * [[Andy Burnham]] is ingehuldig as nuwe eerste minister van die [[Verenigde Koninkryk]]. * Tydens die eindstryd van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldbekertoernooi]] in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] klop [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] die verdedigende kampioen [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] met 1–0 in [[ekstra tyd]] en palm sodoende sy tweede titel ná [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] in. [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] eindig derde en [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] in die vierde plek. * In die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] op [[Lord’s]] in [[Londen]] verslaan [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] vir die gasvroue [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] met sewe paaltjies en palm sodoende sy sewende [[T20I-vrouewêreldbeker]]titel in. [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] en [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] was die ander twee semi-finaliste. * [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Siprus]] oor. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]:''' [[Bettina Wyngaard]] • [[Gillian van Houten]] • [[Gunther von Hagens]] • [[Cass Abrahams]] • [[Hayden Panettiere]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> lnbgppkwcm8bjwl8nxki4tljejc3aml 0 17685 2925531 2907579 2026-08-16T12:10:24Z JMK 649 koord 2925531 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} [[Lêer:Bloemfontein, from the South - c1900.JPG|duimnael|Kerkstraat in [[Bloemfontein]] met die Tweetoringkerk aan die eindpunt van die straat. Naval Hill op die agtergrond. (Foto vanuit die suide – ongeveer 1900.)]] [[Lêer:Bloemfontein panorama.jpg|duimnael|Uitsig oor Bloemfontein vanaf Naval Hill.]] '''Naval Hill''' is 'n platoagtige heuwel in die middel van [[Bloemfontein]], die hoofstad van die [[Vrystaat]]provinsie. Naval Hill het sy naam te danke aan twee Britse vlootkanonne wat bo-op aangetref word. Sy oorspronklike naam was Bloemfonteinberg, maar dit is hernoem toe Britse vlootpersoneel hier gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] gestasioneer was. Naval Hill verskaf mooi panoramiese uitsigte oor Bloemfontein en is die hoogste punt in 'n redelike plat omgewing. Die area beslaan 192,5 hektaar wat die Franklin-natuurreservaat huisves en is in [[1930]] deur 'n voormalige burgemeester daargestel. Dit is een van die min natuurreservate binne 'n stadskern in [[Suid-Afrika]] (ander is [[Groenkloof-natuurreservaat|Groenkloof]] in Pretoria en [[Tafelberg- Nasionale Park|Tafelberg]] in Kaapstad). Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] is in [[1928]] gebou en bo-op Naval Hill geleë. Dit was destyds onder die eienaarskap van die Universiteit van Michigan in die VSA, maar het in [[1974]] gesluit. Dit is later omskep in 'n kleinteater genoem die Sterrewagteater. Teen die suidoostelike hange van Naval Hill is 'n wit perd in klip uitgelê. Dit is geskep deur die troepe van Wiltshire Remount Depot gedurende die Tweede Vryheidsoorlog en het gedien as 'n landmerk vir terugkerende Britse troepe van die slagvelde. == Eksterne skakels == * [http://www.bloemfontein.co.za/ Die amptelike webwerf van Bloemfontein (Mangaung)] {{koördinate|29|06|10|S|26|14|00|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}} [[Kategorie:Bloemfontein]] fbq07bxrqn7qewqe98ksld4957zd67c 2925604 2925531 2026-08-16T16:26:04Z JMK 649 details en nuwe aanwending 2925604 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} [[Lêer:Bloemfontein, from the South - c1900.JPG|duimnael|Kerkstraat in [[Bloemfontein]] met die Tweetoringkerk aan die eindpunt van die straat. Naval Hill op die agtergrond. (Foto vanuit die suide – ongeveer 1900.)]] [[Lêer:Bloemfontein panorama.jpg|duimnael|Uitsig oor Bloemfontein vanaf Naval Hill.]] '''Naval Hill''' is 'n platoagtige heuwel in die middel van [[Bloemfontein]], die hoofstad van die [[Vrystaat]]provinsie. Naval Hill het sy naam aan twee Britse vlootkanonne te danke wat van Maart 1900 tot die onttrekking van Britse troepe bo-op gestasioneer was. Sy oorspronklike naam was Bloemfonteinberg, maar dit is hernoem toe Britse vlootpersoneel hier gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] gestasioneer was. 'n Groot deel word tans deur die Franklik-natuurreservaat omvat en toegang word via Delville-rylaan, uit Unionlaan verkry. Naval Hill verskaf mooi panoramiese uitsigte oor Bloemfontein en is die hoogste punt in 'n redelike plat omgewing. Die heuwel beslaan 192,5 hektaar wat ook deel van die 250 hektaar Franklin-natuurreservaat huisves. Die reservaat wat in [[1930]] geproklameer is, herdenk die voormalige burgemeester sir John Stuart Franklin. Dit is een van die min natuurreservate binne 'n stadskern in [[Suid-Afrika]] (ander is [[Groenkloof-natuurreservaat|Groenkloof]] in Pretoria en [[Tafelberg- Nasionale Park|Tafelberg]] in Kaapstad). Die reservaat huisves [[kameelperd]]e, [[bontkwaggas]] en [[wildsbok]]ke. Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] is in [[1928]] aan die noordekant van Naval Hill gebou, wat destyds die verste van stadsligte geleë was. Dit was 'n projek van die Universiteit van Michigan in die VSA, maar het in [[1974]] gesluit. Dit is later in 'n kleinteater, bekend as die Sterrewagteater, omskep en is sedert November 2013 'n [[planetarium]]. Hiervoor is 'n gekantelde projeksiekoepel binne die oorspronklike sterrewagkoepel aangebring. Teen die suidoostelike hange van Naval Hill is 'n wit perd in klip uitgelê. Dit is deur die troepe van Wiltshire Remount Depot gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] geskep en het as 'n landmerk vir terugkerende Britse troepe van die slagvelde gedien. Sedert 2012 staan 'n 8 meter hoë bronsstandbeeld van [[Nelson Mandela]] aan die suidwestepunt. Die beeld deur beeldhouer Kobus Hattingh kyk uit oor die historiese ligging waar die [[African National Congress|ANC]] sy ontstaan gehad het. == Eksterne skakels == * [http://www.bloemfontein.co.za/ Die amptelike webwerf van Bloemfontein (Mangaung)] {{koördinate|29|06|10|S|26|14|00|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}} [[Kategorie:Bloemfontein]] 2htri44ii55b82s6a2lo5by1xg5uepo 2925605 2925604 2026-08-16T16:30:51Z JMK 649 wild 2925605 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} [[Lêer:Bloemfontein, from the South - c1900.JPG|duimnael|Kerkstraat in [[Bloemfontein]] met die Tweetoringkerk aan die eindpunt van die straat. Naval Hill op die agtergrond. (Foto vanuit die suide – ongeveer 1900.)]] [[Lêer:Bloemfontein panorama.jpg|duimnael|Uitsig oor Bloemfontein vanaf Naval Hill.]] '''Naval Hill''' is 'n platoagtige heuwel in die middel van [[Bloemfontein]], die hoofstad van die [[Vrystaat]]provinsie. Naval Hill het sy naam aan twee Britse vlootkanonne te danke wat van Maart 1900 tot die onttrekking van Britse troepe bo-op gestasioneer was. Sy oorspronklike naam was Bloemfonteinberg, maar dit is hernoem toe Britse vlootpersoneel hier gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] gestasioneer was. 'n Groot deel word tans deur die Franklik-natuurreservaat omvat en toegang word via Delville-rylaan, uit Unionlaan verkry. Naval Hill verskaf mooi panoramiese uitsigte oor Bloemfontein en is die hoogste punt in 'n redelike plat omgewing. Die heuwel beslaan 192,5 hektaar wat ook deel van die 250 hektaar Franklin-natuurreservaat huisves. Die reservaat wat in [[1930]] geproklameer is, herdenk die voormalige burgemeester sir John Stuart Franklin. Dit is een van die min natuurreservate binne 'n stadskern in [[Suid-Afrika]] (ander is [[Groenkloof-natuurreservaat|Groenkloof]] in Pretoria en [[Tafelberg- Nasionale Park|Tafelberg]] in Kaapstad). Die reservaat huisves [[kameelperd]]e, [[eland]]e, [[bontkwagga]]s, [[wildsbok]]ke en [[volstruis]]e. Die reservaatpaaie is geskik vir wandelings in dagure. Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] is in [[1928]] aan die noordekant van Naval Hill gebou, wat destyds die verste van stadsligte geleë was. Dit was 'n projek van die Universiteit van Michigan in die VSA, maar het in [[1974]] gesluit. Dit is later in 'n kleinteater, bekend as die Sterrewagteater, omskep en is sedert November 2013 'n [[planetarium]]. Hiervoor is 'n gekantelde projeksiekoepel binne die oorspronklike sterrewagkoepel aangebring. Teen die suidoostelike hange van Naval Hill is 'n wit perd in klip uitgelê. Dit is deur die troepe van Wiltshire Remount Depot gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] geskep en het as 'n landmerk vir terugkerende Britse troepe van die slagvelde gedien. Sedert 2012 staan 'n 8 meter hoë bronsstandbeeld van [[Nelson Mandela]] aan die suidwestepunt. Die beeld deur beeldhouer Kobus Hattingh kyk uit oor die historiese ligging waar die [[African National Congress|ANC]] sy ontstaan gehad het. == Eksterne skakels == * [http://www.bloemfontein.co.za/ Die amptelike webwerf van Bloemfontein (Mangaung)] {{koördinate|29|06|10|S|26|14|00|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}} [[Kategorie:Bloemfontein]] pggb3k3k29l9zqpglo95hxkrh7nvhec 2925608 2925605 2026-08-16T16:38:17Z JMK 649 2925608 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} [[Lêer:Bloemfontein, from the South - c1900.JPG|duimnael|Kerkstraat in [[Bloemfontein]] met die Tweetoringkerk aan die eindpunt van die straat. Naval Hill op die agtergrond. (Foto vanuit die suide – ongeveer 1900.)]] [[Lêer:Bloemfontein panorama.jpg|duimnael|Uitsig oor Bloemfontein vanaf Naval Hill.]] '''Naval Hill''' is 'n platoagtige heuwel in die middel van [[Bloemfontein]], die hoofstad van die [[Vrystaat]]provinsie. Naval Hill het sy naam aan twee Britse vlootkanonne te danke wat van Maart 1900 tot die onttrekking van Britse troepe bo-op gestasioneer was. Sy oorspronklike naam was Bloemfonteinberg, maar dit is hernoem toe die Britse vlootpersoneel gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] hier gestasioneer was. 'n Groot deel word tans deur die Franklik-natuurreservaat omvat en toegang word via Delville-rylaan, uit Unionlaan verkry. Naval Hill verskaf mooi panoramiese uitsigte oor Bloemfontein en is die hoogste punt in 'n redelike plat omgewing. Die heuwel beslaan 192,5 hektaar wat ook deel van die 250 hektaar Franklin-natuurreservaat huisves. Die reservaat wat in [[1930]] geproklameer is, herdenk die voormalige burgemeester sir John Stuart Franklin. Dit is een van die min natuurreservate binne 'n stadskern in [[Suid-Afrika]] (ander is [[Groenkloof-natuurreservaat|Groenkloof]] in Pretoria en [[Tafelberg- Nasionale Park|Tafelberg]] in Kaapstad). Die reservaat huisves [[kameelperd]]e, [[eland]]e, [[bontkwagga]]s, [[wildsbok]]ke en [[volstruis]]e. Die reservaatpaaie is vir wandelings in dagure geskik, en toegang is gratis. Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] is in [[1928]] aan die noordekant van Naval Hill gebou, wat destyds die verste van stadsligte geleë was. Dit was 'n projek van die Universiteit van Michigan in die VSA, maar het in [[1974]] gesluit. Dit is later in 'n kleinteater, bekend as die Sterrewagteater, omskep en is sedert November 2013 'n [[planetarium]]. Hiervoor is 'n gekantelde projeksiekoepel binne die oorspronklike sterrewagkoepel aangebring. Teen die suidoostelike hange van Naval Hill is 'n wit perd in klip uitgelê. Dit is deur die troepe van Wiltshire Remount Depot gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] geskep en het as 'n landmerk vir terugkerende Britse troepe van die slagvelde gedien. Sedert 2012 staan 'n 8 meter hoë bronsstandbeeld van [[Nelson Mandela]] aan die suidwestepunt. Die beeld deur beeldhouer Kobus Hattingh kyk uit oor die historiese ligging waar die [[African National Congress|ANC]] sy ontstaan gehad het. == Eksterne skakels == * [http://www.bloemfontein.co.za/ Die amptelike webwerf van Bloemfontein (Mangaung)] {{koördinate|29|06|10|S|26|14|00|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}} [[Kategorie:Bloemfontein]] phdtv8rvkevo1fbxmtg552mwwfwjetu 2925614 2925608 2026-08-16T17:20:39Z JMK 649 verw 2925614 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} [[Lêer:Bloemfontein, from the South - c1900.JPG|duimnael|Kerkstraat in [[Bloemfontein]] met die Tweetoringkerk aan die eindpunt van die straat. Naval Hill op die agtergrond. (Foto vanuit die suide – ongeveer 1900.)]] [[Lêer:Bloemfontein panorama.jpg|duimnael|Uitsig oor Bloemfontein vanaf Naval Hill.]] '''Naval Hill''' is 'n platoagtige heuwel in die middel van [[Bloemfontein]], die hoofstad van die [[Vrystaat]]provinsie. Naval Hill het sy naam aan twee Britse vlootkanonne te danke wat van Maart 1900 tot die onttrekking van Britse troepe bo-op gestasioneer was. Sy oorspronklike naam was Bloemfonteinberg, maar dit is hernoem toe die Britse vlootpersoneel gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] hier gestasioneer was. Die oorgrote deel word tans deur die Franklik-natuurreservaat omvat en toegang word via Delville-rylaan, uit Unionlaan verkry. Naval Hill verskaf mooi panoramiese uitsigte oor Bloemfontein en is die hoogste punt in 'n redelike plat omgewing. Die heuwel beslaan 192,5 hektaar wat ook deel van die 250 hektaar Franklin-natuurreservaat huisves. Die reservaat wat in [[1930]] geproklameer is, herdenk die voormalige burgemeester sir John Stuart Franklin. Dit is een van die min natuurreservate binne 'n stadskern in [[Suid-Afrika]] (ander is [[Groenkloof-natuurreservaat|Groenkloof]] in Pretoria en [[Tafelberg- Nasionale Park|Tafelberg]] in Kaapstad). Die reservaat huisves [[volstruis]]e, [[kameelperd]]e, [[blouwildebees]]te, [[bontkwagga]]s, [[eland]]e en ander [[wildsbok]]ke. Toegang is gratis en die reservaatpaaie is vir groepwandelings in dagure geskik.<ref>{{cite web |title=Franklin Game Reserve, Bloemfontein: nature and wildlife in the heart of the Free State capital |url= https://www.southafrica.net/gl/en/travel/article/franklin-game-reserve-bloemfontein-nature-and-wildlife-in-the-heart-of-the-free-state-capital |website=southafrica.net |access-date=16 Augustus 2026}}</ref> Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] is in [[1928]] aan die noordekant van Naval Hill gebou, wat destyds die verste van stadsligte geleë was. Dit was 'n projek van die Universiteit van Michigan in die VSA, maar het in [[1974]] gesluit. Dit is later in 'n kleinteater, bekend as die Sterrewagteater, omskep en is sedert November 2013 'n [[planetarium]]. Hiervoor is 'n gekantelde projeksiekoepel binne die oorspronklike sterrewagkoepel aangebring. Teen die suidoostelike hange van Naval Hill is 'n wit perd in klip uitgelê. Dit is deur die troepe van Wiltshire Remount Depot gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] geskep en het as 'n landmerk vir terugkerende Britse troepe van die slagvelde gedien. Sedert 2012 staan 'n 8 meter hoë bronsstandbeeld van [[Nelson Mandela]] aan die suidwestepunt. Die beeld deur beeldhouer Kobus Hattingh kyk uit oor die historiese ligging waar die [[African National Congress|ANC]] sy ontstaan gehad het. ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.bloemfontein.co.za/ Die amptelike webwerf van Bloemfontein (Mangaung)] {{koördinate|29|06|10|S|26|14|00|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}} [[Kategorie:Bloemfontein]] ay3rqdjhechtb09y9x9gnungnb3ag37 0 21608 2925698 190774 2026-08-17T00:01:10Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[Hoep-hoep]] reggemaak 2925698 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Hoep-hoep]] 1n8mepj3sxovpj0ijouohs36uc7zzrr 0 21609 2925699 190775 2026-08-17T00:01:15Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[Hoep-hoep]] reggemaak 2925699 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Hoep-hoep]] 1n8mepj3sxovpj0ijouohs36uc7zzrr 0 21610 2925700 190776 2026-08-17T00:01:20Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[Hoep-hoep]] reggemaak 2925700 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Hoep-hoep]] 1n8mepj3sxovpj0ijouohs36uc7zzrr 0 22227 2925757 2916785 2026-08-17T07:27:05Z Jcb 223 2925757 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Marlene Dietrich | beeld = Marlene Dietrich in No Highway (1951) (Cropped).png | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Marlene Dietrich in ''No Highway'' (1951) | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Marie Magdalene Dietrich | alias = | geboortedatum = [[27 Desember]] [[1901]] | geboorteplek = [[Schöneberg]] ([[Duitsland]]) | oorsprong = <!-- Gebruik slegs as geen geboortedatum beskikbaar --> | sterfdatum = [[6 Mei]] [[1992]] | sterfplek = [[Parys]] ([[Frankryk]]) | genre = | beroep = [[Sanger]]es<br />[[Aktrise]] | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Marlene Dietrich''' [maɐˈleːnə ˈdiːtrɪç] (* [[27 Desember]] [[1901]] in [[Schöneberg]] naby [[Berlyn]]; † [[6 Mei]] [[1992]] in [[Parys]]; gebore ''Marie Magdalene Dietrich''<ref>[http://www.oyla4.de/cgi-bin/designs/standard2/index.cgi?page=text&id=93867644&userid=19970073 oyla4.de, „LS Marlene4ever“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200522064851/http://www.oyla4.de/cgi-bin/designs/standard2/index.cgi?page=text&id=93867644&userid=19970073 |date=22 Mei 2020 }}, besoek op 25 September 2006</ref>) was 'n gebore [[Duitsland|Duitser]] wat bekend geraak het as 'n aktrise en sangeres. In die vroeë dertigerjare het sy internasionale erkenning behaal met rolprente soos ''Der blaue Engel''. Sy was dan ook die eerste Duitse aktrise wat 'n suksesvolle loopbaan in [[Hollywood]] begin het. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het sy die [[Verenigde State]] se militêre optrede teen [[Nazi-Duitsland]] gesteun nadat sy reeds in [[1939]] Amerikaanse burgerskap aanvaar het. Sy het haar ná haar loopbaan aan die openbare lewe onttrek en is in 1992 in haar [[Parys]]e woonstel oorlede. Sy is in haar geboortestad Berlyn ter ruste gelê. == Biografie == === Jeug === [[Lêer:Tafel1 Marlene Dietrich.JPG|duimnael|links|200px|Gedenkplaat by haar geboortehuis Leberstraße 65 in die kwartier [[Rote Insel]] van [[Berlyn-Schöneberg]]]] [[Lêer:Marlene Dietrich Birth House Panorama 2012-07-28 small.tiff|duimnael|links|200px|Leberstraße 65]] Marlene Dietrich was die tweede dogter uit die huwelik van Louis Erich Otto Dietrich, 'n luitenant van die Koninklike Polisie, en sy eggenote Wilhelmine Elisabeth Josephine (gebore Felsing) in [[Schöneberg]] (tans 'n stadsbuurt van Berlyn).<ref name="com">{{Cite web |url=http://www.marlene.com/ |title=marlene.com |access-date= 3 Junie 2007 |archive-date=28 Desember 1996 |archive-url=https://web.archive.org/web/19961228160800/http://marlene.com/ |url-status=dead }}</ref> Tuis is sy kortweg "Lena" genoem. Op elfjarige ouderdom het sy egter begin om haarself Marlene te noem, 'n samesmelting van haar twee voorname.<ref>[http://www.freitag.de/2001/52/01522001.php ''Freitag'', die Ost-West-Wochenzeitung, 21 Desember 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070622171052/http://www.freitag.de/2001/52/01522001.php |date=22 Junie 2007 }} Besoek op 3 Junie 2007</ref> Marlene se ouer suster was Elisabeth, wat tydens die Tweede Wêreldoorlog saam met haar man naby die [[konsentrasiekamp]] [[Bergen-Belsen]] 'n rolprentteater bestuur het. Aangesien veral lede van die [[SS]] die bioskoop besoek het, het Marlene haar susterskap later steeds ontken. Nogtans het Marlene haar suster ná die oorlog finansieel ondersteun nadat die rolprentteater in moeilikhede beland het.<ref>[http://www.filmzeitschrift.de/berlinale/panorama/marlene_dietrich.html Berlinale 2002 – Filmforum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229033051/http://www.filmzeitschrift.de/berlinale/panorama/marlene_dietrich.html |date=29 Februarie 2012 }} Besoek op 3 Junie 2007</ref> Ná die afsterwe van haar vader in [[1907]] het haar moeder in [[1914]] met luitenant Edouard von Losch getrou, wat in die [[Eerste Wêreldoorlog]] gesneuwel het.<ref>[http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/DietrichMarlene/ Marlene Dietrich Schauspielerin 1901–1992], besoek op 3 Junie 2007</ref> Marlene het haar kinderjare in Leberstraße 65 (sedert 1937 Sedanstraße) op die sogenaamde ''[[Rote Insel]]'' (Rooi Eiland) deurgebring en die Auguste-Viktoria-Schule in Nürnbergerstraat bygewoon. Die gesin het ook in Kaiserallee (tans Bundesallee) in Berlyn gewoon. Vanaf 13 April 1917 tot paastyd in 1918 het sy die Viktoria-Luisen-Schule (tans die Goethe-Gymnasium) in Berlyn-Wilmersdorf bygewoon.<ref>[http://osiris22.pi-consult.de/view.php3?show=570726 Deutsche Kinemathek. Museum für Film und Fernsehen] Besoek op 3 Junie 2007</ref> Ná haar skoolloopbaan in Berlyn het Marlene in 1918 opleiding as konsertvioliste by die musiekkollege in [[Weimar]] begin. In 1921 het sy haar studies in Berlyn voortgesit. In die volgende jaar moes sy egter haar studies weens 'n seningontsteking staak. Tydens 'n oudisie by die ''Deutsche Theater'' is sy deur die bekende teaterregisseur Max Reinhardt ontdek en het sy in haar eerste toneelrol gespeel.<ref name="TCM">[http://tcmdb.com/ Turner Classic Movies Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601214747/http://www.tcmdb.com/ |date= 1 Junie 2007 }}, [http://tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=50375 MARLENE DIETRICH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930224953/http://www.tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=50375 |date=30 September 2007 }}, besoek op 3 Junie 2007</ref> Sy het vervolgens verdere opleiding by Reinhardt se teaterskool ondergaan.<ref>[http://www.djfl.de/entertainment/stars/m/marlene_dietrich.html Dirk Jasper Filmstarlexikon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070604053655/http://djfl.de/entertainment/stars/m/marlene_dietrich.html |date= 4 Junie 2007 }} Besoek op 3 Junie 2007</ref> Sy is in 1923 met Rudolf Sieber (1897–1976), 'n produksie-assistent, getroud. Hulle enigste dogter, Maria Elisabeth Sieber (ná haar huwelik in die 1940's Maria Riva) is in die volgende jaar op 13 Desember gebore.<ref name="com" /> === Filmloopbaan en vroeë wêreldroem === [[Lêer:Marlene Dietrich in The Blue Angel.png|duimnael|Marlene Dietrich in ''Der blaue Engel'', 'n rolprent wat in die [[Studio Babelsberg|ateljee Babelsberg]] in [[Potsdam]] vervaardig is]] In 1922 het sy vir die eerste keer in 'n film, ''So sind die Männer'', verskyn. In die volgende jaar het sy haar eerste hoofrol teenoor William Dieterle gekry wat ook sy debuut gemaak het as regisseur in ''Der Mensch am Wege''. Sy het in nog 'n aantal films gespeel, waaronder Alexander Korda se ''Eine DuBarry von heute'' en ''Madame wünscht keine Kinder'' (beide in 1926).<ref name="TCM" /> Ná 'n groot aantal kleiner toneel- en filmrolle is Marlene in 1927 deur die [[Wene|Weense]] rolprentvervaardiger Sascha Kolowrat-Krakowsky ontdek en het sy saam met die gewilde akteur Willi Forst 'n hoofrol in die film ''Café Elektric'' gespeel. Met haar volgende hoofrol het sy in 1929 internasionale bekendheid verwerf. Die Duitse filmregisseur Josef von Starnberg was destyds besig om Heinrich Mann se roman ''Professor Unrat'' as ''Der blaue Engel'' (Die blou engel) te verfilm en nog steeds op soek na 'n aktrise wat vir die hoofrol in aanmerking sou kom. Von Starnberg het Marlene tydens 'n opvoering van die toneelstuk ''Zwei Krawatten'' ("Twee dasse") ontdek. Met haar vertolking van die filmkarakter Lola Lola in ''Der blaue Engel'' het Marlene wêreldberoemdheid as aktrise verwerf. Die rolprent, wat as een van die eerste Duitse klankrolprente in [[Duits]] en [[Engels]] vervaardig is, en die lied ''Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt'' (Engels: ''Falling In Love Again'') was internasionale treffers.<ref name="TCM" /> === Emigrasie na die VSA === [[Lêer:Bundesarchiv Bild 102-14627, Marlene Dietrich.jpg|duimnael|regs|250px|Marlene Dietrich in 1933]] In die lente van 1930 het Dietrich na [[New York Stad|New York]] geseil nadat die rolprentateljee ''Paramount Pictures'' beïndruk was met die sukses van ''Der blaue Engel''. Sternberg en Dietrich se eerste film in die [[VSA]] was 'n Engelstalige heruitgawe van die ''Der blaue Engel'', ''The Blue Angel''. Die vrystelling daarvan het egter eers na hulle tweede film "Morocco" (1930) gevolg.<ref name="TCM" /> In ''Morocco'' het Dietrich die kabaretsangeres Amy Jolly vertolk; 'n onafhanklike vrou wat soos 'n man aangetrek het en 'n vrou gesoen het. Die film was 'n groot sukses en sy is as beste aktrise vir 'n Oscar genomineer vir haar rol in die film – haar enigste nominasie vir die toekenning. In die jare daarna het nog vyf (van altesaam sewe) Dietrich-rolprente onder regie van Josef von Sternberg verskyn. ''Shanghai Express'' ([[1932]]) was kommersieel die suksesvolste Sternberg/Dietrich-produksie.<ref name="TCM" /> Von Sternberg was die eerste regisseur wat Marlene se potensiaal as 'n eersterangse aktrise en wêreldster besef het. In Hollywood het hy moeite gedoen om haar in sy rolprente as 'n ''femme fatale'' uit te beeld. Hy het haar aangemoedig om gewig te verloor en haar noukeurig opgelei, terwyl sy gewillig was om hom te vertrou en sy voorstelle steeds te volg. Von Sternberg se bekwaamheid as 'n regisseur word in sy gebruik van ontwerp en kostuums en veral lig en skadu weerspieël, waardeur hy in sy films 'n optimale effek bereik het. Een van sy spesialiteite was die impak van lig, wat deur 'n sluier of gordyne skyn soos in ''Shanghai Express''. In 1935 het Marlene haar samewerking met Von Starnberg gestaak nadat hy beweer het hy haar sover gevat het as wat hy kon.<ref name="TCM" /> Die romantiese komedie ''Desire'' (1936) onder die regie van Ernst Lubitsch was 'n treffer wat haar status as die hoogsbetaalde aktrise in Hollywood bevestig het. ''The Garden of Allah'' (1936) was haar eerste kleurfilm. Die volgende paar films het egter nie by die loket sukses behaal nie en teen 1938 is sy saam met ander aktrises soos Joan Crawford, Bette Davis, Katharine Hepburn en Greta Garbo as "box office poison" beskou. Haar kontrak met Paramount is gekanselleer. Dietrich maak egter haar kritici stil met een van haar beste vertonings in ''Destry Rides Again'' (1939). In ''Destry Rides Again'' beweeg sy weg van 'n ontoeganklike godin na 'n bakleierige kroegvrou, wat gewaagde liedere met 'n rokerige stem sing. Van toe af is dit ook veral haar sang wat steeds meer gewild geraak het met liedjies soos ''Lili Marleen''. Sy kry 'n nuwe kontrak met Universal, maar films soos ''The Flame of New Orleans'' (1941) en ''Pittsburgh'' (1942) vaar nie juis goed nie. Dit blyk dat regisseurs nie in staat is om haar unieke aantrekking vas te vang nie en teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het sy oorweeg om uit die filmbedryf af te tree.<ref name="TCM" /> Vanweë haar internasionale sukses het die Duitse Nazi-bewind baie belang gestel in haar terugkeer na Duitsland. Die minister van volksvoorligting en propaganda, [[Joseph Goebbels]], het haar in [[1936]] groot bedrae en vrye keuse ten opsigte van draaiboeke en medewerkers belowe indien sy hoofrolle in Duitse rolprente sou speel. Marlene het die aanbod van die hand gewys. Sy het voortgegaan om hoofrolle in Amerikaanse rolprente te vertolk en met regisseurs soos [[Alfred Hitchcock]], [[Ernst Lubitsch]], [[Orson Welles]] en Billy Wilder saamgewerk. Films soos ''Foreign Affair'', ''Witness for the Prosecution'', ''Touch of Evil'', ''Judgment at Nuremberg'' en ''Stage Fright'' was baie suksesvol. In [[1937]] het sy aansoek gedoen om Amerikaanse burgerskap, wat op [[9 Junie]] [[1939]] aan haar toegeken is.<ref name="osiris">{{Cite web |url=http://osiris22.pi-consult.de/view.php3?show=570725 |title=Deutsche Kinemathek – MDCB |access-date= 3 Junie 2007 |archive-date=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927070351/http://osiris22.pi-consult.de/view.php3?show=570725 |url-status=dead }}</ref> === Besoeke aan Amerikaanse troepe === [[Beeld:MarleneDietrich.jpg|duimnael|250px|Dietrich terwyl sy soldate van die Derde Leër vermaak in [[1944]]]] [[Beeld:Marlene Dietrich ww2 47.jpg|duimnael|regs|250px|[[België]] 1944: Marlene Dietrich onderteken 'n outogram vir 'n gewonde Amerikaanse soldaat]] Marlene het reeds tydens haar verblyf in [[Parys]] kunstenaars en ander mense wat uit Nazi-Duitsland gevlug het finansieel ondersteun. Nadat haar minnaar Jean Gabin by die Franse bevrydingsmagte in die VSA aangesluit het, het sy ook besluit om aktief aan die stryd teen die Hitlerfascisme deel te neem. Aangesien sy as 'n vrou nie in die Amerikaanse leër mog veg nie, het sy besoeke aan troepe naby die frontlinies afgelê en as sangeres opgetree. Sy het ook deelgeneem aan die Amerikaanse magte se opmars na Duitsland en is tydens die [[Ardenne-offensief]] byna deur Duitse troepe gevange geneem. Haar solidariteit met die Amerikaanse soldate was onbeperk en sy het in die militêre kampe van Afrika en Europa baie gewild geraak. Sy het later opgemerk dat sy nooit weer daardie intensiewe kontak met 'n gehoor gehad het nie.<ref name="riva">''Marlene Dietrich – Her own song.'' Dokumentêre rolprent, 100 min., regisseur: David Riva</ref> In die Duitse stad Stolberg naby Aken het 'n vrou Marlene herken en dit was vir haar 'n verrassing dat sy met groot vreugde begroet is. Ander vroue in Stolberg het die bestanddele vir 'n verwelkomingskoek ingesamel wat vir Marlene volgens oorlewering as die beste delikatesse beskou het.<ref>J. David Riva, Guy Stern (2006).[http://books.google.com/books?id=FSf_HZmAa68C ''A Woman at War: Marlene Dietrich Remembered'']. Wayne-staatsuniversiteitsuitgewers. {{ISBN|0-8143-3249-8}}, {{ISBN|9780814332498}}</ref> Sy het dan ook daarin geslaag om haar familielede op te spoor en kon oor die militêre radio met haar moeder gesels en enkele weke later in Berlyn ontmoet. Haar moeder, wat belowe het om Hitler te oorleef, is op 3 November [[1945]] oorlede.<ref name="osiris" /> Marlene se politieke en sosiale betrokkenheid by die stryd teen die Nazi-bewind is in die buiteland vroeër waardeer as in haar tuisland, waar baie mense hulle onbegrip ontbloot het. Sy is daarvan beskuldig dat sy met haar optrede eerder teen miljoene gewone Duitse soldate sou geveg het as teen Hitler en dikwels het mense na haar as 'n verraaier verwys.<ref>{{Cite web |url=http://www.morgenpost.de/content/2002/05/17/berlin/520195.html?redirID |title=Berliner Morgenpost, 17 Mei 2002 |access-date= 3 Junie 2007 |archive-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930190150/http://www.morgenpost.de/content/2002/05/17/berlin/520195.html?redirID |url-status=dead }}</ref> In [[1947]] is Marlene met die ''Medal of Freedom'', die hoogste militêre onderskeiding vir burgerlikes in die VSA, vereer. Die Franse regering het in [[1950]] die titel "Chevalier de la Legion d'Honneur" (''Ridder van die [[Erelegioen|Franse Erelegioen]]'') aan haar verleen. Die Franse staatspresidente [[Georges Pompidou]] en [[François Mitterrand]] het haar later bevorder tot ''Officier'' en uiteindelik ''Commandeur'' van die Erelegioen.<ref name="osiris" /> === Na-oorlogse loopbaan === Vanaf 1953 het Marlene byna uitsluitlik as sangeres opgetree en internasionale sukses behaal. In die jare 1953 en 1954 het sy haar vertonings in Las Vegas se ''Sahara Hotel'' en Londen se ''Café de Paris'' opgevoer. Sedert 1955 het [[Burt Bacharach]] sowat tien jaar lank as haar begeleier opgetree en saam met hom het Marlene vinnig opgang gemaak van 'n nagklub-sangeres tot 'n meer ambisieuse kunstenares bevorder wat nou net in teaters gesing en haar gewilde styl van eenvrouvertoning ontwikkel het. Tot op die ouderdom van 74 jaar het sy wêreldwyd rondgetoer – in 1965 het sy ook in [[Suid-Afrika]] opgetree.<ref>[http://www.laut.at/wortlaut/artists/d/dietrich_marlene/biographie/index.htm www.laut.at – Biografie] Besoek op 3 Junie 2007</ref> Haar laaste konserte het in 1975 in [[België]], [[Nederland]], die [[Verenigde Koninkryk]], [[Kanada]], die VSA en [[Australië]] plaasgevind.<ref name="osiris" /> [[Beeld:Marlene Dietrich in Stage Fright trailer.jpg|duimnael|regs|250px|Die voorprent van ''Stage Fright'' (1950)]] Haar kostuums was van uiters opspraakwekkend. Hulle is deur haarself en Jean Louis, 'n ontwerper van ''Columbia'', ontwerp. 'n Spesiale weefsel, ''souffle'', is vir Marlene vervaardig en presies vir haar velkleur aangepas. Die kostuum, wat tot op die grond gehang het, is dikwels ure lank volgens haar smaak met blinkertjies, pêrels, kwassies of kristalstene versier. Hierdie versierings moes vir haar soms tot vyftig keer verplaas word totdat sy die optiese indruk wat die versierings sou skep goedgekeur het. Die steentjies, kwassies en pêreltjies op haar kostuum, wat tot elf pond kon weeg, is met piepklein draadjies gemarkeer en deur een of meer borduursters oor 'n tydperk van enkele maande finaal aangebring. 'n Ander opspraakwekkende ontwerp is vir haar sogenaamde "windkostuum" toegepas. Hier is die ''souffle'' met haar korset gedrapeer en vasgenaai en deur middel van 'n windmasjien in lang sluiers teen haar lyf of weg van haar lyf gewaai. Ook haar mantels was buitengewone ontwerpe met 'n drie meter lange sleep. Vir die mantels is sneeuwit borsdonsvere van swane in nou, konsentriese kringe aangebring sodat dit soos 'n kosbare pels gelyk het. 'n Aantal kritici het die materiaal as "buiteaards" beskryf. Gewoonlik het sy vir haar konserte twee van hierdie mantels saamgebring wat eers vyf minute lank opgeskud moes word om hul volle volume te behaal. Na bewerings is honderdduisende swaanvere vir die mantels gebruik.<ref>[http://www.german-world.com/NL/gwnloct02.pdf The German-World.com Magazine, Oktober 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929014549/http://www.german-world.com/NL/gwnloct02.pdf |date=29 September 2007 }} Besoek op 3 Junie 2007</ref> === Internasionale gehore === [[Lêer:Marlene Dietrich muurskildery2.jpg|duimnael|regs|250px|Ter geleentheid van haar 100ste verjaardag in 2001 het 'n Berlynse koerant hierdie muurskildery naby Marlene Dietrich se geboortehuis geborg]] Marlense se opvoerings was uiters gewild onder gehore in [[Pole]], [[Rusland]] en [[Israel]]. Sy was die eerste Duitse kunstenares wat ná die oorlog in Rusland opgetree het. In Israel het haar bestuurder haar uitdruklik verbied om liedere met Duitse tekste te sing. Maar sy het haarself onmiddellik teen hierdie voorskrif verset: "Ek gaan nie een lied in Duits sing nie – maar nege!" Die gehoor was aanvanklik geskok, maar na die ys gebreek is het sy die gehoor op hulle voete gehad en 'n lang volgehoue applous ontlok. Sy was dan ook die eerste sangeres wat in Israel weer Duitse liedere op die toneel gesing het.<ref name="riva" /> Gedurende haar Europese toer het sy in 1960 ook in Duitsland en haar geboortestad Berlyn opgetree. Soos sy self beklemtoon het, was die Duitse gehore duidelik meegevoer met haar opvoerings. Daar het nogtans kritiek vanweë haar houding tydens die oorlog haar kant toe gekom. In [[Düsseldorf]] is sy deur 'n jong meisie bespoeg, 'n ander keer is daar 'n eier gegooi, wat haar kop getref het. Sy het egter geweier om haar "deur 'n blonde nazi van die toneel te laat verdryf". In 1961 het sy haar laaste beduidende rolprent voltooi – ''Judgment at Nuremberg'', wat die [[Neurenberg-verhore|Neurenbergse verhore]] en een van die pynlike vrae in die na-oorlogse Duitsland behandel: "Wat het julle geweet?" In die film moes sy as aktrise dialoë voer wat sy nie as waaragtig kon aanvaar nie. In die vroeë sestigerjare het haar konserte duidelik begin verander; erotiek het nou 'n minder belangrike rol gespeel, maar onder die indruk van die [[Koue Oorlog|Koue]] en die [[Viëtnamoorlog]] het Marlene haar repertorium met ernstige liedere begin aanvul, waaronder protesliedere soos [[Bob Dylan]] se ''Blowin' in the Wind'', Charles Meerewood se ''White Grass'' en veral Pete Seeger se bekende ''Where Have All the Flowers Gone'', wat sy ook in Duits gesing het (''Sag mir, wo die Blumen sind''), maar ook die Hebreeuse klaaglied ''Shir Hatan''. === Onttrekking aan die openbare lewe === Sedert 1968 het Marlene in [[Parys]] gewoon. Die laaste dekades van haar lewe was gekenmerk deur haar vriendskap met die Duitse aktrise en sangeres Hildegard Knef, maar toenemend ook deur Marlene se alkoholafhanklikheid. Sy het aan artritis gely en die pyn met pille en alkohol verlig. Nadat sy tydens 'n konsert in [[Australië]] in 1975 'n fraktuur in haar dybeen opgedoen het, het sy haar toneelloopbaan beëindig. Drie jaar later het sy naas [[David Bowie]] haar laaste filmrol in die rolprent ''Just a Gigolo'' gespeel.<ref name="TCM" /> [[Beeld:Debis-Haus.Berlin.jpg|duimnael|links|250px|Die ''Marlene-Dietrich-Platz'' in Berlyn met die Debis-hoofkwartier op die agtergrond]] Daarna het Marlene haar volledig aan die openbare lewe onttrek en 'n rustige lewe in haar Paryse woonstel in die Montaigne-laan 12 gelei. In die laaste elf jaar voor haar afsterwe in 1992 was sy bedlêend en het die woonstel nie meer verlaat nie. Sy is in dié tyd deur haar dogter Maria versorg. Met 'n spesiale gryparm wat vir haar vervaardig is, was sy in staat om voorwerpe nader te trek. Sy het oor 'n bediende en 'n sektretaresse beskik, terwyl 'n Duitse restaurant dikwels maaltye vir haar afgelewer het. Net haar personeel en familielede mog haar woonstel betree. Marlene het veral gebruik van die telefoon gemaak om met haar familie, vriende en ander belangrike mense te kommunikeer. [[Lêer:Marlene Dietrich - Boulevard der Stars.jpg|duimnael|regs|Marlene Dietrich se ster op die Berlynse ''[[Boulevard der Stars]]'']] In 'n onderhoud met die Duitse nuustydskrif ''[[Der Spiegel]]'' het haar dogter Maria Riva en haar kleinseun Peter Riva beweer dat sy in hierdie tydperk selfs by die politiek betrokke geraak het en wêreldleiers soos [[Ronald Reagan]] en [[Michail Gorbatsjof]] opgebel het – haar maandelikse telefoonrekening het soms meer as VSA-$ 3&nbsp;000 beloop. Ronald Reagan het selfs sy laaste telefoongesprek in die Wit Huis met Marlene gevoer.<ref>[http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/0,1518,384700,00.html Der Spiegel, 13 November 2005] Besoek op 3 Junie 2007</ref> Later het die regisseur [[Maximilian Schell]] Marlene se toestemming gekry om haar vir 'n dokumentêre rolprent te verfilm. Kort voor die begin van die projek het sy haar toestemming teruggetrek en slegs bandopnames toegelaat: "I've been photographed to death..." Schell het die dokumentêr noodgedwonge as 'n kollage uitgevoer en die bandopnames met beelde en uittreksels uit haar rolprente gekombineer. Die film eindig met 'n aanhaling van Ferdinand Freiligrath se gedig ''Der Liebe Dauer''. Die dokumentêr ''Marlene'' is in 1984 vrygestel en het naas 'n Oscar-nominasie ook 'n aantal Europese filmtoekennings gewen.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0085905/awards ''Awards for Marlene (1984)''] by imdb.com</ref> Marlene se eerste boek met die titel ''ABC meines Lebens'' ("Die ABC van my lewe") het reeds in 1963 verskyn. In 1979 het sy haar outobiografie ''Nehmt nur mein Leben'' ("Neem slegs my lewe") gepubliseer. 'n Effens gewysigde uitgawe van hierdie outobiografie het in 1987 as ''Ich bin, Gott sei Dank, Berlinerin'' ("Ek is, Godsydank, 'n Berlyner") verskyn. === Afsterwe en ereburgerskap van Berlyn === {|align="right" | colspan="2" | |valign="top" |[[Beeld:2006-07-25 Friedhof Stubenrauchstr Grab Josefine von Losch.jpg|duimnael|150px|<center>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Grafsteen van Marlene se moeder Josefine von Losch</center>]] |valign="top" |[[Beeld:2006-07-24 Friedhof Schoeneberg III Grab Dietrich.jpg|duimnael|130px|<center>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Graf in [[Berlyn|Berlyn-Friedenau]] met die inskrif:<br />''Hier steh ich an den Marken meiner Tage'' (Theodor Körner)</center>]] |} In 1992 is Marlene Dietrich volgens die amptelike sterftesertifikaat aan hart- en nierversaking oorlede. Haar vriendin en sekretaresse, Norma Bosquet, wat haar gedurende die laaste weke van haar lewe byna daagliks in haar woonstel besoek het, vermoed egter dat Marlene [[selfmoord]] gepleeg het deur 'n oordosis slaappille te drink nadat sy twee dae tevore 'n tweede beroerte gehad het.<ref>[http://www.amazon.de/Die-unvergleichliche-Marlene-Dietrich/dp/B000IAZ8AY Die unvergleichliche Marlene Dietrich, DVD, ateljee: VZ-Handelsgesellschaft. Vrygestel op 10 Oktober 2006]</ref> Ná 'n groot roudiens in Parys is Marlene in Berlyn in die Stedelike Begraafplaas Schöneberg III van Berlyn naby haar moeder se graf en naby haar geboortehuis ter ruste gelê. 'n Groot aantal Berlynse burgers het haar begrafnis bygewoon. In die dae ná haar afsterwe was daar nog net 'n klein aantal mense wat haar as 'n "verraaier" beskou het. Haar geboortestad het besluit om haar met 'n straatnaam te vereer, wat omstredenheid uitgelok het.<ref>[http://www.luise-berlin.de/Bms/bmstext/9802prof.htm Herbert Mayer: ''Im Dschungel der Straßennamen'']</ref> In 1997 het die Berlynse administratiewe distrik Tiergarten aan die sentrale plein tussen die nuwe winkelsentrum ''Potsdamer Platz Arcaden'', die ''Grand Hyatt''-hotel en die musiekblyspelteater en kasino die naam ''Marlene-Dietrich-Platz'' gegee. Die straatbord dra die opskrif ''Berliner Weltstar des Films und des Chansons. Einsatz für Freiheit und Demokratie, für Berlin und Deutschland''.<ref>{{Cite web |url=http://www.marlene.com/news-views/news17.pdf |title=Nuusbrief nommer 17, 17 November 2000, Deutsches Filmmuseum Berlin |access-date= 3 Junie 2007 |archive-date=24 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070724053639/http://www.marlene.com/news-views/news17.pdf |url-status=dead }}</ref> Ter geleentheid van haar 100ste verjaardag in 2001 het die deelstaat Berlyn amptelik om verskoning gevra vir die persoonlike aanvalle wat Marlene moes verduur. Op 16 Mei 2002 is die ereburgerskap van die stad Berlyn postuum aan Marlene Dietrich toegeken.<ref>{{Cite web |url=http://www.morgenpost.de/content/2002/05/17/berlin/520195.html?redirID |title=Berliner Morgenpost, 17 Mei 2002 |access-date= 3 Junie 2007 |archive-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930190150/http://www.morgenpost.de/content/2002/05/17/berlin/520195.html?redirID |url-status=dead }}</ref> Die ''Deutsche Kinemathek – Museum für Film und Fernsehen'' in Berlyn se Potsdamer Straße (Sony Center) bewaar tans die nalatenskap van Marlene Dietrich (foto's en ander herinnerings). Die Amerikaanse regisseur J. David Riva, Marlene se kleinseun, het in 2001 die dokumentêre rolprent ''Marlene Dietrich – Her own song'' vervaardig.<ref>[http://home.snafu.de/fright.night/marlene-dietrich-event-de.html Marlene Dietrich – Collector's Page]</ref> == Wêreldster en voorbeeld van die vroue- en gay-beweging == Marlene Dietrich het nie net haar beeld as wêreldster selfbewus opgebou nie, maar was daarnaas ook deur haar buitengewone androgiene uitstraling gekenmerk, waarmee sy 'n onweerstaanbare aantrekkingskrag op sowel vroue asook mans uitgeoefen het. Sy het dikwels in mansklere opgetree – in haar tyd 'n rewolusionêre en gewaagde onderneming. In die 1930's wou die Paryse owerhede haar selfs toegang tot die middestad weier omdat sy mansklere gedra het, maar was nie in staat om hierdie verbod af te dwing nie. Marlene het derhalwe in die periode tussen die twee wêreldoorloë 'n voorbeeld van die vroue- en gay-beweging geword – en daarnaas ook 'n nuwe modestyl vir vroue geskep.<ref>[http://www.beauty-and-more.de/archives/2000/02.html www.beauty-and-more.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927142915/http://www.beauty-and-more.de/archives/2000/02.html |date=27 September 2007 }} Besoek op 3 Junie 2007</ref> == Filmografie == {| width=90% style="background:none" |- valign ="top" |width=50%| * 1922: So sind die Männer (Der kleine Napoléon), Georg Jacoby * 1922: Tragödie der Liebe, Joe May * 1923: Der Mensch am Wege, Wilhelm Dieterle * 1923: Der Sprung ins Leben, Johannes Guter * 1925: Eine Dubarry von heute, Alexander Korda * 1925: Manon Lescaut, Arthur Robinson * 1926: Der Juxbaron, Willi Wolff * 1926: Der Tänzer meiner Frau, Alexander Korda * 1926: Kopf hoch, Charly!, Willi Wolff * 1926: Madame wünscht keine Kinder, Alexander Korda * 1927: Prinzessin Olala, Robert Land * 1927: Sein größter Bluff, Harry Piel * 1927: Café Elektric, Gustav Ucicky * 1928: Ich küsse Ihre Hand, Madame, Robert Land * 1929: Das Schiff der verlorenen Menschen, Maurice Tourneur * 1929: Die Frau, nach der man sich sehnt, Kurt Bernhardt * 1930: Gefahren der Brautzeit, Fred Sauer * 1930: Der blaue Engel, Josef von Sternberg * 1930: Morocco, Josef von Sternberg mit Gary Cooper * 1931: X27 (Dishonored), Josef von Sternberg * 1932: Shanghai Express, Josef von Sternberg * 1932: Blonde Venus, Josef von Sternberg * 1933: Song of Songs, Rouben Mamoulian * 1934: The Scarlett Empress, Josef von Sternberg * 1935: The Devil is a Woman, Josef von Sternberg * 1936: The Garden of Allah, Richard Boleslawski * 1936: Desire, Frank Borzage * 1937: Angel, Ernst Lubitsch |width=50%| * 1937: Tatjana, Jaques Feyder * 1939: Destry Rides Again, George Marshall * 1940: The Seven Sinners, Tay Garnett * 1941: The Flame of New Orleans, René Clair * 1941: Manpower, Raoul Walsh * 1942: The Spoilers, Ray Enright * 1942: Pittsburgh, Lewis Seiler * 1942: The Lady is willing, Mitchel Leisen * 1944: Follow the Boys, Edward E. Sutherland * 1944: Kismet, William Dieterle * 1946: Martin Roumagnac, Georges Lacombe * 1947: Golden Earrings, Mitchell Leisen * 1948: A Foreign Affair, Billy Wilder * 1949: Jigsaw, Fletcher Markle * 1950: Stage Fright, Alfred Hitchcock * 1951: No Highway in the Sky, Henry Koster * 1952: Rancho Notorious, Fritz Lang * 1956: Around the World in Eighty Days, Michael Anderson * 1957: The Monte Carlo Story, Samuel A. Taylor en Giulio Machi * 1958: Touch of Evil, Orson Welles * 1958: Witness for the Prosecution, Billy Wilder * 1961: Judgment at Nuremberg, Stanley Kramer * 1962: The Black Fox, The True Story Of Adolf Hitler, Louis C. Stoumen * 1964: Paris when it Sizzles, Richard Quine * 1972: I wish you Love, Clark Jones * 1978: Just a Gigolo, David Hemmings met David Bowie * 1984: Marlene, Maximilian Schell |} == Werke == * ''ABC meines Lebens''. Berlyn: Blanvalet 1963 * ''Nehmt nur mein Leben''. Bertelsmann-Verlag 1979 * ''Ich bin, Gott sei Dank, Berlinerin''. Berlyn: Ullstein 1998; Ullstein-sagteband, {{ISBN|3-548-24537-4}} * ''Nehmt nur mein Leben … - Reflexionen''. Berlyn: Henschel 1984 * ''Nachtgedanken''. München: C. Bertelsmann Verlag 2005, {{ISBN|3-570-00874-6}} == Bronnelys == ; Literatuur en biografieë * Riva, Maria: ''Meine Mutter Marlene''. München: C. Bertelsmann 1992; München: Goldmann 1994; Rheda-Wiedenbrück: RM-Buchvertrieb 2000. 894 bladsye. {{ISBN|3-442-72653-0}} * Riva, Maria: ''Marlene Dietrich by her Daughter''. New York Stad: Alfred H. Knopf 1992. 790 bladsye. {{ISBN|0-394-58692-1}}, {{ISBN|978-0-394-58692-2}} * Flanner, Janet: ''Legendäre Frauen und ein Mann''. Duitse vertaling. München: Antje Kunstmann 1993. 200 bl. {{ISBN|3-88897-078-4}} * Frewin, Leslie: ''Blonde Venus: A Life of Marlene Bietrich''. Londen: Macgibbon & Kee 1955. Duits: ''Marlene Dietrich''. München: Heyne 1967 * Hessel, Franz: ''Marlene Dietrich''. Berlyn: Kindt & Bucher 1931 * Morley, Sheridan: ''Marlene Dietrich''. Beeldbiografie. Frankfurt am Main: Krüger 1977 * Sanders-Brahms, Helma: ''Marlene'' [Dietrich] ''und Jo'' [Josef von Sternberg]. Berlyn: Argon 2000 * Helnwein, Gottfried: ''Marlene Dietrich, Some Facts about Myself''. Stuttgart: Edition Cantz 1990, {{ISBN|3-89322-226-X}} [1]. * Szudendorf, Werner: ''Marlene Dietrich. Dokumente, Essays, Filme''. (Internationale Filmfestspiele Berlin. Stiftung Deutsche Kinemathek. Retrospektive 1977) München: Hanser 1977. {{ISBN|3-423-31053-7}} ; Dokumentêre rolprente * Marlene Dietrich – Her own song. Duitsland/VSA 2001. Regisseur: J. David Riva, outeur: Karin Kearns. 100 min. DVD-versie vrygestel op 21 Maart 2002 [Duitsland] deur Salzgeber & Co. Medien GmbH; 3 Desember 2002 deur Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) [VSA en Kanada] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons|Marlene Dietrich}} ; Biografie * [http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/DietrichMarlene/ Biografie] {{de}} ; Filmografie * [http://www.marlenedietrich-filme.de/ Filmografie met filmplakkate en poskaarte] {{de}} ; Internetportale * [http://osiris22.pi-consult.de/view.php3?show=570726 Deutsche Kinemathek – Museum für Film und Fernsehen: Marlene Dietrich Collection Berlin (MDCB)] * [http://home.snafu.de/fright.night/marlene-dietrich-page-de.html Marlene Dietrich] {{de}} * [http://www.puettner.com/ puettner.com] * [http://www.marlene.com/ marlene.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19961228160800/http://marlene.com/ |date=28 Desember 1996 }} * [http://www.marlenedietrich.org.uk/ Marlene Dietrich UK website The Legendary,Lovely Marlene] * [http://www.historisches-centrum.de/ausstellung/marlene/index.html 'n Virtuele rondgang deur die tentoonstelling ''Marlene Dietrich'', aangebied deur die Deutsche Kinemathek-stigting, die MDCB en die Duitse Filmmuseum Frankfurt am Main (1998–1999)] ; YouTube.com – Video's * [http://www.youtube.com/watch?v=E-wBRP9YCEQ&mode=related&search= Marlene sing ''Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt'' (1930)] * [http://www.youtube.com/watch?v=nfllUtxDriA Marlene sing ''Lili Marleen''] * [http://www.youtube.com/watch?v=JsV59qnqZp0&mode=related&search= Marlene sing ''Where Have All the Flowers Gone?'' (1963)] ; Marlene-Dietrich-Platz – Panoramabeeld * [http://www.berlin.de/stadttouren/360/marlene-dietrich-platz/index.de.php Panoramabeeld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503013358/http://www.berlin.de/stadttouren/360/marlene-dietrich-platz/index.de.php |date= 3 Mei 2007 }} {{de}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dietrich, Marlene}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Duitse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Duitse sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1901]] [[Kategorie:Sterftes in 1992]] 6s0rrrswyhj5gl7vatysafb3s2dtw71 0 23410 2925606 2849762 2026-08-16T16:34:36Z JMK 649 hofie 2925606 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Die Melktert Kommissie | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = Melktert | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = [[Pretoria]] ([[Suid-Afrika]]) | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Pop, akoesties | beroep = | instrument = | jare_aktief = 2002 — hede | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = Lucinda Neethling<br />Jean-Marie Korff<br />Tim van der Westhuizen<br />Jan-Adriaan Korff | gewese_lede = }} '''Die Melktert Kommissie''' (''[[sic]]'') is 'n vier-lid [[Afrikaanse]] [[musiekgroep]] van [[Jeffreysbaai]]. ==Ontstaan en uitreikings== Die groep het in [[2002]] ontstaan tydens hul deelname aan die [[Jip Rockspaaider]]-kompetisie, wat hulle ook daardie jaar gewen het. ''Volroom'', hul debuutalbum, is in Junie 2003 uitgereik. 'n Tweede album, ''Wonderwoorde'' is in 2006 uitgereik. Hul derde studio-album, ''Vergewe en vergeet'', is in Augustus 2007 uitgereik. Die groep het in 2009 'n Engelse enkelsnit Karma uitgereik. Na 'n lang onderbreking het die groep weer begin optree in 2017. In 2019 het die groep op [[sosiale media]] aangedui dat hulle terug is in die ateljee om nuwe musiek op te neem. Hulle nuwe enkelsnitte Weier en Irrelevant is in 2019 vrygestel. Die groepslede is: * Lucinda Neethling — hoofsang en akoestiese kitaar * Jean-Marie Korff — elektriese kitaar en agtergrondsang * Tim van der Westhuizen — baskitaar * Jan-Adriaan Korff — tromme en agtergrondsang == Diskografie == === Vollengteateljeealbums === * ''Volroom'' (2003) * ''Wonderwoorde'' (2006) * ''Vergewe en Vergeet'' (2007) === Enkelspelers === * "Karma" (2009) * "Weier" (2019) * "Irrelevant" (2019) == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] == Bronne == * {{cite journal |naam1=Burgert A. |van1=Senekal |naam2=Cilliers |van2=Van den Berg |titel='n Voorlopige verkenning van postapartheid Afrikaanse protesmusiek |journal=[[LitNet Akademies]] |datum=1 Augustus 2010 |url=https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC62255}} {{saadjie|Musiekgroep}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] et2ffi0bkr15wh6tyjkh198qvujcxc0 2925607 2925606 2026-08-16T16:35:16Z JMK 649 hofie 2925607 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Die Melktert Kommissie | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = Melktert | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = [[Pretoria]] ([[Suid-Afrika]]) | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Pop, akoesties | beroep = | instrument = | jare_aktief = 2002 — hede | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = Lucinda Neethling<br />Jean-Marie Korff<br />Tim van der Westhuizen<br />Jan-Adriaan Korff | gewese_lede = }} '''Die Melktert Kommissie''' (''[[sic]]'') is 'n vier-lid [[Afrikaanse]] [[musiekgroep]] van [[Jeffreysbaai]]. ==Ontstaan en uitreikings== Die groep het in [[2002]] ontstaan tydens hul deelname aan die [[Jip Rockspaaider]]-kompetisie, wat hulle ook daardie jaar gewen het. ''Volroom'', hul debuutalbum, is in Junie 2003 uitgereik. 'n Tweede album, ''Wonderwoorde'' is in 2006 uitgereik. Hul derde studio-album, ''Vergewe en vergeet'', is in Augustus 2007 uitgereik. Die groep het in 2009 'n Engelse enkelsnit Karma uitgereik. Na 'n lang onderbreking het die groep weer begin optree in 2017. In 2019 het die groep op [[sosiale media]] aangedui dat hulle terug is in die ateljee om nuwe musiek op te neem. Hulle nuwe enkelsnitte Weier en Irrelevant is in 2019 vrygestel. ==Groepslede== Die groepslede is: * Lucinda Neethling — hoofsang en akoestiese kitaar * Jean-Marie Korff — elektriese kitaar en agtergrondsang * Tim van der Westhuizen — baskitaar * Jan-Adriaan Korff — tromme en agtergrondsang == Diskografie == === Vollengteateljeealbums === * ''Volroom'' (2003) * ''Wonderwoorde'' (2006) * ''Vergewe en Vergeet'' (2007) === Enkelspelers === * "Karma" (2009) * "Weier" (2019) * "Irrelevant" (2019) == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] == Bronne == * {{cite journal |naam1=Burgert A. |van1=Senekal |naam2=Cilliers |van2=Van den Berg |titel='n Voorlopige verkenning van postapartheid Afrikaanse protesmusiek |journal=[[LitNet Akademies]] |datum=1 Augustus 2010 |url=https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC62255}} {{saadjie|Musiekgroep}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] bjlr701wa1xwsw73cmv6oeiiznvzbv3 0 23862 2925664 2923888 2026-08-16T19:30:08Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925664 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Nieu-Seelandse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Black Ferns]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Nieu-Seeland | beeld = Allblacks.gif | unie = [[Nieu-Seeland Rugby]] (NZR) | bynaam = All Blacks | embleem = Varingblaar | stadion = | kapasiteit = | kaptein = [[Scott Barrett]] | afrigter = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Dave Rennie]] <small>(sedert 2026)</small> | patroon_la1 = _allbkacls2425h | patroon_b1 = _allbkacls2425h | patroon_ra1 = _allbkacls2425h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _3_white_stripes | linkerarm1 = 000000 | liggaam1 = 000000 | regterarm1 = 000000 | broek1 = 000000 | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = _allbkacls2425a | patroon_b2 = _allbkacls2425a | patroon_ra2 = _allbkacls2425a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _3_white_stripes | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Sam Whitelock]] (153)<ref name="Most tests">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/mosttests.ASP?stats_ID=12 |title=All Blacks that have played 50 or more tests. |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=8;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Dan Carter]] (1598)<ref name="Most test points">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/mostptsinall.ASP?stats_ID=14 |title=All Black Test Match point scorers. |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=8;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Doug Howlett]] (49)<ref name="Most test tries">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/mosttriesintests.ASP?stats_ID=16 |title=Most tries in Test matches. |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=8;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> | jongstespeler = [[Jonah Lomu]] 1994 (19 jaar, 45 dae) | eerste = {{AUSru}} 3–22 {{NZLru-r}}<br />([[Sydney]], [[Australië]]; 15 Augustus 1903) | grootwen = {{NZLru}} 145–17 {{JPNru-r}}<br />([[Bloemfontein]], [[Suid-Afrika]]; 4 Junie 1995) | grootverloor = {{NZLru}} 10–43 {{RSAru-r}}<br />([[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], Nieu-Seeland; 13 September 2025) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] en [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] | url = www.allblacks.com | unieurl = www.nzrugby.co.nz }} Die '''All Blacks''' is die nasionale [[rugby]]span wat [[Nieu-Seeland]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby is Nieu-Seeland se nasionale sport en die All Blacks is ’n gedugte mag in internasionale rugby met ’n wenrekord teen al die ander lande. Nieu-Seeland is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die [[Cookeilande]], [[Fidji]], [[Samoa]], [[Tonga]] en [[Wallis]] kan soortgelyke bewerings maak.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.teivovo.com/history/|title=Rugby History in Fiji|publisher=Teivovo|accessdate=14 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/|archive-date=14 November 2007|url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sy belangrikste internasionale verskyning het die All Blacks tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi. In [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] was Nieu-Seeland saam met [[Australië]] die gasheer vir die eerste [[Rugbywêreldbeker]] wat die All Blacks gewen het. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] het die All Blacks die eindstryd gehaal, maar is deur die gasheer in [[ekstra tyd]] met 15–12 verslaan. Die volgende verskyning in die eindstryd het die All Blacks tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] tuis gemaak, toe hulle [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] naelskraap met 8–7 verslaan het. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] het Nieu-Seeland as eerste span daarin geslaag om die [[Webb Ellis-beker]] te verdedig, toe hulle die [[Wallabies]] geklop het. Daarmee het die All Blacks die eerste nasionale rugbyspan geword om die trofee drie keer omhoog te hou, ’n prestasie wat later deur die [[Springbokke]] geëwenaar is. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] het die All Blacks die eindstryd vir ’n vyfde keer gehaal, maar teen die Springbokke naelskraap met 12–11 vasgeval. Die All Blacks speel jaarliks teen die Australiese Wallabies, die Suid-Afrikaanse Springbokke en die [[Argentinië|Argentynse]] [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] in [[die Rugbykampioenskap]], voorheen die Drienasiesreeks, waartydens hulle ook om die [[Bledisloebeker]] teen Australië en die [[Vryheidsbeker]] teen Suid-Afrika meeding. Die All Blacks het die Drienasiesreeks en die Rugbykampioenskap reeds 20 keer in die toernooi se 27 jaar bestaan gewen en is die huidige Bledisloebeker- asook Vryheidsbekerhouer. Die span het vir die eerste keer in 1882 ’n internasionale wedstryd gespeel teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Nieu-Suid-Walliese Waratahs]], en het hulle eerste toetswedstryd in 1903 gespeel: ’n oorwinning oor Australië. Dit is gevolg deur ’n toer na die [[Noordelike Halfrond]] in 1905 waartydens die span slegs teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] in [[Cardiff]] verloor het. Tydens hulle 1905-toer het die All Blacks slegs swart gedra, behalwe vir die [[silwervaring]]; die “All Black”-naam dateer uit dié tydperk. Die All Blacks het hulle eerste reeksoorwinning oor hul “aartsvyande Suid-Afrika” (die Springbokke) in Nieu-Seeland in 1956 behaal. ’n Dekade later het hulle hul langste segetog behaal deur sewentien toetse tussen 1965 en 1970 te wen. Die [[Britse en Ierse Leeus]] het hulle enigste reeksoorwinning oor die All Blacks in 1971 behaal, maar sewe jaar later sou die All Blacks hulle eerste [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] behaal (oorwinnings oor [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en Wallis tydens dieselfde toer). Die All Blacks sou nog drie ander keer ’n Grand Slam behaal (in 2005, 2008 en 2010). Die 1981-Springboktoer na Nieu-Seeland het grootskaalse burgerlike onrus veroorsaak as gevolg van proteste teen die Suid-Afrikaanse [[apartheid]]sbeleid. Nieu-Seeland het in 1996 in post-apartheid Suid-Afrika vir die eerste keer daarin geslaag om ’n reeksoorwinning oor die Springbokke in Suid-Afrika te behaal. Die vroeë Nieu-Seelandse nasionale rugbydrag het bestaan uit ’n swart trui met ’n silwervaring en wit broeke. Rugby het ’n belangrike rol gespeel in die integrasie van die [[Maori's]] in die [[Verenigde Koninkryk|Brits]]-beïnvloede Nieu-Seelandse samelewing, aangesien die sport geskik was vir die fisieke vermoëns van die [[Inheemse volke|inheemse mense]] van Nieu-Seeland en hulle is spoedig as gelykwaardige spelers aanvaar. Om die teenstander te intimideer en hulleself te motiveer voer die All Blacks tradisioneel ’n [[haka]] (’n Maori-oorlogsdans) voor elke wedstryd uit. Tradisioneel word ''Te Rauparaha'' se ''Ka Mate haka'' uitgevoer, maar sedert 2005 word ''Kapa o Pango'', ’n aangepaste weergawe van die All Blacks se 1924-haka, ''Kia Whaka-ngawari'', soms ook gebruik. Hulle is tans (Oktober 2025) tweede op Wêreldrugby se wêreldranglys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> en is in 2005, 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016 deur Wêreldrugby as “span van die jaar” aangewys. 20 voormalige All Blacks is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Nieu-Seeland Rugby}} [[Lêer:NZunions.png|duimnael|’n Kaart van die Nieu-Seelandse plaaslike beheerliggame en hul spanne]] Die beheerliggaam vir rugby in Nieu-Seeland is Nieu-Seeland Rugby (''New Zealand Rugby'', NZR), tot in 2013 die Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie (''New Zealand Rugby Football Union'', NZRFU) genoem. Nieu-Seeland Rugby is op 16 April 1892 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzrugby.co.nz/about-nzr/our-history/ |title=Our History |publisher=[[Nieu-Seeland Rugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1949 het dit ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/new-zealand |title=New Zealand |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Nieu-Seelandse beheerliggaam in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref name="islands">{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep NZR ook ander keurspanne byeen. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Die talentvolste spelers op skoolvlak word vir die skoolspan ''NZ Schools'' gekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/schools/ |title=New Zealand Schools |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die volgende vlak op pad na die nasionale span All Blacks is die o/20-nasionale span wat aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/u20/ |title=New Zealand Under 20 |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Naas hierdie span vir ’n bepaalde ouderdomsgroep hou NZR ook toesig oor spanne wat volgens spesiale kriteria saamgestel word. Die ''Junior All Blacks'' is, ten spyte van hul naam, geen nasionale span vir jongmense nie, maar die tweede span vir opkomende (toekomstige) All Blacks. Tydens toere van ander spanne deur Nieu-Seeland speel die besoekers gewoonlik ook teen die Nieu-Seeland Māori. ’n Speler moet oor ’n [[Maori|Māori]]-afkoms beskik om vir hierdie span in aanmerking te kan kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/maori-all-blacks/ |title=Māori All Blacks |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die span ''Heartland XV'' bestaan uit amateurspelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/heartland-xv/ |title=Heartland XV |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die ''All Blacks Sevens'' is die Nieu-Seelandse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/all-blacks-sevens/ |title=All Blacks Sevens |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Op ’n nasionale vlak is klubs slegs in ’n plaaslike opsig belangrik. Die 26 plaaslike beheerliggame (17 op die [[Noordeiland]] en nege op die [[Suideiland]]), wat elkeen met ’n keurspan aan die professionele liga, die Mitre 10-beker, of die semi-professionele Heartland-kampioenskap deelneem, is belangriker. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met spanne uit Australië en een elk uit beide [[Fidji]] en die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die [[Cookeilande]], Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]) die internasionale [[Superrugby]]toernooi beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/super-rugby-set-twelve-2022/ |title=Reports: Agreement reached for 12-team Super Rugby from 2022 |publisher=www.sarugbymag.co.za |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Aangesien die seisoene min oorvleuel word talle spelers in al drie ligas gebruik. Volgens NZR se beginsels moet ’n speler vir ’n plaaslike span in die ITM-beker of Superrugby speel om in aanmerking vir die All Blacks te kan kom. Indien ’n speler in die buiteland speel, mag hy nie vir die All Blacks uitdraf nie. As gevolg van hierdie regulasie, wat ander vername rugbylande nie het nie, bly die beste spelers vir enkele jare in Nieu-Seeland en hulle kondig dan hul uittrede uit die nasionale span aan, om aansluitend in die finansieel sterkste rugbyligas ter wêreld (die Engelse Premierskap of die Franse Top 14) te gaan speel. == Geskiedenis == === Invoer van rugby na Nieu-Seeland === [[Lêer:New Zealand in NSW 1884.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse span wat in 1884 na Nieu-Suid-Wallis getoer het]] Rugbyvoetbal is deur Charles Monro in 1870 in Nieu-Seeland ingevoer.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=11}}</ref> Die seun van die destydse speaker van die Nieu-Seelandse huis van verteenwoordigers het die sport ontdek terwyl hy sy studies by Christ’s College Finchley, [[Engeland]], voltooi het.<ref name="Monro">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/5387120.stm |title=All Black magic: New Zealand rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=27 September 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die eerste bekende wedstryd in Nieu-Seeland het op 14 Mei 1870 in [[Nelson, Nieu-Seeland|Nelson]] tussen die Nelsonklub en Nelson Kollege plaasgevind.<ref>{{en}} {{cite book |author=Greg Ryan |title=Forerunners of the All Blacks |publisher=Canterbury University Press |location=Christchurch |year=1993 |isbn=0-908812-30-2 |pages=16}}</ref> Die eerste unie, die Canterbury Rugbyvoetbalunie, is in 1879 gestig.<ref name="CRFUFormed">{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=27}}</ref> In 1882 is Nieu-Seeland se eerste internasionale wedstryde gespeel toe die Australiese ''Southern Rugby Union'' (later die ''New South Wales Rugby Union'') die land besoek het. Die besoekers het twee keer teen [[Auckland]]se provinsiale klubs gespeel, twee keer teen Wellington en eenkeer teen Canterbury, Otago en West Coast, [[Noord-Eiland]], waarvan hulle vier wedstryde gewen en drie verloor het; hulle het nie teen ’n nasionale span gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=12}}</ref> Twee jaar later het die eerste Nieu-Seelandse span na oorsee getoer. Hulle het teen verskeie spanne uit Nieu-Suid-Wallis te staan gekom en al die wedstryde gewen.<ref name="NSWTour">{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=29}}</ref> Die eerste besoek deur ’n Britse span het in 1888 plaasgevind toe ’n privaat georganiseerde [[Britse en Ierse Leeus|Britse Eilande]]-span Australië en Nieu-Seeland besoek het; geen toetswedstryde is egter gespeel nie. Die spelers was meestal afkomstig uit Engeland en die Scottish Borders, alhoewel daar verteenwoordigers uit al die vier Tuisunies was.<ref>{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=29–30}}</ref> === ’n Internasionale kompetisie begin === [[Lêer:Original allblacks.jpg|duimnael|links|Die 1905-All Blacks, bekend as die ''Originals'']] [[Lêer:Lion rugby.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse katjie oorwen die Engelse leeu (spotprent in ''Punch'')]] [[Lêer:Wales-v-New-Zealand-1905.jpg|duimnael|links|’n Lynstaan tydens die 1905-wedstryd teen Wallis – die enigste wat die All Blacks tydens die toer verloor het]] In 1888 en 1889 het die ''New Zealand Natives'', ’n deur privaatpersone geborgde, nieamptelike en amper slegs uit [[Maori|Māori]] bestaande span, die eerste keurspan uit ’n [[Britse Ryk|Britse kolonie]] geword om in die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] wedstryde te speel. In 1892 is die Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie (NZRFU) gestig wat sewe unies, maar nie Canterbury, Otago en Southland nie, verteenwoordig het. Canterbury, Otago en Southland het beswaar aangeteken teen die vereiste dat NZRFU uitvoerende komiteelede in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] moes bly. Hulle het uiteindelik almal by die NZRFU aangesluit, al is die woonplekreël eers in 1986 verander.<ref>{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=32}}</ref> Die eerste deur die NZRFU goedgekeurde amptelike Nieu-Seelandse span het in Julie 1893 deur Nieu-Suid-Wallis en Queensland getoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1021 |title=1893: in New South Wales and Queensland |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die span se eerste regte internasionale wedstryd was op 15 Augustus 1903 voor ’n skare van 30&nbsp;000 op die [[Sydney-krieketveld]], wat hulle met 22–3 teen die Australiërs gewen het.<ref name="firsttest">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1045 |title=Match Centre – All Blacks vs Australia |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1905 het die eerste amptelike verteenwoordigende Nieu-Seelandse span na [[Groot-Brittanje]], [[Ierland]], [[Frankryk]] en [[Kalifornië]] getoer. Tydens hierdie toer het die bynaam ''All Blacks'' ([[Afrikaans]]: “die geheel en al in swart geklee”) ontstaan, en na dié span is later as ''Original All Blacks'' (“Oorspronklike All Blacks”) verwys. Hulle het 35 wedstryde gespeel, waaronder vyf toetswedstryde. Die ''Originals'' se enigste nederlaag tydens die toer was ’n 0–3 teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] in [[Cardiff]]; in al die ander wedstryde het hulle slegs oorwinnings aangeteken.<ref name="OriginalsTourStats">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=11 |title=Match Centre – in the British Isles, France and North America |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Dié wedstryd is as gevolg van die omstredenheid aangaande ’n betwiste drie deur die All Black-speler Bob Deans in die volksgeskiedenis van beide lande opgeneem. Indien die drie nie toegelaat sou wees nie sou die wedstryd in ’n 3–3 gelykopuitslag geëindig het. Met hierdie toer het die Nieu-Seelanders hul posisie as een van die vorste nasionale rugbyspanne bewys. ’n Span wat die Britse Eilande verteenwoordig het, wat as die ''Anglo-Welsh'' bekend gestaan het aangesien dit slegs uit Engelse en Walliese spelers bestaan het, het Nieu-Seeland in 1908 besoek en is met 2–0 deur die All Blacks verslaan, nadat die derde wedstryd in ’n gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=56}}</ref> Behalwe vir ’n tweemaandse toer in 1913 na die westelike [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Brits-Columbië]] het die All Blacks tot ná die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] slegs teen Australië en verskeie provinsiale spanne te staan gekom. Tussen 1915 en 1919 het geen toetswedstryde plaasgevind nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=61}}</ref> === Ontstaan van ’n legende === [[Lêer:1924 invincibles all blacks.jpg|duimnael|''The Invincibles'' All Blacks wat in 1924–25 na die Britse Eilande en Frankryk getoer het]] [[Lêer:Allblacks haka 1932.jpg|duimnael|Die All Blacks op die hoogtepunt van hul haka voor ’n toets teen Australië in 1932]] [[Lêer:NoMaorisNoTour.jpg|duimnael|Aankondiging van ’n protesvergadering deur die Nieu-Seelandse “Burgerlike All Blacks Toervereniging” (1959)]] Ná die einde van die oorlog het ’n keurspan van die Nieu-Seelandse Weermag in Engeland aan die King’s-beker deelgeneem. Hulle het die trofee ingepalm en tydens die volgende jare die kerngroep van die All Blacks gevorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-ruby-world-cup/origins-of-international-rugby |title=Origins of international rugby |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=2 Oktober 2014 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die Suid-Afrikaanse toer na Australasië in 1921 het die wedywering tussen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die Nieu-Seelandse All Blacks wat tot op hede voortduur ’n aanvang geneem. Albei spanne is reeds as die beste spanne wêreldwyd beskou, maar het nog nie een toetswedstryd teen mekaar gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1 |pages=16}}</ref> Die strawwe toer het helaas gelykop geëindig, nadat die drie wedstryde in ’n oorwinning, ’n gelykop en ’n nederlaag geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1 |pages=20–21}}</ref><ref name="1921Springboks">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=19 |title=Match Centre – South Africa and New South Wales in New Zealand |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks het daarna in 1928 na Suid-Afrika gereis vir ’n reeks wat weereens gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1 |pages=234–235}}</ref> Ná ’n onderbreking van amper twintig jaar het die NZRFU in 1924 weer ’n toer na Europa gereël, wat naas 28 wedstryde teen klubs en provinsiale spanne ook vier toetswedstryde ingesluit het. Die 1924-All Black-besoekers aan die [[Verenigde Koninkryk]] is die bynaam ''The Invincibles'' (“die onoorwinlike”) gegee, aangesien hulle al hulle wedstryde gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=22 |title=Match Centre – in Australia, the British Isles, France and Canada |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die span is egter van ’n kans op ’n volle Grand Slam (oorwinnings oor al die vier Britse spanne tydens dieselfde toer) ontneem nadat [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] geweier het om te speel, aangesien die toer deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] gereël is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=42}}</ref> Die eerste werklik-verteenwoordigende Britse Eilande-span, saamgestel uit spelers van al die vier Tuisunies (vandag bekend as die [[Britse en Ierse Leeus]]) het Nieu-Seeland in 1930 besoek. Alhoewel die Leeus die eerste toetswedstryd gewen het, het die tuisspan herstel en die toetsreeks met 3–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=132–134}}</ref> Nieu-Seeland het die Verenigde Koninkryk vir ’n reeks van 30 wedstryde in 1935–36 weer besoek, waarvan hulle slegs drie wedstryde, insluitend twee toetswedstryde, verloor het.<ref name="1935AllBlackTour">{{en}} {{cite web| url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=33 |title=Match Centre – in the British Isles and Canada |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In een van die nederlae het Prins Alexander Obolensky twee skitterende drieë gedruk om Engeland met 13–0 te laat wen, waarmee hulle hul eerste oorwinning oor die All Blacks aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/suffolk/7813726.stm |title=Statue for rugby's Russian prince |publisher=[[BBC]] |date=9 Januarie 2009 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1937 het Suid-Afrika ’n reeksoorwinning oor die All Blacks in Nieu-Seeland behaal. Die All Blacks het die eerste toetswedstryd gewen, maar die Springbokke het in die twee oorblywende toetswedstryde geseëvier. Vervolgens is die 1937-Springbokke as die beste span beskryf, wat “Nieu-Seeland ooit verlaat het”.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=192}}</ref><ref name="56Springboks">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=152 |title=THE 1956 SPRINGBOK TOUR |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=5 Junie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120605005815/http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=152 |archive-date=5 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Naoorlogse tydperk === In 1949 het die Nieu-Seelandse beheerliggaam saam met sy [[Rugby Australia|Australiese]] en [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrikaanse]] eweknieë volle lede geword van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) wat voorheen slegs uit verteenwoordigers van [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]] bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks sou eers in dieselfde jaar, ná die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]], weer teen Suid-Afrika speel toe hulle die land met Fred Allen as kaptein besoek het. ’n Berugte All Blacks-rekord is tydens dié besoek opgestel — die All Blacks se nederlaag in twee toetswedstryde op een dag. Gelyktydig het die Wallabies ’n toer na Nieu-Seeland onderneem, omdat die Māorispelers as gevolg van die Apartheidpolitik nie vir die wedstryde teen die Springbokke gekies is nie en saam met reserwespelers ’n tweede span gevorm het. Vervolgens het die Springbokke slegs teen ''Pākehā'' (Nieu-Seelanders met ’n Europese afkoms) gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |year=2005 |isbn=1-877252-18-2 |pages=128}}</ref> Die beperking vir nieblanke spelers was tot die 1970-toer in werking, toe vier spelers met ’n Māori- en ’n Samoaanse herkoms as “eerblankes” na Suid-Afrika kon gaan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Malcolm Mulholland |title=Beneath the Maori Moon: An Illustrated History of Maori Rugby |publisher=Huia Publishers |location=Wellington |year=2009 |isbn=978-1-86969-305-3 |pages=164–165}}</ref> Op die middag van 3 September (Nieu-Seelandse tyd) is die All Blacks onder kaptein J. B. (Johnny) Smith in Wellington deur Australië met 11–6 verslaan.<ref name=AustLoss>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1362 |title=All Blacks vs Australia |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Dieselfde middag in Suid-Afrika (Suid-Afrikaanse tyd) het die All Blacks onder kaptein Ron Elvidge (Allen was beseer) met 3–9 teen die Springbokke in [[Durban]] verloor.<ref name=SALoss>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1363 |title=Match Centre – All Blacks vs South Africa |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks in Nieu-Seeland het ook hulle tweede toets met 16–9 verloor, wat dit vir Australië moontlik gemaak het om die Bledisloebeker vir die eerste keer te wen. Alhoewel elke wedstryd ’n taai stryd was het die All Blacks die reeks met 0–4 verloor het, tot op hede ’n negatiewe rekord vir die All Blacks.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=207}}</ref> Sedertdien staan die jaar 1949 vir die All Blacks as “verskriklike jaar” bekend, aangesien hulle hul ses toetswedstryde dié jaar verloor het. Die NZRFU het vervolgens daarop besluit om hul kragte saam te snoer en voortaan geen tweede span gelyktydig te laat speel nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=217–218}}</ref> Die twee reeksnederlae teen Suid-Afrika het beteken dat die Springbokke se 1956-besoek aan Nieu-Seeland met groot afwagting ingewag is. Die All Blacks se kaptein was Bob Duff en die [[afrigter]] Bob Stuart. Die 3–1-reeksoorwinning was die eerste oor die Springbokke en ook die Springbokke se eerste reeksnederlaag teen enige teenstander.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1 |pages=52–53}}</ref><ref name="1956stats">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=46 |title=Match Centre – South Africa in New Zealand |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name="1956Springboks">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=152 |title=THE 1956 SPRINGBOK TOUR |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=5 Junie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120605005815/http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=152 |archive-date=5 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens dié reeks het die All Blacks Don Clarke en Kevin Skinner vir die laaste twee toetswedstryde benoem om die oorwinning te help verseker.<ref name="1956Springboks" /> Skinner is ingesluit om die Springbokstutte “uit te sorteer” terwyl Don Clark weens sy doelskopvermoeë vervolgens bekend sou staan as “The Boot”.<ref name="SkinnerProfile">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/Profile.asp?ABID=798 |title=Kevin Skinner |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name="TheBoot">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzhalloffame.co.nz/New-Zealand-Sports-Hall-of-Fame-Inductees/C/Don-Clarke |title=Don Clarke (1933–2002) |publisher=New Zealand Hall of Fame |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks se 3–1 reeksoorwinning oor die Leeus in 1959 het ’n dominante tydperk van All Black-rugby ingelui.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=267–272}}</ref> Dit is opgevolg deur ’n 1963–64-toer na die Verenigde Koninkryk, gelei deur Wilson Whineray, wat baie naby aan ’n Grand Slam gekom het maar daarvan ontneem is deur ’n puntelose gelykopuitslag teen Skotland.<ref name="GrandSlamAttempts">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10357266 |title=Beach beckons as All Blacks celebrate history |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=27 November 2005 |accessdate=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930014500/http://www.nzherald.co.nz/event/story.cfm?c_id=1500971&ObjectID=10357266 |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die enigste nederlaag op die toer was teen Newport RFC wat die All Blacks op 30 Oktober 1963 met 3–0 by Rodney Parade, Newport, geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.historyofnewport.co.uk/games/games.php?id=000018 |title=New Zealand, 30 October 1963 |work=History of Newport |publisher=Newport RFC |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Later sou die 1967-span drie toetswedstryde wen, maar hulle kon nie teen Ierland speel nie as gevolg van ’n [[bek-en-klouseer]]-bedreiging, waarvolgens die All Blacks die Grand Slam nie meer kon aanteken nie.<ref name="GrandSlamAttempts" /> Die toer het deel gevorm van die All Blacks se langste segetog tussen 1965 en 1970 waartydens hulle 17 toetsoorwinnings behaal het;<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=269}}</ref> dié rekord is in 1998 deur die Springbokke geëwenaar en in 2010 deur Litaue verbeter.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10640778 |title=Lithuania sets rugby record |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=25 April 2010 |accessdate=9 Maart 2026}} {{dooie skakel}}</ref> Alhoewel die 1966-Leeus tydens hulle Nieu-Seelandse toer met 4–0 verslaan is, is die geluk vyf jaar later omgekeer toe die 1971-Leeus, onder die kapteinskap van die Wallieser John Dawes, die All Blacks in ’n toetsreeks met 2–1 (met een gelykop) verslaan het wat tot op hede steeds die Leeus se enigste reeksoorwinning oor Nieu-Seeland is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=65 |title=Match Centre – British Isles in New Zealand |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1972/73 het die All Blacks ’n Europatoer van 32 wedstryde aangepak. Die 1972/3-besoekers aan die Britse Eilande het as gevolg van ’n gelykopuitslag teen Ierland net-net nie daarin geslaag om ’n Grand Slam te behaal nie.<ref name="GrandSlamAttempts" /> Die toer is ook noemenswaardig vir die huistoe stuur van die stut Keith Murdoch wat na bewering tydens feesvieringe ná die oorwinning oor Wallis betrokke was by ’n kroeggeveg in ’n [[Cardiff]]hotel.<ref name="MurdochHome">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/all-blacks/news/article.cfm?c_id=116&objectid=10348988 |title=Disgraced All Black 'heroic' in dignified silence |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Robert Lowe |date=7 Oktober 2005 |accessdate=9 Maart 2026}} {{dooie skakel}}</ref> In 1978 het Graham Mourie die All Blacks aangevoer tydens hulle eerste Grand Slam wat met ’n 13–12-oorwinning oor Wallis beklink is. Die wedstryd het tot groot omstredenheid gelei nadat die All Blacks gewen het as gevolg van ’n strafskop laat in die wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10541667 |title=Rugby's 10 worst refereeing howlers |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Steve Deane |date=7 November 2008 |accessdate=23 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023101148/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10541667 |archive-date=23 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die slot Andy Haden het in ’n poging om die strafskop te bekom uit die lynstaan geduik; die strafskop wat deur die skeidsregter Roger Quittenton toegeken het was egter teen Wallis se slot Geoff Wheel wat van die skouer van Frank Oliver afgespring het.<ref name="HadenDive">{{en}} {{cite web |url=http://www.tiscali.co.uk/news/newswire.php/news/reuters/2005/11/24/sport/mouriehasmixedemotionsoverhadendive.html |title=Mourie has mixed emotions over Haden dive |publisher=tiscali.co.uk |date=24 November 2005 |author=John Mehaffey |accessdate=12 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012004557/http://tiscali.co.uk/news/newswire.php/news/reuters/2005/11/24/sport/mouriehasmixedemotionsoverhadendive.html |archive-date=12 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks se enigste nederlaag tydens die toer was die berugte 0–12-nederlaag teen die Ierse provinsie [[Munster Rugby|Munster]] op Thomond Park.<ref name="MunsterLoss">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,678170,00.html |title=The 10 greatest shocks in sport's history |publisher=[[The Guardian]] |author=Oliver Irish |date=7 April 2002 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die nederlaag het bekendheid verwerf deur die toneelstuk “Alone it Stands” deur John Breen.<ref name="AsitStands">{{en}} {{cite web |url=http://nbr.co.nz/smythe/2005/04/alone-it-stands-at-court-theatre.html |title=Alone It Stands – at Court Theatre |publisher=nbr.co.nz/smythe |author=John Smythe |date=1 April 2004 |accessdate=17 Augustus 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050817144751/http://nbr.co.nz/smythe/2005/04/alone-it-stands-at-court-theatre.html |archive-date=17 Augustus 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://culturevulture.net/theater/alone-it-stands-john-breen/ |title=Alone It Stands – John Breen |publisher=Culture Vulture |date=6 Junie 2001 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Omstrede toere === [[Lêer:AllblacksItalia1980.jpg|duimnael|Die All Blacks teen Italië in 1980]] [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-entry-to-ground.jpg|duimnael|[[Polisie]] buite [[Edenparkstadion|Edenpark]] voor ’n All Blacks-wedstryd tydens die Springbok-toer in 1981]] [[Lêer:Argentina vs all blacks reid running.jpg|duimnael|Die All Blacks speel teen Argentinië tydens hul 1985-toer]] Uit ’n sportiewe oogpunt was die uit 24 wedstryde bestaande All Blacks se 1976-toer na Suid-Afrika minder suksesvol: Die All Blacks het drie wedstryde teen provinsiale spanne en ook drie van hul vier toetswedstryde teen die Springbokke verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=74 |title=Match Centre – in South Africa |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Dié toer na Suid-Afrika het veral tot politieke opslae gelei. Weens die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid het baie Māori geweier om in Suid-Afrika te speel. Vanaf die begin van die 1960’s is met openbare proteste en politieke druk probeer om die NZRFU te oortuig, om óf hoegenaamd geen Māori te keur nie óf toere na Suid-Afrika nie te onderneem nie. Terwyl die eerste minister Norman Kirk in 1973 ’n toer van die All Blacks na Suid-Afrika verbied het, het sy opvolger Robert Muldoon in 1976 egter sy toestemming vir ’n toer van die All Blacks na Suid-Afrika gegee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10392040 |title=It's time to close the final chapter |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=19 Julie 2006 |accessdate=7 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607180030/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10392040 |archive-date=7 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat die span ondanks skerp proteste na Suid-Afrika vertrek het, het ’n aantal Afrikalande die uitsluiting van Nieu-Seeland van die [[Olimpiese Somerspele 1976]] geëis. Die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] het egter nie gereageer nie aangesien rugby destyds nie ’n Olimpiese sportsoort was nie. Vervolgens het 28 oorwegend Afrikalande die Olimpiese Spele in [[Montreal]] geboikot.<ref>{{en}} {{cite book |author=Volker Kluge |title=Olympische Sommerspiele – Die Chronik III |publisher=Sportverlag |location=Berlyn |year=2000 |isbn=3-328-00741-5 |pages=450–451}}</ref> Die All Blacks kon weereens nie daarin slaag om ’n toetsreeks in Suid-Afrika te wen nie en sou dit eers in 1996, ná die einde van [[Apartheid]], reggekry. Die 1976-toer het bygedra tot die Gleneagles-ooreenkoms wat deur die Staatshoofde van die [[Britse Statebond]] in 1977 goedgekeur is en enige sportiewe verbintenis met Suid-Afrika verbied het.<ref name="Gleneagles">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die 1981-Springbokrugbytoer na Nieu-Seeland het gelei tot betogings teen Suid-Afrika se apartheidsbeleid<ref name="1981wairarapa">{{en}} {{cite web |url=http://wairarapa.co.nz/times-age/weekly/2001/springboks_tour.html |title=Dark days of thunder – when a free nation confronted apartheid in sport |publisher=wairarapa.co.nz |author=Sharpe Marty |date=25 Augustus 2001 |accessdate=17 Februarie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060217223452/http://wairarapa.co.nz/times-age/weekly/2001/springboks_tour.html |archive-date=17 Februarie 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> op ’n skaal wat sedert die 1951-waterfrontdispuut nie in Nieu-Seeland gesien is nie.<ref name="CountryDivided">{{en}} {{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/springbok-tour |title=A country divided |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |accessdate=24 Oktober 2012 |author=Steve Watters |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ber9dKmf?url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/1981-springbok-tour |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die NZRU het die Springbokke na Nieu-Seeland uitgenooi omdat die [[Robert Muldoon|Muldoon]]-regering geweier het om politiek en sport te meng.<ref name="Gleneagles" /> Reeds voor die begin van die toer is dié besluit skerp gekritiseer. Baie het dit as ondersteuning van ’n blanke oorheersing in Suid-Afrika beskou, terwyl ander na die gespanne verhoudings met die Māori tuis verwys het. Vanaf einde Julie tot middel September het die deur die NZRFU uitgenooide Suid-Afrikaners 17 wedstryde in Nieu-Seeland, waaronder drie toetswedstryde teen die All Blacks, gespeel. Alhoewel die All Blacks die toetsreeks gewen het, is twee van die toer se provinsiale wedstryde gekanselleer. Die wedstryde het groot skare gelok, maar die hele toer is gekenmerk deur geweld en betogings. In [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] het 350 betogers die versperrings verwyder, die speelveld ingestorm en ’n kansellasie van die wedstryd afgedwing.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/video/game-cancelled-in-hamilton |title=Game cancelled in Hamilton, 1981 Springbok tour |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=4 Julie 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In [[Timaru]] moes ook ’n wedstryd afgelas word en Wellington het herhaaldelike straatgevegte gesien. Gedurende die laaste wedstryd in [[Auckland]] is uit ’n laag vlieënde vliegtuig meelsakke, pamflette en ’n plakkaat wat [[Steve Biko]] gehuldig het op die speelveld in [[Edenparkstadion|Edenpark]] neergegooi.<ref name="Tour Diary">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/tour-diary |title='A war played out twice a week' |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |author=Steve Watters |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die toer het die land onrus deurgemaak en die toer het ’n beduidende impak op die Nieu-Seelandse samelewing gehad.<ref name="1981wairarapa" /><ref name="Tour Diary" /><ref name="TurningPoint">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10390269 |title=Protests a turning point in the history of New Zealand |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Ruth Hill |date=8 Julie 2006 |accessdate=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929121654/http://www.nzherald.co.nz/section/4/story.cfm?c_id=4&ObjectID=10390269 |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1985 het, te midde van ondersteuning en teenkanting in die land, voorbereidings vir ’n beplande All Black-toer na Suid-Afrika plaasgevind. ’n Toerspan is gekies en sou oor vyf dae na Suid-Afrika vertrek toe die hooggeregshof in Nieu-Seeland op 21 Junie 1985 ’n interdik toegestaan het om die toer te stop. Die regters het beslis dat die toer nie in die grondwetlike belang van die Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie ten einde van die bevordering van die spel was nie.<ref name="TurningPoint" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.austlii.edu.au/nz/journals/VUWLRev/1999/32.html |title=Fictions in the thought of Sir John Salmond |publisher=Victoria University of Wellington Law Review |date=1999 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland se eerste minister, David Lange, het verklaar dat die span nie as verteenwoordigers van die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] kon toer nie maar dat spelers as “indiwidue” kon gaan. Spelers het ’n private toer gereël, maar dié is ook afgelas en ’n toer na Argentinië is pleks van die toer na Suid-Afrika gereël. Beide in Suid-Afrika en Nieu-Seeland was daar mense wat steeds ’n toer van Nieu-Seeland na Suid-Afrika sou ondersteun het. ’n Toer deur ’n span wat as die Kavaliers bekend gestaan het, het in 1986 plaasgevind deur ’n span wat 28 van die 30 spelers wat vir die 1985-All Blacks-toer gekies is, ingesluit het. Baie spelers, wat nie by die verbod gehou het nie, het in 1986 ’n rebelletoer na Suid-Afrika onderneem wat nie deur die NZRU goedgekeur is nie. Die span, genaamd die Nieu-Seeland Kavaliers, het egter baie van die All Blacks uit die tydperk ingesluit.<ref name="CavaliersABs">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/ABProfilee.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&IDID=289 |title=Bernie Fraser |publisher=New Zealand Rugby Museum |author=Bob Luxford |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BerCy1qE?url=http://www.rugbymuseum.co.nz/ABProfilee.asp?level1=All_Blacks |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="CABlazey">{{en}} {{cite web |url=http://www.dnzb.govt.nz/dnzb/default.asp?Find_Quick.asp?PersonEssay=5B31 |title=Blazey, Cecil Albert 1909–1998 |publisher=Dictionary of New Zealand Biography |author=Julia Millen |date=7 April 2006 |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BerF93Rm?url=http://www.teara.govt.nz/en/biographies/5b31/1 |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die spelers wat aan die toer deelgeneem het is deur die NZRU verban ná hulle terugkeer na Nieu-Seeland.<ref name="RugbyTime">{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.chronology |title=Rugby Chronology |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807065328/http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.chronology |archive-date=7 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="tour1985">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/cavaliers-rugby-tour-1986 |title=Cavaliers rugby tour, 1986 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=12 Junie 2014 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die Kavaliers het twaalf wedstryde in Suid-Afrika gespeel, insluitend vier wat as “toetswedstryde” bestempel is. Die Springbokke het die eerste, derde en vierde toetswedstryde gewen en die rebelle kon nie die droom om die Springbokke in Suid-Afrika te klop verwesenlik nie. Die Geel Bladsye het die toer met R2,5 miljoen geborg wat beskryf is as die grootste rugbyborgskap in Suid-Afrika tot op daardie stadium. Gerugte het die rondte gedoen dat die spelers betaal is, op ’n stadium toe rugby nog streng ’n amateursport was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=154 |title=The 1986 Cavaliers Tour |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=26 Augustus 2007}} {{dooie skakel}}</ref> Die hoofinpak van die Kavalierstoer in Nieu-Seeland was ontwrigting van die All Blacks se voorbereiding op die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]]. Die rebelle is baie lig gestraf en is slegs vir twee toetswedstryde geskors. Lede van die Kavaliers het maklik gemeng met hul tydelike plaasvervangers, die sogenaamde ‘Baby Blacks’. Die Kavaliers se beproewing op die Suid-Afrikaanse Hoëveld het waarskynlik bygedra tot die All Blacks se oorwinning tydens die eerste wêreldbeker. Meer as die helfte van die span wat Frankryk in die eindstryd geklop het, was voormalige Kavaliers.<ref name="tour1985" /><ref name="nzhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/media/photo/cavaliers-rugby-tour-1985 |title=The 'Cavaliers' and the 1987 rugby world cup |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Eers in 1992, ná die apartheidsera, het weer toetswedstryde tussen Nieu-Seeland en Suid-Afrika plaasgevind. === Vroeë wêreldbekertoernooie === [[Lêer:Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Die [[Webb Ellis-beker]] is op die spel tydens rugbywêreldbekertoernooie]] Die Nieu-Seelandse en Australiese rugbyunies was toonaangewend by die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi, waarvolgens beide Nieu-Seeland en Australië die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks het aan hul status as algehele gunstelinge voldoen. Ná drie maklike oorwinnings tydens die groepfase oor [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] en [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] het hulle Skotland in die kwarteindstryd en Wallis in die halfeindstryd verslaan. In die eindstryd op [[Edenparkstadion|Edenpark]] in [[Auckland]] het hulle [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] met 29–9 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het slegs 52 punte afgestaan en 43 drieë aangeteken.<ref name="1987RWC">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/toursbreak.asp?level1=All_Black_Tests&Level2=ABC&IDID=103 |title=World Cup in New Zealand and Australia |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BerL29Xf?url=http://www.rugbymuseum.co.nz/toursbreak.asp?level1=All_Black_Tests |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="ruwc">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/rwc.asp |title=Match Centre – All Blacks at the Rugby World Cup |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks se meerderwaardigheid was ook tydens die 1988-toer na Australië duidelik, toe hulle onoorwonne gebly het (twaalf oorwinnings en een gelykop).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=107 |title=Match Centre – in Australia |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die jaar 1989 het nog beter verloop, toe die All Blacks al hul 19 wedstryde gewen het (waaronder sewe toetswedstryde). In Augustus 1990 is hulle vir die eerste keer in vier jaar deur die Wallabies verslaan. Voor die [[Rugbywêreldbeker 1991]] was die All Blacks ’n verouderde span wat deur Alex Wyllie en John Hart saam afgerig is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=227}}</ref> Hulle het gesukkel tydens die groepwedstryde teen Engeland, die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|VSA]] en Italië, maar het daarin geslaag om hulle kwarteindstryd teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] te wen.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=228}}</ref> Hulle is daarna deur die latere kampioen Australië met 16–6 in die halfeindstryd op Lansdowne Road in Dublin geklop. Hulle het Skotland tydens die klein finale om die derde plek verslaan.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Kort ná die toernooi het baie spelers en die afrigter, Wyllie, wat ’n 86%-wentempo in 29 toetse behaal het, uitgetree.<ref name="Palenski290">{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=290}}</ref> Die aansienlik jonger span het aanvanklik nie op die gewone hoë vlak gespeel nie en in 1994 twee tuiswedstryde agtereenvolgens teen Frankryk verloor. Laurie Mains het in 1992 Wyllie vervang en opdrag gekry om die span op die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika voor te berei. Die All Blacks was weereens die gunstelinge om die toernooi te wen.<ref name="1995Favourites">{{en}} {{cite web |url=http://worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |title=All set for World Cup semis |publisher=worldcupweb.com |date=14 November 2003 |accessdate=11 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061111001951/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |archive-date=11 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle status as gunstelinge is bevestig toe hulle Ierland en Wallis tydens die groepfase verslaan het. [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] is met 145–17 verslaan, tot vandag toe hul hoogste oorwinning. Hulle het voortgegaan, toe ’n jong [[Jonah Lomu]] vier drieë teen Engeland gedruk het in die All Blacks se 45–29 halfeindstrydoorwinning.<ref name="Jonah">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/ABProfilee.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&IDID=506 |title=Jonah Tali Lomu |publisher=New Zealand Rugby Museum |author=Lindsay Knight |accessdate=14 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314224022/http://www.rugbymuseum.co.nz/ABProfilee.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&IDID=506 |archive-date=14 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks sou egter op die ou einde in die eindstryd teen die gasheer in hulle eerste wêreldbekertoernooi in ekstra tyd verloor toe die Spingboklosskakel [[Joel Stransky]] die beker met ’n skepskop beklink het.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks is skynbaar deur ’n onheilspellende voedselvergiftiging van die vorige dag geteister. Tot vandag toe bestaan samesweringsteorië, waarvolgens Suid-Afrikaanse Rugbyamptenare of ’n kelnerin genaamd “Suzie” ’n stof in die All Blacks se ete sou gemeng het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1251765,00.html |title=OSM's sporting plaque |publisher=[[The Guardian]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.independent.co.uk/news/rugby-players-food-may-have-been-spiked-1353245.html |title=Rugby players' food may have been spiked |publisher=[[The Independent]] |date=20 November 1996 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2003/08/11/1060588317125.html |title=Suzie never existed |publisher=Rugby Heaven |accessdate=4 Desember 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031204033730/http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2003/08/11/1060588317125.html |archive-date=4 Desember 2003 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="FoodPoisoning">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/news/springboks_poisoned_at_1995_cup:_luyt,12170.html |title=Springboks poisoned at 1995 Cup: Luyt |publisher=[[Rugby Australia]] |date=30 Oktober 2003 |accessdate=27 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060827222052/http://rugby.com.au/news/springboks_poisoned_at_1995_cup:_luyt,12170.html |archive-date=27 Augustus 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="StranskyBoot">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/2960348.stm |title=1995: Party time for SA |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2003 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Begin van die professionele tydperk === [[Lêer:France All Blacks 16-11-2002.jpg|duimnael|Frankryk huisves die All Blacks op die [[Stade de France]], [[Saint-Denis]], 2002]] Om die toenemende oorskakeling van goeie spelers na finansieel gevestigde [[rugby league]]-spanne teen te werk het die Internasionale Rugbyvoetbalraad in Augustus 1995 besluit om van rugby ’n professionele sport te maak. In dieselfde jaar het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> Aangesien die nuwe toernooie min plek vir maandelange oorsese toere gelaat het, het hierdie tradisie uit die amateurtydperk vinnig tot ’n einde gekom (met uitsondering van die vierjaarlikse Leeustoere). Die eerste Drienasiesreeks is in [[1996-Drienasiesreeks|1996]] gehou met die All Blacks wat al vier toetswedstryde gewen het om die trofee in te palm.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=170}}</ref> Die [[1996-Drienasiesreeks|1996-Drienasieswedstryd]] in Suid-Afrika tussen die All Blacks en die Springbokke was ook die eerste wedstryd in ’n historiese reeks. Onder die nuwe afrigter, John Hart, en hul kaptein Sean Fitzpatrick het die All Blacks vir die eerste keer daarin geslaag om ’n reeksoorwinning in Suid-Afrika te behaal.<ref name="PalenskiSA1996">{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=206}}</ref> Fitzpatrick het die reeksoorwinning hoër geag as Nieu-Seeland se 1987-wêreldbekeroorwinning, waaraan hy ook deelgeneem het.<ref name="PalenskiSA1996" /> Die volgende twee seisoene het gemengde resultate vir die All Blacks gelewer: hulle het tydens die [[1997-Drienasiesreeks]] al hul wedstryde gewen en die titel suksesvol verdedig, maar in [[1998-Drienasiesreeks|1998]] sou hulle al hul vier toetse van die reeks verloor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=185}}</ref> Dit sou ook die eerste keer sedert 1949 wees dat hulle vier keer aanmekaar verloor het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=199}}</ref> Op 28 Augustus 1999 het hulle hul ergste toetsnederlaag tot in 2023, toe hulle met 7–28 teen Australië in [[Sydney]] verloor het.<ref name="palenski233">{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=233}}</ref> Die All Blacks het tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] een maand later herstel en hulle groep gedomineer, deur onder andere Engeland met 30–16 op [[Twickenham-stadion|Twickenham]] te verslaan; hulle het ook [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en Italië heeltemal oorheers. In die kwarteindstryd het hulle Skotland met 30–18 geklop om in die halfeindstryd teen Frankryk op Twickenham te staan te kom. Die All Blacks het teen halftyd met 17–10 voorgeloop,<ref name="palenski233" /> maar in die tweede helfte het Frankryk skitterende rugby gespeel waarvoor die All Blacks geen antwoord gehad het nie en Frankryk het uiteindelik met 43–31 gewen.<ref name="palenski233" /> In die klein finale om die derde plek is die All Blacks deur die Springbokke verslaan.<ref name="ruwc" /><ref name="palenski233" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Hart het daarna as afrigter bedank en is met twee mede-afrigters, Wayne Smith en Tony Gilbert, vervang. In 2000 was die Nieu-Seelandse beheerliggaam een van die stigterslede van die vastelandse beheerliggaam Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou Oseanië Rugby, OR).<ref name="islands" /> Onder Smith en Gilbert het die All Blacks tweede gekom tydens die [[2000-Drienasiesreeks|2000]]- en [[2001-Drienasiesreeks|2001]]-Drienasiestoernooie. Albei afrigters is op 3 Oktober 2001 met John Mitchell vervang, wat die All Blacks afgerig en gelei het tot Drienasiesoorwinnings in [[2002-Drienasiesreeks|2002]] en [[2003-Drienasiesreeks|2003]] en die behou van die Bledisloebeker (wat sedert 1998 deur Australië gewen is) in 2003. Nadat hulle die 2003-Drienasiesreeks gewen het, het hulle die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië as een van die gunstelinge afgeskop en weereens hulle groep gedomineer met oorwinnings oor Italië, Kanada en Tonga voor hulle een van die strafste wedstryde van die toernooi teen Wallis gewen het.<ref name="WalesNZ2003">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/team_pages/wales/3234965.stm |title=Charvis bowed but proud |publisher=[[BBC]] |date=2 November 2003 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Hulle het dié keer ook daarin geslaag om Suid-Afrika in ’n wêreldbekerwedstryd te klop (met 29–9), maar die All Blacks is met 22–10 deur die verdedigende kampioen Australië in die halfeindstryd in Sydney verslaan. Nieu-Seeland het die klein finale om die derde plek teen Frankryk gewen.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Mitchell is daarna deur die NZRU afgedank en met Graham Henry vervang. === Onder Graham Henry === [[Lêer:2005 Tri Nations Series - All Blacks vs Wallabies.jpg|duimnael|[[2005-Drienasiesreeks]] – Die All Blacks teen die Wallabies]] [[Lêer:Match NZ-Tonga.JPG|duimnael|Nieu-Seeland teen Tonga tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:All Blacks parade 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Nieu-Seeland nadat hulle in 2011 as die wêreldkampioen gekroon is]] Henry se ampstermyn het begin met ’n dubbele oorwinning oor die wêreldkampioen Engeland in 2004. Die twee wedstryde se gesamentlike totaal was 72–15, met die All Blacks wat Engeland daarvan weerhou het om enige drieë te druk.<ref name="ABGame1102">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=2102 |title=Match Centre – All Blacks vs England |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name="ABGame1103">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=2103 |publisher=All Blacks |title=All Blacks vs England |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Ondanks die positiewe begin van Henry se ampstermyn was die [[2004-Drienasiesreeks]] ’n gemengde sukses met twee oorwinnings en twee nederlae. Die kompetisie was taaier as ooit tevore en die uitslag moes deur bonuspunte beslis word wat die All Blacks laaste geplaas het.<ref>Bonuspunte kon op twee manier verdien word: deur vier of meer drieë in ’n wedstryd te druk en deur met sewe punte of minder te verloor.</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=289}}</ref> Die 2004-seisoen het op ’n hoë noot geëindig met die All Blacks wat in Europa gewen het, insluitend ’n 45–6-rekordoorwinning oor Frankryk.<ref name="ABGame1112">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=2112 |title=Match Centre – All Blacks vs France |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2005 was die Britse en Ierse Leeus op toer in Nieu-Seeland. Die All Blacks het die toetsreeks met 3–0 beklink, die [[2005-Drienasiesreeks]] gewen en die eerste Grand Slam sedert 1978 teen die spanne van die Britse Eilande aangeteken. Die All Blacks is deur die Internasionale Rugbyraad as “span van die jaar”, Graham Henry as “afrigter van die jaar” en [[Dan Carter]] as “speler van die jaar” aangewys.<ref name="World Rugby Awards" /> Die All Blacks se wenstreep het in die volgende jaar aangehou: In [[2006-Drienasiesreeks|2006]] het hulle die Drienasiesreeks weer verower deur die eerste vyf wedstryde te wen (drie teen Australië en twee teen Suid-Afrika). Hulle het egter hulle laaste wedstryd in die reeks teen Suid-Afrika verloor. Nieu-Seeland het sy einde-van-die-jaar-toer onoorwonne voltooi met rekordoorwinnings oor Engeland, Frankryk en Wallis. Weens hul uitstekende prestasies is die All Blacks in 2006 weer aangewys as die IRR se “span van die jaar” en die flank [[Richie McCaw]] as “speler van die jaar”.<ref name="World Rugby Awards" /> Daarbenewens is hulle as Laureus se “span van die jaar” en die vleuel [[Jonah Lomu]] as “terugkoms van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2006 |title=Laureus World Sports Awards 2006 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2007 is die All Blacks weer as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2007 |title=Laureus World Sports Awards 2007 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2007 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks se eerste [[2007-Drienasiesreeks|Drienasiestoets van 2007]] was teen die Springbokke in Durban waar hulle twee drieë in die laaste tien minute gedruk het om die wedstryd met 26–21 te wen. Die volgende week het die Wallabies die All Blacks teen alle verwagtinge op die [[Melbourne-krieketveld]] in [[Melbourne]] verslaan (met 20–15): die All Blacks se eerste nederlaag teen die Wallabies sedert 2004. Australië se nederlaag teen die Springbokke in Suid-Afrika en die All Blacks se 26–12-oorwinning oor Australië in die finale wedstryd in Auckland het egter meegebring dat die All Blacks ook die 2007-Drienasiesreeks en die Bledisloebeker gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/21/1184560103146.html |title=Kick in the guts for Wallabies |publisher=rugby heaven |accessdate=7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807124957/http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/21/1184560103146.html |archive-date=7 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul oorwinning tydens die 2007-Drienasiesreeks het Nieu-Seeland die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk weer as gunstelinge betree en die verwagtinge met twee oorwinnings oor Frankryk tydens opwarmingswedstryde bewys. Die All Blacks het die toetse gewen: 42–11 op Edenpark en 61–10 op die [[Westpacstadion]]. In ’n derde wedstryd teen Kanada is die All Blacks effens gevlei deur ’n wentelling van 64–13 wat nie Kanada se aanslag ten volle reflekteer het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.abc.net.au/sport/content/200706/s1953312.htm |title=Slick All Blacks belt Canada |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=16 Junie 2007 |accessdate=17 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070917054254/http://www.abc.net.au/sport/content/200706/s1953312.htm |archive-date=17 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks het ná oorwinnings oor Skotland, Italië, [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] (elkeen met meer as 40 punte) hul groep gewen. Hulle is egter deur die nominale gasheer Frankryk in die kwarteindstryd in Cardiff met 20–18 geklop, gelykstaande aan hul ergste toernooi-uitslag.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Ná die nederlaag teen Frankryk is die afrigter Graham Henry ten spyte van kritiek heraangestel, alhoewel die destydse [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusader]]-afrigter Robbie Deans ’n sterk aanspraakmaker was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10480740 |title=Reconditioning a mistake – Henry |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=7 Desember 2007 |accessdate=31 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331125648/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10480740 |archive-date=31 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 2008-seisoen het met drie middeljaartoetse teen Ierland en Engeland afgeskop, en Nieu-Seeland het al daardie toetswedstryde gewen.<ref name="2008results">{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=2008;team=8;type=year |title=Rugby Union {{!}} 2008 {{!}} New Zealand {{!}} Match results |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het in sy eerste [[2008-Drienasiesreeks|Drienasieswedstryd]] Suid-Afrika met 19–8 in Wellington verslaan, maar is een week later op [[Carisbrook]] in Dunedin deur die Springbokke met 28–30 geklop, wat ’n reeks van 30 oorwinnings tuis beëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2008/07/13/sports/13iht-RUGBY.1.14449484.html |title=Springboks end home streak of All Blacks |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Julie 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbydump.com/news/springboks-end-all-black-home-winning-streak-in-dunedin/ |title=Springboks end All Black home winning streak in Dunedin |publisher=Rugby Dump |date=12 Julie 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het sy volgende Drienasieswedstryd op 26 Julie teen Australië in Sydney met 34–19 verloor, maar ’n week later het die All Blacks die Wallabies tuis met 39–10 geklop.<ref name="2008results" /> Hulle het toe Suid-Afrika met 19–0 op [[Nuwelandstadion]] verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2008/aug/17/newzealandrugbyunionteam.southafricarugbyteam |title=All Blacks manage crisis |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=16 Augustus 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het sy laaste wedstryd op 13 September teen Australië op Suncorpstadion in [[Brisbane]] met 28–24 gewen en dus die Bledisloebeker en die Drienasiesitel behou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espnscrum.com/tri-nations-2008/rugby/match/25714.html |title=Australia v New Zealand |publisher=ESPNscrum |accessdate=8 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008203415/http://www.espnscrum.com/tri-nations-2008/rugby/match/25714.html |archive-date=8 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks het die 2009-seisoen met ’n 22–27-nederlaag teen Frankryk op Carisbrook afgeskop, maar het een week later wraak geneem en Frankryk in Wellington met 14–10 verslaan. Volgens punteverskil het Frankryk die Dave Gallaher-trofee vir die eerste keer ingepalm. ’n Week later het die All Blacks Italië met 27–6 in [[Christchurch]] verslaan. Hulle het die [[2009-Drienasiesreeks]] agter Suid-Afrika, wat slegs een wedstryd verloor het, as naaswenner geëindig, en die All Blacks het die reeks met ’n 33–6-oorwinning oor Australië in Wellington afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.greenandgoldrugby.com/a-bledisloe-stat-attack/ |title=Statistics and records for Australia Wallabies vs New Zealand All Blacks |publisher=greenandgoldrugby.com |date=15 Julie 2009 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2010 het die All Blacks die [[2010-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks]] ná drie agtereenvolgende oorwinnings oor Suid-Afrika vir die tiende keer ingepalm,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=103851&league=244293 |title=Gritty All Blacks are worthy champions |publisher=ESPNscrum |author=Huw Baines |date=21 Augustus 2010 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> en hulle het ook die Bledisloebeker ná agtereenvolgende oorwinnings oor Australië gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://edition.cnn.com/2010/SPORT/10/30/rugby.australia.newzealand/index.html |title=Wallabies beat All Blacks with last-minute kick |publisher=[[CNN]] |author=Dean Irvine |date=30 Oktober 2010 |accessdate=23 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823201813/http://edition.cnn.com/2010/SPORT/10/30/rugby.australia.newzealand/index.html |archive-date=23 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Onoorwonne wenstreep, wat in 2009 begin het, het 15 wedstryde bereik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/most_consecutive_wins.html?id=1;type=class |title=Rugby Union {{!}} Test matches {{!}} Most consecutive wins |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Gevolglik is die All Blacks in 2011 weer as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2011 |title=Laureus World Sports Awards 2011 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Ondanks ’n tweede plek tydens die [[2011-Drienasiesreeks]], nadat hulle deur Australië in Brisbane geklop is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/aug/27/australia-win-tri-nations |title=Australia clinch Tri Nations with victory over New Zealand |publisher=The Guardian |author=Mike Averis |date=27 Augustus 2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> het die All Blacks as eerste span op die wêreldranglys die [[Rugbywêreldbeker 2011]] op eie bodem as gunstelinge betree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/aug/27/rugby-world-cup-preview |title=Rugby World Cup 2011 preview |publisher=[[The Guardian]] |author=Mike Averis |date=27 Augustus 2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks het die groepfase met Tonga, Japan, Frankryk en Kanada onoorwonne beëindig, en ná oorwinnings oor Argentinië (met 33–10) en toe Australië (met 20–6), het hulle in die eindstryd op 23 Oktober 2011 op Edenpark in Auckland teen Frankryk te staan gekom. Nieu-Seeland het een drie gedruk en een strafdoel aangeteken en sodoende net-net met 8–7 gewen, waardeur die All Blacks hul tweede beker ná 1987 ingepalm het.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/oct/23/rugby-world-cup-richie-mccaw-new-zealand-france?intcmp=239 |title=Richie McCaw's New Zealand beat France in final |publisher=[[The Guardian]] |author=Eddie Butler |date=23 Oktober 2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Henry het ná die wêreldbekertoernooi as afrigter bedank en is deur sy adjunk [[Steve Hansen]] opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/newzealand/8960338/New-Zealand-Rugby-Union-appoints-Steve-Hansen-as-new-All-Blacks-coach.html |title=New Zealand Rugby Union appoints Steve Hansen as new All Blacks coach |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Gavin Mairs |date=17 Desember 2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Daarop het nog ’n nominasie as Laureus se “span van die jaar” gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2012 |title=Laureus World Sports Awards 2012 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2012 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Onder Steve Hansen === [[Lêer:Crowds along Lambton Quay watching the 2015 RWC All Blacks victory parade (Codie Taylor, Julian Savea, TJ Perenara).jpg|duimnael|Nieu-Seeland nadat hulle in 2015 as die wêreldkampioen gekroon is]] [[Lêer:British and Irish Lions scrum.jpg|duimnael|Losskrum tussen die Leeus en die All Blacks in 2017]] [[Lêer:New Zealand national rugby 20191101a11.jpg|duimnael|Klein finale om die derde plek tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] tussen die All Blacks en Wallis]] Argentinië het in 2012 by die Drienasiesreeks aangesluit wat tot die Rugbykampioenskap herdoop is. Die All Blacks het in die eerste toernooi al hul ses wedstryde gewen en die titel ingepalm. Hulle het deur die jaar heen onoorwonne gebly en is eers in die laaste wedstryd op Twickenham deur Engeland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/20534229 |title=England 38-21 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2012 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2013 het Nieu-Seeland Frankryk vir ’n reeks van drie wedstryde gehuisves – hul eerste ontmoeting sedert die 2011-eindstryd. Die All Blacks het al drie wedstryde gewen en die [[2013-Rugbykampioenskapreeks]] onoorwonne afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/rugby-union/24412501 |title=New Zealand beat South Africa for title |publisher=[[BBC]] |date=5 Oktober 2013 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In November 2013 het Nieu-Seeland die eerste rugbyland van die professionele tydperk geword wat ’n 100%-wenrekord in ’n kalenderjaar kon behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/25037059 |title=New Zealand deny Ireland to win 24-22 and seal perfect year |publisher=[[BBC]] |date=24 November 2013 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Daarna is hulle weer as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2014 |title=Laureus World Sports Awards 2014 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2014 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2014-Rugbykampioenskapreeks]] het die All Blacks in hul wegwedstryde gelykop teen Australië gespeel en teen Suid-Afrika verloor, maar hulle het die ander vier wedstryde van die toernooi gewen. Tydens die verkorte [[2015-Rugbykampioenskapreeks]] het die All Blacks teen Australië verloor en as naaswenner geëindig. Hulle het egter ’n beduidende terugvegoorwinning in die tweede Bledisloetoets behaal en toe die trofee behou. Die All Blacks het die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland as verdedigende kampioen betree en tydens die groepfase na oorwinnings oor Argentinië, Namibië, Tonga en Georgië weereens onoorwonne gebly. In die kwarteindstryd het hulle die gevreesde teenstander Frankryk met 62–13 verslaan, tot dusver die hoogste oorwinning tydens die uitklopfase. Die All Blacks het Suid-Afrika naelskraap met 20–18 in die halfeindstryd en Australië met 34–17 in die eindstryd geklop om sodoende die eerste land geword wat die titel verdedig en ook vir ’n derde keer ingepalm het.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/oct/31/new-zealand-australia-rugby-world-cup-final-match-report |title=New Zealand retain Rugby World Cup with ruthless display against Australia |publisher=[[The Guardian]] |date=31 Oktober 2015 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Daarna het die losskakel [[Dan Carter]] Laureus se toekenning as “terugkoms van die jaar” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2016 |title=Laureus World Sports Awards 2016 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks, onder die nuwe kaptein en nommer 8, Kieran Read, en adjunkkaptein en heelagter Ben Smith, het ook tydens die [[2016-Rugbykampioenskapreeks]] onoorwonne gebly en by elke wedstryd die bonuspunt behaal. Beide Smith en die vleuel Israel Dagg was met vyf drieë elk die beste driedrukkers van dié toernooi, terwyl die eerste vyf-agtste [[Beauden Barrett]] met 81 die meeste punte tydens die toernooi aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/News/30192/all-blacks-2016-year-in-review |title=All Blacks 2016: Year in Review |publisher=All Blacks |accessdate=1 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601204028/https://www.allblacks.com/News/30192/all-blacks-2016-year-in-review |archive-date=1 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2016 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die All Blacks hul eerste wedstryd in 111 jaar se wedywering teen Ierland verloor en is met 29–40 op [[Soldier Field]] in [[Chicago]] geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/37886601 |title=Autumn internationals: Ireland 40–29 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=5 November 2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het vir dié nederlaag wraak geneem en in die terugspel een week later Ierland in Dublin met 21–9 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/86655461/all-blacks-score-three-tries-to-beat-ireland-219-in-dublin-and-avenge-loss-in-chicago |title=All Blacks shake off Chicago shock to defeat Ireland in Dublin |publisher=Stuff |date=20 November 2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2017 het die [[Britse en Ierse Leeus]] vir die tweede keer van die professionele tydperk na Nieu-Seeland getoer. Die reeks het in ’n gelykop geëindig, nadat die All Blacks en die Leeus ’n 1–1–1 aangeteken het. Die All Blacks het die eerste toets met 30–15 gewen, die Leeus die tweede met 24–21, en die laaste toets was ’n 15–15-gelykop. Net soos die 2005-toer was hierdie Leeus-toer met omstredenheid geteister, soos die Leeus se taktiek (onder die Nieu-Seelandse afrigter Warren Gatland),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.standard.co.uk/sport/rugby/it-s-onedimensional-and-boring-for-critics-to-keep-moaning-about-warrenball-a3558391.html |title=It’s one-dimensional and boring for critics to keep moaning about Warrenball |publisher=Evening Standard |date=6 Junie 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> die toon van plaaslike mediadekking,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/nov/02/warren-gatland-new-zealand-herald-clown-lions-coach-all-blacks-criticism |title=Warren Gatland mocked as clown by New Zealand media after anti-fan remarks |publisher=[[The Guardian]] |date=2 November 2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> die rooikaart teen Sonny Bill Williams in die tweede toets<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/lionstour/british-and-irish-lions-2017-sonny-bill-williams-red-card-tackle-video-defining-moment-rugbys-greatest-series-a7818371.html |title=British and Irish Lions 2017: Sonny Bill Williams' red card a defining moment in 'rugby's greatest series' |publisher=The Independent |author=Jack de Menezes |date=1 Julie 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> asook die speelbeheer van die Franse skeidsregters Romain Poite en Jérôme Garcès<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/jul/08/all-blacks-lions-third-test-auckland-new-zealand-reaction |title=New Zealand media attack referee Romain Poite’s late penalty U-turn |publisher=8 Julie 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> is al debatteerbaar. Die gelykop van die toetsreeks, saam met die nederlaag teen Ierland die vorige jaar het volgens sommige persberigte daarop gedui dat die span swakker word en die [[Noordelike Halfrond]] nader beweeg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.allblacks.com/News/31076/rugby-power-swings-back-to-the-north-woodward |title=Rugby power swings back to the north – Woodward |publisher=All Blacks |accessdate=1 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601205536/http://www.allblacks.com/News/31076/rugby-power-swings-back-to-the-north-woodward |archive-date=1 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Huleadle het egter die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] onoorwonne gewen en ook die Bledisloebeker ingepalm, nadat die All Black Australië twee keer geklop het. In Oktober het Nieu-Seeland in die laaste Bledisloetoets op Suncorpstadion in Brisbane ’n verrassende 23–18-nederlaag teen Australia gely. Tydens die [[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die All Blacks met die [[Britse Barbarians]] 32–21, Frankryk 38–18, Skotland 22–17 en Wallis 33–18 afgereken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/Fixtures/2017 |title=Fixtures 2017 |publisher=All Blacks |accessdate=7 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207093745/https://www.allblacks.com/Fixtures/2017 |archive-date=7 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met die afskop van die 2018-seisoen het die All Black tydens die Franse toer die reeks 3–0 beklink, en hul eerste wedstryde van die [[2018-Rugbykampioenskapreeks]] teen Australië 38–13 en 40–12 gewen om sodoende die Bledisloebeker te behou. ’n Ander maklike 46–24-oorwinning oor Argentinië het gevolg, maar die All Blacks is vervolgens deur die Springbokke vir die eerste keer sedert 2009 tuis in Wellington in ’n taai wedstryd met 34–36 geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/45532702 |title=Rugby Championship 2018: South Africa earn thrilling 36–34 win over New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=15 September 2018 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> voordat hulle weer met Argentinië 35–17 afgereken het. In die terugwedstryd teen Suid-Afrika in Pretoria het die All Blacks vir die grootste deel van die wedstryd gesukkel, maar laat in die tweede helfte teruggekom om die wedstryd met 32–30 te beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newshub.co.nz/home/sport/2018/10/rugby-championship-all-blacks-survive-springboks-scare.html |title=Rugby Championship: All Blacks survive Springboks scare |publisher=Newshub |date=7 Oktober 2018 |accessdate=30 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630104834/https://www.newshub.co.nz/home/sport/2018/10/rugby-championship-all-blacks-survive-springboks-scare.html |archive-date=30 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle sou later nog ’n verpletterende 37–20-oorwinning oor Australië in [[Jokohama]] aanteken en sodoende ’n suiwer Bledisloereeks verseker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news.com.au/sport/rugby/live-bledisloe-cup-game-three-australia-vs-new-zealand/news-story/6e6a65540f10db153e5147d41ecbd8b7 |title=New Zealand secures Bledisloe Cup clean sweep against Australia |publisher=NewsComAu |date=27 Oktober 2018 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> ’n Ontwikkelingspan het aangebly om [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] met 31–69 te klop, terwyl die eerste span vir die [[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] na Europa getoer het. Dit sou ’n taai reeks vir die All Blacks word, waartydens hulle Engeland net-net met een punt (15–16) in ’n strawwe wedstryd oorwin het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/10/england-new-zealand-autumn-international-series-report |title=England denied by All Blacks and late decision in Twickenham thriller |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=10 November 2018 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> gevolg deur die tweede nederlaag ooit teen Ierland met 16–9 onder ’n kookpotatmosfeer op [[Aviva-stadion]] in Dublin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/17/ireland-new-zealand-autumn-international-match-report |title=Jacob Stockdale scores only try as Ireland earn historic win over All Blacks |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=17 November 2018 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks het toe 66–3 met Italië afgereken en sodoende hul reeks met een oorwinning beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/Fixtures/2018 |title=Fixtures 2018 |publisher=All Blacks |accessdate=6 Februarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206070742/https://www.allblacks.com/Fixtures/2018 |archive-date=6 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aan die begin van die 2019-seisoen het die All Blacks slegs die derde plek van die [[2019-Rugbykampioenskapreeks|Rugbykampioenskapreeks]] behaal; die eerste keer sedert dié toernooi van stapel gestuur is – die laaste keer wat Nieu-Seeland die derde plek (en destyds laaste plek) gemaak het, was tydens die [[2004-Drienasiesreeks]]. In die kampioenskap het die All Blacks vir die eerste keer sedert 1994 teen die Springbokke gelykop geëindig, gevolg deur ’n rekordnederlaag teen die Wallabies met 26–47. Ondanks die telling het Nieu-Seeland die Bledisloebeker verdedig, nadat hulle in die terugwedstryd met Australië 36–0 afgereken het. Die All Blacks se eerste wedstryd tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan teen die Springbokke is met spanning verwag en Nieu-Seeland het met 23–13 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/all-blacks-turn-kicking-pressure-back-on-springboks-for-win/ |title=All Blacks turn kicking pressure back on Springboks for win |publisher=All Blacks |author=Lynn McConnell |date=21 September 2019 |accessdate=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922053708/https://www.allblacks.com/news/all-blacks-turn-kicking-pressure-back-on-springboks-for-win/ |archive-date=22 September 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aansluitend het Nieu-Seeland Kanada en Namibië verslaan. Hul laaste groepwedstryd teen Italië is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12275294 |title=Rugby World Cup clash between All Blacks and Italy cancelled |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=10 Oktober 2019 |accessdate=30 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230023508/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12275294 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul oorwinning tydens die kwarteindstryd teen Ierland is hulle in die halfeindstryd deur Engeland met 19–7 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/rugby-world-cup/rwc-2019-japan/115611398/all-blacks-v-england-new-zealands-threepeat-hopes-over-after-crushing-loss-to-england |title=All Blacks v England: New Zealand's three-peat hopes over after heavy loss to England |publisher=stuff.co.nz |author=Richard Knowler |date=26 Oktober 2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Hulle het daarmee die kans op ’n titeldriekuns misgeloop en as troosprys in die klein finale om die derde plek teen Wallis te staan gekom. Dit was vir beide die Nieu-Seelandse afrigter [[Steve Hansen]] en die Walliese afrigter [[Warren Gatland]] die laaste wedstryd in hul onderskeidelike poste, en hul spanne wou albei met ’n goeie wedstryd groet. Die All Blacks het daarin geslaag en met 40–17 gewen.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/50232481 |title=Rugby World Cup 2019 bronze match: Wales 17-40 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=1 November 2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/117137284/a-tribute-to-steve-hansen-one-of-the-greatest-coaches-in-rugby-history |title=A tribute to Steve Hansen: One of the greatest coaches in rugby history |publisher=Stuff |date=4 November 2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Steve Hansen is in Desember 2019 deur Ian Foster opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/118113331/all-blacks-name-ian-foster-next-head-coach-live |title=Ian Foster named next All Blacks coach – coverage of the announcement and reaction as Scott Robertson loses out |publisher=Stuff |date=11 Desember 2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Onder Ian Foster === [[Lêer:2023 Rugby World Cup – France vs New Zealand – 2.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die Rugbywêreldbeker 2023 tussen die gasheer Frankryk en Nieu-Seeland]] Die Springbokke het vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] nie aan die [[2020-Drienasiesreeks]] deelgeneem nie en die All Blacks het dié toernooi ná twee oorwinnings en nederlae elk beklink, waaronder die eerste nederlaag teen die Poemas ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2020/nov/14/nz-all-blacks-vs-argentina-live-scores-tri-nations-rugby-union-new-zealand-game-match-sydney-bankwest-stadium-score-kickoff-news-teams-latest |title=New Zealand All Blacks 15–25 Argentina: Rugby Tri-Nations – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Jonathan Howcroft |date=14 November 2020 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In die tweede ontmoeting met Argentinië het Nieu-Seeland wraak geneem en vir die eerste keer enige Argentynse punte verhoed. Tydens die [[2021-Rugbykampioenskapreeks]] het Nieu-Seeland sy titel ná vyf oorwinnings en een nederlaag verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/58689678 |title=Rugby Championship – New Zealand 19–17 South Africa: All Blacks seal title with late penalty |publisher=[[BBC]] |date=25 September 2021 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het vir Nieu-Seeland met oorwinnings oor die Verenigde State, Wallis en Italië begin, maar daarop het nederlae teen Ierland en Frankryk gevolg, waarmee die Franse die Dave Gallaher-trofee vir ’n tweede keer ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59363034 |title=France 40–25 New Zealand: Hosts beat All Blacks for first time since 2009 |publisher=[[BBC]] |date=20 November 2021 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2022 midjaarrugbytoetsreeks is Nieu-Seeland vir die eerste keer deur Ierland in ’n tuisreeks met 1–2 verslaan. Dit was ook Ierland se eerste oorwinnings in Nieu-Seeland ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/new-zealand-ireland-third-test-rugby-union-match-report |title=Ireland stun All Blacks again to make history with series triumph |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=16 Julie 2022 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] kon die All Blacks slegs met een bonuspunt meer as die Springbokke beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd-6-pumas-make-springboks-work-hard-for-victory/ |title=Pumas Make Springboks Work Hard for Victory |publisher=[[Superrugby]] |date=25 September 2022 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die verkorte [[2023-Rugbykampioenskapreeks]] het die All Blacks ná oorwinnings in al hul drie wedstryde hul algehele 20ste titel in dié toernooi se geskiedenis ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66348302 |title=Australia 7–38 New Zealand: All Blacks hammer Wallabies to win Rugby Championship |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2023 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In hul laaste opwarmingswedstryd voor die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Nieu-Seeland teen hul aartsvyand Suid-Afrika op Twickenham met 7–35 hul destyds ergste nederlaag gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-springboks-live-updates-at-twickenham/ISFKUMXIWRD7ZGW4MIS4HCWATU/ |title=All Blacks suffer record defeat to Springboks at Twickenham – as it happened |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=25 Augustus 2023 |accessdate=26 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826032944/https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-springboks-live-updates-at-twickenham/ISFKUMXIWRD7ZGW4MIS4HCWATU/ |archive-date=26 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks was vir die hooftoernooi tradisioneel een van die gunstelinge op die titel. In die openingswedstryd het die All Blacks teen die medegunsteling en gasheer Frankryk hul grootste nederlaag in dié tyd tydens ’n toernooi en hul eerste in die groepfase gely (met 13–27). Die All Blacks kon egter herstel en die groepfase met maklike oorwinnings oor Namibië (met 71–3), Italië (met 96–17) en Uruguay (met 73–0) afsluit. In die kwarteindstryd het hulle met Ierland nog ’n gunsteling ontmoet en kon ’n naelskraapse 28–24-oorwinning behaal. In die halfeindstryd het die All Blacks Argentinië met 44–6 oorrompel en die eerste span geword wat vyf eindstryde gehaal het. Hier het hulle die aartsvyand Suid-Afrika ontmoet, waarby een span vir die eerste keer die vierde wêreldbekertitel kon inpalm. In een van die nouste eindstryde in dié tyd het Nieu-Seeland met 11–12 verloor, waartydens die kaptein [[Sam Cane]] die eerste speler geword het wat ’n rooikaart in ’n eindstryd ontvang het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/888879/new-zealand-rugby-world-cup-2023-review |title=New Zealand: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 Oktober 2023 |accessdate=31 Oktober 2023}}</ref> === Onder Scott Robertson === Vroeg in 2024 het die voormalige All Black [[Scott Robertson]] as hoofafrigter oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzrugby.co.nz/news-and-events/latest-news/scott-robertson-appointed-all-blacks-head-coach-from-2024 |title=Scott Robertson appointed All Blacks Head Coach from 2024 |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=21 Maart 2024 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]] moes die All Blacks die titel aan die aartsvyand die Springbokke oorhandig nadat die Suid-Afrikaners vir die eerste keer sedert 1949 hul vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Nieu-Seelanders kon behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/ce81zgvqqmgo |title=What have we learned from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=29 September 2024 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] is Nieu-Seeland se ergste nederlaag teen die aartsvyand Suid-Afrika met 10–43 oortref.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-south-africa-new-zealand-out-to-regain-freedom-cup-at-wellingtons-sky-stadium/JMY2764YCRGOPAEWVLIAZCRRMI |title=All Blacks v South Africa recap: Springboks hand All Blacks record defeat in Wellington |publisher=[[The New Zealand Herald]] |authors=Benjamin Plummer, Alex Powell, Christopher Reive |date=13 September 2025 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die Springbokke het ook met die toernooititel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c2375g123zgo |title=What did we learn from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=5 Oktober 2025 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In Januarie 2026 het Robertson as hoofafrigter bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby/all-blacks/all-blacks-coach-scott-robertson-set-to-be-axed-reports/E5C3QKLUDNA7XFK4YMXOE7AW6Q/ |title=All Blacks coach Scott Robertson departs his role |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=15 Januarie 2026 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Twee maande later is die voormalige All Black [[Dave Rennie]] as sy opvolger benoem en hy sal Nieu-Seeland voorberei op die [[Rugbywêreldbeker 2027]] in Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/new-zealand-rugby-appoints-dave-rennie-as-all-blacks-head-coach |title=New Zealand Rugby appoints Dave Rennie as All Blacks Head Coach |publisher=All Blacks |date=4 Maart 2026 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> == Die bynaam „All Blacks“ == Billy Wallace, die laaste oorblywende speler van die 1905/06-''Original All Blacks'', het in 1955 in ’n onderhoud vertel, dat ’n joernalis van die koerant ''Daily Mail'' na afloop van die wedstryd teen Hartlepool na die Nieu-Seelandse span as „all backs“ verwys het. Dié joernalis het die gewoonlik swaar en groot voorspelers bedoel, wat in teenstelling met hul teenstanders vinnig en rats was en die bal net só goed soos die agterspelers bemeester het, asof hulle almal sou speel soos die agterspan (''as if they were all backs'', “asof almal agterspelers was”). Wallace het verder beweer, dat weens ’n tikfout in ’n artikel voor die komende speel teen Somerset almal na die span slegs as “All Blacks” verwys het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=16–17}}</ref> Wallace se verduideliking word vandag algemeen verwerp, aangesien vir die tydperk van 1905/06 geen Engelse koerant beskikbaar is wat die term “All Backs” gebruik nie. Die term “All Backs” word wel in ’n verslag deur die plaaslike koerant ''Northern Daily Mail'' ná die wedstryd teen Hartlepool gebruik, wat vervolgens deur die ''Daily Mail'' se nasionale uitgawe oorgeneem is. Die outeur van dié artikel is J. A. Buttery, die ''Daily Mail'' se rugbyverslaggewer tydens die Nieu-Seelandse toer, wat met die bynaam na die geheel-en-al swart gekleede span (met uitsondering van die silwervaring) verwys het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/article-all-blacks-the-name/ |title=“All Blacks” – The Name. |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=4 Februarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204171307/http://rugbymuseum.co.nz/article-all-blacks-the-name/ |archive-date=4 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == All Black-trui == [[Lêer:All Blacks 1905.JPG|duimnael|links|Die 1905-''Originals'' se trui]] [[Lêer:All blacks jersey whitebackg.jpg|duimnael|Die [[Adidas]]-trui tussen Julie 1999 en Augustus 2011]] [[Lêer:NZ All Blacks Mens XV's Shirt.jpg|duimnael|Die 2012-trui, geborg deur AIG]] Die huidige Nieu-Seelandse trui is heeltemal swart (na dié trui word soms as die “swartste” trui ooit verwys), met uitsondering van die borg se kenteken en die NZRU se silwervaring op die embleem. Die 1884-Nieu-Seeland-toer na Australië was die eerste oorsese rugbytoer vir Nieu-Seeland en het heeltemal ander truie as vandag s’n gesien. Destyds het die span ’n donkerblou hemp met ’n goue varing op die linkerkant van die trui aangetrek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=28}}</ref><ref name=blue>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/a-history-of-nz-rugby-in-four-jerseys/ |title=A history of New Zealand rugby in four jerseys |author=Malcolom Woods |publisher=New Zealand Rugby Museum |date=September 2011 |accessdate=30 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930025244/http://rugbymuseum.co.nz/a-history-of-nz-rugby-in-four-jerseys/ |archive-date=30 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=early>{{en}} {{cite web |url=https://www.massey.ac.nz/massey/about-massey/news/article.cfm?mnarticle_uuid=1B1C2AFC-A0D1-F2F9-1B0B-EC682E8B332C |title=Early All Blacks jerseys recreated |publisher=Massey Universiteit |accessdate=5 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205045155/http://www.massey.ac.nz/massey/about-massey/news/article.cfm?mnarticle_uuid=1B1C2AFC-A0D1-F2F9-1B0B-EC682E8B332C |archive-date=5 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1893 het die NZRU op hul jaarlikse algemene vergadering bepaal dat die trui uit ’n swart hemp met ’n silwervaring op en wit poefbroeke sal bestaan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=17}}</ref> Historiese prente toon egter dat wit broeke gedurende die vroeë jare gedra is. Iewers tussen 1897 en 1901 is die trui verander; die span wat in 1901 teen Nieu-Suid-Wallis te staan gekom het, het ’n swart hemp sonder kraag en ’n silwervaring gedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/all-blacks/page-3 |title=The “All Black” Uniform |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Sedert 2000 vertoon Nieu-Seeland tydens hul eindjaarrugbytoetsreekse in Frankryk ’n geborduurde herinneringspapawer op hul truimou.<ref>{{en}} {{cite journal |journal=The Press (Christchurch) |title=ABs Remember |date=11 November 2006 |page=F1}}</ref> Die papawer het die ANZAC-soldate wat aan die strande van [[Gallipoli]] gesneuwel het geëer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://media.newzealand.com/en/story-ideas/new-zealand-france-strong-links/ |title=New Zealand & France – strong links |publisher=www.newzealand.com |accessdate=24 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190124115200/https://media.newzealand.com/en/story-ideas/new-zealand-france-strong-links/ |archive-date=24 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kaptein Richie McCaw het gesê “Ons wil die oorsese diens van Nieu-Seelanders gedenk. Dit is ’n belangrike deel van ons geskiedenis as ’n land en as ’n span.”<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iol.co.za/index.php?sf=117&set_id=6&click_id=18&art_id=qw116167788450S163 |title=All Blacks to honour fallen soldiers |work=[[IOL]] |publisher=[[Sekunjalo Independent Media]] |date=24 Oktober 2006 |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024025916/http://www.iol.co.za/sport/all-blacks-to-honour-fallen-soldiers-1.564093 |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die Rugbywêreldbeker 2011 het die All Blacks ’n geborduurde Webb Ellis-beker op die mou van hul trui met die jaar “1987” onderaan in herinnering aan hul eerste wêreldtitel vertoon. Elkeen van die vier spanne wat voorheen die toernooi gewen het, het dieselfde detail op hul truie getoon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/News/16938/the-new-all-blacks-jersey-a-tribute-to-history- |title=The new All Blacks jersey – a tribute to history |publisher=All Blacks |date=30 Julie 2011 |accessdate=29 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029130037/https://www.allblacks.com/News/16938/the-new-all-blacks-jersey-a-tribute-to-history- |archive-date=29 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Adidas betaal aan die NZRFU $200&nbsp;miljoen oor nege jaar, met die verwagting dat Nieu-Seeland omtrent 75% van hul wedstryde sal wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.unlimited.co.nz/unlimited.nsf/0/13565E280545E3FACC256DA30017EA5A?OpenDocument&Highlight=2,team,new,zealand,and,teamwork |title=God defend the All Black brand |publisher=Fairfax New Zealand |work=Unlimited Magazine |author=Russell Brown |date=22 September 2003 |accessdate=11 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011212110/http://unlimited.co.nz/unlimited.nsf/0/13565E280545E3FACC256DA30017EA5A?OpenDocument&Highlight=2%2Cteam%2Cnew%2Czealand%2Cand%2Cteamwork |archive-date=11 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nike het in 1996 ook aansoek gedoen om die All Blacks te borg, maar het eerder die gholfspeler[[Tiger Woods]] geborg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,1609776,00.html |title=Member of the Club |publisher=[[Time (tydskrif)]] |author=Alice Park |location=Fort Worth |date=12 April 2007 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die wegtrui was tradisioneel wit met swart broeke. Nadat die All Blacks vir ’n aantal jare in ’n alternatiewe uitrusting met ’n grys trui en swart broek uitgedraf het, het die NZRU in Mei 2009 teruggekeer na die tradisionele wit truie met swart broeke. Vir hul wedstryd teen die Springbokke op 30 Julie 2011 in Wellington het die All Blacks se trui ’n wit kraag in eerbetoon vir die span wat die 1987-wêreldbeker gewen het getoon. Net selde speel die All Blacks hul wegwedstryde nie in swart nie, veral as hulle teen spanne te staan kom wat tradisioneel ook in donker kleure speel (byvoorbeeld die Skotte se donkerblou). In 2006 is die wit trui met ’n grys een vervang, maar drie jaar later was dit weer die gewone wit trui. In 2012 het die NZRU ’n omstrede stap geneem en die Amerikaanse versekerings- en finansiëledienstemaatskappy, AIG, toegelaat om hulself op die sentrale bodeel van die All Black-trui te adverteer. In ruil daarvoor sou die NZRU ’n geheime, direkte finansiële borgskap met ’n waarde van sowat $80&nbsp;miljoen oor vyf jaar bekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.odt.co.nz/sport/rugby/rugby-all-blacks-aig-deal-worth-80m |title=All Blacks' AIG deal worth $80m |publisher=Otago Daily Times |date=4 November 2012 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nadat AIG besluit het om nie sy borgooreenkoms met die span te verleng nie, is aangekondig dat die Altrad Group vanaf 2022 die All Blacks se nuwe hoofborg sou wees met ’n sesjaarooreenkoms ter waarde van meer as $120&nbsp;miljoen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-french-billionaire-mohed-altrad-reveals-hidden-detail-in-massive-all-blacks-sponsorship-deal/TN4ZPRCLR7JMQD5T2P5DZAONLM/ |title=Rugby: French billionaire Mohed Altrad reveals hidden detail in massive All Blacks sponsorship deal |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=30 Augustus 2021 |accessdate=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928174608/https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-french-billionaire-mohed-altrad-reveals-hidden-detail-in-massive-all-blacks-sponsorship-deal/TN4ZPRCLR7JMQD5T2P5DZAONLM/ |archive-date=28 September 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Steinlager was die eerste borg wat, tussen 1994 en 1999, op die All Blacks se trui verskyn het, op die linkerbors van die trui (oorkant die silwervaring); voordat Adidas in 1999 as verskaffer oorgeneem het. Adidas tree sedert die [[1999-Drienasiesreeks]] as Nieu-Seeland se truivervaardiger op, nadat hulle by Canterbury oorgeneem het, wat sedert 1924 die truie vervaardig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nz.canterbury.com/canterbury-1924-i46 |title=Canterbury 1924 |publisher=nz.canterbury.com |accessdate=25 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625050132/https://nz.canterbury.com/canterbury-1924-i46 |archive-date=25 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die vrystelling van ’n spesiale trui vir die komende drie toetse teen die [[Britse en Ierse Leeus]] is in Junie 2017 aangekondig dat die vennootskap tussen die All Blacks en Adidas tot minstens 2023 uitgebrei is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/331970/adidas-and-all-blacks-unveil-new-jersey |title=Adidas and All Blacks unveil new jersey |publisher=Radio New Zealand |date=31 Mei 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> == Tuisstadions == [[Lêer:Eden Park.jpg|duimnael|links|[[Edenparkstadion|Edenpark]] in [[Auckland]]]] {{Location map+ |Nieu-Seeland |caption=Kaart van Nieu-Seeland se huidige tuistadions |places= {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Edenparkstadion|Edenpark]] |position=right |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-36 |lat_min=-52 |lat_sec=-30 |lon_deg=174 |lon_min=44 |lon_sec=41 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label={{nowrap|[[North Harbour-stadion|North Harbour]]}} |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-36 |lat_min=-43 |lat_sec=-37 |lon_deg=174 |lon_min=42 |lon_sec=6 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Waikatostadion|Waikato]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-37 |lat_min=-46 |lat_sec=-52 |lon_deg=175 |lon_min=16 |lon_sec=6 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Westpacstadion|Westpac]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-41 |lat_min=-16 |lat_sec=-23 |lon_deg=174 |lon_min=47 |lon_sec=9 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label={{nowrap|[[Forsyth Barr-stadion|Forsyth Barr]]}} |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-45 |lat_min=-52 |lat_sec=-9 |lon_deg=170 |lon_min=31 |lon_sec=28 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label={{nowrap|[[Rugby League Park]]}} |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-43.5437 |lon_deg=172.6041 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Yarrowstadion|Yarrow]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-39 |lat_min=-4 |lat_sec=-13 |lon_deg=174 |lon_min=3 |lon_sec=54 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[McLeanpark]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-39 |lat_min=-30 |lat_sec=-7 |lon_deg=176 |lon_min=54 |lon_sec=46 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Trafalgarpark]] |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-41 |lat_min=-16 |lat_sec=-1 |lon_deg=173 |lon_min=16 |lon_sec=59 }} }} Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Australië, Frankryk en Suid-Afrika beskik Nieu-Seeland oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die All Blacks gebruik vir hul tuiswedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Nieu-Seeland in. Veral [[Edenparkstadion|Edenpark]] in [[Auckland]], [[Westpacstadion]] in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] und die [[Waikatostadion]] in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] word gereeld vir toetswedstryde gebruik. Voor die oprigting van die Westpacstadion in 1999 was Wellington se toetsstadion [[Athletic Park]]. Athletic Park het die eerste All Blacks-toets in Nieu-Seeland teen Groot-Brittanje in 1904 gehuisves.<ref name="2ndTest">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1047 |title=Match Centre – All Blacks vs British & Irish Lions |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Hul eerste tuistoets buite die hoofsentra Auckland, Christchurch, Dunedin en Wellington is in 1996 op [[McLeanpark]] in [[Napier, Nieu-Seeland|Napier]] gespeel.<ref name="296thTest">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=2004 |title=Match Centre – All Blacks vs Samoa |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Edenpark het albei eindstryde van die rugbywêreldbekertoernooie in 1987 en 2011 aangebied. Beide Edenpark en [[Lancasterpark]] is met die oog op die Rugbywêreldbeker 2011 opgeknap en hulle kapasiteite is verhoog. Die Nieu-Seelandse regering het alternatiewelik vir die uitbreiding van Edenpark die oprigting van ’n nasionale stadion by die ou hawe van Auckland voorgestel. Dié voorstel het is egter deur die owerhede in Auckland en die streek verwerp en is einde November 2006 laat vaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10412665 |title=It's Eden Park says disappointed Mallard |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=27 November 2006 |accessdate=5 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805132327/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10412665 |archive-date=5 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Destyds het die NZRU Carisbrook nie langer as ’n geskikte toetsstadion beskou nie, en ’n [[Forsyth Barr-stadion|bedekte sportstadion]] is as vervanging voorgestel.<ref name="CarisbrookReplacement">{{en}} {{cite web |url=http://tvnz.co.nz/view/page/411317/811408 |title=Proposed stadium a NZ first |publisher=TVNZ |date=10 Augustus 2006 |accessdate=14 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914055955/http://tvnz.co.nz/view/page/411317/811408 |archive-date=14 September 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die stad [[Dunedin]] het die nuwe stadion in Maart 2008 goedgekeur,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://tvnz.co.nz/view/page/1320238/1642915 |title=Dunedin council to help fund stadium |publisher=TVNZ |date=17 Maart 2008 |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BeuvOBVD?url=http://tvnz.co.nz/view/page/1320238/1642915 |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die verkryging van grond het van Augustus tot Oktober daardie jaar plaasgevind,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.odt.co.nz/news/dunedin/council-starts-buying-stadium-land |title=Council starts buying stadium land |publisher=Otago Daily Times |author=David Loughrey |date=29 Augustus 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> en die nuwe stadion is in Augustus 2011 ingewy, net betyds vir die Rugbywêreldbeker. Lancasterpark is tydens die Christchurch-aardbewing in Februarie 2011 ernstig beskadig, met krake in sommige staanplekke en die speeloppervlak is deur oorvloedig erg beskadig, maar ook die infrastruktuur en strate rondom dié stadion. As gevolg van die groot skade is al die wedstryde, wat in Christchurch beplan was, na ander plekke verskuif. Toetsrugby het in 2012 na Christchurch se [[Rugby League Park]] teruggekeer. Alhoewel die staanplekke op daardie stadion ernstig beskadig is, sodat hulle afgebreek moes word, was die skade aan die infrastruktuur heelwat minder as by Lancasterpark, en die speeloppervlak het die aardbewing relatief onbeskadig oorleef. Die stadion is herbou met ’n permanente sitplekkapasiteit van 17&nbsp;000, met tydelike sitplekke vir ’n bykomende 9&nbsp;000 toeskouers. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbeker 2011}} [[Lêer:Rugby World Cup 2011 New Zealand.jpg|duimnael|Speelstede in Nieu-Seeland tydens die Rugbywêreldbeker 2011]] Die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is saam deur Australië en Nieu-Seeland aangebied. Van die wedstryde was soos volg opgedeel: Vyf wedstryde van Groep 2, asook al die wedstryde van beide Groep 3 (wat die All Blacks ingesluit het) en Groep 4 is dwarsdeur Nieu-Seeland aangebied. Daarbenewens is een kwarteindstryd elk in Auckland en Christchurch, asook die klein finale om die derde plek in Rotorua en die eindstryd tussen die All Blacks en Frankryk in Auckland aangebied. Nieu-Seeland het altesaam 21 wedstryde gehuisves, met die oorblywende elf wedstryde wat in Australië gespeel is. Van Nieu-Seeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Athletic Park in Wellington, Lancasterpark in Christchurch, [[Carisbrook]] in [[Dunedin]], [[McLeanpark]] in [[Napier]], [[Waikatostadion]] in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], [[Rugby Park-stadion|Rugby Park]] in [[Invercargill]] en [[Arena Manawatu|Showgrounds-ovaal]] in [[Palmerston North]]. Die [[Rugbywêreldbeker 2003]] sou oorspronklik oor deur beide Australië en Nieu-Seeland aangebied word, maar ná ’n dispuut tussen die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] en die IRR is Australië as alleenlike gasheer aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/1861398.stm |title=New Zealand loses Cup status |publisher=[[BBC]] |date=8 Maart 2002 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland sou oorspronklik 23 van die 48 wedstryde huisves, maar is van hul gasheerregte ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/1937084.stm |title=NZ loses Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=18 April 2002 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die Rugbywêreldbeker 2011 is dwarsdeur Nieu-Seeland aangebied. Die 48 wedstryde is in 13 stadions gehuisves, met [[Edenparkstadion|Edenpark]] in Auckland wat die openingswedstryd, die halfeindrondte, die klein finale om die derde plek en die eindstryd tussen die All Blacks en Frankryk aangebied het. Van Nieu-Seeland se ander stadions tydens dié toernooi was: [[Westpacstadion|Westpac]] in Wellington, [[Forsyth Barr-stadion|Otago]] in [[Dunedin]], [[North Harbour-stadion|North Harbour]] in Auckland, Waikatostadion in Hamilton, [[Rotorua Internasionale Stadion|Rotorua Int’l Stadion]] in [[Rotorua]], [[Yarrowstadion]] in [[Nieu-Plymouth]], [[Trafalgarpark]] in [[Nelson, Nieu-Seeland|Nelson]], Rugby Park in Invercargill, [[Okarapark]] in [[Whangarei]], McLeanpark in Napier en Showgrounds-ovaal in Palmerston North. == Haka == {{Hoofartikel|Haka}} [[Lêer:New Zealand Haka vs Portugal 15-09-2007.jpg|duimnael|links|Haka voor ’n wedstryd teen Portugal in Lyon, Frankryk, tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] [[Lêer:New zealand haka 1917.jpg|duimnael|’n Haka in 1917, Parys]] [[Lêer:Maori allblacks paris.jpg|duimnael|Die Maori-All Blacks se haka in 1926, Parys]] [[Lêer:haka 2006.jpg|duimnael|Die All Blacks besig om die Haka uit te voer voor ’n wedstryd teen Frankryk in 2006]] [[Lêer:Haka.jpg|duimnael|’n 2009-haka]] [[Lêer:Ka mate.jpg|duimnael|Frankryk beantwoord die haka tydens die 2007-kwarteindstryd met ’n nabystaan – en sal die wedstryd later wen]] [[Lêer:2015 Rugby World Cup New Zealand vs Argentina (21391939030).jpg|duimnael|Haka tydens die Rugbywêreldbeker 2015 teen Argentinië]] Die All Blacks voer ’n haka (’n [[Maori|Māori]]-oorlogsdans) voor elke toetswedstryd uit wat as ’n motivering vir hulleself en ’n intimidasie van hul teenstanders dien. Die haka word soms as ’n uitnodiging vir ’n geveg beskryf. Die haka word met Nieu-Seeland geassosieer sedert ’n toer van Nieu-Suid-Wallis in 1888/89.<ref>{{en}} {{cite book |author=Malcolm Mulholland |title=Beneath the Maori Moon: An Illustrated History of Maori Rugby |publisher=Huia Publishers |location=Wellington |year=2009 |isbn=978-1-86969-305-3 |pages=17}}</ref> Die Nieu-Seelandse “Native”-span (die span wat in Brittanje, Australië en Nieu-Seeland getoer het in 1888 en 1889) het die ''Ake Ake Kia Kaha'' gebruik en die 1903-span in Australië het ’n spottende haka, ''Tupoto koe, Kangaru!'' gebruik. Die 1905-All Blacks het die tradisie begin om die ''Ka Mate'' te gebruik en teen 1914 was dit goed gevestig in Nieu-Seelandse rugby. Die 1924-All Blacks het ’n spesiaal gekomponeerde haka, ''Kia Whaka-ngawari'', gebruik, maar later het die All Blacks weer teruggeval op die ''Ka Mate''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Malcolm Mulholland |title=Beneath the Maori Moon: An Illustrated History of Maori Rugby |publisher=Huia Publishers |location=Wellington |year=2009 |isbn=978-1-86969-305-3 |pages=24}}</ref><ref name="1924Haka">{{en}} {{cite web |url=https://teara.govt.nz/en/1966/haka/page-3 |title=All Blacks' Haka |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die haka is tot in 1986 veral buite Nieu-Seeland opgevoer, maar sedert die [[Rugbywêreldbeker 1987]] ook op eie bodem. Dit moes egter geoefen word om 'n ritmiese akkuraatheid en intensiteit wat voorheen ontbreek het, te bereik. Die spelers Wayne Shelford en Hika Reid het hierin ’n sleutelrol gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/the-haka/ |title=The Haka |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In Augustus 2005, voor die Drienasiestoets tussen Nieu-Seeland en Suid-Afrika op Carisbrook in [[Dunedin]], het die All Blacks ’n ander haka, ''Kapa o Pango'', uitgevoer. ''Kapa o Pango'' was ’n haka wat spesiaal deur Derek Lardelli ontwikkel is en “...ontwerp is om die multi-kulturele aard van kontemporêre Nieu-Seeland te reflekteer — in besonder die invloed van [[Polinesië|Polinesiese]] kulture”.<ref name="KapaoPango">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10342926 |title=New haka the cutting edge of sport |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Jon Stokes |date=29 Augustus 2005 |accessdate=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929164431/http://www.nzherald.co.nz/section/4/story.cfm?c_id=4&objectid=10342926 |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ''Kapa o Pango'' is bedoel om gebruik te word by spesiale geleenthede en nie om die ''Ka Mate'' te vervang nie.<ref name="NotReplaceHaka">{{en}} {{cite web |url=http://xtramsn.co.nz/rugby/0,,12428-4704719,00.html |title=ABs Reveal New Haka |publisher=xtramsn.co.nz |author=Marc Hinton |date=27 Augustus 2005 |accessdate=29 Junie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060629234113/http://xtramsn.co.nz/rugby/0,,12428-4704719,00.html |archive-date=29 Junie 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ''Kapa o Pango'' eindig met ’n “keel-afsny”-aksie wat ’n bron van omstredenheid was en gelei het tot aantygings dat ''Kapa o Pango'' geweld aanmoedig wat die verkeerde boodskap aan All Blacks-ondersteuners sou stuur.<ref name="HakaControvery">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/newzealand/2364899/Cut-throat-haka-does-All-Blacks-no-favours.html |title=Cut-throat haka does All Blacks no favours |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Mick Cleary |date=5 September 2005 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name=two>{{en}} {{cite web |url=https://www.theage.com.au/sport/haka-furore-adds-spice-to-bledisloe-duel-20060728-gdo27b.html |title=Haka furore adds spice to Bledisloe duel |publisher=theage.com.au |date=28 Julie 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Volgens die “Kapo o Pango”-komponis, Derek Lardelli, stel die gebaar die “trek van lewenskragtige energie in die longe en hart in” voor.<ref name="GestureMeaning">{{en}} {{cite web |url=http://www.planet-rugby.com/News/story_52333.shtml |title=Kapa O Pango gets green light |publisher=Planet Rugby |date=8 Julie 2006 |accessdate=7 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607091559/http://www.planet-rugby.com/News/story_52333.shtml |archive-date=7 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Indien die All Blacks in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] speel, word uit respek teenoor Te Rauparaha altyd die Ka Mate uitgevoer. By ander speelplekke besluit die kaptein en die haka se leier gedurende die dae voor die wedstryd op die haka wat wat die beste pas by die bui van die spel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/27583628/understanding-all-blacks-supreme-success |title=Understanding the All Blacks' supreme success |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In November 2006, by die [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]], het die All Blacks die haka in hulle kleedkamers voor die wedstryd uitgevoer, in plaas van net voor die afskop. Die Walliese Rugbyunie wou gehad het dat die Walliese volkslied gesing moes word ná die uitvoering van die haka. Die All Blacks wou nie instem tot die versoek nie en het daarom die haka in hulle kleedkamers uitgevoer.<ref name="NoHaka">{{en}} {{cite web |url=http://icwales.icnetwork.co.uk/0500rugbyunion/0200news/tm_method=full%26objectid=18166940%26siteid=50082-name_page.html |title=So just who is to blame for no Millennium haka? |publisher=icwales.co.uk |date=27 November 2006 |accessdate=18 Desember 2006}}</ref> Ander nasionale spanne uit [[Eilandstaat|eilandstate]] in die [[Stille Oseaan]]-gebied voer soortgelyke oorlogsdanse voor internasionale wedstryde uit; dit sluit in [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] se weergawe van die haka, Tonga se ''Sipi Tau'' en Fidji se ''cibi''. Suid-Afrika se Springbokke het ook al oorweg om ’n [[Zoeloes|Zoeloe]]-oorlogsdans as deel van die voorwedstrydverrigtinge in te voer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6902661.stm |title=Springboks aim to unveil own haka |publisher=[[BBC]] |date=17 Julie 2007 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die “Ka Mate”-haka begin algemeen met ’n stel van vyf voorbereidingsinstruksies wat deur die leier geskree word, voordat die hele span by hom aansluit:<ref>{{en}} {{cite web |url=http://haka.co.nz/haka/ |title=Haka |date=30 November 2015 |accessdate=22 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022020138/http://haka.co.nz/haka/ |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |title=Haka! The Dance of a Noble People |date=17 Junie 1993 |publisher=Raupo Publishing (NZ) Ltd}}</ref> {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="2" style="margin-left:3em" |+'''"Ka Mate"''' |- |'''Leier''': |''Taringa whakarongo!'' | |Ore op! |- | |''Kia rite! Kia rite! Kia mau! '' | |Maak reg...! Staan in een ry...! Staan vas! |- |'''Span''': |''Hī!'' | |Ja! |- |'''Leier''': |''Ringa ringa pakia!'' | | Klap die hande teen die dye! |- | |''Waewae takahia kia kino nei hoki!'' | |Stamp met die voete so hard as wat jy kan! |- |'''Span''': |''Kia kino nei hoki!'' | |So hard as wat ons kan! |- |'''Leier''': |''Ka mate, ka mate'' | |Ek sterf! Ek sterf! |- |'''Span''': |''Ka ora' Ka ora' | |Ek lewe! Ek lewe! |- |'''Leier''': |''Ka mate, ka mate'' | |Ek sterf! Ek sterf! |- |'''Span''': |''Ka ora' Ka ora' | |Ek lewe! Ek lewe! |- |'''Almal''': |''Tēnei te tangata pūhuruhuru'' | |Hier staan die harige man... |- | | ''Nāna ne I tiki mai whakawhiti te rā'' | |...wat die son roep en dit op ons laat skyn! |- | |''A Upane! Ka Upane!'' | |Ry nou! Ry nou! |- | |''A Upane Kaupane" | |Neem die eerste stap! |- | |''Whiti te rā,!'' | |Laat die sonskyn in! |- | |''Hī!'' | |Maak klaar! |} == Toetswedstryde == [[Lêer:New Zealand IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Nieu-Seeland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Die All Blacks het teen elke teenstander ’n positiewe wenrekord. Nieu-Seeland het 505 van sy 657 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 76,86%. Daarmee is die All Blacks die suksesvolste nasionale rugbyspan wêreldwyd. Drie nasionale spanne, wat deur Wêreldrugby as ’n vlak-een-span geag word, het nog nooit teen die All Blacks ’n oorwinning aangeteken nie ([[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]]). Die slegste wenrekord het die All Blacks teen die Suid-Afrikaanse Springbokke (58,18%). Sedert die bekendstelling van Wêreldrugby se ranglys in Oktober 2003 was Nieu-Seeland oorwegend in die eerste plek. Nieu-Seeland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Oktober 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=8;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – New Zealand |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/ |title=Match Centre – All Blacks test match Record since first test match |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 41 || 36 || 4 || 1 || 87,80 |- | {{AUSru}} || 181 || 128 || 45 || 8 || 70,72 |- | {{BILru}} || 41 || 30 || 7 || 4 || 73,17 |- | {{ENGru}} || 46 || 36 || 8 || 2 || 78,26 |- | {{FIJru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FRAru}} || 67 || 51 || 15 || 1 || 76,12 |- | {{GEOru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 38 || 32 || 5 || 1 || 84,21 |- | {{ITAru}} || 17 || 17 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JPNru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SCOru}} || 32 || 30 || 0 || 2 || 93,75 |- | {{RSAru}} || 110 || 64 || 42 || 4 || 58,18 |- | {{TGAru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 37 || 34 || 3 || 0 || 91,89 |- class="sortbottom" ! Algeheel || 657 !! 505 !! 129 !! 23 !! 76,86 |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur [[Nieu-Seeland Rugby]] nieerkende wedstryde teen die Nieu-Suid-Walliese Waratahs (1920–1928) is nie in die lys nie. Wedstryde teen die [[Britse Barbarians]] word deur Nieu-Seeland Rugby ook nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == === Noordelike Halfrond === Net soos die ander rugbylande van die Suidelike Halfrond handhaaf Nieu-Seeland ’n wedywering met die nasionale spanne van die Noordelike Halfrond. Net só het Nieu-Seeland tydens twee van sy eindstrydverskynings teen Frankryk te staan gekom (in 1987 en 2011), wat hulle albei kon wen. Sedert 2000 ding Nieu-Seeland en Frankryk mee om die [[Dave Gallaher-trofee]] en sedert 2008 ding Nieu-Seeland en Engeland mee om die [[Hillary-skild]].<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2005 en 2017 was teen die Britse en Ierse Leeus die New Zealand Lions Series-trofee op die spel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/story/_/id/15380001/lions-trophy-unveiled |title=Lions trophy unveiled |publisher=ESPNscrum |date=29 Mei 2005 |accessdate=2 Augustus 2025}}</ref> Dié trofee is in 2021 met die Lions Series-trofee vervang, wat aan die wenner van elke vierjaarlikse Leeus-reeks oorhandig word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/en/news/lions-and-springboks-to-play-for-new-tour-trophy-created-by-thomas-lyte |title=Lions and Springboks to play for new Tour trophy created by Thomas Lyte |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=4 Mei 2021 |accessdate=2 Augustus 2025}}</ref> === Suid-Afrika === [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-1.jpg|duimnael|Die All Blacks se 1981-toetswedstryd teen die Springbokke in Auckland moes agter doringdraad plaasvind en is deur betogings begelei]] Sedert die eerste ontmoeting in 1921 op Nieu-Seelandse bodem handhaaf die Springbokke en die All Blacks, wat albei as die beste nasionale rugbyspanne wêreldwyd beskou word, ’n intensiewe wedywering. Reeds destyds is albei spanne as die bestes beskou, wat deur die gelykopuitslag van die eerste toetsreeks bevestig is. Die tweede toetsreeks tydens die teenbesoek van 1928 in Suid-Afrika het ook in ’n gelykopuitslag geëindig. In 1937 het die Springbokke daarin geslaag om in Nieu-Seeland ’n toetsreeks teen die All Blacks te wen. In 1949 het die Springbokke die tuisreeks teen die All Blacks met ’n negatiewe rekord vir die Nieu-Seelanders, wat vandag nog bestaan, gewen. In 1956 het die All Blacks egter die tuisreeks teen die Springbokke gewen. In 1960 was die Springbokke weer tydens die tuisreeks teen die All Blacks suksesvol; dié toer word egter vir politieke rusies as vir sportiewe suksesse onthou. Daarna is die wedersydse toetsreekse veral deur die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid en die gepaardgaande twis oor die All Blacks se Māorispelers gekenmerk. Tot in die 1980’s is onderlinge toere onderneem, maar hulle het veral politieke weerstand van anti-apartheidsaktiviste ontlok en is vervolgens deur proteste van ander lande begelei. Die Nieu-Seelandse regering se vashou aan die 1976-toer na Suid-Afrika en die Internasionale Olimpiese Komitee se weiering (rugby was destyds nie ’n Olimpiese sportsoort nie) om Nieu-Seeland ná proteste deur Afrikalande van die [[Olimpiese Somerspele 1976]] te skors het tot die boikot van dié Olimpiese Spele deur 30 oorwegend Afrikalande gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbc.ca/sports/olympics-summer/african-nations-boycott-costly-montreal-games-1.770807 |title=African nations boycott costly Montreal Games |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=7 Augustus 2009 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Eers ná die einde van die apartheidsbewind in Suid-Afrika het die onderlinge wedywering genormaliseer. Tot vandag toe het die Springbokke slegs teen die All Blacks ’n negatiewe wenrekord.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.investec.com/en_za/sponsorships/rugby/all-blacks-vs-springboks-the-greatest-sports-rivalry.html |title=Springboks vs the All Blacks – The Great Rivalry |publisher=Investec |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/a-rivalry-in-numbers-all-blacks-vs-south-africa |title=A Rivalry in Numbers: All Blacks vs South Africa |publisher=All Blacks |date=23 Julie 2019 |accessdate=4 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004192056/https://www.allblacks.com/news/a-rivalry-in-numbers-all-blacks-vs-south-africa |archive-date=4 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wedywering sluit intussen ook die rugbywêreldbekertoernooie in, aangesien die Springbokke die Webb Ellis-beker reeds vier keer omhoog kon hou en die All Blacks drie keer. In 2023 het die Springbokke die eerste span geword wat die toernooi vir ’n vierde keer kon wen (by altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie). Albei spanne het tot dusver tydens ses rugbywêreldbekertoernooie ontmoet, waarvan die All Blacks en die Springbokke drie wedstryde elk kon wen. Die Springbokke se belangrikste oorwinnings was die 1995-eindstryd, toe hulle met 15–12 in ekstra tyd gewen het, en die 2023-eindstryd, wat hulle met 12–11 kon wen. Sedert 1996 ontmoet albei spanne tydens die jaarlikse Drienasiesreeks, sedert 2012 die Rugbykampioenskap. Tydens die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] moes die Springbokke hul (tot dusver) ergste nederlaag verduur: 0–57 teen die All Blacks.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/rampant-all-blacks-blow-springboks-away/ |title=Rampant All Blacks blow Springboks away |publisher=Super Rugby |date=17 Augustus 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke op hul beurt die All Blacks hul ergste nederlaag in dié tyd toegedien: 10–43. As gevolg van die Springbokke se geskiedenis as ’n suiwer “wit” span het baie Suid-Afrikaners, wat destyds onder die rassistiese diskriminasie gely het, die All Blacks pleks van die Springbokke ondersteun, ook oor generasies heen. Dit het sy oorsprong in apartheid, toe anti-apartheidsaktiviste by elke geleentheid die teenstaander van die Springbokke as ’n soort weerstand teen apartheid en sy simbole ondersteun het. Ná die einde van apartheid is hierdie gedrag deur ander Suid-Afrikaners egter as “onpatrioties” en “verraaiend” bestempel. Sedert die oorwinnings van ’n span toenemend saamgestel uit “swart”, “wit” en “bruin” spelers (sedert die Rugbywêreldbeker 1995), asook herstrukturering in die bestuurspan kon al hoe meer Suid-Afrikaners van alle etniese agtergronde hulself met die nasionale rugbyspan identifiseer, en om hierdie rede het die ondersteuning vir die All Blacks of ander spanne gekwyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/cape-crusaders-why-some-south-africans-still-support-the-kiwis-not-the-springboks-87207 |title=Cape Crusaders: why some South Africans (still) support the Kiwis, not the Springboks |publisher=The Conversation |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Australië === [[Lêer:Australia nz first 1903.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Australië en Nieu-Seeland op 15 Augustus 1903 in Sydney]] Soos in ander sportsoorte (veral [[krieket]], [[rugby league]], [[netbal]] en op die [[Statebondspele]]) handhaaf Nieu-Seeland tradisioneel goeie wedywering met sy buurland Australië,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com.au/more-sports/mad-tuesday-11-things-you-never-wanted-to-know-about-the-trans-tasman-sporting-rivalry/news-story/ae6dd16e7f4cec90ec146c176f497ebf |title=Mad Tuesday: 11 things you never wanted to know about the Trans Tasman sporting rivalry |publisher=Fox Sports |author=Trevor Marshallsea |date=3 Mei 2016 |accessdate=15 November 2021}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/oct/29/the-encounters-that-have-underpinned-trans-tasman-sporting-rivalry |title=The encounters that have underpinned trans-Tasman sporting rivalry |publisher=[[The Guardian]] |author=Russell Jackson |date=28 Oktober 2015 |accessdate=15 November 2021}}</ref> waarna dikwels as “wedywering onder sibbes” (''sibling rivalry'') verwys word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/australia-vs-new-zealand-an-intense-sibling-rivalry-where-nothing-else-matters-than-win-502235 |title=Australia vs New Zealand, an intense sibling rivalry where nothing else matters than 'win' |publisher=Cricket Country |author=Suvajit Mustafi |date=28 Maart 2015 |accessdate=15 November 2021}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/67529059/top-ten-nzaustralia-clashes |title=Top ten NZ/Australia clashes |publisher=Stuff |author=Rosanna Price, Henry Cooke |date=27 Maart 2015 |accessdate=15 November 2021}}</ref> Die eerste toetswedstryd tussen albei spanne is tydens die Nieu-Seelandse besoek aan Australië in 1903 gespeel. Sedert 1932 ding albei spanne mee om die Bledisloebeker, een van die oudste trofeë in internasionale rugby. Van die 181 toetswedstryde tot dusver het Nieu-Seeland 128 gewen, Australië 45, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vier keer ontmoet (in 1991, 2003, 2011 en 2015), waarvan albei spanne twee wedstryde elk gewen het. Albei lande het al belangrike rugbytoernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Die [[Rugbywêreldbeker 2003]] is oorspronklik ook aan albei rugbylande toegewys, maar ná ’n kontraktuele dispuut oor grondtekenregte tussen die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] en die IRR is Australië as alleenlike gasheer aangewys. Daarbenewens het hulle in die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2015 ontmoet, wat die All Blacks gewen het. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Richie McCaw and the Webb Ellis cup after the Rugby World Cup final 2011.jpg|duimnael|upright|Nieu-Seeland het in 1987, 2011 en 2015 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Alhoewel die All Blacks altyd een van die groot gunstelinge is om die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi te wen, het hulle die [[Webb Ellis-beker]] slegs drie keer ingepalm: tydens die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Nieu-Seeland en Australië, tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] tuis en tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland. Daarmee het die All Blacks die eerste nasionale rugbyspan geword wat die titel verdedig het. In [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] het hulle die halfeindstryd teen die Wallabies verloor en in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] die eindstryd teen die Springbokke. Hul tweede ergste uitslag was in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] die vierde plek. In [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] het hulle weereens die halfeindstryd teen Australië verloor. Hul ergste toernooiverloop was tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], toe hulle reeds in die kwarteindstryd deur Frankryk uitgeskakel is. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || '''Kampioen''' |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Tweede plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Vierde plek |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || '''Kampioen''' |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || '''Kampioen''' |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Tweede plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Drienasies/Rugbykampioenskap === [[Lêer:Bledisloe Cup on display in Sydney 2014.jpg|duimnael|upright|Tydens die Rugbykampioenskap ding onder andere Australië en Nieu-Seeland om die [[Bledisloebeker]] mee]] Nieu-Seeland se enigste jaarlikse toernooi is die Rugbykampioenskap (voorheen die Drienasies), waar hulle teen drie ander lande van die Suidelike Halfrond speel: Australië en Suid-Afrika sedert 1996; Argentinië het in 2012 by dié toernooi aangesluit. Nieu-Seeland se rekord van 20 toernooikampioenskappe (1996, 1997, 1999, 2002, 2003, 2005–2008, 2010, 2012–2014, 2016–2018 en 2020–2023) en 99 wedstrydoorwinnings is verreweg meer as die rekords van die ander spanne. As deel van die Rugbykampioenskap ding die All Blacks ook met die Wallabies om die [[Bledisloebeker]] (sedert 1932) en met die Springbokke om die [[Vryheidsbeker]] (sedert 2004) mee.<ref name="Part Two" /> {{Drie-Nasiesrekord}} {{Die Rugbykampioenskap-rekord}} <small>Punte word soos volg toegeken: 4 punte vir ’n oorwinning, 2 punte vir ’n gelykopuitslag, 0 punte vir ’n nederlaag (saam met moontlike bonuspunte), 1 bonuspunt vir ten minste drie drieë meer as die teenstander, 1 bonuspunt vir ’n nederlaag met minder as sewe punte.</small> === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het die All Blacks maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Nieu-Seeland getoer. Die All Blacks het al vier keer ’n Grand Slam behaal, d.w.s. ’n oorwinning oor die vier Tuisnasies Engeland, Ierland, Skotland en Wallis tydens dieselfde toer (die Grand Slam-toere was in 1978, 2005, 2008 en 2010). Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Nieu-Seeland en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die All Blacks na Europa. Een van die mees tradisionele trofee in internasionale rugby is die Bledisloebeker. Australië en Nieu-Seeland ding sedert 1932 om dié beker mee, sedert 1996 tydens die Drienasiesreeks en sedert 2012 as deel van die Rugbykampioenskap. Tydens dié toernooi ding Nieu-Seeland sedert 2004 ook met Suid-Afrika om die [[Vryheidsbeker]] mee. Sedert 2000 ding Nieu-Seeland en Frankryk mee om die [[Dave Gallaher-trofee]] (genoem na [[David Gallaher|David „Dave“ Gallaher]], die kaptein van die ''Original All Blacks'' van 1905/06, wie tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] in Frankryk gesneuwel het) en hulle moes dié trofee in 2009 en 2021 oorhandig. Sedert 2008 ding Nieu-Seeland en Engeland mee om die [[Hillary-skild]] (genoem na die in 2008 oorlede [[Edmund Hillary]]) wat die All Blacks slegs in 2012 moes oorhandig.<ref name="Part One" /><ref name="Part Two" /> In 2005 en 2017 het die All Blacks teen die Britse en Ierse Leeus om die New Zealand Lions Series-trofee meegeding, wat in 2021 met die Lions Series-trofee vervang is. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die All Blacks-span gevorm tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/all-blacks-squad-for-the-lipovitan-d-rugby-championship |title=All Blacks Squad for the Lipovitan-D Rugby Championship |publisher=[[Nieu-Seeland Rugby]] |date=4 Augustus 2025 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub / Provinsie !! Toetswedstryde |- | [[Noah Hotham]] || [[Skrumskakel]] || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Tasman || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Cortez Ratima]] || Skrumskakel || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Cam Roigard]] || Skrumskakel || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Counties Manukau || style="text-align:center" | {{0}}12 |- | [[Beauden Barrett]] || [[Losskakel]] || [[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] / Taranaki || style="text-align:center" | 136 |- | [[Damian McKenzie]] || Losskakel || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}64 |- | [[Jordie Barrett]] || [[Senter]] || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Taranaki || style="text-align:center" | {{0}}71 |- | [[Anton Lienert-Brown]] || Senter || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}85 |- | [[Billy Proctor]] || Senter || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Timoci Tavatavanawai]] || Senter || [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] / Tasman || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Quinn Tupaea]] || Senter || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}16 |- | [[Caleb Clarke]] || [[Vleuel]] || [[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] / Auckland || style="text-align:center" | {{0}}29 |- | [[Rieko Ioane]] || Vleuel || [[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] / Auckland || style="text-align:center" | {{0}}83 |- | [[Emoni Narawa]] || Vleuel || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Bay of Plenty || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Sevu Reece]] || Vleuel || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Bay of Plenty || style="text-align:center" | {{0}}34 |- | [[Will Jordan (rugbyspeler)|Will Jordan]] || [[Heelagter]] || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Tasman || style="text-align:center" | {{0}}44 |- | [[Ruben Love]] || Heelagter || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub / Provinsie !! Toetswedstryde |- | [[Brodie McAlister]] || [[Haker]] || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Canterbury || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Codie Taylor]] || Haker || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Canterbury || style="text-align:center" | {{0}}98 |- | [[Samisoni Taukeiʻaho]] || Haker || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}33 |- | [[Ethan de Groot]] || [[Stut]] || [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] / Southland || style="text-align:center" | {{0}}32 |- | [[Tyrel Lomax]] || Stut || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Tasman || style="text-align:center" | {{0}}45 |- | [[Fletcher Newell]] || Stut || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Canterbury || style="text-align:center" | {{0}}25 |- | [[Ollie Norris]] || Stut || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Pasilio Tosi]] || Stut || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Bay of Plenty || style="text-align:center" | {{0|00}}9 |- | [[Tamaiti Williams]] || Stut || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Canterbury || style="text-align:center" | {{0}}18 |- | [[Scott Barrett]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Taranaki || style="text-align:center" | {{0}}81 |- | [[Fabian Holland]] || Slot || [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] / Otago || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Patrick Tuipulotu]] || Slot || [[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] / Auckland || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Tupou Vaaʻi]] || Slot || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Taranaki || style="text-align:center" | {{0}}40 |- | [[Samipeni Finau]] || [[Losvoorspeler]] || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}11 |- | [[Luke Jacobson]] || Losvoorspeler || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}24 |- | [[Du’Plessis Kirifi]] || Losvoorspeler || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Peter Lakai]] || Losvoorspeler || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Simon Parker]] || Losvoorspeler || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Northland || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Ardie Savea]] || Losvoorspeler || [[Moana Pasifika]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0}}97 |- | [[Wallace Sititi]] || Losvoorspeler || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / North Harbour || style="text-align:center" | {{0}}10 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Dave Gallaher 1905c.jpg|duimnael|upright|Dave Gallaher (1905)]] [[Lêer:Colin Meads.jpg|duimnael|upright|Colin Meads (1956)]] [[Lêer:Jonah Lomu (cropped).jpg|duimnael|upright|Jonah Lomu (2004)]] 20 voormalige Nieu-Seelandse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Fred Allen (rugbyspeler)|Fred Allen]] || [[Losskakel]] || 2014 |- | [[Dan Carter]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2023 |- | [[Don Clarke]] || [[Heelagter]] || 2014 |- | [[Grant Fox]] || [[Losskakel]] || 2014 |- | [[Sean Fitzpatrick]] || [[Haker]] || 2014 |- | [[David Gallaher]] || [[Losvoorspeler]] || 2010 |- | [[Michael Jones (rugbyspeler)|Michael Jones]] || [[Losvoorspeler]], [[Agsteman]] || 2014 |- | [[David Kirk]] || [[Skrumskakel]] || 2011 |- | [[Ian Kirkpatrick (Nieu-Seelandse rugbyspeler)|Ian Kirkpatrick]] || [[Losvoorspeler]] || 2014 |- | [[John Kirwan]] || [[Vleuel]] || 2014 |- | [[Chris Laidlaw]] || [[Skrumskakel]] || 2024 |- | [[Brian Lochore]] || [[Agsteman]], [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[Jonah Lomu]] || [[Vleuel]] || 2011 |- | [[Richie McCaw]] || [[Losvoorspeler]] || 2019 |- | [[Colin Meads]] || [[Slot (rugby)|Slot]], [[Agsteman]] || 2014 |- | [[Graham Mourie]] || [[Losvoorspeler]] || 2014 |- | [[George Nepia]] || [[Heelagter]] || 2014 |- | [[Joe Warbrick]] || [[Heelagter]] || 2008 |- | [[Wilson Whineray]] || [[Stut]] || 2007 |- | [[Bryan Williams]] || [[Vleuel]], [[Senter]], [[Heelagter]] || 2018 |} Daarbenewens is die wêreldkampioenafrigter [[Graham Henry]] en die span ''New Zealand Natives'' ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706696 |title=Graham Henry – World Rugby – Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/59180 |title=1888 New Zealand Team – World Rugby – Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> 14 spelers is tweeledige wêreldkampioene: [[Dan Carter]], [[Ben Franks]], [[Owen Franks]], [[Jerome Kaino]], [[Richie McCaw]], [[Keven Mealamu]], [[Ma’a Nonu]], [[Kieran Read]], [[Colin Slade]], [[Conrad Smith]], [[Victor Vito (rugbyspeler)|Victor Vito]], [[Sam Whitelock]], [[Sonny Bill Williams]] en [[Tony Woodcock (rugbyspeler)|Tony Woodcock]] (almal in 2011 en in 2015). [[Wêreldrugby]] het vyf spelers as speler van die jaar benoem: [[Dan Carter]] (in 2005, 2012 en 2015), [[Richie McCaw]] (in 2006, 2009 en 2010), [[Kieran Read]] (in 2013), [[Brodie Retallick]] (in 2014), [[Beauden Barrett]] (in 2016 en 2017) en [[Ardie Savea]] (in 2023).<ref name="World Rugby Awards">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Kieran Read 2011.jpg|duimnael|upright|Kieran Read (2011)]] [[Lêer:Richie McCaw ONZ (cropped).jpg|duimnael|upright|Richie McCaw (2016)]] [[Lêer:Dan Carter ONZM (cropped).jpg|duimnael|upright|Dan Carter (2019)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van die All Blacks se spelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/statlist.asp |title=All Blacks se statistieke |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. Die verskil tussen die aantal wedstryde en die aantal toetswedstryde is ’n gevolg van die All Blacks se groot aantal wedstryde teen plaaslike spanne en keurspanne tydens oorsese toere in die amateurtydperk. <small>(Korrek teen Oktober 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref name="Most tests" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=8;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sam Whitelock]] || 2010–2023 || 153 |- | {{0}}2 || [[Richie McCaw]] || 2001–2015 || 148 |- | {{0}}3 || [[Beauden Barrett]] * || 2012–2025 || 141 |- | {{0}}4 || [[Keven Mealamu]] || 2002–2015 || 132 |- | {{0}}5 || [[Kieran Read]] || 2008–2019 || 127 |- | {{0}}6 || [[Aaron Smith]] || 2012–2023 || 125 |- | {{0}}7 || [[Tony Woodcock]] || 2002–2015 || 118 |- | {{0}}8 || [[Dan Carter]] || 2003–2015 || 112 |- | {{0}}9 || [[Brodie Retallick]] || 2012–2023 || 109 |- | 10 || [[Owen Franks]] || 2009–2019 || 108 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste wedstryde<ref name="Most matches">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/mostgames.ASP?stats_ID=11 |title=All Blacks that have played 75 or more matches. |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Wedstryde |- | {{0}}1 || [[Sam Whitelock]] || 2010–2023 || 153 |- | {{0}}2 || [[Richie McCaw]] || 2001–2015 || 149 |- | {{0}}3 || [[Beauden Barrett]] * || 2012–2025 || 142 |- |rowspan="2"| {{0}}4 || [[Colin Meads]] || 1957–1971 |rowspan="2"| 133 |- | [[Keven Mealamu]] || 2002–2015 |- |rowspan="2"| {{0}}6 || [[Sean Fitzpatrick]] || 1986–1997 |rowspan="2"| 128 |- | [[Kieran Read]] || 2008–2019 |- | {{0}}8 || [[Aaron Smith]] || 2012–2023 || 125 |- | {{0}}9 || [[Tony Woodcock]] || 2002–2015 || 118 |- | 10 || [[Andy Haden]] || 1972–1985 || 117 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref name="Most test points" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=8;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Dan Carter]] || 2003–2015 || 1598 |- | {{0}}2 || [[Andrew Mehrtens]] || 1995–2004 || {{0}}967 |- | {{0}}3 || [[Beauden Barrett]] * || 2012–2025 || {{0}}813 |- | {{0}}4 || [[Grant Fox]] || 1985–1993 || {{0}}645 |- | {{0}}5 || [[Richie Mo’unga]] || 2017–2023 || {{0}}466 |- | {{0}}6 || [[Damian McKenzie]] * || 2016–2025 || {{0}}353 |- | {{0}}7 || [[Aaron Cruden]] || 2010–2017 || {{0}}322 |- | {{0}}8 || [[Jordie Barrett]] * || 2017–2025 || {{0}}306 |- | {{0}}9 || [[Carlos Spencer]] || 1997–2004 || {{0}}291 |- | 10 || [[Doug Howlett]] || 2000–2007 || {{0}}245 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref name="Most test tries" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=8;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Doug Howlett]] || 2000–2007 || 49 |- |rowspan="3"| {{0}}2 || [[Julian Savea]] || 2012–2017 |rowspan="3"| 46 |- | [[Christian Cullen]] || 1996–2002 |- | [[Joe Rokocoko]] || 2003–2010 |- | {{0}}5 || [[Beauden Barrett]] * || 2012–2025 || 45 |- | {{0}}6 || [[Jeff Wilson]] || 1993–2001 || 44 |- | {{0}}7 || [[Will Jordan (rugbyspeler)|Will Jordan]] * || 2020–2025 || 43 |- | {{0}}8 || [[Ben Smith]] || 2012–2019 || 39 |- | {{0}}9 || [[Rieko Ioane]] * || 2016–2025 || 38 |- | 10 || [[Jonah Lomu]] || 1995–2002 || 37 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Wayne Smith CNZM (cropped).jpg|duimnael|upright|Wayne Smith (2012)]] [[Lêer:Graham Henry knight 2012.jpg|duimnael|upright|Graham Henry (2012)]] [[Lêer:Steve Hansen 2012.jpg|duimnael|upright|Steve Hansen (2020)]] Aangesien die definisie en rol van afrigters tot die Suid-Afrikaanse toer in 1949 baie uiteenlopend was, bevat die volgende tabel slegs afrigters wat sedertdien benoem is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=290}}</ref> Sedert die begin af was al die All Blacks se afrigters Nieu-Seelanders. {| class="wikitable" ! Naam ! Tydperk ! Wedstryde ! Oorwinnings ! Gelykop ! Nederlae ! % Gewen |- | Alex McDonald | 1949 | 4 | 0 | 0 | 4 | 0 |- | Tom Morrison | 1950, 1955–56 | 12 | 8 | 1 | 3 | 66,7 |- | Len Clode | 1951 | 3 | 3 | 0 | 0 | 100 |- | Arthur Marslin | 1953–1954 | 5 | 3 | 0 | 2 | 60 |- | Dick Everest | 1957 | 2 | 2 | 0 | 0 | 100 |- | Jack Sullivan | 1958–1960 | 11 | 6 | 1 | 4 | 54,5 |- | Neil McPhail | 1961–1965 | 20 | 16 | 2 | 2 | 80 |- | Ron Bush | 1962 | 2 | 2 | 0 | 0 | 100 |- | Fred Allen | 1966–1968 | 14 | 14 | 0 | 0 | 100 |- | Ivan Vodanovich | 1969–1971 | 10 | 4 | 1 | 5 | 40 |- | Bob Duff | 1972–1973 | 8 | 6 | 1 | 1 | 75 |- | John Stewart | 1974–1976 | 11 | 6 | 1 | 4 | 54,5 |- | Jack Gleeson | 1977–1978 | 13 | 10 | 0 | 3 | 76,9 |- | Eric Watson | 1979–1980 | 9 | 5 | 0 | 4 | 55,5 |- | Peter Burke | 1981–1982 | 11 | 9 | 0 | 2 | 81,8 |- | Bryce Rope | 1983–1984 | 12 | 9 | 1 | 2 | 75 |- | Sir Brian Lochore | 1985–1987 | 18 | 14 | 1 | 3 | 77,7 |- | Alex Wyllie | 1988–1991 | 29 | 25 | 1 | 3 | 86,2 |- | Laurie Mains | 1992–1995 | 34 | 23 | 1 | 10 | 67,6 |- | John Hart | 1996–1999 | 41 | 31 | 1 | 9 | 75,6 |- | Wayne Smith | 2000–2001 | 17 | 12 | 0 | 5 | 70,5 |- | John Mitchell | 2002–2003 | 28 | 23 | 1 | 4 | 82,1 |- | Graham Henry | 2004–2011 | 103 | 88 | 0 | 15 | 85,4 |- | Steve Hansen | 2012–2019 | 107 | 93 | 4 | 10 | 86,9 |- | Ian Foster | 2020–2023 | 46 | 32 | 2 | 12 | 69,5 |- | Scott Robertson | 2024–2026 | 27 | 20 | 0 | 7 | 74,1 |- | Dave Rennie | sedert 2026 | 3 | 3 | 0 | 0 | 100,00 |} == Toekennings == Die Italiaanse sporttydskrif ''Gazzetta dello Sport'' het die All Blacks in 2005 as “wêreldspan van die jaar” aangewys. Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het die All Blacks elf keer as “span van die jaar” benoem (in 2005, 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016).<ref name="World Rugby Awards" /> Die All Blacks het ook die Laureus Wêreldsporttoekennings as “span van die jaar” ontvang (in 2016).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2016 |title=Laureus World Sports Awards 2016 |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] * [[Black Ferns]], Nieu-Seeland se nasionale vrouerugbyspan * [[Nieu-Seelandse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4}} * {{de}} {{cite book |author=James Kerr |title=Das Geheimnis der All Blacks |publisher=Copress Verlag |location=Grünwald |year=2021 |isbn=978-3-7679-1230-4}} * {{en}} {{cite book |author=Terry McLean |title=New Zealand Rugby Legends |publisher=MOA Publications |location=Auckland |year=1987 |isbn=0-908570-15-5}} * {{en}} {{cite book |author=Greg Ryan |title=Forerunners of the All Blacks |publisher=Canterbury University Press |location=Christchurch |year=1993 |isbn=0-908812-30-2}} * {{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1}} * {{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8}} * {{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X}} * {{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2}} * {{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |year=2005 |isbn=1-877252-18-2}} * {{fr}} {{cite book |author=Ian Borthwick |title=France/All Blacks: 100 ans de rencontres |publisher=Au vent des îles |location=Papeete |year=2006 |isbn=2-915654-07-7}} * {{en}} {{cite book |author=Malcolm Mulholland |title=Beneath the Maori Moon: An Illustrated History of Maori Rugby |publisher=Huia Publishers |location=Wellington |year=2009 |isbn=978-1-86969-305-3}} * {{en}} {{cite book |author=Sean Fagan |title=The First Lions of Rugby |publisher=Slattery Media Group |location=Richmond |year=2013 |isbn=978-0-9875002-7-4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|New Zealand national rugby union team|All Blacks}} * {{en}} [http://www.allblacks.com/ Amptelike webwerf van die All Blacks] * {{en}} [https://www.nzrugby.co.nz/ Amptelike webwerf van Nieu-Seeland Rugby] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/new-zealand Nieu-Seeland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/new-zealand/ Nieu-Seeland op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse rugbyspanne]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Oseanië]] 22ci9hsl54ozdlf3k529j48fbesr1q2 10 24040 2925682 2925380 2026-08-16T22:26:06Z Pynappel 70858 2925682 wikitext text/x-wiki <div class="reflist <!-- -->{{#if: {{{1|}}} | columns {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} | references-column-width | references-column-count references-column-count-{{#if:1|{{{1}}}}} }} | {{#if: {{{colwidth|{{{kolwydte|}}}}}} | references-column-width }} }}" style="<!-- -->{{#if: {{{1|}}} | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} | {{column-width|{{#if:1|{{{1}}}}}}} | {{column-count|{{#if:1|{{{1}}}}}}} }} | {{#if: {{{colwidth|{{{kolwydte|}}}}}} | {{column-width|{{{colwidth|{{{kolwydte}}}}}}}} }} }} list-style-type: <!-- -->{{{liststyle|{{{lysstyl|{{#switch: {{{group|{{{groep|}}}}}} | upper-alpha | upper-roman | lower-alpha | lower-greek | lower-roman = {{{group|{{{groep}}}}}} | #default = decimal}}}}}}}};"> {{#tag:references|{{{refs|{{{verwysings|}}}}}}|group={{{group|{{{groep|}}}}}}}}</div><noinclude> {{Dokumentasie}} <templatedata> { "params": { "1": { "aliases": [ "kolwydte" ], "description": "Twee modusse word ondersteun. Eerste modus (verouderd): heel getal van vaste kolomme waarin die verwysingslys weergegee sal word. Tweede modus (aanbeveel): tipografiese maateenheid soos bv. 'em', wat die wydte van die verwysingslyskolomme spesifiseer, bv '33em'; neem kennis dat '33 em' nie erken sal word nie", "default": "1" }, "lysstyl": { "label": "Lysstyl", "description": "Spesifiseer die styl wat gebruik sal word as die verwysingslys genommer word; aanvaar enige geldige CSS-waarde gedefinieer vir list-style-type", "type": "string", "default": "decimal" }, "groep": { "label": "Groep", "description": "\t Groep is 'n identifikasie wat die verwysings wat vertoon word beperk. Sonder hierdie parameter vertoon die sjabloon slegs verwysings sonder 'n groepsidentifikasie. Met 'n groepsidentifikasie gespesifiseer sal slegs verwysings met 'n ooreenstemmende groepsidentifikasie verwerk word. Die res word eenkant gelaat.", "type": "string" }, "verwysings": { "label": "Lys van verwysings", "description": "Verskaf 'n ruimte om benoemde verwysings te definieer vir verbruik in die artikel. Verwysings in hiedie ruimte gedefinieer word nie vertoon nie behalwe as dit iewers in die artikel gebruik word." } }, "description": "Hierdie sjabloon vertoon die lys voetnotas aan die einde van 'n artikel en verskaf bykomende formaterings- en organisasie-opsies. Na jy op \"Invoeg\" geklik het en terugkeer na normale wysiging sal jy nie die verwysingslys kan sien nie. Eers na jy \"Stoor bladsy\" geklik het en terug is in die normale leesmodus sal die verwysingslys verskyn en bywerkings sigbaar wees.", "format": "inline" }</templatedata> </noinclude> 7y45p1pc8g949audc2zsedez0y7mx0l 0 24801 2925677 2923405 2026-08-16T21:00:06Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925677 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Suid-Afrikaanse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]], vir die dier, sien [[springbok]] en vir die dorp, sien [[Springbok, Noord-Kaap]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Suid-Afrika | beeld = 02-Springboks RGB Gold-on-Grad.png | unie = [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] (SARU) | bynaam = Springbokke, Springboks of amaBokoboko | embleem = [[Springbok]] | president = Mark Alexander | stadion = [[Ellispark-stadion]]<br />[[Kings Park-stadion]]<br />[[Loftus Versfeld]]<br />[[Nelson Mandelabaaistadion]]<br />[[Nuwelandstadion]]<br />[[Vrystaatstadion]] | kapasiteit = | kaptein = [[Siya Kolisi]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Rassie Erasmus]] <small>(sedert 2024)</small> | gestig = | patroon_la1 = _sa23h | patroon_b1 = _sa23h | patroon_ra1 = _sa23h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _Springboksocks19 | linkerarm1 = 006400 | liggaam1 = 006400 | regterarm1 = 006400 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = 1b3838 | patroon_la2 = _whiteborder | patroon_b2 = _southafrica_rugby23a | patroon_ra2 = _whiteborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _sky_blue_on_top | linkerarm2 = 44E4F3 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 44E4F3 | broek2 = 44E4F3 | kouse2 = FFFFFF | statistiek = Statistiek | toetse = [[Eben Etzebeth]] (138)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=5;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Percy Montgomery]] (893)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=5;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Bryan Habana]] (67)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=5;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | jongstespeler = AJ Hartley, 1891 (18 jaar, 18 dae) | eerste = [[Lêer:Flag of the Cape Colony (1876–1910).svg|20px]] '''Suid-Afrika''' 0–4 {{BILru-r}}<br />([[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]]; 30 Julie 1891) | grootwen = {{RSAru}} 134–3 {{URUru-r}}<br />([[Oos-Londen]], Suid-Afrika; 11 Junie 2005) | grootverloor = {{NZLru}} 57–0 {{RSAru-r}}<br />([[Auckland]], [[Nieu-Seeland]]; 16 September 2017) | Wêreldbekerverskynings = 8/10 | jaar = 1995 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.sarugby.co.za }} Die '''Springbokke''' ([[Engels]]: ''Springboks''; [[Xhosa]] en [[Zoeloe]]: ''amaBokoboko''; ook korter '''Bokke''' of ''Boks'' genoem) is die nasionale [[rugby]]span wat [[Suid-Afrika]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Die Springbokke is na die [[springbok]], die nasionale dier van Suid-Afrika, genoem. Rugby is een van Suid-Afrika se nasionale sportsoorte en die Springbokke is ’n gedugte krag in internasionale rugby met ’n wenrekord teen byna al die ander lande, behalwe teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]]. Die Springbokke se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi. Alhoewel die Springbokke as gevolg van die internasionale boikot teen [[apartheid]] nie aan die eerste twee rugbywêreldbekertoernooie in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] en [[Rugbywêreldbeker 1995|1991]] deelgeneem het nie, het dié land in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] as gasheer van die toernooi opgetree en tydens hul debuut die beker gewen. Die Springbokke het die All Blacks in die eindstryd met 15–12 geklop, ’n gebeurtenis wat steeds as een van die grootste prestasies in die Suid-Afrikaanse sportgeskiedenis beskou word. Suid-Afrika het twaalf jaar later die [[Webb Ellis-beker]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in [[Frankryk]] en weereens twaalf jaar later tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] ingepalm. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het die Springbokke ná die All Blacks die tweede span geword wat die beker suksesvol kon verdedig en die eerste geword om vier wêreldbekertoernooie te wen. Die Springbokke het sodoende Nieu-Seeland se vorige rekord van drie titels verbeter, maar met twee wêreldbekerverskynings minder. Daarmee is die Springbokke nou die wêreld se suksesvolste span in wêreldbekerrugby, aangesien hulle sedert 1995 vier uit agt rugbywêreldbekertoernooie gewen het. Die All Blacks het daarenteen sedert 1987 drie uit tien rugbywêreldbekertoernooie gewen. Die Springbokke speel jaarliks teen die All Blacks van Nieu-Seeland, die [[Wallabies]] van [[Australië]] en die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] van [[Argentinië]] in [[die Rugbykampioenskap]], voorheen die Drienasiesreeks genoem, waartydens hulle ook om die [[Mandela Uitdaagplaat]] teen Australië en die [[Vryheidsbeker]] teen Nieu-Seeland meeding. Die Springbokke het die voormalige Drienasiesreeks reeds drie keer in die toernooi se 14 jaar bestaan gewen (in [[1998-Drienasiesreeks|1998]], [[2004-Drienasiesreeks|2004]] en [[2009-Drienasiesreeks|2009]]), en later die uitgebreide Rugbykampioenskapreeks (in [[2019-Rugbykampioenskapreeks|2019]], [[2024-Rugbykampioenskapreeks|2024]] en [[2025-Rugbykampioenskapreeks|2025]]). In 1891 het die Springbokke in hul eerste internasionale wedstryd te staan gekom, toe die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]], ’n span van gekeurde spelers uit die vier Tuisnasies, tydens hul toer Suid-Afrika besoek het. Tot sy professionalisering was rugby ’n amateursport, wat op internasionale vlak deur soms maandelange, oorsese toere gekenmerk was, waartydens die nasionale spanne nie net teen ander nasionale spanne te staan gekom het nie, maar ook teen plaaslike spanne en rugbyklubs. Sedert die begin van rugby in Suid-Afrika word die Springbokke in groen-en-goud as een van die gedugste nasionale spanne wêreldwyd beskou en die beheerliggaam, die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] (SARU), word deur [[Wêreldrugby]] saam met tien ander as ’n vlak-een-span geag. Die Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan is tans (Oktober 2025) eerste op Wêreldrugby se wêreldranglys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en in 2004, 2007, 2009 en 2019 is die Springbokke deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. 13 voormalige Springbokspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse Rugbyunie}} [[Lêer:SAunions af.PNG|duimnael|’n Kaart van die Suid-Afrikaanse plaaslike beheerliggame en hul spanne]] Die beheerliggaam vir rugby in Suid-Afrika is die Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU), tot in 2005 Suid-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie (SARVU) genoem. Dit het in 1992 met die saamsmelting van die blanke Suid-Afrikaanse Rugbyraad en die multiëtniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie ontstaan. Die Suid-Afrikaanse beheerliggaam het in Julie dieselfde jaar aangesluit by die Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération Africaine de Rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA) en is sedertdien verreweg die vasteland se belangrikste beheerliggaam.<ref name="rugbyafrique">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Reeds in 1949 het die Suid-Afrikaanse beheerliggaam ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/south-africa |title=South Africa |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die SARU bestaan uit 14 plaaslike beheerliggame, wat elkeen sy eie span kies vir die [[Curriebeker]], die oudste en belangrikste Suid-Afrikaanse rugbybeker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/tournaments/league?lid=3 |title=Currie Cup Premier Division |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Oktober 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Daarnaas is van 1998 tot 2015 die jaarlikse [[Vodacombeker]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://supersport.com/rugby/supersport-challenge/faqs |title=SuperSport Rugby Challenge FAQs |publisher=[[SuperSport]] |accessdate=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411190028/https://supersport.com/rugby/supersport-challenge/faqs |archive-date=11 April 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep die SARU ook ander keurspanne byeen. Die [[Junior Bokke]] is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/junior-springboks?teamclass=2&category=junior%20boks |title=Junior Springboks |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Oktober 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Die [[Blitsbokke]] is die Suid-Afrikaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, die [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/blitzboks?teamclass=3&category=blitzboks |title=Springboks Sevens |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Oktober 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Die talentvolste spelers op skoolvlak word jaarliks ná die Cravenweek (genoem na [[Danie Craven]]) vir die “SA Skolespan” gekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/sa-schools?teamclass=6 |title=SA Schools |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Oktober 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Elke Suid-Afrikaanse universiteit beskik oor ’n eie rugbyspan wat aan die Varsitybeker en die Varsityskild deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.varsitycup.co.za/ |title=Main page |publisher=Varsitybeker |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Benewens die nasionale kampioenskap word daar ook jaarliks in die internasionale [[Verenigde Rugbykampioenskap]]toernooi meegeding teen spanne van [[Ierland]], [[Italië]], [[Skotland]] en [[Wallis]]. Suid-Afrika neem met vier konsessies, waaroor SARU toesig hou, deel: Die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] uit [[Pretoria]], die [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] uit [[Johannesburg]], die [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] uit [[Durban]] en die [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] uit [[Kaapstad]]. Aangesien die seisoene min oorvleuel word baie spelers in albei professionele ligas gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2020/0929/1168300-sa-rugby-votes-four-leading-sides-into-expanded-pro16/ |title=SA Rugby votes four leading sides into expanded Pro16 from 2021 |publisher=[[RTÉ]] |date=29 September 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === [[Lêer:Stellenbosch WC ZA.jpg|duimnael|Landskapstoneel by [[Stellenbosch]] in die [[Wes-Kaap]], waar in 1883 die Stellenboschklub gestig is]] Toe Canon George Ogilvie, wat die bynaam Gog gehad het, in 1861 skoolhoof van Diocesan College in [[Kaapstad]] geword het, het hy die vorm van voetbal wat by die Winchesterskool gespeel is ingevoer. Dié weergawe van voetbal, wat hantering ingesluit en as “Gog’s Game” bekend gestaan het, word beskou as die begin van rugby in Suid-Afrika.<ref name="sareferees">{{en}} {{cite web |url=http://www.sareferees.co.za/features/history/story_1207144730.php |title=Laws – History – In South Africa |publisher=SA Rugby Referees |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928021039/http://www.sareferees.co.za/features/history/story_1207144730.php |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="uctrfc">{{en}} {{cite web |url=http://www.uctrfc.co.za/history.htm |title=History |publisher=THE FNB UCT RFC |accessdate=19 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070919202234/http://www.uctrfc.co.za/history.htm |archive-date=19 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="roodepoort">{{en}} {{cite web |url=https://roodepoortrecord.co.za/2018/08/23/today-in-history-the-first-official-rugby-match-in-south-africa-is-played-web/ |title=Today in History: The first official rugby match in South Africa is played |publisher=Roodepoort Record |date=23 Augustus 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Jong mans in Kaapstad het spoedig ook die spel begin speel en op 23 Augustus 1862 het die [[Cape Argus]] verslag gedoen oor die eerste bekende wedstryd in Suid-Afrika tussen 17 leëroffisiere van die Elfde Regiment en 15 staatsamptenare, waaronder die latere eerste minister van die [[Kaapkolonie]], [[John X. Merriman]], by [[Groenpunt]] in Kaapstad. Dié wedstryd het met ’n gelykopuitslag van 0–0 geëindig.<ref name="Allen1">{{en}} {{cite web |author=Dean Allen |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09523360412331305773 |title=Beating them at their own game: rugby, the Anglo-Boer War and Afrikaner nationalism, 1899–1948 |publisher=International Journal of the History of Sport, 20:3, 37 – 57 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die plaaslike pers het in daardie tyd verslag gedoen oor ’n reeks voetbalwedstryde tussen saamgeroepte spanne; “Dorp teen die Woonbuurte” of “Tuis (Brits)-gebore teen Koloniaal-gebore”.<ref name="roodepoort" /><ref name="sareferees" /><ref name="sarsu">{{en}} {{cite web |url=http://www.sarsu.org/index.php?option=com_content&task=view&id=169&Itemid=275 |title=World of Rugby |publisher=SARSU |accessdate=10 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510050826/http://www.sarsu.org/index.php?option=com_content&task=view&id=169&Itemid=275 |archive-date=10 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]], wat in 1871 gestig is, het die meeste van die spelreëls neergelê. Die nuwe sport is veral deur Britse koloniste en soldate saamgeneem en versprei. Die voormalige internasionale speler en latere administrateur van [[Masjonaland]], [[William Henry Milton]], het in 1878 die gestandaardiseerde spelreëls na Suid-Afrika gebring. Twee rugbyklubs, ''Hamilton RFC'' en ''Villagers RFC'', beweer dat hulle die eerste rugbyklubs in Suid-Afrika is. Britse koloniste het gehelp om die spel in die [[Oos-Kaap]], [[Natal (kolonie)|Natal]] en langs die [[goud]]- en [[diamant]]roetes na [[Kimberley]] en [[Johannesburg]] te versprei. Britse troepe sou ook ’n leidende rol in die uitbreiding van die spel oor die hele land speel.<ref name="sarsu" /> In 1883 is die [[Stellenbosch]]klub gestig in die [[Landbou|boerderydistrik]] buite Kaapstad. Rugby is entoesiasties deur die jong [[Boere]] aangeneem. Die spel was teen daardie tyd sterk genoeg in die [[Wes-Kaap]] vir die [[Westelike Provinsie|Westelike Provinsie Rugbyvoetbalunie]] om gevorm te word. [[Griekwaland-Wes]] het in 1886 gevolg, [[Oostelike Provinsie]] in 1888, en [[Goue Leeus|Transvaal]] in 1889.<ref name="sarsu" /> Die eerste landswye toernooi is in dieselfde jaar in Kimberley gehou met die Westelike Provinsie wat Griekwaland-Wes, die Oostelike Provinsie en Transvaal geklop het. In dieselfde jaar is die Suid-Afrikaanse Rugbyraad gestig,<ref name="sareferees" /> maar slegs “blanke” rugbyklubs is toegelaat om by dié raad aan te sluit. Die rugbyklubs van [[swart mense|swart]] en [[bruin mense]] moes eie beheerliggame stig en hulle spelers was oor dekades heen van die nasionale span uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite book |author=David R. Black, John Nauright |title=Rugby and the South African nation |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |date=1998 |isbn=0-7190-4931-8 |pages=29–30}}</ref> === Eerste internasionale wedstryde === [[Lêer:Donald Currie (1825-1909), by Walter William Ouless.jpg|duimnael|links|upright|[[Donald Currie]], skenker van die Curriebeker in beide krieket en rugby]] [[Lêer:England-v-Cape-Colony-1891.jpg|duimnael|Engeland teen die Kaapkolonie in 1891, die eerste van die onoorwonne Bill MacLagan se [[Britse Eilande]]-toer na Suid-Afrika]] [[Lêer:South africa v british isles.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaanse Springbokspan wat die tweede toets teen die Britse Leeus in 1891 gespeel het]] In 1891 het, gefinansieer deur [[Cecil John Rhodes]] en die Westelike Provinsie, die eerste internasionale toer van ’n Britse keurspan (die huidige [[Britse en Ierse Leeus]]) deur Suid-Afrika plaasgevind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/history/1888/04/28/1888-1899-touring-tradition-begins/ |title=1888-1899 – Touring tradition begins in 19th century |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=30 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630110730/https://www.lionsrugby.com/history/1888/04/28/1888-1899-touring-tradition-begins/ |archive-date=30 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit was die eerste verteenwoordigende wedstryde deur Suid-Afrikaanse spanne wat nog besig was om die spel aan te leer. Die besoekers het altesaam twintig wedstryde gespeel wat hulle almal gewen het en eers in die laaste wedstryd het die Kaapse span daarin geslaag om ’n punt aan te teken. Die drie wedstryde wat die Leeus teen ’n saamgestelde Suid-Afrikaanse span gespeel het (waarvan die eerste op 30 Julie 1891 in [[Gqeberha|Port Elizabeth]]) word as toetswedstryde beskou, alhoewel die [[Unie van Suid-Afrika]] eers in 1910 gestig is. In ’n noemenswaardige gebeurtenis tydens die toer het die Britse span die [[Curriebeker]] (wat deur [[Donald Currie]] geskenk is) aan Griekwaland-Wes oorhandig, die span wat tydens dié toer volgens hulle mening die beste gepresteer het. Sedertdien is die Curriebeker die trofee waarom tydens die gelyknamige Suid-Afrikaanse rugbykampioenskap meegeding word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1891-south-africa/ |title=1891 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby365.com/tournaments/currie-cup/sir-donald-currie-and-his-cup |title=Sir Donald Currie and his Cup |publisher=rugby365.com |date=25 Oktober 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Vyf jaar later het die Leeus vir ’n toer van 21 wedstryde na Suid-Afrika teruggekeer. In die tussentyd het die Suid-Afrikaanse spel aansienlik verbeter en hulle het een van vier wedstryde gewen, toe hulle op 5 September 1896 met 5–0 gewen het.<ref name=Lions1896>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1896-south-africa/ |title=1896 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die voorspelers het veral beïndruk en die span se eerste sege was ’n teken van wat die toekoms sou inhou. Suid-Afrika se span het vir die eerste keer mirtegroen truie gedra wat die kaptein, [[Barry Heatlie]], by sy Old Diocesian-klub geleen het.<ref name="bigbrian">{{en}} {{cite web |url=http://www.angelfire.com/biz4/bigbrian/heatlie.html |title=The Captian who gave South Africa it's National Colours |publisher=Big Brians Stories |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die wendrie is deur die Transvaalse [[losskakel]], Alf Larard, gedruk.<ref name="bigbrian" /> Rugby in Suid-Afrika het ’n groot hupstoot gekry deur die besoekende Leeus wat belangstelling in die Suid-Afrikaanse pers uitgelok het.<ref>{{en}} {{cite book |author=John Nauright |title=Sport, Cultures, and Identities in South Africa |publisher=Continuum International Publishing Group |year=1997 |isbn=0-7185-0072-5 |pages=40}}</ref> Nie net die Britse koloniste, maar ook die Boere van [[Nederland]]se afkoms het die rugbyspel in hul alledaagse lewe geïntegreer. Dié spel was só gewild, dat tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] op 29 April 1902 ’n kort wapenstilstand gesluit is om ’n wedstryd tussen Britte en Boere te speel. Tydens die oorlog is 27&nbsp;000 Boere krygsgevange geneem, waarvan 24&nbsp;000 na oorsese kampe in [[Britse Ryk|Britse kolonies]] soos [[Sint Helena]], [[Sri Lanka|Ceylon]], [[Brits-Indië]] en [[Bermuda]] asook na [[Portugal]] gestuur is. Die speel van rugby het die [[Boerekrygsgevangenes]] ’n verlossing van die swaarkry in die kampe gebied en dit was in dié tydperk wat ’n groot deel van die Boeregevangenes vir die eerste keer met rugby kennis gemaak het. Ná die oorlog sou rugby veral in die platteland onder die invloed van die terugkerende krygsgevangenes onder die [[Afrikaner]]gemeenskap posvat. [[Sokker]] en rugby was die enigste spansporte wat vir die boere toeganklik was en rugby het die voordeel gebied dat dit makliker op rowwe ongelyke grond gespeel kon word.<ref name="Allen1" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/2014/10/19/war-and-rugby/ |title=War and Rugby |publisher=rugbydata.com |date=19 Oktober 2014 |accessdate=4 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804195021/http://www.rugbydata.com/2014/10/19/war-and-rugby/ |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die Kaap sou veral die [[Universiteit Stellenbosch]] ’n belangrike rol speel as die teelaarde van toekomstige spelers en administrateurs. Die eerste dokumentêre bewys van ’n rugbyklub by Stellenbosch dateer uit 1880, alhoewel die Universiteitsklub eers amptelik in 1919 gestig is. Stellenbosch se ligging naby Kaapstad, waar die spel reeds goed gevestig was teen die einde van die 19de eeu, het ongetwyfeld bygedra tot die ontwikkeling van rugby in Stellenbosch. Vandaar is rugby na die platteland versprei deur die jaarlikse rugbytoer en deur [[Afrikaans]]e onderwysers en predikante uit Stellenbosch.<ref name="Grundlingh">{{en}} {{cite web |url=http://dx.doi.org/10.1080/09523369408713871 |title=Playing for power? Rugby, Afrikaner nationalism and masculinity in South Africa, c.1900–70 |author=Grundlingh, Albert |year=1994 |publisher=International Journal of the History of Sport, 11:3, 408 – 430 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Skaars ’n jaar nadat die [[Vrede van Vereeniging]] gesluit is om ’n einde te maak aan die Boereoorlog het die Britse Leeus in 1903 vir hulle derde besoek in Suid-Afrika aangekom. Die Leeus sou vir die eerste keer ’n reeksnederlaag in Suid-Afrika lei nadat hulle gelykop gespeel het in die eerste twee toetswedstryde en die laaste op 5 September 1896 op [[Nuwelandstadion|Nuweland]] met 0–8 verloor het.<ref name=Lions1896 /> Tydens die toer het die Leeus slegs elf van hul 22 wedstryde gewen.<ref name="Allen2">{{en}} {{cite web |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17460260701437003 |author=Allen, Dean |title=Tours of Reconciliation: Rugby, War and Reconstruction in South Africa, 1891–1907 |publisher=Sport in History, 27:2, 172 – 189 |date=2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Suid-Afrikaners sou in teenstelling hiermee tot in 1956 nie weer ’n reeks verloor nie – hetsy tuis of weg. In die finale toets het Suid-Afrika se span weer die groen kraaglose Old Diocesan-truie gedra wat hulle tydens hul eerste oorwinning in 1896 gedra het.<ref name="bigbrian" /><ref name="BBC1">{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/scrumv/features/history/lionshistory.shtml |title=British Lions |publisher=[[BBC]] |accessdate=11 Maart 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060311031641/http://www.bbc.co.uk/wales/scrumv/features/history/lionshistory.shtml |archive-date=11 Maart 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die sukses wat die span in die toets in die groen trui behaal het, het gelei tot ’n besluit om voortaan altyd in groen te speel.<ref name="bigbrian" /> === Vestiging van die “Springbokke” === [[Lêer:Springboks in Paris - Jan 1907.jpg|duimnael|upright|Die Springbokke in Parys, Januarie 1907]] [[Lêer:Springboks 1906.jpg|duimnael|links|Die 1906-Springbokke in aksie teen Cambridge]] [[Lêer:Southafrica rugby team 1906.jpg|duimnael|links|Die 1906-Springbokspan, teen Cambridge]] [[Lêer:Paul-Roos,-Springbok-.jpg|duimnael|upright|[[Paul Roos]], Springbokkaptein van die eerste Suid-Afrikaanse rugbytoerspan na die Britse Eilande in 1906]] [[Lêer:South africa to the field vs cornwall.jpg|duimnael|links|Die Springbokke draf uit teen Cornwall tydens hul Europese toer in 1912/13]] [[Lêer:South africa ireland teams 1912.jpg|duimnael|links|Gesamentlike groepfoto van die Ierse en Suid-Afrikaanse spanne op 30 November 1912]] Reeds voor die 1903-besoek deur die Leeus het die Suid-Afrikaanse Rugbyraad besluit om ’n groen trui met ’n [[springbok]] as embleem vir Suid-Afrika se nasionale span te gebruik. Die embleem kon egter nie betyds borduur word vir die reeks nie.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.news24.com/Beeld/Sport/0,,3-63_2004262,00.html |title=Vandag, 100 jaar gelede, is Bok gebore |publisher=[[Beeld]] |date=26 September 2006 |accessdate=29 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080229120200/http://www.news24.com/Beeld/Sport/0,,3-63_2004262,00.html |archive-date=29 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is dus oorgelaat aan die eerste Suid-Afrikaanse span wat in 1906/1907 oorsee getoer het om die eerste Springboktruie te dra. Die 1906/7 span het groen truie met wit krae gedra met swart broeke en blou kouse.<ref name="bigbrian" /> [[Paul Roos]] was die kaptein van dié eerste Springbokspan, wat oorheers is deur spelers van die Westelike Provinsie. Die eerste toer na Brittanje het in 1906/7 plaasgevind en 29 wedstryde ingesluit, waaronder een toetswedstryd elk teen die nasionale spanne van [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]], [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] en [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]]. Engeland het daarin geslaag om gelykop te speel, maar Skotland was die enigste van die Britse Tuisunies wat teen die Springbokke gewen het. Die Springbokke het ook die [[Engelse Kanaal]] gekruis om ’n nieamptelike wedstryd op die [[Parys]]e [[Parc des Princes]] teen ’n Franse keurspan te speel wat saamgestel is uit lede van twee [[Parys]]e klubs: Stade Français en Racing Club de France. Die amptelike [[Franse nasionale rugbyspan|Franse span]] was op daardie stadium op besoek aan Engeland. Die Springbokke het 13 drieë aangeteken in hulle oorwinning met 55–6.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/countries/SA/tr-1906.htm |title=1906-07 Springboks tour |publisher=rugbyrelics.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die naam ‘Springbokke’ is vir die eerste keer tydens die 1906/7-toer gebruik. Paul Roos het saam met die adjunkkaptein [[Paddy Carolin]] en die toerbestuurder Cecil Carden die naam by ’n vergadering uitgedink om die Britse pers daarvan te verhoed om hul eie bynaam vir die span te bedink. Roos het aan koerante gesê om die span ‘De Springbokken’ te noem. Die Daily Mail het daarna ’n artikel gepubliseer waarin na die ‘Springboks’ verwys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=278260,printer.htmx |title=100 years of South African rugby: Part two |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=10 November 2006 |accessdate=10 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010092842/http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=278260,printer.htmx |archive-date=10 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span het van toe af baadjies met ’n springbok op die linkersak gedra. Die toer het bygedra tot die heel van wonde ná die [[Tweede Vryheidsoorlog]] en ’n sin van nasionale trots onder Suid-Afrikaners gekweek. Die term ‘Springbok’ is later gebruik vir al die individue of spanne wat Suid-Afrika internasionaal verteenwoordig het, ongeag van die sportsoort. Dié tradisie is beëindig met die begin van die demokratiese bedeling in 1994 in Suid-Afrika en tans word die term slegs vir die nasionale rugbyspanne gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/1995/11/14/sports/IHT-world-champions-face-next-test-springboks-blossom-flowers-of-a-new.html |title=World Champions Face Next Test: Springboks Blossom, Flowers of a New Land |publisher=International Herald Tribune |author=Ian Thomsen |date=14 November 1995 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die 1903-Leeutoer en die Springbokke se eerste toer word gesien as belangrike gebeurtenisse in die versoening tussen die twee wit groepe in Suid-Afrika ná die verwoestende effek van die Tweede Vryheidsoorlog (swartes, bruines en [[Indiese Suid-Afrikaners]] is deur dié versoening egter nie geraak nie). Paul Roos se toerspan het spelers soos [[Billy Millar]], wat ernstig gewond is in die oorlog, A.F.W. Marsberg en W.C. Martheze wat aan die Britse kant geveg het ingesluit sowel as burgers wat die [[Boererepubliek]]e ondersteun het, soos W.S. Morkel wat ’n krygsgevangene in [[Sint Helena]] was.<ref name="Allen2" /> Paul Roos het hom soos volg oor die saak uitgespreek:<ref name="Allen2" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Daryl Adair |title=Sport: Race, Ethnicity and Identity: Building Global Understanding |publisher=Routledge |date=2013 |pages=12 |url=https://books.google.de/books?id=-Y3dAAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Sport:+Race,+Ethnicity+and+Identity:+Building+Global+Understanding&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDuqaY5u_pAhUHTsAKHU0FBaMQ6AEIJzAA#v=onepage&q=Sport%3A%20Race%2C%20Ethnicity%20and%20Identity%3A%20Building%20Global%20Understanding&f=false |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=George Claassen |title=In the Words of South African Sporting Heroes |publisher=Penguin Books |date=2012 |url=https://books.google.de/books?id=-TtOMLQkvxIC&printsec=frontcover&dq=In+the+Words+of+South+African+Sporting+Heroes&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi8_Kes5u_pAhVKTcAKHfYWA6oQ6AEIJzAA#v=onepage&q=In%20the%20Words%20of%20South%20African%20Sporting%20Heroes&f=false |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {{cquote|The tour had united us...from Cape Agulhas to the Zambesi, South Africa was one, and all differences had been forgotten. Here, we are one; may it always be the same. (As for the British) We now understand each other better, and if that is going to be one of the results of our tour, we shall be more than satisfied.}} {{cquote|Die toer het ons verenig...vanaf [[Kaap Agulhas]] tot die [[Zambezirivier|Zambezi]], Suid-Afrika was een, en al die geskille was vergete. Hier is ons een; mag dit altyd dieselfde wees. (Wat die Britte betref) Ons verstaan mekaar nou beter, en as dit een van die resultate van ons toer sou wees, sal ons meer as tevrede wees.}} Die toer het ook die beeld van Afrikaners en Suid-Afrikaners in Brittanje verbeter, nadat die Boere in oorlogspropaganda as agterlik beskryf is. Tydens ’n dinee ná die gelykopuitslag teen Engeland het Paul Roos die saak volgens die ''Sportsman'' soos volg beskryf:<ref name="Allen2" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Daryl Adair |title=Sport: Race, Ethnicity and Identity: Building Global Understanding |publisher=Routledge |date=2013 |pages=12}}</ref> {{cquote|The draw was perhaps the best result. Does not this teach that they should all be equal and should “Dutch” and “English” work together side by side? Just as they respected one another so he wished to find things prevail in South Africa. He was proud of his side and the behaviour of his men, who were drawn from all parts and parties, and included men who had fought on each side. They had seen that the Boer was, perhaps, not so bad as he had been painted; on the other hand, the latter had been able to understand things better by making actual acquaintance with this country, and he hoped that in the near future the two races would understand each other better and work hand in hand to noble purpose.}} {{cquote|Die gelykop was miskien die beste uitslag. Leer dit ons nie dat almal gelyk moet wees nie en dat ‘Nederlanders’ en ‘Engelse’ langs mekaar moet werk nie? Net soos hulle mekaar respekteer wou hy hê dat dinge in Suid-Afrika seëvier. Hy was trots op sy span en die gedrag van sy mans, wat uit alle dele en partye benoem is, en mans ingesluit het wat aan albei kante geveg het. Hulle het gesien dat die Boer, miskien, nie so sleg was soos wat hy daargestel is nie; aan die ander kant het laasgenoemde dinge beter begryp deur kennis te maak met hierdie land, en hy het gehoop dat die twee rasse in die nabye toekoms mekaar beter sal verstaan en hand aan hand sou werk tot ’n edele doel.}} Die 1910-Leeutoer na Suid-Afrika was die eerste wat verteenwoordigers van al die vier Britse Tuisunies ingesluit het. Die toerspan het gemiddelde sukses teen nietoetsspanne behaal en net meer as die helfte van hulle wedstryde gewen. Onder hul [[Ierland|Ierse]] kaptein Tom Smyth het die besoekers slegs een van hulle drie toetswedstryde gewen, die tweede toets in [[Gqeberha|Port Elizabeth]] met ’n telling van 8–3. Die Springbokke het die eerste en laaste toetswedstryde met onderskeidelik 14–10 in Johannesburg en 21–5 in Kaapstad gewen om die reeks met 2–1 te beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1910-south-africa/ |title=1910 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gedurende die volgende jare het die Springbokke opgebloei. Die Bokke se tweede Europese toer het in 1912/13 plaasgevind. Op dié toer het die Springbokke al die vier Tuisunies verslaan en sodoende hul eerste [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] behaal (Skotland met 16–0, Ierland met 38–0, Wallis met 3–0 en Engeland met 9–3). Die span het ook teen Frankryk gewen (met 38–5 in [[Bordeaux]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3984061.stm |title=History favours Springbok slam |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=5 November 2004 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Tussenoorlogse era === [[Lêer:South Africa rugby union team against New Zealand, 1921.jpg|duimnael|Die Springbokspan wat in 1921 teen Nieu-Seeland te staan gekom het]] [[Lêer:1937 span 011.jpg|duimnael|Die 1937-Springboktoerspan na Australië en Nieu-Seeland]] Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het internasionale rugby onderbreek. Die oorlog sou ook die Springbok Jackie Morkel se lewe eis toe hy in gevegte tydens die [[Oos-Afrika-veldtog]] omgekom het. Tydens die Suid-Afrikaanse toer na Australasië in 1921 het die wedywering tussen die Suid-Afrikaanse Springbokke en die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] wat tot op hede voortduur ’n aanvang geneem. Albei spanne is reeds as die beste spanne wêreldwyd beskou, maar het nog nie een toetswedstryd teen mekaar gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=16}}</ref> Vervolgens is die Springbokke se toer na [[Australië]] en Nieu-Seeland as ’n soort “rugbywêreldbekertoernooi” beskryf.<ref>{{en}} Spiro Zavos: ''The Passion That Keeps An Old Rivalry Burning.'' In: The Sydney Morning Herald, 9 Augustus 1997, bl. 52.</ref> Die strawwe toer het helaas gelykop geëindig, nadat die drie wedstryde in ’n oorwinning, ’n gelykop en ’n nederlaag geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=20–21}}</ref> Die All Blacks het Suid-Afrika vir die eerste keer in 1928 besoek. Die reeks het weereens gelykop geëindig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=234–235}}</ref> In 1924 het die Britse en Ierse Leeus Suid-Afrika vir die eerste keer sedert 1910 besoek. Die Leeuspan is deur beserings geteister en swak skopwerk het die span verder in die steek gelaat. Die 1924-Leeus het slegs nege van hul 21 wedstryde in Suid-Afrika gewen en hulle het al vier toetswedstryde verloor. ’n Wedstryd teen die Westelike Provinsie het ook toetsstatus geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1924-south-africa/ |title=1924 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Met die Springbokke se 1931/32-toer na die Britse Eilande het hulle hul tweede Grand Slam behaal. Die span het oor ’n magtige pak voorspelers beskik, wat gebaat het by die [[losskakel]]kaptein [[Bennie Osler]] se skopskoen, alhoewel dit net min entoesiasme veroorsaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugbys-great-leap-forward-2477113 |title=Rugby's great leap forward |publisher=The Scotsman |date=27 Januarie 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Sterk Walliese span is by St Helen’s met 8–3 verslaan, nadat [[Danie Craven]] ’n uitstekende debuut gelewer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://tvnz.co.nz/view/sport_story_skin/631712 |title=1924 – South Africa |publisher=tvnz.co.nz |date=24 November 2005 |accessdate=3 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603135214/http://tvnz.co.nz/view/sport_story_skin/631712 |archive-date=3 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1933 het die Australiese [[Wallabies]] vir die eerste keer Suid-Afrika besoek. Die Springbokke het dié naelskraapse toetsreeks met 3–2 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://southcoastherald.co.za/364873/july-8-day-world-history-briefly-2/ |title=July 8: On This Day in World History … briefly |publisher=South Coast Herald |date=8 Julie 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die All Blacks het eers in 1956 daarin geslaag om Suid-Afrika tuis in Nieu-Seeland te klop en dit het selfs langer geneem om die Springbokke in Suid-Afrika te klop (in 1996). Die Springbokke het in 1937 weer Nieu-Seeland besoek en dié toetsreeks met 2–1 beklink. Die All Blacks het die eerste toetswedstryd gewen, maar hulle is in die twee daaropvolgende toetswedstryde verslaan. Vervolgens is die 1937-Springbokke as die beste span beskryf, wat “Nieu-Seeland ooit verlaat het”.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett |location=Auckland |date=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=192}}</ref> Die reeksoorwinning oor Nieu-Seeland het gevolg op ’n 2–0-reeksoorwinning oor die Australiese Wallabies.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.clubrugby.co.nz/wellington/story.php?id=1312 |title=Wellington against International teams: versus South Africa 1937 |publisher=Club Rugby |author=Steven White |date=7 April 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1938 het die Leeus weer Suid-Afrika besoek. Die Leeus het meer as die helfte van hulle wedstryde gewen. Die Springbokke het, soos verwag, die eerste twee toetswedstryde gewen (onderskeidelik met 26–12 in Johannesburg en 19–3 in Port Elizabeth). Die Leeus het egter verras met ’n 21–16-oorwinning in die derde toets in Kaapstad, die eerste Leeus-oorwinning oor Suid-Afrika sedert 1910.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1938-south-africa/ |title=1938 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[Tweede Wêreldoorlog]] het alle internasionale toere gekniehalter. === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:Solomon chaired 1953.jpg|duimnael|links|upright|Die Wallabies-kaptein John Solomon word deur die Springbokke gedra (1953)]] [[Lêer:Combined Newbridge and Pontypool Team versus the Springboks (11993224404).jpg|duimnael|’n Saamgestelde Pontypool-Newbridge-span teen Suid-Afrika op 18 Oktober 1951 in Wallis]] [[Lêer:Llanelli versus Springbok match at Stradey Park (8428559381).jpg|duimnael|Llanelli RFC speel op 26 Oktober 1951 teen die Springbokke, Stradeypark, Wallis]] In 1949 het die Suid-Afrikaanse beheerliggaam saam met sy [[Rugby Australia|Australiese]] en [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse]] eweknieë volle lede geword van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) wat voorheen slegs uit verteenwoordigers van [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]] bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar is [[Danie Craven]] as [[afrigter]] aangestel. Die Springbokke sou onder sy leiding tien agtereenvolgende wedstryde wen, insluitende ’n 4–0 pak slae oor Nieu-Seeland tydens hulle 1949-toer na Suid-Afrika, tot op hede ’n wenrekord teen die All Blacks.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |date=1968 |pages=207}}</ref> Die Nieu-Seelanders het ’n swaar pak voorspelers, wat almal meer as 90&nbsp;kg geweeg het, gekies. Craven se strategie het op die spoed van die Transvaalse [[agsteman]] [[Hennie Muller]] staatgemaak. Muller sou die All Black-skakelpaar teister en die span sou ’n vinnige pas op die wedstryd afdwing om ’n oorwinning oor die swaar All Blacks te verseker.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.webfactor.co.za/index.htm |title=Springbokrugby tussen 1949 en 1953 |accessdate=17 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517052713/http://www.webfactor.co.za/index.htm |archive-date=17 Mei 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.webfactor.co.za/vooraf_1949.htm |title=Die 1949 Springbokke teen die All Blacks |accessdate=17 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517052739/http://www.webfactor.co.za/vooraf_1949.htm |archive-date=17 Mei 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gelyktydig het die Wallabies ’n toer na Nieu-Seeland onderneem, omdat die [[Maori|Māorispelers]] as gevolg van die [[Apartheid]]politiek nie vir die wedstryde teen die Springbokke gekies is nie en saam met reserwespelers ’n tweede span gevorm het. Vervolgens het die Springbokke slegs teen ''Pākehā'' (Nieu-Seelanders met ’n Europese afkoms) gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |date=2005 |isbn=1-877252-18-2 |pages=128}}</ref> Die 1951/52-span is beskou as een van die beste Springboktoerspanne ooit. Die span het tydens hul besoek aan Europa deur al vier Tuisunies te klop Suid-Afrika se derde Grand Slam behaal. Hennie Muller het die kapteinskap by [[Basil Kenyon]] oorgeneem nadat laasgenoemde ’n ernstige oogbesering opgedoen het. Die span het Frankryk ook verslaan en 30 van hul 31 wedstryde tydens die toer gewen; slegs in die naelskraapse wedstryd teen ’n Londense keurspan is die Springbokke verslaan. Veral die 44–0-oorwinning oor Skotland is noemenswaardig, in dié tyd die hoogste oorwinning (volgens die huidige puntestelsel sou dit ’n 62–0-oorwinning gewees het).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/battling-years-2477164 |title=The Battling Years |publisher=The Scotsman |author=Allan Massie |date=28 Januarie 2003 |accessdate=3 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603213057/http://sport.scotsman.com/guidetoscottishrugby/The-Battling-Years.2397247.jp |archive-date=3 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1953 het die Wallabies weer ’n toer na Suid-Afrika onderneem. Tydens die tweede toetswedstryd het die Australiërs aan die Springbokke hul tweede nederlaag ná 15 jaar besorg. Die Suid-Afrikaanse span was baie beïndruk met dié prestasie en sodoende het twee Springbokspelers die Australiese kaptein [[John Solomon]] op hul skouers van die speelveld gedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/0dc38e8ae9061de37d728432778835c3 |title=Ex-Wallabies skipper John Solomon dies at age 90 |publisher=Associated Press |date=18 Maart 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens hul 1955-besoek aan Suid-Afrika het die Leeus 19 van hul 25 wedstryde gewen en in een gelykop gespeel. Die toetsreeks van vier wedstryde het gelykop geëindig. Die span onder die Ierse kaptein en [[Slot (rugby)|slot]] Robin Thompson se taktiek was om by elke geleentheid met die bal te hardloop eerder as om met die Springbokke se voorspelers slaags te raak. Die taktiek het die Leeuspan gehelp om nuwe standaarde daar te stel vir opposisie teen die Springbokke wat as byna onoorwinlik beskou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1955-south-africa/ |title=1955 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1956 het die Springbokke ’n toer na Nieu-Seeland onderneem. Tydens dié toer het die All Blacks onder kapteinskap van Bob Duff vir die eerste keer daarin geslaag om ’n reeksoorwinning oor die Springbokke te behaal.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=52–53}}</ref> Met die verrassende insluiting van Don Clarke uit Waikato, wat die bynaam ''The Boot'' gekry het, het die All Blacks die beslissende strafdoele behaal wat die reeks in hul guns beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/profile.asp?ABID=151 |title=Don Clarke #580 |publisher=All Blacks |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1958 het Frankryk die tweede land van die [[Noordelike Halfrond]] geword om Suid-Afrika te besoek; van die Franse is egter min verwag. Die Franse het die Springbokke geskok deur die toetsreeks van twee te wen. Dié span is gelei deur Lucien Mias pleks van die beseerde toerkaptein Michel Celaya. Die onderskatte Franse het gelykop gespeel in die eerste toetswedstryd op Nuweland (met 3–3). Dié prestasie is oortref toe die Franse die Springbokke met 9–5 op Ellispark geklop het. Daardie reeksoorwinning word as ’n keerpunt in die Franse rugbygeskiedenis beskou én het aangedui dat Frankryk nou ’n toprugbyland is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Alex Potter, Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A.H. & A.W. Reed |location=Wellington |date=1961 |pages=83–91}}</ref> Die 1958-toer is opgevolg deur besoeke in 1964 (’n Franse 1–0-oorwinning) en in 1967 (’n Suid-Afrikaanse 3–1-oorwinning). === Toenemende Anti-Apartheid-proteste === [[Lêer:Danie Craven statue.jpg|duimnael|links|upright|Standbeeld van [[Danie Craven]] in [[Stellenbosch]]]] [[Lêer:NoMaorisNoTour.jpg|duimnael|Aankondiging van ’n protesvergadering deur die Nieu-Seelandse “Burgerlike All Blacks Toervereniging” (1959)]] [[Lêer:Travaglini pumas sudafrica.jpg|duimnael|Suid-Afrika teen Argentinië in 1972, ''El Gráfico'']] Reeds voor die instel van Apartheidswette sedert 1948 het spanne wat toere na Suid-Afrika onderneem het, dit as nodig geag om geen nieblanke spelers saam te neem nie. Hierdeur is veral Māorispelers van Nieu-Seelandse spanne geraak. Oor die uitsluiting van George Nepia en Jimmy Mill tydens die All Blacks se 1928-toer,<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=31}}</ref> maar ook oor Ranji Wilson se uitsluiting uit die weermagspan nege jaar vroeër<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/profile.asp?ABID=974 |title=Ranji Wilson #151 |publisher=All Blacks |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> is destyds weinig kommentaar gelewer. Maar in 1960 het, veral as gevolg van die “wind van verandering”-toespraak deur die Britse eerste minister [[Harold Macmillan]] en die [[Sharpeville-slagting]], die internasionale kritiek teen die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid skerp toegeneem.<ref name="harding73">{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=73}}</ref> Sedertdien het die Springbokke in ’n toenemende mate die teiken van internasionale kontroversies en proteste geword. In dieselfde jaar het die All Blacks sonder hul Māorispelers, wat weens druk van die Suid-Afrikaanse regering uitgesluit is, ’n toer na Suid-Afrika onderneem. In Nieu-Seeland was hierdie toer hoogs omstrede: ’n georganiseerde petisie deur die “Burgerlike All Blacks Toervereniging”, wat 160&nbsp;000 handtekeninge versamel het, het tevergeefs vir die skrapping van dié toer gepleit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/the-all-blacks-depart-for-a-tour-of-australia-and-south-africa-with-all-white-players |title=All-white All Blacks leave for South Africa |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op sportvlak het die Springbokke tydens dié toer twee oorwinnings behaal en een gelykop en een nederlaag gely.<ref name="harding73" /> Rondom die draai van die jaar 1960/61 het die Springbokke onder hul kaptein [[Avril Malan]] ’n viermaande-lange toer na Europa onderneem, waartydens hulle 34 oorwinnings behaal het. Met naelskraapse oorwinnings oor die Tuisunies het hulle hul vierde en laaste Grand Slam van die 20ste eeu beklink, alhoewel die Springbokke teen Frankryk slegs 0–0-gelykop kon speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=453;type=series |title=South Africa tour 1960/61 |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die span het ’n voorspelergeoriënteerde wedstryd gespeel waarin intimidasie ’n belangrike faktor was. Hul teenstanders het ’n reeks omstrede beserings opgedoen. Die Bokke het hulle laaste wedstryd teen die [[Britse Barbarians]] in [[Cardiff]] met 0–6 verloor, teen wat moontlik die beste Barbarianvoorspelers in dié tyd was. Tydens hul 1962-toer na Suid-Afrika het die Leeus 16 van hul 25 wedstryde gewen en vier gelykop gespeel. In die toetswedstryde het hulle egter nie goed gevaar nie en drie verloor, nadat hulle in die eerste toets gelykop gespeel het. Die toer is gekenmerk deur die voorspelerspel wat in die verlede baie sukses aan die Springbokke besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1962-south-africa/ |title=1962 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1964 het die Walliese span sy eerste toer na Suid-Afrika onderneem. Die enigste toetswedstryd teen die Springbokke het hulle met 3–24 verloor, hul ergste nederlaag in 40 jaar.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |date=1980 |isbn=0-7083-0766-3 |pages=368–369}}</ref> Die jaar 1965 word as die swakste in die geskiedenis van Springbokrugby beskou. Tydens hul Europese toer van vyf wedstryde in April het hulle slegs in een gelykop gespeel; die Springbokke is in albei toetswedstryde deur onderskeidelik Ierland en Skotland verslaan. Tydens hul langer toer na Australië en Nieu-Seeland vanaf Junie tot September het die Springbokke herstel, maar hulle is in albei toetswedstryde deur die Wallabies en in drie van die vier toetswedstryde deur die All Blacks verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |title=Springbok History 1965 |publisher=rugby-talk.com |date=16 Februarie 2010 |accessdate=8 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508095354/https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |archive-date=8 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie]] (NZRFU) het die beplande 1967-toer na Suid-Afrika gekanselleer, nadat die Suid-Afrikaanse regering steeds geweier het om Māorispelers in die All Blackspan te aanvaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/rugby/news/article.cfm?c_id=80&objectid=10567880 |title=Call to honour Maori denied AB caps |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=22 April 2009 |accessdate=22 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322050056/http://www.nzherald.co.nz/rugby/news/article.cfm?c_id=80&objectid=10567880 |archive-date=22 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het die Leeus tydens hul toer na Suid-Afrika 15 van hul 16 wedstryde teen provinsiale spanne gewen, maar hulle het drie van die vier toetswedstryde teen die Springbokke verloor en in een gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1968-south-africa/ |title=1968 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die teenbesoek op die Britse Eilande in 1969 het tot groot protesaksie gelei, waarvolgens van die wedstryde agter doringdraad gespeel is.<ref>{{en}} [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge]] (SAIRV): ''A Survey of Race Relations 1969''. Johannesburg 1970, bl. 253–254.</ref> Die Tuisnasies het nuwe selfvertroue verkry en die Springbokke het twee van hul sewe wedstryde in Wallis, teen Newport RFC en ’n saamgestelde span uit Gwent, verloor. Die Walliese nasionale span was op die punt van ’n oorwinning oor Suid-Afrika, nadat hulle met 6–6 gelykop gespeel het. Teen Ierland het die Springbokke ook gelykop gespeel, terwyl hulle deur Engeland en Skotland verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/southafricatour/rugby/series/17586.html?template=results |title=South Africa tour 1969/70 |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906154745/http://en.espn.co.uk/southafricatour/rugby/series/17586.html?template=results |archive-date=6 September 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Om verdere toerkansellasies deur die Nieu-Seelandse beheerliggaam te voorkom, het die Suid-Afrikaanse regering voor die All Blacks se 1970-toer van mening verander en ingestem om spelers en toeskouers met ’n Māori-afkoms as “eerblankes” toe te laat, soos hulle voorheen met [[Japanners]] in Suid-Afrika gedoen het.<ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations 1963''. Johannesburg 1964, bl. 290.</ref> Australië het geweier om die All Blacks se vliegtuig te laat land, waarvolgens hulle oor die VSA, Portugal, [[Griekeland]] en [[Nigerië]] na Suid-Afrika moes reis. Verskeie Māori het tydens die besoek aan Suid-Afrika die apartheidswette doelbewus oortree en met swart mense gesels, waardeur hulle die Suid-Afrikaanse regering opsetlik omgekrap het. Die Springbokke het die toetsreeks van vier wedstryde met 3–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/springbok-rugby-team/news/article.cfm?c_id=327&objectid=10639172 |title=Rugby: Once was hatred |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=18 April 2010 |accessdate=27 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127194937/https://www.nzherald.co.nz/springbok-rugby-team/news/article.cfm?c_id=327&objectid=10639172 |archive-date=27 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met die oog op die 1971-toer van die Franse span na Suid-Afrika is die gekleurde speler [[Roger Bourgarel]] aanvanklik deur die Keurkomitee uitgesluit, maar ná ’n intervensie deur [[Albert Ferrasse]], president van die [[Franse Rugbyfederasie]], weer vir die span gekeur. Die met Ferrasse-bevriende Danie Craven, destyds president van die Suid-Afrikaanse beheerliggaam, het hy uitdruklike toestemming hiervoor gegee. Die twee toetswedstryde het in ’n gelykop en ’n oorwinning vir die Springbokke geëindig.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/-le-respect-je-l-ai-gagne-sur-le-terrain/419378 |title=«Le respect, je l'ai gagné sur le terrain» |publisher=L'Équipe |author=Gilles Navarro |date=24 November 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Massabetogings teen apartheid en onluste het in dieselfde jaar die Springbokke se toer na Australië gekenmerk. Lugrederye, hotelle, restourante, poskantore en hawens is deur stakings gedwing om Suid-Afrikaanse burgers, maatskappye en instellings te boikot. Die Springbokke kon hul toer slegs met hulp van die [[Koninklike Australiese Lugmag]] voortsit en hulle het al drie toetswedstryde met tellings van 19–11, 14–6 en 18–6 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.solidarity.net.au/aboriginal/1971-springbok-tour-when-campaigners-scored-a-victory-against-racism/ |title=1971 Springbok tour: When campaigners scored a victory against racism |publisher=solidarity.net.au |date=28 September 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://blogs.sport24.co.za/mclook/2011/12/24/the-1971-springbok-tour/ |title=The 1971 Springbok tour |publisher=Sport24 |date=24 Desember 2011 |accessdate=4 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704092029/http://blogs.sport24.co.za/mclook/2011/12/24/the-1971-springbok-tour/ |archive-date=4 Julie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 1974-Leeus, aangevoer deur [[Willie John McBride]], het tydens hul toer na Suid-Afrika gedurende al 22 wedstryde onoorwonne gebly. Hulle het drie van die vier toetswedstryde gewen en in een gelykop gespeel. Die afrigters van die Leeus het opgemerk dat die Springbokke hul teenstanders met fisiese aggressie oorheers het. Die Leeus het besluit om “hulle vergelding eerste in te kry” met hul berugte ‘99 call’. Die idee was dat ’n Suid-Afrikaanse skeidsregter waarskynlik nie al die Leeus sou afstuur as hulle almal teruggeveg het teen blatante vuilspel nie. Die derde toetswedstryd tussen die Leeus en die Springbokke in Port Elisabeth het in die “Slag van Boet Erasmus-stadion” ontaard, een van die mees geweldadige gevegte in die rugbygeskiedenis. Tydens dié wedstryd het JPR Williams ná so ’n roep oor die helfte van die veld gehardloop en ‘Moaner’ van Heerden aangeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sport.guardian.co.uk/smalltalk/story/0%2C%2C1888496%2C00.html |title=JPR Williams |publisher=[[The Guardian]] |date=25 Augustus 2007 |accessdate=20 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120133505/http://sport.guardian.co.uk/smalltalk/story/0%2C%2C1888496%2C00.html |archive-date=20 Januarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1975 het die Franse span weer na Suid-Afrika getoer en elf wedstryde gespeel, waarvan hulle ses gewen het (in albei toetswedstryde het die Springbokke egter geseëvier). Gedurende dié toer het Craven drie wedstryde teen swart en multiëtniese spanne gereël – ’n voorwaarde “sine qua non”, wat Ferrasse vir die Franse besoek geëis het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=574–576}}</ref> === Sportiewe isolasie === [[Lêer:South american v south africa rugby.jpg|duimnael|Die Suid-Amerikaanse Jaguares speel in 1982 teen die Springbokke, ''El Gráfico''. Die Suid-Amerikaanse Jaguares is in 1980 gestig om die sportiewe isolasie van Suid-Afrika te omseil]] [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-entry-to-ground.jpg|duimnael|[[Polisie]]beamptes buite [[Edenpark]] voor ’n All Blacks-wedstryd tydens die Springboktoer in 1981]] [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-kingsland-station.jpg|duimnael|Polisiebeamptes bewaak ’n doringdraad rondom Edenpark naby die Kingsland-spoorwegstasie in 1981]] [[Lêer:Hamilton2.jpg|duimnael|Protes teen die Springbokke in Hamilton, aan die regterkant die aktivis Tom Newnham (1981)]] Suid-Afrika is in ’n toenemende mate geïsoleer, wat ook sy nasionale spanne se oorsese toere ingesluit het. Gedurende die toer na Australië vanaf Julie tot Augustus 1971 het die Springbokke se teenwoordigheid tot ’n groot openbare debat gelei. In [[Adelaide, Australië|Adelaide]], [[Brisbane]], [[Melbourne]], [[Perth]] en [[Sydney]] is teen die apartheidspolitiek groot protes aangeteken. Gedurende hierdie betogings het die deelnemers met polisiebeamptes slaags geraak. Volgens ramings is tussen 500 en 700 betogers in hegtenis geneem. Die toer van ses weke is nie afgelas nie, maar die stadions het soos met doringdraad beweerde vestings gelyk en is deur ’n groot aantal polisiebeamptes beskerm. Johannes Bjelke-Petersen, [[Queensland]] se eerste minister, het op 14 Julie ’n eenmaandse noodtoestand verklaar, waaruit ’n 24 uur se staking deur sowat 125&nbsp;000 werknemers ontwikkel het. Die koste vir die beskermingsmaatreëls wat getref is, is deur Suid-Afrika op sowat 1,6 miljoen rand beraam.<ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1971''. Johannesburg 1972, bl. 320.</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110667470 |title=Queensland in state of emergency |publisher=The Canberra Times |date=14 Julie 1971 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Nieu-Seelandse eerste minister Norman Kirk het die Springbokke se beplande 1973-toer na Nieu-Seeland gekanselleer, aangesien beide die toeskouers en spelers se veiligheid nie gewaarborg kon word nie. Hy het dié besluit ook gemeen om ’n aangekondigde boikot van die [[Statebondspele]] 1974 in [[Christchurch]]te deur Afrikalande verhoed.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/1973-springbok-tour |title=Stopping the 1973 tour |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Kirk se opvolger Robert Muldoon het in 1976 egter sy toestemming vir ’n toer van die All Blacks na Suid-Afrika gegee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10392040 |title=It's time to close the final chapter |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=19 Julie 2006 |accessdate=7 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607180030/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10392040 |archive-date=7 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat die span ondanks skerp proteste na Suid-Afrika vertrek het, het ’n aantal Afrikalande die uitsluiting van Nieu-Seeland by die [[Olimpiese Somerspele 1976]] geëis. Die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] het egter nie gereageer nie aangesien rugby destyds nie ’n Olimpiese sportsoort was nie. Vervolgens het 28 oorwegend Afrikalande die Olimpiese Spele in [[Montreal]] geboikot.<ref>{{en}} {{cite book |author=Volker Kluge |title=Olympische Sommerspiele – Die Chronik III |publisher=Sportverlag |location=Berlyn |year=2000 |isbn=3-328-00741-5 |pages=450–451}}</ref> Die All Blacks se omstrede toer het met die [[Soweto-opstand]] teen die rassistiese Onderwysbeleid ([[Wet op Bantoe-onderwys]]) en die Apartheidsregering saamgeval, waartydens minstens 176 mense dood is. Die boikot het die wêreld se aandag op samewerking met apartheidsport gevestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/sites/default/files/UN%2C%20India%2C%20apartheid%20sport%2C%20pamphlet%2C%20full.pdf |title=United Nations, India and Boycott of Apartheid Sport (1988) – Paper presented at the seminar of the Sports Authority of India and the Arjuna Awardees Association, New Delhi, July 28–29, 1988. Published as a pamphlet. |publisher=SA History |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Uit ’n sportiewe oogpunt was die All Blacks se Suid-Afrika-toer van 24 wedstryde minder suksesvol: Hulle het drie wedstryde teen provinsiale spanne en ook drie van die vier toetswedstryde teen die Springbokke verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=74 |title=Match Centre – in South Africa |publisher=All Blacks |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die ondertekening van die Gleneagles-ooreenkoms deur 33 lidlande van die [[Britse Statebond]] op 15 Junie 1977 het Suid-Afrika se sportiewe isolasie verder verskerp. As gevolg van die ooreenkoms is die land ten einde van stappe teen die apartheidspolitiek stelselmatig van die Britse Statebond se sportwêreld ontkoppel. In die ooreenkoms is ook voorsiening gemaak vir sanksies teen lidlande wat die ooreenkoms sou oortree, en instellings wat bewysbaar die Suid-Afrikaanse rasseskeiding ondersteun het, is uit alle internasionale sportgeleenthede uitgesluit.<ref name="glen">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref name="RR Survey, 1977, 563-564">{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 563–564.</ref> Die internasionale druk op die apartheidstelsel het ook in Suid-Afrika tot debate en veranderinge gelei. Die Suid-Afrikaanse Rugbyraad (SARR), die beheerliggaam van swart rugbyspanne, het in 1977 sy naam in Suid-Afrikaanse Rugbyvereniging (SARV) verander. Hulle het ook daarop besluit om die spannaam “Luiperds” te laat vaar, aangesien albei name ’n “rassistiese konnotasie” gehad het. Die vorige Springbokspeler [[Cheeky Watson]] het by die multietniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU) aangesluit, waar hy ’n leidende spanmaat van die Kaapse span geword het. In April 1978 het, as gevolg van die internasionale reaksies, die verskeie Suid-Afrikaanse rugbyliggame vergader. Hulle was SARV (swart spelers), SARR (wit spelers), SARU (multietniese spelers) en die Suid-Afrikaanse Rugbyfederasie (bruin spelers). Hulle het onder andere ooreengekom om wedstryde op klub-, provinsiale en nasionale vlak op openbare sportvelde sonder demografiese segregasie te reël. Die SARU-president [[Abdul Abbas]] het egter aangekondig, dat hy aan geen verdere onderhandelinge oor sulke multietniese wedstryde sou deelneem nie, totdat die regering al die wette skrap wat sulke wedstryde verbied of verhinder.<ref name="RR Survey, 1977, 563-564" /> Ná openbare teenkanting en internasionale voorleggings het die Franse regering die 1979-Springboktoer na Frankryk afgelas en aangekondig dat dit “onvanpas” vir Suid-Afrikaanse spanne sou wees om na Frankryk te toer.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=607}}</ref> Nadat die visumaansoeke vir die Suid-Afrikaanse spelers in September 1979 deur die Franse owerhede afgekeur is, het die buitelandse ministers van albei lande vergader. Daarna het die Suid-Afrikaanse buitelandse minister die Suid-Afrikaanse Rugbyraad (SARR) oor die Franse houding ingelig, waarvolgens tot minstens ná die [[Olimpiese Somerspele 1980]] ’n wedersydse ontmoeting op sportiewe vlak onmoontlik sou wees. Ten spyte van die Franse regering se protes het die Franse Rugbyfederasie daarop besluit om ’n uitnodiging van die SARR te aanvaar om in 1980 na Suid-Afrika te toer, maar ook om vooraf die stand van sake in Suid-Afrika te laat ondersoek.<ref>{{en}} SAIRV: ''Survey of Race Relations in South Africa 1979''. Johannesburg 1980, bl. 592.</ref> Dié ontmoeting het in Oktober 1980 te midde van internasionale betogings plaasgevind. Ná afsluiting van die Franse ondersoek in Suid-Afrika het die president van die Franse beheerliggaam, Albert Ferrasse, verklaar, dat hy nog nie met die vordering rakende die opheffing van rasseskeiding in die Suid-Afrikaanse rugbyspel tevrede was nie.<ref>{{en}} SAIRV: ''Survey of Race Relations in South Africa 1980''. Johannesburg 1981, bl. 598.</ref> Suid-Afrika het gepoog om die land se internasionale sportisolasie teen te werk deur die Suid-Amerikaanse Jaguares in 1980 te nooi vir ’n toer na Suid-Afrika. Dié span het byna slegs uit Argentynse spelers bestaan, aangesien die amptelike [[Argentynse nasionale rugbyspan]] (die Poemas) verbied is om teen die Springbokke te speel.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=611–612}}</ref> Ten spyte van duidelike protes deur beide die Britse en Ierse regerings wat geen wetlike beheer gehad het nie, het die Leeus na Suid-Afrika getoer. Hulle het al 14 hul nietoetswedstryde gewen. Daarteenoor is hulle in die eerste drie toetswedstryde verslaan, voordat hulle in die vierde geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1980-south-africa/ |title=1980 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die Springbokke ’n toer na [[Paraguay]], [[Uruguay]] en [[Chili]] onderneem. Hulle het die vyf wedstryde maklik gewen, waaronder twee toetswedstryde teen die Jaguares, wat slegs uit Argentynse spelers bestaan het. As gevolg van die verbod op toetrede vir Suid-Afrikaners kon geen wedstryde in Argentinië aangebied word nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1981–82 |publisher=Rothmans Publications |location=Aylesbury |year=1981 |isbn=0-907574-05-X |pages=52–56}}</ref> Op 30 Mei 1981 het [[Errol Tobias]] tydens ’n wedstryd teen Ierland gedebuteer. Hy was die eerste nieblanke speler wat enigsins vir die Springbokke gekies is, alhoewel baie hom as ’n swart alibi-speler (tokenisme) beskou het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=BuRYAAAAIBAJ&sjid=VecDAAAAIBAJ&dq=errol-tobias&pg=2841%2C7429759 |title=Big Pressure on 'Token' Black |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Malcolm Brown |date=21 Julie 1981 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In weerwil met die Gleneagles-ooreenkoms het die Springbokke in 1981 ’n toer na Nieu-Seeland onderneem. Hulle het 16 wedstryde gespeel, waaronder drie toetswedstryde teen die All Blacks. Reeds voor die begin van die toer het dit groot kritiek ontlok. Baie het dit as ondersteuning van ’n blanke oorheersing in Suid-Afrika beskou, terwyl ander na die gespanne verhoudings met die Māori tuis verwys het. Muldoon het weer die omstrede standpunt ingeneem dat die politiek nie by sport mag inmeng nie.<ref name="glen" /> Die wedstryde het groot skares gelok, maar baie stede het ook massabetogings gesien. In [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] het 350 betogers die versperrings verwyder, die speelveld ingestorm en ’n kansellasie van die wedstryd afgedwing.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/video/game-cancelled-in-hamilton |title=Game cancelled in Hamilton, 1981 Springbok tour |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=4 Julie 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In [[Timaru]] moes ’n wedstryd ook afgelas word en Wellington het herhaaldelike straatgevegte gesien. Gedurende die laaste wedstryd in [[Auckland]] is uit ’n laagvlieënde vliegtuig meelsakke, pamflette en ’n plakkaat wat [[Steve Biko]] gehuldig het op die speelveld in [[Edenpark]] neergegooi. As gevolg van hierdie omstandighede was die uitslag van die toer (2–1 in die guns van die All Blacks) minder belangrik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10390269 |title=Protests a turning point in the history of New Zealand |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=9 Julie 2006 |accessdate=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929121654/http://www.nzherald.co.nz/section/4/story.cfm?c_id=4&ObjectID=10390269 |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/1981-springbok-tour/tour-diary |title=A war played out twice a week |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=17 September 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 8 April 1983 het die Franse regering alle sportbeheerliggame verbied om in verbinding met hul Suid-Afrikaanse eweknieë te tree, wat onder andere die skrapping van die Franse span se toer na Suid-Afrika tot gevolg gehad het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=638–639}}</ref> In 1984 het die Engelse span ondanks groot kritiek en politieke druk ’n toer na Suid-Afrika onderneem en sewe wedstryde gespeel. Dit was die laaste toer van ’n belangrike span na Suid-Afrika onder die apartheidstelsel. Die Britse regering se onverskilligheid het onder andere tot die boikot van die Statebondspele 1986 in [[Edinburg]] deur 32 lande gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/england-v-south-africa-a-history-of-tough-tackling-and-political-turmoil-126148 |title=England v South Africa – a history of tough tackling and political turmoil |publisher=The Conversation |author=Dan Feather |date=31 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1985 het voorbereidings vir ’n beplande All Black-toer na Suid-Afrika plaasgevind te midde van ondersteuning en teenkanting in die land. ’n Toerspan is gekies en sou oor vyf dae na Suid-Afrika vertrek toe die hooggeregshof in Nieu-Seeland op 21 Junie 1985 ’n interdik toegestaan het om die toer te stop. Die regters het beslis dat die toer nie in die grondwetlike belang van die Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie ten einde van die bevordering van die spel was nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.austlii.edu.au/nz/journals/VUWLRev/1999/32.html |title=Fictions in the thought of Sir John Salmond |publisher=Victoria University of Wellington Law Review |date=1999 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nieu-Seeland se eerste minister, David Lange, het verklaar dat die span nie as verteenwoordigers van die Nieu-Seelandse Rugbyunie kon toer nie maar dat spelers as “indiwidue” kon gaan. Spelers het ’n private toer gereël, maar dié is ook afgelas en ’n toer na Argentinië is pleks van die toer na Suid-Afrika gereël. Beide in Suid-Afrika en Nieu-Seeland was daar mense wat steeds ’n toer van Nieu-Seeland na Suid-Afrika sou ondersteun het. Laat in 1985 vind ’n vergadering plaas in Hongkong tussen die Nieu-Seelanders Andy Haden, Andy Dalton, Ian Kirkpatrick, die Aucklandse sakeman Winston McDonald en ’n groep Suid-Afrikaners gelei deur Louis Luyt (voorsitter van die Transvaalse Rugbyunie) en Johan Claassen van Volkskas Bank, waarin reëlings vir ’n rebelletoer na Suid-Afrika getref is. ’n Toer deur ’n span wat as die Kavaliers bekend gestaan het, het in 1986 plaasgevind deur ’n span wat 28 van die 30 spelers wat vir die 1985-All Blacks-toer gekies is, ingesluit het.<ref name="nzhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/media/photo/cavaliers-rugby-tour-1985 |title=The 'Cavaliers' and the 1987 rugby world cup |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Kavaliers het twaalf wedstryde in Suid-Afrika gespeel, insluitend vier wat as “toetswedstryde” bestempel is. Die Springbokke het die eerste, derde en vierde toetswedstryde gewen en die rebelle kon nie die droom om die Springbokke in Suid-Afrika te klop verwesenlik nie. Die Geel Bladsye het die toer met R2,5 miljoen geborg wat beskryf is as die grootste rugbyborgskap in Suid-Afrika tot op daardie stadium. Gerugte het die rondte gedoen dat die spelers betaal is, op ’n stadium toe rugby nog ’n streng amateursport was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=154 |title=The 1986 Cavaliers Tour |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=26 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die hoofinpak van die Kavalierstoer in Nieu-Seeland was ontwrigting van die All Blacks se voorbereiding op die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]]. Die rebelle is baie lig gestraf en slegs vir twee toetswedstryde geskors. Lede van die Kavaliers het maklik gemeng met hul tydelike plaasvervangers, die sogenaamde ‘Baby Blacks’. Die Kavaliers se beproewing op die Suid-Afrikaanse Hoëveld het waarskynlik bygedra tot die All Blacks se oorwinning tydens die eerste wêreldbeker. Meer as die helfte van die span wat Frankryk in die eindstryd geklop het, was voormalige Kavaliers.<ref name="nzhistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/cavaliers-rugby-tour-1985 |title=Cavaliers rugby tour, 1986 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=12 Junie 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke kon nie aan die eerste rugbywêreldbekertoernooi in 1987 deelneem nie, maar ook nie aan die tweede [[Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbekertoernooi in 1991]] nie. In 1989 het ’n Wêreld XV met die toestemming van die Internasionale Rugbyvoetbalraad ’n minitoer na Suid-Afrika onderneem. Al die belangrike rugbylande, behalwe vir Nieu-Seeland, het spelers aan die span verskaf met tien Walliesers, agt Franse, ses Australiërs, vier Engelse, een Skot en ’n Ier. Dit was weereens ’n privaat georganiseerde toer om die apartheidsboikot te omseil.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/491 |title=1989 World XV tour to South Africa |publisher=The Rugby Archive |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === “Reënboognasie” en eerste wêreldbekertitel === Op 2 Februarie 1990 het Suid-Afrika se nuwe staatspresident, [[Frederik Willem de Klerk|FW de Klerk]], dramatiese aankondigings gemaak wat gelei het tot die ontbanning van die [[African National Congress|ANC]], die vrylating van [[Nelson Mandela]] en uiteindelik tot die opheffing van [[Apartheid]] en die eerste [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|demokratiese verkiesing vir alle Suid-Afrikaners in 1994]]. Dié politieke veranderinge het spoedig tot Suid-Afrika se terugkeer na internasionale sportdeelname gelei. In Maart 1992 het die “blanke” Suid-Afrikaanse Rugbyraad en die multietniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie saamgesluit om die Suid-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie te vorm, wat sedert 2005 die naam Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU) dra. In Julie dieselfde jaar het die Suid-Afrikaanse beheerliggaam aangesluit by die Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération Africaine de Rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA).<ref name="rugbyafrique" /> Tot in die 1990’s het die Springbokke ’n positiewe wenrekord teen alle teenstanders gehad. Ná Suid-Afrika se hertoetrede tot internasionale rugby in 1992 het die span aanvanklik gesukkel om hulle vorige hoë standaarde te handhaaf. In hul eerste wedstryd ná hertoelating, later “terugkeertoets” genoem, het die Springbokke op 15 Augustus 1992 met 24–27 teen die All Blacks op Ellispark verloor. As gevolg van die Boipatong-slagting twee maande tevore was die situasie gespanne. Die ANC het voor die afskop van die wedstryd ’n minuut van stilte geëis en daarop aangedring dat die [[vlag van Suid-Afrika]] ([[Oranje, Blanje, Blou]]) nie gehys word nie en die volkslied, ''[[Die Stem van Suid-Afrika]]'' nie gespeel word nie. Nie een van die vereistes is nagekom nie, waarvolgens die ANC gedreig het om die sportboikot weer in te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1992/08/18/anc-threatens-call-for-renewal-of-rugby-boycott/147de71d-bbe8-42e8-9d5f-28f403c485d3/ |title=ANC Threatens Call for Renewal of Rugby Boycott |publisher=[[The Washington Post]] |author=William Claiborne |date=18 Augustus 1992 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die latere Minister van Sport en Ontspanning, [[Steve Tshwete]], het egter ten gunste van ’n tweede kans vir die ondersteuners gepleit en voorgestel om slegs ’n waarskuwing uit te reik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1992/08/20/anc-drops-its-objections-to-s-african-rugby-game/232685e0-6198-4d25-be99-f3bf5ea2984b/ |title=ANC Drops Its Objections To S. African Rugby Game |publisher=[[The Washington Post]] |author=William Claiborne |date=20 Augustus 1992 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hulle het ook teen die Wallabies in Kaapstad met 3–26 verloor. Later dieselfde jaar het die Springbokke vir die eerste keer weer na die buiteland getoer en in [[Lyon]] met 20–15 teen Frankryk gewen, maar hulle het die tweede toets in [[Parys]] met 16–29 verloor en is ook deur Engeland op [[Twickenham-stadion|Twickenham]] met 33–16 verslaan. In 1993 het die Franse span vir die eerste keer in 13 jaar weer ’n toer na Suid-Afrika onderneem; hulle het die toetsreeks ná ’n oorwinning en ’n gelykop gewen. Die Springbokke het tydens hul toer na Australië in dieselfde jaar twee toetswedstryde verloor en een gewen.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=830–840}}</ref> Die Springbokke se 1993-toer na Suid-Amerika het, in teenstelling met die eerste toer 13 jaar gelede, sonder enige kontroversie verloop; tydens dié toer het die Springbokke in die eerste twee amptelike toetswedstryde teen die Poemas te staan gekom en albei gewen.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://uar.com.ar/pdf/memorias/1993.pdf |title=Memorias de la UAR 1993 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=1994 |accessdate=1 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101072759/http://uar.com.ar/pdf/memorias/1993.pdf |archive-date=1 November 2012 |format=PDF, 1,1&nbsp;MG |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Eweneens ná ’n onderbreking van 13 jaar het die Springbokke tussen Junie en Augustus 1994 hul eerste toer na Nieu-Seeland onderneem. Hulle het tien van hul elf wedstryde teen provinsiale spanne gewen, terwyl hulle in die drie toetswedstryde teen die All Blacks twee keer (in [[Dunedin]] en [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]) verslaan is en in die derde toetswedstryd in [[Auckland]] gelykop gespeel het. Dit was hul ergste toetsreeks in Nieu-Seeland ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby-talk.com/2014/01/history-the-1994-springbok-tour-to-new-zealand/ |title=History: The 1994 Springbok tour to New Zealand |publisher=rugby-talk.com |date=9 Januarie 2014 |accessdate=8 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508155954/https://www.rugby-talk.com/2014/01/history-the-1994-springbok-tour-to-new-zealand/ |archive-date=8 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1994 het die Nasionale Sportraad op aansoek van die intussen regerende ANC voorgestel die Springbokke in ''Proteas'' (na die [[Protea]], die Suid-Afrikaanse nasionale blom) te hernoem – soos reeds met die [[Proteas|nasionale krieketspan]] gedoen is. Die Springbokkenteken sou oorspronklik ook deur dié nasionale blom vervang word om met die dubbelsinnige geskiedenis weg te doen. Hierdie stappe is ná die nuutverkose president [[Nelson Mandela]] se ingryping nie geneem nie en beide die spannaam en kenteken het onveranderd gebly. Hy het die Sportraad se lede daarvan oortuig om die deur die apartheid ontstelde simbole met ’n nuwe betekenis te voorsien, wat met die nuwe Suid-Afrika se waardes van ’n verenigde land ooreenstem. Aartsbiskop [[Desmond Tutu]], wat die term “reënboognasie” uitgedink het, het met hierdie voorstel saamgestem. Om enige onrus onder spelers en ondersteuners net voor die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika te vermy, het die Sportraad toe besluit om die simbole tydelik te behou (in Maart 1996 het die Sportraad die simbole uiteindelik goedgekeur).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/how-mandela-saved-the-springbok/ |title=How Mandela saved the Springbok |publisher=SARrugbymag |date=6 Desember 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die naderende rugbywêreldbekertoernooi was die eerste groot sporttoernooi in Suid-Afrika ná die einde van die apartheidsera. In aanloop tot die toernooi is die Springbokke ná aanhoudende oorreding deur Nelson Mandela deur beide blankes en swartes ondersteun en hulle het groot ondersteuning in die hele bevolking geniet. Alhoewel die span multietnies opgetree het, was [[Chester Williams]] die enigste nieblanke speler.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/portal/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/portal/2007/10/19/ftmandela119.xml |title=How Nelson Mandela won the rugby World Cup |publisher=The Daily Telegraph |author=John Carlin |date=19 Oktober 2007 |accessdate=19 April 2009 |archive-url=https://swap.stanford.edu/20090419211812/http://www.telegraph.co.uk/portal/ |archive-date=19 April 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voor die afskop van die rugbywêreldbekertoernooi was die Springbokke in die negende plek van die wêreldranglys en nie een van die gunstelinge om die toernooi te wen nie. Tydens die groepfase het hulle Australië, [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] verslaan. In die kwarteindstryd het hulle [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] verslaan en in die naelskraapse halfeindstryd Frankryk. In die eindstryd op [[Ellispark]] het die Springbokke teen die Nieu-Seelandse All Blacks, die eerste span op die wêreldranglys, te staan gekom. Die Springbokke het teen die skynbaar verswakte mededingers met 15–12 in [[ekstra tyd]] gewen, nadat [[Joel Stransky]] die beslissende skepskop aangeteken het, en sodoende tydens hul eerste deelname die rugbywêreldbekertoernooi gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die All Blacks is skynbaar deur ’n onheilspellende voedselvergiftiging van die vorige dag geteister. Tot vandag toe bestaan samesweringsteorië, waarvolgens Suid-Afrikaanse rugbyamptenare of ’n kelnerin genaamd “Suzie” ’n stof in die All Blacks se ete sou gemeng het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1251765,00.html |title=OSM's sporting plaque |publisher=[[The Guardian]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/rugby-players-food-may-have-been-spiked-1353245.html |title=Rugby players' food may have been spiked |publisher=[[The Independent]] |date=20 November 1996 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2003/08/11/1060588317125.html |title=Suzie never existed |publisher=[[The Sydney Morning Herald]] |accessdate=4 Desember 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031204033730/http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2003/08/11/1060588317125.html |archive-date=4 Desember 2003 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die toekenningsgeleentheid het ’n in ’n Springboktrui geklede Nelson Mandela die [[Webb Ellis-beker]] aan die kaptein [[Francois Pienaar]] oorhandig. Hierdie gebaar word as ’n belangrike stap vir die versoening tussen die Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe gesien en as een van die mees simboliese oomblikke in die sportgeskiedenis beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/international/rwc-1-nelson-mandela-hands-the-webb-ellis-cup-to-francois-pienaar-1.2348601 |title=RWC #1: Nelson Mandela hands the Webb Ellis Cup to Francois Pienaar |publisher=The Irish Times |author=Patrick Madden |date=18 September 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> SARFU se president Louis Luyt het op ’n omstrede wyse die na-wedstrydverrigtinge versuur, toe hy by die dinee verklaar het dat die Springbokke die vorige twee Wêreldbekers ook sou gewen het as hulle daaraan kon deelneem. Die dag ná die Wêreldbekeroorwinning het die [[Xhosa]]woord vir die Springbokke, ''Amabokoboko!'' as die opskrif van die [[Sowetan]] se sportafdeling verskyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.amabokoboko.com/amabokoboko-sport-7.html |title=About Amabokoboko |publisher=amabokoboko.com |accessdate=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927105135/https://amabokoboko.com/amabokoboko-sport-7.html |archive-date=27 September 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Krisisse in 1995 tot 1997 sou egter later aantoon dat alles nog nie wel was met etniese aangeleenthede in Suid-Afrikaanse Rugby nie. === Begin van die professionele tydperk === [[Lêer:Bob Skinstad.jpg|duimnael|Bobby Skinstad wat in 1997 vir die Springbokke begin speel het <small>(foto 2007 teen Samoa)</small>]] [[Lêer:South Africa vs Georgia - WC 2003.jpg|duimnael|Die Springbokke teen Georgië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] – die Springbokke het met 46–19 gewen]] [[Lêer:Springbok-All Black lineout in tri nations 2006.jpg|duimnael|Victor Matfield wen die bal in ’n lynstaan teen die All Blacks in Wellington]] [[Lêer:Wallabies vs Springboks lineout.jpg|duimnael|’n Lynstaan tydens die Drienasie-wedstryd tussen die Wallabies en die Springbokke op 7 Julie 2007]] Om die toenemende oorskakeling van goeie spelers na finansieel-gevestigde [[rugby league]]-spanne teen te werk het die Internasionale Rugbyvoetbalraad in Augustus 1995 besluit om van rugby ’n professionele sport te maak. In dieselfde jaar het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> Aangesien die nuwe toernooie min plek vir maandelange oorsese toere gelaat het, het hierdie tradisie uit die amateurtydperk vinnig tot ’n einde gekom (met uitsondering van die vierjaarlikse Leeustoere). Op die veld is die Springbokke swaar getref deur afrigter Christie se uittrede in 1996 nadat hy met [[leukemie]] gediagnoseer is. Die Springbokke het al 14 hul toetswedstryde gewen terwyl Christie die afrigter was. Suid-Afrika het daarna ’n insinking beleef en gesukkel in beide die provinsiale Super 12 en in die Drienasiesreeks met Nieu-Seeland en Australië. Tydens die laaste toer volgens die ou tradisie deur Suid-Afrika in 1996 het die All Blacks die toetsreeks met 2–1 beklink en wraak geneem vir die nederlaag tydens die rugbywêreldbekereindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/395187/all-blacks-vs-springboks-the-memorable-moments |title=All Blacks vs Springboks: The memorable moments |publisher=Radio New Zealand |author=Matt Chatterton |date=25 Julie 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1997 is die afrigter [[André Markgraaff]] verplig om te bedank, nadat hy ’n rassistiese opmerking oor die foon gemaak het wat openbaar gemaak is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/sa-rugby-coach-quits-over-racist-outburst-1279426.html |title=SA rugby coach quits over racist outburst |publisher=[[The Independent]] |date=19 Februarie 1997 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Sy opvolger [[Carel du Plessis]] het ook nie lank gehou nie, nadat die Springbokke tydens die Leeus se 1997-toer na Suid-Afrika en die [[1997-Drienasiesreeks]] swak presteer het. Hy is deur [[Nick Mallett]] opgevolg, wat die Springbokke terug na sukses geneem het. In 1998 het Mallett en die nuwe kaptein [[Gary Teichmann]] ’n rekordwenlopie behaal met 17 opeenvolgende toetsoorwinnings wat die [[1998-Drienasiesreeks]] ingesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sarugbystats.co.za/south-africas-17-test-wins-in-a-row/ |title=South Africa's 17 test wins |publisher=sarugbystats.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Christie is dié jaar oorlede. Die Springbokke het die [[Rugbywêreldbeker 1999]] as verdedigende kampioen aangepak. Tydens die groepfase het hulle Skotland, [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] verslaan en in die kwarteindstryd Engeland. In die halfeindstryd op Twickenham is hulle in ’n taai wedstryd deur die latere kampioen Australië verslaan. Die Springbokke het wel daarin geslaag om die derde plek te behaal deur die All Blacks met 22–18 op die [[Millennium-stadion]] in Cardiff te klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die teleurstellende [[2000-Drienasiesreeks]] het Mallett die beheerliggaam van gierigheid beskuldig, aangesien kaartjies teen baie hoë pryse verkoop is. Die beheerliggaam het met die beskuldiging gereageer, dat Mallett die sport diskrediteer het. Net voor die begin van die eerste dissiplinêre verhoor het hy bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/9159141/Former-South-Africa-and-Italy-coach-Nick-Mallett-brings-formidable-pedigree-to-the-fight-for-the-England-job.html |title=Former South Africa and Italy coach Nick Mallett brings formidable pedigree to the fight for the England job |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Brendan Gallagher |date=22 September 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Onder Mallett se opvolgers [[Harry Viljoen]] en [[Rudolf Straeuli]] was die Springbokke blykbaar op ’n laagtepunt. Op 23 November 2002 het die Springbokke hulle ergste nederlaag in dié tyd op Twickenham teen Engeland gely (met 3–53). Tydens die wedstryd het die al hoe moedeloser Suid-Afrikaanse span die Engelse spelers met fisiese aanvalle begin teiken. Beeldmateriaal van die wedstryd dui daarop dat die kaptein [[Corné Krige]] ’n voorbok in die optrede was.<ref name="krige">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2525929.stm |title=Krige in the spotlight |publisher=[[BBC]] |date=28 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die 2002/3-seisoen het die Springbokke ook met rekordtellings teen Frankryk, Skotland en die All Blacks verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/nov/25/rugbyunion.englandrugbyunionteam |title=England earn credit but Springboks only contempt |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=25 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die aanloop tot die Springbokke se [[Rugbywêreldbeker 2003]]-veldtog het heelwat opskudding veroorsaak. Gedurende die oefenkamp voor die kompetisie was daar ’n wydgepubliseerde onderonsie tussen die wit speler Geo Cronjé en die bruin speler Quinton Davids. Albei is uit die span weggelaat en Cronjé is voor ’n tribunaal gehaal om op aantygings dat sy aksies rasgemotiveer was te antwoord. Cronjé is uiteindelik kwytgeskeld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2003/aug/29/rugbyunion1 |title=Springboks kick out Cronje for racism |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Colquhoun |date=29 Augustus 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In September het die Springbokke op ’n militêre-styl ''boot camp'' genaamd “Kamp Staaldraad” in die bos naby [[Thabazimbi]] byeengekom. Toe twee maande later besonderhede en videomateriaal van Kamp Staaldraad uitgelek is, het die Suid-Afrikaanse rugbyondersteuners met misnoeë gereageer, aangesien die spelers in die kamp onmenslik behandel is en vernederende teisteringe moes ondergaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2003/SPORT/11/16/safrica.rugby.tactics/index.html |title=Springbok rugby secrets laid bare |publisher=[[CNN]] |date=17 November 2003 |accessdate=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907111336/https://edition.cnn.com/2003/SPORT/11/16/safrica.rugby.tactics/index.html |archive-date=7 September 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die uiteindelike toernooi het teleurstellend verloop: Hulle het tydens die groepfase maklik teen Uruguay en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] gewen, maar Argentinië is met slegs een punt geklop en in die laaste groepwedstryd is hulle deur die latere kampioen Engeland verneder. In die kwarteindstryd is hulle deur die All Blacks uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Na die wêreldbekerdebakel was die Bokafrigter [[Rudolf Straeuli]] in die spervuur, nie net as gevolg van die span se powere prestasie nie maar ook as gevolg van sy rol in die organisering van Kamp Staaldraad. Hy het bedank en in Februarie 2004 is Jake White as die nuwe afrigter aangewys. White het tevore die o/21-Springbokspan afgerig wat die eerste o/21-Rugbywêreldbeker in 2002 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2004-02-14/new-springbok-coach-white-out-to-avoid-errors-of/136398 |title=New Springbok coach White out to avoid errors of the past |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=14 Februarie 2004 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Bokke het hierna voortgegaan om aan die rugbywêreld te bewys dat hulle gereed was om na hulle voormalige glorie terug te keer. Hulle het in ’n tweetoetsreeks Ierland weggevee en Wallis in die span se besoek aan die Suidelik Halfrond in Junie 2004 verslaan, waarop ’n oorwinning oor die [[Pasifiese Eilanders]] gevolg het. Die [[2004-Drienasiesreeks]] het met die nouste eindresultaat in dié tyd geëindig: Al drie spanne het twee oorwinnings en nederlae elk aangeteken, maar as gevolg van ’n beter puntestand het die Springbokke hul tweede titel na 1998 ingepalm. In November 2004 het die Springbokke vertrek op ’n ambisieuse Grand Slam-toerpoging. Hulle is egter beslissend deur Engeland verslaan en het op omstrede wyse teen Ierland verloor. Die span het egter wel daarin geslaag om in ’n harde stryd teen Wallis te wen en het met Skotland maklik afgereken. Hoewel die toer nie voldoen het aan die verwagtinge wat geskep is nie, het dit aangetoon dat die Springbokke die insinking van die afgelope jare te bowe gekom het. Die Springbokke se herstel is beloon met ’n reeks IRR-toekennings. Die Bokke is aangewys as die IRR se “span van die jaar”, Jake White as “afrigter van die jaar” en die jong flank Schalk Burger as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2004/1129/187854-burger/ |title=Burger scoops top player accolade |publisher=RTÉ |date=29 November 2004 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 11 Junie 2005 het die Springbokke ’n rekordoorwinning oor Uruguay aangeteken: met 134–3 in [[Oos-Londen]]. Die Zimbabwies-gebore [[Tonderai Chavhanga]] het ses drieë in dié wedstryd gedruk om [[Stefan Terblanche]] se rekord van vyf te verbeter.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2005-06-12/springboks-smash-records-with-uruguay-rout/1591678 |title=Springboks smash records with Uruguay rout |publisher=ABC |date=12 Junie 2005 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die span het tweede geëindig in die [[2005-Drienasiesreeks]] nadat hulle in die eindstryd teen die All Blacks verloor het. Die jaar het geëindig met oorwinnings oor Argentinië en Wallis en ’n nederlaag teen Frankryk in Parys. Met verskeie nuwe spelers het die 2006-Springbokke weggespring met twee oorwinnings oor Skotland in Suid-Afrika voordat hulle teen Frankryk verloor het in hulle eerste nederlaag teen dié span in Suid-Afrika. Tydens ’n swak begin van die [[2006-Drienasiesreeks]] het die Springbokke met 0–49 teen die Wallabies verloor. Die Springbokke het beter vertonings gelewer in die volgende twee wedstryde en naelskraap in die laaste minute van die tweede toets teen Australië verloor. Suid-Afrikaanse ondersteuners se oproep vir ’n meer ''expansive'' rugbystyl is deur White beantwoord met die samestelling van ’n meer uitdagende span. Die span het Suid-Afrika se verloorlopie van vyf wedstryde beëindig deur die All Blacks met 21–20 op die [[Royal Bafokeng-stadion]] te klop in die eerste toetswedstryd wat op dié landelike stadion naby [[Rustenburg]] gespeel is. Die hoogtepunt van Suid-Afrika se Europatoer was ’n 25–14 oorwinning oor Engeland op Twickenham, ná nederlae teen Ierland en Engeland die vorige week. ’n Suid-Afrika XV het ook teen ’n Wêreld XV gewen tydens die toer by die Walkersstadion in [[Leicester]]. In Julie 2006 het die Springbokafrigter Jake White die pers meegedeel dat hy nie toegelaat is om sommige wit spelers te kies nie “as gevolg van transformasie” – ’n verwysing na die ANC-regering se beleid wat daarop gemik is om historiese raswanbalanse in nasionale sport teen te werk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10394794 |title=Chili cure for Springbok ills |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Paul Lewis |date=5 Augustus 2006 |accessdate=19 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619044211/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10394794 |archive-date=19 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Tweede wêreldbekertitel en daarna === [[Lêer:Percy Montgomery against Samoa.jpg|duimnael|Springbokheelagter [[Percy Montgomery]] vleg sy pad oop na die doellyn tydens die toets teen Samoa op Saterdag, 9 Junie 2007 op [[Ellispark-stadion|Ellispark]] in [[Johannesburg]]. Montgomery het dié drie in die drie-en-sestigste minuut gedruk om sy 700ste punt in toetsrugby aan te teken. Die Springbokke het Samoa met 35–8 geklop.]] [[Lêer:09-09-07 058.jpg|duimnael|Die Springbokke voor hul [[Rugbywêreldbeker 2007]]-wedstryd teen Samoa]] [[Lêer:Springbok parade.jpg|duimnael|[[Bryan Habana]] wys die [[Webb Ellis-beker]] in 2007]] [[Lêer:South Africa vs Fiji 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Die Springbokke teen Fidji tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:South Africa vs USA 2015 RWC (8).jpg|duimnael|Suid-Afrika teen die VSA tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] Die Springbokke se voorbereiding vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk is afgeskop met twee toetsoorwinnings oor ’n besoekende Engelse span; met 58–10 op 26 Mei in [[Bloemfontein]] en met 55–22 op 2 Junie in [[Pretoria]]. Die Engelse span was egter nie ’n volstoomspan nie met 35 Engelse spelers wat as gevolg van klubverpligtinge en beserings vir die toer nie beskikbaar was nie, maar ook weens siektes en beserings terwyl hulle in Suid-Afrika was. Die oorwinning oor Engeland is opgevolg deur ’n 35–8-oorwinning op 9 Junie oor [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] teen wie Suid-Afrika later in groep A in die wêreldbeker sou kragte meet. Tydens die [[2007-Drienasiesreeks]] het Suid-Afrika Australië op Nuweland op 16 Junie met 22–19 geklop en op 23 Junie in [[Durban]] met 21–26 teen die All Blacks verloor in die tuisbeen van Suid-Afrika se veldtog. Ná vyf toetswedstryde in minder as ’n maand is daar te midde van groot omstredenheid besluit om 20 van Suid-Afrika se topspelers te laat rus tydens die wegbeen van die Drienasiesreeks in Nieu-Seeland en Australië. Die sogenaamde “tweede span” verras egter deur ’n goeie vertoning te lewer en op 7 Julie met slegs 17–25 teen Australië te verloor. Die All Blacks moes hard werk vir hul 33–6-oorwinning in [[Christchurch]] op 14 Julie waarin dit Nieu-Seeland 69 minute geneem het voordat hulle teen die Springbokke ’n drie gedruk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6711699.stm |title=Wilkinson leads battered England |publisher=[[BBC]] |date=1 Junie 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2007/07/15/sports/15iht-rugby.1.6661413.html |title=Rugby Union: A halting victory adds more tarnish to All Blacks's aura |publisher=[[The New York Times]] |date=15 Julie 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke se plaaslike voorbereidings is afgesluit met ’n vriendskaplike wedstryd teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] op Nuweland wat hulle met 105–13 gewen het. Tydens Suid-Afrika se eerste wedstryd in Europa in 2007 het die Bokke nie juis oortuig met ’n 18–3-oorwinning oor die [[Ierland|Ierse]] klubspan Connacht in [[Galway]] nie.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.dieburger.com/Stories/Sport/15.0.2978835574.aspx |title=Rugby-piekniek verby |publisher=Die Burger |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928121805/http://www.dieburger.com/Stories/Sport/15.0.2978835574.aspx |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 25 Augustus 2007 het die Springbokke egter beter vertoon in ’n oortuigende 27–3-oorwinning oor Skotland op Murrayfield. Voor die afskop van die Rugbywêreldbeker 2007 in Frankryk is die uitgeruste Springbokke as een van die gunstelinge beskou om die toernooi te wen. Hulle het hul groepwedstryde teen Samoa, Engeland en die VSA maklik gewen, maar teen Tonga het hulle ’n nederlaag net naelskraap vermy. Ná oorwinnings oor Fidji met 37–20 in die kwarteindstryd en oor Argentinië met 37–13 in die halfeindstryd het die Springbokke weer teen Engeland te staan gekom. In die eindstryd klop Suid-Afrika Engeland met 15–6 om die Webb Ellis-beker vir ’n tweede keer omhoog te hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die telling, waarin geen drieë gedruk is nie, is behaal met vier strafskoppe deur [[Percy Montgomery]] en een deur [[François Steyn]], teenoor die twee van Engeland se Jonny Wilkinson. Vervolgens het Suid-Afrika vir die eerste keer die eerste plek op die wêreldranglys behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7052822.stm |title=World Cup final 2007 |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=20 Oktober 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die Springbokke se triomf tydens die Rugbywêreldbeker 2007 is hulle as die IRR se “span van die jaar”, Jake White as “afrigter van die jaar” en die vleuel [[Bryan Habana]] as “speler van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2007 |title=IRB Awards 2007 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het hulle Laureus se toekenning as “span van die jaar” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2008/laureus-world-team-of-the-year/south-africa-rugby-union-team |title=South Africa Rugby Union Team |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die bedanking van White is [[Peter de Villiers]] in Januarie 2008 as die eerste nieblanke afrigter aangestel. Hy het tien gekleurde spelers vir sy eerste span benoem, wat die jaar met twee oorwinnings oor Wallis en een oorwinning oor Italië afgeskop het. Tydens die [[2008-Drienasiesreeks]] het die Springbokke ’n reeks van vyf tuisoorwinnings deur die All Blacks beëindig, nadat Suid-Afrika Nieu-Seeland met 30–28 in [[Dunedin]] verslaan het; dit was ook die Springbokke se eerste oorwinning oor hul mededinger sedert 1998. Daarbenewens is [[Carisbrook]] as ’n soort vestiging van die All Blacks beskou, aangesien die Springbokke gedurende sewe pogings sedert 1921 nie daarin geslaag het om op dié stadion ’n oorwinning te behaal nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/Sport/Top-10-Bok-highs-under-Div-20101125 |title=Top 10 Bok highs under Div |publisher=News24 |date=25 November 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gedurende dieselfde toernooi het die Springbokke die hoogste oorwinning in dié tyd oor die Wallabies aangeteken, nadat Suid-Afrika hulle met 53–8 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2008/08/31/springboks-inflict-wallabies-worst-test-loss-ever/ |title=Springboks inflict Wallabies' worst Test loss ever |publisher=The Roar |author=David Beniuk |date=30 Augustus 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat die Springbokke in die vier oorblywende wedstryde verslaan is, het hulle op die laaste plek van die toernooi geëindig. Hulle het egter Wallis (met 20–15), Skotland (met 14–10) en Engeland (met 42–6) tydens die 2008-eindjaarrugbytoetsreeks verslaan. Die 2009-seisoen was meer suksesvol. Die Britse en Ierse Leeus het een van hul intussen skaars toere na Suid-Afrika onderneem. Die Springbokke het twee van die drie toetswedstryde gewen en sodoende die toetsreeks met 2–1 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8133265.stm |title=South Africa 9-28 Lions |publisher=[[BBC]] |date=4 Julie 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het ook die [[2009-Drienasiesreeks]] op ’n oortuigende manier ingepalm, nadat hulle vyf van die ses wedstryde gewen het. Hulle het egter hul 2009-eindjaarrugbytoetsreeks verloor nadat die Springbokke deur Frankryk en Ierland geklop is. Suid-Afrika was vervolgens sy top-posisie op die IRR-ranglys kwyt. Nogtans is die Springbokke deur die IRR as die “span van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2009 |title=IRB Awards 2009 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke se Junie 2010-toetsveldtog het ’n oorwinning oor Frankryk ingesluit, hul eerste oorwinning oor die Franse sedert 2005<ref name="supersport1">{{en}} {{cite web |url=http://www.supersport.com/rugby/springboks/news/100612/Aplons_brace_buries_hapless_French |title=Aplon's brace buries hapless French |publisher=Supersport |date=12 Junie 2010 |accessdate=24 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324000711/https://www.supersport.com/rugby/springboks/news/100612/Aplons_brace_buries_hapless_French |archive-date=24 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2010-Drienasiesreeks]] het die Springbokke egter sleg gevaar, slegs een oorwinning aangeteken en in die derde plek van die wêreldranglys geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.supersport.com/rugby/springboks/news/100710/Boks_bullied_into_defeat |title=Boks bullied into defeat |publisher=Super Sport |accessdate=24 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324000700/https://www.supersport.com/rugby/springboks/news/100710/Boks_bullied_into_defeat |archive-date=24 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 November 2010 het die Springbokke die eer gehad om die eerste besoekende span in die nuwe [[Aviva-stadion]] in [[Dublin]] te wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/irish/8296992.stm |title=SA to play in Aviva rugby opener |publisher=[[BBC]] |date=8 Oktober 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het tydens die 2010-eindjaarrugbytoetsreeks gepoog om ná vyf dekades hul eerste Grand Slam te behaal. Hulle het wél daarin geslaag om Ierland, Wallis en Engeland te verslaan, maar hulle is op ’n verrassende manier deur Skotland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/Sport/Boks-trail-at-Murrayfield-20101120 |title=Boks' Grand Slam hopes end |publisher=Sport24 |date=20 November 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2011-Drienasiesreeks]] het Peter de Villiers in voorbereiding op die komende [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland van sy spelers laat rus. In teenstelling met die 2007-toernooi het hierdie taktiek dié keer egter misluk. Die Springbokke het hul groepwedstryde teen Wallis, Fidji, Namibië en Samoa gewen, maar hulle is met 9–11 in die naelskraapse kwarteindstryd deur die Wallabies uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het onder hul nuwe afrigter [[Heyneke Meyer]] die 2012-seisoen met twee oorwinnings en een gelykop teen Engeland afgeskop. Ná die aansluiting van Argentinië by die Drienasiesreeks het dié toernooi [[die Rugbykampioenskap]] geword. Tydens die eerste [[2012-Rugbykampioenskapreeks|Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke slegs twee oorwinnings aangeteken en teen die nuweling uit Argentinië slegs gelykop gespeel. Tydens die [[2012 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Springbokke drie naelskraapse oorwinnings oor Ierland, Skotland en Wallis aangeteken. Dié wenreeks is in Junie 2013 met oorwinnings oor Italië, Skotland en Samoa voortgesit. Tydens die [[2013-Rugbykampioenskapreeks]] was die Springbokke op die punt om dié toernooi te wen, maar hulle is in die beslissende laaste tuiswedstryd deur die All Blacks geklop. Daarteenoor was die [[2013 eindjaarrugbytoetsreeks]] meer suksesvol, nadat die Springbokke drie oorwinnings aangeteken het. Ná oorwinnings oor Wallis en Skotland tydens die Junie 2014-toetswedstryde het die Springbokke blykbaar hul pad na sukses voortgesit, maar hulle is tydens die [[2014-Rugbykampioenskapreeks]] deur Australië en Nieu-Seeland verslaan, waardeur hulle die toernooi-oorwinning ten spyte van vier oorwinnings misgeloop het. Hulle het die jaar met nederlae teen Ierland en Wallis afgesluit. Daarna het die vleuel Schalk Burger Laureus se toekenning as “terugkoms van die jaar” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2015 |title=Laureus World Sports Awards 2015 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In voorbereiding op die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland is die [[2015-Rugbykampioenskapreeks]] in ’n verkorte formaat beslis. Suid-Afrika het al sy drie wedstryde verloor en in die laaste plek geëindig. Gedurende die laaste wedstryd van die toernooi het die Springbokke ’n geskiedkundige nederlaag gely: Suid-Afrika is in Durban deur Argentinië met 25–37 verslaan; dit was die Poemas se eerste oorwinning oor die Springbokke.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/270873.html |title=Argentina shock Springboks for historic victory in Durban |publisher=ESPNscrum |date=8 Augustus 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Vyf weke later het die Springbokke hierdie nederlaag blykbaar nog nie oorgekom nie, toe hulle in hul eerste groepwedstryd vir die eerste keer teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] te staan gekom het. Die buiteperde, wat voor die afskop van die wedstryd heeltemal laer geag is, het in [[Brighton]] een van die grootste verrassings in die rugbygeskiedenis behaal, nadat hulle die Springbokke met 34–32 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34269878 |title=Rugby World Cup 2015: South Africa 32–34 Japan |publisher=[[BBC]] |date=19 September 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/rugby-wm-japan-schafft-sensation-gegen-suedafrika-a-1053809.html |title=Japan bejubelt Sensation |publisher=Der Spiegel |date=19 September 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná oorwinnings oor Samoa, Skotland en die VSA het die Springbokke nogtans die eerste plek in Groep B behaal. Nadat hulle tydens die kwarteindstryd Wallis met 23–19 verslaan het, is hulle in die naelskraapse halfeindstryd deur die latere kampioen Nieu-Seeland met 20–18 uitgeskakel. Tydens die klein finale om die derde plek het die Springbokke aan die Poemas wraak geneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Vanaf laagtepunt tot die vierde wêreldbekertitel === [[Lêer:Bokke Webb Ellis-beker toer JHB 20191107 145608.jpg|duimnael|Die Springbokke tydens hul toer deur Suid-Afrika in Johannesburg nadat hulle die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan gewen het]] [[Lêer:Adelaide Oval hosts Wallabies and Springboks Rugby Union 27 August 2022.jpg|duimnael|Australië teen Suid-Afrika tydens die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] in Adelaide]] [[Allister Coetzee]] het in 2016 by Heyneke Meyer as afrigter van die Springbokke oorgeneem. In Junie 2016 het die Springbokke die Iere vir drie toetswedstryde gehuisves (twee oorwinnings en een nederlaag). Die daaropvolgende [[2016-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke ná twee oorwinnings in ses wedstryde in die derde plek afgesluit. Tydens dié toernooi moes hulle hul eerste wegnederlaag teen Argentinië in [[Salta]] met 24–26<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/argentina-edge-out-south-africa-in-salta/ |title=Argentina edge out South Africa in Salta |publisher=[[Superrugby]] |date=28 Augustus 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en hul ergste tuisnederlaag teen die All Blacks in Durban met 15–57 verduur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/all-blacks-cruise-to-perfect-trc-clean-sweep/ |title=All Blacks Cruise to Perfect TRC Clean Sweep |publisher=[[Superrugby]] |date=8 Oktober 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die drie toetswedstryde aan die einde van die jaar is die Springbokke ook verslaan. Onder andere is hulle op 19 November vir die eerste keer deur Italië verslaan, nadat hulle naelskraap in [[Florence]] met 18–20 verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/nov/19/italy-beat-south-africa-first-time |title=Italy celebrate famous first win over sorry South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=9 November 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ondanks sy swak wenrekord het die beheerliggaam agter Coetzee geskaar. Die vertroue in hom is aanvanklik vergoed, toe die Springbokke in Junie 2017 drie agtereenvolgende oorwinnings oor Frankryk en aan die begin van die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] twee oorwinnings oor Argentinië aangeteken het. Gedurende die verdere toernooi het hulle egter nie meer oortuig nie: Hulle is op 16 September in [[North Shore City]] deur die All Blacks met 57–0 verslaan, die swakste telling vir die Springbokke in hul geskiedenis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/sep/16/new-zealand-south-africa-rugby-championship-all-blacks-irresistible-record-defeat-report |title=All Blacks irresistible in remarkable 57-0 drubbing of South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=16 September 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November dieselfde jaar is hulle deur die Iere met 38–3 weg verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=291261&league=289234 |title=Ireland humble the Springboks in one-sided affair in Dublin |publisher=ESPNscrum |date=11 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Coetzee is deur [[Rassie Erasmus]] vervang en Erasmus het die opdrag gekry om die Springbokke vanuit hul laagtepunt te neem. In Junie 2018 het hulle twee oorwinnings oor Engeland aangeteken en tydens die [[2018-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle die tweede plek behaal; tydens dié toernooi het hulle slegs naelskraapse nederlae gely. Aan die einde van die jaar was hul wenrekord geëwenaar. Tydens die verkorte [[2019-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke twee oorwinnings en een gelykop aangeteken, waardeur hulle dié toernooi vir die eerste keer gewen het; as die vorige toernooi, die Drienasiereeks, in ag geneem word, was dit hul eerste toernooi-oorwinning in tien jaar én ná die aansluiting van Argentinië in 2012.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/springboks-thrash-argentina-to-clinch-rugby-championship-crown/ |title=Springboks thrash Argentina to clinch Rugby Championship crown |publisher=[[Superrugby]] |date=11 Augustus 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan was die Springbokke een van die gunstelinge om die toernooi te wen. Alhoewel hulle in die eerste groepwedstryd deur die All Blacks verslaan is, het hulle ná goeie oorwinnings oor Namibië, Italië en Kanada die uitklopfase gemaklik bereik. In die kwarteindstryd het hulle die gasheer Japan verslaan en in die halfeindstryd Wallis. Die eindstryd tussen Suid-Afrika en Engeland was ’n herontmoeting van die 2007-eindstryd, maar dié keer het die Springbokke met 32–12 ’n makliker sege aangeteken en hul derde wêreldbekertitel ingepalm. Hierdie sukses is uit verskeie redes noemenswaardig: Die Springbokke het die vorige rekord van die All Blacks geëwenaar, hulle is die eerste wêreldkampioen wat tydens die groepfase ’n nederlaag gely en [[Siya Kolisi]] is die eerste swart kaptein wat die Webb Ellis-beker omhoog gehou het; hy het vervolgens die nommer 6-trui aan president [[Cyril Ramaphosa]] oorhandig in herinnering aan Nelson Mandela wat dié trui tydens die Rugbywêreldbeker 1995 ná Suid-Afrika se oorwinning gedra het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2019/11/02/sport/south-africa-rugby-world-cup-final-spt-intl/index.html |title=Why South Africa's Rugby World Cup victory means so much more |publisher=[[CNN]] |author=Daniel Gallan |date=4 November 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die afloop van die Rugbywêreldbeker 2019 was die Springbokke eerste op Wêreldrugby se wêreldranglys.<ref name="ranglys" /> Die Bokke is aangewys as Wêreldrugby se “span van die jaar”, [[Rassie Erasmus]] as “afrigter van die jaar” en die slot [[Pieter-Steph du Toit]] as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/538564 |title=Du Toit and Scarratt named World Rugby Players of the Year 2019 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=3 November 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het hulle Laureus se toekenning as “span van die jaar” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2020/laureus-world-team-of-the-year/south-africa-men-s-rugby-team |title=South Africa Men's Rugby Union Team |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Januarie 2020 is Rassie Erasmus opgevolg deur [[Jacques Nienaber]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/1373337688034cb7c88be44561b42cd3 |titel=Nienaber replaces Erasmus as coach of world champ Springboks |publisher=Associated Press |author=Gerald Imrayap |date=24 Januarie 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] nie aan die [[2020-Drienasiesreeks]] deelgeneem nie. Die Britse en Ierse Leeus se 2021-toer was vir Suid-Afrika die terugkeer na die internasionale speelprogram, hoewel van die wedstryde sonder toeskouers moes plaasvind. Die gasheer het dié reeks met 2–1 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/58130765 |title=South Africa 19–16 British and Irish Lions: Morne Steyn's late penalty wins series |publisher=[[BBC]] |author=Becky Grey |date=7 Augustus 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die daaropvolgende [[2021-Rugbykampioenskapreeks]] het Suid-Afrika ná drie oorwinnings en nederlae elk slegs in die derde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/58689678 |title=Rugby Championship – New Zealand 19–17 South Africa: All Blacks seal title with late penalty |publisher=[[BBC]] |date=25 September 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Suid-Afrika Wallis en Skotland geklop, maar hulle het teen Engeland verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59361364 |title=England clinch dramatic 27–26 win over South Africa at Twickenham |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=20 November 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Springbokke hul tuisreeks teen Wallis met 2–1 beklink, nadat die gaste vir die eerste keer in Suid-Afrika kon wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/62191313 |title=South Africa 30–14 Wales: Hosts end tourists' dream in Cape Town |publisher=[[BBC]] |author=Gareth Griffiths |date=16 Julie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] kon die All Blacks slegs met een bonuspunt meer as die Springbokke beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd-6-pumas-make-springboks-work-hard-for-victory/ |title=Pumas Make Springboks Work Hard for Victory |publisher=[[Superrugby]] |date=25 September 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Suid-Afrika teen Ierland en Frankryk verloor, terwyl hulle Italië en Engeland kon klop. Tydens die verkorte [[2023-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle ná twee oorwinnings en nederlae elk die tweede plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66350321 |title=South Africa 22–21 Argentina: Springboks edge impressive Pumas by single point |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In hul laaste opwarmingswedstryd voor die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Suid-Afrika hul aartsvyand Nieu-Seeland op Twickenham met 35–7 hul ergste nederlaag in hul geskiedenis toegedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-springboks-live-updates-at-twickenham/ISFKUMXIWRD7ZGW4MIS4HCWATU/ |title=All Blacks suffer record defeat to Springboks at Twickenham – as it happened |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=25 Augustus 2023 |accessdate=26 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826032944/https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-springboks-live-updates-at-twickenham/ISFKUMXIWRD7ZGW4MIS4HCWATU/ |archive-date=26 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vir die hooftoernooi is die Springbokke as verdedigende kampioen en vanweë hul goeie prestasies in die onlangse jare as een van die gunstelinge op die titel beskou. In die groepfase het Suid-Afrika maklike oorwinnings oor Skotland (met 18–3), Roemenië (met 76–0) en Tonga (met 49–18) aangeteken, terwyl hulle teen die medegunsteling Ierland naelskraap verloor het (met 8–13). In die kwarteindstryd het die Springbokke met die gasheer Frankryk nog ’n medegunsteling ontmoet en hulle kon ’n naelskraapse 29–28-oorwinning aanteken. In die halfeindstryd kon hulle ook Engeland naelskraap klop (met 16–15), waarmee hulle hul vierde eindstryd gehaal het. Hier het hulle die aartsvyand Nieu-Seeland ontmoet, waarby een span vir die eerste keer die vierde wêreldbekertitel kon inpalm. In een van die nouste eindstryde in dié tyd het Suid-Afrika met 12–11 gewen, waartydens hulle vanweë ’n rooikaart vir ’n Nieu-Seelandse speler van die 27ste minuut af een speler meer op die veld gehad het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/888444/south-africa-rugby-world-cup-2023-review |title=South Africa: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Weens hul uitstekende prestasies is die Springbokke in 2024 as Laureus se “span van die jaar” en hul kaptein Siya Kolisi as “terugkoms van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2024 |title=Laureus World Sports Awards 2024 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Vroeg in 2024 het Rassie Erasmus weer oorgeneem as Springbokafrigter.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/feb/06/rassie-erasmus-says-massive-honour-to-return-as-south-africa-head-coach-rugby-union |title=‘Massive honour’: Rassie Erasmus returns as South Africa head coach |publisher=[[The Guardian]] |date=6 Februarie 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke hul eerste titel in vyf jaar ingepalm, waaronder hul vierde agtereenvolgende oorwinning oor die All Blacks sedert 1949.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/ce81zgvqqmgo |title=What have we learned from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=29 September 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Aan die einde van dieselfde jaar is [[Pieter-Steph du Toit]] vir ’n tweede keer as “speler van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/974759/world-rugby-awards-2024-winners |title=Ellie Kildunne, Pieter-Steph du Toit, Maddison Levi and Antoine Dupont named World Rugby Players of the Year |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=24 November 2024 |accessdate=24 November 2024}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het Suid-Afrika die aartsvyand Nieu-Seeland weer ’n rekordnederlaag toegedien, dié keer met 43–10.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-south-africa-new-zealand-out-to-regain-freedom-cup-at-wellingtons-sky-stadium/JMY2764YCRGOPAEWVLIAZCRRMI |title=All Blacks v South Africa recap: Springboks hand All Blacks record defeat in Wellington |publisher=[[The New Zealand Herald]] |authors=Benjamin Plummer, Alex Powell, Christopher Reive |date=13 September 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het ook vir die eerste keer in die toernooigeskiedenis die titel verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c2375g123zgo |title=What did we learn from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=5 Oktober 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Springboktrui == [[Lêer:SAF-Rugby-jersey-2002.jpg|duimnael|links|’n Vorige Springboktrui (2002), deur Castle geborg]] [[Lêer:Paul Roos 1906.jpg|duimnael|’n Kleurafbeelding van Paul Roos, kaptein van die 1906-Springbokke]] [[Lêer:Springboks Emblem.jpeg|duimnael|links|Oorsig oor die vorige Springbok-embleme by die Springbokmuseum in Kaapstad]] Suid-Afrika speel in groen truie met ’n goue kraag, wit broeke en groen sokkies. Op die linker bors is die Suid-Afrikaanse Rugbyuniekenteken en op die regter bors die springbokkenteken geborduur. Die [[Japan]]nese maatskappy ASICS is tans die truiverskaffer vir al die Suid-Afrikaanse rugbyspanne,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asics.com/za/en-za/blog/article/asics-signs-south-african-rugby-union |title=Asics signs South Africa Rugby Union |publisher=ASICS |date=1 Oktober 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> nadat hulle ’n kontrak met SARU onderteken het wat tot minstens 2024 streek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/business-report/companies/asics-in-six-year-springbok-kit-deal-1569432 |title=Asics in six-year Springbok kit deal |publisher=Independent Online |date=28 Augustus 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asics.com/za/en-za/blog/article/asics-renews-contracts-with-springboks-and-wallabies |title=ASICS renews contracts with Springboks and Wallabies |publisher=Asics |date=24 Oktober 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Suid-Afrika se hempborg is die plaaslike selfoonverskaffer [[MTN]]. Bykomende truiborge sluit in [[Eerste Nasionale Bank|ENB]] bo die nommers op die rug, Land Rover, FlySafair, en Suidelike Paleis wat om die agterste soom van die kortbroek roteer. Tydens die Britse Leeus se 1903-toer na Suid-Afrika is die groen trui vir die eerste keer deur ’n Suid-Afrikaanse span gedra. Nadat hulle die eerste twee toetswedstryde in wit truie gespeel het, het Suid-Afrika in hul laaste toetswedstryd op Nuweland vir die eerste keer in ’n groen trui uitgedraf, wat by die Old Diocesan-klub geleen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2016/09/08/great-history-green-gold-wallabies-springboks-jerseys/ |title=The great history of green and gold |publisher=Roar |author=Harry Jones |date=7 September 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens hul eerste toer na die Britse Eilande in 1906–07 het Suid-Afrika in ’n groen trui met ’n wit kraag, blou broeke en blou sokkies gespeel; dié trui is by die Old Diocesan-klub geleen. Tydens die Suid-Afrikaanse toer na Ierland in 2006 het die Springbokke tydens hul toets teen Ierland in [[Dublin]] in ’n replika van die historiese trui uitgedraf om die eeufees van die eerste toer te herdenk.<ref name="stripvirish">{{en}} {{cite web |url=http://www.iol.co.za/index.php?click_id=18&art_id=vn20061105111240610C604962&set_id= |title=Boks to wear original strip against Irish |publisher=[[IOL]] |date=5 November 2006 |accessdate=21 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221035236/http://www.iol.co.za/index.php?click_id=18&art_id=vn20061105111240610C604962&set_id= |archive-date=21 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Toe die Australiese Wallabies in 1933 vir die eerste keer na Suid-Afrika getoer het, het die besoekers hemelblou truie gedra om verwarring te voorkom, omdat destyds albei spanne donkergroen truie gebruik het. Tydens die Australiese toer in 1953 het die Suid-Afrikaners tydens die toetswedstryde wit truie gedra. Tydens hul 1961-toer het die Wallabies in goue truie uitgedraf om verdere verwarring te vermy.<ref name="strip">{{en}} {{cite web |title=History of the ARU |url=http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru,183.html |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=19 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060819163106/http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru%2C183.html |archive-date=19 Augustus 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2017 het die Springbokke in Argentinië in ’n rooi wegtrui gespeel, dit was deel van ’n Asics-program tydens die seisoen waarin die Springbokke en [[Blitsbokke]] truie in al die kleure van die [[Vlag van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse vlag]] gedra het — die XV-span het in groen, wit en rooi truie gespeel, terwyl die sewesspan goud, blou en swart gedra het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/sport/opinion/fans-seeing-red-but-not-everything-is-pure-about-springboks-10918098 |title=Fans seeing red, but not everything is pure about Springboks |publisher=Independent Online |author=Darryn Pollock |date=26 Augustus 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Geel/goud en groen is die nasionale sportkleure van Suid-Afrika en word ook op die landsvlag gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0018-229X2011000100003 |title=Flagging the "new" South Africa, 1910–2010 |publisher=SciELO |accessdate=26 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326151411/http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0018-229X2011000100003&script=sci_arttext |archive-date=26 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die bynaam van die Springbokke het sy oorsprong ook in die 1906–07-toer na die Britse Eilande. Die [[springbok]] is deur die destydse kaptein [[Paul Roos]] as simbool gekies om te verhoed dat die Britse pers op sy beurt ’n simbool aan die Suid-Afrikaners toeken. Die kenteken was nie vir die wit span alleenlik nie – die springbok is in 1939 deur die eerste gekleurde span en in 1950 deur die eerste swart gebruik.<ref name="SymbolOfUnity">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/symbol-of-unity-the-springbok-vs-the-protea-770538.html?r=RSS |title=Symbol of unity: the Springbok vs the Protea |publisher=The Independent |author=Ian Evans |date=16 Januarie 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die einde van [[apartheid]] in 1992 is ’n krans van die [[koningsprotea]] by die kenteken bygevoeg. Nadat die ANC die verkiesings in 1994 gewen het, is die spannaam, anders as by die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]], nie in Proteas verander nie, deels te danke aan die destydse president [[Nelson Mandela]] se ingryping.<ref name="SymbolOfUnity" /><ref name="StrainsShow">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2007/oct/21/southafrica.rugbyleague |title=Strains show as nation cheers on the Boks |publisher=[[The Guardian]] |author=Ruaridh Nicoll |date=21 Oktober 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Desember 2008 het die SARU besluit om die Springboktrui te herontwerp en die protea na die linkerkant van die Springbokke se trui te skuif, soos op ander truie van Suid-Afrikaanse nasionale spanne, en die springbok na die regterkant van die trui.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.net/component/supersportcontent/6777?view=news |title=Springbok badge to move to right |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=1 Desember 2008 |accessdate=10 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210012823/http://www.sarugby.net/component/supersportcontent/6777?view=news |archive-date=10 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die nuwe trui is tydens die Britse en Ierse Leeus se 2009-toer na Suid-Afrika gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.net/component/supersportcontent/6803?view=news |title=New Springbok jersey to be launched in time for British & Irish Lions tour |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=21 Januarie 2009 |accessdate=20 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120215631/http://www.sarugby.net/component/supersportcontent/6803?view=news |archive-date=20 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se gelukbringer is ’n springbok en dra die bynaam “Bokkie”. == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:After Wikimania 2018, Cape Town (P1060095).jpg|duimnael|Springboktrui (2018) in Kaapstad met MTN as hoofborg]] Sedert Suid-Afrika se hertoelating by internasionale sportbyeenkomste in 1992 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- | 1992–1996 | Cotton Traders | [[Suid-Afrikaanse Brouerye|Lion Lager]] |- | 1996–1999 | rowspan=2| [[Nike (maatskappy)|Nike]] | ''Geen truiborg'' |- | 2000–2003 | rowspan=3|[[Castle Lager]] |- | 2004 midjaarrugbytoetsreeks | ''Geen truiverskaffer'' |- | [[2004-Drienasiesreeks]] | rowspan=3| [[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- | Desember 2004–2010 | [[SASOL]] |- | 2011–2013 | rowspan=2|[[Barclays Afrika Groep|Absa]] |- | 2014–2015 | rowspan="3" | [[Asics]] |- | 2016 midjaarrugbytoetsreeks | Blue Label Telecoms |- | 2017–2023 | rowspan="3" | [[MTN]] |- | sedert 2023 | [[Nike (maatskappy)|Nike]] |} == Tuisstadions == [[Lêer:South-africa rugby wc 1995.png|duimnael|links|Stadions in Suid-Afrika tydens die Rugbywêreldbeker 1995]] {{Location map+ |Suid-Afrika |caption=Kaart van Suid-Afrika se huidige tuisstadions |places= {{Location map~ |Suid-Afrika |label={{nowrap|[[Loftus Versfeld]]}} |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-25 |lat_min=-45 |lat_sec=-12 |lon_deg=28 |lon_min=13 |lon_sec=22 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label=[[Nuwelandstadion|Nuweland]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-58 |lat_sec=-14 |lon_deg=18 |lon_min=28 |lon_sec=6 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label={{nowrap|[[Kings Park-stadion|Kings Park]]}} |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-29 |lat_min=-49 |lat_sec=-30 |lon_deg=31 |lon_min=1 |lon_sec=47 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label={{nowrap|[[Vrystaatstadion]]}} |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-29 |lat_min=-7 |lat_sec=-2 |lon_deg=26 |lon_min=12 |lon_sec=32 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label={{nowrap|[[Nelson Mandelabaaistadion|Nelson Mandelabaai]]}} |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-56 |lat_sec=-16 |lon_deg=25 |lon_min=35 |lon_sec=56 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label=[[Ellispark-stadion|Ellispark]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-26 |lat_min=-11 |lat_sec=-51 |lon_deg=28 |lon_min=3 |lon_sec=39 }} }} Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Australië, Frankryk en Nieu-Seeland beskik Suid-Afrika oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Springbokke span vir hul toetswedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Suid-Afrika in. [[Ellispark-stadion|Ellispark]] in [[Johannesburg]] met sowat 60&nbsp;000 sitplekke was die hoofstadion gedurende die [[Rugbywêreldbeker 1995]],<ref name="EllisHistory">{{en}} {{cite web| url=http://www.ellispark.co.za/Content.aspx?Page=24&Menu=24 |title=The History of Ellis Park |publisher=ellispark.co.za |accessdate=16 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070316143833/http://www.ellispark.co.za/Content.aspx?Page=24&Menu=24 |archive-date=16 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waar die Springbokke die All Blacks in die eindstryd verslaan het. Ander gereelde stadions vir toetswedstryde sluit in [[Pretoria]] se [[Loftus Versfeld]], [[Nuwelandstadion|Nuweland]] in [[Kaapstad]], [[Kings Park-stadion|Kings Park]] in [[Durban]], [[Vrystaatstadion]] in [[Bloemfontein]] en [[Nelson Mandelabaaistadion]] in [[Gqeberha|Port Elizabeth]].<ref name="PickAndGo">{{en}} {{cite web |url=http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php |publisher=lassen.co.nz |title=Pick and go: Test match results database |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het op 21 Augustus 2010 hul eerste toetswedstryd op [[ENB-stadion|Sokkerstad]] gespeel, ’n [[2010-Drienasiesreeks|Drienasieswedstryd]] teen Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sport24.co.za/Rugby/NZ-SA-to-meet-in-Soweto-20100702 |publisher=Nuus24 |title=NZ, SA to meet in Soweto |date=2 Julie 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ander stadions wat al vir toetswedstryde gebruik is, sluit in [[Buffalo City-stadion]] in [[Oos-Londen]], die [[Royal Bafokeng-stadion]] net buite [[Rustenburg]], [[Mbombela-stadion]] in [[Nelspruit]] en die [[Pumastadion]] in [[Witbank]]. Tydens die Rugbywêreldbeker 1995 is ook die [[Boet Erasmus-stadion]] in Port Elizabeth, die [[Olympia-park]] in Rustenburg en die [[Danie Craven-stadion]] in [[Stellenbosch]] vir wedstryde gebruik. Oorspronklik is ook wedstryde in [[Brakpan]], [[Germiston]], [[Pietermaritzburg]], [[Potchefstroom]] en [[Witbank]] beplan, maar dié wedstryde is na ander plekke verskuif. Suid-Afrika se eerste toetswedstryd is in 1891 op Port Elizabeth se [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] gespeel.<ref name="GeorgePark">{{en}} {{cite web |url=http://stgeorgespark.nmmu.ac.za/ |title=St George's Park History |publisher=stgeorgespark.nmmu.ac.za |author1=Ivor Markman |author2=Debbie Derry |accessdate=5 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505035139/http://stgeorgespark.nmmu.ac.za/ |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ellispark is in 1928 opgerig en het in 1955 ’n rekordskare van 100&nbsp;000 toeskouers tydens die wedstryd tussen Suid-Afrika en die Britse en Ierse Leeus gehuisves.<ref name="EllisHistory" /> Die Springbokke het glo ’n goeie vertoning teen besoekende spanne wanneer hulle op die [[Hoëveld]] speel.<ref name="Lions2009">{{en}} {{cite web |url=http://www.news24.com/News24/Sport/Rugby/0,,2-9-838_2224190,00.html |title=Lions tour itinerary leaked |publisher=[[Nuus24]] |date=22 November 2007 |accessdate=14 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122155356/http://www.news24.com/News24/Sport/Rugby/0%2C%2C2-9-838_2224190%2C00.html |archive-date=22 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wedstryde op Ellispark, Loftus Versfeld of Vodacompark laat vervolgens fisiese probleme opduik,<ref name="AltitudeEllis">{{en}} {{cite web |url=http://sport.iafrica.com/rugby/news/464846.htm |title=Altitude, Madiba spook Aus |publisher=sport.iafrica.com |date=25 Julie 2005 |accessdate=13 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="AltitudeLoftus">{{en}} {{cite web |url=http://www.scrum.com/3305_16827.php |publisher=scrum.com |title=It's all in the mind games |date=27 Julie 2001 |accessdate=14 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en beïnvloed ’n wedstryd op ’n aantal ander maniere, soos die bal wat verder rol indien hy geskop word.<ref name="altitude">{{en}} {{cite web |url=http://www.world.rugby.com.au/aru_shared/news/imported_-_old_site/2002_august/wallabies_focus_on_upsetting_springboks_14472,6467.html |title=Wallabies Focus on Upsetting Springboks |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=23 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323022150/http://www.world.rugby.com.au/aru_shared/news/imported_-_old_site/2002_august/wallabies_focus_on_upsetting_springboks_14472%2C6467.html |archive-date=23 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Deskundiges is nie eens nie of besoekende spanne se tradisioneel swak vertonings direk verband hou met die hoogte bo seespieël en ’n fisiese uitdaging as gevolg daarvan of dit eerder ’n saak van hul gemoedstoestand is.<ref name="AltitudeLoftus" /> == Toetswedstryde == [[Lêer:South Africa IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Suid-Afrika se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Die Springbokke het teen byna elke teenstander ’n positiewe wenrekord; slegs teen die Nieu-Seelandse All Blacks is hul wenrekord negatief. Suid-Afrika het 362 van sy 570 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 63,51%.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=5;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – South Africa |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarmee is die Springbokke een van die mees suksesvolle nasionale rugbyspanne. Hul hoogste oorwinning het die Springbokke op 11 Juli 2005 met 134–3 teen Uruguay aangeteken,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=difference;team=5;template=results;type=team;view=match |title=Points difference (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> hul ergste nederlaag was op 16 September 2017 met 0–57 teen Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=difference;orderbyad=reverse;team=5;template=results;type=team;view=match |title=Points difference (reverse) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Suid-Afrika se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Oktober 2025): {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 40 || 35 || 4 || 1 || 87,50 |- | {{AUSru}} || 97 || 53 || 41 || 3 || 54,64 |- | {{geenvlag|[[Britse Barbarians|Barbarians]]}} || 8 || 3 || 4 || 1 || 37,50 |- | {{BILru}} || 49 || 25 || 18 || 6 || 51,02 |- | {{ENGru}} || 47 || 29 || 16 || 2 || 61,70 |- | {{FIJru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FRAru}} || 46 || 28 || 12 || 6 || 60,87 |- | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 30 || 19 || 10 || 1 || 63,33 |- | {{ITAru}} || 18 || 17 || 1 || 0 || 94,44 |- | {{JPNru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{CANru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 110 || 43 || 63 || 4 || 39,09 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SCOru}} || 30 || 25 || 5 || 0 || 83,33 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | [[Lêer:Flag sudamerica xv 1980.jpg|24px|raam]] [[Suid-Amerikaanse Jaguares]] || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{TGAru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 43 || 35 || 7 || 1 || 81,40 |- | {{geenvlag|Wêreld XV}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- class="sortbottom" ! Algeheel || 570 || 362 || 183 || 25 || 63,51 |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur [[Nieu-Seeland Rugby]] nieerkende wedstryde teen die Nieu-Seelandse Kavaliers is nie in die lys ingesluit nie. Wedstryde teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Nieu-Suid-Walliese Waratahs]] (1920–1928) word deur die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] ook nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == === Noordelike Halfrond === Net soos die ander rugbylande van die Suidelike Halfrond handhaaf Suid-Afrika ’n wedywering met die nasionale spanne van die Noordelike Halfrond. Net só het Suid-Afrika tydens twee van sy eindstrydverskynings teen Engeland te staan gekom (in 2007 en 2019), wat hulle albei kon wen. Sedert 2007 ding Suid-Afrika en Wallis mee om die [[Prins William-beker]] (genoem na [[William, Prins van Wallis|prins William]]).<ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=5 September 2023}}</ref> === Nieu-Seeland === [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-1.jpg|duimnael|Die All Blacks se 1981-toetswedstryd teen die Springbokke in Auckland moes agter doringdraad plaasvind en is deur betogings begelei]] Sedert die eerste ontmoeting in 1921 op Nieu-Seelandse bodem handhaaf die Springbokke en die All Blacks, wat albei as die beste nasionale rugbyspanne wêreldwyd beskou word, ’n intensiewe wedywering. Reeds destyds is albei spanne as die bestes beskou, wat deur die gelykopuitslag van die eerste toetsreeks bevestig is. Die tweede toetsreeks tydens die teenbesoek van 1928 in Suid-Afrika het ook in ’n gelykopuitslag geëindig. In 1937 het die Springbokke daarin geslaag om in Nieu-Seeland ’n toetsreeks teen die All Blacks te wen. In 1949 het die Springbokke die tuisreeks teen die All Blacks met ’n negatiewe rekord vir die Nieu-Seelanders, wat vandag nog bestaan, gewen. In 1956 het die All Blacks egter die tuisreeks teen die Springbokke gewen. In 1960 was die Springbokke weer tydens die tuisreeks teen die All Blacks suksesvol; dié toer word egter vir politieke rusies as vir sportiewe suksesse onthou. Daarna is die wedersydse toetsreekse veral deur die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid en die gepaardgaande twis oor die All Blacks se Māorispelers gekenmerk. Tot in die 1980’s is onderlinge toere onderneem, maar hulle het veral politieke weerstand van anti-apartheidsaktiviste ontlok en is vervolgens deur proteste van ander lande begelei. Die Nieu-Seelandse regering se vashou aan die 1976-toer na Suid-Afrika en die Internasionale Olimpiese Komitee se weiering (rugby was destyds nie ’n Olimpiese sportsoort nie) om Nieu-Seeland ná proteste deur Afrikalande van die [[Olimpiese Somerspele 1976]] te skors het tot die boikot van dié Olimpiese Spele deur 30 oorwegend Afrikalande gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbc.ca/sports/olympics-summer/african-nations-boycott-costly-montreal-games-1.770807 |title=African nations boycott costly Montreal Games |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=7 Augustus 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Eers ná die einde van die apartheidsbewind in Suid-Afrika het die onderlinge wedywering genormaliseer. Tot vandag toe het die Springbokke slegs teen die All Blacks ’n negatiewe wenrekord.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.investec.com/en_za/sponsorships/rugby/all-blacks-vs-springboks-the-greatest-sports-rivalry.html |title=Springboks vs the All Blacks – The Great Rivalry |publisher=Investec |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/a-rivalry-in-numbers-all-blacks-vs-south-africa |title=A Rivalry in Numbers: All Blacks vs South Africa |publisher=All Blacks |date=23 Julie 2019 |accessdate=4 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004192056/https://www.allblacks.com/news/a-rivalry-in-numbers-all-blacks-vs-south-africa |archive-date=4 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wedywering sluit intussen ook die rugbywêreldbekertoernooie in, aangesien beide die All Blacks en die Springbokke die enigste nasionale rugbyspanne was wat die Webb Ellis-beker al drie keer omhoog kon hou. In 2023 het die Springbokke die eerste span geword wat die toernooi vir ’n vierde keer kon wen (gedurende altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie). Albei spanne het tot dusver tydens ses rugbywêreldbekertoernooie ontmoet, waarvan die All Blacks en die Springbokke drie wedstryde elk kon wen. Die Springbokke se belangrikste oorwinnings was die 1995-eindstryd, toe hulle met 15–12 in ekstra tyd gewen het, en die 2023-eindstryd, wat hulle met 12–11 kon wen. Sedert 1996 ontmoet albei spanne tydens die jaarlikse Drienasiesreeks, sedert 2012 die Rugbykampioenskap. Tydens die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] moes die Springbokke hul (tot dusver) ergste nederlaag verduur: 0–57 teen die All Blacks.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/rampant-all-blacks-blow-springboks-away/ |title=Rampant All Blacks blow Springboks away |publisher=Super Rugby |date=17 Augustus 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke op hul beurt die All Blacks hul ergste nederlaag in dié tyd toegedien: 10–43. As gevolg van die Springbokke se geskiedenis as ’n suiwer “wit” span het baie Suid-Afrikaners, wat destyds onder die rassistiese diskriminasie gely het, die All Blacks pleks van die Springbokke ondersteun, ook oor generasies heen. Dit het sy oorsprong in apartheid, toe anti-apartheidsaktiviste by elke geleentheid die teenstaander van die Springbokke as ’n soort weerstand teen apartheid en sy simbole ondersteun het. Ná die einde van apartheid is hierdie gedrag deur ander Suid-Afrikaners egter as “onpatrioties” en “verraaiend” bestempel. Sedert die oorwinnings van ’n span toenemend saamgestel uit “swart”, “wit” en “bruin” spelers (sedert die Rugbywêreldbeker 1995), asook herstrukturering in die bestuurspan kon al hoe meer Suid-Afrikaners van alle etniese agtergronde hulself met die nasionale rugbyspan identifiseer, en om hierdie rede het die ondersteuning vir die All Blacks of ander spanne gekwyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/cape-crusaders-why-some-south-africans-still-support-the-kiwis-not-the-springboks-87207 |title=Cape Crusaders: why some South Africans (still) support the Kiwis, not the Springboks |publisher=The Conversation |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Rugby World Cup Trophy.JPG|duimnael|upright|Suid-Afrika het in 1995, 2007, 2019 en 2023 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Alhoewel die Springbokke as gevolg van apartheid die eerste twee wêreldbekertoernooie misgeloop het, het hulle die Webb Ellis-beker, die trofee waarom tydens die vierjaarlikse rugbywêreldbekertoernooi meegeding word, reeds vier keer verower: tydens die derde toernooi tuis in 1995, 2007 in Frankryk en 2019 in Japan. Daarmee het die Springbokke die tweede span geword wat dié toernooi drie keer gewen het. In 1999 en in 2015 is hulle in die halfeindstryd uitgeskakel, maar het die daaropvolgende klein finale om die derde plek gewen. In 2003 en in 2011 is hulle reeds in die kwarteindstryd uitgeskakel, tot dusver hul swakste uitslag tydens ’n wêreldbekertoernooi. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Geen deelname |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || '''Kampioen''' |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || '''Kampioen''' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Derde plek |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || '''Kampioen''' |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || '''Kampioen''' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Drienasies/Rugbykampioenskap === Suid-Afrika se enigste jaarlikse toernooi is die Rugbykampioenskap (voorheen die Drienasies), waar hulle teen drie ander lande van die Suidelike Halfrond speel: Australië en Nieu-Seeland sedert 1996; Argentinië het in 2012 by dié toernooi aangesluit. Suid-Afrika het die toernooi tot dusver ses keer gewen: in [[1998-Drienasiesreeks|1998]], [[2004-Drienasiesreeks|2004]], [[2005-Drienasiesreeks|2005]], [[2019-Rugbykampioenskapreeks|2019]], [[2024-Rugbykampioenskapreeks|2024]] en [[2025-Rugbykampioenskapreeks|2025]]. As deel van die Rugbykampioenskap ding die Springbokke sedert 2000 met die Wallabies om die [[Mandela Uitdaagplaat]] en sedert 2004 met die All Blacks om die [[Vryheidsbeker]] mee.<ref name="Part Two" /> {{Drie-Nasiesrekord}} {{Die Rugbykampioenskap-rekord}} <small>Punte word soos volg toegeken: 4 punte vir ’n oorwinning, 2 punte vir ’n gelykopuitslag, 0 punte vir ’n nederlaag (saam met moontlike bonuspunte), 1 bonuspunt vir ten minste drie drieë meer as die teenstander, 1 bonuspunt vir ’n nederlaag met minder as sewe punte.</small> === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het die Springbokke maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Suid-Afrika getoer. Die Springbokke het al vier keer ’n Grand Slam behaal, d.w.s. ’n oorwinning oor die vier Tuisnasies Engeland, Ierland, Skotland en Wallis tydens dieselfde toer (die Grand Slam-toere was in 1912/13, 1931/32, 1951/52 en 1960/61). Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Suid-Afrika en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Springbokke na Europa. As deel daarvan ding die Springbokke sedert 2007 met Wallis om die Prins William-beker (genoem na [[William, Prins van Wallis|prins William]]) mee.<ref name="Part Two" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.principalitystadium.wales/2008/02/08/prince-william-cup-to-go-on-display/ |title=Prince William Cup to go on display |publisher=[[Millennium-stadion]] |date=8 Februarie 2008 |accessdate=5 September 2023}}</ref> Sedert 2021 ding die Springbokke met die Britse en Ierse Leeus mee om die Lions Series-trofee wat aan die wenner van elke vierjaarlikse Leeus-reeks oorhandig word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/en/news/lions-and-springboks-to-play-for-new-tour-trophy-created-by-thomas-lyte |title=Lions and Springboks to play for new Tour trophy created by Thomas Lyte |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=4 Mei 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Springbokspan gevorm tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2025/07/23/erasmus-names-squad-for-australia-leg-of-the-castle-lager-rugby-championship |title=Erasmus names Springbok squad for Australia Tests |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=23 Julie 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Cobus Reinach]] || [[Skrumskakel]] || [[Montpellier Hérault Rugby|Montpellier]] || align=center | {{0}}40 |- | [[Morné van den Berg]] || Skrumskakel || [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] || align=center | {{0|00}}3 |- | [[Grant Williams]] || Skrumskakel || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}19 |- | [[Sacha Feinberg-Mngomezulu]] || [[Losskakel]] || [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] || align=center | {{0}}10 |- | [[Manie Libbok]] || Losskakel || [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] || align=center | {{0}}20 |- | [[Handré Pollard]] || Losskakel || [[Leicester Tigers]] || align=center | {{0}}82 |- | [[Damian Willemse]] || Losskakel || [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] || align=center | {{0}}41 |- | [[Damian de Allende]] || [[Senter]] || [[Panasonic Wild Knights]] || align=center | {{0}}89 |- | [[André Esterhuizen]] || Senter || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}20 |- | [[Ethan Hooker]] || Senter || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0|00}}1 |- | [[Jesse Kriel]] || Senter || [[Yokohama Canon Eagles]] || align=center | {{0}}80 |- | [[Kurt-Lee Arendse]] || [[Vleuel]] || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0}}26 |- | [[Cheslin Kolbe]] || Vleuel || [[Tokyo Sungoliath]] || align=center | {{0}}41 |- | [[Canan Moodie]] || Vleuel || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0}}14 |- | [[Edwill van der Merwe]] || Vleuel || [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] || align=center | {{0|00}}3 |- | [[Aphelele Fassi]] || [[Heelagter]] || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}12 |- | [[Willie le Roux]] || Heelagter || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | 100 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Malcolm Marx]] || [[Haker]] || [[Kubota Spears]] || align=center | {{0}}78 |- | [[Bongi Mbonambi]] || Haker || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}79 |- | [[Marnus van der Merwe]] || Haker || [[Scarlets]] || align=center | {{0|00}}1 |- | [[Vincent Koch]] || [[Stut]] || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}63 |- | [[Wilco Louw]] || Stut || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0}}18 |- | [[Ox Nché]] || Stut || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}41 |- | [[Asenathi Ntlabakanye]] || Stut || [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] || align=center | {{0|00}}1 |- | [[Boan Venter]] || Stut || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || align=center | {{0|00}}1 |- | [[Jan-Hendrik Wessels]] || Stut || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0|00}}5 |- | [[Lood de Jager]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Panasonic Wild Knights]] || align=center | {{0}}67 |- | [[Jean-Luc du Preez]] || Slot || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux]] || align=center | {{0}}14 |- | [[Eben Etzebeth]] || Slot || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | 133 |- | [[Franco Mostert]] || Slot || [[Mie Honda Heat|Honda Heat]] || align=center | {{0}}79 |- | [[Ruan Nortjé]] || Slot || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0|00}}8 |- | [[RG Snyman]] || Slot || [[Leinster Rugby|Leinster]] || align=center | {{0}}42 |- | [[Pieter-Steph du Toit]] || [[Losvoorspeler]] || [[Toyota Verblitz]] || align=center | {{0}}88 |- | [[Siya Kolisi]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}93 |- | [[Kwagga Smith]] || Losvoorspeler || [[Shizuoka Blue Revs]] || align=center | {{0}}53 |- | [[Marco van Staden]] || Losvoorspeler || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0}}27 |- | [[Cobus Wiese]] || Losvoorspeler || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0|00}}2 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:FairyHeatlie.jpg|duimnael|upright|Barry Heatlie]] [[Lêer:Rugby Naas Botha.jpg|duimnael|upright|Naas Botha (1987)]] [[Lêer:Capt.jpg|duimnael|upright|John Smit (2008)]] 13 voormalige Suid-Afrikaanse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Naas Botha]] || [[Losskakel]] || 2015 |- | [[Danie Craven]] || [[Skrumskakel]] || 2007 |- | [[Bryan Habana]] || [[Vleuel]], [[senter]] || 2023 |- | [[Morné du Plessis]] || [[Agsteman]] || 2015 |- | [[Frik du Preez]] || [[Slot (rugby)|Slot]], [[Losvoorspeler|Flank]] || 2009 |- | [[Os du Randt]] || [[Stut]] || 2019 |- | [[Danie Gerber]] || [[Senter]] || 2015 |- | [[Barry Heatlie]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2009 |- | [[Hennie Muller]] || [[Agsteman]] || 2015 |- | [[Bennie Osler]] || [[Losskakel]] || 2009 |- | [[Francois Pienaar]] || [[Losvoorspeler|Flank]] || 2011 |- | [[John Smit]] || [[Haker]], [[Stut]] || 2009 |- | [[Joost van der Westhuizen]] || [[Skrumskakel]] || 2015 |} Daarbenewens is die twee wêreldkampioenafrigters [[Kitch Christie]] en [[Jake White]] asook oudpresident [[Nelson Mandela]] (vir sy invloed op die sport) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706549 |title=Nelson Mandela – World Rugby – Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> 25 spelers is tweeledige wêreldkampioene: Os du Randt (in 1995 en in 2007), [[François Steyn]] (in 2007 en in 2019), asook [[Damian de Allende]], [[Lukhanyo Am]], [[Faf de Klerk]], [[Pieter-Steph du Toit]], [[Eben Etzebeth]], [[Steven Kitshoff]], [[Vincent Koch]], [[Cheslin Kolbe]], [[Siya Kolisi]], [[Jesse Kriel]], [[Willie le Roux]], [[Frans Malherbe]], [[Makazole Mapimpi]], [[Malcolm Marx]], [[Bongi Mbonambi]], [[Franco Mostert]], [[Trevor Nyakane]], [[Handré Pollard]], [[Cobus Reinach]], [[Kwagga Smith]], [[RG Snyman]], [[Duane Vermeulen]] en [[Damian Willemse]] (almal in 2019 en 2023). [[Wêreldrugby]] het drie Springbokke as speler van die jaar benoem: [[Schalk Burger]] (in 2004), [[Bryan Habana]] (in 2007) en [[Pieter-Steph du Toit]] (in 2019).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Spelerkeuring === Rugby was oor dekades heen ’n amateursport, waarvolgens die spelers hul geld met ’n beroep moes verdien en slegs van hul prestasies finansieel kon baat as hulle by rugby-league-spanne aangesluit het, waardeur hulle nie meer in aanmerking vir rugby union gekom het nie. Hierdie situasie het in 1995 verander, toe rugby union ’n professionele sport geword het. Vervolgens het baie Suid-Afrikaanse spelers kontrakte met Europese spanne onderteken, aangesien hulle in die Europese ligas hoër salarisse verdien het as tuis. ’n Aantal bekende Springbokke het in die buiteland gespeel, waaronder [[Naas Botha]] (Italië), [[Francois Pienaar]] (Engeland), [[Percy Montgomery]] (Wallis en Frankryk), [[Stefan Terblanche]] (Wallis), [[Butch James]] (Engeland), [[Victor Matfield]] (Frankryk) en [[John Smit]] (Frankryk). Die beheerliggaam het oor jare heen sulke spelers nie vir die nasionale span benoem nie. Dienooreenkomstig het die afrigter Jake White in 2004 verras, toe hy twee spelers wat buite Suid-Afrika gespeel het, vir die nasionale span benoem het: Percy Montgomery en [[Jaco van der Westhuyzen]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/article/2004-05-17-shock-selections-in-whites-springbok-squad/ |title=Shock selections in White's Springbok squad |publisher=[[Mail & Guardian]] |author=Andrew Hollely |date=17 Mei 2004 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Te midde van voortdurende vertrek na Europa en ook na Japan, bestaan die risiko van permanente uitvloei aan talentvolle spelers, veral omdat, volgens Wêreldrugby se reëls, ’n ononderbroke verblyf van vyf jaar in die buiteland voldoende is om in aanmerking te kom vir ’n ander land se nasionale span (tot einde 2020 was dit drie jaar).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39868065 |title=World Rugby raises international eligibility period from three to five years |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Sedert 1 Julie 2017 laat die Suid-Afrikaanse Rugbyunie spelers wat by ’n buitelandse klub aangesluit het, slegs toe om vir die Springbokke gekies te word indien hulle al meer as 30 toetswedstryde vir die Bokke gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sbs.com.au/news/springboks-to-tighten-selection-rules |title=Springboks to tighten selection rules |publisher=Special Broadcasting Service |date=4 Maart 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Victor Matfield.jpg|duimnael|upright|Victor Matfield (2006)]] [[Lêer:Habana, Bryan (Canon).jpg|duimnael|upright|Bryan Habana (2006)]] [[Lêer:Morné Steyn.jpg|duimnael|upright|Morné Steyn (2010)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Suid-Afrika se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Oktober 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=5;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Eben Etzebeth]] * || 2012–2025 || 138 |- | {{0}}2 || [[Victor Matfield]] || 2001–2015 || 127 |- | {{0}}3 || [[Bryan Habana]] || 2004–2016 || 124 |- | {{0}}4 || [[Tendai Mtawarira]] || 2008–2019 || 117 |- | {{0}}5 || [[John Smit]] || 2000–2011 || 111 |- | {{0}}6 || [[Jean de Villiers]] || 2002–2015 || 109 |- | {{0}}7 || [[Percy Montgomery]] || 1997–2008 || 102 |- | {{0}}8 || [[Willie le Roux]] * || 2013–2025 || 101 |- | {{0}}9 || [[Siya Kolisi]] * || 2013–2025 || {{0}}98 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 93 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=5;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[John Smit]] || 2003–2011 || 83 |- | {{0}}2 || [[Siya Kolisi]] * || 2018–2025 || 66 |- | {{0}}3 || [[Jean de Villiers]] || 2012–2015 || 37 |- | {{0}}4 || [[Gary Teichmann]] || 1995–1999 || 36 |- | {{0}}5 || [[Francois Pienaar]] || 1993–1996 || 29 |- | {{0}}6 || [[Victor Matfield]] || 2007–2015 || 27 |- | {{0}}7 || [[Dawie de Villiers]] || 1965–1970 || 22 |- | {{0}}8 || [[Corné Krige]] || 1999–2003 || 18 |- | {{0}}9 || [[André Vos]] || 1999–2001 || 16 |- | 10 || [[Morné du Plessis]] || 1975–1980 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=5;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Percy Montgomery]] || 1997–2008 || 893 |- | {{0}}2 || [[Handré Pollard]] * || 2014–2025 || 815 |- | {{0}}3 || [[Morné Steyn]] || 2009–2021 || 742 |- | {{0}}4 || [[Bryan Habana]] || 2004–2016 || 335 |- | {{0}}5 || [[Elton Jantjies]] || 2012–2022 || 331 |- | {{0}}6 || [[Naas Botha]] || 1980–1992 || 312 |- | {{0}}7 || [[Joel Stransky]] || 1993–1996 || 240 |- | {{0}}8 || [[Braam van Straaten]] || 1999–2001 || 221 |- | {{0}}9 || [[Joost van der Westhuizen]] || 1993–2003 || 190 |- | 10 || [[Jannie de Beer]] || 1997–1999 || 181 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=5;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Bryan Habana]] || 2004–2016 || 67 |- | {{0}}2 || [[Joost van der Westhuizen]] || 1993–2003 || 38 |- | {{0}}3 || [[Makazole Mapimpi]] * || 2018–2025 || 33 |- | {{0}}4 || [[Jaque Fourie]] || 2003–2013 || 32 |- | {{0}}5 || [[Jean de Villiers]] || 2012–2015 || 27 |- | {{0}}6 || [[Malcolm Marx]] * || 2016–2025 || 26 |- | {{0}}7 || [[Breyton Paulse]] || 1999–2007 || 26 |- | {{0}}8 || [[Percy Montgomery]] || 1997–2008 || 25 |- | {{0}}9 || [[JP Pietersen]] || 2006–2016 || 24 |- | 10 || colspan=3 | Drie spelers met 21 drieë elk |} |} == Afrigters == {{Hoofartikel|Springbokafrigters}} [[Lêer:Danie Craven 1956b.jpg|duimnael|upright|Danie Craven (1956)]] [[Lêer:Man of the moment Jake White.jpg|duimnael|upright|Jake White wys die William Webb Ellis-beker wat deur die Springbokspan as wenner van die Wêreldbekertoernooi van 2007 omhoog gehou is]] [[Lêer:Peter de Villiers.jpg|duimnael|upright|Peter de Villiers (2011)]] Aangesien die definisie en rol van afrigters tot die besoek van die All Blacks in 1949 baie uiteenlopend was, bevat die volgende tabel slegs afrigters wat sedertdien benoem is. Sedert die begin af was al die Springbokke se afrigters Suid-Afrikaners. {| class="wikitable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | [[Danie Craven]] || 1949–1956 || 74 |- | [[Basil Kenyon]] || 1958 || 0 |- | [[Hennie Muller]] || 1960–1961, 1963, 1965 || 44 |- | [[Boy Louw]] || 1960–1961, 1965 || 67 |- | [[Izak van Heerden (rugbyafrigter)|Izak van Heerden]] || 1962 || 75 |- | [[Felix du Plessis]] || 1964 || 100 |- | [[Ian Kirkpatrick]] || 1967, 1974 || 60 |- | [[Avril Malan]] || 1969–1970 || 50 |- | [[Johan Claassen]] || 1964, 1970–1974 || 50 |- | [[Nelie Smith]] || 1980–1981 || 80 |- | [[Cecil Moss]] || 1982–1989 || 83 |- | [[John Williams (rugbyafrigter)|John Williams]] || 1992 || 20 |- | [[Ian McIntosh]] || 1993–1994 || 33 |- | [[Kitch Christie]] || 1994–1996 || 100 |- | [[André Markgraaff]] || 1996 || 61 |- | [[Carel du Plessis]] || 1997 || 37 |- | [[Nick Mallett]] || 1997–2000 || 71 |- | [[Harry Viljoen]] || 2000–2002 || 53 |- | [[Rudolf Straeuli]] || 2002–2003 || 52 |- | [[Jake White]] || 2004–2007 || 67 |- | [[Peter de Villiers]] || 2008–2011 || 62 |- | [[Heyneke Meyer]] || 2012–2015 || 67 |- | [[Allister Coetzee]] || 2016–2018 || 47 |- | [[Rassie Erasmus]] || 2018–2019 || 63 |- | [[Jacques Nienaber]] || 2020–2023 || 69 |- | [[Rassie Erasmus]] || sedert 2024 || 69 |} == Toekennings == Die Italiaanse sporttydskrif ''Gazzetta dello Sport'' het die Springbokke in 2007 as “wêreldspan van die jaar” aangewys. Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het die Springbokke vier keer as “span van die jaar” benoem (in 2004, 2007, 2009 en 2019). Die Springbokke het ook twee keer die Laureus Wêreldsporttoekennings as “span van die jaar” ontvang (in 2008 en 2020).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2008 |title=Laureus World Sports Awards 2008 |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2020 |title=Laureus World Sports Awards 2020 |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Kulturele invloed == === Rolprente === Die Springbokke speel ’n sentrale rol in die Amerikaanse 2009-rolprent ''Invictus''. Die rolprent, wat op die boek ''Playing the Enemy'' van John Carlin gebaseer is, beskryf hoe die destydse Suid-Afrikaanse president Nelson Mandela die rugbywêreldbekertoernooi gebruik het om die Suid-Afrikaanse samelewing, wat kort tevore nog weens apartheid erg verdeeld was, met hulp van die Springbokke oor die politiesgemotiveerde verdeling heen verenig het. Die regie is behartig deur [[Clint Eastwood]], die hoofrolle is [[Morgan Freeman]] as Nelson Mandela en [[Matt Damon]] as spankaptein [[Francois Pienaar]]. Die Suid-Afrikaanse 2016-rolprent ''[[Modder en bloed]]'' handel oor die benadering van rugby in die krygsgevangenekamp op die Britse eiland [[Sint Helena]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Die Suid-Afrikaanse musikant en akteur [[Bok van Blerk]] speel die rol as Boerbevelvoerder [[Gideon Scheepers]]. Die protagonis Willem Morkel is op die rugbyspeler Sommie Morkel gebaseer, wat in 1906 in vier wedstryde vir die Springbokke uitgedraf het. Die Australiese 2019-rolprent ''Die Wonderwerk van Brighton'' handel oor die verrassende Japannese oorwinning oor Suid-Afrika tydens die Rugbywêreldbeker 2015 se groepfase in die Engelse stad Brighton. === Liedjies === Sedert hul sukses tydens die Rugbywêreldbeker in 1995 word die Springbokke deur die tradisionele volkslied ''[[Shosholoza]]'' begelei. Onder meer [[Ladysmith Black Mambazo]] en die [[Soweto Gospelkoor]] het die liedjie ter ondersteuning van die Springbokke opgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby15.co.za/learn-the-lyrics-of-shosholoza-the-south-african-rugby-fan-songs/ |title=Learn the Lyrics of "Shosholoza" the South African Rugby Fan Songs |publisher=rugby15.co.za |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/ndlovu-youth-choir-shosholoza/ |title=Watch: The Ndlovu Youth Choir performs ‘Shosholoza’ for the Springboks &#91;video&#93; |publisher=[[The South African]] |author=Erene Roux |date=15 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> [[Leon Schuster]] se ''Hier kom die Bokke'' is nog 'n gewilde liedjie wat ter ondersteuning van die Springbokke gesing word. Dit het ook tydens die Rugbywêreldbeker 1995 gewild geword en begeester die Springbokke sedertdien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sapeople.com/fab-south-african-stuff/watch-leon-schusters-special-message-for-the-springboks-hey-bokke/ |title=WATCH Leon Schuster’s Hey Bokke! Sing-Along Rugby Anthem for the Springboks |publisher=SA People News |author=Jenni Baxter |date=22 September 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> [[Siya Kolisi]] het as Springbokkaptein saam met [[Makazole Mapimpi]] en [[Lukhanyo Am]] die ritueel begin, om voor elke wedstryd in hul [[Xhosa]]-moedertaal ’n ''Gwijo'' op te se. ’n Gwijo is ’n tradisionele [[a capella]]-gesangstyl in die [[Xhosas|Xhosakultuur]] in ’n vraag-en-antwoord-formaat wat emosies en motivering sal oordra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jeremydetolly.com/blog/ep39 |title=Gwijo: Healing Anthems for South Africa |publisher=Jeremy de Tolly |date=30 November 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dié idee is deur ondersteuners oorgeneem en sodoende is die Springbokke tydens beide die 2019- en 2023-rugbywêreldbekertoernooie musikaal deur ’n Gwijo-span aangemoedig en ondersteun.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/bok-supporters-the-gwijo-squad-finally-arrive-in-france-after-years-of-saving/ |title=Bok supporters, the Gwijo Squad, finally arrive in France after years of saving |publisher=[[The Citizen]] |author=Bonginkosi Tiwane |date=13 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/sport/rugby/rugby-world-cup-2023/what-is-siya-singing-in-tunnel-before-game-19-october-2023-breaking/ |title=WHAT is Siya singing in the TUNNEL before a game? |publisher=[[The South African]] |author=Ray Leathern |date=19 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sowetanlive.co.za/sport/rugby/2023-09-08-gwijo-squad-to-hype-up-boks-as-world-cup-defence-begins/ |title=Gwijo Squad to hype up Boks as World Cup defence begins |publisher=[[Sowetan]] |author=Thulani Mbele |date=8 September 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Proteas]] * [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |year=2000 |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1}} * {{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga – Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=Harper Collins Publishers |year=2005 |isbn=1-86950-566-2}} * {{en}} {{cite book |author=John Nauright |title=Sport, Cultures, and Identities in South Africa |publisher=Continuum International Publishing Group |year=1997 |isbn=0-7185-0072-5}} * {{en}} {{cite book |author=A.C. Parker |title=The Springboks, 1891–1970 |publisher=Cassell & Company Ltd. |year=1970 |location=Londen |isbn=0-304-93591-3}} * {{en}} {{cite book |author=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |publisher=University of Wales Press |year=1980 |location=Cardiff |isbn=0-7083-0766-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|South Africa national rugby union team|Springbokke}} * {{en}} [http://www.sarugby.co.za/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://springboksupporter.co.za/ Amptelike webwerf van die Springbokke se aanhangersklub] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722055656/https://springboksupporter.co.za/ |date=22 Julie 2020 }} * {{en}} [http://www.genslin.us/bokke Springbokke se Rugbyheldesaal] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/south-africa Suid-Afrika by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/south-africa Suid-Afrika op Planet Rugby] {{Navbox |name = Springbokke |state = collapsed |title = Springbokspanne gehaal |list1 = {{Springbokke (1995 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (1999 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2003 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2007 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2008)}} {{Springbokke (2009)}} {{Springbokke (2010)}} {{Springbokke (2011 Rugbywêreldbekergroep)}} {{Springbokke (2012)}} {{Springbokke (2013)}} {{Springbokke (2014)}} {{Springbokke (2015 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2015)}} {{Springbokke (2016)}} {{Springbokke (2017)}} {{Springbokke (2018)}} {{Springbokke (2019)}} {{Springbokke (2019 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2023 Rugbywêreldbeker)}} }} {{Nasionale rugbyspanne}} {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rugbyspanne]] reilvb845w1evb4ld9p6eic3bh05rd7 0 25423 2925658 2925376 2026-08-16T19:00:07Z SpesBona 2720 Bygewerk 2925658 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Fidjiaanse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Fidji | beeld = Kenteken van die Fidjiaanse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Fidjiaanse Rugbyunie]] (FRU) | bynaam = Vlieënde Fidjiane | embleem = die [[Palmagtige|palmboom]] | stadion = HFC Bank-stadion, [[Suva]] | kapasiteit = 25&nbsp;000 | kaptein = [[Tevita Ikanivere]] | afrigter = {{vlagikoon|Australië}} [[Mick Byrne]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _fiji23rwch | patroon_b1 = _fiji23rwch | patroon_ra1 = _fiji23rwch | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _blackstripe | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = 000000 | kouse1 = ffffff | patroon_la2 = | patroon_b2 = _fiji_rugby23a | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _redtop | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = | regterarm2 = 000000 | broek2 = ff0000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Nicky Little]] (71)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=14;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Nicky Little]] (670)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=14;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Vereniki Goneva]] en [[Nemani Nadolo]] (22 elk)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=14;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = [[Lêer:Flag of the Samoa Trust Territory.svg|20px]] '''[[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]]''' 0–6 {{FIJru-r}}<br />([[Apia]], [[Samoa]]; 18 Augustus 1924)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=1924;team=14;type=year |title=Fiji / Match results |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | grootwen = {{FIJru}} 124–4 {{NIUru-r}}<br />(Apia, Samoa; 10 September 1983)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=1983;team=14;type=year |title=Fiji's Results – 1983 |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | grootverloor = {{NZLru}} 91–0 {{FIJru-r}}<br />([[Auckland]], [[Nieu-Seeland]]; 10 Junie 2005)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=2005;team=14;type=year |title=Fiji's Results – 2005 |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | Wêreldbekerverskynings = 9/10 | jaar = 1987 | beste = Kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.fijirugby.com }} Die '''Fidjiaanse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Fiji national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Fidji]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Fidji geadministreer deur die [[Fidjiaanse Rugbyunie]] (''Fiji Rugby Union'', FRU) wat in 1913 gestig is. Fidji word deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Fidji is tans (September 2025) negende op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die span neem deel aan die jaarlikse [[Stille Oseaan-nasiesbeker]], saam met [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]]. Fidji is ’n lid van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie (Engels: ''Pacific Islands Rugby Alliance''; ''PIRA''), saam met Tonga; Samoa was tot in 2009 ook ’n lid, maar hulle het hulself onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.samoaobserver.ws/index.php?view=article&id=10568%3Awe-quit&option=com_content&Itemid=53 |title=We quit: SRU |publisher=Samoa Observer |accessdate=20 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220102824/http://www.samoaobserver.ws/index.php?view=article&id=10568%3Awe-quit&option=com_content&Itemid=53 |archive-date=20 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fidji het in 1924 sy eerste internasionale wedstryd teen Samoa gespeel. Fidji, Samoa en Tonga speel gereeld teen mekaar in toernooie soos die Stille Oseaan-nasiesbeker (tot in 2005 Stille Oseaan-drienasies), waarin Fidji tot dusver 19 titels gewen het. Fidji se bynaam is ''Flying Fijians'' (Engels vir: “Vlieënde Fidjiane”). Die Cibi-oorlogsdans ([[Fidjiaans]]: [ˈðimbi]) word voor elke toetswedstryd deur die Fidjiaanse span uitgevoer. Die oorlogsdans dateer uit die land se oorloë met naburige eilande en word sedert 1939 op die rugbyveld gebruik.<ref name="history">{{en}} {{cite web |url=http://www.teivovo.com/history/index.html |title=Rugby History in Fiji |publisher=Teivovo |accessdate=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/ |archive-date=14 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fidji het tot dusver vir nege van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer en slegs die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] misgeloop. In [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] het hulle daarin geslaag om tot die kwarteindrondte deur te dring. Een voormalige Fidjiaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Fidji speel tradisioneel in wit truie met swart kleuraksente, wit broeke en swart-wit-gestreepte sokkies. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Fidjiaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Fidji is die Fidjiaanse Rugbyunie (Engels: ''Fiji Rugby Union'', FRU). Die Fidjiaanse Rugbyunie is in 1913 gestig en het in 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste rugbywêreldbekertoernooi]], ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji |title=Fiji |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarbenewens was die Fidjiaanse Rugbyunie in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref name="islands">{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep die Fidjiaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. ''Fiji Warriors'' is die tweede nasionale span van Fidji en hulle neem aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi deel. Die ''Fiji Sevens'' is die Fidjiaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, [[Olimpiese Somerspele]] en die [[Statebondspele]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/teams/national-15s/ |title=National 15s |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513223501/https://www.fijirugby.com/teams/national-15s/ |archive-date=13 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Fidji oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/tournaments/schools-rugby/ |title=Schools Rugby |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |accessdate=9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509082913/https://www.fijirugby.com/tournaments/schools-rugby/ |archive-date=9 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As deel van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie het die beheerliggaam van 2004 wedstryde gereël van die Stille Oseaan-eilanders, ’n gemeensame keurspan van die drie Stille Oseaan-[[Eilandstaat|eilandstate]] Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]. Aangesien die Stille Oseaan-eilanders nie die gewenste inkomste vir die beheerliggame gegenereer het nie, het die Samoaanse beheerliggaam dié samewerking in 2009 beëindig.<ref name="Samoa quits">{{en}} {{cite web |url=http://www.planetrugby.com/story/0,25883,16024_5437460,00.html |title=Samoa quits Pacific Islands Rugby Alliance |publisher=Planet Rugby |date=17 Julie 2009 |accessdate=21 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721003642/http://www.planetrugby.com/story/0,25883,16024_5437460,00.html |archive-date=21 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2022 word Fidji in die internasionale [[Superrugby]]toernooi verteenwoordig deur die professionele span Fijian Drua, wat aan dié toernooi deelneem saam met spanne uit Australië, Nieu-Seeland en een uit die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die Cookeilande, Fidji, Samoa en Tonga).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/super-rugby-set-twelve-2022/ |title=Reports: Agreement reached for 12-team Super Rugby from 2022 |publisher=SA Rugby Magazine |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Algemene situasie == [[Lêer:Fijian rugby.jpg|duimnael|Rugbyspelende kinders in Fidji]] Fidji is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die [[Cookeilande]], [[Nieu-Seeland]], [[Samoa]], [[Tonga]] en [[Wallis]] kan soortgelyke bewerings maak.<ref name="history" /> Daar is ongeveer 80&nbsp;000 geregistreerde spelers uit ’n totale bevolking van sowat 950&nbsp;000 wat in meer as 600 klubs aktief is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/rugby-house/about-us/ |title=About us |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |date=2021 |accessdate=9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509145652/https://www.fijirugby.com/rugby-house/about-us/ |archive-date=9 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fidji ly egter onder ’n groot uitvloei aan talent, aangesien baie spelers in die professionele ligas in [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Europa]] of [[Japan]] speel en deur die onderskeie land ingeburger word. Volgens [[Wêreldrugby]] se reëls is ’n tydperk van vyf jaar ononderbroke blyplek genoeg om vir die nasionale span van ’n ander land uit te draf (tot aan die einde van 2020 was dit slegs drie jaar).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39868065 |title=World Rugby raises international eligibility period from three to five years |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Verder speel ’n beduidende aantal spelers, wat vir Fidji verkiesbaar is, vir [[Wallabies|Australië]] of [[All Blacks|Nieu-Seeland]]; noemenswaardige voorbeelde is die Fidjiaans gebore All Blacks [[Joe Rokocoko]] en [[Sitiveni Sivivatu]] asook die [[Wallabies]] [[Tevita Kuridrani]] en [[Lote Tuqiri]]. Met ’n bevolking van ’n rapsie minder as ’n 950&nbsp;000 is Fidji van die kleinste lande wat gereeld aan rugbywêreldbekertoernooie deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2023/09/12/rugby-world-cup-2023-country-populations/ |title=Rugby World Cup 2023 – Country Populations |publisher=Americas Rugby News |date=12 September 2023 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Stille Oseaan-eilandstate se beheerliggame is nie sterk genoeg om hierdie uitvloei aan talent stop te sit nie. Soms word die sistematiese stropery in ’n ironiese manier met die 19de eeuse ''Blackbirding'' vergelyk.<ref name="gain">{{en}} {{cite web |url=https://www.northweststar.com.au/story/937123/pacifics-brawn-drain-is-world-rugbys-gain/ |title=Pacific's brawn drain is world rugby's gain |publisher=North West Star |date=7 Oktober 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Fidjiane, wat hul eie land verteenwoordig, kan nie altyd vir hul nasionale span verskyn nie, aangesien veral Engelse klubs huiwerig is om spelers vir toetswedstryde beskikbaar te stel. Die professionele span [[Fijian Drua]], wat sedert 2022 aan die internasionale toernooi [[Superrugby]] deelneem, sal as ’n oplossing dien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/next-steps-in-pacific-island-professional-teams-journey-confirmed-by-nz-rugby/ |title=Next steps in Pacific Island professional teams' journey confirmed by NZ Rugby |publisher=[[All Blacks]] |date=14 April 2021 |accessdate=5 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205120957/https://www.allblacks.com/news/next-steps-in-pacific-island-professional-teams-journey-confirmed-by-nz-rugby/ |archive-date=5 Februarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Fidjiane is in rugbyunie steeds onder die 15 beste spanne wêreldwyd. Hulle is egter nog meer suksesvol in [[sewesrugby]], waarvan die reëls op rugbyunie s’n geskoei is. Byvoorbeeld: het hulle twee Sewesrugbywêreldbekertoernooie en tydens die [[Olimpiese Somerspele]] in [[Olimpiese Somerspele 2016|2016]] en [[Olimpiese Somerspele 2020|2020]] goue medaljes gewen. Vir die sewesrugbyspan het spelers verskyn wat voorheen of later ook vir die rugbyuniespan gespeel het. Volgens Wêreldrugby se reëls is dit egter nie moontlik om terselfdertyd vir albei nasionale spanne in aanmerking te kom nie; hierdeur sal veral uitputting van spelers vermy word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/governance/regulations/reg-8 |title=Regulation 8. Eligibility to play for national representative teams |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === Britte, Nieu-Seelanders en inheemse polisiemagte het in 1884 vir die eerste keer rugby by Ba op die eiland [[Viti Levu]] gespeel. Gedurende die vroeë 1890’s het die plaaslike pers vir die eerste keer oor dié sport verslag gedoen, waarvolgens dit in die bevolking begin versprei het. Aanvanklik was dit in wedywering met [[sokker]], maar rugby het spoedig die voortou gekry en is tot op hede die oorheersende balsport in Fidji.<ref>{{en}} {{cite book |author=J. R. Jones |title=Encyclopedia of Rugby Union Football |publisher=Robert Hale |location=Londen |date=1976 |ISBN=0-7091-5394-5 |pages=37}}</ref> Volgens Robert F. Dewey, ’n historikus aan die DePauw-universiteit, was rugby destyds ’n belangrike manier om die plaaslike trots en strydlustige manlikheid uit te druk. Nadat baie tradisionele rituele gedurende die koloniale tydperk verdwyn het, was rugby ’n goeie plaasvervanger vir die uitvoering van ou konflikte. Buitendien was die atletiese vaardighede van die inheemse spelers glo heel geskik vir die rugbyspel. ’n Soortgelyke ontwikkeling het in twee ander Stille Oseaan-eilandstate plaasgevind: [[Samoa]] en [[Tonga]].<ref name="gain" /> Van 1904 is aparte toernooie aangebied, waartydens Europese setlaars en inheemses net onder mekaar gespeel het; dié toernooie was egter net los gestruktureer. In 1913 het die Nieu-Seelandse [[loodgieter]] Paddy Sheehan, wat by die oprigting van die ''Grand Pacific Hotel'' in die hoofstad [[Suva]] gewerk het, met die ''Pacific Club'' die eerste formeel georganiseerde klub gestig. Onmiddellik daarna is die Fidjiaanse Rugbyvoetbalunie (''Fiji Rugby Football Union'', FRFU) gestig en die goewerneur Ernest Bickham Sweet-Escott het die ''Escott Shield'' as kampioenskaptrofee geskenk.<ref name="history" /> Sheehan het as die eerste president van die beheerliggaam daarvoor gesorg dat die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] tydens hul terugkeer van hul suksesvolle toer na [[Kalifornië]] ’n tussenstop in Suva maak om in ’n wedstryd te speel. Dit het op 13 Desember 1913 plaasgevind en met ’n 3–67-nederlaag vir die uitsluitlik uit Europeërs saamgestelde span geëindig. Sheehan, wat ook as kaptein en afrigter gedien het, het met sy [[Drie (sport)|drie]] die enigste punte vir Fidji aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://teivovo.com/history/1913_days_to_remember.html |title=Pioneers of Fiji Rugby |publisher=Teivovo |date=2002 |accessdate=2 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102221424/http://teivovo.com/history/1913_days_to_remember.html |archive-date=2 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van die destydse rasseskeiding was die FRFU in die eerste jare vir Europeërs voorbehou. In 1914 het Ratu Epeli Ganilau ’n toernooi vir “inheemses” (''natives'') met vier klubs, wat saam die ''Fiji Native Union'' gevorm het, van stapel gestuur.<ref name="history" /> Dié beheerliggaam was met die FRFU geassosieerd en het ook die meeste nasionale spelers gelewer, maar die rasseskeiding het vir die volgende drie dekades bly bestaan. Eers in 1945 is die ''Fiji Native Union'' volledig in die FRFU geïntegreer. Sedert 1963 dra die beheerliggaam die naam Fidjiaanse Rugbyunie (''Fiji Rugby Union'', FRU). Die meeste hoofafrigters, raadslede en ander funksionarisse was steeds van ’n Europese afkoms wat eers met die onafhanklikheidwording in 1970 begin verander het. Die Fidjiaanse Indiërs, wat aan die einde van die 19de eeu deur die Britse koloniste uit [[Brits-Indië]] hier gevestig is, was egter steeds uitgesluit. Tot op hede word hierdie bevolkingsgroep nie deur die Fidjiaanse rugbykultuur betrek nie.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Dominik Schieder |title=Rugby in Fiji: Unifying and Dividing a Multi-Cultural Society |work=Pacific News |edition=37 |publisher=Arbeitsgemeinschaft für Pazifische Studien, Universität Hamburg |location=Hamburg |date=Januarie 2012 |pages=23–28 |url=https://www.pacific-geographies.org/wp-content/uploads/sites/2/2017/06/PN37_Schieder.pdf |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === [[Lêer:1924 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1924]] [[Lêer:1932 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1932]] [[Lêer:1939 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1939]] In 1924 het die FRFU en die geassosieerde ''Fiji Native Union'' die eerste Fidjiaanse nasionale rugbyspan saamgestel. Dit het slegs uit spelers van die vyf bestaande “inheemse” klubs bestaan en geen Europese speler ingesluit nie. Die eerste toetswedstryd is op 15 Augustus 1924 in die Samoaanse hoofstad [[Apia]] teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] gespeel en met 6–0 gewen.<ref name="history" /> Volgens ’n legende is die wedstryd op ’n rugbyveld met ’n groot boom op die middellyn gespeel, maar destydse koerantberigte vermeld niks daarvan nie.<ref name="islands" /> Die wedstryd het om 7 v.m. afgeskop om die Samoaanse teenstanders kans te gee om ná die wedstryd te gaan werk. Die Fidjiaanse spelers was volledig in swart geklee (na die Nieu-Seelandse voorbeeld) en het kaalvoet uitgedraf. Aansluitend het hulle vir nege wedstryde na Tonga getoer. Die eerste toetswedstryd in [[Nukuʻalofa]] is met 6–9 teen die [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tongane]] verloor, die tweede met 14–3 gewen en in die derde het hulle met 0–0 gelykop gespeel. Op pad huis toe is Fidji deur Samoa met 9–3 geklop.<ref name="history" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/49 |title=1924 Fiji tour to Western Samoa and Tonga |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Met uitsondering van die jaar 1930 het Fidji en Tonga tussen 1924 en 1934 al om die twee jaar ’n toetsreeks van drie wedstryde teen mekaar gespeel. Toe die Tongane in 1926 vir die eerste keer Fidji besoek het, het die Fidjiaanse spelers in ’n wit trui met ’n geborduurde Palmembleem begin uitdraf; saam met die swart broeke vorm dit steeds die gewone speeldrag. In 1928 het die beheerliggaam vir die eerste keer ’n studentekompetisie aangebied. Op daardie stadium was die meeste rugby-aktiwiteite veral op Suva en Nausori beperk. In ’n berig deur die beheerliggaam is die rede hiervoor genoem: “Dit is moeilik om die spel buite Suva te vestig, aangesien amper elke geskikte plek reeds ’n [[krieket]]veld met ’n betonblad in die middel het.” Die Nieu-Seelandse Maori (die [[Maori's]] se keurspan) het in Augustus 1938 vir die eerste keer na Fidji getoer. Die gasheer het vir die eerste keer in stewels uitgedraf, maar hulle het die neiging gehad om dit tydens die wedstryd uit te trek en oor die kantlyn te gooi. Van die vyf wedstryde tydens die toer was drie toetswedstryde. In die eerste het hulle met 3–3 gelykop gespeel, Fidji het die tweede met 11–5 en die Maori die derde met 6–3 gewen, waarvolgens die reeks onbeslis geëindig het.<ref name="history" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/91 |title=1938 New Zealand Maori tour to Fiji and New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Fidjiane het in 1939 [[Nieu-Seeland]] vir die eerste keer besoek. Die spankaptein tydens die toer van agt wedstryde, Ratu George Cakobau, was van mening dat sy span ’n oorloogsdans in antwoord op die Nieu-Seelandse [[Haka]] moes opvoer. Sedertdien word die Cibi voor elke wedstryd deur die nasionale span gedans. Die Fidjiane het sonder vrees gespeel en die toeskouers met hul onvoorspelbare spelstyl vermaak. Hulle was die eerste span ooit wat tydens ’n toer na Nieu-Seeland onoorwonne gebly het, ’n prestasie wat geen ander span kon naboots nie. Hulle het van die eerste sewe wedstryde teen provinsiale keurspanne ses gewen en een gelykop gespeel. Ter afsluiting het die Fidjiane in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] teen die Nieu-Seelandse Maori te staan gekom en met 14–4 geseëvier. Hulle kon egter nie teen die All Blacks speel nie.<ref name="history" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/92 |title=1939 Fiji tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:1948 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1948]] [[Lêer:1957 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1957]] [[Lêer:1961 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1961]] Die [[Tweede Wêreldoorlog]] het ’n meerjarige onderbreking van die internasionale speelprogram tot gevolg gehad. In 1947 het hulle Tonga vir twee toetswedstryde gehuisves, wat hul albei verloor het. In 1948 het die Nieu-Seelandse Maori Fidji besoek; van die drie toetswedstryde het die Fidjiane twee gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/98 |title=1948 New Zealand Maori tour to Fiji and New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Drie jaar later het die teenbesoek in Nieu-Seeland gevolg, waartydens die nasionale span oor ’n tydperk van sewe weke in 14 wedstryde gespeel het. In [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] het hulle teen die Nieu-Seelandse Maori te staan gekom en hulle met 21–14 geklop. Ook dié keer het hulle nie die All Blacks ontmoet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/108 |title=1951 Fiji tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In Julie en Augustus 1952 het die Fidjiane vir die eerste keer [[Australië]] besoek, nadat hulle deur die [[Rugby Australia|Australiese Rugbyunie]] genooi is. Die provinsiale beheerliggaam van [[Nieu-Suid-Wallis]] was destyds amper bankrot en moes by die belangrikste klubs vir skenkings aanklop om ’n vooruitbetaling vir die Fidjiane se bestedings in dié deelstaat te kon bekostig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/history |title=Our History |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In die eerste ses van die tien wedstryde tydens die toer het Fidji onoorwonne gebly; onder andere het hulle teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Nieu-Suid-Wallis Waratahs]] met 14–14 gelykop gespeel en die [[Reds (Superrugbyspan)|Queensland Reds]] met 24–17 geklop, wat die toeskouers se belangstelling in die twee toetswedstryde in [[Sydney]] aansienlik verhoog het. Die eerste ontmoeting met die Australiese nasionale span, die [[Wallabies]], het in ’n 9–15-nederlaag geëindig. Die pers was eens, dat dit veral aan die reënerige weer en die nat speelveld te wyte was dat die Fidjiane se speelvaardighede glo belemmer is. Die besoekers het die tweede toetswedstryd naelskraap met 17–15 gewen. Daarmee het Fidji vir die eerste keer daarin geslaag om ’n tradisionele rugbyland te verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/australia/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952 |title=Historic Rugby Internationals: Australia v Fiji, 1952 |publisher=World Rugby Museum |date=4 November 2019 |accessdate=17 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517114804/https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/australia/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952 |archive-date=17 Mei 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1954 het Fidji ’n tweede toer van 16 wedstryde na Australië onderneem, wat weens die Fidjiane se aanskoulike speelstyl weereens rekordskare gelok het. Hul enigste nederlaag teen ’n provinsiale keurspan was teen die Waratahs. Die eerste toetswedstryd in [[Brisbane]] het die Wallabies met 22–19 gewen, terwyl Fidji die tweede in Sydney met 18–16 gewen het. Albei wedstryde is deur erge vuilspel gekenmerk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijitimes.com/brawls-and-broken-jaws/ |title=Brawls and broken jaws |publisher=The Fijian Times |author=Kameli Rakoko |date=15 April 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In dieselfde jaar het hulle die Nieu-Seelandse Maori gehuisves en in 1955 het hulle vir die eerste keer in 27 jaar weer Samoa besoek. In 1957 het die Fidjiane weer na Nieu-Seeland getoer, waar hulle onder andere die Maori in Wellington met 36–13 en in [[Dunedin]] met 17–8 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/139 |title=1957 Fiji tour to New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die volgende toer na Australië in Mei en Julie 1961 het 14 wedstryde ingesluit, waarvan drie toetswedstryde was. Terwyl die Fidjiane in Brisbane en Sydney deur die Wallabies verslaan is, het hulle in [[Melbourne]] met 3-elk gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/159 |title=1961 Fiji tour to Australia |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Toenemende internasionale kontak === [[Lêer:1964 Fiji rugby union team.jpg|duimnael|Die Fidjiaanse span in 1964]] In 1963 is die eerste Suid-Stille Oseaan-spele in Suva aangebied en Fidji het tydens die rugbytoernooi onoorwonne gebly en dié toernooi beklink. Die FRU het in 1964 vir die eerste keer ’n interkontinentale toer gereël wat die nasionale span deur [[Wallis]], [[Frankryk]] en [[Kanada]] geneem het. Tydens dié toer het Fidji onder andere wedstryde teen die verskeie nasionale spanne gespeel, maar slegs dié teen Frankryk is as ’n toetswedstryd erken. Die Fidjiane het die toeskouers weer met hul aggressiewe en aantreklike speelstyl vermaak. Veral die ontmoeting met die [[Walliese nasionale rugbyspan|Walliese nasionale span]] in [[Cardiff]] het ’n skare van meer as 60&nbsp;000 gelok.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/7010442.stm |title=The 1964 Fijians |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2007 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die mededingers uit Samoa en Tonga het nie aan die Suid-Stille Oseaan-spele 1969 se rugbytoernooi deelgeneem nie; Fidji het die ander deelnemende spanne heeltemal oorheers en in die eindstryd die gasheer [[Papoea-Nieu-Guinee]] met 88–3 oorrompel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nla.gov.au/nla.obj-330240358/view?sectionId=nla.obj-336138924&partId=nla.obj-330294304#page/n36/mode/1up |title=Rugby Fijians destroy opposition |publisher=Pacific Islands Monthly |date=1 September 1969 |pages=40 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ná ’n eenmaandse toer deur Nieu-Seeland met ’n gemengde rekord (onder andere ’n gelykop en ’n nederlaag teen die Nieu-Seelandse Maori) het aan die einde van die jaar 1970 die tweede toer na Europa en Noord-Amerika gevolg, waartydens 13 van die 16 wedstryde in [[Engeland]] gespeel is. Op 24 Oktober het die Fidjiane in [[Newcastle upon Tyne]] ’n verrassing behaal, toe hulle die [[Britse Barbarians|Barbarians]] met 29–9 verneder het. Hierdie prestasie is veral noemenswaardig aangesien die Barbarians amper net nasionale spelers van die boonste rakke op die veld gesit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newcastlefalcons.co.uk/news/story/all-our-yesterdays-1970---when-fiji-came-to-newcastle |title=All our yesterdays: 1970 – When Fiji came to Newcastle |publisher=Newcastle Falcons |date=2 Desember 2020 |accessdate=27 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827213803/https://www.newcastlefalcons.co.uk/news/story/all-our-yesterdays-1970---when-fiji-came-to-newcastle |archive-date=27 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die toere van 1972 en 1976 het hulle vier deels naelskraapse nederlae teen die Wallabies behaal. In teenstelling met die Australiërs het die Nieu-Seelanders in 1974 wedstryde teen die Fidjiane nie as toetswedstryde erken nie, maar nietemin het die All Blacks ná hul toer na Australië na Suva vertrek om vir die eerste keer teen die Fidjiaanse nasionale span te speel. Die gaste het die wedstryd op 11 Junie net met groot moeite naelskraap 14–13 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1674 |title=All Blacks vs Fiji |publisher=[[All Blacks]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Fidjiane het op 15 Augustus 1977 een van die grootste verrassings ooit behaal, toe die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] op hul pad huis toe van hul driemaandse toer na Nieu-Seeland ’n tussenhalte in Fidji gemaak het en voor ’n opgewonde skare van 20&nbsp;000 met 21–25 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.vice.com/en/article/xw8q3d/hungover-under-the-suva-sun-remembering-when-fiji-upset-the-british-and-irish-lions |title=The Long Suva Hangover: Remembering When Fiji Upset the British and Irish Lions, in 1977 |publisher=Vice |author=Ben Stanley |date=1 Junie 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Stille Oseaan-spele 1979 in Suva het Fidji in die eindstryd teen Tonga met 3–6 verloor en die silwermedalje verower. In 1980 was daar twee premières: [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] het Fidji besoek (en is met 16–3 geklop) en die Fidjiane het hul eerste toer na [[Suid-Amerika]] onderneem; die hoogtepunte was die eerste twee toetswedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentynse nasionale span]] wat Fidji albei verloor het. In 1982 het die nuwe, jaarlikse Stille Oseaan-drienasiestoernooi gereelde wedstryde aan die drie voorste Stille Oseaan-rugbylande besorg; in 1983 het Fidji dié toernooi vir die eerste keer beklink. In dieselfde jaar het hulle tydens die Suid-Stille Oseaan-spele met die goue medalje weggestap. Dit was ook hul laaste deelname aan dié toernooi, aangesien die klasverskil met die meeste ander deelnemers te groot was: Byvoorbeeld het hulle [[Niue]] met 120–4 verneder, tot op hede hul hoogste oorwinning. Tydens die toer na Europa gedurende [[herfs]] 1985 het Fidji in sy eerste toetswedstryd teen Wallis gespeel, wat die gasheer oortuigend met 40–3 gewen het. Daarteenoor was hul eerste wedstryd teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] (wat nie as ’n toetswedstryd erken is nie) meer gebalanseerd en die Fidjiane het in [[Dublin]] naelskraap met 15–16 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/428 |title=1985 Fiji tour to British Isles |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die hoogtepunt van die jaar 1986 was die eerste besoek van die Walliesers aan Fidji wat die gaste met 22–15 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/435 |title=1986 Wales tour to Pacific |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Eerste deelname aan rugbywêreldbekertoernooie === Weens hul voortgesette goeie prestasies teen sterker geagte spanne was Fidji in 1987 een van die 16 lande wat deur die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) uitgenooi is om aan die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] deel te neem. Daarmee het gepaard gegaan die Fidjiaanse beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR, waarvolgens amper alle wedstryde met die tradisionele rugbylande as toetswedstryde erken is.<ref name="Wêreldrugby" /> Tydens die Rugbywêreldbeker het Fidji Argentinië in die groepfase geklop (met 28–9), maar ook twee nederlae teen Nieu-Seeland (met 13–74) en Italië (met 15–18) gely. Aangesien by gelyke punte vir die kwarteindstrydkwalifisering die aantal drieë gedruk belangrik was, en nie soos in die huidige formaat die punteverskil nie, het die Fidjiane bo Italië en Argentinië die tweede plek gehaal en tot die kwarteindrondte gevorder. In die kwarteindstryd het hulle teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] met 16–31 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Benewens die jaarlikse Stille Oseaan-drienasiestoernooi het hulle in die daaropvolgende jare ook ’n aantal toere onderneem. Onder andere het Fidji vir die eerste keer teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] te staan gekom. Die [[Rugbywêreldbeker 1991]], wat deur die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied is, het vir Fidji teleurstellend verloop: Hulle het in aldrie hul groepwedstryde teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] (met 3–13), Frankryk (met 9–33) en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] (met 15–17) verloor, waardeur hulle die laaste plek ingeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Gedurende die vroeë 1990’s het die span ernstig gesukkel en suksesse was maar skaars. Weens sy laaste plek tydens die Rugbywêreldbeker 1991 moes Fidji aan die rugbywêreldbekerkwalifisering deelneem. Gedurende die uitspeelwedstryde wat uit ’n tuis- en wegwedstryd teen Tonga bestaan het, het hulle met ’n totale telling van 26–34 die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/175?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – Oceania qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Nadat die IRVR in Augustus 1995 al die beperkinge rakende spelersbetaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui het, was dit vir Fidji en die ander Stille Oseaan-eilandstate terselfdertyd vloek én seën. Aan die een kant kon die nasionale span professionele spelers insluit wat oorwegend by klubs in Nieu-Seeland, Australië, Europa en Japan gespeel het. Aan die ander kant het die FRU altyd met die risiko gesit dat hierdie spelers meer as drie jaar oorsee gebly het en volgens die IRVR se woonplekreël deur die onderskeie beheerliggame gekeur kon word, waarvolgens hulle nie meer vir die nasionale span beskikbaar was nie. Buitendien het die finansieel sterk mededingers die plaaslike liga erg verswak.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=67}}</ref> Ná jare sonder sukses het die beheerliggaam met die heropbou van die nasionale span begin, maar die prestasies was aanvanklik min gesaai. Byvoorbeeld het ’n toer vir ses wedstryde gedurende herfs 1995 na Wallis en Ierland in ses nederlae geëindig. ’n Kort toer gedurende die somer van 1996 deur Nieu-Seeland en Suid-Afrika het beter verloop, en die hoogtepunt was die eerste toetswedstryd teen die [[Springbokke]] op [[Loftus Versfeld|Loftus]] op 2 Julie. Fidji het die toets met 18–43 verloor, maar hulle kon drie dae later as troosprys die [[Blou Bulle]], een van die sterkste provinsiale spanne, met 44–37 klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/630 |title=1996 Fiji tour to New Zealand and South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die daaropvolgende rugbywêreldbekerkwalifisering was suksesvol en Fidji het een van die Oseaniese plekke bespreek. Tussen die twee kwalifiseringsrondtes het hulle op 26 Junie 1998 vir ’n verrassing gesorg, toe hulle die Skotse besoekers in Suva met 51–26 oorrompel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/100661.stm |title=Poor start for hapless Scots |publisher=[[BBC]] |date=26 Mei 1998 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Gedurende somer 1999 het Fidji vir die eerste keer deelgeneem aan die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap, ’n toernooi vir die spanne in en rondom die [[Stille Oseaan]], en die vierde plek onder ses deelnemers beklee. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]], wat weer in die destydse Vyfnasies gehou is, het Fidji ná oorwinnings teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] (met 67–18) en Kanada (met 38–22), asook ’n naelskraapse nederlaag teen Frankryk (met 19–28) die tweede plek gehaal en tot die uitspeelrondte gevorder, maar hulle is deur Engeland met 45–24 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Vestiging naby die wêreldklas === [[Lêer:South Africa vs Fiji 2007 RWC (4).jpg|duimnael|Fidji teen Suid-Afrika tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Fiji vs Canada RWC2007 lineout.jpg|duimnael|Lynstaan tydens Fidji se groepwedstryd teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] in die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Cariparma Test Match 2010 - Italia VS Fiji (5213733679).jpg|duimnael|Toetswedstryd tussen Italië en Fidji in 2010]] [[Lêer:South Africa vs Fiji 2011 RWC (4).jpg|duimnael|Lynstaan tydens Fidji se groepwedstryd teen [[Springbokke|Suid-Afrika]] in die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] In 2001 het Fidji die laaste Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap beklink, nadat hulle in die eindstryd in [[Tokio]] Samoa met 28–17 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijirugbyunion.com/team_fiji/news/20010708_fiji_28_samoa_17.html |titel=Fiji triumph 28–17 over Samoa |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |author=Jeremy Duxbury |date=8 Julie 2001 |accessdate=20 Junie 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030620051123/http://www.fijirugbyunion.com/team_fiji/news/20010708_fiji_28_samoa_17.html |archive-date=20 Junie 2003 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Stille Oseaan-drienasies in 2002 het terselfdertyd as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien. Fidji en Samoa het hul toernooiplekke met drie oorwinnings en ’n gelykop elk bespreek, bowendien het Fidji danksy sy beter punteverskil dié toernooi gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2002/0706/165243-rugby/ |title=Fiji qualify for World Cup finals |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=6 Julie 2002 |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van die wêreldwyd toenemende professionalisering en die afnemende beskikbaarheid van spelers het die tradisionele rugbytoere uit die amateurtydperk eindelik verdwyn. Fidji het sy laaste rugbytoer in Augustus 2003 onderneem en na Suid-Amerika getoer. Tydens die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het die Fidjiane in die groepfase die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] (met 19–18) en Japan (met 41–13) geklop, maar hulle het teen Skotland (met 20–22) en Frankryk (met 18–61) verloor. Vervolgens het hulle met hul derde plek die kwarteindrondte misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2002 was die FRU een van die stigterslede van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie wat die doelwit gehad het om die samewerking tussen die Stille Oseaan-rugbylande te verbeter. In 2004 het die lede die gesamentlike keurspan Stille Oseaan-eilanders byeengeroep, wat volgens die [[Britse en Ierse Leeus]] se voorbeeld al om die twee jaar pleks van die onderskeidelike nasionale span ’n aantal toetswedstryde teen die vername rugbylande gespeel het. Op mediumtermyn sou dié span homself vir ’n moontlike uitbreiding van die [[Superrugby|Super 12]] of die [[Die Rugbykampioenskap|Drienasiesreeks]] beskikbaar stel.<ref name="islands" /> In altesaam elf wedstryde het hulle agt nederlae gely en drie oorwinnings aangeteken. In 2009 het die Samoaanse beheerliggaam die alliansie verlaat, aangesien hulle glo naas die sportiewe ook nie in die finansiële doelwitte geslaag het nie. Sedertdien het die Stille Oseaan-eilanders ondanks verskeie herlewingspogings nie meer byeengekom nie.<ref name="Samoa quits" /> Net soos die ander Stille Oseaan-rugbylande het Fidji toenemend gebuk gegaan onder die feit dat die beste spelers kontrakte by oorsese klubs onderteken het en vervolgens van hul onderskeie klubs afhanklik was. Dit en ander nadele het daartoe gelei dat die beheerliggame van Fidji, Samoa en Tonga in 2000 die kontinentale beheerliggaam Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou Oseanië Rugby, OR) van stapel gestuur het.<ref name="islands" /> Die FORU het vir ’n medebeslissingsreg by die IRR se uitvoerende raad aangeklop en dit is in 2004 toegestaan. Die meer as ’n dosyn lede moet egter twee setels deel en word dus steeds erg benadeel teenoor die “groot” rugbylande.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Pacific Islands rugby: Navigating the global professional era |editor=Greg Ryan |work=The changing face of rugby: The Union game and professionalism since 1995 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |location=Newcastle |date=2008 |ISBN=978-1-84718-530-3 |pages=95–97}}</ref> Tydens die 2005-midjaarrugbytoetsreeks het Fidji weg teen Nieu-Seeland met 0–91 hul ergste nederlaag in dié tyd gely; die in Fidji gebore All Black [[Sitiveni Sivivatu]], wat volgens die woonplekreël gekeur is, het met vier drieë die meeste punte aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2005/jun/11/lions2005.rugbyunion |title=Four-try Sivivatu leads slaughter of the islanders |publisher=[[The Guardian]] |date=11 Junie 2005 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ses weke later het die Fidjiane vir die rugbywêreldbeker gekwalifiseer. In 2006 is die vorige Stille Oseaan-drienasies met die nuwe [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] vervang. Tydens die eerste toernooi het die FRU vyf spelers vir die res van die jaar geskors, nadat hulle in Japan dronk in ’n bakleiery betrokke was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/5244382.stm |title=Five Fijians banned after brawl |publisher=[[BBC]] |date=4 Augustus 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die 2007-midjaarrugbytoetsreeks het as voorbereiding op die rugbywêreldbeker gedien. Vir dié toernooi kon die Fidjiane nie op hul beste spelers staat maak nie, aangesien hulle deur hul klubs nie beskikbaar gestel is nie. Erg verswak is hulle weg deur die Wallabies met 0–49 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2007/0609/218799-australia/ |title=Australia 49–0 Fiji |publisher=Raidió Teilifís Éireann |date=9 Junie 2007 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk het Fidji weer oor alle spelers beskik. In die groepfase het hulle twee oorwinnings teen Japan (met 35–31) en Kanada (met 29–16) aangeteken. Vir die wedstryd teen Australië het die hoofafrigter ’n aantal sleutelspelers laat rus, waardeur die 12–55-nederlaag geen verrassing was nie. Die volstomspan het in die wedstryd Wallis oorheers en in ’n tot die eindfluitjie noue wedstryd ’n verrassende oorwinning met 38–34 aangeteken. Daarmee het hulle vir die eerste keer sedert 1987 die kwarteindrondte gehaal. Hulle is egter deur die latere kampioen Suid-Afrika met 37–20 geklop. Met hul kwarteindrondtedeelname het hulle regstreeks vir die daaropvolgende rugbywêreldbeker gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Nadat hulle tydens die eerste drie Stille Oseaan-nasiesbekertoernooie onderpresteer het, het die Fidjiane tydens die 2009-toernooi die tweede plek behaal en hulle is slegs deur die ''Junior All Blacks'', die Nieu-Seelandse tweede span, verbygesteek. In 2010 het hulle weer as naaswenner geëindig, dié keer na Japan, wat ’n beter punteverskil gehad het. In dieselfde jaar is hulle in toetswedstryde deur Australië en Frankryk maklik verslaan. Daarteenoor het hulle in November 2010 in Cardiff teen die Walliesers in ’n verrassende 16–16-gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9206584.stm |title=Wales 16–16 Fiji |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2010 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland is die Fidjiane in ’n sterk groep geloot. In hul eerste wedstryd het hulle Namibië met 49–25 geklop, maar in die ander drie wedstryde het hulle swak nederlae gely: met 3–49 teen Suid-Afrika, met 7–27 teen Samoa en met 0–66 teen Wallis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Geleidelike suksesse === [[Lêer:Rugby world cup 2011 wales fidji 6 octobre 2011 - 7309577128.jpg|duimnael|Fidji teen Wallis tydens die Rugbywêreldbeker 2011]] Ná hul tweede plek in 2012 het Fidji tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2013 vir die eerste keer die titel gewen. Daarteenoor het hulle al hul toetswedstryde teen vlak-een-spanne verloor. Een rede hiervoor was die spelers se gebrek aan dissipline. Byvoorbeeld het die Fidjiane in November 2013 in [[Cremona]] teen Italië vyf geel kaarte gesien. Hoewel hulle met tye slegs elf pleks van 15 spelers op die veld gehad het, was die nederlaag met 31–37 nogal naelskraap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/italy-vs-fiji/62477 |title=Autumn internationals: Italy hold on to defeat ill-disciplined Fiji |publisher=Sky Sports |date=16 November 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Sewe maande later het hulle in Suva met ’n 25–14-oorwinning wraak geneem. Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering in dieselfde maand was ’n maklike 108–6-oorwinning teen die [[Cookeilande]] genoeg. Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2015 het die Fidjiane hul tweede titel gewen; in die eindstryd in die Kanadese stad [[Burnaby]] het hulle Samoa met 39–29 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.huffpost.com/archive/ca/entry/fiji-defeats-samoa-39-29-in-wild-pacific-nations-cup-final_n_7929968 |title=Fiji defeats Samoa 39–29 in wild Pacific Nations Cup final |publisher=Huffpost |date=8 Maart 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Soos vier jaar voorheen is Fidji tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in ’n “doodsgroep” geloot. Die openingswedstryd op die Londense [[Twickenham-stadion]] teen die gasheer Engeland het soos verwag in ’n 11–35-nederlaag geëindig. Ná twee verdere nederlae teen Australië (met 13–28) en Wallis (met 13–23) het Fidji reeds die kwarteindrondte misgeloop; hul maklike oorwinning teen [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] met 47–15 was nie meer van belang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2016, 2017 en 2018 het Fidji in die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi drie opeenvolgende titels ingepalm en in al daardie toernooie onoorwonne gebly. In 2017 het die toernooi ook as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien. Tydens die [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] het Fidji Italië en Skotland tuis verslaan. In November 2018 het hul 21–14-wegoorwinning teen Frankryk groot opskudding veroorsaak; dit was hul eerste oorwinning teen dié span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/11562921/france-14-21-fiji-fiji-finally-claim-win-over-france |title=France 14–21 Fiji: Fiji finally claim win over France |publisher=Sky Sports |date=14 November 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hul prestasies tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan was gemeng. Op hul 21–39-nederlaag teen Australië het ’n onverwagse 27–30-nederlaag teen die buiteperd Uruguay gevolg. Die derde groepwedstryd teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] het in ’n maklike 45–17-oorwinning geëindig. In hul laaste wedstryd het die Fidjiane teen Wallis met 17–29 verloor. Met hul derde plek het hulle die uitklopfase misgeloop, maar regstreeks vir die volgende toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Sowel in 2020 as in 2021 is die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] afgelas. Pleks daarvan is Fidji vir die Herfsnasiesbeker in November 2020 na Groot-Brittanje genooi. Weens ’n aantal besmettings het die span al die groepwedstryde misgeloop en hulle is as nederlae geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/nov/20/fiji-covid-19-crisis-forces-cancellation-of-scotland-autumn-nations-cup-clash-rugby-union |title=Fiji Covid-19 crisis forces cancellation of Scotland Autumn Nations Cup clash |publisher=[[The Guardian]] |date=20 November 2020 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hulle kon slegs in die wedstryd om die sewende plek speel en het met 38–24 teen Georgië gewen. Aan die begin van 2022 het Wêreldrugby ’n nuwe reël geïmplementeer wat vir die Stille Oseaan-eilandstate as baie voordelig beskou word. Hiervolgens kan nasionale spelers van ’n “groot” rugbyland na ’n ander land oorskakel, ongeag die aantal toetswedstryde wat tot dusver gespeel is. Hiervoor moes 36 maande verloop het sedert die laaste toetswedstryd en die speler moet in die betrokke land gebore wees; ’n oorskakeling is ook moontlik met ’n ouer of grootouer wat daar gebore is. Volgens verwagtinge sal talle spelers met ’n Fidjiaanse, Samoaanse of Tongaanse herkoms tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] vir hul oorspronklike land kan speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/300462490/world-rugbys-tweak-of-eligibility-rule-game-changing-for-pacific-island-unions |title=World Rugby's tweak of eligibility rule game changing for Pacific Island unions |publisher=stuff.co.nz |date=25 November 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2023 het die Fidjiane onoorwonne gebly en hul sesde titel ingepalm. In hul laaste opwarmingswedstryd voor die Rugbywêreldbeker 2023 in Frankryk kon Fidji op Twickenham sy eerste oorwinning ooit teen Engeland aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66629208 |title=England 22–30 Fiji: Pacific island nation beat England for first time |publisher=[[BBC]] |date=26 Augustus 2023 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die hooftoernooi het die Fidjiane hul eerste oorwinning teen Australië in 69 jaar aangeteken (met 22–15) en Georgië naelskraap geklop (met 17–12), maar hulle het ook naelskraapse nederlae teen Wallis (met 26–32) en ietwat verrassend [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] (met 23–24) gely. Daarmee het hulle pleks van die Australiërs die uitklopfase gehaal, maar teen Engeland verloor (met 24–30).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/881138/fiji-rugby-world-cup-2023-review |title=Fiji: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=17 Oktober 2023 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2024 het die Fidjiane hul titel onoorwonne verdedig,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/959093/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-final-recap |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup: Brilliant Fiji claim sixth title |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> sowel as tydens die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2025.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/1016505/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-2025-final-fiji-v-japan |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup 2025: 7-up for Fiji after epic final win over Japan |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == Fidji speel tradisioneel in ’n wit trui met swart kleuraksente, wit broeke en swart-wit-gestreepte sokkies. Hul alternatiewe trui is swart met wit kleuraksente, wit broeke en wit sokkies met swart bane. Die huidige truiverskaffer is sedert 2025 Umbro<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/sports/Fiji-Rugby-signs-5-year-partnership-with-Umbro-5rf48x |title=Fiji Rugby signs 5 year partnership with Umbro |publisher=Fiji Village |author=Alipate Narawa |date=22 Januarie 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> en die truiborg is sedert 2025 Fiji Water.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/news/-Fiji-Rugby-renews-partnership-with-Fiji-Water-for-the-next-4-years-fx854r |title=Fiji Rugby renews partnership with Fiji Water for the next 4 years |publisher=Fiji Village |author=Mosese Raqio |date=20 Junie 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Fidjiaanse Rugbyunie]], wat ook op die trui verskyn, se kenteken toon ’n [[Palmagtige|palmboom]] in swart voor ’n gestileerde rugbybal met ’n swart fraiing en die belettering ''Fiji Rugby'' daaronder. Die nasionale span se bynaam is ''Flying Fijians'' (“Vlieënde Fidjiane”). == Truiverskaffers en -borge == Sedert 1970 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class=wikitable style=text-align:center ! Tydperk ! Truiverskaffer ! Truiborg |- |rowspan="2"|1970–2003 |rowspan="2"|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |National Bank of Fiji |- |[[Vodafone]] |- |2004–2005 |[[Cotton Traders]] |[[Digicel Pacific|Digicel]] |- |rowspan="3"|2005–2016 |rowspan="3"|[[KooGa]]–[[Beyond Limits Known|BLK]] |Fiji Flour Mills |- |[[Fiji Airways]] |- |[[Vodafone]] |- |rowspan="3"|2017–2021 |rowspan="3"|[[ISC (maatskappy)|ISC]] |[[Fiji Airways]] |- |Vodafone |- |[[China Navigation Company|Swire Shipping]] |- |2021–2024 |[[Nike (maatskappy)|Nike]] |[[Fiji Water]] |- |sedert 2025 |[[Umbro]] |[[Fiji Water]] |} == Die Cibi == [[Lêer:Fiji vs Canada RWC2007 cibi.jpg|duimnael|Fidji voer die Cibi tydens die Rugbywêreldbeker 2007 teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] op]] [[Lêer:The Fiji cibi (5190205131).jpg|duimnael|Fidji se Cibi op [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]], [[Wallis]], 2010]] [[Lêer:South Africa vs Fiji 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Fidji voer die Cibi tydens die Rugbywêreldbeker 2011 teen Suid-Afrika op]] Voor elke wedstryd voer die span ’n ''Cibi'' ([[Fidjiaans]]: [ˈðimbi]) genoemde oorlogsdans uit om die teenstander te intimideer en hulself aan te moedig. Dit is tydens die 1939-toer na Nieu-Seeland vir die eerste keer gedans om die bekende [[Haka]] van die [[All Blacks]] en ander Nieu-Seelandse keurspanne (in dié geval die Nieu-Seelandse Maori) met ’n ekwivalent te beantwoord. Ratu Sir George Cakobau, die destydse spankaptein, het Ratu Bola, die opperhoof van die krygerstam Navusaradave in die provinsie Ba, versoek om vir die nasionale span ’n nuwe oorlogsdans te bedink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2009/11/14/no-evil-in-cibi/ |title=No evil in cibi |publisher=Fiji Sun |author=Maciu Malo |date=14 November 2009 |accessdate=9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509082916/https://fijisun.com.fj/2009/11/14/no-evil-in-cibi/ |archive-date=9 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/rugby_union/features/newsid_3104000/3104432.stm |title=Learn the amazing Fijiian cibi! |publisher=[[BBC]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| |'''Fidjiaans''' |'''Afrikaans''' |- | style="padding-right:50px" | ''Ai tei vovo, tei vovo''<br /> ''E ya, e ya, e ya, e ya;''<br /> ''Tei vovo, tei vovo''<br /> ''E ya, e ya, e ya, e ya'' ''Rai tu mai, rai tu mai''<br /> ''Oi au a virviri kemu bai''<br /> ''Rai tu mai, rai ti mai''<br /> ''Oi au a virviri kemu bai'' ''Toa yalewa, toa yalewa''<br /> ''Veico, veico, veico''<br /> ''Au tabu moce koi au''<br /> ''Au moce ga ki domo ni biau'' ''E luvu koto ki ra nomu waqa''<br /> ''O kaya beka au sa luvu sara''<br /> ''nomu bai e wawa mere''<br /> ''Au tokia ga ka tasere'' | Maak reg, maak reg,<br /> Oh, oh, oh, oh, oh, oh, oh, oh; *<br /> Maak reg, maak reg,<br /> Oh, oh, oh, oh, oh, oh, oh, oh Kyk hier, kyk hier,<br /> Ek bou ’n oorlogdraad vir jou,<br /> Kyk hier, kyk hier,<br /> Ek bou ’n oorlogdraad vir jou ’n Haan en ’n hen,<br /> Hulle val aan, val aan, val aan,<br /> Ek mag nie sluimer nie,<br /> Behalwe vir die geluid van die inbrekende branders Jou skip lê diep gekelder,<br /> Moenie dink ek het ook verdrink nie.<br /> Jou verdediging wag net daarop<br /> Om in te stort as ek dit prik. |} '''*''' soos ’n waarskuwing uitgespreek == Tuisstadions == Fidji se tuisstadion is die HFC Bank-stadion in die hoofstad [[Suva]] wat in 1951 opgerig is. Ná opknappings in 1978/79 en 2012 het dit ’n kapasiteit van 15&nbsp;000. Hier is tot dusver sowat driekwart van Fidji se tuiswedstryde aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2012/08/09/17-5m-for-stadium-upgrade/ |title=$17.5m for stadium upgrade |publisher=Fiji Sun |author=Anasilini Ratuva |date=9 Augustus 2012 |accessdate=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130221912/http://fijisun.com.fj/2012/08/09/17-5m-for-stadium-upgrade/ |archive-date=30 November 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijisportscouncil.com.fj/facilities/anz-stadium/ |title=ANZ Stadium |publisher=Fiji Sports Council |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> ’n Ander belangrike stadion is die Churchillpark in [[Lautoka]] wat sedert 1954 gereeld gebruik word. Enkele wedstryde is ook op die Prince Charles Park in Nadi gespeel. == Toetswedstryde == [[Lêer:Fiji IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Fidji se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Fidji het 192 van sy 370 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 51,89%. Fidji se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=14;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Fiji |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 4 || 1 || 3 || 0 || 25,00 |- | {{AUSru}} || 23 || 3 || 19 || 1 || 13,04 |- | {{BELru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{geenvlag|[[Britse Barbarians]]}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | {{COKru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 9 || 1 || 8 || 0 || 11,11 |- | {{FRAru}} || 12 || 1 || 11 || 0 || 8,33 |- | {{GEOru}} || 8 || 6 || 1 || 1 || 75,00 |- | {{HKGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{ITAru}} || 13 || 6 || 7 || 0 || 46,15 |- | {{JPNru}} || 21 || 17 || 4 || 0 || 80,95 |- | {{CANru}} || 14 || 10 || 4 || 0 || 71,43 |- | {{NAMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0,00 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Nieu-Seelandse Maori || 28 || 8 || 18 || 2 || 28,57 |- | {{NIUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PNGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{ROMru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{Ru-rt|Salomonseilande}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100 |- | {{SAMru}} || 61 || 37 || 21 || 3 || 60,66 |- | {{SCOru}} || 12 || 3 || 9 || 0 || 25,00 |- | {{ESPru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 96 || 66 || 27 || 3 || 68,75 |- | {{URUru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{USAru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{WALru}} || 15 || 2 || 12 || 1 || 13,33 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''370''' || '''192''' || '''167''' || '''11''' || '''51,89''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Fidji het tot dusver aan amper elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, met uitsondering van die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika. Hul beste prestasie tot dusver was hul vordering tot die kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Uitspeelrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Stille Oseaan-drienasies === Die Stille Oseaan-drienasies was van 1982 tot 2005 die tradisionele jaarlikse toernooi tussen die drie Stille Oseaan-rugbylande Fidji, Samoa en Tonga. Hulle het die toernooi elf keer gewen. * Titeloorwinnings (11): 1983, 1984, 1985, 1987, 1988, 1994, 1995, 1996, 1998, 2002, 2004 === Stille Oseaan-nasiesbeker === Fidji se enigste jaarlikse toernooi sedert 2006 is die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]], waartydens hulle teen Samoa en Tonga speel (soms word ook ander nasionale span genooi). Hulle het die toernooi agt keer gewen. * Titeloorwinnings (8): 2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2023, 2024, 2025 === Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap === Fidji het drie keer aan die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap deelgeneem en die laaste toernooi gewen. * Titeloorwinnings (1): 2001 === Suid-Stille Oseaan-spele === Fidji het vyf keer aan die Suid-Stille Oseaan-spele se rugbytoernooi deelgeneem en drie keer gewen. * Titeloorwinnings (3): 1963, 1969, 1983 === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Fidji maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Fidji getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se midjaarrugbytoetsreeks vertrek Europese spanne na Fidji en gedurende Novembermaand se eindjaarrugbytoetsreeks reis Fidji na Europa. As deel daarvan ding Fidji sedert 2025 met Australië om die Vuvale Bowl mee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://pmn.co.nz/read/sports/why-flyings-fijians-are-priority-for-wallabies-not-lions |title=Why Wallabies are prioritising Flying Fijians over the Lions |publisher=Pacific Media Network |author=Christine Rovoi |date=4 Julie 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Fidjiaanse span gevorm tydens die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/mick-byrne-names-fiji-water-flying-fijians-squad-for-2025-pacific-nations-cup |title=Mick Byrne Names FIJI Water Flying Fijians Squad for 2025 Pacific Nations Cup |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |date=11 Augustus 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Simione Kuruvoli]] || [[Skrumskakel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Philip Baselala]] || Skrumskakel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Isaiah Armstrong-Ravula]] || [[Losskakel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Caleb Muntz]] || Losskakel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Semi Radradra]] || [[Senter]] || [[Shizuoka Blue Revs]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[Kalaveti Ravouvou]] || Senter || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Inia Tabuavou]] || Senter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Seta Tamanivalu]] || Senter || [[Toshiba Brave Lupus Tokyo]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Ponepati Loganimasi]] || [[Vleuel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Taniela Rakuro]] || Vleuel || Taranaki || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tuidraki Samusamuvodre]] || Vleuel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Kemu Valetini]] || Vleuel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Sam Wye]] || [[Heelagter]] || Taradale || style="text-align:center" | {{0}}1 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Tevita Ikanivere]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Haker]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 24 |- | [[Zuriel Togiatama]] || Haker || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Mesake Doge]] || [[Stut]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Haereiti Hetet]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Eroni Mawi]] || Stut || [[Saracens]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Samu Tawake]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Meli Tuni]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Temo Mayanavanua]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 26 |- | [[Isoa Nasilasila]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 22 |- | [[Mesake Vocevoce]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Etonia Waqa]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Elia Canakaivata]] || [[Losvoorspeler]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Viliame Mata]] || Losvoorspeler || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Motikai Murray]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Kitione Salawa jr.]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Isoa Tuwai]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |} |} === Bekende spelers === {{dubbelbeeld|regs|Waisale Serevi 2014.jpg|150|Nicky Little.jpg|150|Waisale Serevi (2014)|Nicki Little (2007)}} {{dubbelbeeld|regs|Seremaia Baï.jpg|150|VGoneva.jpg|150|Seremaia Bai (2009)|Vereniki Goneva (2012)}} {{dubbelbeeld|regs|Leone Nakarawa June 2014 (cropped).jpg|150|BEN VOLA VOLA (15401278078).jpg|150|Leone Nakarawa (2014)|Ben Volavola (2014)}} Een voormalige Fidjiaanse speler is vir sy uitstekende prestasie in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Waisale Serevi]] || [[Losskakel]], [[Heelagter]], [[Skrumskakel]] || 2013 |} === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Fidji se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=14;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Nicky Little]] || 1996–2011 || 71 |- | {{0}}2 || [[Leone Nakarawa]] || 2009–2021 || 66 |- | {{0}}3 || [[Akapusi Qera]] || 2005–2018 || 64 |- | {{0}}4 || [[Campese Ma’afu]] || 2010–2019 || 62 |- | {{0}}5 || [[Vereniki Goneva]] || 2007–2019 || 59 |- | {{0}}6 || [[Sunia Koto]] || 2005–2017 || 57 |- | {{0}}7 || [[Seremaia Bai]] || 2000–2016 || 53 |- | {{0}}8 || [[Manasa Saulo]] || 2012–2022 || 51 |- | {{0}}9 || [[Dominiko Waqaniburotu]] || 2010–2019 || 51 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 49 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=14;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Akapusi Qera]] || 2011–2018 || 38 |- | {{0}}2 || [[Greg Smith]] || 1996–2003 || 30 |- | {{0}}3 || [[Waisea Nayacalevu]] || 2020–2024 || 20 |- | {{0}}4 || [[Esala Teleni]] || 1983–1989 || 19 |- | {{0}}5 || [[Mosese Rauluni]] || 2004–2008 || 17 |- | {{0}}6 || [[Dominiko Waqaniburotu]] || 2010–2019 || 16 |- | {{0}}7 || [[Epi Bolawaqatabu]] || 1969–1973 || 12 |- | {{0}}8 || [[Tevita Ikanivere]] * || 2024–2025 || 12 |- | {{0}}9 || [[Deacon Manu]] || 2010–2012 || 12 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met elf toetswedstryde elk |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=14;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Nicky Little]] || 1996–2011 || 670 |- | {{0}}2 || [[Seremaia Bai]] || 2000–2016 || 321 |- | {{0}}3 || [[Ben Volavola]] || 2015–2023 || 294 |- | {{0}}4 || [[Severo Koroduadua]] || 1982–1991 || 268 |- | {{0}}5 || [[Nemani Nadolo]] || 2010–2021 || 237 |- | {{0}}6 || [[Waisale Serevi]] || 1989–2003 || 221 |- | {{0}}7 || [[Caleb Muntz]] * || 2023–2025 || 162 |- | {{0}}8 || [[Vereniki Goneva]] || 2007–2019 || 110 |- | {{0}}9 || [[Taniela Rawaqa]] || 2007–2011 || 103 |- | 10 || [[Waisea Nayacalevu]] || 2012–2024 || {{0}}90 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=14;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Vereniki Goneva]] || 2007–2019 || 22 |- | {{0}}2 || [[Nemani Nadolo]] || 2010–2021 || 22 |- | {{0}}3 || [[Sanivalati Laulau]] || 1980–1985 || 20 |- | {{0}}4 || [[Waisea Nayacalevu]] || 2012–2024 || 18 |- | {{0}}5 || [[Norman Ligairi]] || 2000–2010 || 17 |- | {{0}}6 || [[Timoci Nagusa]] || 2008–2018 || 16 |- | {{0}}7 || [[Viliame Satala]] || 1999–2005 || 16 |- | {{0}}8 || [[Fero Lasagavibau]] || 1997–2002 || 15 |- | {{0}}9 || colspan=3 | Drie spelers met 13 drieë elk |} |} == Afrigters == {{dubbelbeeld|regs|Inoke Male 2010.jpg|150|Vern Cotter.jpg|150|Inoke Male (2013)|Vern Cotter (2010)}} {{dubbelbeeld|regs|Simon Raiwalui.jpg|150|Mick Byrne 2023.png|150|Simon Raiwalui (2023)|Mick Byrne (2023)}} Fidji het in 1954 met William Goodsir sy eerste afrigter benoem. Sedert 2024 dien die Australiër Mick Byrne as Fidjiaanse hoofafrigter. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} William Goodsir || 1954 |- | {{vlagikoon|Australië}} Douglas Walkden-Brown || 1964 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Jo Sovau || 1987 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} George Simpkin || 1987–1991 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Samisoni Viriviri Sr || 1989–1991 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Meli Kurisaru || 1996 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Brad Johnstone || 1996–1999 |- | {{vlagikoon|Australië}} Greg Smith || 2000–2001 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Ifereimi Tawake (tussentyds) || 2001–2002 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Mac McCallion || 2002–2003 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Wayne Pivac || 2004–2007 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Ilivasi Tabua || 2007–2008 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Mike Brewer || 2009–2010 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Sam Domoni || 2010–2011 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Inoke Male || 2012–2014 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John McKee || 2014–2019 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Vern Cotter || 2020–2023 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Simon Raiwalui || 2023 |- | {{vlagikoon|Australië}} Mick Byrne || sedert 2024 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Pacific Islands rugby: Navigating the global professional era |editor=Greg Ryan |work=The changing face of rugby: The Union game and professionalism since 1995 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |location=Newcastle |date=2008 |ISBN=978-1-84718-530-3}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1}} * {{en}} {{cite book |author=J. R. Jones |title=Encyclopedia of Rugby Union Football |publisher=Robert Hale |location=Londen |date=1976 |ISBN=0-7091-5394-5}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Fiji national rugby union team|Fidjiaanse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.fijirugby.com/ Amptelike webwerf van die Fidjiaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji Fidji by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/fiji/ Fidji op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Fidji]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Oseanië]] 040tjbgvvyf7navjrmfizz1jqu4ex9k 0 25906 2925633 2881851 2026-08-16T18:00:09Z SpesBona 2720 Bygewerk & Hersien 2925633 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Australiese nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Wallaroos]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Australië | beeld = Wallabies.gif | unie = [[Rugby Australia]] (Rugby AU) | bynaam = Wallabies | embleem = Wallaby | stadion = | kapasiteit = | kaptein = [[James Slipper]] | afrigter = {{vlagikoon|Australië}} [[Les Kiss]] <small>(sedert 2026)</small> | patroon_la1 = _australia_rugby23h | patroon_b1 = _australia_rugby23h | patroon_ra1 = _australia_rugby23h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _wallabiessocks | linkerarm1 = FF8300 | liggaam1 = FF8300 | regterarm1 = FF8300 | broek1 = 02545D | kouse1 = 02545D | patroon_la2 = | patroon_b2 = _australia_rugby23a | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 004044 | kouse2 = ffffff | statistiek = Statistiek | toetse = [[James Slipper]] (151)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=6;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Michael Lynagh]] (911)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=6;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | meestedrieë = [[David Campese]] (64)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=6;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] '''Nieu-Suid-Wallis (as Australië)''' 13–3 [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}}<br />([[Sydney]], [[Australië]]; 24 Junie 1899)<ref name="smh-1899">{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14250165 |title=The English Footballers. England v. Australia. |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 Junie 1899 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | grootwen = {{AUSru}} 142–0 {{NAMru-r}}<br />([[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], Australië; 25 Oktober 2003) | grootverloor = {{RSAru}} 53–8 {{AUSru-r}}<br />([[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]]; 30 Augustus 2008) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] | url = | unieurl = www.rugby.com.au/ }} Die '''Wallabies''' is die nasionale [[rugby]]span wat [[Australië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Die Wallabies is na die wallaby, een van verskeie [[spesies]] uit die [[Familie (biologie)|familie]] van die [[kangaroe]]s genoem, wat die nasionale dier van Australië is. Vir die Wallabies is hul belangrikste internasionale verskyning om aan die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi deel te neem. Die Wallabies het aan al die wêreldbekertoernooie tot nou deelgeneem en is met twee titels die derde suksesvolste span in die geskiedenis van dié toernooi ná die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]]. Die Wallabies het die eindstryde van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/2960338.stm |title=1991: Wallabies pip England |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/3109133.stm |title=World Cup 1991 |publisher=[[BBC]] |date=18 November 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en die [[Rugbywêreldbeker 1999]] teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/2960358.stm |title=1999: Aussies rule world again |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies het daarbenewens in [[ekstra tyd]] die eindstryd in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] teen Engeland en in [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] teen Nieu-Seeland verloor. Die Wallabies neem sedert 1996 jaarliks aan [[die Rugbykampioenskap]]stoernooi (tot in 2011 die Drienasiesreeks) deel. Aan dié toernooi neem die vier beste spanne van die [[Suidelike Halfrond]] deel, naamlik die Nieu-Seelandse All Blacks, die Suid-Afrikaanse Springbokke, die [[Argentinië|Argentynse]] [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] en die Wallabies. Tydens die Rugbykampioenskapstoernooi ding die Wallabies teen Argentinië om die [[Poematrofee]], teen Nieu-Seeland om die [[Bledisloebeker]] en teen Suid-Afrika om die [[Mandela Uitdaagplaat]] mee. Die Wallabies het vorige Drienasiesreekse reeds drie keer gewen (in [[2000-Drienasiesreeks|2000]], [[2001-Drienasiesreeks|2001]] en [[2011-Drienasiesreeks|2011]]), en later ook een keer die uitgebreide Rugbykampioenskapreeks (in [[2015-Rugbykampioenskapreeks|2015]]). Op 2 Julie 2007 het die span, ná ’n verrassende oorwinning oor die All Blacks in die [[Die Rugbykampioenskap|Drienasies]], na die tweede plek op die IRR se wêreldranglys verbeter.<ref name="ranglys" /> In 1899 het die Wallabies in hul eerste internasionale wedstryd teen die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] in [[Sydney]] te staan gekom. Rugby word in Australië geadministreer deur [[Rugby Australia]] (Rugby AU), wat deur [[Wêreldrugby]] saam met tien ander beheerliggame as ’n vlak-een-span beskou word. Die Australiese rugbyspan is tans (Oktober 2025) sewende op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en in 2001 is die Wallabies deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. 16 voormalige Wallabies is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Wallabies speel beide hul tuis- en wegwedstryde in goud en groen, die tradisionele sportkleure van Australië. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Rugby Australia}} [[Lêer:Australian Super 15 Map.svg|duimnael|’n Kaart van die Australiese plaaslike beheerliggame en hul spanne]] Die beheerliggaam vir rugby in Australië is Rugby Australia (Rugby AU), tot in 2017 die Australiese Rugbyunie (''Australian Rugby Union'', ARU) genoem. Rugby Australia is in 1949 as die Australiese Rugbyvoetbalunie (''Australian Rugby Football Union'', ARFU) gestig en het in dieselfde jaar ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/history |title=Our History |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarbenewens was die Australiese beheerliggaam in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref name="islands">{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |journal=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Rugby Australia bestaan uit agt plaaslike beheerliggame, wat elkeen ’n [[Deelstate en gebiede van Australië|deelstaat of gebied]] verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/governance |title=Governance |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die belangrikste rugbyliga in Australië is [[Superrugby]] wat saam met spanne uit Nieu-Seeland en een elk uit beide [[Fidji]] en die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die [[Cookeilande]], Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]) beslis word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/melbourne-rebels-super-rugby-pacific-rugby-australia-2024529 |title=Rugby Australia statement regarding Melbourne Rebels |publisher=[[Rugby Australia]] |date=30 Mei 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep Rugby Australia ook ander keurspanne byeen. Die ''Junior Wallabies'' is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Australië beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Australian Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Australiese nasionale rugbyspan dien. == Geskiedenis == === Vroeë jare === [[Lêer:1899 Australian Team.jpg|duimnael|Die Australiese span in 1899]] Europese immigrante het al vroeg aan [[sokker]] verwante sportsoorte beoefen, en die eerste persberig is in 1829 in [[Sydney]] gepubliseer. Die meeste van hierdie vroeë wedstryde het tydens plaaslike feeste plaasgevind, maar geen algemene reëls of gekodifiseerde weergawe het bestaan nie. Van die destydse weergawes het elemente van vandag aparte stel reëls bevat, waaronder [[Australiese voetbal]], sokker en [[rugby]]. As twee spanne ontmoet het, moes hulle vooraf op die toepaslike reëls besluit. Aangesien destyds alle weergawes algemeen “sokker” genoem is, is dit nie meer moontlik om te bepaal watter weergawe in watter gebied oorheers het nie.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Rob Hess, Matthew Nicholason, Bob Stewart, Gregory De Moore |title=Australian Rules football begins |journal=A national game : the history of Australian rules football |publisher=Viking |location=Camberwell, Victoria |date=2008 |isbn=978-0-670-07089-3 |pages=1–18}}</ref> Die eerste span buite die moederland [[Verenigde Koninkryk|Groot-Brittanje]], wat ’n stel gekodifiseerde rugbyreëls gebruik het (die wêreldwyd agtste oudste), was die in 1863 gestigte [[Sydney Universiteitsvoetbalklub]], wat op 19 Augustus 1865 sy eerste wedstryd gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sydneyunirugby.com.au/club-history.html |title=Our history |publisher=Sydney Universiteitsvoetbalklub |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1874 is die eerste beheerliggaam gestig, die Suidelike Rugbyunie (vandag Nieu-Suid-Walliese Rugbyunie), wat in dieselfde jaar die eerste plaaslike kampioenskap aangebied het. Twee jaar later het die eerste kampioenskap rondom [[Brisbane]] gevolg, wat vanaf 1883 deur die Noordelike Rugbyunie (vandag Queensland Rugbyunie) aangebied is. Rugby het toe die gewildste sportsoort in [[Nieu-Suid-Wallis]] en [[Queensland]] geword, veral als gevolg van die vanaf 1882 gereelde wedstryde tussen die keurspanne van albei kolonies. Daarteenoor was rugby in die ander kolonies ([[Victoria (Australië)|Victoria]], [[Suid-Australië]], [[Wes-Australië]] en [[Tasmanië]]) minder gewild, en is veral deur Australiese voetbal oorskadu. Die aanhangers van Australiese voetbal het ook probeer om hul sport in Nieu-Suid-Wallis te laat vestig. ’n In 1880 gestigte plaaslike beheerliggaam het aan die begin effens daarin geslaag, maar verskeie sosiale en ekonomiese faktore het daartoe bygedra, dat hy homself in 1893 weer ontbind het en die twee oostelike kolonies en latere deelstate deur rugby oorheers is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Matthew Healy |url=https://nswfootballhistory.com.au/wp-content/uploads/2016/06/HardSell.pdf |title=Hard Sell: Australian Football in Sydney |publisher=Victoria University |date=Augustus 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1882 het die Suidelike Rugbyunie die wêreldwyd eerste beheerliggaam geword om ’n oorsese toer aan te pak, toe hul keurspan, die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]], in [[Nieu-Seeland]] vyf wedstryde gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/tdih-september-9-1882-rugby-tours-to-new-zealand-begin-2/ |title=1882 – Rugby tours to New Zealand begin |publisher=rugbymuseum.co.nz |accessdate=22 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022161033/http://rugbymuseum.co.nz/tdih-september-9-1882-rugby-tours-to-new-zealand-begin-2/ |archive-date=22 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1896 het Queensland se span, die [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]], dieselfde gedoen. Die eerste toetswedstryd van ’n die hele Australië verteenwoordigende span is op 24 Junie 1899 op die [[Sydney-krieketveld]] aangebied, toe hulle teen die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] te staan gekom het. Hulle het die eerste wedstryd met 13–3 gewen, maar die Leeus het die oorblywende drie toetse gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lionsrugby.com/1899.htm |title=1899 – Australia |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200703/http://www.lionsrugby.com/1899.htm |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Australiese span het ses spelers uit Queensland en nege uit Nieu-Suid-Wallis ingesluit.<ref name="smh-1899" /> In Sydney het hulle in die blou trui van Nieu-Suid-Wallis en in Brisbane in die maroen trui van Queensland uitgedraf, maar met ’n Australiese wapen pleks van die twee beheerliggame se kentekens.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/ARUHQ.aspx#History |title=History of the Australian Jersey |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=14 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014215050/http://www.rugby.com.au/ARUHQ.aspx |archive-date=14 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14250165 |title=The English Footballers |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 Junie 1899 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Vroeë 20ste eeu === [[Lêer:Australia rugby touring team 1905.jpg|duimnael|Die Australiese span in 1905]] [[Lêer:Australia squad 1908.jpg|duimnael|Die span wat in 1908–09 getoer het]] Die eerste toetswedstryd tussen Australië en die Nieu-Seelandse All Blacks is op 15 Augustus 1903 op die Sydney-krieketveld gespeel en met 22–3 deur Nieu-Seeland gewen.<ref name="smh-17-3-03">{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14554348 |title=The New Zealand Footballers: Match Against Australia |publisher=The Sydney Morning Herald |page=7 |date=17 Augustus 1903 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1045 |title=New Zealand vs Australia at Sydney Cricket Ground 15 August 1903 |publisher=[[All Blacks]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die All Blacks se toer het tot ’n tydelike toename in gewildheid van rugby in beide Sydney en Brisbane gelei, nadat meer toeskouers die wedstryde in albei stede bygewoon het.<ref name="aru-hist">{{en}} {{cite web |title=History |website=[[Rugby Australia]] |accessdate=3 Julie 2011 |url=http://www.rugby.com.au/tryrugby/Playing/RugbyExplained/History.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703044643/http://www2.rugby.com.au/tryrugby/Playing/RugbyExplained/History.aspx |archive-date=3 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Een jaar later het die Britse Leeus Australië weer besoek en het die Australiërs in al drie toetswedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/lions_results.html#A1904 |title=British & Irish Lions Results: 1904 Australia & New Zealand |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die stigting van die Nieu-Suid-Walliese Voetballiga (''New South Wales Football League'', NSWFL) in 1903 het ’n verswakking van die rugbysport in Nieu-Suid-Wallis meegebring, aangesien verskeie toonaangewende private skole vir enkele jare slegs Australiese voetbal pleks van rugby aangebied het. Vir ’n kort tyd het Australiese voetbal blykbaar ook die guns van die gehoor geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/articles/aust-rules.htm |title="Rules" Almost Had Sydney's Paddock |publisher=rl1908.com |author=Sean Fagan |date=2008 |accessdate=17 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517144716/http://www.rl1908.com/articles/aust-rules.htm |archive-date=17 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die suiwer amateursport rugby is deur die invoering van [[rugby league]] in 1905 erg geraak. Baie klubs rondom Sydney het na die professionele weergawe oorgeskakel en ’n beheerliggaam gestig, wat veral [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] skole van ’n oorskakeling na rugby league kon oortuig. Van dié skole vorm tot vandag toe die fondament van rugby league se dominansie rondom Sydney. Bekende nasionale spelers soos [[Dally Messenger]] het ook by rugby league aangesluit en gehelp om van dié sportkode die dominerende een te maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/scrumv/features/history/australianhistory.shtml |title=Australian Rugby |publisher=[[BBC]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die eerste toer na Nieu-Seeland plaasgevind. In 1908 het die nasionale span vanaf Sydney vir die eerste keer op ’n maandelange toer na die [[Britse Eilande]] en [[Noord-Amerika]] vertrek. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1908]] in [[Londen]], wat tydens die Australiese toer plaasgevind het, het Australië ná ’n 32–3-oorwinning oor ’n keurspan uit [[Cornwall]] in die enigste wedstryd van die toernooi met die goue medalje weggestap. Tydens die eerste toetswedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] is Australië met 9–6 verslaan, maar hulle het [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] in hul eerste wegoorwinning met 9–3 geklop. Engelse koerante het aanvanklik na dié span as ''rabbits'' (“konyne”) verwys.<ref name="Annual Report 2008">{{en}} {{cite web |url=http://myrugby.rugby.com.au/myrugby/Images/ARUimages/2011/AnnualReports/ARU_Annual_Report_2008.pdf |title=Australian Rugby Union, Annual Report 2008 |publisher=[[Rugby Australia]] |date=2008 |accessdate=1 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401201859/http://myrugby.rugby.com.au/myrugby/Images/ARUimages/2011/AnnualReports/ARU_Annual_Report_2008.pdf |archive-date=1 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Reason58">{{en}} {{cite book |authors=John Reason, James Carwyn |title=The World of Rugby – A History of Rugby Union Football |publisher=[[BBC]] |year=1979 |isbn=0-563-16280-5 |pages=58}}</ref> Die Australiese rugbyspelers het dié bynaam as neerhalend beskou en dit met ''Wallabies'' vervang.<ref name="Wallabies">{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |title=Club Histories – New Speculations |author=Sean Fagan |accessdate=21 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021080342/http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |archive-date=21 Oktober 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul terugkoms het elf spelers, wat saam gereis het, na rugby league-klubs oorgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/wallabies.html#5 |title=The first Wallabies 1908/1909 |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1909, toe die nuwe “Noordelike Unie” se kode in Australië nog in sy kinderskoene was, is ’n wedstryd tussen die Kangaroos (die Australiese nasionale rugbyligaspan) en die Wallabies voor ’n skare van 20&nbsp;000 gespeel, wat deur die rugbyligaspan met 29–26 gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&cl=search&d=WCT19090906.2.33.3 |title=Kangaroos v. Wallabies |publisher=West Coast Times |place=Nieu-Seeland |page=4 |date=6 September 1909 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214454/http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&cl=search&d=WCT19090906.2.33.3 |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas die verskil tussen amateurisme en professionalisme het daar ook ’n kulturele verskil begin ontwikkel: rugby is meer en meer as sportsoort van die opgevoede, Britse hoër- en middelklas beskou, terwyl rugby league veral in die werkersklas, wat uit Rooms-Katolieke [[Iere]] bestaan en die [[Britse Ryk]] verwerp het, aanhangers gewerf het. Die tradisionele rugby is deur hulle as ’n simbool van [[Imperialisme]] beskou. Dikwels was die personeel van rugby league klubs dieselfde as by filiale van die Australiese Werkersparty. Binne enkele jare het rugby league die dominerende kode geword, terwyl rugby unie agteruitgegaan het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1617}}</ref> === Impak van die wêreldoorloë === Nog erger is rugby in Australië deur die [[Eerste Wêreldoorlog]] geraak. Al die plaaslike beheerliggame het die vraag in die gesig gestaar of dit gepas is om met rugby voort te gaan, terwyl op Europa se slagvelde duisende jong Australiërs sneuwel. Die beheerliggame van Australiese voetbal en rugby league het met hul toernooie voortgegaan, terwyl rugby se beheerliggame daarop besluit het om tydens die oorlog alle aktiwiteite te staak en die ander sportsoorte herhaaldelik van onpatriotiese optrede beskuldig het. Die sosiale skeurings wat destyds ontstaan het, sou die verhoudings tussen die sportsoorte en hul aanhangers vir die volgende dekades oorheers.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1617–1619}}</ref> Tydens die oorlog het meer as 35 nasionale spelers in Europa geveg, waarvan tien gesneuwel het.<ref>{{en}} {{cite web |author=Sean Fagan |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/rugby-answered-the-empires-call-in-world-war-i-20150421-1mpjys.html |title=Rugby answered the Empire's call in World War I |publisher=The Sydney Morning Herald |date=24 April 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die oorlog het weer baie spelers by rugby league klubs aangesluit. In 1920 moes Queensland se beheerliggaam weens die gebrek aan spelers homself ontbind.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1619–1620}}</ref> Gedurende die 1920’s was die Wallabies basies identies aan die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]], die keurspan uit Nieu-Suid-Wallis, aangesien slegs in dié deelstaat ’n gereguleerde speelprogram bestaan het. Die Waratahs het gereeld teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die Nieu-Seelandse All Blacks te staan gekom, maar die meeste wedstryde verloor. Die Australiese beheerliggaam het aan hierdie wedstryde terugwerkende toetsstatus toegeken, terwyl die beheerliggame van Suid-Afrika en Nieu-Seeland hulle nie as sulks erken nie. In 1927/28 het die Waratahs ’n halwe jaar se baie suksesvolle toer deur Europa en [[Kanada]] onderneem, waartydens hulle 31 van hul 37 wedstryde gewen het. Onder andere het hulle teen die nasionale spanne van [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], Wallis en [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen, maar hulle is deur [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en Engeland verslaan; aan alle wedstryde is terugwerkende toetsstatus toegeken. In 1928 het die herstigting van die beheerliggaam Queensland Rugbyunie tot ’n gees van optimisme gelei, wat tot die herinvoering van ’n nasionale span gelei het en een jaar later het hulle in drie agtereenvolgende wedstryde teen die All Blacks geseëvier.<ref name="aru-hist" /> In 1931 het Lord Bledisloe, die Nieu-Seelandse goewerneur-generaal, ’n beker geskenk, waarom die nasionale spanne van Nieu-Seeland en Australië gereeld sou speel. In 1934 het die Wallabies vir die eerste keer daarin geslaag om die [[Bledisloebeker]] in te palm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/17082710 |title=Bledisloe Cup to remain in Australia |publisher=The Sydney Morning Herald |date=27 Augustus 1934 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die krygsheld Edward “Weary” Dunlop was deel van dié span.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/teamsheet.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&MT_ID=1278 |title=278th All Black Game |publisher=rugbymuseum.co.nz |accessdate=14 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614234354/http://www.rugbymuseum.co.nz/teamsheet.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&MT_ID=1278 |archive-date=14 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vorige jaar het hulle vir die eerste keer ’n toer na Suid-Afrika onderneem, waar hulle drie toetswedstryde teen die Springbokke verloor en twee gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://southcoastherald.co.za/364873/july-8-day-world-history-briefly-2/ |title=July 8: On This Day in World History … briefly |publisher=South Coast Herald |date=8 Julie 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná hul suksesvolle toer deur Nieu-Seeland het die Springbokke in 1937 Australië besoek en twee toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |author=Steven White |url=http://www.clubrugby.co.nz/wellington/story.php?id=1312 |title=Wellington against International teams: versus South Africa 1937 |publisher=Club Rugby |date=7 April 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies se beplande 1939-toer deur Europa kon nie soos beplan plaasvind nie. Slegs een dag ná hul aankoms in Engeland het die [[Tweede Wêreldoorlog]] uitgebreek en alle wedstryde is afgelas. Ná twee weke se verblyf het die Wallabies na Australië teruggekeer. Hul enigste wedstryd het die Wallabies tydens ’n oorstaan in [[Mumbai]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2018/08/06/the-ill-fated-1939-wallabies-tour/ |title=The ill-fated 1939–40 Wallabies tour |publisher=World Rugby Museum |date=6 Augustus 2018 |accessdate=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125221448/https://worldrugbymuseum.blog/2018/08/06/the-ill-fated-1939-wallabies-tour/ |archive-date=25 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ter vermyding van die foute uit die Eerste Wêreldoorlog het die toonaangewende beheerliggame daarop besluit om ten minste ’n beperkte speelprogram te handhaaf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1623 }}</ref> === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:Solomon chaired 1953.jpg|duimnael|upright|Die Wallabies-kaptein John Solomon word deur die Springbokke gedra (1953)]] Die eerste toetswedstryd ná die Tweede Wêreldoorlog is in 1946 op [[Carisbrook]], [[Dunedin]], tussen Australië en Nieu-Seeland gespeel, en deur die All Blacks met 31–8 gewen. Australië het ook die vier oorblywende wedstryde van dié toer verloor; hulle is met 20–0 deur die Nieu-Seeland [[Maori|Māori]] en die volgende week met 14–10 deur die All Blacks geklop. In 1947/48 het Australië ’n suksesvolle toer na [[Europa]] en [[Noord-Amerika]] onderneem, waartydens die Wallabies 32 van hul 39 wedstryde gewen het. Hulle het drie van die vyf toetswedstryde gewen, maar Australië is deur Wallis en Frankryk verslaan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jack Pollard |title=Australian Rugby The Game and the Players |publisher=Ironbark |location=Sydney |date=1994 |isbn=978-0-207-15006-7 |pages=654}}</ref> Van die opkomende spelers was Trevor Allan, Cyril Burke en Nicholas Shehadie.<ref name="Nicholas Shehadie">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/qantas_wallabies/wallaby_hall_of_fame/sir_nicholas_shehadie_ac_obe,49730.html |title=Sir Nicholas Shehadie AC OBE |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=1 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080201075443/http://www.rugby.com.au/qantas_wallabies/wallaby_hall_of_fame/sir_nicholas_shehadie_ac_obe%2C49730.html |archive-date=1 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul terugkoms van die suksesvolle toer het Australië in 1949 die Nieu-Seeland Māori vir ’n reeks van drie toetse gehuisves; albei spanne het een wedstryd elk gewen, met een gelykop. In September dieselfde jaar het Australië twee keer teen die All Blacks in Nieu-Seeland gespeel, albei wedstryde gewen en die Bledisloebeker vir die eerste keer op Nieu-Seelandse bodem ingepalm. Die Nieu-Seelanders het daarna beweer, dat hulle slegs ’n tweede span ontbied het, aangesien die All Blacks se eerste span destyds op toer in Suid-Afrika was. In agting vir die destydse [[apartheid]]stelsel in Suid-Afrika het die NZRU nie Māorispelers vir hul Suid-Afrikaanse toer saamgeneem nie. Baie van die All Blacks se gewone Māorispelers het vervolgens teen Australië uitgedraf, dus kon die Nieu-Seelandse span wat teen Australië gespeel het as ewe goed as die All-Black-span in Suid-Afrika beskou word. Vanuit ’n Nieu-Seelandse perspektief was eers die All Blacks se drie toetswedstryde twee jaar later in Australië gelykwaardig (Nieu-Seeland het al drie toetswedstryde gewen).<ref>{{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |date=2005 |isbn=1-877252-18-2 |pages=128}}</ref> In 1949 is ook die Australiese beheerliggaam Australiese Rugbyvoetbalunie (''Australian Rugby Football Union'', ARFU; later Australiese Rugbyunie, ''Australian Rugby Union'' ARU; nou [[Rugby Australia]], Rugby AU) gestig, waarvolgens die as ’t ware onafhanklike beheerliggame van Nieu-Suid-Wallis en Queensland onderafdelings geword het. Die hoofrede vir hierdie saamsluiting was die uitnodiging van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aan Australië, [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seeland]] en [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrika]], om as volle lede by die wêreldwye beheerliggaam aan te sluit. Die IRVR het voorheen slegs uit die vier beheerliggame van die Britse Tuisnasies ([[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]]) bestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië was sedert 1926 ’n geassosieerde lid en het sy sake deur die afgevaardigdes van die Engelse beheerliggaam ingedien.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |pages=1624}}</ref> Die Britse Leeus het in 1950 na Australië getoer en albei toetswedstryde teen die Wallabies gewen. Die volgende jaar het die All Blacks in ’n drie-toetstoer skoonskip met Australië afgereken. In Julie en Augustus 1952 het Australië vir die eerste keer teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] gespeel en die eerste toetswedstryd op die Sydney-krieketveld gewen, maar hulle is in die tweede toetswedstryd verrassend met twee punte geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2019/11/04/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952/ |title=Historic Rugby Internationals: Australia v Fiji, 1952 |publisher=World Rugby Museum |date=4 November 2019 |accessdate=28 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028031006/https://worldrugbymuseum.blog/2019/11/04/historic-rugby-internationals-australia-v-fiji-1952/ |archive-date=28 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Een maand later het die Wallabies herstel en die All Blacks op [[Lancasterpark]] geklop, maar hulle is in die tweede toetswedstryd verslaan. In 1953 het Australië weer deur Suid-Afrika getoer. In die tweede toetswedstryd het hulle die Springbokke vir die eerste keer in 15 jaar verslaan. Die Suid-Afrikaanse span was van dié prestasie baie beïndruk en sodoende het twee spelers die Australiese kaptein [[John Solomon]] op hul skouers van die speelveld gedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/0dc38e8ae9061de37d728432778835c3 |title=Ex-Wallabies skipper John Solomon dies at age 90 |publisher=Associated Press |date=18 Maart 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op hierdie toer het hulle ook 8–8-gelykop gespeel teen [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]] in Kitwe. In 1957/58 het die Wallabies weer deur Europa getoer, maar hulle het nie een toetswedstryd teen die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] gewen nie. Sedertdien het geen nasionale span van die Suidelike Halfrond hierdie negatiewe rekord herhaal nie. === Gemengde prestasies gedurende die 1960’s en 1970’s === [[Lêer:Australia v Ireland 1979.jpg|duimnael|’n Ierse lynstaan tydens hul tweede toetswedstryd teen die Wallabies in Sydney, 1979]] Die eerste toetswedstryd van die nuwe dekade was die oorwinning oor Fidji op die Sydney-krieketveld gedurende ’n drie-toetsreeks in 1961. Daarop het ’n tweede oorwinning gevolg, maar Fidji het in die derde toetswedstryd daarin geslaag om gelykop te speel. In 1961 het die Wallabies weer deur Suid-Afrika getoer, waar hulle deur die Springbokke in [[Port Elizabeth]] en [[Johannesburg]] duidelik verslaan is. Ná hul terugkoms het die Wallabies hul eerste tuisnederlaag teen Frankryk op die Sydney-krieketveld met 8–15 gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791047,00.html |title=1961: A debut to remember |publisher=nobok.co.uk |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055628/http://www.nobok.co.uk/page/RugbyTimeDetail/0,,10301~791047,00.html |archive-date=16 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1962 het Australië vyf keer teen die All Blacks te staan gekom; ’n 9–9-gelykop op Athletic Park was die enigste prestasie tydens dié toetsreeks. Nadat hulle in 1963 die vir die eerste keer besoekende Engelse span met 18–9 in Sydney verslaan het, het die Wallabies deur Suid-Afrika getoer en twee van die vier toetswedstryde gewen; sedert die Britse Leeus van 1896 die eerste span wat dit kon vermag. Twee jaar later het die Wallabies twee tuisoorwinnings met onderskeidelik 18–11 en 12–8 oor die Springbokke aangeteken. Daarmee het die Australiërs vir die eerste keer ’n toetsreeks teen Suid-Afrika beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |title=Springbok History 1965 |publisher=rugby-talk.com |date=16 Februarie 2010 |accessdate=8 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508095354/https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |archive-date=8 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Australië het in 1964 ’n drie-toetsreeks teen die All Blacks gespeel. Die Wallabies het die derde toetswedstryd gewen nadat hulle in die eerste twee toetswedstryde verslaan is. In Junie 1966 het die Britse Leeus deur Australië getoer en die Wallabies in albei toetswedstryde verslaan. Die toer deur Europa en Kanada gedurende [[winter]] 1966/67 was nie suksesvol nie, aangesien die Wallabies slegs 19 van hul 36 wedstryde gewen het. Van die vyf toetswedstryde, wat hulle gespeel het, het die Wallabies dié teen Wallis en Engeland gewen, maar Australië is deur Skotland, Ierland en Frankryk verslaan. Ná die toer het Australië in Sydney weer teen Ierland te staan gekom en is opnuut verslaan; daarmee het Ierland die eerste van die Tuisnasies geword om ’n wegoorwinning in die Suidelike Halfrond aan te teken. Tot aan die einde van die 1960’s het die Wallabies – met uitsondering van ’n naelskraapse 11–10-tuisoorwinning oor Frankryk – slegs nederlae gely, waaronder drie agtereenvolgende nederlae teen Nieu-Seeland in 1967 en in 1969 vier agtereenvolgende nederlae teen Suid-Afrika. Australië het in 1970 Skotland gehuisves en met 20 punte gewen. Die Wallabies se aktiwiteite in 1971 sou die mees omstrede in die Australiese rugbygeskiedenis word. In Julie en Augustus het die Springbokke Australië vir ses weke besoek, nadat die Wallabies twee jaar vroeër Suid-Afrika besoek het. Terwyl die Australiese regering die Springbokke se toer ondersteun het, is in [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], Brisbane, [[Melbourne]], [[Perth]] en Sydney protes teen die Suid-Afrikaanse [[apartheid]]sbeleid aangeteken. Tydens hierdie protesaksies het deelnemers met die polisie slaags geraak. Na ramings is tussen 500 en 700 protesdeelnemers in hegtenis geneem. Die toer is nie afgelas nie, maar die stadions het soos met doringdraad beweerde vestings gelyk en moes met ’n groot polisieteenwoordigheid beskerm word. Johannes Bjelke-Petersen, die eerste minister van Queensland, het op 14 Julie ’n noodtoestand van een maand verklaar, wat tot ’n 24 uur se staking van 125&nbsp;000 werknemers gelei het. Tot aan die einde van apartheid het die Wallabies nie meer teen die Springbokke te staan gekom nie.<ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1971''. Johannesburg 1972, bl. 320.</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110667470 |title=Queensland in state of emergency |publisher=The Canberra Times |date=14 Julie 1971 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 1971 het die Wallabies ’n toer na Frankryk onderneem; hulle het Frankryk tydens die eerste toetswedstryd in [[Toulouse]] geklop, maar hulle is in die tweede in Parys verslaan. Frankryk het toe Australië in Junie 1972 vir ’n twee-toetsreeks besoek, waarvan hulle een gewen en in die ander een gelykop gespeel het. Australië het aansluitend ’n drie-toetsreeks teen die All Blacks in Nieu-Seeland gespeel, maar al drie verloor. Die Wallabies het tydens hul terugkoms in [[Suva]] aangedoen om teen Fidji te speel en hul enigste oorwinning in daardie jaar aangeteken. In Junie 1973 het [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] vir die eerste keer Australië besoek; die Wallabies het die eerste toetswedstryd gewen, maar hulle is in die tweede verslaan. In November 1973 het Australië ’n kort toer na die Verenigde Koninkryk onderneem, maar hulle het twee duidelike nederlae teen Wallis en Engeland gely. In 1974 het Australië die All Blacks vir ’n drie-toetsreeks gehuisves, waarvan die Wallabies twee verloor en in een gelykop gespeel het. In 1975 het Australië tydens ’n twee-toetsreeks tuis Engeland twee keer verslaan en sodoende wraak geneem. Australië het daarna sy eerste twee toetswedstryde teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] gespeel en albei duidelik gewen. Tydens hul Europatoer in 1975/76 is die Wallabies deur Skotland, Wallis en Engeland verslaan, maar hulle het daarin geslaag om Ierland te klop. Op pad huis toe het Australië een bykomende wedstryd gespeel en vir die eerste keer teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] in [[Los Angeles]] te staan gekom en met 24–12 gewen. In Junie dieselfde jaar het Australië Fidji vir ’n drie-toetsreeks gehuisves en al drie toetswedstryde gewen. Australië het die jaar met ’n kort toer na Europa afgesluit en twee toetswedstryde teen Frankryk gespeel, maar albei verloor. Nadat in 1977 geen toetswedstryd plaasgevind het nie, het die Wallabies in 1978 twee tuisoorwinnings oor Wallies aangeteken, maar hulle is in twee wegwedstryde deur Nieu-Seeland verslaan. In die derde toetswedstryd het die Wallabies met 30–16 gewen, danksy vier drieë deur die uitstekende [[Greg Cornelsen]].<ref>{{en}} {{cite web |author=Jamie Wall |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/364706/before-eden-park-was-a-fortress-there-was-greg-cornelsen |title=Before Eden Park was a fortress there was Greg Cornelsen |publisher=Radio New Zealand |date=22 Augustus 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 1979 het Ierland Australië besoek en albei toetswedstryde gewen. Daarna het Australië die All Blacks vir een toetswedstryd op die Sydney-krieketveld gehuisves en met 12–6 gewen. In Oktober 1979 het die Wallabies vir die eerste keer [[Argentinië]] besoek. Hulle is in hul eerste toetswedstryd deur die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] verslaan, maar die Wallabies het met ’n oorwinning in die tweede toetswedstryd die toetsreeks geëwenaar. === Groeiende sterkte gedurende die 1980’s === [[Lêer:Argentina australia 1987.jpg|duimnael|Australië teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] op [[José Amalfitani-stadion|Vélez Sarsfield-stadion]], 7 November 1987]] In 1980 het Australië die [[Bledisloebeker]] eers vir ’n vierde keer ingepalm, nadat die Wallabies Nieu-Seeland met 2–1 in ’n drie-toetsreeks in Australië verslaan het. In 1981/82 het die toer na die Britse Eilande teleurstellend verloop, nadat die Wallabies van die vier toetswedstryde slegs dié teen Ierland gewen het; daarbenewens het hulle drie wedstryde teen provinsiale en plaaslike spanne verloor. Die Australiese span het egter veral uit jong, onervare spelers bestaan, wat hul beste tye nog sou beleef.<ref>{{en}} {{cite book |author=Nicholas Shehadie |title=A Life Worth Living |publisher=Simon & Schuster Australia |location=Sydney |date=2003 |isbn=978-0-7318-1161-8 |pages=175}}</ref> Gedurende [[herfs]] 1984 het die Wallabies opnuut die Tuisnasies met ’n jong span en ’n nuwe afrigter, Alan Jones, kom besoek en ’n historiese prestasie aangeteken: Hulle het die eerste Australiese span geword wat ’n [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] behaal het, nadat hulle tydens dieselfde toer al die vier Tuisnasies verslaan het: Engeland, Ierland, Wallis en Skotland. Hulle het ook ’n volstoomspan van die [[Britse Barbarians]] verslaan. Tydens dié toer het veral [[Mark Ella]] uitgeblink en as eerste speler in al die vier toetswedstryde ’n drie gedruk. Dié toer het die opkoms van Australië as ’n gedugte krag in internasionale rugby ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.couriermail.com.au/sport/rugby/video-mark-ella-stars-as-wallabies-achieve-grand-slam-in-1984/news-story/be8bedee8f163b3e532cd222ad77027e |title=Mark Ella stars as Wallabies achieve Grand Slam in 1984 |publisher=The Courier-Mail |date=31 Oktober 1984 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1986 het Australië vir ’n drie-toetsreeks om die Bledisloebeker na Nieu-Seeland getoer. Die Nieu-Seelandse rugby was in onrus nadat ’n nieamptelike span – die Nieu-Seelandse Kavaliers – met die grootste deel van die All Black-spelers die sportboikot van apartheid geïgnoreer en na Suid-Afrika vertrek het. Ná hul terugkeer is dié spelers vir die eerste toetswedstryd om die Bledisloebeker uit die All Black-span weggelaat. Australië het toe die eerste wedstryd met 13–12 gewen. Die verbanning is met die oog op die tweede toets op 23 Augustus op Carisbrook opgehef. Nieu-Seeland het die reeks geëwenaar nadat hulle die tweede wedstryd met 13–12 gewen het. Dié wedstryd is deur omstredenheid geteister nadat die Walliese skeidsregter Derek Bevan nie ’n Australiese drie deur die [[agsteman]] Steve Tuynman toegeken het nie. Die eindstryd is op 6 September 1986 op Edenpark gehou. Australië het ’n volsterkte Nieu-Seelandse span met 22–9 geklop en sodoende hul eerste toetsreeks op Nieu-Seelandse bodem beklink.<ref>{{en}} {{cite web |author=Huw Richards |url=https://www.espn.co.uk/rugby/story/_/id/15286390/all-blacks-rebel-tour-created-split-new-zealand-public |title=All Blacks rebel tour that created a split with New Zealand public |publisher=ESPNscrum |date=22 April 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Australiese en Nieu-Seelandse rugbyunies was toonaangewend by die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi, waarvolgens beide Australië en Nieu-Seeland die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die groepfase het die selfbewuste Wallabies Engeland, die VSA en Japan verslaan, en in die kwarteindstryd Ierland. In die halfeindstryd is hulle egter op Sydney se [[Concord-ovaal]] deur Frankryk met 30–26 verslaan, in die klein finale om die derde plek het die Wallabies teen Wallis verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die prestasies van die Wallabies oor die drie jaar onder die afrigter Alan Jones het deurlopend verbeter, maar Jones het ook ’n polariserende effek op die span gehad, aangesien hy ook as ’n radio-omroeper gewerk het en baie spelers nie tevrede was met sy bestuurstyl nie. Mark Ella, wat ná die 1984-seisoen homself onttrek het, het beweer dat hy moontlik nie sou uitgetree het as Jones nie die afrigter was nie. Daar was veral ernstige afwykings tussen die afrigter Alan Jones en die invloedryke [[skrumskakel]] Nick Farr-Jones.<ref>{{en}} {{cite web |author=Peter FitzSimons |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/the-wallabies-have-passed-by-alan-jones-20141022-119y3r.html |title=The Wallabies have passed by Alan Jones |publisher=The Sydney Morning Herald |date=22 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Voor en tydens die Rugbywêreldbeker 1987 het Alan Jones sy aktiwiteite buite die afrigting van Australië, insluitende die radio-uitsaaiwese, uitgebrei. Ná die rugbywêreldbekertoernooi is Jones van sy pos as afrigter verwyder en Bob Dwyer, wat Australië in 1982 en 1983 afgerig het, is in 1988 heraangestel. Die tuisreeks teen die All Blacks dieselfde jaar het teleurstellend verloop, nadat die Wallabies in drie toetswedstryde slegs een gelykop aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=107 |title=Match Centre – in Australia |publisher=[[All Blacks]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1989 het die Britse en Ierse Leeus vir die eerste keer sedert 1966 na Australië getoer. Ná hul oorwinning in die eerste toetswedstryd het Australië die tweede en derde toetswedstryde en sodoende die toetsreeks met 1–2 verloor. Bob Dwyer het ’n gebrek aan oorheersing deur die voorspelers as ’n belangrike faktor geïdentifiseer wat tot die verlore reeks bygedra het en die negentigerjare met die doel om hierdie faset van die Wallabies se speel te verbeter betree. === Wêreldbekertitels in 1991 en 1999 === [[Lêer:1991 - David Campese's autographed shirt.jpg|duimnael|David Campese se trui, versier met handtekeninge, in ’n [[Hongkong]]se kroeg]] In Augustus 1990 het Australië ná vier jaar weer ’n toetswedstryd teen Nieu-Seeland gewen. In voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 1991]] is die All Blacks weer verslaan, maar ook Wallis en Engeland. Die Wallabies het die rugbywêreldbekertoernooi vervolgens met nuwe selfvertroue aangepak en tydens die groepfase Argentinië, Wallis en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] deels duidelik verslaan. Gedurende die kwarteindstryd teen Ierland in [[Dublin]] was Australië op die rand van ’n uitskakeling. Nadat letterlik sekondes op die klok oorgebly het, was Ierland met 18–15 voor, voordat [[Michael Lynagh]] in die hoek ’n drie gedruk het om sodoende die Ierse harte te laat breek en Australië tot die halfeindstryd teen Nieu-Seeland te laat vorder.<ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Seeckts |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/171646.html |title=Lynagh silences Lansdowne Road |publisher=ESPNscrum |date=20 Oktober 1991 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die eerste helfte het die Wallabies met 13–3 voorgeloop en toe hul verdedigingsvermoë teen die All Blacks gewys en die wedstryd beklink. In die eindstryd op Twickenham het die Wallabies teen Engeland te staan gekom. Engeland het hul meestal vooruit gedomineerde spelplan in ’n meer vloeiende spel verander. Dit was egter nie suksesvol nie en Australië het ’n 12–6-oorwinning behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> David Campese is as die speler van die toernooi aangewys, nadat hy ses drieë in ’n reeks van uitstekende vertonings gedruk het. Oorwinningsparades is in Australië vir hul nasionale span gehou. Nadat die Springbokke in 1992 ná die einde van apartheid weer vir internasionale rugby toegelaat is, het die Wallabies Suid-Afrika besoek en die eerste toetswedstryd tussen albei spanne in meer as twee dekades gewen. In 1993 het die Springbokke se teenbesoek in Australië vir drie toetswedstryde plaasgevind, waarvan die Wallabies twee gewen het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=830–840}}</ref> In 1994 het die Wallabies onder andere twee keer elk teen Ierland, [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] en Argentinië gewen. Die titelverdediging tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika het met ’n nederlaag teen die gasheer afgeskop, gevolg deur oorwinnings oor [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]]. In die kwarteindstryd is die Wallabies deur Engeland uitgeskakel, nadat [[Rob Andrew]] in [[ekstra tyd]] ’n skepdoel aangeteken en die wedstryd met 22–25 beëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/3086827.stm |title=1995: England 25-22 Australia |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dit was Australië se ergste vertoning tydens ’n wêreldbekertoernooi. Om die toenemende oorskakeling van goeie spelers na finansieel gevestigde [[rugby league]]-spanne teen te werk het die Internasionale Rugbyvoetbalraad in Augustus 1995 besluit om van rugby ’n professionele sport te maak. In dieselfde jaar het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> Aangesien die nuwe toernooie min plek vir maandelange oorsese toere gelaat het, het hierdie tradisie uit die amateurtydperk vinnig tot ’n einde gekom (met uitsondering van die vierjaarlikse Leeustoere). In reaksie op rugby se skuif na professionaliteit is in Oktober 1995 die Rugbyunie Spelersvereniging (RUPA, ''Rugby Union Players' Association'') gestig om die belange van Australië se professionele rugbyspelers te beskerm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rupa.rugby/about-rupa/what-is-rupa |title=What is RUPA? |publisher=Rugby Union Players' Association |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Greg Smith was in 1996 en 1997 Australië se nasionale afrigter, gedurende dié jare het die Wallabies slegs twee van hul agt toetse in die eerste twee Drienasiesreeks gewen, albei teen Suid-Afrika tuis, maar hulle het rekordnederlae teen beide die All Blacks en Springbokke weg gely. Nadat Rod Macqueen in 1998 by Smith oorgeneem het, het Australië sy twee toetswedstryde teen die All Blacks gewen en sodoende die Bledisloebeker ingepalm. In dieselfde jaar het die Wallabies tydens die besoek van ’n onervare Engelse span in die Suidelike Halfrond ’n rekordoorwinning van 76–0 aangeteken, tot vandag toe Engeland se ergste nederlaag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=[[The Times]] |author=Mark Baldwin |date=9 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1999 het die Wallabies die Bledisloebeker suksesvol verdedig, nadat hulle Nieu-Seeland met ’n rekordoorwinning van 28–7 in Sydney verslaan het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black |publisher=Hodder Moa Beckett |location=Auckland |date=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=233}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] het die Wallabies hul groep gewen, nadat hulle in die drie wedstryde teen Roemenië, Ierland en die VSA altesaam slegs 31 punte afgestaan het. In die kwarteindstryd het hulle teen Wallis te staan gekom, met 24–9 geseëvier en die halfeindstryd bereik. Hulle het die verdedigende kampioen Suid-Afrika met 27–21 verslaan. Die halfeindstryd is deur ’n onvergeetlike skepdoel in ekstra tyd deur die [[losskakel]] Stephen Larkham (sy eerste skepdoel in ’n toetswedstryd) en ’n strafdoel van die [[heelagter]] [[Matt Burke]] beslis. Australië het die eindstryd op die nuwe [[Millennium-stadion]] maklik met 35–12 teen die blykbaar moeë Frankryk gewen, die Franse het voorheen in hul halfeindstryd die gunsteling Nieu-Seeland uitgeskakel. Die meeste punte is deur die heelagter Matt Burke aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1999 het vyf Australiese spelers daarin geslaag om hul tweede rugbywêreldbekertoernooi te wen: Phil Kearns, John Eales, Tim Horan, Jason Little en Dan Crowley. Australië was ook die eerste rugbyspan wat die [[Webb Ellis-beker]] vir ’n tweede keer omhoog kon hou. Weens hul uitstekende prestasies is die Wallabies in 2000 as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2000 |title=Laureus World Sports Awards 2000 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2000 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Die nuwe millennium === [[Lêer:World Cup Telstra stadium.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2003]] tussen Argentinië en Australië op die Aussiestadion in Sydney]] [[Lêer:RWC-2007-AUSvsJAP.JPG|duimnael|Australië teen Japan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] In 2000 was die Australiese beheerliggaam een van die stigterslede van die vastelandse beheerliggaam Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou Oseanië Rugby, OR).<ref name="islands" /> In dieselfde jaar het Australië die Bledisloebeker verdedig en die [[2000-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks]] vir die eerste keer gewen. Die Wallabies het hierdie prestasie in 2001 herhaal en ook hul eerste reeksoorwinning ooit oor die Britse en Ierse Leeus aangeteken. Beide die afrigter MacQueen en kaptein John Eales het gou ná hierdie mylpale afgetree. Hulle is deur die afrigter [[Eddie Jones]] en kaptein George Gregan opgevolg. As gevolg van die toenemende gewildheid het topvlak-[[rugby league]]spelers soos Mat Rogers, Wendell Sailor en Lote Tuqiri na rugbyunie oorgeskakel en voortaan vir die Wallabies uitgedraf. Dit was in kontras met die vorige eeu, waartydens baie rugbyunie-spelers met hoë salarisse na rugby league gelok is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugbyfix.com/rugbyfix-com-rugby-union-versus-rugby-league-the-cultural-divide/ |title=Switching Between Rugby Union and Rugby League |publisher=rugbyfix.com |date=15 Maart 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2001 is die Wallabies deur die IRR as “span van die jaar” en Rod Macqueen as “afrigter van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2001 |title=IRB Awards 2001 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Wallabies het tydens die [[2002-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks in 2002]] nie daarin geslaag om hul titel te verdedig nie. Aansluitend is hulle weg deur Ierland en Engeland verras.<ref>{{en}} {{cite web |author=Matt Majendie |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2484021.stm |title=England stun Aussies |publisher=[[BBC]] |date=16 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2003-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks in 2003]] moes Australië die Bledisloebeker afstaan. In dieselfde jaar het die gasheer Australië sy [[Rugbywêreldbeker 2003]]-veldtog op indrukwekkende wyse afgeskop. Tydens die groepfase het die Wallabies Argentinië duidelik geklop, gevolg deur [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]]. In die laaste groepwedstryd het hulle Ierland naelskraap met 17–16 geklop. Vervolgens het hulle Skotland met 33–16 in die kwarteindstryd uitgeskakel. Die Wallabies het hul grootste oorwinning oor Nieu-Seeland aangeteken deur hulle met 22–10 in die halfeindstryd te verslaan. Daarna het George Gregan die Nieu-Seelanders met die woorde ''Four more years boys, four more years'' (“Nog vier jaar seuns, nog vier jaar”) geterg.<ref name="1995Favourites">{{en}} {{cite web |url=http://worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |title=All set for World Cup semis |publisher=worldcupweb.com |date=14 November 2003 |accessdate=11 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061111001951/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |archive-date=11 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens ’n opwindende eindstryd is die Wallabies deur Engeland met 20–17 verslaan, die eindstryd is kort voor afloop van ekstra tyd deur [[Jonny Wilkinson]] se skepdoel beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die tienjarige herdenking van die professionalisering van rugby in 2005 is die Wallabies se span van die dekade aangekondig. John Eales is deur ’n keuringspaneel van 30 as kaptein aangewys. Ná afloop van die Europese toer in 2005, wat met ’n negatiewe rekord van agt nederlae in nege wedstryde geëindig het, het die pers soos die ''Daily Telegraph'' ’n beroep op die afdanking van beide Eddie Jones en George Gregan gedoen. Die voormalige afrigter Alan Jones het ook vir hul afdanking gepleit. In Desember 2005 het die Australiese Rugbyunie aan die groeiende druk oorgegee en Eddie Jones met John Connolly vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/pm/content/2005/s1522635.htm |title=Eddie Jones sacked from Wallabies |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=2 Desember 2005 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2006-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks in 2006]] het die Wallabies ’n noemenswaardige 49–0-oorwinning oor die Springbokke aangeteken, maar in die oorblywende wedstryde slegs gemengde prestasies behaal. In November dieselfde jaar het ’n skaars wegnederlaag teen Ierland gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6163680.stm |title=Ireland 21-6 Australia |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 10 Mei 2007 het beide die Walliese en Australiese beheerliggame met die stigting van die James Bevan-trofee daarop besluit om 100 jaar se toetsrugby tussen die twee lande te vier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/6643203.stm |title=New trophy for Wales v Australia |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dit is genoem na die Australies-gebore Wallies-opgevoede man wat die Walliese span se eerste kaptein was; Australië het die eerste reeks om dié trofee met 2–0 gewen. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] het die Wallabies ná deels duidelike oorwinnings oor Japan, Wallis, Fidji en Kanada hul groep gewen. In die kwarteindstryd is hulle egter deur Engeland met 12–10 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Connolly het sy bedanking as hoofafrigter aangebied en is aan die begin van 2008 met Robbie Deans vervang. Nadat die sleutelspelers George Gregan en [[Stephen Larkham]] ná die teleurstellende toernooi hul loopbane beëindig het, het hy die taak gehad om ’n nuwe span saam te stel. Tydens die [[2008-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks in 2008]] het die Wallabies ’n ambivalente indruk agtergelaat. Hulle het die All Blacks slegs een keer en die Springbokke twee keer verslaan. Hulle het ook hul ergste nederlaag tot dusver gely: 8–53 teen Suid-Afrika in [[Johannesburg]].<ref>{{en}} {{cite web |author=David Beniuk |url=https://www.theroar.com.au/2008/08/31/springboks-inflict-wallabies-worst-test-loss-ever/ |title=Springboks inflict Wallabies' worst Test loss ever |publisher=The Roar |date=30 Augustus 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2009 het die Wallabies Italië twee keer en Frankryk een keer verslaan, aansluitend het hul prestasies egter agteruitgegaan, nadat hulle drie keer deur Nieu-Seeland en twee keer deur Suid-Afrika verslaan is. Tydens die [[2009 eindjaarrugbytoetsreeks]] is die Wallabies vir die eerste keer in 27 jaar deur Skotland verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |author=James Standley |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/scottish/8369615.stm |title=Scotland 9–8 Australia |publisher=[[BBC]] |date=21 November 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Heen en weer sedert 2010 === [[Lêer:Australia vs USA 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Australië teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|VSA]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:England vs Australia 2015 RWC (2).jpg|duimnael|Australië klop Engeland 33–13 tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] op Twickenham in Londen]] [[Lêer:2017.08.19.20.21.25-AUSvNZL-0003 (35890784923).jpg|duimnael|Australië teen Nieu-Seeland tydens die [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] in Sydney]] [[Lêer:2017.06.17.15.06.26-AUSvSCO anthems-0001 (35370281985).jpg|duimnael|Australië teen Skotland tydens die 2017 midjaarrugbytoetsreeks in Sydney]] [[Lêer:Adelaide Oval hosts Wallabies and Springboks Rugby Union 27 August 2022.jpg|duimnael|Australië teen Suid-Afrika tydens die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] in Adelaide]] Die Wallabies het tydens [[2010-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks in 2010]] Suid-Afrika geklop, maar hulle is deur Nieu-Seeland verslaan, die Wallabies se tiende agtereenvolgende nederlaag teen die All Blacks, ’n nuwe negatiewe rekord. Tydens die [[2010 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Wallabies die All Blacks egter in ’n naelskraapse wedstryd in [[Hongkong]] verslaan. Dit was Australië se eerste oorwinning oor Nieu-Seeland in drie jaar.<ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Knowler |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/4290888/Wallabies-steal-win-from-All-Blacks |title=Wallabies steal win from All Blacks |publisher=stuff.co.nz |date=31 Oktober 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> 2011 het vir die Wallabies met ’n verrassende tuisnederlaag teen Samoa afgeskop, aansluitend het hulle egter die [[2011-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks in 2011]] gewen en sodoende hul eerste titel in tien jaar ingepalm. Ná die aansluiting van Argentinië by die Drienasiesreeks het dié toernooi [[die Rugbykampioenskap]] geword. Tydens die eerste [[2012-Rugbykampioenskapreeks|Rugbykampioenskapreeks]] het die Australiërs nie daarin geslaag om hul titel te verdedig nie, alhoewel hulle die nuweling twee keer verslaan het. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het die Wallabies Italië verslaan, maar hulle is in die daaropvolgende wedstryd deur Ierland geklop. Ná twee bykomende oorwinnings oor die VSA en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] het hulle nogtans daarin geslaag om tot die kwarteindstryd te vorder. Hulle het teen die verdedigende kampioen Suid-Afrika te staan gekom, en die Springbokke danksy ’n amper foutlose verdediging naelskraap met 11–9 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/14830348.stm |title=Rugby World Cup 2011: South Africa 9-11 Australia |publisher=[[BBC]] |date=9 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die halfeindstryd is die Wallabies egter deur die gasheer en latere kampioen Nieu-Seeland met 20–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stuff.co.nz/sport/rugby/teams/australia/5793924/All-Blacks-out-muscle-Wallabies-into-final |title=All Blacks out-muscle Wallabies, into final |publisher=stuff |date=17 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die klein finale om die derde plek het hulle Wallis met 21–18 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9620926.stm |title=Rugby World Cup 2011: Wales 18-21 Australia – as it happened |publisher=[[BBC]] |date=21 Oktober 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2012 is Australië tuis deur Skotland verslaan, dit was hul eerste tuisnederlaag teen die Skotte sedert 1982.<ref>{{en}} {{cite web |author=Colin Moffat |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/18324263 |title=Australia 6–9 Scotland |publisher=[[BBC]] |date=5 Junie 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar is Italië slegs naelskraap verslaan, nadat [[Luciano Orquera]] in die laaste minuut ’n strafdoel, wat aan Italië sy eerste gelykopuitslag teen die Wallabies sou besorg het, misgeskop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/nov/24/italy-australia-autumn-internationals |title=Australia survive fightback to maintain perfect record against Italy |publisher=[[The Guardian]] |date=24 November 2012 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2013 het die Britse en Ierse Leeus na Australië getoer en twee van die drie toetswedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-07-06/lions-roar-past-wallabies-to-break-tour-drought/4803966 |title=Lions Tour 2013: British and Irish Lions break tour drought with third Test rout of Wallabies |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=6 Julie 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hierdie mislukking en ’n maer wenrekord het daartoe bygedra, dat die hoofafrigter Deans toenemende druk ervaar het. Hy het in Julie 2013, ná ses jaar in die pos, bedank; sy opvolger was Ewen McKenzie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-07-09/ewen-mckenzie-unveiled-as-wallabies-coach/4808328 |title=Australian Rugby Union confirms Robbie Deans 'stood down' from Wallabies job on Monday |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=9 Julie 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2013-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies twee nederlae elk teen Suid-Afrika en Nieu-Seeland gely, maar twee oorwinnings oor Argentinië aangeteken. Die 12–38-tuisnederlaag teen die Springbokke was die destyds ergste vir die Wallabies.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/the-rugby-championship-2013/rugby/story/197175.html |title=Springboks embarrass Wallabies |publisher=ESPNscrum |date=7 September 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2013 eindjaarrugbytoetsreeks]] het McKenzie die Wallabies na vier oorwinnings oor Italië, Ierland, Skotland en Wallis geneem. Nadat hulle egter in die eerste wedstryd van die reeks deur Engeland verslaan is, het die Wallabies die Grand Slam misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/wallabies-fall-at-first-grand-slam-hurdle-to-england/ |title=Wallabies fall at first Grand Slam hurdle to England |publisher=[[Superrugby]] |date=3 November 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2014 het die Wallabies vir die eerste keer in vier jaar die Trophée des Bicentenaires ingepalm, nadat hulle drie agtereenvolgende oorwinnings oor Frankryk aangeteken het. Nadat die Wallabies aansluitend in hul openingswedstryd van die [[2014-Rugbykampioenskapreeks]] teen die All Blacks gelykop gespeel het en daarmee vir die agste agtereenvolgende keer onoorwonne was, het hulle die kans gehad om hul reeks nederlae om die Bledisloebeker, wat in 2012 begin het, te beëindig. Maar ’n 20–51-nederlaag het alle hoop laat gaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-08-23/new-zealand-retains-bledisloe-cup/5692018 |title=All Blacks thump Wallabies 51-20 to retain Bledisloe Cup in thumping bonus point win |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=23 Augustus 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die verdere verloop van die toernooi het die Wallabies hul eerste nederlaag teen Argentinië in 17 jaar gely; dit was die Poemas se eerste oorwinning sedert hul aansluiting by die Rugbykampioenskap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/29495348 |title=Rugby Championship: Argentina 21-17 Australia |publisher=[[BBC]] |date=5 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 18 Oktober 2014 het McKenzie as hoofafrigter bedank, vier dae later het die ARU [[Michael Cheika]] as sy opvolger aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-10-22/aru-announce-michael-cheika-as-wallabies-coach/5832484 |title=Michael Cheika announced as new Wallabies head coach |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=22 Oktober 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In sy eerste toetswedstryd onder Cheika het Australië in [[Cardiff]] sy tiende agtereenvolgende oorwinning oor Wallis aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/bernard-foley-leads-wallabies-to-tight-win-against-wales-20141108-11j7qx.html |title=Bernard Foley leads Wallabies to tight win against Wales |publisher=The Sydney Morning Herald |date=9 November 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-11-09/wallabies-post-10th-straight-win-over-wales-with-33-28-triumph-/5877378 |title=Wallabies post 10th straight win over Wales with 33-28 triumph at Millennium Stadium |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=8 November 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] is die Wallabies deur Frankryk, Ierland en Wallis verslaan, waardeur hulle na die sesde plek op die wêreldranglys gegly het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2015-03-17/wallabies-fall-to-lowest-ever-world-ranking-of-sixth/6324482 |title=Wallabies fall to lowest-ever ranking of sixth ahead of Rugby World Cup |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=16 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2015-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies hul eerste titel in die nuwe formaat ingepalm, nadat hulle Suid-Afrika, Argentinië en Nieu-Seeland een keer elk verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |author=Richard Gadsby |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/live/2015/aug/08/australia-v-new-zealand-rugby-championship-decider |title=Australia 27-19 New Zealand: Rugby Championship decider – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |date=19 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland is Australië saam met Wallis, Fidji, die gasheer en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] in ’n soort “doodsgroep” geloot. Die Wallabies het in die moeilike tak geslaag en al sy wedstryde gewen, terwyl Engeland vroeg uit die toernooi uitgeskel is. In die kwarteindstryd het Australië teen Skotland te staan gekom, wat 30 sekondes voor die eindfluitjie voorgeloop het, toe die skeidsregter [[Craig Joubert]] aan Australië ’n omstrede strafskop toegeken het, wat deur [[Bernard Foley]] aangeteken is en die Wallabies met 35–34 laat wen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/oct/19/craig-joubert-mistake-penalty-australia-scotland-world-cup |title=Craig Joubert 'made mistake' awarding Australia penalty against Scotland |publisher=[[The Guardian]] |author=James Riach |date=19 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/11938951/Australia-35-Scotland-34-match-report-Agony-for-Scots-as-last-minute-Bernard-Foley-penalty-snatches-late-victory.html |title=Australia 35 Scotland 34, match report: Agony for Scots as last-minute Bernard Foley penalty snatches late victory |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Mick Cleary |date=18 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Australië het vervolgens Argentinië in die halfeindstryd met 29–15 verslaan. In die eindstryd het die Wallabies teen die All Blacks met 17–34 verloor, nadat hulle 15 minuut voor die eindfluitjie op 17–21 was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Later dieselfde jaar is die Australiese afrigter Cheika deur Wêreldrugby benoem as “afrigter van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2015-11-02/rugby-world-cup3a-wallabies-boss-michael-cheika-named-world-ru/6904622 |title=Rugby World Cup: Wallabies boss Michael Cheika named World Rugby Coach of the Year |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=2 November 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die jaar 2016 was die begin van ’n ernstige agteruitgang. In Junie het die Wallabies Engeland onder hul afrigter Eddie Jones gehuisves en drie agtereenvolgende toetswedstryde verloor. Hulle is ook in al drie wedstryde teen die All Blacks verslaan. Australië het die jaar met nederlae teen Ierland en die vierde keer teen Engeland beëindig. Die 2017-seisoen het min vordering gesien, nadat die Wallabies verslaan is deur ’n verswakte Skotse span, wat ’n aantal spelers aan die Britse en Ierse Leeus vir hul toer na Nieu-Seeland afgestaan het. Australië het sy middelmatige prestasies tydens die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] voortgesit. Aan die einde van die seisoen het Australië sy vyfde agtereenvolgende nederlaag teen Engeland gely, saam met ’n rekordnederlaag teen Skotland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=291174&league=289234 |title=Scotland make Wallabies pay for Kepu's moment of madness |publisher=ESPNscrum |date=25 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 2018 het die Wallabies twee van drie toetswedstryde teen Ierland verloor, en vervolgens vier van hul ses wedstryde tydens die [[2018-Rugbykampioenskapreeks]]. Gedurende herfs het die Wallabies hul eerste nederlaag teen Wallis in tien jaar gely. Altesaam het hulle in 2018 slegs vier van hul 13 toetswedstryde gewen, wat as hul ergste kalenderjaar beskou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/rugby-year-in-review-wallabies-suffer-tough-year-on-and-off-the-field-20181216-p50mkd.html |title=Rugby year in review: Wallabies suffer tough year on and off the field |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Georgina Robinson |date=22 Desember 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/26/rugby-australia-must-act-as-wallabies-worst-calendar-year-finishes |title=Rugby Australia must act as Wallabies' worst calendar year finishes |publisher=[[The Guardian]] |author=Bret Harris |date=25 November 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2019-Rugbykampioenskapreeks]] het Australië die All Blacks met 47–26 verslaan, een van die ergste Nieu-Seelandse nederlae in ’n toetswedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49305836 |title=Australia thrash All Blacks 47-26 in Rugby Championship in Perth |publisher=[[BBC]] |date=10 Augustus 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die daaropvolgende wedstryd om die Bledisloebeker het Nieu-Seeland met 36–0 wraak geneem. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het die Wallabies in die groepfase Fidji, Uruguay en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] verslaan. ’n Naelskraapse nederlaag teen Wallis in hul laaste groepwedstryd het beteken, dat die Wallabies in die kwarteindstryd teen Engeland te staan gekom het. Ná ’n duidelike 16–40-nederlaag is die toernooi én die seisoen vir die Wallabies beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=26 September 2022}} {{dooie skakel}}</ref> Michael Cheika het die volgende dag van sy pos as hoofafrigter bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/cheika-quits-wallabies-coach-falls-on-sword-after-world-cup-exit-20191020-p532h2.html |title=Cheika quits: Wallabies coach falls on sword after World Cup exit |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Ton Decent |date=20 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November 2019 is Dave Rennie as sy opvolger benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/2019/11/19/wallabies-coach-announcement |title=UPDATED: Wallabies win \"significant fight\" for Rennie's services after \"late\" All Blacks interest |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Beth Newman |date=20 November 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná sy terugkeer in die span is [[Christian Leali’ifano]] in 2020 as Laureus se “terugkoms van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2020 |title=Laureus World Sports Awards 2020 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] nie aan die [[2020-Drienasiesreeks]] deelgeneem nie en die Wallabies het ná een oorwinning en nederlaag elk teen die All Blacks asook twee gelykopuitslae teen die Poemas in die derde en dus laaste plek geëindig. In die eerste wedstryd is Australië deur Nieu-Seeland met 43–5 verneder, hul ergste nederlaag teen dié buurland nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2020-10-31/all-blacks-thrash-wallabies-to-retain-bledisloe-cup-in-sydney/12831976 |title=Australia thrashed 43–5 by New Zealand in record loss as All Blacks retain Bledisloe Cup in Sydney |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=31 Oktober 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2021 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Wallabies hul tuisreeks teen die Franse met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/wallabies-v-france-third-test-how-to-watch-chanel-live-blog-match-report-rugby-union-2021717 |title=Wallabies pull off famous win over France after Koroibete red card |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=17 Julie 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2021-Rugbykampioenskapreeks]] kon hulle vir die eerste keer vier wedstryde wen, waarna hulle agter die All Blacks die tweede plek behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/four-straight-as-wallabies-power-past-pumas/ |title=Four Straight As Wallabies Power Past Pumas |publisher=[[Superrugby]] |date=2 Oktober 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het met ’n oorwinning oor Japan begin, maar die Wallabies het vir die eerste keer in 45 jaar al hul wedstryde in Europa verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/300459372/horrendous-rennie-rips-into-officials-after-14man-wallabies-fall-to-wales |title='Horrendous’: Rennie rips into officials after 14-man Wallabies fall to Wales |publisher=Stuff |author=Sam Phillips |date=21 November 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] se tuisreeks teen Engeland het Australië met 1–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/australia-england-third-test-rugby-union-match-report |title=Marcus Smith’s breakaway sparks England to series victory over Australia |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=16 Julie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies twee oorwinnings aangeteken, maar ook vier nederlae gely, waaronder ’n rekordnederlaag teen Argentinië (met 17–48).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd2-argentina-cruise-to-victory-over-australia/ |title=Argentina Cruise to victory over Australia |publisher=[[Superrugby]] |date=14 Augustus 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] is Australië vir die eerste keer ooit deur Italië geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/capuozzo-double-inspires-italy-to-historic-success/#report |title=Capuozzo double inspires Italy to historic success |publisher=Autum Nations Series |date=12 November 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Januarie 2023 is die hoofafrigter Rennie vervang met Eddie Jones, wat voorheen van 2001 tot 2005 dié pos beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2023-01-16/wallabies-sack-dave-rennie-coach-eddie-jones-rugby-world-cup/101858008 |title=Dave Rennie sacked, Eddie Jones back as Wallabies coach eight months before 2023 Rugby World Cup |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=15 Januarie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die verkorte [[2023-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle al hul drie wedstryde verloor en vir die eerste keer in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66348302 |title=Australia 7–38 New Zealand: All Blacks hammer Wallabies to win Rugby Championship |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hierdie afwaartse neiging het tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk aangehou, toe die Wallabies [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] met 35–15 en Georgië met 34–14 kon klop, maar teen Fidji hul eerste nederlaag in 69 jaar met 15–22 en teen Wallis ’n rekordnederlaag met 6–40 gely het, waarmee hulle vir die eerste keer die uitklopfase misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/876552/australia-rugby-world-cup-2023-review |title=Australia: Rugby World Cup 2023 review |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=9 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Januarie 2024 het Joe Schmidt as hoofafrigter oorgeneem by Eddie Jones.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/jan/18/joe-schmidt-replace-eddie-jones-australia-head-coach-rugby-union |title=Joe Schmidt confirmed to replace Eddie Jones as Wallabies coach |publisher=[[The Guardian]] |author=Angus Fontaine |date=19 Januarie 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]] het vir die Wallabies weer teleurstellend verloop, nadat hulle slegs een naelskraapse wegoorwinning oor die Poemas kon aanteken (met 20–19), waarop ’n rekordwegnederlaag teen dié span gevolg het (met 27–67), waarmee hulle weer die laaste plek beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/ce81zgvqqmgo |title=What have we learned from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=29 September 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 2025 het die Wallabies hul tweede agtereenvolgende reeksnederlaag teen die Britse en Ierse Leeus gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2025/aug/02/australia-v-british-irish-lions-third-test-live-score-updates-wallabies-rugby-union |title=Australia beat British & Irish Lions 22-12 in third Test after weather delay – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=2 Augustus 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het die Wallabies een oorwinning elk oor die Springbokke en die Pumas aangeteken, maar in albei wedstryde teen die All Blacks nederlae gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c2375g123zgo |title=What did we learn from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=5 Oktober 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Junie 2026 is Joe Schmidt opgevolg deur Les Kiss wat Australië op die [[Rugbywêreldbeker 2027]] tuis sal voorberei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/joe-schmidt-to-stay-as-wallabies-coach-until-2026-les-kiss-anointed-successor-2025429 |title=Joe Schmidt to stay as Wallabies coach until mid-2026, Les Kiss anointed successor |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=25 April 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Red necked wallaby444.jpg|duimnael|’n Jong Australiese wallaby-wyfie]] Die Wallabies speel in Australië se tradisionele sportkleure groen en goud. Voor die bekendstelling van ’n nasionale trui het die Wallabies in die spankleure van die gasheerdeelstaat gespeel.<ref name="jerseyinfo">{{en}} {{cite web |url=http://aru.rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru,183.html |title=History of the Australian Jersey |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807135510/http://aru.rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru%2C183.html |archive-date=7 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Australiese wapen het dikwels die deelstaatskenteken op die trui vervang, en verskeie skakerings van hierdie kleure is in ’n aantal wedstryde in die vroeë 1900’s gebruik.<ref name="jerseyinfo" /> In 1928 het die beheerliggame saamgestem “dat die Australiese verteenwoordigende amateurkleure groen en goud gebruik sal word”.<ref name="jerseyinfo" /> In die volgende jaar het die All Blacks na Australië getoer, en die Wallabies se trui was smaraggroen met die Australiese wapen op; met groen sokkies met tralies aan die bokant.<ref name="jerseyinfo" /> Gedurende die 1930’s het die trui amper dieselfde gebly, met klein veranderinge hier en daar.<ref name="jerseyinfo" /> Toe die Wallabies in 1933 vir die eerste keer na Suid-Afrika getoer het, het die besoekers hemelblou truie gedra om verwarring te voorkom, omdat destyds albei spanne donkergroen truie gebruik het. Tydens die Australiese toer in 1953 het die Suid-Afrikaners tydens die toetswedstryde wit truie gedra. Tydens hul 1961-toer het die Wallabies in goue truie uitgedraf om verdere verwarring te vermy.<ref name="strip">{{en}} {{cite web |url=http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru,183.html |title=History of the ARU |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=19 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060819163106/http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru%2C183.html |archive-date=19 Augustus 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wegtrui is gewoonlik groen of wit, alhoewel die Wallabies tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] se wedstryd teen [[Roemeense nasionale rugbyspan]] ’n groen en goud streeptrui, met groen broeke en sokkies gedra het. Canterbury se ontwerp vir Australië se [[Rugbywêreldbeker 2007]]-trui met ’n geboë geelbruin paneel regoor die bors het soos ’n [[bra]] gelyk en heelwat kritiek ontlok.<ref name="RWC07Jersey">{{en}} {{cite web |url=http://www.rucksandrolls.com/larkham-gregan-giteau-wallabies-rwc-07-jersey/ |title=The Wallabies New World Cup Jersey...ouch... |publisher=rucksandrolls.com |date=25 Junie 2007 |accessdate=27 Junie 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070627154006/http://www.rucksandrolls.com/larkham-gregan-giteau-wallabies-rwc-07-jersey/ |archive-date=27 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit het die ''Sydney Morning Herald''' se hoof-rugbykorrespondent ’n satiriese stuk in sy rubriek laat verskyn, waarin die trui met Kramer en Frank Costanza se bekende mansbra van ''Seinfeld'' vergelyk word.<ref name=growden-2007>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/12/1183833690325.html |title=Just one big Boks of contradictions |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Greg Growden |date=13 Julie 2007 |accessdate=15 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715064706/http://rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/12/1183833690325.html |archive-date=15 Julie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2010 het KooGa die klereborg geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugby.com.au/news/article,134179.html |title=KooGa appointed apparel sponsor for Qantas Wallabies from 2010 |accessdate=30 Oktober 2009 |publisher=[[Rugby Australia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20091030052448/http://rugby.com.au/news/article%2C134179.html |archive-date=30 Oktober 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste KooGa-trui vir die Wallabies is gebruik van 2010 tot die afsluiting van die 2012-seisoen; vir die 2012-seisoen is egter ’n ander soort broeke en sokkies ontwerp. KooGa het in 2013 ’n nuwe uitrusting vir die reeks teen die Britse en Ierse Leeus bekendgestel. BLK Sport, voorheen die Australiese onderafdeling van KooGa, het die klereborg ná hierdie toer geword, en die BLK-embleem het KooGa s’n op die trui vir die 2013-[[lente]]toer vervang. In Oktober 2013 het die ARU aangekondig dat Asics vanaf 2014 die klereborg sal word. Tydens die derde 2017-Bledisloebekertoets het die Wallabies vir die eerste keer ’n trui met ’n inheemse [[Aborigines]]-ontwerp gedra. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] het hulle in ’n soortgelyke trui uitgedraf. Die bynaam “Wallabies” verwys na die wallaby wat aan die grootste deel van Australië inheems is. Die naam het tydens die span se eerste toer na die Verenigde Koninkryk en Noord-Amerika in 1908 ontstaan. Die Nieu-Seelandse span het pas ’n toer voltooi en die Engelse pers het hulle “All Blacks” gedoop. Daar is voorgestel dat Australië ook ’n bynaam sal kry, en ''rabbits'' (“konyne”) was een van die byname wat deur die Engelse koerante voorgestel is.<ref name="Annual Report 2008" /><ref name="Reason58" /> Die Australiërs het dit verwerp, en wou nie hê dat die nasionale span deur ’n ingevoerde “pes” verteenwoordig word nie. Hulle het eerder die inheemse Wallaby gekies, wat dadelik gewild geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |title=Club Histories – New Speculations |author=Sean Fagan |accessdate=21 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021080342/http://www.rl1908.com/clubcomps/origins.htm |archive-date=21 Oktober 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oorspronklik is slegs toerende spanne “Wallabies” genoem; as Australië tuis gespeel het, is na hulle as “Internasionale” verwys.<ref name="Annual Report 2008" /><ref name="wallabyinfo">{{en}} {{cite web |url=http://aru.rugby.com.au/qantas_wallabies/brief_history/who_are_the_wallabies,143.html |title=A brief history |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=14 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814162752/http://aru.rugby.com.au/qantas_wallabies/brief_history/who_are_the_wallabies%2C143.html |archive-date=14 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se gelukbringer staan bekend as ''Wally'' en is ’n Wallaby. == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Australia - Ireland 15-11-2006-1.jpg|duimnael|Die ou Australiese rugbytrui gedurende die 2000’s]] Sedert die 1970’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan=2| Truiverskaffer ! colspan=2| Truiborg |- ! scope="col" style="width:6.6em;"| Tydperk ! scope="col" style="width:8.9em;"| Handelsmerk ! scope="col" style="width:8.9em;"| Handelsmerk ! scope="col" style="width:6.6em;"| Tydperk |- |1975–1988 |[[Adidas]] |style="border-bottom:0;"| – |style="border-bottom:0;"|tot 1989 |- |rowspan=3|1989–1996 |rowspan=3|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |style="border-top:0; font-size:60%;"|&nbsp; |style="border-top:0; font-size:60%;"|&nbsp; |- |[[Castlemaine XXXX]] |1990–1994 |- |rowspan=2|[[Schweppes]] |rowspan=2|1995–1997 |- |rowspan=2|1997–1999 |rowspan=2|[[Reebok (maatskappy)|Reebok]] |- |rowspan=2|[[Vodafone]] |rowspan=2|1998–2003 |- |rowspan=2|2000–2009 |rowspan=2|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- |rowspan=4|[[Qantas]] |rowspan=4|2004–2020 |- |rowspan=2|2010–2013 |[[KooGa]] |- |[[Beyond Limits Known|BLK]] |- |style="border-bottom:1px solid transparent;padding:2px;"| |style="border-bottom:1px solid transparent;padding:2px;"| |- |rowspan="2" style="border-top:1px solid transparent;"| sedert 2014 |rowspan="2" style="border-top:1px solid transparent;"| [[Asics]] |- |[[Cadbury]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sydneynewstoday.com/rugby-australia-announces-cadbury-as-major-wallabies-sponsor/182299/ |title=Rugby Australia announces Cadbury as major Wallabies sponsor |publisher=Sydney News Today |author=Quinton Tahiri |date=13 Mei 2021 |accessdate=6 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210706040214/https://sydneynewstoday.com/rugby-australia-announces-cadbury-as-major-wallabies-sponsor/182299/ |archive-date=6 Julie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |sedert 2014 |} == Tuisstadions == {{Location map+ |Australië |caption=Kaart van Australië se huidige tuistadions |places= {{Location map~ |Australië |label=[[ANZ-stadion|ANZ]] |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-50 |lat_sec=-50 |lon_deg=151 |lon_min=3 |lon_sec=48 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Perth Ovaal|nib]] |position=right |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-31 |lat_min=-57 |lat_sec=-4 |lon_deg=115 |lon_min=53 |lon_sec=20.5 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Docklands-stadion|Docklands]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-37 |lat_min=-48 |lat_sec=-59 |lon_deg=144 |lon_min=56 |lon_sec=51 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Suncorpstadion|Langpark]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-27 |lat_min=-27 |lat_sec=-53 |lon_deg=153 |lon_min=0 |lon_sec=34 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Sydney Voetbalstadion|Allianz]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-53 |lat_sec=-21 |lon_deg=151 |lon_min=13 |lon_sec=31 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Melbourne Reghoekige Stadion|AAMI]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-37 |lat_min=-49 |lat_sec=-31 |lon_deg=144 |lon_min=59 |lon_sec=2 }} {{Location map~ |Australië |label=[[Perthstadion|Optus]] |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-31 |lat_min=-56 |lat_sec=-45 |lon_deg=115 |lon_min=52 |lon_sec=12 }} }} Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Frankryk, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskik Australië oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Wallabies speel hul toetse eerder op ’n verskeidenheid stadions dwarsoor Australië. Van die stadions sluit in [[ANZ-stadion]] in Sydney, [[Suncorpstadion|Langpark]] in Brisbane, [[Melbourne Reghoekige Stadion|AAMI-park]] en [[Docklands-stadion]] in Melbourne, asook [[Perthstadion|Optusstadion]] en [[Perth Ovaal|nib-stadion]] in Perth. Van die stadions wat voorheen tradisioneel vir Wallabies-wedstryde gebruik is, sluit in Sydney se Concord-ovaal, die [[Sydney-krieketveld]] en Sportgrond, asook [[Ballymorestadion|Ballymore]] en die Exhibition Ground in Brisbane. Die Sydney-krieketveld het in 1899 Australië se eerste toetswedstryd teen die Britse Leeus gehuisves. Met een uitsondering (in 1958 in Melbourne) het die Wallabies hul tuiswedstryde tot in 1998 slegs in Sydney of Brisbane gespeel. Die Wallabies speel hul meeste tuiswedstryde op die ANZ-stadion in Sydney (met ’n rekordskare van 109&nbsp;874 teen die All Blacks), op die Docklands-stadion in Melbourne, met ’n rekordskare (teen Engeland) van 54&nbsp;868, op die [[Suncorpstadion]] in Brisbane, met ’n rekordskare van 52&nbsp;498 of op die [[Subiaco Ovaal]] in Perth. Die rekordskare in die ANZ-stadion teen die All Blacks is die hoogste aantal toeskouers tydens enige rugbywedstryd. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbeker 2003|Rugbywêreldbeker 2027}} [[Lêer:World Cup Australia.jpg|duimnael|Die [[Sydneyhawebrug]] tydens die Rugbywêreldbeker 2003]] Die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is saam deur Australië en Nieu-Seeland aangebied. Van die wedstryde was soos volg opgedeel: Groep 1 (wat die Wallabies ingesluit het) is in [[Brisbane]] en [[Sydney]] gespeel, een wedstryd van Groep 2 (dié tussen Ierland en Tonga) is ook in Brisbane se [[Ballymorestadion]] aangebied. Daarbenewens het Brisbane en Sydney een kwarteindstryd elk, asook onderskeidelik een halfeindstryd, aangebied. Al die ander wedstryde het in Nieu-Seeland plaasgevind. Australië het altesaam elf wedstryde gehuisves, terwyl die oorblywende 21 wedstryde in Nieu-Seeland gespeel is. Die Rugbywêreldbeker 2003 is dwarsdeur Australië aangebied, veral langs die ooskus, hoewel oorspronklik ook wedstryde in Nieu-Seeland beplan was. Die 48 wedstryde is in elf stadions gehuisves, met die [[Sydney Voetbalstadion|Telstra-stadion]] in Sydney wat die halfeindrondte, die klein finale om die derde plek en die eindstryd tussen die Wallabies en Engeland aangebied het. Van Australië se ander stadions tydens dié toernooi was: die ANZ-stadion in Sydney, Docklands-stadion in [[Melbourne]], [[Suncorpstadion|Langpark]] in Brisbane, [[Subiaco Ovaal]] in Perth, Adelaide Ovaal in Adelaide, Willows Sportkompleks in [[Townsville]], Canberrastadion in [[Canberra]], Central Coast-stadion in Gosford, Yorkpark in Launceston en Wollongong Showground in [[Wollongong]]. Australië sal die Rugbywêreldbeker 2027 aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Australia IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Australië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Australië het 344 van sy 680 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 50,59%. Australië se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Oktober 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=6;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Australia |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 43 || 30 || 10 || 3 || 69,77 |- | {{BILru}} || 26 || 7 || 19 || 0 || 26,92 |- | {{ENGru}} || 56 || 27 || 28 || 1 || 48,21 |- | {{FIJru}} || 24 || 20 || 3 || 1 || 83,33 |- | {{FRAru}} || 52 || 29 || 21 || 2 || 55,77 |- | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 38 || 22 || 15 || 1 || 57,89 |- | {{ITAru}} || 19 || 18 || 1 || 0 || 94,74 |- | {{JPNru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{KORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 181 || 45 || 128 || 8 || 24,86 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Nieu-Seeland Māori || 16 || 8 || 6 || 2 || 50,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RUSru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{SCOru}} || 35 || 22 || 13 || 0 || 62,86 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 97 || 41 || 53 || 3 || 42,27 |- | {{TGAru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 49 || 34 || 14 || 1 || 69,39 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''680''' || '''344''' || '''314''' || '''22''' || '''50,59''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur beide [[Nieu-Seeland Rugby]] en die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] nieerkende wedstryde teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] (1920–1928) is nie in die lys nie, alhoewel [[Rugby Australia]] hulle as toetswedstryde erken. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:Australia nz first 1903.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Australië en Nieu-Seeland op 15 Augustus 1903 in Sydney]] [[Lêer:England v australia 1909.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Australië en Engeland op 9 Januarie 1909 in [[Blackheath, Londen|Blackheath]]]] Veral met die ander twee groot spanne van die Suidelike Halfrond, die Nieu-Seelandse All Blacks en die Suid-Afrikaanse Springbokke, handhaaf Australië ’n intensiewe wedywering. Die tradisionele sportiewe wedywering teen die buurland Nieu-Seeland geniet in Australië ’n besondere status. Sedert 1996 neem al drie spanne aan die jaarlikse Drienasies of die Rugbykamioenskap deel. Soos in ander sportsoorte (veral [[krieket]], [[rugby league]], [[netbal]] en op die [[Statebondspele]]) handhaaf Australië tradisioneel goeie wedywering met sy buurland Nieu-Seeland,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com.au/more-sports/mad-tuesday-11-things-you-never-wanted-to-know-about-the-trans-tasman-sporting-rivalry/news-story/ae6dd16e7f4cec90ec146c176f497ebf |title=Mad Tuesday: 11 things you never wanted to know about the Trans Tasman sporting rivalry |publisher=Fox Sports |author=Trevor Marshallsea |date=3 Mei 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/oct/29/the-encounters-that-have-underpinned-trans-tasman-sporting-rivalry |title=The encounters that have underpinned trans-Tasman sporting rivalry |publisher=[[The Guardian]] |author=Russell Jackson |date=28 Oktober 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> waarna dikwels as “wedywering onder sibbes” (''sibling rivalry'') verwys word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/australia-vs-new-zealand-an-intense-sibling-rivalry-where-nothing-else-matters-than-win-502235 |title=Australia vs New Zealand, an intense sibling rivalry where nothing else matters than 'win' |publisher=Cricket Country |author=Suvajit Mustafi |date=28 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/67529059/top-ten-nzaustralia-clashes |title=Top ten NZ/Australia clashes |publisher=Stuff |authors=Rosanna Price, Henry Cooke |date=27 Maart 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die eerste toetswedstryd tussen albei spanne is tydens die Nieu-Seelandse besoek aan Australië in 1903 gespeel. Sedert 1932 ding albei spanne mee om die Bledisloebeker, een van die oudste trofeë in internasionale rugby. Van die 181 toetswedstryde tot dusver het Nieu-Seeland 128 gewen, Australië 45, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vier keer ontmoet (in 1991, 2003, 2011 en 2015), waarvan albei spanne twee wedstryde elk gewen het. Albei lande het al belangrike rugbytoernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Die [[Rugbywêreldbeker 2003]] is oorspronklik ook aan albei rugbylande toegewys, maar ná ’n kontraktuele dispuut oor grondtekenregte tussen die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] en die IRR is Australië as alleenlike gasheer aangewys. Daarbenewens het hulle in die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2015 ontmoet, wat die All Blacks gewen het. Net soos die ander rugbylande van die Suidelike Halfrond handhaaf Australië ’n wedywering met die nasionale spanne van die Noordelike Halfrond. Net só het Australië tydens drie van sy eindstrydverskynings teen spanne van die Noordelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen Engeland en een keer teen Frankryk, waarvan die Wallabies die eindstryd in 1991 teen Engeland en in 1999 teen Frankryk gewen het). ’n Bykomende aspek in hul wedywering met Engeland is die sedert die laat 19de eeu bestaande intensiewe, sportiewe wedywering tussen Australië en Engeland, wat ook in ander sportsoorte (veral [[krieket]] en op die Statebondspele) ’n besondere status geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newstatesman.com/politics/sport/2017/11/why-england-and-australia-love-hate-each-other |title=Why England and Australia love to hate each other |publisher=New Statesman |author=Simon Barnes |date=25 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Van 1997 tot 2022 het Australië en Engeland meegeding om die Cookbeker (genoem na [[James Cook]]), asook in 2001 en 2013 teen die Britse en Ierse Leeus om die Tom Richards-beker; teen Frankryk is sedert 1989 die Trophée des Bicentenaires op die spel, teen Skotland sedert 1998 die Hopetounbeker, teen Ierland sedert 1999 die Lansdownebeker en teen Wallis sedert 2007 die James Bevan-trofee.<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee (genoem na die Australiese rugbyspeler en [[Aborigines|Aborigine]] [[Mark Ella]], asook die Engelse rugbyspeler [[Edgar Mobbs]]) vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/doing-the-right-thing-ella-welcomes-cook-cup-name-change-20220616-p5aub8.html |title=‘Doing the right thing’: Ella welcomes Cook Cup name change |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Iain Payten |date=17 Junie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Tom Richards-beker is in 2021 met die Lions Series-trofee vervang, wat aan die wenner van elke vierjaarlikse Leeus-reeks oorhandig word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/en/news/lions-and-springboks-to-play-for-new-tour-trophy-created-by-thomas-lyte |title=Lions and Springboks to play for new Tour trophy created by Thomas Lyte |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=4 Mei 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Australië het in 1991 en 1999 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Australië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en die [[Webb Ellis-beker]], waarom vierjaarliks meegeding word, twee keer omhoog gehou: tydens die tweede Rugbywêreldbeker 1991 en die vierde Rugbywêreldbeker 1999. Daarmee het die Wallabies die eerste span geword, wat die titel twee keer ingepalm het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987, wat Australië saam met Nieu-Seeland aangebied het, is die Wallabies in die halfeindstryd deur Frankryk uitgeskakel en is in die daaropvolgende klein finale om die derde plek deur Wallis verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 tuis is die Wallabies in die eindstryd in ekstra tyd deur Engeland geklop. In 2011 is hulle deur die verdedigende kampioen en gasheer Nieu-Seeland in die halfeindstryd verslaan, maar het die klein finale om die derde plek teen Wallis gewen. In 2015 het hulle die eindstryd gehaal, maar Australië is deur Nieu-Seeland verslaan. Die Wallabies se tot dusver ergste toernooiverloop tydens rugbywêreldbekertoernooie is hul uitskakeling ná die groepfase tydens die 2023-toernooi. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Vierde plek |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || '''Kampioen''' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || '''Kampioen''' |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer as gasheer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Drienasies/Rugbykampioenskap === [[Lêer:Bledisloe Cup on display in Sydney 2014.jpg|duimnael|upright|Tydens die Rugbykampioenskap ding onder andere Australië en Nieu-Seeland om die [[Bledisloebeker]] mee]] Australië se enigste jaarlikse toernooi is die Rugbykampioenskap (voorheen die Drienasies), waar hulle teen drie ander lande van die Suidelike Halfrond speel: Nieu-Seeland en Suid-Afrika sedert 1996; Argentinië het in 2012 by dié toernooi aangesluit. Australië het die toernooi tot dusver vier keer gewen: in [[2000-Drienasiesreeks|2000]], [[2001-Drienasiesreeks|2001]], [[2011-Drienasiesreeks|2011]] en [[2015-Rugbykampioenskapreeks|2015]]. As deel van die Rugbykampioenskap ding die Wallabies ook met die Poemas om die [[Poematrofee]] (sedert 2000), met die All Blacks om die [[Bledisloebeker]] (sedert 1932) en met die Springbokke om die [[Mandela Uitdaagplaat]] (sedert 2000) mee.<ref name="Part Two" /> {{Drie-Nasiesrekord}} {{Die Rugbykampioenskap-rekord}} <small>Punte word soos volg toegeken: 4 punte vir ’n oorwinning, 2 punte vir ’n gelykopuitslag, 0 punte vir ’n nederlaag (saam met moontlike bonuspunte), 1 bonuspunt vir ten minste drie drieë meer as die teenstander, 1 bonuspunt vir ’n nederlaag met minder as sewe punte.</small> === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Rugby1.jpg|duimnael|Die Trophée des Bicentenaires]] [[Lêer:Hopetoun Cup.jpg|duimnael|upright|Die Hopetounbeker]] Gedurende die amateurtydperk het die Wallabies maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Australië getoer. Die Wallabies het een keer ’n Grand Slam behaal, d.w.s. ’n oorwinning oor die vier Tuisnasies Engeland, Ierland, Skotland en Wallis tydens dieselfde toer (in 1984). Australië is ook die enigste span van die Suidelike Halfrond wat tydens dieselfde toer deur al die vier Tuisnasies verslaan is (in 1957/58); met ’n bykomende nederlaag teen Frankryk. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Australië en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Wallabies na Europa. Een van die mees tradisionele trofee in internasionale rugby is die Bledisloebeker. Australië en Nieu-Seeland ding sedert 1932 om dié beker mee, sedert 1996 tydens die Drienasiesreeks en sedert 2012 as deel van die Rugbykampioenskap. Tydens dié toernooi ding Australië sedert 2000 ook met Suid-Afrika mee om die [[Mandela Uitdaagplaat]]. Sedert 1989 ding die Wallabies met Frankryk mee om die Trophée des Bicentenaires, van 1997 tot 2022 met Engeland om die Cookbeker, sedert 1998 met Skotland om die Hopetounbeker, sedert 1999 met Ierland om die Lansdownebeker, in 2001 en 2013 met die Britse en Ierse Leeus om die Tom Richards-beker, sedert 2007 met Wallis om die James Bevan-trofee<ref name="Part One" /><ref name="Part Two" /> en sedert 2025 met Fidji om die Vuvale Bowl.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://pmn.co.nz/read/sports/why-flyings-fijians-are-priority-for-wallabies-not-lions |title=Why Wallabies are prioritising Flying Fijians over the Lions |publisher=Pacific Media Network |author=Christine Rovoi |date=4 Julie 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee vervang en die Tom Richards-beker in 2021 met die Lions Series-trofee. === Olimpiese Spele === Australië het een keer aan Olimpiese rugbytoernooie deelgeneem en is dié keer as Olimpiese kampioen gekroon. * [[Olimpiese Somerspele 1908]]: '''Olimpiese kampioen''' == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Wallabiesspan gevorm tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/wallabies-squad-springboks-tests-rugby-championship-edmed-salakaia-loto-202587 |title=Edmed, Salakaia-Loto named in Wallabies squad for Springboks Tests |publisher=[[Rugby Australia]] |author=Nathan Williamson |date=7 Augustus 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Ryan Lonergan]] || [[Skrumskakel]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tate McDermott]] || Skrumskakel || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | 45 |- | [[Nic White]] || Skrumskakel || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | 73 |- | [[Ben Donaldson]] || [[Losskakel]] || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Tane Edmed]] || Losskakel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[James O’Connor]] || Losskakel || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] || style="text-align:center" | 64 |- | [[Josh Flook]] || [[Senter]] || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Len Ikitau]] || Senter || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 43 |- | [[Hunter Paisami]] || Senter || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Joseph Suaʻaliʻi]] || Senter || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Max Jorgensen]] || [[Vleuel]] || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Andrew Kellaway]] || Vleuel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | 41 |- | [[Dylan Pietsch]] || Vleuel || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Corey Toole]] || Vleuel || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tom Wright]] || [[Heelagter]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 41 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Josh Nasser]] || [[Haker]] || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0|00}}6 |- | [[Brandon Paenga-Amosa]] || Haker || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}21 |- | [[Billy Pollard]] || Haker || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Angus Bell]] || [[Stut]] || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}39 |- | [[Zane Nonggorr]] || Stut || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}12 |- | [[Tom Robertson]] || Stut || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}33 |- | [[Aidan Ross]] || Stut || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[James Slipper]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Stut || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | 147 |- | [[Taniela Tupou]] || Stut || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}59 |- | [[Nick Frost (rugbyspeler)|Nick Frost]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}29 |- | [[Lukhan Salakaia-Loto]] || Slot || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}41 |- | [[Will Skelton]] || Slot || [[Stade Rochelais|La Rochelle]] || style="text-align:center" | {{0}}33 |- | [[Jeremy Williams]] || Slot || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Nick Champion de Crespigny]] || [[Losvoorspeler]] || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Langi Gleeson]] || Losvoorspeler || [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Tom Hooper]] || Losvoorspeler || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Fraser McReight]] || Losvoorspeler || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}29 |- | [[Carlo Tizzano]] || Losvoorspeler || [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] || style="text-align:center" | {{0|00}}8 |- | [[Rob Valetini]] || Losvoorspeler || [[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]] || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Harry Wilson]] || Losvoorspeler || [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]] || style="text-align:center" | {{0}}26 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Dan Carroll 1908.jpg|duimnael|upright|Dan Carroll (1908)]] [[Lêer:Tom Richards 1908.jpg|duimnael|upright|Tom Richards (1908)]] 16 voormalige Australiese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[John Eales]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2007 |- | [[Nick Farr-Jones]] || [[Skrumskakel]] || 2011 |- | [[Nicholas Shehadie]] || [[Stut]], [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[David Campese]] || [[Vleuel]], [[Heelagter]] || 2013 |- | [[Ken Catchpole]] || [[Skrumskakel]] || 2013 |- | [[Mark Ella]] || [[Losskakel]] || 2013 |- | [[George Gregan]] || [[Skrumskakel]] || 2013 |- | [[Tom Lawton]] || [[Losskakel]] || 2013 |- | [[John Thornett]] || [[Stut]], [[Slot (rugby)|Slot]], [[Vleuel]] || 2013 |- | [[Michael Lynagh]] || [[Losskakel]] || 2014 |- | [[Tim Horan]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2015 |- | [[Tom Richards]] || Voorspeler || 2015 |- | [[Dan Carroll]] || [[Senter]], [[Losskakel]]<br />[[Vleuel]], [[Skrumskakel]] || 2016 |- | [[Stephen Larkham]] || [[Losskakel]], [[Heelagter]] || 2018 |- | [[George Smith]] || [[Vleuel]] || 2023 |- | [[Matt Burke]] || [[Heelagter]] || 2025 |} Daarbenewens is die twee wêreldkampioenafrigters [[Bob Dwyer]] en [[Rod Macqueen]], asook die skeidsregter en kommentator [[Roger Vanderfield]] ingeskryf. Vyf spelers is tweeledige wêreldkampioene: [[Dan Crowley]], [[John Eales]], [[Tim Horan]], [[Phil Kearns]] en [[Jason Little]] (almal in 1991 en in 1999). === Spelerstatistieke === [[Lêer:George Smith Stade francais 2012-03-03 (cropped).jpg|duimnael|upright|George Smith (2012)]] [[Lêer:George Gregan.jpg|duimnael|upright|George Gregan (2013)]] [[Lêer:David Campese 2020.jpg|duimnael|upright|David Campese (2020)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Australië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Oktober 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=6;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[James Slipper]] * || 2010–2025 || 151 |- | {{0}}2 || [[George Gregan]] || 1994–2007 || 139 |- | {{0}}3 || [[Stephen Moore (rugbyspeler)|Stephen Moore]] || 2005–2017 || 129 |- | {{0}}4 || [[Michael Hooper]] || 2012–2023 || 125 |- | {{0}}5 || [[Adam Ashley-Cooper]] || 2005–2019 || 121 |- | {{0}}6 || [[Nathan Sharpe]] || 2002–2012 || 116 |- | {{0}}7 || [[George Smith]] || 2000–2013 || 111 |- | {{0}}8 || [[Will Genia]] || 2009–2019 || 110 |- | {{0}}9 || [[Sekope Kepu]] || 2008–2019 || 110 |- | 10 || [[Rob Simmons]] || 2010–2020 || 106 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=6;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Michael Hooper]] || 2014–2023 || 69 |- | {{0}}2 || [[George Gregan]] || 2001–2007 || 59 |- | {{0}}3 || [[John Eales]] || 1996–2001 || 55 |- | {{0}}4 || [[Nick Farr-Jones]] || 1988–1992 || 36 |- | {{0}}5 || [[Stirling Mortlock]] || 2006–2009 || 29 |- | {{0}}6 || [[Stephen Moore]] || 2014–2017 || 26 |- | {{0}}7 || [[Rocky Elsom]] || 2009–2011 || 24 |- | {{0}}8 || [[Andrew Slack]] || 1984–1987 || 19 |- | {{0}}9 || [[Greg Davis]] || 1969–1972 || 16 |- | 10 || [[James Horwill]] || 2011–2013 || 16 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=6;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Michael Lynagh]] || 1984–1995 || 911 |- | {{0}}2 || [[Matt Burke]] || 1993–2004 || 878 |- | {{0}}3 || [[Matt Giteau]] || 2002–2016 || 698 |- | {{0}}4 || [[Bernard Foley]] || 2013–2023 || 674 |- | {{0}}5 || [[Stirling Mortlock]] || 2000–2009 || 489 |- | {{0}}6 || [[David Campese]] || 1982–1996 || 315 |- | {{0}}7 || [[James O’Connor]] || 2008–2023 || 279 |- | {{0}}8 || [[Paul McLean]] || 1982–1996 || 260 |- | {{0}}9 || [[Joe Roff]] || 1995–2004 || 244 |- | 10 || [[Quade Cooper]] || 2008–2024 || 216 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=6;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[David Campese]] || 1982–1996 || 64 |- | {{0}}2 || [[Chris Latham]] || 1998–2007 || 40 |- | {{0}}3 || [[Adam Ashley-Cooper]] || 2005–2019 || 39 |- | {{0}}4 || [[Israel Folau]] || 2013–2018 || 37 |- | {{0}}5 || [[Drew Mitchell]] || 2005–2016 || 34 |- | {{0}}6 || [[Matt Giteau]] || 2002–2016 || 30 |- | {{0}}7 || [[Tim Horan]] || 1989–2000 || 30 |- | {{0}}8 || [[Joe Roff]] || 1995–2004 || 30 |- | {{0}}9 || [[Lote Tuqiri]] || 2003–2008 || 30 |- | 10 || [[Matt Burke]] || 1993–2004 || 29 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Eddie Jones Rugby.jpg|duimnael|upright|Eddie Jones (2009)]] [[Lêer:Michael Cheika June 2017.jpg|duimnael|upright|Michael Cheika (2017)]] Voor 1982 het Australië geen afrigters op ’n langer basis benoem nie. Die ARU het bestuurders opdrag gegee om oorsese toere te reël, en die adjunkbestuurder het tydens hierdie toere dikwels as afrigter gedien. Soms het die kaptein die pos van afrigter beklee, veral tydens tuiswedstryde, aangesien volgens die IRR se destydse reëls tuisspanne eers drie dae voor die toetswedstryd genomineer kon word.<ref>{{en}} {{cite web |author=Sheek |title=Wallabies coaches since 1962: Part I |url=http://www.theroar.com.au/2011/08/10/a-look-at-wallabies-coaches-since-1962-part-1/ |publisher=The Roar |date=10 Augustus 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=Sheek |url=http://www.theroar.com.au/2011/08/11/wallabies-coaches-since-1962-part-ii |title=Wallabies coaches since 1962: Part II |publisher=The Roar |date=10 Augustus 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! colspan="2" | % Gewen |- | rowspan="2" | Bob Dwyer || 1982–1983 || 41,67 || rowspan="2" | 63,01 |- | 1988–1995 || 67,21 |- | Alan Jones || 1984–1987 || colspan="2" align=center | 70,00 |- | Greg Smith || 1996–1997 || colspan="2" align=center | 63,16 |- | Rod Macqueen || 1997–2001 || colspan="2" align=center | 79,07 |- | [[Eddie Jones]] || 2001–2005 || colspan="2" align=center | 57,89 |- | John Connolly || 2006–2007 || colspan="2" align=center | 64,00 |- | Robbie Deans || 2008–2013 || colspan="2" align=center | 58,67 |- | Ewen McKenzie || 2013–2014 || colspan="2" align=center | 50,00 |- | Michael Cheika || 2014–2019 || colspan="2" align=center | 50,00 |- | Dave Rennie || 2020–2023 || colspan="2" align=center | 36,40 |- | Eddie Jones || 2023 || colspan="2" align=center | 22,22 |- | Joe Schmidt || 2024–2026 || colspan="2" align=center | 38,70 |- | Les Kiss || sedert 2026 || colspan="2" align=center | 50,00 |} == Toekennings == In 2001 het die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, Australië as “span van die jaar” benoem. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Australiese nasionale krieketspan]] * [[Wallaroos]] * [[Australiese nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Sean Fagan |year=2005 |title=''The Rugby Rebellion'' – The Divide of League and Union in Australasia |publisher=RL1908 |isbn=1-903659-25-6}} * {{en}} {{cite book |author=Thomas Hickie |year=1993 |title=They Ran With the Ball – How Rugby Football Began in Australia |publisher=Longman Cheshire |isbn=0-582-91062-5}} * {{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |year=2005 |title=SANZAR Saga – Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=Harper Collins Publishers |isbn=1-86950-566-2}} * {{en}} {{cite book |authors=John Reason, James Carwyn |title=The World of Rugby – A History of Rugby Union Football |publisher=[[BBC]] |year=1979 |isbn=0-563-16280-5}} * {{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |pages=1611–1629 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09523360903169925}} {{dooie skakel}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Australia national rugby union team|Wallabies}} * {{en}} [https://australia.rugby/ Amptelike webwerf van Rugby Australia] * {{en}} [https://wallabies.rugby/about/about-us/our-history/wallaby-honours-and-milestones Rugby Australia se Wallabies Heldesaal] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/australia Australië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/australia/ Australië op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Australiese rugbyspanne]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Oseanië]] 1i6zumq3lgkan4puj6s5mms1dk0j6mz 0 25910 2925679 2677008 2026-08-16T21:02:03Z LemonDand 209217 /* */ 2925679 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Indira Gandhi | beeld = Indira_Gandhi_1966(cropped).jpg | beeldonderskrif = | orde = 3de Eerste Minister van Indië | termynaanvang = [[14 Januarie]] [[1980]] | termyneinde = [[31 Oktober]] [[1984]] | president = [[Neelam Sanjiva Reddy]]<br />[[Zail Singh]] | vise = | voorganger = [[Charan Singh]] | opvolger = [[Rajiv Gandhi]] | geboortedatum = [[19 November]] [[1917]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Allahabad]], [[Brits-Indië]] (tans [[Indië]]) | sterftedatum = [[31 Oktober]] [[1984]] | sterfteplek = [[Nieu-Delhi]], [[Indië]] | party = [[Indian National Congress]] | orde2 = | termynaanvang2 = [[24 Januarie]] [[1966]] | termyneinde2 = [[24 Maart]] [[1977]] | president2 = [[Sarvepalli Radhakrishnan]]<br />[[Zakir Hussain]]<br />[[V. V. Giri]]<br />[[Fakhruddin Ali Ahmed]] | vise2 = [[Morarji Desai]] | voorganger2 = [[Gulzarilal Nanda]] (waarnemend) | opvolger2 = [[Morarji Desai]] | orde3 = Minister van Buitelandse Sake | termynaanvang3 = [[9 Maart]] [[1984]] | termyneinde3 = [[31 Oktober]] [[1984]] | vise3 = | voorganger3 = [[P. V. Narasimha Rao]] | opvolger3 = [[Rajiv Gandhi]] | orde4 = | termynaanvang4 = [[22 Augustus]] [[1967]] | termyneinde4 = [[14 Maart]] [[1969]] | vise4 = | voorganger4 = [[M. C. Chagla]] | opvolger4 = [[Dinesh Singh]] | orde5 = Minister van Verdediging | termynaanvang5 = [[14 Januarie]] [[1980]] | termyneinde5 = [[15 Januarie]] [[1982]] | vise5 = | voorganger5 = [[Chidambaram Subramaniam]] | opvolger5 = [[R. Venkataraman]] | orde6 = | termynaanvang6 = [[30 November]] [[1975]] | termyneinde6 = [[20 Desember]] [[1975]] | vise6 = | voorganger6 = [[Sardar Swaran Singh]] | opvolger6 = [[Bansi Lal]] | orde7 = Minister van Binnelandse Sake | termynaanvang7 = [[27 Junie]] [[1970]] | termyneinde7 = [[4 Februarie]] [[1973]] | vise7 = | voorganger7 = [[Yashwantrao Chavan]] | opvolger7 = [[Uma Shankar Dikshit]] | orde8 = Minister van Finansies | termynaanvang8 = [[16 Julie]] [[1969]] | termyneinde8 = [[27 Junie]] [[1970]] | vise8 = | voorganger8 = [[Morarji Desai]] | opvolger8 = [[Yashwantrao Chavan]] | eggenoot = Feroze Gandhi | kinders = 2 | alma_mater = Somerville College, Oxford | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Indira Priyadarshini Gandhi''' ([[Hindi]]: इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी ''Indirā Priyadarśinī Gāndhī''; [[19 November]] [[1917]] - [[31 Oktober]] [[1984]]) was die Eerste Minister van [[Indië]] vir drie opeenvolgende termyne van [[1966]] tot [[1977]] en vir 'n vierde termyn van [[1980]] tot met haar sluipmoord in [[1984]]. Sy is bekend vir die uitvaardiging van 'n noodtoestand nadat 'n hof haar verkiesing in [[1975]] nietig verklaar het en ook vir haar hantering van ''Operation Blue Star'' teen Sikh militantes wat uiteindelik tot die sluiipmoord aanval op haar gelei het. == Lewensgeskiedenis == Indira Nehru is op 19 November 1917 in [[Allahabad]], [[Brits-Indië]], gebore. Sy was die enigste kind van Kamla en Jawaharlal Nehru. Haar vader was 'n prokureur, leier van die Nasionaliste en later die eerste minister van onafhanklike Indië. Die familie was aktief betrokke by die Non-violent Resistance Movement -gelei deur [[Mahatma Gandhi]] - teen [[Verenigde Koninkryk|Groot-Brittanje]] se koloniale bewind in Indië. Gedurende die tyd van Britse imperialisme het die lede van die Indian National Congress nie geweet wanneer die Britte hulle gaan arresteer of hul huise deursoek nie. Om uit te vind wanneer dit gaan gebeur, het hulle die Monkey Brigade gestig. Op die ouderdom van twaalf het Indira die leier van hierdie kindergroep geword. Hierdie groep het ook los werkies vir lede van die beweging gedoen. Indira se onderrig is aanhoudend onderbreek. Sy het in Indië en [[Switserland]] vir kort tydperke skool gegaan, maar het die meeste van die tyd tuisonderrig ontvang. Ná skool het sy aan die Universiteit van Viswa-Bharati in Bengale en die Oxford-universiteit in [[Engeland]] gestudeer. Met haar terugkeer na Indië het die land hom in sy ergste stryd nog teen die Britse regering bevind. [[Lêer:Gandhi and Indira 1924.jpg|duimnael|links|Indira Gandhi by Mahatma Gandhi tydens een van sy hongerstakings.]] In [[1938]] het sy haar by die Indian National Congress Party aangesluit. In [[1942]] het sy met Feroze Gandhi, 'n prokureur wat ook aktief betrokke was by die kongres, getrou. 'n Paar maande daarna is hulle gearresteer nadat sy by 'n openbare vergadering met 'n uittartende houding van die Britte gepraat het. Sy is dertien maande lank in die Niani Sentrale Gevangenis in Allahabad aangehou. In [[1944]], kort ná haar troue, het sy geboorte geskenk aan hul oudste seun, Rajiv, en in [[1946]] aan nog 'n seun, Sanjay. In 1947 het Indië onafhanklik geword en in dieselfde jaar het Indira se vader, Jawaharlal Nehru, die eerste president van Indië geword. Omdat haar moeder in 1936 oorlede is, het Indira as gasvrou vir haar pa opgetree en saam met hom getoer om bekende politici te ontmoet. In [[1959]] het sy die vierde vrou geword wat as president van die Indian National Congress gekies is. Haar man, Feroze Gandhi, 'n opkomende politikus, is in 1960 oorlede voordat hy hom in die Indiese politiek kon vestig. Lal Bahadur Shastri, wat haar vader as eerste minister in 1964 opgevolg het, het haar benoem as die eerste minister van inligting en uitsaaiwese in sy regering. Ná Shastri se onverwagse dood in 1966 het sy leier van die Indian National Congress en die eerste minister van Indië geword. Met die verkiesing in 1977 het sy egter haar setel in die parlement verloor. Sy het toe haar eie party, die Congress (I), gestig en het in November 1987 weer 'n setel in die parlement verower. Met die volgende verkiesing in 1980 het haar nuut gestigte party gewen en het mev Gandhi weer eens eerste minister van Indië geword. Op [[31 Oktober]] [[1984]] is Indira Gandhi in haar tuin deur een van haar eie lyfwagte - 'n Sikh - in 'n sluipmoord om die lewe gebring. == Belangrike prestasies == Ná die dood van [[Indië]] se eerste minister, Lal Bahadur Shastri, in 1966, is Indira Gandhi as eerste minister van Indië tot die volgende verkiesing gekies. In 1967 het sy die eerste vrou geword wat nog ooit gekies is om 'n demokratiese land te lei. Haar lewe as eerste minister het met 'n stryd begin, maar haar vermoë om probleme op te los en die ondervinding wat sy by haar vader opgedoen het, het Indira gehelp om 'n sukses daarvan te maak. In 1965, met die hongersnood in Indië, het sy haar internasionale ondervinding gebruik om graan, lone en hulp van die VSA te verkry. Sy het die VSA in 1966 besoek en sodoende 'n goeie verhouding met president [[Lyndon B. Johnson]] gevestig. Haar populariteit het sy piek bereik met Indië se oorwinning oor Pakistan in 1971. In 1973 het daar egter groot opstande in Delhi en Noord-Indië uitgebreek as gevolg van die hoë inflasiekoers, die swak ekonomiese toestand, voortdurende korrupsie en lae lewenstandaard van die volk. In Junie 1975 het die Hooggeregshof van Allahabad haar skuldig bevind aan onwettige gebruike gedurende die laaste verkiesing. Daar was eise vir haar bedanking en sy is beveel om haar pos te ontruim. Die uitspraak is egter later deur die Hooggeregshof van Indië herroep. Om die bevolkingsgroei te beheer, het mev Gandhi 'n vrywillige sterilisasieprogram geïmplementeer. Dit het tot gevolg gehad dat sy en haar administrasie wyd gekritiseer is. Om haar bewind te verseker en as gevolg van die uitkringende oproer het sy in Junie 1975 'n noodtoestand verklaar wat die vryheid van Indiërs beperk het. Sy het ook om die arrestasie van die hoof-opposisieleiers gevra. Met die volgende verkiesing in 1977 is mev Gandhi uitgestem deur 'n nuwe koalisie wat deur 'n aantal politieke partye gevorm is. Die sogenaamde Janata-koalisie het aan bewind gekom. Gandhi se Congress Party het ver verloor by die stempunte en baie persone het gedink dat dit die einde van Indira Gandhi was. Die volgende drie jaar het sy egter vir haar 'n ondersteuningsbasis opgebou uit die oorblywende lede van die Nation Congress Party. Sy het dit die Congress (I) - "I" vir Indira - genoem. Die Janata-koalisie het gesukkel om saam te werk en in 1979 het hulle heeltemal verbrokkel. Ná die ontbinding van die Janata-koalisie in 1980 het die Congress (I) die verkiesing gewen. Indira Gandhi het weer eens eerste minister geword en haar jongste seun Sanjay - wat sy as haar opvolger opgelei het - het 'n setel in die [[Lok Sabha]] (laer huis van die parlement) verower. In dieselfde jaar het hy egter in 'n vliegtuigongeluk omgekom en het sy haar oudste seun, Rajiv, begin voorberei om by haar oor te neem as leier van die party. Die grootste probleem in hierdie stadium was die Sikh-nasionaliste. Baie mense is doodgemaak in onluste gedurende die staatsverkiesing. In haar poging om die sesessionistebeweging van die Sikh-nasionaliste - wat gelei is deur Jarnail Singh Bindranwale - te vernietig, het sy 'n aanval op die heilige Sikh-tempel, die "Goue Tempel" geloods. In weerwraak op hierdie aanval is Indira Gandhi op 31 Oktober 1984 deur een van haar eie lyfwagte vermoor. Ná haar dood is sy beskryf as een van die grootste leiers wat die wêreld nog gesien het. Vandag nog het die Nehru-Gandhi-familie 'n unieke naam en word dit wêreldwyd gerespekteer. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gandhi, Indira}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Indië]] [[Kategorie:Ministers van Binnelandse Sake]] [[Kategorie:Ministers van Buitelandse Sake]] [[Kategorie:Ministers van Finansies]] [[Kategorie:Ministers van Verdediging]] [[Kategorie:Geboortes in 1917]] [[Kategorie:Sterftes in 1984]] 5vtz5ksal48f38k94nlu7kdf78j0n45 3 28416 2925670 2923315 2026-08-16T19:34:45Z SpesBona 2720 /* Édith Piaf */ nuwe afdeling 2925670 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{Gebruikervoorblad|Katedraal van Petrus en Paulus}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hoop maar dit gaan beter daar aan jou kant, bly om jy weer hier sien skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 2 Augustus 2026 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{Gebruikervoorblad|Reusebotsingshipotese}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hy word nou begelei deur 'n voorbladbeeld van die Melkweg oor die Elbroes. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 9 Augustus 2026 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{Gebruikervoorblad|Édith Piaf}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 16 Augustus 2026 (UTC) bn0t597qt8p1e9fibj7o08rcsx1luc3 2925672 2925670 2026-08-16T20:00:30Z Aliwal2012 39067 /* Édith Piaf */ Antwoord 2925672 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{Gebruikervoorblad|Katedraal van Petrus en Paulus}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hoop maar dit gaan beter daar aan jou kant, bly om jy weer hier sien skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 2 Augustus 2026 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{Gebruikervoorblad|Reusebotsingshipotese}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hy word nou begelei deur 'n voorbladbeeld van die Melkweg oor die Elbroes. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 9 Augustus 2026 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{Gebruikervoorblad|Édith Piaf}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 16 Augustus 2026 (UTC) :Geluk Burgert! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:00, 16 Augustus 2026 (UTC) 8yi80ig1j7auv27z6l6v6nrytg8y3g1 0 32195 2925663 2507926 2026-08-16T19:18:23Z Niegodzisie 109234 /* Diskografie */ 2925663 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Muse | beeld = MuseTorontoApril2004.JPG | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Muse, van links na regs: Matthew Bellamy, Dominic Howard, en Christopher Wolstenholme, tydens 'n regstreekse optrede. | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = Devon ([[Engeland]]) | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Alternatiewe rock | beroep = | instrument = | jare_aktief = 1994 — hede | etiket = Warner Bros.<br />Taste Media<br />Mushroom<br />A&E/Helium 3 | assosiasies = | webwerf = [http://www.muse.mu/ www.muse.mu] | huidige_lede = Matthew Bellamy<br />Christopher Wolstenholme<br />Dominic Howard | gewese_lede = }} '''Muse''' is 'n [[Engeland|Engelse]] musiekgroep wat in [[Teighnmouth]], [[Devonshire]] in 1994 gevorm is onder die naam Rocket Baby Dolls. Die groeplede is Matthew Bellamy (stem, kitaar, klavier), Chris Wolstenholme (baskitaar, agtergrondstem) en Dominic Howard (tromme). Muse is bekend vir hul groot en energieke konserte en was die eerste groep om 'n konsert in die nuutgeboude [[Wembley-stadion]] in [[Londen]] uitverkoop te hê. Muse het al vyf ateljeealbums uitgereik: ''Showbiz'' (1999), ''Origin of Symmetry'' (2001), ''Absolution'' (2003), ''Black Holes and Revelations'' (2006) en ''The Resistance'' (2009). Twee direkte opnames is ook al vrygestel, naamlik ''Hullabaloo Soundtrack'' (2002) en ''H.A.A.R.P.'' (2008). Hulle het al baie toekennings ontvang, onder andere vyf MTV Europe-musiektoekennings, vyf Q-toekennings, vier NME-toekennings, en twee BRIT-toekennings. == Diskografie == * ''Showbiz'' (1999) * ''Origin of Symmetry'' (2001) * ''Absolution'' (2003) * ''Black Holes and Revelations'' (2006) * ''The Resistance'' (2009) * ''The 2nd Law'' (2012) * ''Drones'' (2015) * ''Simulation Theory'' (2018) * ''Will of the People'' (2022) * ''The Wow! Signal'' (2026) == Bronne == * Hierdie teks is 'n gedeeltelike vertaling vanuit [[:en:Muse (band)|hierdie Wikipedia-artikel]] {{en}}. {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse musiekgroepe]] e0zmkrmovjf3xbvui39e49vcyc8xsw3 0 33761 2925612 2916208 2026-08-16T16:48:47Z Jcb 223 2925612 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NG kerk Boston, Gert du Plessis.jpg|duimnael|250px|regs|Die gebou van die eertydse NG gemeente Boston, nou deel van die Vredelust-gemeente, is deur [[Wollie Bronkhorst]] ontwerp.]] [[Lêer:NG kerk De Hoop regop.jpg|duimnael|200px|regs|Die [[NG gemeente De Hoop]] is ingelyf by die NG gemeente Oudtshoorn-Park; so ook die NG gemeente Oudtshoorn-Zeelandsnek.]] [[Lêer:NG kerk Die Vlakte regop 1987.jpg|duimnael|regs|200px|[[NG gemeente Die Vlakte]] se kerkgebou en -saal, op die hoek van Taronga- en Lawsonweg, is nou die Islamitiese Vereniging Rondebosch-Oos se tuiste ná die gemeente by drie buurgemeentes ingelyf is. Twee van hulle, [[NG gemeente Van Riebeeck|Van Riebeeck]] en [[NG gemeente Keurboom|Keurboom]] is intussen op hulle beurt ingelyf.]] [[Lêer:Keurboomkerk.jpg|duimnael|regs|220px|[[NG gemeente Keurboom]] is ingelyf by [[NG gemeente Rondebosch]] in 1990.]] [[Lêer:Kruisvallei kerk Tulbagh.jpg|duimnael|regs|200px|Die [[NG gemeente Kruisvallei|gemeente Kruisvallei]] het in 1843 van Tulbagh afgestig weens onenigheid oor die bediening van ds. [[Robert Shand]]. Dis eers in 1897 in die Sinode opgeneem. In Oktober 1935 het die twee gemeentes ná 92 jaar saamgesmelt. Die moedergemeente se [[Carl Otto Hager|Hager]]-kerkgebou van 1878 het toe in onbruik verval en is in 1956 gesloop. Die Kruisvallei-kerk was in gebruik tot die aardbewing van 1969 dit so ernstig beskadig het dat dit gesloop moes word. Die nuwe Tulbaghse kerk is in 1973 in gebruik geneem.]] [[Lêer:Maitlandkerkgebou.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Maitland]], waarby [[NG gemeente Woodstock]] ingelyf is.]] [[Lêer:NG kerk Parow.jpg|duimnael|regs|200px|Die [[NG gemeente Parow]] is in 1917 gestig, maar smelt in 1996 saam met Parow-Sentraal as NG gemeente Parow-Nuutbegin. Hierby word Parow-Suid ingelyf. In 2004 smelt Parow-Wes, Tygerberg (waarby Parow-Oos ingelyf is) en Nuutbegin saam as [[NG gemeente Parow]]. Dr. [[Willem Petrus Steenkamp|W.P. Steenkamp]] het die kerkgebou in Sarel Cilliersstraat se hoeksteen op [[6 September]] [[1930]] gelê. Wat dus eers ses gemeentes was, word eindelik net een.]] [[Lêer:NG kerk Rondebosch 2012.jpg|duimnael|regs|200px|Die [[NG gemeente Rondebosch|Rondebosse NG gemeente]] waarby albei haar dogtergemeentes sedert 1989 ingelyf is.]] [[Lêer:Ruiterwacht NG kerk Wynand Louw.jpg|duimnael|regs|200px|Die eertydse gebou van die NG gemeente Ruyterwacht-Wes, vroeër bekend as Epping-Wes. Ná dié gemeente in 1999 saamgesmelt het met Ruyterwacht (vroeër Eppingtuin), gebruik die nuwe gemeente dié kerkgebou in Saldanhastraat, ontwerp deur [[Wynand Louw]].]] [[Lêer:NG kerk Stellenbosch.jpg|duimnael|regs|200px|[[Stellenbosch]] se Studentekerk is ingelyf by die moedergemeente.]] [[Lêer:NG kerk Woodstock syaansig (2).jpg|duimnael|regs|250px|Ná [[NG gemeente Woodstock]] by [[NG gemeente Maitland]] ingelyf is, huisves die gebou nou 'n Baptistekerk.]] [[Lêer:Wynbergkerk.jpg|duimnael|220px|NG gemeente Wynberg-Militêr is ingelyf by [[NG gemeente Wynberg]].]] 'n '''Lys van al die gemeentes van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] ingelyf''' by ander gemeentes, ingedeel volgens die huidige tien sinodes van die kerk, asook Midde-Afrika, wat nie meer 'n afsonderlike sinode is nie, maar bestaan het uit gemeentes in [[Zimbabwe]], [[Zambië]], [[Kenia]] en [[Tanzanië]]. Die getal NG gemeentes het van 1985 tot begin 2012 met 93 afgeneem van 1 246 tot 1 153 en tot begin 2014 met nog 15 tot 1 138. In 2019 was dit nagenoeg 1 115. Amper 200 gemeentes het egter ophou bestaan omdat heelwat nuwe gemeentes van bestaande gemeentes afgestig het of nuwe gemeentes deur die samesmelting van bestaande gemeentes ontstaan het. Deur die loop van 2011 het die pas waarteen gemeentes ingelyf, saamgesmelt of ontbind het, oënskynlik toegeneem vergeleke met vorige jare toe meer as 10 gemeentes ophou bestaan het. Van dié wat ingelyf is of ontbind het, was De Aar-Suid, Vryburg-Oos, [[NG gemeente Boksburg|Boksburg]], Bloemhof-Oos, Lichtenburg-Noord en -Wes (saamgesmelt), Reitzpark ([[Welkom]]), Eloffsdal, Eloffsdal-Wes en Magaliesfort ([[Pretoria]], al drie saamgesmelt), Claremont ([[Johannesburg]]) en Ogies. In 2013 en 2014 het nog twee ou moedergemeentes aan die [[Witwatersrand|Rand]] verdwyn toe Springs (1920) by [[NG gemeente Springs-Noord|Springs-Noord]] ingelyf is en [[NG gemeente Benoni|Benoni]] (1914) by Farrarmere (met die nuwe naam Jubilaté). Teen 2015 is dus reeds die volgende agt moedergemeentes by dogtergemeentes ingelyf: [[NG gemeente Alberton|Alberton]] (1916), [[NG gemeente Benoni|Benoni]] (1914), [[NG gemeente Boksburg|Boksburg]] ([[1894]]), [[NG gemeente Germiston|Germiston]] (1899), [[NG gemeente Krugersdorp|Krugersdorp]] (1890), [[NG gemeente Randfontein|Randfontein]] (1939), [[NG gemeente Turffontein|Turffontein]] (1906) en [[NG gemeente Springs|Springs]] (1920). Die enigste van die groot dorpe en stede aan die Rand wat nog 'n moedergemeente oorgehad het, was [[Johannesburg]] (1887), [[Roodepoort]] (1905), [[Brakpan]] (1917) en [[Kempton Park]] (1943). Gemeentes in kursief weergegee, bestaan nie meer nie. By besonder ou gemeentes (binne die verband van hul sinode) wat ingelyf is, word die stigtingsjaar tussen hakies aangedui. == Suid-Afrika == === Wes-en-Suid-Kaapland === Hoewel die getal gemeentes in die Wes-en-Suid-Kaaplandse Sinode van [[1985]] tot [[2019]] van 235 tot 227 afgeneem het, is in dié Sinode in dié tydperk 16 gemeentes afgestig. Vier gemeentes is in die snel ontwikkelende Suid-Kaap en Overberg afgestig: Danabaai (afgestig van Mosselbaai-Suid in [[2004]]), Onrusrivier (afgestig van Hermanus in [[2001]]), [[Reebok]] (afgestig op Klein-Brakrivier in [[1999]]) en Suidpunt (afgestig van Bredasdorp op Struisbaai en L'Agulhas in [[1996]]). Vyf gemeentes het ontstaan in stadsgebiede wat vinnig uitgebrei het: Brackenfell-Proteahoogte (afgestig in [[1987]]), Sonstraal (afgestig in Durbanville in 1987), Die Gemeenskapskerk (afgestig van Table View in [[2006]]), Parow-Welgelegen (afgestig in [[1988]]), Table View (afgestig in [[1986]] as Tafelbaai met die verdeling van die gemeente Bloubergstrand). Drie gemeentes het ontstaan aan die [[Weskus]]: Langebaan (afgestig van Hopefield in 1988), Grootmist (afgestig van Port Nolloth in [[1993]]) en St. Helenabaai (afgestig van Vredenburg in [[2005]]). Drie was vir spesiale bediening: Riebeek Valley Community Church (gestig in 2006 op [[Riebeek-Kasteel]] vir Engelssprekende lidmate), Stellenbosch-Sentraal (afgestig in 1985 vir studente) en Worcester-De la Bat (afgestig vir gehoorgestremde lidmate in 1987). En [[NG gemeente Houtbaai|Houtbaai]] was jare 'n deel van die tweekoppige [[NG gemeente Constantia]], tot dit in 2014 afgestig het. Hoewel sowat 30 gemeentes ingelyf is, het die gesamentlike getal gemeentes dus met net agt afgeneem en die getal belydende lidmate met 9&nbsp;000 tot sowat 213&nbsp;000 in 2011 toegeneem, net om weer te daal tot sowat 193&nbsp;000 in 2015 en 182 384 in 2018. # ''Bellville-Oos'' smelt in Februarie 2022 saam met Bellville-Riebeeck as Bellville-Riebeeck.<ref> [https://www.netwerk24.com/ZA/Tygerburger/Nuus/kerke-smelt-saam-20210810-2?fbclid=IwAR2GzReeh290lMzD3_yIWnrauD5iWDBwvwPJj5XDRs9pdM9x57Z5oizghlI ''Kerke smelt saam''], Netwerk24, 11 Augustus 2021.</ref> # ''Bellville-Strandweg'' ontbind op [[31 Oktober]] [[1996]] en ingelyf by Bellville-Oos.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1996/10/23/4/15.html ''NG gemeente ontbind, smelt saam met ander''], ''[[Die Burger]]'', [[23 Oktober]] [[1996]].</ref> # ''Boston'' ingelyf by Vredelust. # ''Calvinia-Hantam'' ingelyf by [[NG gemeente Calvinia|Calvinia]] in 2016. # ''[[NG gemeente De Hoop|De Hoop]]'' ingelyf by Oudtshoorn-Park. # ''[[NG gemeente Die Vlakte|Die Vlakte]]'' ingelyf by ''[[NG gemeente Keurboom|Keurboom]]'', ''[[NG gemeente Van Riebeeck|Van Riebeeck]]'' en [[NG gemeente Rondebosch|Rondebosch]]. # ''Goodwood-Wes'' ingelyf by Goodwoodpark. # ''[[NG gemeente Kalkbaai|Kalkbaai]]'' ingelyf by Simonstad, destyds bekend as [[NG gemeente Vishoek|Vishoek]]. # ''[[NG gemeente Keurboom|Keurboom]]'' ingelyf by [[NG gemeente Rondebosch|Rondebosch]]. # ''[[NG gemeente Kruisvallei|Kruisvallei]]'' (1843) in Oktober 1935 herenig met Tulbagh.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/02/06/1/41.html |title=''Die Burger'' |access-date=16 Januarie 2011 |archive-date= 5 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005062905/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/02/06/1/41.html |url-status=dead }}</ref> # ''[[NG gemeente Langebaanweg|Langebaanweg]]'' in 2000 ingelyf by [[NG gemeente Langebaan|Langebaan]]. # ''Okiep'' ingelyf by Boesmanland. # ''Oudtshoorn-Zeelandsnek'' ingelyf by Oudtshoorn-Park. # ''Parow-Nuutbegin'' ingelyf by [[NG gemeente Parow|Parow]]. # ''[[NG gemeente Parow-Oos|Parow-Oos]]'' ingelyf by ''Tygerberg''. # ''Parow-Sentraal'' ingelyf by ''Parow-Nuutbegin''. # ''Parow-Suid'' ingelyf by ''Parow-Nuutbegin''. # ''Parowvallei-Wes'' ingelyf by Parowvallei. # ''Parow-Wes'' ingelyf by [[NG gemeente Parow|Parow]]. # ''Rondevleihoogte'' ingelyf by Die Vleie. # ''[[NG gemeente Ruyterwacht-Wes|Ruyterwacht-Wes]]'' ingelyf by [[NG gemeente Ruyterwacht|Ruyterwacht]]. # ''Saldanha-Militêr'' ingelyf by Saldanha. # Simonstad saamgesmelt met ''[[NG gemeente Kalkbaai|Kalkbaai]]'' in 1941 as Simonstad-Kalkbaai, later [[NG gemeente Vishoek|Vishoek]] geword. Simonstad afgestig in 1974. # ''[[NG gemeente Southfield|Southfield]]'' ingelyf by Plumstead. # ''Studentekerk Stellenbosch'' ingelyf by [[NG gemeente Stellenbosch|Stellenbosch]]. # ''Swellendam-Wes'' ingelyf by [[Swellendam]] in [[2008]]. # ''Tygerberg'' ingelyf by [[NG gemeente Parow|Parow]]. # ''[[NG gemeente Van Riebeeck|Van Riebeeck]]'' ingelyf by Plumstead. # ''Vredendal-Wes'' in 2018 ingelyf by [[NG gemeente Vredendal|Vredendal]]. # ''[[NG gemeente Woodstock|Woodstock]]'' ingelyf by [[NG gemeente Maitland|Maitland]]. # ''Wynberg-Militêr'' ingelyf by [[NG gemeente Wynberg|Wynberg]]. # ''Ysterplaat-Suid'' op [[1 Desember]] [[2019]] ingelyf by [[NG gemeente Ysterplaat|Ysterplaat]]. Die volgende gemeentes se naam het verander: * Bellville-Suid → Bellville-Oos * Eppingtuin → [[NG gemeente Ruyterwacht|Ruyterwacht]], waarby [[NG gemeente Ruyterwacht-Wes|Ruyterwacht-Wes]] (voorheen Epping-Wes) ingelyf is * Elsiesrivier → Noordweg → Vrijzee * Kraaifontein-Die Parke → Parke-gemeente * McLachlan → Plettenbergbaai * Nieuwe Kerk → [[NG gemeente Tamboerskloof|Tamboerskloof]] * Noorder-Paarl → [[Toringkerk]] * Olifantsrivier → [[NG gemeente Vredendal|Vredendal]] * Onzer → [[NG gemeente Joubertina|Joubertina]]<ref>{{af}} [http://www.joubertinadorp.co.za/onderkouga.html ''Onder-Kouga: oorsig van 'n kontrei''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005062911/http://www.joubertinadorp.co.za/onderkouga.html |date= 5 Oktober 2015 }}. URL besoek op 20 September 2015.</ref> * Retreat → [[NG gemeente Zwaanswyk|Zwaanswyk]] * Simonstad, Simonstad-[[NG gemeente Kalkbaai|Kalkbaai]] → [[NG gemeente Vishoek|Vishoek]] * Tafelbaai → Table View * Tierberg → Parow-Oos → [[NG gemeente Parow|Parow]] * Tiervlei → Parowvallei * Tiervlei-Oos → Parowvallei-Oos === Oos-Kaapland === [[Beeld:NG kerk Grahamstad 2012.jpg|duimnael|regs|200px|Die [[NG gemeente Grahamstad]] (op die foto) is in 2000 ingelyf by die [[NG gemeente Albanie]].]] [[Lêer:NG kerk Alice regop.jpg|duimnael|regs|200px|[[NG gemeente Alice]], ingelyf by [[NG gemeente Fort Beaufort]]. Die kerkgebou het lank verval, maar is omstreeks 2013 of '14 opgeknap.]] [[Lêer:NG kerk Du Plessis Ida 2012 1.jpg|duimnael|regs|200px|[[NG gemeente Du Plessis]] is omstreeks 1970 ingelyf by [[NG gemeente Indwe]], wat self teen 2012 skaars 70 belydende lidmate oorgehad het.]] [[Beeld:Balfour Greykerk.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Greykerk]] is ingelyf by die [[NG gemeente Fort Beaufort]].]] [[Lêer:NG kerk Hofmeyr.jpg|duimnael|regs|200px|[[NG gemeente Hofmeyr]] was met 138 belydende lidmate in 2012 een van die Oos-Kaap se klein en vakante gemeentes. In 2015 het dit afgeneem tot 113. In daardie jaar was daar 38 gemeentes in dié [[NG Kerk in Oos-Kaapland|Sinode]] met minder as 200 belydende lidmate.]] [[Lêer:NG kerk Indwe 1.jpg|duimnael|regs|200px|[[NG gemeente Indwe]], waarby die [[NG gemeente Du Plessis]] ingelyf is.]] [[Beeld:NG kerk Middelburg-Uitsig syaansig.jpg|duimnael|regs|220px|Die NG gemeente Middelburg-Uitsig het in 2010 met [[NG gemeente Middelburg, Kaap]] saamgesmelt as Middelburg-Karoo.]] [[Lêer:NG kerk Queenstown-Tuine.jpg|duimnael|regs|200px|Die NG gemeente Queenstown-Oos het in 1953 van die [[NG gemeente Queenstown]] afgestig en dié kerkgebou in Warnerstraat opgerig. Queenstown-Noord het in 1972 afgestig, maar smelt in 1982 saam met die Oos-gemeente as Queenstown-Tuine, wat op sy beurt in 1999 by die moedergemeente ingelyf is.]] [[Beeld:NG kerk Sidwell.jpg|duimnael|regs|220px|Sidwell is ingelyf by die [[NG gemeente Port Elizabeth-Noord]].]] [[Beeld:Ou NG kerk Noordeinde, Port Elizabeth.jpg|duimnael|regs|220px|Noordeinde is by Port Elizabeth ingelyf en sy kerkgebou in 'n duikkloppery omskep.]] Die getal gemeentes in [[NG Kerk in Oos-Kaapland|dié sinode]] het van 1985 tot 2015 gedaal van 114 tot 106. Teen 2019 het dit nog afgeneem, tot 104. Die enigste nuwe gemeentes was die samesmelting van Oos-Londen-Suid en -Wes as De Brug in 1993 (wat in 2010 ingelyf is by Buffelsrivier), Gonubie by [[Oos-Londen]] in 1986, [[Port Elizabeth]]-Sherwood in 1987 en eers weer 21 jaar ná die laaste volwaardige stigting met die afstigting in 2008 van Sondagsriviermond van [[Uitenhage]]-Oos. Eers in 2015 was daar nog twee afstigtings: Waypoint-gemeenskapskerk in Port Elizabeth en Clearview op [[Maclear]] in die Noordoos-Kaap. Etlike baie oue gemeentes het deur die voortdurende ontvolking van die platteland en deur die destydse regering se beleid om die sogenaamde tuislande te konsolideer, ophou bestaan. Hulle was onderskeidelik die 77ste (Komga), 86ste (Alice) en 87ste (Greykerk) oudste NG gemeentes in die land, asook die [[NG gemeente Du Plessis]] (1919), onder meer gesetel op die dorpie Cala in die destydse [[Transkei]], [[NG gemeente Pondoland|Pondoland]] (1948) en Butterworth (1958), afgestig van [[NG gemeente Komga|Komga]] en sowat 20 jaar later weer by die moedergemeente ingelyf. Hulle stigtingsdatums word tussen hakies aangedui. Op [[13 September]] [[2010]] smelt ook die [[NG gemeente Middelburg, Kaap|Middelburg, Oos-Kaap]] (gestig in 1852), saam met die dorp se ander NG gemeente, Middelburg-Uitsig, as Middelburg-Karoo. Dit is die oudste gemeente wat tot dusver met 'n ander gemeente verenig het. Ondanks die verdwyning van 10 gemeentes, het die gemiddelde getal belydende lidmate per gemeente afgeneem van 650 in 1985 tot 552 in 2012, 538 in 2014 en 496 in 2015 omdat die Sinode se totale getal belydende lidmate met 24,5 persent gedaal het van 74&nbsp;092 in 1985 tot 55&nbsp;975 in 2014 en daarna binne 'n jaar met 6 persent tot 52&nbsp;616. In die hele NG Kerk was die afname tot in 2014 19,6 persent. Net in KwaZulu-Natal (42 persent tot in 2014) was die afname groter as in die Oos-Kaap. Oos-Kaapland het dan ook teen 2015 38 gemeentes met 200 of minder belydende lidmate gehad: [[NG gemeente Cathcart|Cathcart]] 42 (vakant), Clearview 40 (vakant), [[NG gemeente Dordrecht|Dordrecht]] 198 (vakant), [[NG gemeente Elliot|Elliot]] 200 (eie leraar), Gamtoosvallei (Patensie) 189 (eie leraar), [[Glen Lynden]] 146 (eie leraar), Grasvoëlkop 140 (eie leraar), [[NG gemeente Hofmeyr|Hofmeyr]] 113 (eie leraar in 2016 ontvang), [[NG gemeente Indwe|Indwe]] 69 (hulpleraar), [[NG gemeente Jamestown|Jamestown]] 88 (hulpleraar), [[NG gemeente Kensington, Oos-Kaap|Kensington]] 175 (pastorale hulp), [[NG gemeente King William's Town|King William's Town]] 128 (eie leraar), [[NG gemeente Klipplaat|Klipplaat]] 27 (vakant), [[NG gemeente Lady Grey|Lady Grey]] 187 (eie leraar), [[NG gemeente Loerie|Loerie]] 137 (eie leraar), [[NG gemeente Maclear|Maclear]] 139 (in kombinasie met Ugie), Misgund 108 (eie leraar), [[NG gemeente Molteno|Molteno]] 178 (deel 'n leraar met Sterkstroom), [[NG gemeente Mthatha|Mthatha]] 83 (gekoppelde leraar), [[NG gemeente Murraysburg|Murraysburg]] 135 (eie leraar), [[NG gemeente Nieu-Bethesda|Nieu-Bethesda]] 42 (bedien deur leraar van [[NG gemeente Graaff-Reinet|Graaff-Reinet]]), [[NG gemeente Noupoort|Noupoort]] 39 ('n jaar vantevore 118) (eie leraar), [[NG gemeente Paterson|Paterson]] 159 (eie leraar), [[NG gemeente Pearston|Pearston]] 98 (kontrakpos), Port Elizabeth-Oos 133 (eie leraar), [[NG gemeente Port Elizabeth-Sentraal|Port Elizabeth-Sentraal]] 70 ('n jaar vantevore 132) (eie leraar), [[NG gemeente Rietbron|Rietbron]] 114 (eie leraar), Sondagsriviermond 153 (eie leraar), Sondagsrivier-Suid 197 (eie leraar), [[NG gemeente Sterkstroom|Sterkstroom]] 94 ('n jaar vantevore 123) (bedien deur leraar van Molteno), [[NG gemeente Steynsburg|Steynsburg]] 147 (eie leraar), [[NG gemeente Steytlerville|Steytlerville]] 186 (eie leraar), [[NG gemeente Stutterheim|Stutterheim]] 166 (eie leraar), [[NG gemeente Tarkastad|Tarkastad]] 155 (eie leraar), [[NG gemeente Ugie|Ugie]] 136 (bedien saam met Maclear), [[NG gemeente Venterstad|Venterstad]] 51 ('n jaar vantevore 96) (vakant), [[NG gemeente Waterford|Waterford]] 45 (vakant). Waypoint 49 (vakant). In 1985 het net ses gemeentes in dié kategorie geval: [[NG gemeente Alice|Alice]] 61, Cathcart 186, Grahamstad-Grenspos 120, Nieu-Bethesda 56, Rietbron 189 en Waterford 166. Agt-en-dertig ('n jaar vantevore was dit 32 en omstreeks 2012 26), oftewel meer as 'n derde van Oos-Kaapland se gemeentes het dus teen 2016 tot onder die kritieke drumpel van 200 lidmate gedaal wat in die meeste gevalle sinvolle, afsonderlike voortbestaan baie moeilik maak. Reeds in 2008 het die Sinode van Noord-Kaapland in sy ondersoek na die bediening van klein of afgeleë gemeentes<ref>{{Cite web |url=http://www.gemeentes.co.za/dokumente/kruisgewys/klein_gemeentes/Bedieningsbehoeftes%20van%20veral%20kleiner%20en%20verafgelee%20gemeentes.doc |title=Gemeentes.co.za |access-date= 2 April 2012 |archive-date= 5 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005062917/http://www.gemeentes.co.za/dokumente/kruisgewys/klein_gemeentes/Bedieningsbehoeftes%20van%20veral%20kleiner%20en%20verafgelee%20gemeentes.doc |url-status=dead }}</ref> bevind 'n gemeente met een leraar op die laagste kerf se bedryfskoste vir 'n jaar beloop R713&nbsp;668. Met inflasie van 6 persent per jaar sou dit teen 2016 R1&nbsp;140&nbsp;000 beloop het. Vir 'n gemeente met 200 lidmate kom dit neer op 'n maandelikse bydrae per lidmaat van R475. # ''[[NG gemeente Alice|Alice]]'' (1862) ingelyf by [[NG gemeente Fort Beaufort|Fort Beaufort]]. # ''Butterworth'' (1958) ingelyf by ''[[NG gemeente Komga|Komga]]'' omstreeks 1978.<ref>[http://deonstr.wordpress.com/2010/09/13/komga/ Die verhaal van die NG kerk op Komga.] URL besoek op 23 September 2013</ref> # ''De Brug'' ingelyf by Buffelsrivier in 2010. # ''[[NG gemeente Du Plessis|Du Plessis]]'' (1919) ingelyf by [[NG gemeente Indwe|Indwe]]. # ''[[NG gemeente Grahamstad|Grahamstad]]'' ([[1916]]) op [[1 Maart]] [[2000]] ingelyf by [[NG gemeente Albanie|Albanie]]. # ''Grahamstad-Grenspos'' ingelyf by ''[[NG gemeente Grahamstad|Grahamstad]]''. # ''[[Greykerk]]'' ([[1862]]) ingelyf by [[NG gemeente Fort Beaufort|Fort Beaufort]]. # ''[[NG gemeente Kensington, Oos-Kaap|Kensington (Port Elizabeth)]]'' op [[20 Augustus]] [[2017]] by die [[NG gemeente Parkheuwel]] ingelyf. # ''[[NG gemeente Komga|Komga]]'' ([[1859]]) ingelyf by [[NG gemeente Stutterheim|Stutterheim]]. # ''[[NG gemeente Middelburg, Kaap|Middelburg]]'' ([[1852]]) en ''Middelburg-Uitsig'' smelt [[13 September]] [[2010]] saam as Middelburg-Karoo. # ''Noordeinde'' ingelyf by [[NG gemeente Port Elizabeth|Port Elizabeth]]. # ''[[Nuwekerk, Graaff-Reinet]]'' einde November 2017 ingelyf by [[NG gemeente Graaff-Reinet]]. # ''Oos-Londen-Suid'' saamgesmelt met ''Oos-Londen–Wes'' as ''De Brug'', in 2010 ingelyf by Buffelsrivier. # ''Oos-Londen-Wes'' saamgesmelt met ''Oos-Londen–Suid'' as ''De Brug'', in 2010 ingelyf by Buffelsrivier. # ''[[NG gemeente Peddie|Peddie]]'' ingelyf by [[NG gemeente King William's Town|King William's Town]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/gemeentes.asp?page=6&gemeente=p&offset=30 |title=NG Kerk-webtuiste |access-date= 8 Januarie 2011 |archive-date= 5 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005063936/http://www.ngkerk.org.za/gemeentes.asp?page=6&gemeente=p&offset=30 |url-status=dead }}</ref> # ''[[NG gemeente Pondoland|Pondoland]]'' ontbind op [[24 September]] [[1968]]. # ''[[NG gemeente Port Elizabeth-Oos|Port Elizabeth-Oos]]'' ingelyf by [[NG gemeente Walmer|Walmer]]. # ''Queenstown-Noord'' en ''Queenstown–Oos'' in 1982 saamgesmelt as ''Queenstown-Tuine''. # ''Queenstown-Oos'' en ''Queenstown–Noord'' in 1982 saamgesmelt as ''Queenstown-Tuine''. # ''Queenstown-Tuine'' in 1999 ingelyf by [[NG gemeente Queenstown|Queenstown]]. # ''[[Rossville]]'' ([[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]]) ingelyf by [[NG gemeente Barkly-Oos|Barkly-Oos]]. # ''Sidwell'' ingelyf by [[NG gemeente Port Elizabeth-Noord|Port Elizabeth-Noord]]. # ''Uitenhage-Kanonheuwel'' waarskynlik omstreeks 2008<ref>{{Cite web |url=http://martusmoi.com/martusmos/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=29 |title=Martus Moi-gemeente se verhaal |access-date=24 Januarie 2012 |archive-date= 2 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202001123/http://martusmoi.com/martusmos/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=29 |url-status=dead }}</ref> ingelyf by [[NG gemeente Uitenhage|Uitenhage]]. (Kerkgebou huisves nou Martus Moi-gemeente.<ref>[http://maps.google.com/maps?q=alexander+street+uitenhage&hl=en&ll=-33.767888,25.408282&spn=0.002961,0.006539&client=gmail&hnear=Alexander+St,+Cannon+Hill,+Uitenhage,+Port+Elizabeth,+Eastern+Cape+6229,+South+Africa&t=h&z=18&vpsrc=6&layer=c&cbll=-33.767949,25.408194&panoid=iI3AvhuQUipLsRtm5QOapg&cbp=12,97.43,,0,-10.89 Alexanderstraat, Uitenhage]</ref>) # ''Visriviervallei'' (Kookhuis) ingelyf by [[NG gemeente Somerset-Oos|Somerset-Oos]]. # ''Wespark'' ingelyf by Algoapark-Noord. Die volgende gemeentes se naam het verander: * Cambridge-Wes → Oos-Londen-Wesheuwels * Maraisburg → [[NG gemeente Hofmeyr|Hofmeyr]] * [[NG gemeente Port Elizabeth-Sentraal|Port Elizabeth-Sentraal]] → Anchor of Hope<ref>{{Cite web |url=http://ngkok.co.za/kennisg/201229/anchor.pdf |title=Kennisgewing op webtuiste van NG Kerk in Oos-Kaapland oor gemeente se werksaamhede |access-date=15 September 2012 |archive-date= 5 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005063949/http://ngkok.co.za/kennisg/201229/anchor.pdf |url-status=dead }}</ref> * Port Elizabeth-Suid → [[NG gemeente Walmer|Walmer]] * Umtata → [[NG gemeente Mthatha|Mthatha]] === Noord-Kaapland === [[Beeld:NG kerk De Aar-Suid 2.jpg|duimnael|regs|200px|Die NG gemeente De Aar-Suid is in 2011 ingelyf by die moedergemeente [[NG gemeente De Aar|De Aar]].]] [[Beeld:NG kerk De Aar-Suid 1.jpg|duimnael|regs|220px|Die NG gemeente De Aar-Suid is in 2011 by die [[NG gemeente De Aar|moedergemeente De Aar]] ingelyf nadat die meeste NG lidmate van binne sy gemeentegrense weggetrek het.]] [[Beeld:Ou NG kerk Campbell, Francois van der Merwe.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Campbell]] is omstreeks 1965 ingelyf by die [[NG gemeente Douglas]].]] [[Beeld:NG kerk Marydale.jpg|duimnael|regs|200px|Die NG kerk Marydale (foto) is op [[1 Maart]] [[2001]] by die [[NG gemeente Prieska]] ingelyf.]] [[Beeld:NG kerk Kimberley-Harmonie, Morné van Rooyen 2017.jpg|duimnael|regs|Kimberley-Harmonie het in 1999 ontstaan uit die samesmelting van Kimberley-Noord en -Suid.]] Net ses heeltemal nuwe gemeentes is van 1985 tot 2015 in dié sinode gestig: [[Orania]] in 1999, Vanderkloof op [[13 November]] [[2011]] afgestig van Petrusville,<ref name="ngk54">[http://www.ngkerk.org.za/noordkaap/gemeentes_body.asp?gemeente_id=54 Sinode Noord-Kaapland]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Upington-Blydeville in 1985, Kimberley Bet-El in 2008 (afgestig van Kimberley-Harmonie), Kimberley-#Gacan op [[30 Oktober]] [[2011]] (afgestig van Kimberley-Harmonie vir bediening in die San-taal Khwê) en Kimberley-!Xun-Alfa in 2012. Kimberley-Harmonie het in 1999 as gevolg van die samesmelting van drie gemeentes ontstaan terwyl Petrusville-Uitsig, voorheen 'n NG Sendinggemeente, voor die ontstaan van die Verenigende Gereformeerde Kerk in 2005 deel geword het van die Noord-Kaaplandse Sinode. In 2011 het Petrusville-Vanderkloof in sy twee samestellende dele verdeel toe die piepklein gemeente Petrusville (gestig 1881) met 60 belydende lidmate op sy eie gestaan het en Vanderkloof met 129. Die getal gemeentes het dus met twee toegeneem en toe op 82 te staan gekom, vergeleke met 81 in 1985. Die belydende lidmate het in die 30 jaar tussen 1985 en 2015 afgeneem van 48&nbsp;954 tot 30&nbsp;018, wat beteken die gemiddelde getal belydende lidmate per gemeente het gedaal van 604 tot 366, terwyl die sieletal (doop- en belydende lidmate saam) afgeneem het met sowat 49 persent. Teen 2018 het die belydende lidmate net 26 887 getel, maar was daar steeds 82 gemeentes. # ''Campbell'' ingelyf by Douglas omstreeks 1965 toe die gemeente skaars 20 jaar oud was. # ''De Aar-Suid'' ingelyf by [[NG gemeente De Aar|De Aar]] in 2011.<ref>[http://www.ngkerk.org.za/noordkaap/gemeentes_body.asp?gemeente_id=8 Sinode Noord-Kaapland]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''Hartsvallei'' ingelyf by Hartskroon in 2006.<ref>[http://www.ngkerk.org.za/noordkaap/gemeentes_body.asp?gemeente_id=22 Sinode Noord-Kaapland]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''[[NG gemeente Marydale|Marydale]]'' ingelyf by [[NG gemeente Prieska|Prieska]] op [[1 Maart]] [[2001]].<ref name="ngk60">[http://www.ngkerk.org.za/noordkaap/gemeentes_body.asp?gemeente_id=60 Sinode Noord-Kaapland]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''[[NG gemeente Niekerkshoop|Niekerkshoop]]'' ingelyf by [[NG gemeente Prieska|Prieska]] op [[1 Maart]] [[2001]].<ref name="ngk60" /> # ''Sishen'' ingelyf by Kathu, wat van ''Sishen'' afgestig het.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/noordkaap/gemeentes_body.asp?gemeente_id=30 |title=Sinode Noord-Kaapland |access-date= 1 Februarie 2012 |archive-date= 2 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402105517/http://ngkerk.org.za/noordkaap/gemeentes_body.asp?gemeente_id=30 |url-status=dead }}</ref> # ''Kimberley-Militêr'' ingelyf by Kimberley-Harmonie in 2002.<ref name="ngk35">[http://www.ngkerk.org.za/noordkaap/gemeentes_body.asp?gemeente_id=35 Sinode Noord-Kaapland]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''[[NG gemeente Kimberley-Noord|Kimberley-Noord]]'' saamgesmelt met ''-Suid'' as Kimberley-Harmonie op [[25 Oktober]] [[1999]].<ref name="ngk35" /> # ''Kimberley-Suid'' saamgesmelt met ''[[NG gemeente Kimberley-Noord|-Noord]]'' as Kimberley-Harmonie op [[25 Oktober]] [[1999]].<ref name="ngk35" /> # ''[[NG gemeente Vergesig (Copperton)|Vergesig (Copperton)]]'' afgestig van Prieska op [[9 Maart]] [[1975]]; ingelyf by Prieska op [[22 November]] [[1987]]<ref>{{Cite web |url=http://www.noordkaapland.co.za/prieska/ |title=Sinode Noord-Kaapland |access-date= 3 November 2014 |archive-date= 5 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005064215/http://www.noordkaapland.co.za/prieska/ |url-status=dead }}</ref> # ''Vryburg-Oos'' het op [[1 Maart]] [[2011]] saamgesmelt met Vryburg ([[1883]]), nou bekend as Vryburg-Harmonie.<ref name="ngk54" /> Die volgende gemeentes se naam het verander: * Boegoeberg → Groblershoop * Vryburg → Vryburg-Harmonie * Cathcart-Wes → Boetsap → Klein-Boetsap → Delportshoop<ref>[http://www.ngkerk.org.za/noordkaap/gemeentes_body.asp?gemeente_id=12 Sinode Noord-Kaapland]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === KwaZulu-Natal === Dié sinode het van 1985 tot 2015 amper 45 persent van sy belydende lidmate en 'n kwart van sy gemeentes ('n daling van 71 tot 53<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/default.asp |title=NG Kerk in KwaZulu-Natal |access-date= 7 November 2010 |archive-date= 1 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401041801/http://www.ngkerk.org.za/kzn/default.asp |url-status=dead }}</ref>) verloor. Die totaal sou selfs minder gewees het, as dit nie was dat [[Pongola]] (met sy 627 belydende lidmate in 2015) van die Oostelike Sinode na [[KwaZulu-Natal]] oorgedra is nie. Geen geheel en al nuwe gemeentes is in dié tydperk afgestig nie. Die laaste afstigting was Krantzkloof by [[Durban]] in [[1984]]. Al gemeentes wat ontstaan het, was deur samesmeltings oftewel eenwordings. Teen 2018 het die belydende lidmate net 18 849 getel, vergeleke met 19 991 'n jaar vantevore, terwyl die getal gemeentes onveranderd op 53 bly staan het. Die mees opmerklike afname in die getal gemeente was in provinsie se twee stede. [[Pietermaritzburg]] het die gemeentes Drakensberg (weliswaar op die nabygeleë [[Ixopo]]), [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes|Pietermaritzburg-Wes]], Merrivale, Pietermaritzburg-Suid en [[NG gemeente Napierville|Napierville]] verloor en gekrimp van 'n ring met nege gemeentes tot net vier: Pietermaritzburg, Pietermaritzburg-Noord, Hayfields en Greytown. In Durban het die gemeentes Durban-Noord, Durban Reformed Congregation, [[NG gemeente Durban-Suid|Durban-Suid]], [[NG gemeente Montclair|Montclair]], Glenwood, Hillary en Malvern verlore gegaan, maar net Durban-Oos ontstaan, weliswaar uit 'n samesmelting. # ''[[NG gemeente Babanango|Babanango]]'' ([[1918]]) in 1987 ingelyf by Melmoth. # ''[[NG gemeente Bloukrans|Bloukrans]]'' ingelyf by [[NG gemeente Weenen|Weenen]]. # ''Cedarville'' eengeword met ''Matatiele'' as Cedarville-Matatiele toe die gemeentes in Oktober 1979 van [[NG Kerk in Oos-Kaapland|Oos-Kaapland se Sinode]] oorgedra is.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=3 |title=Sinode van KwaZulu-Natal |access-date=31 Januarie 2012 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231857/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=3 |url-status=dead }}</ref> # ''Drakensberg'' ingelyf by Kokstad in 2007. # ''[[NG gemeente Dundee|Dundee]]'' eengeword met ''Dundee-Suid'' en ''[[NG gemeente Glencoe-Oos|Glencoe-Oos]]'' as Biggarsbergvallei op [[1 Junie]] [[2021]]. # ''Duisend Heuwels'', gestig op [[3 Augustus]] [[1980]], in 1985 ingelyf by sy moedergemeente, ''Pietermaritzburg-Suid''. # ''Durban-Noord'' in Maart 2006 ingelyf by Umhlanga.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=27 |title=Sinode van KwaZulu-Natal |access-date=31 Desember 2010 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402232058/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=27 |url-status=dead }}</ref> # ''Durban Reformed Congregation'' ontbind in 2004. # ''[[NG gemeente Durban-Suid|Durban-Suid]]'' saamgesmelt op [[1 September]] [[2005]] met ''[[NG gemeente Montclair|Montclair]]'' as Durban-Oos.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=9 |title=Sinode KZN |access-date=30 Desember 2010 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402232150/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=9 |url-status=dead }}</ref> # [[Fynnland]] ontbind op [[30 September]] [[2019]] en word op [[1 Oktober]] [[2019]] een met Durban-Oos. # ''Gelofte'' in 2013 ingelyf by [[NG gemeente Ladysmith|Ladysmith]]. # ''[[NG gemeente Glencoe|Glencoe]]'' ingelyf by Glencoe-Oos op [[1 Augustus]] [[2000]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=15 |title=Sinode van KwaZulu-Natal |access-date=30 Desember 2010 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231513/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=15 |url-status=dead }}</ref> # ''Glenwood'' op [[15 Maart]] [[1992]] eengeword met [[NG gemeente Port Natal|Port Natal]] en [[NG gemeente Berea|Berea]], maar Berea stig opnuut af in 1997.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=59 |title=Sinode van KwaZulu-Natal |access-date=31 Desember 2010 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231046/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=59 |url-status=dead }}</ref> # Hayfields en ''Pietermaritzburg-Suid'' smelt saam op [[1 Maart]] [[2012]] en behou die naam Hayfields. # ''Hillary'' saamgesmelt met ''Malvern'' en [[NG gemeente Durban-Wes|Durban-Wes]] op [[13 November]] [[2011]] as Durban-Wes. # ''Malvern'' saamgesmelt met ''Hillary'' en Durban-Wes op 13 November 2011 as [[NG gemeente Durban-Wes|Durban-Wes]]. # ''Matatiele'' saamgesmelt met ''Cedarville'' as Cedarville-Matatiele toe die gemeente in Oktober 1979 van Oos-Kaapland se sinode oorgedra is. # ''Merrivale'' in 1999 ingelyf by [[NG gemeente Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=21 |title=Sinode van KwaZulu-Natal |access-date=30 Desember 2010 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231010/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=21 |url-status=dead }}</ref> # ''[[NG gemeente Montclair|Montclair]]'' saamgesmelt op [[1 September]] [[2005]] met ''[[NG gemeente Durban-Suid|Durban-Suid]]'' as Durban-Oos.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=9 |title=Sinode KZN |access-date=30 Desember 2010 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402232150/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=9 |url-status=dead }}</ref> # ''[[NG gemeente Napierville|Napierville]]'' ingelyf by ''Pietermaritzburg-Wes'' op [[5 September]] [[1993]],<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=22 |title=Pietermaritzburg-Noord se geskiedenis |access-date=31 Desember 2010 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402232044/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=22 |url-status=dead }}</ref> op sy beurt ingelyf by Pietermaritzburg-Noord op [[1 Maart]] [[2000]]. # ''Newcastle-Ngagane'' in 1998 ingelyf by Newcastle-Suid.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/07/7/4/14.html ''Beeld'']</ref> # ''Newcastle-Suid'' ontbind op [[30 November]] [[2019]] en word op [[1 Desember]] [[2019]] een met Bergsig (Newcastle). # ''Ngagane'' word in 1998 een met ''Newcastle-Suid''. # ''Noordland (Empangeni)'' op [[1 Desember]] [[2005]] saamgesmelt met Empangeni.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerkempangeni.co.za/wabout.php |title=NG gemeente Empangeni se geskiedenis |access-date=31 Januarie 2012 |archive-date= 5 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005064241/http://www.ngkerkempangeni.co.za/wabout.php |url-status=dead }}</ref> # '' Pietermaritzburg Reformed Congregation'' (gestig in 1982) ingelyf by ''Durban Reformed Congreagtion''. # ''Pietermaritzburg-Suid'' en Hayfields smelt saam op [[1 Maart]] [[2012]].<ref>[http://www.ngkerk.org.za/kzn/documents/ePosduif%2016%20-%20Gemeentes,%20Skolliekamp,%20SAKOV,%20Admin%20Konf,%20Studiebeurse.docx Nuusbrief van Sinode van KwaZulu-Natal]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''[[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes|Pietermaritzburg-Wes]]'' ingelyf by [[NG gemeente Pietermaritzburg-Noord|Pietermaritzburg-Noord]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=22 |title=Sinode KZN |access-date=31 Desember 2010 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402232044/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=22 |url-status=dead }}</ref> # ''Suid-Natal'' ingelyf by Kokstad en Cedarville-Matatiele in September 2001.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=3 |title=Sinode van KwaZulu-Natal |access-date=31 Januarie 2012 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231857/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=3 |url-status=dead }}</ref> # ''Vryheid-Suid'' en ''–Oos'' saamgesmelt in 1997 as Vryheid-Suidoos.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=30 |title=Sinode van KwaZulu-Natal |access-date=31 Januarie 2012 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231901/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=30 |url-status=dead }}</ref> # ''Vryheid-Wes'' eengeword met [[NG gemeente Vryheid|die moedergemeente Vryheid]]. Die volgende gemeente se naam het verander: * Danskraal Monument → Gelofte * Dundee → Biggarsbergvallei * Noordkus → Ballito Gesinskerk === Vrystaat === [[Beeld:NG kerk Reitz Peet Schabort 3.JPG|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Reitz]] waarby Reitz-Oos ingelyf is.]] [[Beeld:NG kerk Reitz-Oos, Peet Schabort, argitek Hendrik Vermooten.JPG|duimnael|regs|160px|Die NG kerk Reitz-Oos is ingelyf by die [[NG gemeente Reitz|moedergemeente Reitz]].]] [[Beeld:NG kerk Ooshoek George Pietersen.jpg|duimnael|regs|160px|Die NG gemeentes Rodenbeck sowel as Bloemfontein-Oos is ingelyf by die NG gemeente Ooshoek (foto).]] [[Beeld:Gedenksteen oor die eenwording van die NG gemeentes Ooshoek en Rodenbeck.jpg|duimnael|regs|220px|Hierdie steen is aangebring in die NG kerk Ooshoek ter herinnering aan die eenwording van die gemeente met Rodenbeck.]] Die [[NG Kerk Vrystaat|Vrystaatse Sinode]] het tussen 1985 en 2011 'n kwart van sy belydende lidmate verloor: van sowat 132&nbsp;000 tot sowat 94&nbsp;000. Binne die kort bestek van drie jaar het dit tot in 2013 verder tot 87&nbsp;000 gedaal en binne die volgende twee jaar tot einde 2015 tot 81&nbsp;321. In 2018 was dit 73 465. Die getal gemeentes het tot einde 2018 met net 16 tot 154 afgeneem, waarskynlik omdat die ontvolking van die platteland (waar elke dorp in baie gevalle reeds net een gemeente het of waar gemeentes steeds met 'n verminderde aantal lidmate kan funksioneer) nie so geredelik aanleiding gee tot die inlywing van gemeentes nie. Minstens agt gemeentes is egter in dié tydperk in en om [[Bloemfontein]] ingelyf en drie op [[Kroonstad]]. Nuwe gemeentes in dié tydperk gestig, is Aandbloem in 1999, Leeuwberg in [[1998]], Studentekerk in 1986, Universitasrif in 1986, Heuwelkruin in 1988 en Woodland Hills NG gemeenskapskerk ([[31 Oktober]] [[2010]], van Heuwelkruin afgestig),<ref>{{Cite web |url=http://www.woodlandsngkerk.co.za/Geskiedenis.aspx |title=Gemeente se webtuiste |access-date=11 Januarie 2012 |archive-date=12 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212084151/http://www.woodlandsngkerk.co.za/Geskiedenis.aspx |url-status=dead }}</ref> almal in [[Bloemfontein]], [[Deneysville]], wat in [[1994]] van [[NG gemeente Oranjeville|Oranjeville]] afgestig het, Schonkenville in 2001 by Parys en Witteberge in [[1997]] op [[Bethlehem, Vrystaat|Bethlehem]]. Viljoensdrif (gestig in 1948) is ingelyf by Vaalpark, maar het in 2011 opnuut afgestig. # ''[[NG gemeente Bethlehem|Bethlehem]]'' ingelyf by [[NG gemeente Bethlehem-Wes|Bethlehem-Wes]] in Januarie 2013. # ''Bethlehem-Môrelig'' op [[1 Maart]] [[2018]] ingelyf by [[NG gemeente Bethlehem-Noord|Bethlehem-Noord]]. # ''[[NG gemeente Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]]'' in 1995 ingelyf by Ooshoek. # ''[[NG gemeente Brandwag|Brandwag]]'' ingelyf by [[NG gemeente Bloemheuwel|Bloemheuwel]]. # ''Ficksburg-Noord'' ingelyf by Ficksburg. # ''[[NG gemeente Goedemoed|Goedemoed]]'' ingelyf by [[NG gemeente Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]]. # ''Goldfields Reformed Congregation'' is ontbind. # ''Hennenman-Oos'' in 2012 ingelyf by die moedergemeente [[NG gemeente Hennenman|Hennenman]]. # ''Hennenman-Wes'' in 2012 ingelyf by die moedergemeente [[NG gemeente Hennenman|Hennenman]]. # ''Kopanong'' (voorheen bekend as Kovsiekampus) ontbind op [[23 November]] [[2022]]. # ''Kroonheuwel'' ingelyf by Kroonheuwel-Noord op [[1 Januarie]] [[2016]]. # ''Kroonstad-Môrewag'' ingelyf by Kroonstad-Wes in Januarie 2015. # ''Kroonstad-Sarel Cilliers'' het ontbind. # ''Merriespruit'' ingelyf by Virginia-Wes. # ''[[NG gemeente Monument|Monument]]'' ingelyf by Uitsig-Bloemfontein. # ''Noordrand'' ingelyf by Hugenoot. # ''Reitz-Oos'' ingelyf by [[NG gemeente Reitz|Reitz]] op [[18 Mei]] [[2008]].<ref>[http://kerkbode.co.za/amptelik-21-junie-2013/ ''Kerkbode'' se amptelike nuus.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130705200200/http://kerkbode.co.za/amptelik-21-junie-2013/ |date= 5 Julie 2013 }} URL besoek op 3 Mei 2015.</ref> # ''Reitzpark'' ([[Welkom]]) ontbind in 2011. # ''[[NG gemeente Rodenbeck|Rodenbeck]]'' ingelyf by Ooshoek op [[1 Augustus]] [[1994]]. # ''Sasolburg'', ''Sasolburg-Noord'' en ''Sasolburg–Wes'' saamgesmelt as Sasolburg Vier Ankers. # ''Sasolburg-Noord'', ''Sasolburg'' en ''Sasolburg–Wes'' saamgesmelt as Sasolburg Vier Ankers. # ''Sasolburg-Wes'', ''Sasolburg'' en ''Sasolburg-Noord'' saamgesmelt as Sasolburg Vier Ankers. # ''Seinheuwel'' ingelyf by [[NG gemeente Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]]. # ''Senekal-De Rust'' ingelyf by [[NG gemeente Senekal|Senekal]]. # ''[[Tempe]]'' ingelyf by [[NG gemeente Bloemfontein|Bloemheuwel]]. # [[NG gemeente Viljoensdrif|Viljoensdrif]] ingelyf by Vaalpark, stig af as afsonderlike gemeente in 2011.<ref>[http://maps.google.com/maps?q=viljoensdrif+free+state&hl=en&ll=-26.736403,27.922343&spn=0.006362,0.013078&client=gmail&hnear=Viljoensdrif,+Free+State,+South+Africa&t=h&z=17&layer=c&cbll=-26.736483,27.922362&panoid=aI7YBJ9GOuIIeSbeGR6DvA&cbp=12,291.85,,0,-7.97 Kerkgebou van Viljoensdrif op Google Maps]</ref> # ''Viljoenskroon-Oos'' ingelyf by Viljoenskroon in 2008. # ''Virginia-Oos'' ingelyf by Virginia. # ''Virginia-Saaiplaas'' ingelyf by Harmonie. # ''Welkom-Wespark'' ingelyf by Welkom-Wes. # ''Wesselsbron'' ingelyf by [[Wesselsbron]]. === Goudland === [[Beeld:Dutch Reformed Church Vereeniging-021.jpg|duimnael|regs|220px|Die kerkgebou van die [[NG gemeente Vereeniging]], waarby Vereeniging-Suid ingelyf is.]] [[Beeld:NG kerk Krugersdorp 1917.jpg|duimnael|regs|220px|Die kerkgebou van die [[NG gemeente Krugersdorp]] omstreeks 1917. Dié gemeente was 120 jaar oud toe dit in 2010 by die [[NG gemeente Luipaardsvlei]] ingelyf word.]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Bloemhof, 27 Desember 2017, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|regs|220px|Nadat die NG gemeente Bloemhof-Oos by [[NG gemeente Bloemhof|Bloemhof]] ingelyf is, het die [[Gereformeerde kerk Bloemhof]] die Oos-gemeente se kerkgebou oorgeneem.]] Vier nuwe gemeentes is van 1985 tot 2015 gestig (maar die laaste reeds in 1991) in dié sinode in hoofsaaklik stedelike gebied wat snel uitgebrei het, naamlik [[NG gemeente Falcon Ridge|Falcon Ridge]] in [[1991]], [[NG gemeente Helikonpark|Helikonpark]] 1986, [[NG gemeente Klerksdorp-Doringkruin|Klerksdorp-Doringkruin]] in [[1990]] en Suikerbos ([[NG gemeente Drie Riviere-Oos|Drie Riviere-Oos]]) in 1985. Die totale getal gemeentes het nogtans afgeneem van 148 tot 138 en die getal belydende lidmate van byna 111&nbsp;000 tot sowat 91&nbsp;000. Tot einde 2018 het die getal gemeente met nog drie afgeneem en die getal belydende lidmate tot 77 245. # ''[[NG gemeente Arconpark|Arconpark]]'' en ''[[NG gemeente Sonlandpark|Sonlandpark]]'' smelt saam as [[NG gemeente Lux Deo|Lux Deo]] in September 2013<ref>[http://kerkbode.co.za/amptelike-18-oktober/ Amptelike kennisgewings in die ''Kerkbode''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625225229/http://kerkbode.co.za/amptelike-18-oktober/ |date=25 Junie 2014 }}. URL besoek op 19 Oktober 2013.</ref> # ''Bedworthpark'' ingelyf by [[NG gemeente Kollegepark|Kollegepark]]. # ''Bloemhof-Oos'' ingelyf by [[NG gemeente Bloemhof|Bloemhof]]. # ''[[NG gemeente Blyvooruitzicht|Blyvooruitzicht]]'' ingelyf by [[NG gemeente Carletonville|Carletonville]]. # ''[[NG gemeente Carletonville|Carletonville]]'' (waarby ''[[NG gemeente Oos-Driefontein]]'' en [[NG gemeente Blyvooruitzicht|Blyvooruitzicht]]'' ingelyf is) saamgesmelt met ''[[NG gemeente Oberholzer-Wes|Oberholzer-Wes]]'' as [[NG gemeente Carleton-Wes|Carletonville-Wes]]. # ''[[NG gemeente De Deur|De Deur]]'' ingelyf by [[NG gemeente Olyfdal|Olydal]] (voorheen Meyerton-Suid). # ''[[NG gemeente Eerste Vesting|Eerste Vesting]]'' in 2020 ingelyf by [[NG gemeente Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]]. # ''Elkana'' ingelyf by [[NG gemeente Vanderbijlpark-Noord|Vanderbijlpark-Noord]]. # ''[[NG gemeente Florida|Florida]]'' op [[1 Oktober]] [[2014]] ingelyf by [[NG gemeente Constantiakruin|Constantiakruin]]. # ''[[NG gemeente Floridapark|Floridapark]]'' vroeg in 2016 ingelyf by [[NG gemeente Constantiakruin|Constantiakruin]]. # ''Glenharvie'' ingelyf by Westonaria. # ''[[NG gemeente Glenharvie|Glenharvie]]'' ingelyf by [[NG gemeente Westonaria|Westonaria]]. # ''[[NG gemeente Herman Steyn|Herman Steyn]]'' ingelyf by [[NG gemeente Unitaspark|Unitaspark]]. # ''Historia'' ingelyf by [[NG gemeente Vanderbijlpark-Sentraal|Vanderbijlpark-Sentraal]] (2010). # ''[[NG gemeente Klerksdorp|Klerksdorp]]'' ([[1889]]) ingelyf by [[NG gemeente Klerksdorp-Suid|Klerksdorp-Suid]]. # ''[[NG gemeente Kriel|Kriel]]'' (Maraisburg) ingelyf by [[NG gemeente Florida|Florida]]. # ''[[NG gemeente Krugersdorp|Krugersdorp]]'' ([[7 Junie]] [[1890]]) saamgesmelt in 2010 met [[NG gemeente Luipaardsvlei|Luipaardsvlei]]. # ''Krugersdorp-Suid'' ingelyf by [[NG gemeente Suiderlig|Suiderlig]] (voorheen bekend as Krugersdorp-Wes). # ''Lichtenburg-Wes'' en ''Lichtenburg-Noord'' saamgesmelt op [[1 Maart]] [[2011]] as [[NG gemeente Lig en Lewe Lichtenburg|Lig en Lewe Lichtenburg]]. # ''[[NG gemeente Noordvaal|Noordvaal]]'' ingelyf by [[NG gemeente Orkney|Orkney]] omstreeks 2021. # ''[[NG gemeente Ontdekkers|Ontdekkers]]'' saamgesmelt met ''Ontdekkers-Noord'' as ''[[NG gemeente Ontdekkerskruin|Ontdekkerskruin]]'' in 2004. # ''[[NG gemeente Ontdekkerskruin]]'' op [[1 Oktober]] [[2015]] ingelyf by [[NG gemeente Veranderde Lewens|Veranderde Lewens]]. # ''Ontdekkers-Noord'' saamgesmelt met ''[[NG gemeente Ontdekkers|Ontdekkers]]'' as ''[[NG gemeente Ontdekkerskruin|Ontdekkerskruin]]'' in 2004. # ''Oos-Driefontein'' ingelyf by [[NG gemeente Carletonville|Carletonville]]. # [[NG gemeente Ottosdal|Ottosdal]] en ''[[NG gemeente Ottosdal-Suid|Ottosdal-Suid]]'' smelt in 2022 saam as Ottosdal. # ''[[NG gemeente Peacehaven|Peacehaven]]'' ingelyf by [[NG gemeente Drie Riviere-Oos|Drie Riviere-Oos]]. # ''[[NG gemeente Randfontein|Randfontein]]'' ([[1939]]) ingelyf by [[NG gemeente Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]]. # ''[[NG gemeente Roodepoort|Roodepoort]] in 2018 ingelyf by Horison. # ''[[NG gemeente Roodepoort-Noord]]'' op [[1 Maart]] [[2016]] ingelyf by [[NG gemeente Horison-Noord|Horison-Noord]]. # ''[[NG gemeente Sonlandpark|Sonlandpark]]'' en ''Arconpark'' smelt saam as [[NG gemeente Lux Deo|Lux Deo]] in September 2013.<ref>[http://kerkbode.co.za/amptelike-18-oktober/ Amptelike kennisgewings in die ''Kerkbode''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625225229/http://kerkbode.co.za/amptelike-18-oktober/ |date=25 Junie 2014 }}. URL besoek op 19 Oktober 2013.</ref> # ''[[NG gemeente Vanderbijlpark-Noord|Vanderbijlpark-Noord]]'' en ''[[NG gemeente Vanderbijlpark-Tuine]]'' in 2018 saamgesmelt as [[NG gemeente Collage|Collage]]. # ''Venterspost'' ingelyf by [[NG gemeente Westonaria]] (Venterspost). # ''Vereeniging-Suid'' ingelyf by [[NG gemeente Vereeniging|Vereeniging]]. # ''Voorwaarts'' ingelyf by ''[[NG gemeente Arconpark|Arconpark]]'', nou [[NG gemeente Lux Deo|Lux Deo]]. # ''Zeerust-Noord'' omstreeks 2017 ingelyf by [[NG gemeente Zeerust|Zeerust]]. Die volgende gemeentes se naam het verander: * Burgershoop → Krugersdorp-Wes → [[NG gemeente Suiderlig|Suiderlig]] * Grasmere → [[NG gemeente Spioenkop|Spioenkop]] * Helikonpark → Teteléstai * Krugersdorp-Wes → [[NG gemeente Suiderlig|Suiderlig]] * Meyerton-Suid → [[NG gemeente Olyfdal|Olyfdal]] * Noordwesrand → [[NG gemeente Muldersdrif|Muldersdrif]] * Potchefstroom-Suid → [[NG gemeente Suiderkruis|Suiderkruis]] * Rissiville → [[NG gemeente Coram Deo|Coram Deo]] * Roodepoort-Oos → [[NG gemeente Veranderde Lewens|Veranderde Lewens]] * Vanderbijlpark-Noord en -Tuine → Collage Gemeente * Venterspos(t) → [[NG gemeente Westonaria|Westonaria]] * Venterspost-Wes → Venterspost (ingelyf by [[NG gemeente Westonaria|Westonaria]]) * Vereeniging-Oos → [[NG gemeente Kerk tussen die Mielielande|Kerk tussen die Mielielande]] * Vereeniging-Wes → [[NG gemeente De Deur|De Deur]] * Welgemoed → [[NG gemeente Coligny|Coligny]] === Noordelike Sinode === [[Beeld:NG kerk Eloffsdal 1950.jpg|duimnael|regs|200px|Toe die NG gemeente Mootvallei op 1 September 2011<ref>[https://www.facebook.com/groups/261652647210056/ Mootvallei se Facebook-groep.]</ref> ontstaan uit die gemeentes Eloffsdal-Wes, Magaliesfort en Eloffsdal, is dié kerkgebou van laasgenoemde gemeente by Voortrekkerweg 619 (intussen verander na Steve Bikoweg), Gezina, reeds jare vantevore vervang deur 'n siersteengebou in die Neo-Bisantynse boustyl op die hoek van Klesserlaan en Fred Nicholsonstraat, Mayville.]] [[Beeld:NG kerk Bronberg 1960.jpg|duimnael|regs|200px|Die [[NG gemeente Bronberg]] is ingelyf by [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]], tesame met Arcadia, waarby Meintjeskop reeds ingelyf was, Harmonie en Burgerspark.]] Die mees opvallende verskynsel in dié Sinode, wat eers bekendgestaan het as die Sinode van Noord-Transvaal, is die verdwyning van vyf van die middestadse gemeentes in [[Pretoria]]. In 1985 het die gemeentes [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]], [[NG gemeente Bronberg|Bronberg]], Burgerspark, Arcadia, Meintjeskop en Harmonie 'n gesamentlike lidmaattal van byna 17&nbsp;000 gehad. Trouens, net Meintjeskop (ook die eerste van die gemeentes wat ingelyf is) het minder lidmate gehad as die lidmaattal van die enigste oorblywende gemeente in 2008, [[Pretoria]], waarby al die ander gemeentes ingelyf is. Daar was in 2008 meer as tien keer minder lidmate in die gebied wat eers die ses gemeentes beslaan het, en wat in 2008 almal deel gevorm het van die gemeente Pretoria. Die geweldige afname in die NG lidmaattal kan toegeskryf word aan die grootskaalse verhuising van [[Afrikaans]]sprekendes uit stadsbuurte soos [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]], [[Sunnyside, Pretoria|Sunnyside]] en die middestad self. Hulle plek is in die meeste gevalle ingeneem deur swart inwoners wat met die afskaffing van die [[Groepsgebiedewet]] die eerste keer die geleentheid gekry het om na aan hulle werksplek in die middestad te kom woon. Dieselfde neiging het in die weste van die stad gebeur, waar die gemeentes [[NG gemeente Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]], Kwaggasrand en [[NG gemeente Ebenhaeser|Ebenhaeser]] by [[NG gemeente Wespoort|Wespoort]]<ref>[http://www.ngwespoort.co.za/ NG gemeente Wespoort]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ingelyf is. Van 1990 tot 2011 het die getal gemeentes van 139 tot 112 (Midde-Afrika uitgesluit) afgeneem. En teen 2018 tot 105. # ''Akasia'' ingelyf by Wonderpark. # Andrew Murray ingelyf by Lynnwood, herstig in 2006. # ''Arcadia'' ingelyf by [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]]. # ''Beatrice'' ingelyf by [[NG gemeente Harare|Harare]]. # Bendorpark ingelyf by Pietersburg-Oos, naam verander na Kremetart. # Bergtuin en Jan Niemandpark kombineer. # ''[[NG gemeente Bronberg|Bronberg]]'' ingelyf by [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]]. # ''Burgerspark'' ingelyf by [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]]. # ''Capital Park-Oos'' saamgesmelt met ''[[NG gemeente Capital Park|Capital Park]]'' as Capital Park-Concordia. # ''[[NG gemeente Chivhu|Chivhu]]'' ingelyf by ''Beatrice'', daarna by [[NG gemeente Harare|Harare]]. # ''Cornerstone Congergation'' (Engelssprekende gemeente in [[Harare]]) ontbind. # ''[[NG gemeente Ebenhaeser|Ebenhaeser]]'' ingelyf by [[NG gemeente Wespoort|Wespoort]]. # ''[[NG gemeente Elandsrand|Elandsrand]]'' saamgesmelt met [[NG gemeente Krokodilrivier|Krokodilrivier]]. # ''[[NG gemeente Eloffsdal|Eloffsdal]]'', in 1908 gestig as tweede gemeente in [[Pretoria]], in 2011 saamgesmelt met ''Eloffsdal-Wes'' en ''Magaliesfort'' as Mootvallei. # ''Eloffsdal-Wes'' in 2011 saamgesmelt met ''Eloffsdal'' en ''Magaliesfort'' as Mootvallei. # ''Erasmia'' op [[1 Maart]] [[2019]] ingelyf by Raslouw. # ''Harmonie'' ingelyf by [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]]. # ''[[NG gemeente Hartbeeshoek|Hartbeeshoek]]'' ingelyf by Wonderpark. # ''[[NG gemeente Hartbeesspruit|Hartbeesspruit]]'' saamgesmelt op [[13 September]] [[1998]] met ''Queenswood'' as Hartbeesspruit-Queenswood.<ref>{{Cite web |url=http://wiki.up.ac.za/index.php?title=ABLEWIKI:NG_Kerk_Hartbeesspruit-Queenswood_-_%22Klipkerk%22 |title=WikiUP |access-date= 8 Januarie 2011 |archive-date= 5 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005064313/http://wiki.up.ac.za/index.php?title=ABLEWIKI:NG_Kerk_Hartbeesspruit-Queenswood_-_%22Klipkerk%22 |url-status=dead }}</ref> # ''Jakaranda'' ingelyf by Riviera as [[NG gemeente Riviera-Jakaranda|Riviera-Jakaranda]]. # ''Kwaggasrand'' ingelyf by [[NG gemeente Wespoort|Wespoort]]. # ''Lugmagbasis-Pietersburg'' ingelyf by Renosterpoort. # ''Lugmaggimnasium'' ingelyf by Valhalla. # ''[[NG gemeente Marondera|Marondera]]'' en ''[[NG gemeente Rusape|Rusape]]'' ingelyf by Harare. # ''Magaliesfort'' in 2011 saamgesmelt met ''Eloffsdal'' en ''Eloffsdal-Wes'' as Mootvallei. # ''Meintjeskop'' ingelyf by ''Arcadia'', op sy beurt by [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]]. # ''Monavoni'' in 1996 ingelyf Raslouw.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/02/12/16/5.html ''Beeld'']</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.raslouw.co.za/Personeel_leraars.html |title=NG gemeente Raslouw se webwerf |access-date=20 September 2011 |archive-date=29 Januarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110129235222/http://www.raslouw.co.za/Personeel_leraars.html |url-status=dead }}</ref> # ''Nederlandstaligen (Petrakerk)'' ingelyf by [[NG gemeente Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]]. # ''Phalaborwa-Noord'' ingelyf by Phalaborwa. # ''Potgietersrus-Oos'' op [[1 Julie]] [[2016]] ingelyf by Pietpotgietersrus, nou Piet Potgietersrust. # ''[[NG gemeente Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]]'' ([[1928]]) ingelyf by ''Floraunapark'', nou Florauna. # ''Pretoria-Kollegerand'' ingelyf by Universiteitsoord. # ''Pretoria-Polisiekollege'' ingelyf by [[NG gemeente Wespoort|Wespoort]]. # ''[[NG gemeente Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]]'' ([[1925]]) ingelyf by [[NG gemeente Wespoort|Wespoort]]. # ''Queenswood'' saamgesmelt met ''Hartbeesspruit'' as Hartbeesspruit-Queenswood. # ''Rustenburg-Voorspoed'' ingelyf by [[NG gemeente Rustenburg|Rustenburg]] in 1994. # ''Rutenburg-Wes'' ingelyf by [[NG gemeente Rustenburg|Rustenburg]] in 2020. # ''Schanshoogte'' ingelyf by Valhalla. # ''Soekmekaar'' op [[3 April]] [[2022]] ingelyf by [[NG gemeente Louis Trichardt|Louis Trichardt]]. # ''Sonop'' ingelyf by Brits. # ''Tek'' ingelyf by (onbekend). # ''Valhalla-Suid'' ingelyf by [[NG gemeente Valhalla|Valhalla]]. # ''Villieria-Oos'' ingelyf by Waverley. # ''[[NG gemeente Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]]'' ingelyf by ''Skanskop'' as ''Schanshoogte'', op sy beurt ingelyf by Valhalla. # ''Voortrekkerhoogte-Oos'' ingelyf by ''Skanskop'' as ''Schanshoogte'', op sy beurt ingelyf by Valhalla. # ''Voortrekkerhoogte-Wes'' ingelyf by ''Skanskop'' as ''Schanshoogte'', op sy beurt ingelyf by Valhalla. Die volgende gemeentes se naam het verander: * Floraunapark → Florauna, ná inlywing van [[NG gemeente Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] * Hartbeesspruit-Queenswood → Queenswood * Pietersburg-Oos (waarby ingelyf Bendorpark) → Kremetart * Pietpogietersrus → Piet Potgietersrust * Potgietersrus-Suid → Hulp en Hoop Gemeenskapskerk * Rustenburg-Noord → [[NG gemeente Northam|Northam]] * Waterberg-Noord → [[NG gemeente Vaalwater|Vaalwater]] * Wierdapark-Suid → Kerk-in-Suid === Hoëveld === [[Lêer:Ou NG kerk Edenvale-Noord, Morné van Rooyen, 1 Januarie 2018.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Edenvale-Noord]] (foto) is ingelyf by [[NG gemeente Edenvale|Edenvale]].]] [[Lêer:Gewese NG kerk Belgravia, Morné van Rooyen, 30 Desember 2017.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Belgravia]] (foto) is omstreeks 1980 by die [[NG gemeente Malvern]] ingelyf.]] [[Lêer:NG kerk Boksburg, Klipkerk, 30 Desember 2017, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|regs|160px|Die [[NG gemeente Boksburg]], ingelyf by [[NG gemeente Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]].]] [[Beeld:NG kerk Germiston, 31 Desember 2017, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|regs|160px|Die [[NG gemeente Germiston]] se kerkgebou.]] [[Lêer:Eertydse NG kerk Fordsburg, Mayfair, 3 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|regs|220px|Die destydse [[NG gemeente Fordsburg]] se kerkgebou is in 'n moskee omskep.]] [[Lêer:NG kerk Boksburg Daniel Myburgh.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Boksburg]] (foto) is ingelyf by [[NG gemeente Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]].]] [[Beeld:NG kerk Boksburg-Noord 1949.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Boksburg-Noord]], gestig in 1936, is by [[NG gemeente Boksburg-Oos|Boksburg-Oos]] ingelyf. H.J. Klopper het die hoeksteen van die "Voortrekkerkerk op die Pad van Suid-Afrika" gelê.]] [[Beeld:NG kerk Johannesburg Braamfontein 1987.jpg|duimnael|regs|210px|Nadat [[NG gemeente Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] by [[NG gemeente Johannesburg|Johannesburg]] ingelyf is, is die moedergemeente se kerk in [[Braamfontein]] gesloop.]] [[Beeld:NG kerk Alberton GGSA.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[NG gemeente Alberton]] is in 2010 ingelyf by Alberton-Wes.]] [[Beeld:NG kerk Benoni-Wes Peet Schabort.JPG|duimnael|regs|220px|Nadat Benoni-Wes ingelyf is by [[NG gemeente Benoni|Benoni]], het die saamgestelde gemeente Benoni-Wes se kerkgebou gebruik waarvan ds. J.H.T. Reyneke die hoeksteen op [[17 Oktober]] [[1953]] gelê het.]] [[Beeld:NG kerk Benoni Peet Schabort.JPG|regs|220px|duimnael|[[NG gemeente Benoni|Benoni]] se kerkgebou was in gebruik tot Benoni-Wes by dié gemeente ingelyf is, waarna die gemeente die Wes-kerkgebou gebruik het. Met die inlywing van Benoni by Farrarmere in 2014, waarna Farrarmere as Jubilaté bekendgestaan het, is ook Benoni-Wes se gebou nie meer 'n NG kerk nie.]] [[Beeld:NG kerk Bethal-Oos, Peet Schabort.JPG|duimnael|regs|160px|Die NG gemeente Bethal-Noord (gestig in 1976) is in 2016 ingelyf by Bethal-Oos (gestig in 1966, foto).]] Wat in [[Kaapstad]] se suidelike voorstede, die middestede van [[Pretoria]], [[Bloemfontein]], [[Durban]], [[Krugersdorp]], [[Klerksdorp]], [[Springs]], [[Benoni]], [[Boksburg]], [[Alberton]], [[Roodepoort]] en [[Germiston]] gebeur het, het ook in [[Johannesburg]] gebeur toe voormalige blanke groepsgebiede betrek is deur meesal swart intrekkers, wat voorheen ver buite die stad in townships moes woon. In [[Johannesburg]] was die geografiese gebied waarin dié neiging voorgekom het, net baie groter, en het dit tot die verdwyning van byna 20 gemeentes gelei. [[Afrikaans]]sprekendes het uit talle dele oos, wes, noord en suid van die middestad na verder geleë gebiede verhuis, terwyl die teenoorgestelde gegeld het vir swart inwoners. In die ooste van die Goudstad is [[NG gemeente Belgravia|Belgravia]] eers by [[NG gemeente Malvern|Malvern]] ingelyf en [[NG gemeente Bezuidenhoutsvallei|Bezuidenhoutsvallei]] by [[NG gemeente Jeppestown|Jeppestown]], waarna Malvern en Jeppestown as [[NG gemeente Kensington|Kensington]] saamsmelt in 1992. In die weste het [[NG gemeente Aucklandpark|Aucklandpark]] met [[NG gemeente Melville|Melville]] saamgesmelt, terwyl sewe gemeentes, naamlik [[NG gemeente Cottesloe|Cottesloe]], [[NG gemeente Mayfair|Mayfair]], [[NG gemeente Fordsburg|Fordsburg]], [[NG gemeente Langlaagte|Langlaagte]], [[NG gemeente Crosby-Wes|Crosby-Wes]], [[NG gemeente Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] en [[NG gemeente Brixton|Brixton]], uiteindelik regstreeks of onregstreeks in die enkele gemeente [[NG gemeente Vergesig|Vergesig]] verenig is. In 2011 het [[NG gemeente Claremont|Claremont]] ook ophou bestaan. In die noorde en noordooste is Johannesburg-Sterrewag en Noordoosrand by [[NG gemeente Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] ingelyf en in 1999 smelt die gemeente saam met die Andrew Murray Congregation, wat tans hoofsaaklik 'n Engelstalige gemeente is, terwyl [[NG gemeente Parkhurst|Parkhurst]] by Parksig ingelyf is, waarna dit Parkkruin geword het. In die suide is [[NG gemeente Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] en [[NG gemeente Turffontein|Turffontein]] verenig as [[NG gemeente Deo Gloria|Deo Gloria]]. [[NG gemeente Rosettenville|Rosettenville]] en [[NG gemeente Suid-Rand|Suid-Rand]] is ingelyf by [[NG gemeente Klipriviersberg|Klipriviersberg]], en Doornkop en Lougherin by [[NG gemeente Mondeor|Mondeor]]. In die Johannesburgse middestad het die gemeentes [[NG gemeente Johannesburg|Johannesburg]] en [[NG gemeente Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] (die sogenaamde Irenekerk) in 1985 nog saam meer as 2&nbsp;000 lidmate gehad. [[NG gemeente Aucklandpark|Aucklandpark]] (1995) en Johannesburg-Oos (1997) is later by Johannesburg ingelyf, maar uiteindelik het Aucklandpark met [[NG gemeente Melville|Melville]] saamgesmelt as die Melville Kruisgemeente. In die verkleinde Johannesburgse gemeente (wat in die sogenaamde Irenekerk van die ou Johannesburg-Oos dienste hou) was daar in 2008 minder as 200 lidmate oor en in 2011 60. Aan die Oos-Rand is die sesde ([[NG gemeente Boksburg|Boksburg]], 1894), tiende ([[NG gemeente Germiston|Germiston]], 1899), veertiende ([[NG gemeente Benoni|Benoni]], 1914), vyftiende ([[NG gemeente Alberton|Alberton]], 1916)<ref>[http://www.ngkalberton.org.za/index.php?option=com_content&view=article&id=75&Itemid=52 Gemeentegeskiedenis]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> en 25ste ([[NG gemeente Boksburg-Noord|Boksburg-Noord]], 1936) oudste gemeentes in die Sinode by dogtergemeentes ingelyf vanweë die verandering in dié gebiede se demografie. Ook aan die Oos-Rand is Kemptonpark-Wes by Edleen ingelyf is, Randpark by Alberton-Suid, [[NG gemeente Springs|Springs]] by [[NG gemeente Springs-Noord|Springs-Noord]], Springs-Sentraal by Selectionpark, Edenvale-Noord by Edenvale, Elandspoor en Andrew Murray Senderwood by Primrose-Môrewag, Esselenpark by Birchleigh-Noord, [[NG gemeente Benoni-Wes|Benoni-Wes]] by [[NG gemeente Benoni|Benoni]], wat in 2012 by Farrarmere ingelyf is en nou bekendstaan as Jubilaté, Karee by Dunnottar, [[NG gemeente Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] by [[NG gemeente Brakpan-Wes|Brakpan-Wes]], en Leondale by Elsburg-Suid. Nuwe gemeentes tussen 1985 en 2016 gestig, is Andrew Murray Senderwood (in 2005 vir [[Engels]]sprekende lidmate; in 2012 ingelyf by Primrose-Môrewag), Birchleigh-Noord (in 1986), Deo Gloria (uit Johannesburg-Suid en [[NG gemeente Turffontein|Turffontein]] in 1994), Effata-vir-Dowes (in 1991), [[NG gemeente Kensington|Kensington]] (wat in 1993 uit die samesmelting van [[NG gemeente Jeppestown|Jeppestown]] en [[NG gemeente Malvern|Malvern]] ontstaan het) en Trichardt (in 1987). Die getal gemeentes in die sinodale gebied het gedaal van 145 in 1985 tot 128 in 2008 en 118 begin 2016. Teen vroeg 2019 het nog drie ophou bestaan. Die statistiek agterin die ''Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke'' stem nie altyd ooreen met die syfers in die ''Jaarboek'' se afdeling met gemeentebesonderhede nie: Die belydende lidmate agterin die 2013-boek is 84&nbsp;443, maar al die gemeentes se belydende lidmate saamgetel, is 86&nbsp;511. Dit is nietemin 'n merkwaardige afname sedert die 2010-syfer van 92&nbsp;502 en 1995 se 102&nbsp;751. Die jaarlikse afname van 1995 tot 2013 was 902, maar dit is blykbaar aan die versnel, want van 2005 tot 2013 was die afname 1&nbsp;220 per jaar en van 2010 tot 2013 'n volle 1&nbsp;997 per jaar. Die syfer in die ''Jaarboek van 2016'' is 77&nbsp;843. Tussen 2013 en 2016 het die afname versnel tot 2&nbsp;200 per jaar. As die afname teen dié tempo voortduur, sal daar teen 2051 nie 'n enkele lidmaat in die Hoëveldse Sinode oorbly nie. Teen einde 2018 het hulle 68 926 getel, 2 911 minder as 'n jaar vantevore. # ''[[NG gemeente Aasvoëlkop|Aasvoëlkop]]'' smelt op [[1 Julie]] [[2018]] met ''[[NG gemeente Linden|Linden]]'' saam as [[NG gemeente Aan-die-Berg|Aan-die-Berg]]. # ''[[NG gemeente Alberton|Alberton]]'' (1916) ingelyf by [[NG gemeente Alberton-Wes|Alberton-Wes]] op [[28 November]] [[2010]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkalberton.org.za/ |title=Webtuiste van Alberton-Wes |access-date=21 Desember 2010 |archive-date=21 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321020802/http://www.ngkalberton.org.za/ |url-status=dead }}</ref> # ''Andrew Murray'' saamgesmelt met [[NG gemeente Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] as Johannesburg-Noord/Andrew Murray en van November 2011 af bekend as net Andrew Murray. # ''Andrew Murray Senderwood'' ingelyf in 2012 by [[NG gemeente Omnia|Primroseheuwel]], nou Omnia. # ''[[NG gemeente Aucklandpark|Aucklandpark]]'' ingelyf by [[NG gemeente Johannesburg|Johannesburg]], later by [[NG gemeente Melville|Melville]]. # ''[[NG gemeente Belgravia|Belgravia]]'' ingelyf by ''[[NG gemeente Malvern|Malvern]]''. # ''[[NG gemeente Benoni|Benoni]]'' (1914) in 2014 ingelyf by Farrarmere; nuwe naam Jubilaté. # ''[[NG gemeente Benoni-Wes|Benoni-Wes]]'' ingelyf by ''[[NG gemeente Benoni|Benoni]]''. # ''Bethal-Noord'' in Maart 2016 ingelyf by Bethal-Oos. # ''[[NG gemeente Bezuidenhoutsvallei|Bezuidenhoutsvallei]]'' ingelyf by ''[[NG gemeente Jeppestown|Jeppestown]]''. # ''[[NG gemeente Boksburg|Boksburg]]'' (1894) ingelyf by [[NG gemeente Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] in 2011. # ''[[NG gemeente Boksburg-Noord|Boksburg-Noord]]'' ([[1936]]) ingelyf by [[NG gemeente Boksburg-Oos|Boksburg-Oos]] (nou Differentia). # ''[[NG gemeente Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]]'' ingelyf by [[NG gemeente Brakpan-Wes|Brakpan-Wes]]. # ''[[NG gemeente Brixton|Brixton]]'' op [[1 Maart]] [[1993]] saamgesmelt met ''[[NG gemeente Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]]'' as [[NG gemeente Vergesig|Vergesig]]; nou Brixton Kerk. # ''[[NG gemeente Claremont|Claremont]]'' op [[28 Augustus]] [[2011]] ingelyf by [[NG gemeente Waterval|Waterval]].<ref>[http://www.kerkbode.co.za/InternetBrieweLees.asp?type=2&ID=1650 Die Kerkbode se webwerf]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''[[NG gemeente Cottesloe|Cottesloe]]'' ingelyf by ''[[NG gemeente Brixton|Brixton]]''. # ''[[NG gemeente Crosby|Crosby]]'' laaste erediens op Sondag 6 Augustus 2023. # ''[[NG gemeente Crosby-Wes|Crosby-Wes]]'' ingelyf by [[NG gemeente Vergesig|Vergesig]]. # ''De Gloria Gemeenskapskerk'' in 2022 met ''[[NG gemeente Mondeor|Mondeor]]'' en ''[[NG gemeente Townsview|Townsview]]'' saamgesmelt as Ligbaken Gemeente. # ''Doornkop'' ingelyf by ''[[NG gemeente Mondeor|Mondeor]]''. # ''Edenvale-Noord'' ingelyf by [[NG gemeente Edenvale|Edenvale]]. # ''Elandspoor'' ingelyf by [[NG gemeente Primrose-Môrewag|Primrose-Môrewag]]. # ''Esselenpark'' ingelyf by Birchleigh-Noord. # ''Evander-Wes'' ingelyf by Evander. # ''[[NG gemeente Fordsburg|Fordsburg]]'' (1896) sien ''Goudstad''. # ''[[NG gemeente Germiston|Germiston]]'' ingelyf by Lambton. # ''Goudstad'' (voorheen ''[[NG gemeente Fordsburg|Fordsburg]]'', waarby ''[[NG gemeente Mayfair|Mayfair]]'' vroeër ingelyf is) saamgesmelt met ''[[NG gemeente Langlaagte|Langlaagte]]'' as ''Goudlaagte'', waarvan die naam spoedig weer ''Langlaagte'' geword het. # ''[[NG gemeente Jeppestown|Jeppestown]]'' (1897) en ''[[NG gemeente Malvern|Malvern]]'' saamgesmelt as [[NG gemeente Kensington|Kensington]]. # ''[[NG gemeente Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]]'' ([[1897]]) ingelyf by [[NG gemeente Johannesburg|Johannesburg]]. # ''Johannesburg-Sterrewag'' ingelyf by [[NG gemeente Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]]. # ''[[NG gemeente Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]]'' saamgesmelt met ''[[NG gemeente Turffontein|Turffontein]]'' (1906) as ''Deo Gloria''. # ''[[NG gemeente Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]]'' op 1 Maart 1993 saamgesmelt met ''[[NG gemeente Brixton|Brixton]]'' as [[NG gemeente Vergesig|Vergesig]]. # ''Kemptonpark-Wes'' ingelyf by Edleen. # ''Karee'' ingelyf by Dunnottar. # ''Kinross'' by Secunda-Goede Hoop op [[1 Julie]] [[2017]]. # ''[[NG gemeente Klipriviersberg|Klipriviersberg]] in 2018 ingelyf by ''[[NG gemeente Townsview|Townsview]]''. # ''[[NG gemeente Kroonrand|Kroonrand]]'' saamgesmelt met ''Deo Gloria'' as ''Deo Gloria Gemeenskapskerk''. # ''[[NG gemeente Langlaagte|Langlaagte]]'' (1892) ingelyf by [[NG gemeente Vergesig|Vergesig]]. # ''Leondale'' ingelyf by [[NG gemeente Elsburg-Suid|Elsburg-Suid]]. # ''[[NG gemeente Linden|Linden]]'' smelt op [[1 Julie]] [[2018]] met ''[[NG gemeente Aasvoëlkop|Aasvoëlkop]]'' saam as [[NG gemeente Aan die Berg|Aan die Berg]]. # ''[[NG gemeente Lindenpark|Lindenpark]]'' ingelyf by [[NG gemeente Fontainebleau|Fontainebleau]] in 2021. # ''Lougherin'' ingelyf by [[NG gemeente Mondeor|Mondeor]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/gemeentes.asp?page=6&gemeente=l&offset=40 |title=NG Kerk-webtuiste |access-date= 8 Januarie 2011 |archive-date= 5 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005064346/http://www.ngkerk.org.za/gemeentes.asp?page=6&gemeente=l&offset=40 |url-status=dead }}</ref> # ''[[NG gemeente Malvern|Malvern]]'' en ''[[NG gemeente Jeppestown|Jeppestown]]'' (1897) saamgesmelt as [[NG gemeente Kensington|Kensington]]. # ''[[NG gemeente Mayfair|Mayfair]]'' ingelyf by ''[[NG gemeente Fordsburg|Fordsburg]]''. # ''[[NG gemeente Mondeor|Mondeor]]'' in 2022 saamgesmelt met ''[[NG gemeente Townsview|Townsview]]'' en ''De Glora Gemeenskapskerk'' as Ligbaken Gemeente. # ''Noordoos-Rand'' ingelyf by [[NG gemeente Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]]. # ''[[NG gemeente Parkhurst|Parkhurst]]'' ingelyf by ''Parksig'', nou Parkkruin. # ''Portugese gemeente Johannesburg'' het ontbind. # ''Randpark'' ingelyf by [[NG gemeente Alberton-Suid|Alberton-Suid]].<ref>[http://www.albertonsuid.com/page/wie-is-ngkas Alberton-Suid se webwerf]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''Riebeeckpark'' in 2015 ingelyf by Kemptonpark-Noord. # ''[[NG gemeente Rosettenville|Rosettenville]]'' ingelyf by ''[[NG gemeente Klipriviersberg|Klipriviersberg]]''. # ''[[NG gemeente Springs|Springs]]'' in 2014 ingelyf by [[NG gemeente Springs-Noord|Springs-Noord]]. # ''Springs-Sentraal'' by Selectionpark. # ''[[NG gemeente Suid-Rand|Suid-Rand]]'' ingelyf by ''[[NG gemeente Klipriviersberg|Klipriviersberg]]''. # ''[[NG gemeente Townsview|Townsview]]'' in 2022 saamgesmelt met ''Deo Gloria Gemeenskapskerk'' en ''[[NG gemeente Mondeor|Mondeor]]'' as Ligbaken Gemeente. # ''Trichardt'' ingelyf by [[NG gemeente Secunda|Secunda]]. # ''[[NG gemeente Turffontein|Turffontein]]'' (1906) saamgesmelt met ''[[NG gemeente Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]]'' as [[NG gemeente Deo Gloria|Deo Gloria]].<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1997/02/26/10/5.html ''Beeld'']</ref> # ''Vaste Burg'' ingelyf by [[NG gemeente Heidelberg, Gauteng|Heidelberg]]. # ''[[NG gemeente Westdene|Westdene]]'' op [[1 November]] [[2018]] ingelyf by [[NG gemeente Greymont|Greymont]], nou bekend as Greydene. Die volgende gemeentes se naam het verander: * Boksburg-Oos → Differentia * Ferndale → [[NG gemeente Randburg|Randburg]] * Geduld-uitbreiding → [[NG gemeente Springs-Noord|Springs-Noord]] * [[NG gemeente Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] → Andrew Murray * Parksig → Parkkruin Familiekerk * [[NG gemeente Omnia|Primroseheuwel]] → Omnia, hoewel nog amptelik bekend onder ou naam<ref>[http://kerkbode.co.za/amptelik-7-junie/ Amptelike nuus op Kerkbode.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814104153/http://kerkbode.co.za/amptelik-7-junie/ |date=14 Augustus 2013 }}.</ref> * [[NG gemeente Greymont|Greymont]] (Waarby Westdene ingelyf is) → Greydene * Ranndburg-Suid → Domus Dei Randburg-Suid === Oostelike Sinode === Die voormalige Oos-Transvaalse Sinode het van 1985 tot 2012 'n merkwaardige toename van 21&nbsp;000 belydende lidmate tot 99&nbsp;000 beleef, die enigste Sinode buiten Wes-en-Suid-Kaapland waar die getal lidmate nié afgeneem het nie. Teen 2014 het dit egter teruggesak tot 95 288 en teen 2018 tot 89 383. Dit is ondanks die insluiting by KwaZulu-Natal van Pongola. Die toename was hoofsaaklik in die oostelike dele van [[Pretoria]], waar talle makrogemeentes, onder meer die grootste gemeente van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], die [[NG gemeente Moreletapark]], geleë is. Die getal gemeentes het egter van 90 met vier tot 85 (2014) afgeneem en tot 84 in 2019, hoofsaaklik omdat die neiging hier was om bestaande gemeentes se getal lidmate te laat toeneem sonder dat nuwe gemeentes afgestig word. Die enigste uitsonderings was [[NG gemeente Kerksondermure|Verwoerdburgstad]] (nou kerksondermure, met 11&nbsp;600 doop- en belydende lidmate in 2010 en 12&nbsp;456 in 2012) in 1986, wat in 'n heel nuwe stadsdeel ontstaan het, Lux Mundi (voorheen Garsfontein-Oos) in 1988,<ref>{{Cite web |url=http://luxmundi.org.za/page/gemeentenaam-1 |title=Luxmundi.org.za |access-date=19 Januarie 2012 |archive-date=16 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116210637/http://luxmundi.org.za/page/gemeentenaam-1 |url-status=dead }}</ref> [[NG gemeente Moreletapark|Moreletapark]] in 1985 en Valleisig in [[1989]]. Saam het die vier gemeentes in 2012 26&nbsp;368 belydende lidmate gehad, net 80 minder as KwaZulu-Natal se 57 gemeentes. Die gemiddelde getal belydende lidmate van sowat 1&nbsp;121 per gemeente (in 2014) is daarom ook veel groter as dié van die kerk as geheel se sowat 683. Die enigste ander afstigtings was Krugerwildtuin in 1986 en Dennesig op [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg]] in 1991. # ''[[NG gemeente Bremersdorp|Bremersdorp]]'', [[Swaziland]], ingelyf by [[NG gemeente Goedgegun|Goedgegun]], [[Swaziland]]. # ''Camden'' ingelyf by Ermelo-Oos. # ''Drakensig'' (militêre gemeente) ingelyf by Kampersrus. # ''[[NG gemeente Dullstroom|Dullstroom]]'' ingelyf by [[NG gemeente Belfast|Belfast]]. # ''Esselenpark'' ('n gemeente vir die spoorwegopleidingsentrum Esselenpark<ref>[http://www.railwaysafrica.com/blog/2010/01/esselen-park/ Railways Africa]</ref>) ingelyf by Birchleigh-Noord (Hoëveldse Sinode). # ''Machadodorp'' en ''Waterval-Boven'' saamgesmelt as [[NG gemeente Machado-Boven|Machado-Boven]]. # ''[[NG gemeente Merlindale|Merlindale]]'' ontbind in Februarie 2022. # Phalaborwa ingelyf by ''Phalaborwa-Noord'' onder die naam Phalaborwa. # ''Ogies''<ref>[http://www.sinoos.co.za/churches/57 Oostelike Sinode se webwerf]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ingelyf by Witbank-Suid in 2011. # ''[[NG gemeente Silverton|Silverton]]'' ingelyf by Skuilkruis. # ''Silvertonpark'' ingelyf by Meyerspark. # ''Volksrust-Suid'' ingelyf by [[NG gemeente Volksrust|Volksrust]]. # ''Waterval-Boven'' en ''Machadodorp'' saamgesmelt as [[NG gemeente Machado-Boven|Machado-Boven]]. # ''Witbank-Park'' ingelyf by Witbank-Vallei. Die volgende gemeentes se naam het verander: * Erasmus → [[NG gemeente Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] * Garsfontein-Oos → Lux Mundi * Halfweghuis → Midrand * Martinus Wesselstroom → [[NG gemeente Wakkerstroom|Wakkerstroom]] * Middelburg-Wes → Ligkruis * Verwoerdburgstad → kerksondermure * Witbank-Klipfontein → Basileia Gemeente == Namibië == [[Beeld:NG kerk Otjiwarongo Jan AJ Kruger.jpg|duimnael|regs|160px|Die NG gemeente Otjiwarongo-Suid is ingelyf by die [[NG gemeente Otjiwarongo]] (foto).]] Dié sinode se gemeentes is van 1985 tot 2010 deur drie tendense gekenmerk. Eerstens het 'n verandering in die demografie van die land se hoofstad, [[Windhoek]], meegebring dat twee gemeentes in die noordweste van die stad eers saamgesmelt het as Windhoek-Noordland en toe by die gemeente Windhoek-Wes ingelyf is. Windhoek-Wes het egter in 2012 net 345 minder belydende lidmate gehad as die drie gemeentes se totaal in 1985. Tweedens het alle dorpe op twee na ([[Walvisbaai]] met drie en [[Gobabis]] met twee), wat vroeër meer as een gemeente gehad het, teen 2008 net een gehad, te wete [[Keetmanshoop]], [[Outjo]], [[Mariental]], [[Otjiwarongo]], [[Grootfontein, Namibië|Grootfontein]] en [[Tsumeb]]. Eers in 2012 het Gobabis ook sy tweede gemeente verloor toe Gobabis-Suid by die [[NG gemeente Gobabis|moedergemeente]] ingelyf is. Dit het die situasie laat ontstaan dat alle Namibiese nedersettings met 'n NG kerk óf 'n enkele gemeente gehad het óf drie of meer (Windhoek en Walvisbaai), maar dit het in 2017 verander met die ontbinding (nie inlywing nie) van Walvisbaai-Noord. Volgens die NG Kerk se ''Jaarboek'' het die gemeente aan die einde net 50 lidmate oorgehad, maar dit was waarskynlik 'n ou syfer. Derdens het die gemeentes Luhebu-Noord (1988), Western Caprivi (1986) en Wildevy (1984) uit sendingbedrywighede ontstaan terwyl Tsumkwe ([[1961]]) deel van die Sinode geword het. Die enigste nuwe gemeente in die tydperk van 1985 af was [[Hentiesbaai]] in [[1995]], terwyl Verre Noord, wat tydens die Grensoorlog in [[1970]] op [[Oshakati]] gestig is, en later by [[Tsumeb]] ingelyf is, weer in 2006 afgestig het. Oranjemund is ook van die Sinode van Wes-en-Suid-Kaapland na die Namibiese Sinode oorgedra, maar Oewer ([[Noordoewer]]) het in 2017 van Warmbad afgestig. Die getal gemeentes het so net van 45 afgeneem tot 44, hoewel die belydende lidmate met sowat 20% gedaal het. Die getal belydende lidmate het van 2018 tot 2019 se ''Jaarboek'' van 15 892 tot 14 669 afgeneem. # ''Gobabis-Suid'' op [[21 Oktober]] [[2012]] ingelyf by [[NG gemeente Gobabis|Gobabis]]<ref>{{af}} [http://192.185.30.195/~kerkbode/amptelik-2-november/ Amptelike kennisgewings]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Kerkbode]]'', [[2 November]] [[2012]]. URL besoek op 27 November 2014.</ref> # ''Keetmanshoop-Noord'' ingelyf by [[NG gemeente Keetmanshoop|Keetmanshoop]]. # ''Mariental-Suid'' ingelyf by [[NG gemeente Mariental|Mariental]]. # ''Moria-Grootfontein'' ingelyf by [[NG gemeente Grootfontein|Grootfontein]]. # ''Otjiwarongo-Suid'' ingelyf by [[NG gemeente Otjiwarongo|Otjiwarongo]]. # ''Outjo-Wes'' ingelyf by [[NG gemeente Outjo|Outjo]]. # ''Tsumeb-Suid'' ingelyf by Tsumeb. # Verre Noorde ingelyf by Tsumeb, in 2006 weer afgestig. # ''Walvisbaai-Noord'' het in 2017 ontbind. # ''Walvisbaai-Vesting'' ingelyf by Walvisbaai-Meersig (Junie [[1979]]<ref>{{Cite web |url=http://members.mweb.com.na/ngmeersig/Geskiedenis.htm |title=NG gemeente Walvisbaai-Meersig se geskiedenis |access-date=17 Januarie 2012 |archive-date= 4 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404102906/http://members.mweb.com.na/ngmeersig/Geskiedenis.htm |url-status=dead }}</ref>). # ''Windhoek-Hoogland'' en ''Windhoek–Noord'' saamgesmelt as ''Windhoek-Noordland''. # ''Windhoek-Noord'' en ''Windhoek–Hoogland'' saamgesmelt as ''Windhoek-Noordland''. # ''Windhoek-Noordland'' ingelyf by Windhoek-Wes. Die volgende gemeentes se naam het verander: * Gibeon → [[NG gemeente Mariental|Mariental]] * Moria → [[NG gemeente Otjiwarongo|Otjiwarongo]] * Leonard → [[NG gemeente Leonardville|Leonardville]] == Zimbabwe == Die huidige getal gemeentes in [[Zimbabwe]] weerspieël nié die drastiese afname in die getal lidmate sedert die land se ekonomiese verval vroeg in die een-en-twintigste eeu begin het nie. Die destydse [[Sinode van Midde-Afrika]] het in 1985 uit sestien gemeentes bestaan. Intussen het die gemeente in [[Dutch Reformed Church in Zambia|Lusaka]] oorgeskuif van die Vrystaatse Sinode, waar dit deel was van die ring van Bloemfontein-Noord, om eers 'n gemeente van die Sinode van Midde-Afrika te word en tans te ressorteer onder die Ring van Midde-Afrika binne die Noordelike Sinode. Die laaste nuwe gemeentes in dié land is in [[1976]] ([[Chegutu]] en [[Kwekwe]]) en [[1978]] (Harare se Engelse gemeente wat tans die [[Cornerstone Congregation]] is) afgestig. Met die gedurige afname in lidmaattal (van altesaam byna 3000 in 1985 tot sowat 1&nbsp;050 in 2015) het die getal gemeentes ook afgeneem, van 16 tot 11. # ''Bindura'' ingelyf by [[NG gemeente Harare|Harare]]. # ''Bulawayo-Noord'' ingelyf by [[NG gemeente Bulawayo|Bulawayo]]. # ''[[NG gemeente Chivhu]]'' in 2014 ingelyf by Beatrice. # ''[[NG gemeente Gweru|Gweru]]'' ingelyf by [[NG gemeente Kadoma|Kadoma]]. # ''Harare-Suid'' (1954) ingelyf by [[NG gemeente Harare|Harare]]. # ''Hwange'' ingelyf by ''[[NG gemeente Bulawayo-Noord|Bulawayo-Noord]]'' (1952). # ''Karoi'' (1968) saamgesmelt met ''[[NG gemeente Chinhoyi|Chinhoyi]]'' (1949) as Chinhoyi/Karoi. # ''Kwekwe'' (1976) ingelyf by [[NG gemeente Kadoma|Kadoma]] (1943). # ''Rusape'' (1949) saamgesmelt met ''[[NG gemeente Marondera|Marondera]]'' (1951) as Marondera-Rusape. Die volgende gemeentes se naam het verander: * Enkeldoorn → ''[[NG gemeente Chivhu|Chivhu]]'', ingelyf by Beatrice * Fort Victoria → [[NG gemeente Masvingo|Masvingo]] * Gatooma → [[NG gemeente Kadoma|Kadoma]] * Gwelo → [[NG gemeente Gweru|Gweru]], ingelyf by [[NG gemeente Bulawayo|Bulawayo]] * Hartley → [[NG gemeente Chegutu|Chegutu]] * Marandellas → [[NG gemeente Marondera|Marondera]], gekombineer met Rusape * Melsetter → [[NG gemeente Chipinge|Chipinge]] * Que Que → [[NG gemeente Kwekwe|Kwekwe]], ingelyf by [[NG gemeente Kadoma|Kadoma]] * Salisbury → [[NG gemeente Harare|Harare]] * Salisbury-Suid → Harare-Suid, ingelyf by [[NG gemeente Harare|Harare]] * Sinoia → [[NG gemeente Chinhoyi]], gekombineer met Karoi * Umtali → [[NG gemeente Mutare|Mutare]] * Wankie → Hwange, ingelyf by [[NG gemeente Bulawayo-Noord|Bulawayo-Noord]], op sy beurt ingelyf by [[NG gemeente Bulawayo|Bulawayo]] == Zambië == Al 10 die [[NG Kerk in Zambië|Zambiese]] gemeentes is mettertyd by [[NG gemeente Lusaka|Lusaka]] ingelyf, maar in 1998 stig 'n afsonderlike gemeente weer af op [[Kitwe]] vir die noorde van die land, waar die [[NG gemeente Nkana]] vroeër gesetel was. Die nuwe gemeente heet Dutch Reformed Church in Zambia Nkhana. Die 10 ingelyfde gemeentes was: # ''[[NG gemeente Broken Hill|Broken Hill]]'' (later as [[Kabwe]] bekend) # ''[[NG gemeente Chingola|Chingola]]'' # ''[[NG gemeente Livingstone|Livingstone]]'' # ''[[NG gemeente Luanshya|Luanshya]]'' # ''[[NG gemeente Mufulira|Mufulira]]'' # ''[[NG gemeente Ndola|Ndola]]'' # [[NG gemeente Nkana|Nkana]] # ''[[NG gemeente Fort Jameson|Fort Jameson]]'' ingelyf by ''Lusaka-Oos'' # ''Lusaka-Oos'' (sien [[NG gemeente Lusaka|Lusaka]]) # ''Mazabuku'' == Kenia == Die drie gemeentes in [[Kenia]] het saam met die Afrikaanse bevolking verdwyn. Hulle was ''[[NG gemeente Loubser|Loubser]]'' op [[Thomson's Falls]], ''[[NG gemeente Vergenoeg|Vergenoeg]]'' op [[Eldoret]] en die NG gemeente Nairobi, wat in 1958 gestig is en in 1959 130 belydende lidmate gehad het, maar blykbaar kort daarna verdwyn het. == Tanzanië == ''[[NG gemeente Meru|Meru]]'' is in 1905 gestig en het die hele destydse [[Tanzanië|Tanganjika]] beslaan. == Argentinië == * ''[[NG gemeente Chubut|Chubut]]'' is in 1906 gestig, in 1927 ingelyf by die Kaapse Kerk en iewers in die 1930's ontbind. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]], ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. * Symington, Johan (et. al.), ''Jaarboek van die NG Kerke'', Tydskriftemaatskappy, Kaapstad en Wellington, 1985, 2008, 2009. == Eksterne skakels == * [http://www.property24.com/for-sale/oudtshoorn/oudtshoorn/western-cape/7566/101219469?utm_source=www.bidorbuy.co.za&utm_medium=cpc&utm_content=101219469&utm_campaign=bobfeed Oudtshoorn-De Hoop se kerkgebou te koop op Bid or Buy.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134156/http://www.property24.com/for-sale/oudtshoorn/oudtshoorn/western-cape/7566/101219469?utm_source=www.bidorbuy.co.za&utm_medium=cpc&utm_content=101219469&utm_campaign=bobfeed |date= 4 Maart 2016 }} URL besoek op 16 Augustus 2013. * [https://www.google.com/maps/@-26.2156,28.16849,3a,49.1y,300.84h,93.35t/data=!3m4!1e1!3m2!1sLR5aMLwWgxnTJFM33p_M2Q!2e0?hl=af Die destydse [[NG gemeente Germiston]] se kerkgebou staan langs 'n winkelsentrum, taxi-staanplek en parkeerterrein]. == Sien ook == * [[Lys van eerste honderd NG gemeentes in Suid-Afrika]] * [[Lys van NG gemeentes]] [[Kategorie:Lyste|Ng gemeentes, ingelyfde]] [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] dnk2ikeoerwudm3zcpsvrsw1bbcxh64 0 34856 2925588 2876289 2026-08-16T15:05:24Z Aliwal2012 39067 /* April tot Junie */ [[Dick Van Patten]], Amerikaanse akteur (* [[1928]]). 2925588 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=André Brink Portrait.jpg|teks=André P. Brink, oorlede 6 Februarie}} Die '''jaar 2015''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 15de jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het dit 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. 2015 is tydens die agt-en-sestigste sitting van die Algemene Vergadering van die [[Verenigde Nasies]] as die internasionale jaar van [[lig]] en van [[grond]] aangewys. == Gebeure == [[Lêer:Namibia Geingob Vereidigung.jpg|duimnael|[[Hage Geingob]] tydens sy inhuldiging as [[president van Namibië]]]] [[Lêer:Irish same sex marriage referendum.svg|duimnael|Uitslag van die Ierse referendum oor selfdegeslaghuwelike volgens distrikte {{clear}} {{Kolomme2 |Kolom1={{sleutel|#24B14C|Ja}} |Kolom2={{sleutel|#DF0A24|Nee}}}}]] [[Lêer:Incoming and Outgoing Nigerian Presidents Wave to Crowd Amid Peaceful Inaugural in Abuja.jpg|duimnael|Muhammadu Buhari (regs) neem die [[Nigerië|Nigeriese]] presidentsamp van [[Goodluck Jonathan]] (links) oor]] * [[1 Januarie]] – [[Letland]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Italië]] oor. * 1 Januarie – [[Litaue]] tree tot die Eurosone toe en begin met die omskakeling van die [[litas]] na die [[Euro]]. * 1 Januarie – Die [[Eurasiatiese Unie]] tree amptelik in werking. Die EAU behels ekonomiese samewerking tussen [[Rusland]], [[Wit-Rusland]], [[Armenië]], [[Kasakstan]] en [[Kirgisië]]. * [[27 Januarie]] – 'n Moord op drie gesinslede van die [[Van Breda-moorde|Van Breda-familie]] en die besering van 'n ander vind plaas op die De Zalze-gholflandgoed in [[Stellenbosch]]. * [[2 Februarie]] – Die [[Internasionale Geregshof]] in [[Den Haag]] oordeel dat [[Kroasië]] en [[Serwië]] tydens die Balkanoorloë (1991–1995) geen [[Volksmoord]] gepleeg het nie. * [[14 Februarie]]–[[29 Maart]] – Die [[Krieketwêreldbeker 2015|11de Krieketwêreldbeker]] word in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen. * [[1 Maart]] – Die ou-president van [[Uruguay]], [[Tabaré Vázquez‎]], lê die ampseed af as nuwe president van dié land. * [[6 Maart]] – Die [[Dawn-ruimtetuig]] bereik die [[dwergplaneet]] [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]]. * [[16 Maart]] – 200 jarige viering van die [[Koninkryk van die Nederlande]]. * [[20 Maart]] – Totale [[sonsverduistering]] oor die noorde van die [[Atlantiese Oseaan]]. * [[21 Maart]] – Tydens die 25ste [[onafhanklikheid]]svierings in [[Namibië]] word die ou-premier [[Hage Geingob]] ingesweer as nuwe [[President van Namibië|president van dié land]], terwyl [[Saara Kuugongelwa]] die ampseed aflê as [[Eerste minister van Namibië|eerste minister]]. * [[24 Maart]] – 'n [[Germanwings]] [[Airbus A320]], vlug [[Germanwings-vlug 9525|9525]], met 144 passasiers en ses bemanningslede aan boord stort in moeilik toeganklike terrein in die [[Alpe|Franse Alpe]] neer. * [[29 Maart]] – Die [[Australië nasionale krieketspan|Australiese nasionale krieketspan]] wen hul vyfde wêreldbeker. * [[31 Maart]] – Die 20e [[Knesset]] word ingesweer. * [[25 April]] – 'n [[Nepalese aardbewing van 2015|Aardbewing]] van 7,8 op die [[Richterskaal]] saai verwoesting in [[Nepal]]. * [[10 Mei]] – [[Moedersdag]] in [[Suid-Afrika]]. * 10 Mei – [[Mmusi Maimane]] word in [[Port Elizabeth]] verkies tot die [[Demokratiese Alliansie]] se eerste swart leier. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * 14 Mei – Die Israelse [[Netanyahu IV-kabinet]] word opgerig. * [[22 Mei]] – Die [[Republiek van Ierland]] word die eerste land ter wêreld wat [[selfdegeslaghuwelik]]e deur 'n referendum wettig verklaar. * [[29 Mei]] – Die ou staatshoof van [[Nigerië]], [[Muhammadu Buhari]], lê die ampseed af as nuwe president van dié land. * [[31 Mei]] – Gift Kelehe en [[Caroline Wöstmann]] wen die mans en vroue wedrenne in die [[Comrades-maraton]] onderskeidelik, die eerste keer in 23 jaar dat Suid-Afrikaners beide die wedrenne wen. * [[6 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|7de Vrouesokkerwêreldbeker]] word in [[Kanada]] aangebied en deur die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gewen. * [[26 Junie]] – Die Hooggeregshof van die Verenigde State verklaar selfdegeslaghuwelike in alle [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse deelstate]] wettig. * [[1 Julie]] – [[Luxemburg]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Letland oor. * 1 Julie – Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Kuba]] kondig amptelik aan dat hul ambassades heropen sal word vir die eerste keer sedert 1961. * 1 Julie – 'n Rekordtemperatuur van 36,7&nbsp;°C word aangeteken op [[Londen]] se [[Lughawe Londen-Heathrow|Heathrow-lughawe]] op die warmste Juliedag tot nog toe in die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[14 Julie]] – Die [[ruimtetuig]] [[New Horizons]] vlieg verby [[Pluto (dwergplaneet)|Pluto]] op 'n afstand van 12&nbsp;600&nbsp;km en neem foto's van die [[dwergplaneet]] en sy [[Pluto se natuurlike satelliete|natuurlike satelliete]]. * [[6 Augustus]] – [[Andrzej Duda]] lê die ampseed af as nuwe president van [[Pole]]. * [[9 September]] – Koningin [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]] word die langsheersende [[Lys van monarge van Brittanje|Britse monarg]]. * [[13 September]] – Gedeeltelike sonsverduistering oor [[Suider-Afrika]]. * [[18 September]] – [[31 Oktober]]: Die [[Rugbywêreldbeker 2015|8ste Rugbywêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied. * [[28 September]] – Totale [[maansverduistering]]. * [[31 Oktober]] – Die [[All Blacks|Nieu-Seelandse nasionale rugbyspan]] wen hul derde wêreldbeker. * [[4 November]] – Die [[Kanada|Kanadese]] liberale politikus [[Justin Trudeau]] lê die ampseed af as nuwe [[eerste minister]] van dié land. * [[13 November]] – [[Islamitiese Staat (in Irak en die Levant)|IS]] ondersteuners maak 132 mense in aanvalle dood en beseer 'n verdere 415 in [[Parys]], [[Frankryk]]. * [[16 November]] – Die [[Pole|Poolse]] konserwatiewe politikus [[Beata Szydło]] lê die ampseed as nuwe eerste minister van dié land af. * [[18 November]] – Lucara Diamond Corporation kondig die ontdekking van die [[Karowe AK6]]-diamant van 1111 [[karaat]] aan. * [[19 November]] – Die [[All Blacks|All Black]] [[Richie McCaw]] kondig sy uittrede uit internasionale rugby aan. * [[1 Desember]] – [[De Beers]] verkoop al hulle oorblywende myne in [[Kimberley]] aan Petra Diamonds vir R 102 miljoen. * [[10 Desember]] – Die [[Argentinië|Argentynse]] [[Konserwatisme|konserwatiewe]] politikus [[Mauricio Macri]] lê die ampseed as nuwe [[president]] van dié land af. * Die gedrukte [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal|HAT]] is 50 jaar oud. * In [[Kaapstad]] begin 'n erge [[Kaapstadse waterkrisis 2015-2018|waterkrisis]] wat tot Julie 2018 duur. == Geboortes == *[[2 Mei]] – [[Prinses Charlotte van Wallis]], [[dogter]] van [[William, Prins van Wallis]], en 'n Britse troonopvolger. * [[15 Junie]] – [[Prins Nicolas van Swede]], Sweedse prins. == Sterftes == [[Lêer:Leonard Nimoy by Gage Skidmore.jpg|duimnael|upright|Leonard Nimoy oorlede op 27 Februarie]] [[Lêer:Omar Sharif 2013.jpg|duimnael|upright|Omar Sharif oorlede op 10 Julie]] [[Lêer:Henning Mankell 3 2011 Shankbone.jpg|duimnael|upright|Henning Mankell oorlede op 5 Oktober]] [[Lêer:Bundeskanzler Helmut Schmidt.jpg|duimnael|upright|Helmut Schmidt oorlede op 10 November]] * ''onbekende dag'' – [[Pieter de Villiers]], Suid-Afrikaanse pianis, orrelis en komponis (* [[1924]]). === Januarie tot Maart === * [[7 Januarie]] – [[Rod Taylor]], Australiese akteur (* [[1930]]). * [[10 Januarie]] – Dr. [[F.I.J. van Rensburg]], Afrikaanse akademikus en literêre kritikus (* [[1922]]). * [[21 Januarie]] – [[Patricia Berjak]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] (* [[1939]]). * [[23 Januarie]] – [[Jackie Selebi]], Suid-Afrikaanse polisiekommissaris (* [[1950]]). * 23 Januarie – [[Abdoellah van Saoedi-Arabië|Abdoellah bin Abdoel Aziz al-Saoed]], koning van [[Saoedi-Arabië]] (* [[1924]]). * [[25 Januarie]] – [[Demis Roussos]], Griekse sanger (* [[1946]]). * [[27 Januarie]] – Charles H. Townes, [[Amerikaanse]] fisikus en Nobelpryswenner (* [[1915]]). * [[28 Januarie]] – Yves Chauvin, [[Frankryk|Franse]] chemikus en Nobelpryswenner (* [[1930]]). * [[3 Februarie]] – [[Max Mangold]], Duitse professor in fonetiek, fonologie en algemene linguistiek (* [[1922]]). * [[5 Februarie]] – Val Logsdon Fitch, Amerikaanse fisikus en Nobelpryswenner (* [[1923]]). * [[6 Februarie]] – [[André P. Brink]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1935]]). * [[16 Februarie]] – [[Lesley Gore]], Amerikaanse sangeres (* [[1946]]) * [[27 Februarie]] – [[Boris Nemtsof]], Russiese wetenskaplike, staatsman en liberale politikus (* [[1959]]). * 27 Februarie – [[Richard Bakalyan]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * 27 Februarie – [[Leonard Nimoy]], Amerikaanse akteur, digter, musikant en fotograaf (* 1931). * [[1 Maart]] – [[Daniel von Bargen]], Amerikaanse akteur (* [[1950]]). * [[4 Maart]] – [[Solly Ozrovech]], predikant en skrywer van [[Christendom|Christelike]] boeke (* [[1927]]). * [[8 Maart]] – [[Tjol Lategan]], [[Springbokrugbyspeler]] (* [[1925]]). * [[9 Maart]] – [[Rico Alaniz]], Amerikaanse akteur (* [[1919]]). * [[12 Maart]] – [[Terry Pratchett]], Britse outeur (* [[1948]]). * [[15 Maart]] – [[Collins Chabane]], Suid-Afrikaanse minister van openbare dienste en administrasie (* [[1960]]). * [[19 Maart]] – [[Steve Mokone]], voormalige Suid-Afrikaanse sokkerspeler (* [[1932]]). * [[20 Maart]] – [[Malcolm Fraser]], twee-en-twintigste Eerste Minister van [[Australië]] (* [[1930]]). * [[26 Maart]] – [[Tomas Tranströmer]], [[Swede|Sweedse]] skrywer en wenner van die Nobelprys vir Letterkunde (* [[1931]]). === April tot Junie === * [[10 April]] – [[Richie Benaud]], Australiese krieketkaptein en kommentator (* [[1930]]). * [[13 April]] – [[Günter Grass]], Duitse skrywer, beeldhouer, skilder en grafiese kunstenaar (* [[1927]]). * [[15 April]] – [[Tadahiko Ueda]], [[Japan]]nese sokkerspeler (* [[1947]]). * [[14 April]] – [[Percy Sledge]], Amerikaanse sanger (* [[1940]]). * [[2 Mei]] – [[Ruth Rendell]], Engelse skrywer van misdaadromans (* 1930). * [[12 Mei]] – [[Ruth Mompati]], Suid-Afrikaanse politikus en ambassadeur (* [[1925]]). * [[14 Mei]] – [[B.B. King]], Amerikaanse [[blues]]sanger (* [[1925]]).<!-- * [[23 Mei]] – John Forbes Nash, Jr., Amerikaanse wiskundige en Nobelpryswenner (* [[1928]]) -->. * [[23 Mei]] – [[Ali Raymi]], Jemeense [[boks]]er en vlieggewigwêreldkampioen. (* [[1973]]). * [[4 Junie]] – [[Ena Murray]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1936]]). * 4 Junie – [[Ernst Waldemar Bauer]], Duitse televisie- en radiojoernalis, bioloog, skrywer, politikus (* 1926). * [[5 Junie]] – [[Jerry Collins]], [[Nieu-Seeland]]se [[rugbyspeler]] (* [[1980]]). * [[7 Junie]] – [[Christopher Lee]], Engelse akteur, sanger en skrywer (* [[1922]]). * [[13 Junie]] – [[Darius Dhlomo]], Suid-Afrikaanse sokkerspeler, akteur, bokser, musikant en politiese aktivis (* [[1931]]). * [[20 Junie]] – [[Esther Brand]], Suid-Afrikaanse atleet en Olimpiese goue medalje wenner (* 1922). * 20 Junie – [[Jan Scholtz]], Suid-Afrikaanse draaiboekskrywer, regisseur en rolprentvervaardiger (* [[1938]]). * [[22 Junie]] – [[James Horner]], Amerikaanse komponis en dirigent van orkestrale en rolprentmusiek (* [[1953]]). * [[23 Junie]] – [[Dick Van Patten]], Amerikaanse akteur (* [[1928]]). * [[25 Junie]] – [[Patrick Macnee]], Brits-Amerikaanse akteur (* [[1922]]). === Julie tot September === * [[3 Julie]] – [[Fredi Nest]], Afrikaanse sanger (* [[1959]]). * [[5 Julie]] – [[Hernus Kriel]], voormalige minister van wet en orde in die kabinet van Suid-Afrika (* [[1941]]). * 5 Julie – [[Piet Malan]], [[Springbokrugbyspeler]] (* [[1919]]). * [[10 Julie]] – [[Omar Sharif]], [[Egipte|Egiptiese]] akteur (* [[1932]]). * [[17 Julie]] – [[Jules Bianchi]], Franse F1-renjaer (* [[1989]]). * [[22 Julie]] – [[Johan Degenaar]], Suid-Afrikaanse filosoof en teoloog (* [[1926]]). * [[28 Julie]] – [[Clive Rice]], Suid-Afrikaanse krieketspeler en Springbokkrieketkaptein (* [[1949]]). * [[29 Julie]] – [[T.T. Cloete]], [[Afrikaanse digter]] en letterkundige (* [[1924]]). * [[1 Augustus]] – [[Taylor Negron]], Amerikaanse akteur, skrywer, skilder en vervaardiger (* [[1957]]). * [[6 Augustus]] – [[Charl van den Berg]], Suid-Afrikaanse model en gay-aktivis (* [[1981]]). * [[10 Augustus]] – [[Berna Ackerman]], Suid-Afrikaanse skrywer en musiekdosent (* [[1935]]). * [[18 Augustus]] – [[Khaled al-Asaad]], [[Sirië|Siriese]] [[argeoloog]] (* [[1934]]). * [[30 Augustus]] – [[Oliver Sacks]], Britse neuroloog en skrywer (* [[1933]]). * [[25 September]] – [[Evert Snyman]], Afrikaanse radio-omroeper, stemkunstenaar, akteur en skrywer (* [[1955]]). === Oktober tot Desember === * [[3 Oktober]] – [[Isao Hosoe]], Japannese lug- en ruimtevaartingenieur, ontwerper en dosent (* [[1942]]). * [[5 Oktober]] – [[Henning Mankell]], Sweedse toneelregisseur en skrywer (* [[1948]]). * [[5 Oktober]] – [[Jos Vandeloo]], Vlaamse skrywer en digter (* [[1925]]). * [[12 Oktober]] – [[Gene Louw]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1931]]).<ref>{{cite web |url=http://www.netwerk24.com/ZA/Tygerburger/Nuus/Gene-Louw-84-trap-diep-spore-20151020-2 |title=Gene Louw (84) trap diep spore |access-date=22 Mei 2017 |format=Webartikel |work=[[Netwerk24]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008075730/https://www.netwerk24.com/ZA/Tygerburger/Nuus/Gene-Louw-84-trap-diep-spore-20151020-2 |archive-date=8 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[14 Oktober]] – [[Francois van Heyningen]], Suid-Afrikaanse akteur, sanger, skrywer en radio-omroeper (* [[1935]]). * 14 Oktober – [[Ahmed Kérékou]], Beninse politikus en twee keer president van dié land (* [[1933]]). * [[30 Oktober]] – [[Al Molinaro]], Amerikaanse akteur (* [[1919]]). * [[10 November]] – [[Helmut Schmidt]], Duitse politikus en vyfde kanselier van die Federale Republiek van Duitsland (* [[1918]]). * [[18 November]] – [[Jonah Lomu]], [[Nieu-Seeland]]se rugbyspeler (* [[1975]]). * 18 November – [[John Gainsford]], [[Springbokrugbyspeler]] (* [[1938]]). * [[22 November]] – [[Kim Young-sam]], [[Suid-Korea]]anse politikus en sewende president van dié land (* [[1927]]). * [[28 November]] – [[Mark Behr]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1963]]). * [[4 Desember]] – [[Robert Loggia]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1930]]). * [[13 Desember]] – [[Lionel Mtshali]], Suid-Afrikaanse politikus en kabinetsminister (* ~[[1935]]). * [[19 Desember]] – [[Kurt Masur]], [[Duitsers|Duitse]] dirigent (* [[1927]]). * [[27 Desember]] – [[Randall Wicomb]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer (* [[1949]]). * [[28 Desember]] – [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]], befaamde Afrikaanse skrywer en rolprentmaker (* [[1939]]). * [[28 Desember]] – [[Ian Murdock]], Amerikaanse [[sagtewareontwikkelaar]] wat die [[Debian]]projek begin het (* [[1973]]). * [[31 Desember]] – [[Natalie Cole]], Amerikaanse sangeres en liedjieskrywer (* [[1950]]). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} [[Kategorie:2015| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] 3sszh7as9l5fpfnj991unmctmsmyukq 0 34972 2925678 2902174 2026-08-16T21:00:35Z SpesBona 2720 Klein korreksies 2925678 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Suid-Afrikaanse Rugbyunie |kleur = |titel = |beeld = Sa Rugby.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Suid-Afrikaanse Rugbyunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''South African Rugby Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = SARU |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Suid-Afrika}} |opskrif4 = [[Sport]]soorte |4 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif5 = Gestig op |5 = 23 Mei 1992 |opskrif6 = Gestig in |6 = [[Kaapstad]], Suid-Afrika |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1992 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Rugby Afrika]] |opskrif10 = President |10 = Mark Alexander |opskrif11 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |11 = Rian Oberholzer (waarnemend) |opskrif12 = Setel |12 = Kaapstad, Suid-Afrika |opskrif13 = [[Amptelike taal]] |13 = Engels |opskrif14 = Amptelike webwerf |14 = [https://www.sarugby.co.za/ ''sarugby.co.za''] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Suid-Afrikaanse Rugbyunie''' (afgekort SARU), oftewel '''SA Rugby''', is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Suid-Afrika]] beheer en reël. Die beheerliggaam is in 1992 gestig en in [[Kaapstad]] gesetel. Sedertdien verteenwoordig dit Suid-Afrika by [[Wêreldrugby]] en ook by [[Rugby Afrika]] (RA). == Geskiedenis == === Beginjare === In 1889 is die Suid-Afrikaanse Rugbyraad gestig,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sareferees.co.za/features/history/story_1207144730.php |title=Laws – History – In South Africa |publisher=SA Rugby Referees |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928021039/http://www.sareferees.co.za/features/history/story_1207144730.php |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar slegs “blanke” rugbyklubs is toegelaat om by dié raad aan te sluit. Die rugbyklubs van [[swart mense|swart]] en [[bruin mense]] moes eie beheerliggame stig en hulle spelers was oor dekades heen van die nasionale span uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite book |author=David R. Black, John Nauright |title=Rugby and the South African nation |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |date=1998 |isbn=0-7190-4931-8 |pages=29–30}}</ref> === Onder apartheid === In 1949 het die Suid-Afrikaanse beheerliggaam saam met sy [[Rugby Australia|Australiese]] en [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse]] eweknieë volle lede geword van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) wat voorheen slegs uit verteenwoordigers van [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]] bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=1 November 2023}}</ref> Die ondertekening van die Gleneagles-ooreenkoms deur 33 lidlande van die [[Britse Statebond]] op 15 Junie 1977 het Suid-Afrika se sportiewe isolasie verder verskerp. As gevolg van die ooreenkoms is die land ten einde van stappe teen die apartheidspolitiek stelselmatig van die Britse Statebond se sportwêreld ontkoppel. In die ooreenkoms is ook voorsiening gemaak vir sanksies teen lidlande wat die ooreenkoms sou oortree, en instellings wat bewysbaar die Suid-Afrikaanse rasseskeiding ondersteun het, is uit alle internasionale sportgeleenthede uitgesluit.<ref name="glen">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=1 November 2023}}</ref><ref name="RR Survey, 1977, 563-564">{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 563–564.</ref> Die internasionale druk op die apartheidstelsel het ook in Suid-Afrika tot debate en veranderinge gelei. Die Suid-Afrikaanse Rugbyraad (SARR), die beheerliggaam van swart rugbyspanne, het in 1977 sy naam in Suid-Afrikaanse Rugbyvereniging (SARV) verander. Hulle het ook daarop besluit om die spannaam “Luiperds” te laat vaar, aangesien albei name ’n “rassistiese konnotasie” gehad het. Die vorige Springbokspeler [[Cheeky Watson]] het by die multietniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU) aangesluit, waar hy ’n leidende spanmaat van die Kaapse span geword het. In April 1978 het, as gevolg van die internasionale reaksies, die verskeie Suid-Afrikaanse rugbyliggame vergader. Hulle was SARV (swart spelers), SARR (wit spelers), SARU (multietniese spelers) en die Suid-Afrikaanse Rugbyfederasie (bruin spelers). Hulle het onder andere ooreengekom om wedstryde op klub-, provinsiale en nasionale vlak op openbare sportvelde sonder demografiese segregasie te reël. Die SARU-president [[Abdul Abbas]] het egter aangekondig, dat hy aan geen verdere onderhandelinge oor sulke multietniese wedstryde sou deelneem nie, totdat die regering al die wette skrap wat sulke wedstryde verbied of verhinder.<ref name="RR Survey, 1977, 563-564" /> === Sedert hertoelating === Die Suid-Afrikaanse Rugbyunie het in 1992 ná die einde van [[Apartheid]] met die saamsmelting van die blanke Suid-Afrikaanse Rugbyraad en die multiëtniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie ontstaan. Die Suid-Afrikaanse beheerliggaam het in Julie dieselfde jaar aangesluit by die Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération Africaine de Rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA) en is sedertdien verreweg die vasteland se belangrikste beheerliggaam.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> In 1995 het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> In die debakel van die [[Rugbywêreldbeker 2003]] is die Springbokke in die kwarteindrondte uitgeskakel. Verder het SARU die skandaal ervaar van [[Kamp Staaldraad]], die oefenkamp wat deur die destydse Bokafrigter, [[Rudolf Straeuli]], gereël is. Straeuli moes bedank, asook Rian Oberholzer, die besturende direkteur van South Africa Rugby (Pty) Ltd, die kommersiële arm van SARFU. Kort daarna het SARFU-president Silas Nkununu, wat voor ’n sterk herverkiesingsuitdaging te staan gekom het, sy verkiesingsnominasie onttrek. Brian van Rooyen is in 2004 tot president van SARU verkies. Hy het spoedig ’n baie polariserende figuur in die Suid-Afrikaanse sport geword, met sy teenstanders wat hom beskuldig het van finansiële kansvattery, voortrekkery en algemene wanbestuur. Sy bestuurstyl is ook in die algemeen as outokraties beskou. Een van die belangrikste klagtes teen die Van Rooyen-administrasie was die toekenning van stadions vir die Springbokke se tuistoetswedstryde. Die KwaZulu-Natalse Unie en die Vrystaatse Unie het in 2005 of 2006 nie ’n Drienasiestoets ontvang nie. Albei unies, uitgesproke teenstanders van Van Rooyen, het hom daarvan beskuldig dat hy hulle vir hul teenstand gestraf het. == Taak == [[Lêer:SAunions af.PNG|duimnael|Die 14 provinsiale spanne in Suid-Afrikaanse plaaslike rugby]] Die Suid-Afrikaanse Rugbyunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Springbokke|Suid-Afrika se seniormansrugbyspan]], [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|vroue]], [[Blitsbokke]], [[Junior Bokke]] en [[Opkomende Springbokke]]. Hulle bestuur saam met die [[Argentynse Rugbyunie]], [[Rugby Australia]] en [[Nieu-Seeland Rugby]] as ’n gesamentlike onderneming [[SANZAAR]], die beheerliggaam van beide [[Superrugby]] en [[Die Rugbykampioenskap]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Suidelike Halfrond]]. Die SARU hou ook toesig oor [[sewesrugby]] in Suid-Afrika en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] saam. Die SARU bestaan uit 14 plaaslike beheerliggame, wat elkeen sy eie span kies vir die [[Curriebeker]], die oudste en belangrikste Suid-Afrikaanse rugbybeker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/tournaments/league?lid=3 |title=Currie Cup Premier Division |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |accessdate=21 Maart 2024}} {{dooie skakel}}</ref> Daarnaas is van 1998 tot 2015 die jaarlikse [[Vodacombeker]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://supersport.com/rugby/supersport-challenge/faqs |title=SuperSport Rugby Challenge FAQs |publisher=[[SuperSport]] |accessdate=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411190028/https://supersport.com/rugby/supersport-challenge/faqs |archive-date=11 April 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep die SARU ook ander keurspanne byeen. Die [[Junior Bokke]] is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=30 April 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/junior-springboks?teamclass=2&category=junior%20boks |title=Junior Springboks |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |accessdate=21 Maart 2024}} {{dooie skakel}}</ref> Die [[Blitsbokke]] is die Suid-Afrikaanse [[sewesrugby]]span en hulle draf tydens internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, die [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] uit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/blitzboks?teamclass=3&category=blitzboks |title=Springboks Sevens |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |accessdate=21 Maart 2024}} {{dooie skakel}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Die talentvolste spelers op skoolvlak word jaarliks ná die Cravenweek (genoem na [[Danie Craven]]) vir die “SA Skolespan” gekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/sa-schools?teamclass=6 |title=SA Schools |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |accessdate=21 Maart 2024}} {{dooie skakel}}</ref> Elke Suid-Afrikaanse universiteit beskik oor ’n eie rugbyspan wat aan die Varsitybeker en die Varsityskild deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.varsitycup.co.za/ |title=Main page |publisher=Varsitybeker |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Benewens die nasionale kampioenskap word daar ook jaarliks in die internasionale [[Verenigde Rugbykampioenskap]]toernooi meegeding teen spanne van [[Ierland]], [[Italië]], [[Skotland]] en [[Wallis]]. Suid-Afrika neem met vier konsessies, waaroor SARU toesig hou, deel: Die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] uit [[Pretoria]], die [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] uit [[Johannesburg]], die [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] uit [[Durban]] en die [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] uit [[Kaapstad]]. Aangesien die seisoene min oorvleuel word baie spelers in albei professionele ligas gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2020/0929/1168300-sa-rugby-votes-four-leading-sides-into-expanded-pro16/ |title=SA Rugby votes four leading sides into expanded Pro16 from 2021 |publisher=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] |date=29 September 2020 |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Rugbyunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het reeds opgetree as gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]. == Kenteken == Die bynaam van die Springbokke het sy oorsprong in die 1906–07-toer na die Britse Eilande. Die [[springbok]] is deur die destydse kaptein [[Paul Roos]] as simbool gekies om te verhoed dat die Britse pers op sy beurt ’n simbool aan die Suid-Afrikaners toeken. Die kenteken was nie vir die wit span alleenlik nie – die springbok is in 1939 deur die eerste gekleurde span en in 1950 deur die eerste swart gebruik.<ref name="SymbolOfUnity">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/symbol-of-unity-the-springbok-vs-the-protea-770538.html?r=RSS |title=Symbol of unity: the Springbok vs the Protea |publisher=The Independent |author=Ian Evans |date=16 Januarie 2008 |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Ná die einde van [[apartheid]] in 1992 is ’n krans van die [[koningsprotea]] by die kenteken bygevoeg. Nadat die [[African National Congress|ANC]] die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|verkiesings in 1994]] gewen het, is die spannaam, anders as by die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]], nie in Proteas verander nie, deels te danke aan die destydse president [[Nelson Mandela]] se ingryping.<ref name="SymbolOfUnity" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2007/oct/21/southafrica.rugbyleague |title=Strains show as nation cheers on the Boks |publisher=[[The Guardian]] |author=Ruaridh Nicoll |date=21 Oktober 2007 |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Geel/goud en groen is die nasionale sportkleure van Suid-Afrika en word ook op die [[Vlag van Suid-Afrika|landsvlag]] gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0018-229X2011000100003 |title=Flagging the "new" South Africa, 1910–2010 |publisher=SciELO |accessdate=26 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326151411/http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0018-229X2011000100003&script=sci_arttext |archive-date=26 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Krieket Suid-Afrika]] * [[Springbokafrigters]] * [[Springbokkapteins]] * [[Suid-Afrikaanse Sokkervereniging]] * [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.sarugby.co.za/ Amptelike webwerf] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Sport in Kaapstad]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sportbeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] 9ksodex9hdg3gyw6msxv3ojgktiuh2i 11 37848 2925673 2925402 2026-08-16T20:30:40Z SpesBona 2720 /* Onlangse veranderinge */ aw 2925673 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} ==Lynbreuk== Is daar 'n doel wat ons vir die lynbreuk het tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki>? Ek meen, kan ons nie maar net 'n wit spasie invoeg in elke indiwiduele artikel waar ons dit so wens nie? Want deur hierdie gaping te hê, skep dit nou wit spasies op baie ander artikels waar daar nog iets onderaan die <nowiki>==Verwysings==</nowiki> opskrif geskryf is en, my mening na, lyk dit effens onnet.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:11, 11 April 2009 (UTC) Sien [[Facebook#Verwysings|Facebook]] as 'n voorbeeld. Geen wit spasie word onder <nowiki>{{verwysings}}</nowiki> gelaat nie, daar word egter wel 'n wit spasie in die artikel getoon en die enigste manier om dit te keer is om die lynbreuk in die sjabloon tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki> te verwyder.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:14, 11 April 2009 (UTC) :Dit lyk vreeslik. As daar nie 'n rede hiervoor is nie moet ons dit asb. verwyder. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 21:32, 11 April 2009 (UTC) ==Teksgrootte== Die teksgrootte van hierdie sjabloon is al 'n ruime tyd gelede gewysig om kleiner as die artikelteks te wees. Dit is handig vir lang lyste verwysings, maar in ander gevalle kan dit onnet lyk en daar is gevalle waar voetnotas ook in die manier aangebring word, waar 'n leesbare teksgrootte verlang word. Ek het dit dus verwyder vir nou, maar stel voor ons skep 'n veranderlike wat die teks kleiner maak of selfs 'n {{ref-klein}} of iets vir daardie lang lyste. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 07:11, 10 Augustus 2009 (UTC) : Ek stem saam met jou, maar ek dink selfs vir lang lyste sal 'n normale teksgrootte vir die meeste mense tien teen een gewens wees.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 18:10, 10 Augustus 2009 (UTC) == Onlangse veranderinge == {{Ping|Pynappel}} Die aantal kolomme stem steeds nie ooreen soos dit in artikels bepaal is nie, sien bv. [[Katedraal van Petrus en Paulus]] (5 ipv. 3), [[Katedraal van Vilnius]] (3 ipv. 2) en [[Reusebotsingshipotese]] (5 ipv. 3). Dit is waarskynlik in die meeste artikels die geval. Onthou die kassie boaan wydgebruikte sjablone: "Hierdie sjabloon word in 16 000+ bladsye gebruik." Hoewel dit meer as 50&nbsp;000 is. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:36, 15 Augustus 2026 (UTC) :Die aantal kolomme is nou willekeurig, al is dieselfde aantal bepaal. Kyk asb. ook vir rekenaars (bv. by voorbladartikels). Ek kan enige artikel noem, kliek net op die artikels op ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 15 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. Dit vertoon reg vir my. Kan jy asb. probeer om die cache skoon te maak deur 'n bladsy te wysig en te stoor sonder om enige veranderinge aan te bring en te kyk of die aantal kolomme dan reg vertoon? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:51, 15 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Pynappel}} As anoniem met ander webblaaiers en die 2022-skin het al die artikels nou minder kolomme as bepaal. Bv. [[Verenigde Koninkryk]], [[Verenigde State van Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Kanada]], [[Meksiko]], [[Suid-Afrika]]. Hulle almal bepaal vier kolomme, maar daar is slegs twee of drie. Ek het vier webblaaiers gebruik: Opera, Firefox, Edge en Avira Secure Browser. Almal wys dieselfde. Gewoonlik gebruik ek slegs Opera en Firefox, d.w.s. die ander is onbenut. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:10, 15 Augustus 2026 (UTC) :::Aangemeld op Opera help wysig en stoor niks nie. [[Reusebotsingshipotese]] het steeds meer kolomme as drie en anoniem/onaangemeld minder as drie. Voorheen was die aantal kolomme presies soos bepaal. Ook by [[Akademia]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:15, 15 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit lyk my die wysig-en-stoor-benadering om cache te verwyder, werk nie in hierdie geval nie. Ek het nou die cache verwyder d.m.v. "purge" op https://af.wikipedia.org/wiki/Reusebotsingshipotese?action=purge en op [[Verenigde Koninkryk]] en nou vertoon dit reg op daardie bladsye. Kan jy asb. hierdie benadering probeer volg en kyk of dit nog steeds 'n probleem is? Indien wel, dan kan ons dit maar seker terugrol. Maar dan het ons weer die probleem dat 'n mens nie die verwysings op die selfoon kan lees nie. Die ou benadering "hard-code" die aantal kolomme, so as jy sê 5 kolomme, dan het jy 5 kolomme op alle skermgroottes, ook op jou selfoon, wat dit onmoontlik maak om te lees. Die nuwe benadering bereken eerder die kolomwydte sodat daar 5 kolomme op die verstekskermgrootte is op rekenaars, en minder op kleiner skerms sodat die kolomwydte konstant bly en eerder minder kolomme vertoon word indien almal nie op die skerm inpas nie. Indien dit reg vertoon nadat jy ?action=purge probeer het, dan kan dit dalk 'n tydjie vat voor die cache vir almal uitgewis is en die aantal kolomme reg vertoon. Ek weet nie hoe lank dit kan vat nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:22, 15 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} Ongelukkig het die "purge" ook nie gehelp nie. Anoniem is daar steeds minder kolomme as bepaal en aangemeld meer as bepaal. Dit lyk my dit ignoreer konsekwent die syfer. Ook by die artikels wat ek die dae gewysig het. Soms is daar tot sewe kolomme. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 16 Augustus 2026 (UTC) a9eoeyyrvvj8k2a9h6bj12zapi683zu 2925683 2925673 2026-08-16T22:26:36Z Pynappel 70858 /* Onlangse veranderinge */ Antwoord 2925683 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} ==Lynbreuk== Is daar 'n doel wat ons vir die lynbreuk het tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki>? Ek meen, kan ons nie maar net 'n wit spasie invoeg in elke indiwiduele artikel waar ons dit so wens nie? Want deur hierdie gaping te hê, skep dit nou wit spasies op baie ander artikels waar daar nog iets onderaan die <nowiki>==Verwysings==</nowiki> opskrif geskryf is en, my mening na, lyk dit effens onnet.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:11, 11 April 2009 (UTC) Sien [[Facebook#Verwysings|Facebook]] as 'n voorbeeld. Geen wit spasie word onder <nowiki>{{verwysings}}</nowiki> gelaat nie, daar word egter wel 'n wit spasie in die artikel getoon en die enigste manier om dit te keer is om die lynbreuk in die sjabloon tussen <nowiki></div></nowiki> en <nowiki><noinclude></nowiki> te verwyder.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 09:14, 11 April 2009 (UTC) :Dit lyk vreeslik. As daar nie 'n rede hiervoor is nie moet ons dit asb. verwyder. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 21:32, 11 April 2009 (UTC) ==Teksgrootte== Die teksgrootte van hierdie sjabloon is al 'n ruime tyd gelede gewysig om kleiner as die artikelteks te wees. Dit is handig vir lang lyste verwysings, maar in ander gevalle kan dit onnet lyk en daar is gevalle waar voetnotas ook in die manier aangebring word, waar 'n leesbare teksgrootte verlang word. Ek het dit dus verwyder vir nou, maar stel voor ons skep 'n veranderlike wat die teks kleiner maak of selfs 'n {{ref-klein}} of iets vir daardie lang lyste. [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 07:11, 10 Augustus 2009 (UTC) : Ek stem saam met jou, maar ek dink selfs vir lang lyste sal 'n normale teksgrootte vir die meeste mense tien teen een gewens wees.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan90|Adriaan90]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan90|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan90|Bydraes]]) 18:10, 10 Augustus 2009 (UTC) == Onlangse veranderinge == {{Ping|Pynappel}} Die aantal kolomme stem steeds nie ooreen soos dit in artikels bepaal is nie, sien bv. [[Katedraal van Petrus en Paulus]] (5 ipv. 3), [[Katedraal van Vilnius]] (3 ipv. 2) en [[Reusebotsingshipotese]] (5 ipv. 3). Dit is waarskynlik in die meeste artikels die geval. Onthou die kassie boaan wydgebruikte sjablone: "Hierdie sjabloon word in 16 000+ bladsye gebruik." Hoewel dit meer as 50&nbsp;000 is. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:36, 15 Augustus 2026 (UTC) :Die aantal kolomme is nou willekeurig, al is dieselfde aantal bepaal. Kyk asb. ook vir rekenaars (bv. by voorbladartikels). Ek kan enige artikel noem, kliek net op die artikels op ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 15 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. Dit vertoon reg vir my. Kan jy asb. probeer om die cache skoon te maak deur 'n bladsy te wysig en te stoor sonder om enige veranderinge aan te bring en te kyk of die aantal kolomme dan reg vertoon? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:51, 15 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Pynappel}} As anoniem met ander webblaaiers en die 2022-skin het al die artikels nou minder kolomme as bepaal. Bv. [[Verenigde Koninkryk]], [[Verenigde State van Amerika]], [[Suid-Korea]], [[Kanada]], [[Meksiko]], [[Suid-Afrika]]. Hulle almal bepaal vier kolomme, maar daar is slegs twee of drie. Ek het vier webblaaiers gebruik: Opera, Firefox, Edge en Avira Secure Browser. Almal wys dieselfde. Gewoonlik gebruik ek slegs Opera en Firefox, d.w.s. die ander is onbenut. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:10, 15 Augustus 2026 (UTC) :::Aangemeld op Opera help wysig en stoor niks nie. [[Reusebotsingshipotese]] het steeds meer kolomme as drie en anoniem/onaangemeld minder as drie. Voorheen was die aantal kolomme presies soos bepaal. Ook by [[Akademia]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:15, 15 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit lyk my die wysig-en-stoor-benadering om cache te verwyder, werk nie in hierdie geval nie. Ek het nou die cache verwyder d.m.v. "purge" op https://af.wikipedia.org/wiki/Reusebotsingshipotese?action=purge en op [[Verenigde Koninkryk]] en nou vertoon dit reg op daardie bladsye. Kan jy asb. hierdie benadering probeer volg en kyk of dit nog steeds 'n probleem is? Indien wel, dan kan ons dit maar seker terugrol. Maar dan het ons weer die probleem dat 'n mens nie die verwysings op die selfoon kan lees nie. Die ou benadering "hard-code" die aantal kolomme, so as jy sê 5 kolomme, dan het jy 5 kolomme op alle skermgroottes, ook op jou selfoon, wat dit onmoontlik maak om te lees. Die nuwe benadering bereken eerder die kolomwydte sodat daar 5 kolomme op die verstekskermgrootte is op rekenaars, en minder op kleiner skerms sodat die kolomwydte konstant bly en eerder minder kolomme vertoon word indien almal nie op die skerm inpas nie. Indien dit reg vertoon nadat jy ?action=purge probeer het, dan kan dit dalk 'n tydjie vat voor die cache vir almal uitgewis is en die aantal kolomme reg vertoon. Ek weet nie hoe lank dit kan vat nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:22, 15 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} Ongelukkig het die "purge" ook nie gehelp nie. Anoniem is daar steeds minder kolomme as bepaal en aangemeld meer as bepaal. Dit lyk my dit ignoreer konsekwent die syfer. Ook by die artikels wat ek die dae gewysig het. Soms is daar tot sewe kolomme. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 16 Augustus 2026 (UTC) ::::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] ek het dit teruggerol. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:26, 16 Augustus 2026 (UTC) gdmm8lkkqdegbuj3wiiqhc7am33f1v2 0 38679 2925668 2891550 2026-08-16T19:32:39Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladster]] 2925668 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Édith Piaf | beeld = Piaf Harcourt 1946 2.jpg | dwarsformaat = | beeldonderskrif = Piaf in 1946. | geboortenaam = Édith Giovanna Gassion | geboortedatum = {{Geboortedatum|df=yes|1915|12|19}} | geboorteplek = [[Parys]], [[Frankryk]] | sterfdatum = {{SDEO|1915|12|19|1963|10|10|df=y}} | sterfplek = [[Grasse]], Frankryk | doodsoorsaak = | plek_begrawe = Père Lachaise-begraafplaas | nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | ander_name = ''La Môme Piaf'' ("Die Klein Mossie") | beroep = [[Sanger]] <br>Straatkunstenaar |styl = Kabaret <br>Franse chansons | jare_aktief = 1935-'63 | noemenswaardige_werke = | styl = | eggenoot = {{plainlist| *Jacques Pills *Théo Sarapo }} | kinders = 1 | moeder = Line Marsa | vader = Louis Alphonse Gassion | toekennings = | webwerf = {{Amptelike URL}} <!-- kry outomaties van wikidata af --> | handtekening = Edith Piaf Signature.svg | handtekeninggrootte = 220px }} '''Édith Giovanna Gassion''' (19 Desember 1915 - 10 Oktober 1963), bekend as '''Édith Piaf''' <small>([[Frans]]e uitspraak: ''edit pjaf'')</small>, was 'n Franse sanger en liriekskrywer wat die bekendste was vir liedjies in die kabaret- en Franse chanson-styl. Sy word algemeen beskou as [[Frankryk]] se grootste gewilde sanger en een van die gevierdste kunstenaars van die 20ste eeu.<ref name="yahoomusicbio">{{cite web | url =https://www.allmusic.com/artist/mn0000150629#biography | title = ''No Regrets: The Life of Edith Piaf'' | work = AllMusic | publisher = All Media Network | first = Alfred A. | last = Knopf | access-date = March 30, 2014}}</ref><ref name=Burke>Burke, Carolyn. ''No Regrets: The Life of Edith Piaf'', Alfred A. Knopf 2011, {{ISBN|978-0-307-26801-3}}.</ref> Piaf se musiek was dikwels outobiografies en sy het gespesialiseer in liedjies oor liefde, verlies en hartseer. Haar bekendste liedjies sluit in "La Vie en rose" (1946), "Non, je ne regrette rien" (1960), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), "La Foule" (1957), "L'Accordéoniste" (1940) en "Padam, padam..." (1951). Nadat sy haar loopbaan begin het deur op 14-jarige ouderdom saam met haar pa te toer, het haar roem gedurende die Duitse besetting van Frankryk toegeneem. In 1945 is Piaf se kenmerkende lied, "La Vie en Rose" ("Die Lewe in Pienk"), uitgereik. Sy het in die laat 1940's Frankryk se gewildste vermaakkunstenaar geword en het ook deur [[Europa]], [[Suid-Amerika]] en die [[VSA]] getoer, waar haar gewildheid gelei het tot agt verskynings op ''The Ed Sullivan Show''. Piaf het steeds opgetree, insluitend in verskeie reekse konserte by die Paris Olympia-musieksaal, tot 'n paar maande voor haar dood in 1963 op die ouderdom van 47. Haar laaste lied, "L'Homme de Berlin", is in April 1963 saam met haar man opgeneem. Sedert haar dood is verskeie dokumentêre films en rolprente oor Piaf se lewe vervaardig as 'n belangrike deel van die Franse kultuur. ==Vroeë lewe== [[Beeld:Edith Piaf enfant.jpg|links|thumb|140px|Piaf as kind.]] [[Beeld:Édith Piaf 914-6440.jpg|links|duimnael|140px|Piaf in 1962.]] Ondanks talle biografieë is 'n groot deel van Piaf se lewe onbekend.<ref name="boston0707">{{cite news |last=Morris |first=Wesley |date=15 Junie 2007 |title=A complex portrait of a spellbinding singer |work=The Boston Globe |url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2007/06/15/a_complex_portrait_of_a_spellbinding_singer/ |url-status=dead |access-date=3 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212172021/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2007/06/15/a_complex_portrait_of_a_spellbinding_singer/ |archive-date=12 Februarie 2009}}</ref> Haar geboortesertifikaat dui aan dat sy op 19 Desember 1915 in Parys, in die Tenon-hospitaal, gebore is.<ref name="rfimusique">{{cite web |title = Biography: Édith Piaf |url = http://www.rfimusique.com/siteen/biographie/biographie_6057.asp |archive-url = https://web.archive.org/web/20030227100205/http://www.rfimusique.com/siteEn/biographie/biographie_6057.asp |url-status = dead |archive-date = 27 Februarie 2003 |publisher = Radio France Internationale Musique |access-date = 3 September 2009}}</ref> Haar geboortenaam was Édith Giovanna Gassion.<ref name="csmonitor0707">{{cite news | first=Peter | last=Rainer | title= 'La Vie en rose': Édith Piaf's encore | date= 8 Junie 2007 | url =http://www.csmonitor.com/2007/0608/p14s03-almo.html |work=The Christian Science Monitor |location=Boston | access-date =3 September 2009}}</ref> Die naam "Édith" is geïnspireer deur die Britse verpleegster Edith Cavell, wat twee maande voor Édith se geboorte tereggestel is omdat sy Franse soldate tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] uit Duitse gevangenskap help ontsnap het.<ref>{{cite news|first=Thirza |last=Vallois |title=Two Paris Love Stories |url=http://www.paris.org/Kiosque/feb98/love.html |publisher=Paris Kiosque |date=Februarie 1998 |access-date=9 Augustus 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714183814/http://www.paris.org/Kiosque/feb98/love.html |archive-date=14 Julie 2007 }}</ref> Twintig jaar later het haar eerste promotor haar verhoognaam "Piaf" geskep, gebaseer op die Franse woord vir "mossie".<ref name="yahoomusicbio" /> Édith se pa, Louis Alphonse Gassion, was 'n akrobatiese straatkunstenaar van [[Normandië]] met 'n teateragtergrond. Sy ouers was Victor Alphonse Gassion en Léontine Louise Descamps, wat 'n bordeel in Normandië bestuur het en professioneel bekend gestaan het as "Maman Tine".<ref name="vansun">{{cite news | first=Joe | last=Ray | title=Édith Piaf and Jacques Brel live again in Paris: The two legendary singers are making a comeback in cafes and theatres in the City of Light | date=11 Oktober 2003 | url=http://joearay2.tripod.com/vancouversun/brel_et_piaf.html | work=Vancouver Sun| location=Kanada | page=F3 | access-date=18 Julie 2007 | url-status=dead | archive-url=https://archive.today/20121211060308/http://joearay2.tripod.com/vancouversun/brel_et_piaf.html | archive-date=11 Desember 2012}}</ref> Édith se ma, Annetta Giovanna Maillard, was 'n sanger en sirkuskunstenaar van Italiaanse afkoms wat onder die verhoognaam "Line Marsa" opgetree het.<ref>{{Cite book |last=Souvais |first=Michel |url=https://books.google.com/books?id=693PZnGRVVkC&pg=PA144 |title=Arletty, confidences à son secrétaire |publisher=Editions Publibook |isbn=978-2-7483-8735-3 |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Monique Lange (auteur de Les cabines de bain)|url=https://www.babelio.com/auteur/Monique-Lange/32946|access-date=20 Februarie 2023|website=Babelio|language=fr}}</ref> Haar pa, Auguste Eugène Maillard, was van Franse afkoms, en haar ouma, Emma (Aïcha) Saïd Ben Mohammed, was 'n akrobaat van Kabielse ([[Berbers]]e) en [[Italië|Italiaanse]] afkoms.<ref name="larousse">{{cite web| title=Édith Giovanna Gassion dite Édith Piaf | website=Larousse | url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/%C3%89dith_Giovanna_Gassion_dite_%C3%89dith_Piaf/138051 | language=fr | access-date=1 September 2024}}</ref> Annetta en Louis is op 4 Junie 1929 geskei.<ref>Pierre Duclos en Georges Martin, ''Piaf, biographie'', Éditions du Seuil, 1993, Parys, p. 41</ref><ref>David Bret, ''Piaf: A Passionate Life'', Robson Books, 1998, p. 2</ref> Piaf se ma het haar ná haar geboorte versaak, en sy het 'n kort tydjie by haar ouma aan moederskant, Emma (Aïcha), in Normandië gewoon. Toe haar pa in 1916 by die Franse leër aansluit om in die Eerste Wêreldoorlog te veg, het hy haar na sy ma geneem, wat 'n bordeel in Normandië bestuur het. Daar het die [[Prostituut|prostitute]] na Piaf omgesien.<ref name="yahoomusicbio" /> Die bordeel het twee verdiepings en sewe kamers gehad, met omtrent 10 prostitute – vyf of ses permanent en nog 'n dosyn wat tydens markdae of besige tye aangesluit het. Die onderbestuurder van die bordeel, "Madam Gaby", het Piaf as familie beskou en later peetma van Piaf se halfsuster, Denise Gassion, geword.<ref>''Piaf, un mythe français'', Robert Belleret, Fayard, 2013.</ref> Van ouderdom drie tot sewe was Piaf glo blind weens horingvliesontsteking. Volgens een van haar biograwe het sy haar sig herwin ná 'n pelgrimstog ter ere van sint Thérèse van Lisieux, waarvoor die bordeel se prostitute geld ingesamel het. Piaf het beweer dit was 'n wondergenesing.<ref>''Piaf'', Simone Berteaut, Allen & Unwin (1970).</ref> ==Loopbaan== [[Beeld:Edith Piaf et les Compagnons de la Chanson.jpg|thumb|180px|Piaf in 1946 saam met Les Compagnons de la chanson.]] ===1929-'39=== Op 14-jarige ouderdom het Piaf by haar pa aangesluit in sy akrobatiese straatskoue deur Frankryk, waar sy vir die eerste keer in die openbaar begin sing het.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2015/apr/12/edith-piaf-paris-france-singer-exhibition-centenary-birth|title=France celebrates singer Edith Piaf with an exhibition for the centenary of her birth|last=Willsher|first=Kim|date=12 April 2015|work=The Guardian|access-date=15 August 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Die volgende jaar het sy Simone "Mômone" Berteaut ontmoet,<ref name="Berteaut">{{cite web |title=Piaf - NE |url=https://www.goodreads.com/book/show/3996852-piaf |website=www.goodreads.com |access-date=8 July 2023 |language=French}}</ref> wat 'n lewenslange metgesel geword het. Berteaut het later valslik in 'n [[Memoires|memoire]] voorgegee sy is Piaf se halfsuster.<ref>{{Cite book |last=Burke |first=Carolyn |title=No Regrets: The Life of Edith Piaf |publisher=Chicago Review Press |year=2012 |isbn=9781613743942 |pages=63–64}}</ref> Saam het hulle op straat gesing en geld verdien. Met die ekstra geld wat Piaf as deel van 'n akrobatiese trio verdien het, kon sy en Berteaut hulle eie blyplek huur.<ref name="yahoomusicbio" /> Piaf het 'n kamer in die Grand Hôtel de Clermont in Parys betrek en het saam met Berteaut as 'n straatsanger in Parys en sy voorstede gewerk.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/france/paris/articles/Edith-Piafs-Paris/|title=Edith Piaf's Paris|date=19 December 2015|work=The Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212123800/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/france/paris/articles/Edith-Piafs-Paris/|archive-date=12 February 2016|url-status=live|access-date=6 June 2024}}</ref> In 1932 het Piaf 'n jong man met die naam Louis Dupont ontmoet en 'n tyd lank saam met hom gewoon; sy het swanger geraak en op 11 Februarie 1933 die lewe geskenk aan 'n dogter, Marcelle "Cécelle" Dupont, toe Piaf slegs 17 was. Nadat haar verhouding met Dupont geëindig het, het Marcelle, wat by haar pa gewoon het, meningitis opgedoen en in Julie 1935 op tweejarige ouderdom gesterf.<ref name="Burke" /> In 1935 is Piaf deur die nagklubeienaar Louis Leplée ontdek.<ref name="csmonitor0707" /><ref name="yahoomusicbio" /><ref name="vansun" /> Leplée het Piaf (toe bekend onder haar geboortenaam Édith Gassion) aangemoedig om te sing, ondanks haar uiterse senuweeagtigheid. Dié senuweeagtigheid en haar kort gestalte van slegs 142&nbsp;cm<ref name="rfimusique" /><ref name="nydailynews07">{{cite news|first=Marshall|last=Fine|title=The soul of the Sparrow|date=4 June 2007|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/2007/06/04/2007-06-04_the_soul_of_the_sparrow.html|work=Daily News|location=New York|access-date=19 July 2007}}</ref> het Leplée geïnspireer om haar die bynaam ''La Môme Piaf'' te gee,<ref name="csmonitor0707" /> wat in Paryse sleng beteken "Die Klein Mossie". Leplée het Piaf geleer oor verhoogaanwesigheid en haar aangeraai om 'n swart rok te dra, wat later haar kenmerkende styl sou word.<ref name="yahoomusicbio" /> Voor Piaf se openingsaand het Leplée 'n intense publisiteitsveldtog gehou, wat deur baie bekendes bygewoon is.<ref name="yahoomusicbio" /> Haar nagkluboptredes het gelei tot haar eerste twee plate wat in dieselfde jaar vervaardig is,<ref name="nydailynews07" /> waarvan een deur Marguerite Monnot geskryf is. Sy was 'n lewenslange medewerker en een van Piaf se gunstelingkomponiste.<ref name="yahoomusicbio" /> Op 6 April 1936<ref name="yahoomusicbio" /> is Leplée vermoor. Piaf is ondervra en daarvan beskuldig dat sy 'n medepligtige was, maar is vrygespreek.<ref name="csmonitor0707" /> Leplée is vermoor deur misdadigers met vorige bande met Piaf.<ref name="cbc07">{{cite news |first=Andre|last=Mayer|title=Songbird|date=8 June 2007|url=http://www.cbc.ca/arts/music/lavieenrose.html|publisher=CBC|access-date = 19 July 2007}}</ref> 'n Storm van negatiewe media-aandag het nou Piaf se loopbaan bedreig.<ref name="rfimusique" /><ref name="yahoomusicbio" /> Om haar beeld te herstel, het sy Raymond Asso genader, met wie sy later 'n romantiese verhouding sou hê. Hy het haar verhoognaam verander na "Édith Piaf", ongewenste kennisse van haar weggehou en vir Monnot opdrag gegee om liedjies te skryf wat verwys na Piaf se vroeë lewe op straat.<ref name="yahoomusicbio" /> ===1940-'44=== [[Beeld:Edith Piaf Harcourt 1950 1.jpg|thumb|180px|Piaf in 1950.]] In 1940 het Piaf in [[Jean Cocteau]] se eenakte ''Le Bel Indifférent'' gespeel.<ref name="yahoomusicbio" /> Haar loopbaan en roem het momentum gekry gedurende die Duitse besetting van Frankryk in die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref>And the Show Went On: Cultural Life in Nazi-occupied Paris, Alan Riding Knopf Doubleday Publishing Group, 19 October 2010.</ref> Sy het vriendskappe aangeknoop met prominente mense, soos die [[akteur]] en sanger [[Maurice Chevalier]] en die [[digter]] Jacques Bourgeat. Piaf het ook in verskeie nagklubs en bordele opgetree wat tussen 1940 en 1945 floreer het.<ref>Véronique Willemin, La Mondaine, histoire et archives de la Police des Mœurs, hoëbeke, 2009.</ref> Baie van Parys se topnagklubs is vir Duitse offisiere en Franse meelopers gereserveer.<ref name=faz>"Die Schließung der 'Maisons closes' lag im Zug der Zeit", ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', 15 October 1996. {{in lang|de}}</ref> Piaf is genooi om aan 'n konserttoer na [[Berlyn]] deel te neem wat deur Duitse offisiere en bekende kunstenaars gereël is.<ref>''Sous l'œil de l'Occupant, la France vue par l'Allemagne, 1940–1944.'' Éditions Armand Colin, Paris 2010, {{ISBN|978-2-200-24853-6}}.</ref> In 1942 kon sy 'n luuksewoonstel in 'n goeie Paryse buurt bekostig.<ref>{{Cite web|date=21 August 2013|title=Edith Piaf: la Môme, la vraie|url=https://www.lexpress.fr/culture/musique/edith-piaf-la-mome-la-vraie_1274817.html|access-date=20 February 2023|website=L'Express|language=fr}}</ref> Piaf is daarvan beskuldig dat sy met die [[Nazi-Duitsland|Duitse besetters]] saamwerk en moes noodgedwonge voor 'n naoorlogse regshof getuig, want daar was planne on haar radio-optredes te verbied. Haar sekretaris, Andrée Bigard, 'n lid van die [[Franse Weerstand]], het egter ná Frankryk se bevryding in haar guns gepraat.<ref name="Belleret">Robert Belleret: ''Piaf, un myth français.'' Verlag Fayard, Paris 2013.</ref><ref>Myriam Chimènes, Josette Alviset: ''La vie musicale sous Vichy.'' Editions Complexe, 2001, S. 302.</ref> Volgens Bigard het sy verskeie kere in kampe vir oorlogsgevangenes in Duitsland opgetree en was sy instrumenteel in die ontsnapping van 'n paar gevangenes.<ref name=Holocaust>{{cite web |url=https://holocaustmusic.ort.org/resistance-and-exile/french-resistance/edith-piaf/|title=Edith Piaf|website=Music and the Holocaust}}</ref> Voor die oorlog het Piaf Michel Emer, 'n Joodse musikant wat beroemd was vir die liedjie ''L'Accordéoniste'', ontmoet en vir hom betaal om na Frankryk te reis, waar hy in veiligheid gebly het tot met die bevryding.<ref name=Holocaust /><ref>{{Cite news|last=Prial|first=Frank|date=29 January 2004|title=Still No Regrets: Paris Remembers Its Piaf|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2004/01/29/arts/still-no-regrets-paris-remembers-its-piaf.html|access-date=20 February 2023|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|last=MacGuill|first=Dan|date=19 October 2017|title=Did Edith Piaf Make Fake Passports to Help Prisoners Escape from Nazi Camps?|url=https://www.snopes.com/fact-check/edith-piaf-nazi-camps-passports/|access-date=20 February 2023|website=Snopes|language=en}}</ref> Ná de regsgeding was Piaf gou weer aan die sing en in Desember 1944 het sy vir die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] opgetree saam met die sanger/akteur [[Yves Montand]].<ref name=Burke/> Vroeg in 1944 het Piaf in die [[Moulin Rouge]] in Parys opgetree, waar sy saam met Montand gewerk en 'n verhouding met hom begin het.<ref name="rfimusique" /><ref name="cbc07" /> ===1945-'55=== [[Beeld:Edith Piaf.jpg|thumb|180px|Piaf in 1951 in die ABC-musieksaal in Parys.]] Piaf het "La Vie en Rose" in 1945 geskryf en uitgevoer.<ref name="yahoomusicbio" /> Dit is in 1998 in die Grammy-heldesaal opgeneem.<ref>{{Cite web |title=GRAMMY Hall Of Fame {{!}} Hall of Fame Artists {{!}} GRAMMY.com |url=https://www.grammy.com/awards/hall-of-fame-award |access-date=11 Desember 2023 |website=www.grammy.com}}</ref> In 1947 het sy die lirieke vir die lied "What Can I Do?" vir haar minnaar Montand geskryf. Binne 'n jaar het Montand een van die beroemdste sangers in Frankryk geword. Sy het hul verhouding beëindig toe hy byna so gewild soos sy was.<ref name="yahoomusicbio" /> In dié tyd was sy baie gewild en suksesvol in Parys<ref name="csmonitor0707" /> as Frankryk se bekendste vermaakkunstenaar.<ref name="nydailynews07" /> Ná die oorlog het sy internasionale bekendheid verwerf<ref name="csmonitor0707" /> en deur Europa, die VSA en Suid-Amerika getoer. In Parys het sy die Argentynse kitaarspeler-sanger Atahualpa Yupanqui – 'n sentrale figuur in die Argentynse volksmusiektradisie – die kans gegee om op die verhoog te verskyn, en hy het in Julie 1950 gedebuteer. Piaf het ook gehelp om die loopbaan van [[Charles Aznavour]] in die vroeë 1950’s te begin deur hom saam met haar op toer te neem in Frankryk en die VSA en sommige van sy liedjies op te neem.<ref name="yahoomusicbio" /> Aanvanklik het sy min sukses met Amerikaanse gehore behaal. Hulle het 'n glansryke vertoning verwag en was teleurgesteld met Piaf se eenvoudige aanbieding.<ref name="yahoomusicbio" /> Tog het haar gewildheid in die VSA gegroei ná 'n gunstige resensie in 1947 deur die invloedryke New Yorkse resensent Virgil Thomson.<ref>Thomson, Virgil "La Môme Piaf", ''New York Herald Tribune'', 9 November 1947.</ref><ref name="yahoomusicbio" /> Uiteindelik het sy agt keer op ''The Ed Sullivan Show'' verskyn en twee keer in [[Carnegie Hall]] opgetree (in 1956 en 1957).<ref name="vansun" /> ===1955-'63=== Tussen Januarie 1955 en Oktober 1962 het Piaf verskeie reekse konserte in die Paris Olympia-musieksaal gehou.<ref name="rfimusique" /> Uittreksels van vyf van dié konserte (1955, 1956, 1958, 1961 en 1962) is op plaat (en later op CD) uitgereik en was nog nooit uit druk nie. In die 1961-konserte, waarmee Piaf belowe het om die lokaal van bankrotskap te red, het sy vir die eerste keer "Non, je ne regrette rien" gesing.<ref name="rfimusique" /> Aan die begin van 1963 het Piaf haar laaste liedjie voor haar dood opgeneem, getiteld "L'Homme de Berlin".<ref>{{cite web|url=https://www.connexionfrance.com/magazine/from-poverty-to-glory-life-of-legendary-french-singer-edith-piaf/104303|title=From poverty to glory: Life of legendary French singer Edith Piaf|last=David|first=Samantha|date=15 Februarie 2022|work=Connexion France|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422090618/https://www.connexionfrance.com/magazine/from-poverty-to-glory-life-of-legendary-french-singer-edith-piaf/104303|archive-date=22 April 2024|url-status=live|access-date=6 Junie 2024}}</ref> ==Persoonlike lewe== Tydens 'n toer deur Amerika in 1947 het Piaf die bokser Marcel Cerdan ontmoet en verlief geraak.<ref name="Marcelcerdanheritage">{{Cite web|title=Marcelcerdanheritage - Toutes vos actualités sportives|url=https://www.marcelcerdanheritage.com/|access-date=20 Februarie 2023|website=Marcelcerdanheritage|language=fr-FR}}</ref> Hulle het 'n verhouding gehad wat internasionale opslae gemaak het, aangesien Cerdan die voormalige middelgewigwêreldkampioen was en destyds getroud was met drie kinders.<ref name="rfimusique" /> In Oktober 1949 het Cerdan 'n vlug van Parys na New York geneem om Piaf te ontmoet. Terwyl die vliegtuig die eiland Santa Maria in die [[Asore]] genader het vir 'n geskeduleerde tussenlanding, het dit teen 'n berg neergestort. Cerdan en almal aan boord is dood.<ref>[http://www.marcelcerdanheritage.com/2en.aspx?sr=12 Marcel Cerdan se tragiese verdwyning (1949) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423014252/http://www.marcelcerdanheritage.com/2en.aspx?sr=12 |date=23 April 2008 }} – Marcel Cerdan Heritage</ref> In Mei 1950 het Piaf die trefferlied "Hymne à l'amour" opgeneem en dit aan Cerdan opgedra.<ref name="Cramer">{{Cite book|title=Musicians and Composers of the 20th Century|volume=4|first=Alfred W.|last=Cramer|publisher=Salem Press|year=2009|isbn=9781587655166|page=1107}}</ref> [[Beeld:Édith Piaf & Theo Sarapo 914-6437.jpg|thumb|links|240px|Piaf en Sarapo in 1962.]] Piaf is in 1951 in 'n motorongeluk beseer. Beide Piaf en Aznavour (toe haar assistent) was passasiers in die voertuig. Piaf het in die ongeluk 'n gebreekte arm en twee gebreekte ribbes opgedoen. Haar dokter het die middel [[morfien]] as behandeling voorgeskryf. Dit het tot 'n afhanklikheid daarvan gelei, tesame met haar alkoholprobleme.<ref name="yahoomusicbio" /> Twee bykomende byna noodlottige motorongelukke het die situasie vererger.<ref name="vansun" /> In 1952 het haar destydse man Piaf drie keer gedwing om na 'n ontgiftingskliniek te gaan.<ref name="yahoomusicbio" /> In 1952 het Piaf met haar eerste man, die sanger Jacques Pills (regte naam René Ducos), getrou, met [[Marlene Dietrich]] as haar eerste bruidsmeisie. Piaf en Pills is in 1957 geskei.<ref>{{cite book |last1=Piaf |first1=Edith |title=The Wheel of Fortune: The Autobiography of Edith Piaf |date=2004 |publisher=Peter Owen |isbn=978-0-7206-1228-8 |pages=107 |url=https://books.google.com/books?id=K4YZAQAAIAAJ |access-date=8 Julie 2023 |language=en}}</ref> In 1962 het sy met Théo Sarapo (Theophanis Lamboukas) getrou. Hy was 'n sanger, akteur en voormalige haarkapper van Griekse afkoms wat in Frankryk gebore is.<ref name="yahoomusicbio" /> Sarapo was 20 jaar jonger as Piaf<ref>{{cite web |title=Theo Sarapo Biography |url=https://christielaume.com/theo-sarapo-biography/ |website=Christie Laume |access-date=8 Julie 2023}}</ref> en hulle het getroud gebly tot met Piaf se dood.<ref name="yahoomusicbio" /> ==Dood en begrafnis== Vroeg in 1963, kort ná die opname van "L'Homme de Berlin" saam met haar man, Théo Sarapo, het Piaf in 'n koma verval weens [[lewer]][[kanker]].<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/20131008-edith-piaf-continues-inspire-50-years-anniversary-death-singer |title=Edith Piaf continues to inspire, 50 years after her death |date=2013-10-08 |newspaper=France24}}</ref> Sy is na haar villa aan die [[Franse Riviera]] geneem, waar Sarapo en haar vriendin Simone Berteaut na haar omgesien het. Oor die volgende paar maande het sy tussen bewussyn en bewusteloosheid gewissel voordat sy op 10 Oktober 1963 op die ouderdom van 47 oorlede is.<ref name="yahoomusicbio" /> [[Beeld:Tombeau d'Edith Piaf.JPG|thumb|240px|Piaf se graf in die Père Lachaise-begraafplaas, Parys.]] Haar laaste woorde was: "Vir elke dekselse ding wat jy in dié lewe doen, moet jy betaal."<ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/10374637/Edith-Piaf-Mistress-of-heartbreak-and-pain-who-had-a-few-regrets-after-all.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/culture/10374637/Edith-Piaf-Mistress-of-heartbreak-and-pain-who-had-a-few-regrets-after-all.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Edith Piaf: Mistress of heartbreak and pain who had a few regrets, after all |first=William |last=Langley |work=[[The Daily Telegraph]] |date=2013-10-13 |access-date=2015-06-13}}{{cbignore}}</ref> Daar word gesê Sarapo het haar liggaam in die geheim van haar villa na Parys geneem sodat aanhangers sou glo sy is in haar tuisstad oorlede.<ref name="yahoomusicbio" /><ref name="guardian03">{{cite news|first=Stuart|last=Jeffries|title=The love of a poet|date=8 November 2003|url=http://books.guardian.co.uk/review/story/0,12084,1079383,00.html|work=The Guardian|location=VK|access-date=19 September 2007}}</ref> Piaf se liggaam is begrawe in die Père Lachaise-begraafplaas in Parys, waar haar graf een van dié is wat die meeste besoek word.<ref name="yahoomusicbio" /> Kort ná haar dood het Piaf se begrafnisstoet tienduisende rouklaers na die strate van Parys gelok<ref name="yahoomusicbio" /> en meer as 100&nbsp;000 aanhangers het die seremonie by die begraafplaas bygewoon.<ref name="guardian03" /><ref>{{in lang|fr}} [http://www.ina.fr/archivespourtous/index.php?vue=notice&id_notice=CAF88021676 Édith Piaf funeral – Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220051328/http://www.ina.fr/archivespourtous/index.php?vue=notice&id_notice=CAF88021676 |date=20 December 2008 }} – Franse TV, 14 Oktober 1963, [[Institut national de l'audiovisuel|INA]]</ref> Volgens Piaf se kollega Charles Aznavour was haar begrafnisstoet die enigste ding sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog wat die verkeer in Parys heeltemal tot stilstand laat kom het.<ref name="guardian03" /> Tog is Piaf destyds ’n [[Katolieke]] dodemis geweier, aangesien sy ná ’n egskeiding in die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse Kerk]] hertrou het.<ref>{{cite web |title=Parisians mourn Edith Piaf |url=https://www.theguardian.com/theguardian/2008/oct/14/2 |work=The Guardian |date=13 October 2008 |access-date=4 February 2021}}</ref> Vyftig jaar later het die Franse Katolieke Kerk van mening verander en vir Piaf op 10 Oktober 2013 ’n dodemis gehou in die Sint Jean-Baptistekerk in Belleville, Parys (die gemeente waarin sy gebore is).<ref>{{cite web |title=Tragic singer wins over Catholic Church, 50 years after death |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/catholic-church-finally-embraces-edith-piaf/GWKDKNONKSYN2GW4KTQ7WVW64Y/ |website=NZ Herald |access-date=9 July 2023 |language=en-NZ |date=9 July 2023}}</ref> ==Nalatenskap== Die Franse media publiseer voortdurend tydskrifte, boeke, toneelstukke, televisieprogramme en rolprente oor die ster, dikwels op die herdenking van haar dood.<ref name=Burke/> In 1969 het haar jare lange vriendin Simone "Mômone" Berteaut 'n biografie met die titel "Piaf" gepubliseer.<ref name="Berteaut"/> Die biografie bevat die vals bewering dat Berteaut Piaf se halfsuster is.<ref>{{Cite book |last=Burke |first=Carolyn |title=No Regrets: The Life of Edith Piaf |date=2012 |publisher=Chicago Review Press |isbn=9781613743942 |pages=415–416}}</ref> In 1973 is die Vereniging van die Vriende van Édith Piaf gestig, gevolg deur die inhuldiging van die Édith Piaf-plein in 1981 in Belleville. Die Sowjet-[[sterrekundige]] Ljoedmila Georgijewna Karatsjkina het 'n [[asteroïed]], 3772&nbsp;Piaf, na haar genoem.<ref name="schmadel">{{Cite book |last=Schmadel |first=Lutz D. |url=https://books.google.com/books?id=eHv1CAAAQBAJ |title=Dictionary of Minor Planet Names |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=2013 |isbn=9783662066157 |publication-date=11 November 2013 |pages=496 |access-date=20 March 2024}}</ref> 'n Aanhanger en die skrywer van twee Piaf-biografieë bestuur die Édith Piaf-museum van twee kamers in Parys.<ref name="guardian03" /><ref>[http://www.paris.org/Musees/Piaf/info.html Musée Édith Piaf] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509060641/http://www.paris.org/Musees/Piaf/info.html |date=9 May 2008 }}</ref> Die museum is in die aanhanger se woonstel geleë en funksioneer sedert 1977.<ref>{{cite web |title=Musée Edith Piaf, Paris |url=http://www.travelsignposts.com:80/Paris/paris_museum-piaf.php |website=www.travelsignposts.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422140503/http://www.travelsignposts.com:80/Paris/paris_museum-piaf.php |archive-date=22 April 2012 |language=en |url-status=dead}}</ref> 'n Konsert getiteld Piaf: A Centennial Celebration is op 19 Desember 2015 by The Town Hall in [[New York]] gehou ter herdenking van die 100ste verjaardag van Piaf se geboorte. Die geleentheid is aangebied deur Robert Osborne en vervaardig deur Daniel Nardicio en Andy Brattain. Optredes het ingesluit dié van Little Annie, Gay Marshall, Amber Martin, Marilyn Maye, Meow Meow, Elaine Paige, Molly Pope, Vivian Reed, Kim David Smith en Aaron Weinstein.<ref>{{Cite web|last=Durell|first=Sandi|date=21 December 2015|title=Piaf Centennial Celebration – Town Hall|url=https://www.theaterpizzazz.com/piaf-a-centennial-celebration-town-hall/|access-date=20 February 2023|website=Theater Pizzazz|language=en-US|archive-date=20 Februarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220171856/https://www.theaterpizzazz.com/piaf-a-centennial-celebration-town-hall/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Holden|first=Stephen|date=20 December 2015|title=Review: A Grand Tribute to the Little Sparrow Édith Piaf|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2015/12/21/arts/music/review-a-grand-tribute-to-the-little-sparrow-edith-piaf.html|access-date=20 February 2023|issn=0362-4331}}</ref> Tydens die openingsgeleentheid van die [[Olimpiese Somerspele 2024]] in Parys het die [[Kanada|Kanadese]] sangeres [[Celine Dion]] "L'Hymne à l'amour" gesing.<ref>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/celine-dion-makes-spectacular-comeback-with-eiffel-tower-performance-at-paris-olympics-opening-ceremony-13185628 |title=Celine Dion 'full of joy' after comeback at Paris Olympics opening ceremony |work=Sky News |last=Dickerson |first=Claire Gilbody |date=27 July 2024 |access-date=13 August 2024}}</ref> ===Biografieë=== Piaf se lewe was die onderwerp van talle rolprente, onder andere: * ''Piaf'' (1974), geregisseer deur Guy Casaril, oor haar vroeë jare * ''Édith et Marcel'' (1983), geregisseer deur Claude Lelouch, oor Piaf se verhouding met Marcel Cerdan * ''Piaf ... Her Story ... Her Songs'' (2003), deur Raquel Bitton * ''La Vie en Rose'' (2007), geregisseer deur Olivier Dahan * ''The Sparrow and the Birdman'' (2010), deur Raquel Bitton * ''Edith Piaf Alive'' (2011), deur Flo Ankah * ''Piaf, voz y delirio'' (2017), deur Leonardo Padrón. Dokumentêre oor Piaf se lewe sluit in: * ''Édith Piaf: A Passionate Life'' (24 Mei 2004) * ''Édith Piaf: Eternal Hymn'' (''Éternelle, l'hymne à la môme'') * ''Piaf: Her Story, Her Songs'' (Junie 2006) * ''Piaf: La Môme'' (2007) * ''Édith Piaf: The Perfect Concert'' en ''Piaf: The Documentary'' (Februarie 2009) In 1978 is 'n toneelstuk met die titel ''Piaf'' (deur die Engelse dramaturg Pam Gems) in [[Londen]] en New York begin opvoer. In 2023 het die Warner Music Group 'n nuwe biofilm oor Piaf aangekondig wat deur 'n [[kunsmatige intelligensie|kunsmatige-intelligensie-program]] vertel sal word wat aangepas is om met Piaf se stem te praat.<ref>{{Cite news |last=Beaumont-Thomas |first=Ben |date=14 November 2023 |title=Édith Piaf's voice re-created using AI so she can narrate own biopic |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/music/2023/nov/14/edith-piaf-voice-recreated-using-ai-so-she-can-narrate-own-biopic |access-date=15 November 2023 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2023/film/news/edith-piaf-ai-biopic-interview-filmmakers-1235803650/|title=Creators of the Edith Piaf AI-Generated Biopic Speak Out: 'We Don't Want Her to Look Cartoonish' (EXCLUSIVE)|date=22 November 2023 |publisher=Variety}}</ref> ==Diskografie== Die volgende titels is kompilasies van Piaf se liedjies en nie heruitreikings van titels wat die lig gesien het terwyl Piaf aktief was nie. Die meeste datums is die oorspronklike uitreikingsdatum. * ''Edith Piaf: Edith Piaf'', 1961 * ''Potpourri par Piaf'', 1962 * ''Ses Plus Belles Chansons'', 1969 * ''The Voice of the Sparrow: The Very Best of Édith Piaf'', Junie 1991 * ''Édith Piaf: 30th Anniversaire'', 5 April 1994 * ''Édith Piaf: Her Greatest Recordings 1935-1943'', 15 Julie 1995 * ''The Early Years: 1938–1945, Vol. 3'', 15 Oktober 1996 * ''Hymn to Love: All Her Greatest Songs in English'', 4 November 1996 * ''Gold Collection'', 9 Januarie 1998 * ''The Rare Piaf 1950–1962'', 28 April 1998 * ''La Vie en rose'', 26 Januarie 1999 * ''Montmartre Sur Seine'', 19 September 2000 * ''Éternelle: The Best Of'', 29 Januarie 2002 * ''Love and Passion'', 8 April 2002 * ''The Very Best of Édith Piaf'', 29 Oktober 2002 * ''75 Chansons'', 22 September 2005 * ''48 Titres Originaux'', 9 Januarie 2006 * ''Édith Piaf: L'Intégrale, 27 Februarie 2007 * ''Édith Piaf: The Absolutely Essential 3 CD Collection, 31 Mei 2011 * ''Édith Piaf: Symphonique'', 13 Oktober 2023. ==Filmografie== {| class="wikitable sortable" ! Jaar !! Titel !! Regisseur |- | 1936 || ''La garçonne'' || Jean de Limur |- | 1940 || ''Le Bel Indifférent'' || Jean Cocteau |- | 1941 || ''Montmartre-sur-Seine'' || Georges Lacombe |- | 1946 || ''Star Without Light'' || Marcel Blistène |- | 1947 || ''Neuf garçons, un cœur'' || Georges Friedland |- | 1951 || ''Paris Still Sings'' || Pierre Montazel |- | 1953 || ''Boum sur Paris'' || Maurice de Canonge |- | 1954 || ''Si Versailles m'était conté'' || Sacha Guitry |- | 1954 || ''French Cancan'' || Jean Renoir |- | 1958 || ''Música de Siempre''|| Tito Davison |- | 1959 || ''The Lovers of Tomorrow'' || Marcel Blistène |} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Piaf, Edith}} [[Kategorie:Franse sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1915]] [[Kategorie:Sterftes in 1963]] nq9varrmqdyfy5f4k3ds15zt662rafd 2925773 2925668 2026-08-17T08:54:44Z Sobaka 328 /* Dood en begrafnis */ skakel 2925773 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Édith Piaf | beeld = Piaf Harcourt 1946 2.jpg | dwarsformaat = | beeldonderskrif = Piaf in 1946. | geboortenaam = Édith Giovanna Gassion | geboortedatum = {{Geboortedatum|df=yes|1915|12|19}} | geboorteplek = [[Parys]], [[Frankryk]] | sterfdatum = {{SDEO|1915|12|19|1963|10|10|df=y}} | sterfplek = [[Grasse]], Frankryk | doodsoorsaak = | plek_begrawe = Père Lachaise-begraafplaas | nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | ander_name = ''La Môme Piaf'' ("Die Klein Mossie") | beroep = [[Sanger]] <br>Straatkunstenaar |styl = Kabaret <br>Franse chansons | jare_aktief = 1935-'63 | noemenswaardige_werke = | styl = | eggenoot = {{plainlist| *Jacques Pills *Théo Sarapo }} | kinders = 1 | moeder = Line Marsa | vader = Louis Alphonse Gassion | toekennings = | webwerf = {{Amptelike URL}} <!-- kry outomaties van wikidata af --> | handtekening = Edith Piaf Signature.svg | handtekeninggrootte = 220px }} '''Édith Giovanna Gassion''' (19 Desember 1915 - 10 Oktober 1963), bekend as '''Édith Piaf''' <small>([[Frans]]e uitspraak: ''edit pjaf'')</small>, was 'n Franse sanger en liriekskrywer wat die bekendste was vir liedjies in die kabaret- en Franse chanson-styl. Sy word algemeen beskou as [[Frankryk]] se grootste gewilde sanger en een van die gevierdste kunstenaars van die 20ste eeu.<ref name="yahoomusicbio">{{cite web | url =https://www.allmusic.com/artist/mn0000150629#biography | title = ''No Regrets: The Life of Edith Piaf'' | work = AllMusic | publisher = All Media Network | first = Alfred A. | last = Knopf | access-date = March 30, 2014}}</ref><ref name=Burke>Burke, Carolyn. ''No Regrets: The Life of Edith Piaf'', Alfred A. Knopf 2011, {{ISBN|978-0-307-26801-3}}.</ref> Piaf se musiek was dikwels outobiografies en sy het gespesialiseer in liedjies oor liefde, verlies en hartseer. Haar bekendste liedjies sluit in "La Vie en rose" (1946), "Non, je ne regrette rien" (1960), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), "La Foule" (1957), "L'Accordéoniste" (1940) en "Padam, padam..." (1951). Nadat sy haar loopbaan begin het deur op 14-jarige ouderdom saam met haar pa te toer, het haar roem gedurende die Duitse besetting van Frankryk toegeneem. In 1945 is Piaf se kenmerkende lied, "La Vie en Rose" ("Die Lewe in Pienk"), uitgereik. Sy het in die laat 1940's Frankryk se gewildste vermaakkunstenaar geword en het ook deur [[Europa]], [[Suid-Amerika]] en die [[VSA]] getoer, waar haar gewildheid gelei het tot agt verskynings op ''The Ed Sullivan Show''. Piaf het steeds opgetree, insluitend in verskeie reekse konserte by die Paris Olympia-musieksaal, tot 'n paar maande voor haar dood in 1963 op die ouderdom van 47. Haar laaste lied, "L'Homme de Berlin", is in April 1963 saam met haar man opgeneem. Sedert haar dood is verskeie dokumentêre films en rolprente oor Piaf se lewe vervaardig as 'n belangrike deel van die Franse kultuur. ==Vroeë lewe== [[Beeld:Edith Piaf enfant.jpg|links|thumb|140px|Piaf as kind.]] [[Beeld:Édith Piaf 914-6440.jpg|links|duimnael|140px|Piaf in 1962.]] Ondanks talle biografieë is 'n groot deel van Piaf se lewe onbekend.<ref name="boston0707">{{cite news |last=Morris |first=Wesley |date=15 Junie 2007 |title=A complex portrait of a spellbinding singer |work=The Boston Globe |url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2007/06/15/a_complex_portrait_of_a_spellbinding_singer/ |url-status=dead |access-date=3 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212172021/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2007/06/15/a_complex_portrait_of_a_spellbinding_singer/ |archive-date=12 Februarie 2009}}</ref> Haar geboortesertifikaat dui aan dat sy op 19 Desember 1915 in Parys, in die Tenon-hospitaal, gebore is.<ref name="rfimusique">{{cite web |title = Biography: Édith Piaf |url = http://www.rfimusique.com/siteen/biographie/biographie_6057.asp |archive-url = https://web.archive.org/web/20030227100205/http://www.rfimusique.com/siteEn/biographie/biographie_6057.asp |url-status = dead |archive-date = 27 Februarie 2003 |publisher = Radio France Internationale Musique |access-date = 3 September 2009}}</ref> Haar geboortenaam was Édith Giovanna Gassion.<ref name="csmonitor0707">{{cite news | first=Peter | last=Rainer | title= 'La Vie en rose': Édith Piaf's encore | date= 8 Junie 2007 | url =http://www.csmonitor.com/2007/0608/p14s03-almo.html |work=The Christian Science Monitor |location=Boston | access-date =3 September 2009}}</ref> Die naam "Édith" is geïnspireer deur die Britse verpleegster Edith Cavell, wat twee maande voor Édith se geboorte tereggestel is omdat sy Franse soldate tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] uit Duitse gevangenskap help ontsnap het.<ref>{{cite news|first=Thirza |last=Vallois |title=Two Paris Love Stories |url=http://www.paris.org/Kiosque/feb98/love.html |publisher=Paris Kiosque |date=Februarie 1998 |access-date=9 Augustus 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714183814/http://www.paris.org/Kiosque/feb98/love.html |archive-date=14 Julie 2007 }}</ref> Twintig jaar later het haar eerste promotor haar verhoognaam "Piaf" geskep, gebaseer op die Franse woord vir "mossie".<ref name="yahoomusicbio" /> Édith se pa, Louis Alphonse Gassion, was 'n akrobatiese straatkunstenaar van [[Normandië]] met 'n teateragtergrond. Sy ouers was Victor Alphonse Gassion en Léontine Louise Descamps, wat 'n bordeel in Normandië bestuur het en professioneel bekend gestaan het as "Maman Tine".<ref name="vansun">{{cite news | first=Joe | last=Ray | title=Édith Piaf and Jacques Brel live again in Paris: The two legendary singers are making a comeback in cafes and theatres in the City of Light | date=11 Oktober 2003 | url=http://joearay2.tripod.com/vancouversun/brel_et_piaf.html | work=Vancouver Sun| location=Kanada | page=F3 | access-date=18 Julie 2007 | url-status=dead | archive-url=https://archive.today/20121211060308/http://joearay2.tripod.com/vancouversun/brel_et_piaf.html | archive-date=11 Desember 2012}}</ref> Édith se ma, Annetta Giovanna Maillard, was 'n sanger en sirkuskunstenaar van Italiaanse afkoms wat onder die verhoognaam "Line Marsa" opgetree het.<ref>{{Cite book |last=Souvais |first=Michel |url=https://books.google.com/books?id=693PZnGRVVkC&pg=PA144 |title=Arletty, confidences à son secrétaire |publisher=Editions Publibook |isbn=978-2-7483-8735-3 |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Monique Lange (auteur de Les cabines de bain)|url=https://www.babelio.com/auteur/Monique-Lange/32946|access-date=20 Februarie 2023|website=Babelio|language=fr}}</ref> Haar pa, Auguste Eugène Maillard, was van Franse afkoms, en haar ouma, Emma (Aïcha) Saïd Ben Mohammed, was 'n akrobaat van Kabielse ([[Berbers]]e) en [[Italië|Italiaanse]] afkoms.<ref name="larousse">{{cite web| title=Édith Giovanna Gassion dite Édith Piaf | website=Larousse | url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/%C3%89dith_Giovanna_Gassion_dite_%C3%89dith_Piaf/138051 | language=fr | access-date=1 September 2024}}</ref> Annetta en Louis is op 4 Junie 1929 geskei.<ref>Pierre Duclos en Georges Martin, ''Piaf, biographie'', Éditions du Seuil, 1993, Parys, p. 41</ref><ref>David Bret, ''Piaf: A Passionate Life'', Robson Books, 1998, p. 2</ref> Piaf se ma het haar ná haar geboorte versaak, en sy het 'n kort tydjie by haar ouma aan moederskant, Emma (Aïcha), in Normandië gewoon. Toe haar pa in 1916 by die Franse leër aansluit om in die Eerste Wêreldoorlog te veg, het hy haar na sy ma geneem, wat 'n bordeel in Normandië bestuur het. Daar het die [[Prostituut|prostitute]] na Piaf omgesien.<ref name="yahoomusicbio" /> Die bordeel het twee verdiepings en sewe kamers gehad, met omtrent 10 prostitute – vyf of ses permanent en nog 'n dosyn wat tydens markdae of besige tye aangesluit het. Die onderbestuurder van die bordeel, "Madam Gaby", het Piaf as familie beskou en later peetma van Piaf se halfsuster, Denise Gassion, geword.<ref>''Piaf, un mythe français'', Robert Belleret, Fayard, 2013.</ref> Van ouderdom drie tot sewe was Piaf glo blind weens horingvliesontsteking. Volgens een van haar biograwe het sy haar sig herwin ná 'n pelgrimstog ter ere van sint Thérèse van Lisieux, waarvoor die bordeel se prostitute geld ingesamel het. Piaf het beweer dit was 'n wondergenesing.<ref>''Piaf'', Simone Berteaut, Allen & Unwin (1970).</ref> ==Loopbaan== [[Beeld:Edith Piaf et les Compagnons de la Chanson.jpg|thumb|180px|Piaf in 1946 saam met Les Compagnons de la chanson.]] ===1929-'39=== Op 14-jarige ouderdom het Piaf by haar pa aangesluit in sy akrobatiese straatskoue deur Frankryk, waar sy vir die eerste keer in die openbaar begin sing het.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2015/apr/12/edith-piaf-paris-france-singer-exhibition-centenary-birth|title=France celebrates singer Edith Piaf with an exhibition for the centenary of her birth|last=Willsher|first=Kim|date=12 April 2015|work=The Guardian|access-date=15 August 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Die volgende jaar het sy Simone "Mômone" Berteaut ontmoet,<ref name="Berteaut">{{cite web |title=Piaf - NE |url=https://www.goodreads.com/book/show/3996852-piaf |website=www.goodreads.com |access-date=8 July 2023 |language=French}}</ref> wat 'n lewenslange metgesel geword het. Berteaut het later valslik in 'n [[Memoires|memoire]] voorgegee sy is Piaf se halfsuster.<ref>{{Cite book |last=Burke |first=Carolyn |title=No Regrets: The Life of Edith Piaf |publisher=Chicago Review Press |year=2012 |isbn=9781613743942 |pages=63–64}}</ref> Saam het hulle op straat gesing en geld verdien. Met die ekstra geld wat Piaf as deel van 'n akrobatiese trio verdien het, kon sy en Berteaut hulle eie blyplek huur.<ref name="yahoomusicbio" /> Piaf het 'n kamer in die Grand Hôtel de Clermont in Parys betrek en het saam met Berteaut as 'n straatsanger in Parys en sy voorstede gewerk.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/france/paris/articles/Edith-Piafs-Paris/|title=Edith Piaf's Paris|date=19 December 2015|work=The Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212123800/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/france/paris/articles/Edith-Piafs-Paris/|archive-date=12 February 2016|url-status=live|access-date=6 June 2024}}</ref> In 1932 het Piaf 'n jong man met die naam Louis Dupont ontmoet en 'n tyd lank saam met hom gewoon; sy het swanger geraak en op 11 Februarie 1933 die lewe geskenk aan 'n dogter, Marcelle "Cécelle" Dupont, toe Piaf slegs 17 was. Nadat haar verhouding met Dupont geëindig het, het Marcelle, wat by haar pa gewoon het, meningitis opgedoen en in Julie 1935 op tweejarige ouderdom gesterf.<ref name="Burke" /> In 1935 is Piaf deur die nagklubeienaar Louis Leplée ontdek.<ref name="csmonitor0707" /><ref name="yahoomusicbio" /><ref name="vansun" /> Leplée het Piaf (toe bekend onder haar geboortenaam Édith Gassion) aangemoedig om te sing, ondanks haar uiterse senuweeagtigheid. Dié senuweeagtigheid en haar kort gestalte van slegs 142&nbsp;cm<ref name="rfimusique" /><ref name="nydailynews07">{{cite news|first=Marshall|last=Fine|title=The soul of the Sparrow|date=4 June 2007|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/2007/06/04/2007-06-04_the_soul_of_the_sparrow.html|work=Daily News|location=New York|access-date=19 July 2007}}</ref> het Leplée geïnspireer om haar die bynaam ''La Môme Piaf'' te gee,<ref name="csmonitor0707" /> wat in Paryse sleng beteken "Die Klein Mossie". Leplée het Piaf geleer oor verhoogaanwesigheid en haar aangeraai om 'n swart rok te dra, wat later haar kenmerkende styl sou word.<ref name="yahoomusicbio" /> Voor Piaf se openingsaand het Leplée 'n intense publisiteitsveldtog gehou, wat deur baie bekendes bygewoon is.<ref name="yahoomusicbio" /> Haar nagkluboptredes het gelei tot haar eerste twee plate wat in dieselfde jaar vervaardig is,<ref name="nydailynews07" /> waarvan een deur Marguerite Monnot geskryf is. Sy was 'n lewenslange medewerker en een van Piaf se gunstelingkomponiste.<ref name="yahoomusicbio" /> Op 6 April 1936<ref name="yahoomusicbio" /> is Leplée vermoor. Piaf is ondervra en daarvan beskuldig dat sy 'n medepligtige was, maar is vrygespreek.<ref name="csmonitor0707" /> Leplée is vermoor deur misdadigers met vorige bande met Piaf.<ref name="cbc07">{{cite news |first=Andre|last=Mayer|title=Songbird|date=8 June 2007|url=http://www.cbc.ca/arts/music/lavieenrose.html|publisher=CBC|access-date = 19 July 2007}}</ref> 'n Storm van negatiewe media-aandag het nou Piaf se loopbaan bedreig.<ref name="rfimusique" /><ref name="yahoomusicbio" /> Om haar beeld te herstel, het sy Raymond Asso genader, met wie sy later 'n romantiese verhouding sou hê. Hy het haar verhoognaam verander na "Édith Piaf", ongewenste kennisse van haar weggehou en vir Monnot opdrag gegee om liedjies te skryf wat verwys na Piaf se vroeë lewe op straat.<ref name="yahoomusicbio" /> ===1940-'44=== [[Beeld:Edith Piaf Harcourt 1950 1.jpg|thumb|180px|Piaf in 1950.]] In 1940 het Piaf in [[Jean Cocteau]] se eenakte ''Le Bel Indifférent'' gespeel.<ref name="yahoomusicbio" /> Haar loopbaan en roem het momentum gekry gedurende die Duitse besetting van Frankryk in die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref>And the Show Went On: Cultural Life in Nazi-occupied Paris, Alan Riding Knopf Doubleday Publishing Group, 19 October 2010.</ref> Sy het vriendskappe aangeknoop met prominente mense, soos die [[akteur]] en sanger [[Maurice Chevalier]] en die [[digter]] Jacques Bourgeat. Piaf het ook in verskeie nagklubs en bordele opgetree wat tussen 1940 en 1945 floreer het.<ref>Véronique Willemin, La Mondaine, histoire et archives de la Police des Mœurs, hoëbeke, 2009.</ref> Baie van Parys se topnagklubs is vir Duitse offisiere en Franse meelopers gereserveer.<ref name=faz>"Die Schließung der 'Maisons closes' lag im Zug der Zeit", ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', 15 October 1996. {{in lang|de}}</ref> Piaf is genooi om aan 'n konserttoer na [[Berlyn]] deel te neem wat deur Duitse offisiere en bekende kunstenaars gereël is.<ref>''Sous l'œil de l'Occupant, la France vue par l'Allemagne, 1940–1944.'' Éditions Armand Colin, Paris 2010, {{ISBN|978-2-200-24853-6}}.</ref> In 1942 kon sy 'n luuksewoonstel in 'n goeie Paryse buurt bekostig.<ref>{{Cite web|date=21 August 2013|title=Edith Piaf: la Môme, la vraie|url=https://www.lexpress.fr/culture/musique/edith-piaf-la-mome-la-vraie_1274817.html|access-date=20 February 2023|website=L'Express|language=fr}}</ref> Piaf is daarvan beskuldig dat sy met die [[Nazi-Duitsland|Duitse besetters]] saamwerk en moes noodgedwonge voor 'n naoorlogse regshof getuig, want daar was planne on haar radio-optredes te verbied. Haar sekretaris, Andrée Bigard, 'n lid van die [[Franse Weerstand]], het egter ná Frankryk se bevryding in haar guns gepraat.<ref name="Belleret">Robert Belleret: ''Piaf, un myth français.'' Verlag Fayard, Paris 2013.</ref><ref>Myriam Chimènes, Josette Alviset: ''La vie musicale sous Vichy.'' Editions Complexe, 2001, S. 302.</ref> Volgens Bigard het sy verskeie kere in kampe vir oorlogsgevangenes in Duitsland opgetree en was sy instrumenteel in die ontsnapping van 'n paar gevangenes.<ref name=Holocaust>{{cite web |url=https://holocaustmusic.ort.org/resistance-and-exile/french-resistance/edith-piaf/|title=Edith Piaf|website=Music and the Holocaust}}</ref> Voor die oorlog het Piaf Michel Emer, 'n Joodse musikant wat beroemd was vir die liedjie ''L'Accordéoniste'', ontmoet en vir hom betaal om na Frankryk te reis, waar hy in veiligheid gebly het tot met die bevryding.<ref name=Holocaust /><ref>{{Cite news|last=Prial|first=Frank|date=29 January 2004|title=Still No Regrets: Paris Remembers Its Piaf|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2004/01/29/arts/still-no-regrets-paris-remembers-its-piaf.html|access-date=20 February 2023|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|last=MacGuill|first=Dan|date=19 October 2017|title=Did Edith Piaf Make Fake Passports to Help Prisoners Escape from Nazi Camps?|url=https://www.snopes.com/fact-check/edith-piaf-nazi-camps-passports/|access-date=20 February 2023|website=Snopes|language=en}}</ref> Ná de regsgeding was Piaf gou weer aan die sing en in Desember 1944 het sy vir die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde magte]] opgetree saam met die sanger/akteur [[Yves Montand]].<ref name=Burke/> Vroeg in 1944 het Piaf in die [[Moulin Rouge]] in Parys opgetree, waar sy saam met Montand gewerk en 'n verhouding met hom begin het.<ref name="rfimusique" /><ref name="cbc07" /> ===1945-'55=== [[Beeld:Edith Piaf.jpg|thumb|180px|Piaf in 1951 in die ABC-musieksaal in Parys.]] Piaf het "La Vie en Rose" in 1945 geskryf en uitgevoer.<ref name="yahoomusicbio" /> Dit is in 1998 in die Grammy-heldesaal opgeneem.<ref>{{Cite web |title=GRAMMY Hall Of Fame {{!}} Hall of Fame Artists {{!}} GRAMMY.com |url=https://www.grammy.com/awards/hall-of-fame-award |access-date=11 Desember 2023 |website=www.grammy.com}}</ref> In 1947 het sy die lirieke vir die lied "What Can I Do?" vir haar minnaar Montand geskryf. Binne 'n jaar het Montand een van die beroemdste sangers in Frankryk geword. Sy het hul verhouding beëindig toe hy byna so gewild soos sy was.<ref name="yahoomusicbio" /> In dié tyd was sy baie gewild en suksesvol in Parys<ref name="csmonitor0707" /> as Frankryk se bekendste vermaakkunstenaar.<ref name="nydailynews07" /> Ná die oorlog het sy internasionale bekendheid verwerf<ref name="csmonitor0707" /> en deur Europa, die VSA en Suid-Amerika getoer. In Parys het sy die Argentynse kitaarspeler-sanger Atahualpa Yupanqui – 'n sentrale figuur in die Argentynse volksmusiektradisie – die kans gegee om op die verhoog te verskyn, en hy het in Julie 1950 gedebuteer. Piaf het ook gehelp om die loopbaan van [[Charles Aznavour]] in die vroeë 1950’s te begin deur hom saam met haar op toer te neem in Frankryk en die VSA en sommige van sy liedjies op te neem.<ref name="yahoomusicbio" /> Aanvanklik het sy min sukses met Amerikaanse gehore behaal. Hulle het 'n glansryke vertoning verwag en was teleurgesteld met Piaf se eenvoudige aanbieding.<ref name="yahoomusicbio" /> Tog het haar gewildheid in die VSA gegroei ná 'n gunstige resensie in 1947 deur die invloedryke New Yorkse resensent Virgil Thomson.<ref>Thomson, Virgil "La Môme Piaf", ''New York Herald Tribune'', 9 November 1947.</ref><ref name="yahoomusicbio" /> Uiteindelik het sy agt keer op ''The Ed Sullivan Show'' verskyn en twee keer in [[Carnegie Hall]] opgetree (in 1956 en 1957).<ref name="vansun" /> ===1955-'63=== Tussen Januarie 1955 en Oktober 1962 het Piaf verskeie reekse konserte in die Paris Olympia-musieksaal gehou.<ref name="rfimusique" /> Uittreksels van vyf van dié konserte (1955, 1956, 1958, 1961 en 1962) is op plaat (en later op CD) uitgereik en was nog nooit uit druk nie. In die 1961-konserte, waarmee Piaf belowe het om die lokaal van bankrotskap te red, het sy vir die eerste keer "Non, je ne regrette rien" gesing.<ref name="rfimusique" /> Aan die begin van 1963 het Piaf haar laaste liedjie voor haar dood opgeneem, getiteld "L'Homme de Berlin".<ref>{{cite web|url=https://www.connexionfrance.com/magazine/from-poverty-to-glory-life-of-legendary-french-singer-edith-piaf/104303|title=From poverty to glory: Life of legendary French singer Edith Piaf|last=David|first=Samantha|date=15 Februarie 2022|work=Connexion France|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422090618/https://www.connexionfrance.com/magazine/from-poverty-to-glory-life-of-legendary-french-singer-edith-piaf/104303|archive-date=22 April 2024|url-status=live|access-date=6 Junie 2024}}</ref> ==Persoonlike lewe== Tydens 'n toer deur Amerika in 1947 het Piaf die bokser Marcel Cerdan ontmoet en verlief geraak.<ref name="Marcelcerdanheritage">{{Cite web|title=Marcelcerdanheritage - Toutes vos actualités sportives|url=https://www.marcelcerdanheritage.com/|access-date=20 Februarie 2023|website=Marcelcerdanheritage|language=fr-FR}}</ref> Hulle het 'n verhouding gehad wat internasionale opslae gemaak het, aangesien Cerdan die voormalige middelgewigwêreldkampioen was en destyds getroud was met drie kinders.<ref name="rfimusique" /> In Oktober 1949 het Cerdan 'n vlug van Parys na New York geneem om Piaf te ontmoet. Terwyl die vliegtuig die eiland Santa Maria in die [[Asore]] genader het vir 'n geskeduleerde tussenlanding, het dit teen 'n berg neergestort. Cerdan en almal aan boord is dood.<ref>[http://www.marcelcerdanheritage.com/2en.aspx?sr=12 Marcel Cerdan se tragiese verdwyning (1949) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423014252/http://www.marcelcerdanheritage.com/2en.aspx?sr=12 |date=23 April 2008 }} – Marcel Cerdan Heritage</ref> In Mei 1950 het Piaf die trefferlied "Hymne à l'amour" opgeneem en dit aan Cerdan opgedra.<ref name="Cramer">{{Cite book|title=Musicians and Composers of the 20th Century|volume=4|first=Alfred W.|last=Cramer|publisher=Salem Press|year=2009|isbn=9781587655166|page=1107}}</ref> [[Beeld:Édith Piaf & Theo Sarapo 914-6437.jpg|thumb|links|240px|Piaf en Sarapo in 1962.]] Piaf is in 1951 in 'n motorongeluk beseer. Beide Piaf en Aznavour (toe haar assistent) was passasiers in die voertuig. Piaf het in die ongeluk 'n gebreekte arm en twee gebreekte ribbes opgedoen. Haar dokter het die middel [[morfien]] as behandeling voorgeskryf. Dit het tot 'n afhanklikheid daarvan gelei, tesame met haar alkoholprobleme.<ref name="yahoomusicbio" /> Twee bykomende byna noodlottige motorongelukke het die situasie vererger.<ref name="vansun" /> In 1952 het haar destydse man Piaf drie keer gedwing om na 'n ontgiftingskliniek te gaan.<ref name="yahoomusicbio" /> In 1952 het Piaf met haar eerste man, die sanger Jacques Pills (regte naam René Ducos), getrou, met [[Marlene Dietrich]] as haar eerste bruidsmeisie. Piaf en Pills is in 1957 geskei.<ref>{{cite book |last1=Piaf |first1=Edith |title=The Wheel of Fortune: The Autobiography of Edith Piaf |date=2004 |publisher=Peter Owen |isbn=978-0-7206-1228-8 |pages=107 |url=https://books.google.com/books?id=K4YZAQAAIAAJ |access-date=8 Julie 2023 |language=en}}</ref> In 1962 het sy met Théo Sarapo (Theophanis Lamboukas) getrou. Hy was 'n sanger, akteur en voormalige haarkapper van Griekse afkoms wat in Frankryk gebore is.<ref name="yahoomusicbio" /> Sarapo was 20 jaar jonger as Piaf<ref>{{cite web |title=Theo Sarapo Biography |url=https://christielaume.com/theo-sarapo-biography/ |website=Christie Laume |access-date=8 Julie 2023}}</ref> en hulle het getroud gebly tot met Piaf se dood.<ref name="yahoomusicbio" /> ==Dood en begrafnis== Vroeg in 1963, kort ná die opname van "L'Homme de Berlin" saam met haar man, Théo Sarapo, het Piaf in 'n koma verval weens [[lewer]][[kanker]].<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/20131008-edith-piaf-continues-inspire-50-years-anniversary-death-singer |title=Edith Piaf continues to inspire, 50 years after her death |date=2013-10-08 |newspaper=France24}}</ref> Sy is na haar villa aan die [[Franse Riviera]] geneem, waar Sarapo en haar vriendin Simone Berteaut na haar omgesien het. Oor die volgende paar maande het sy tussen bewussyn en bewusteloosheid gewissel voordat sy op 10 Oktober 1963 op die ouderdom van 47 oorlede is.<ref name="yahoomusicbio" /> [[Beeld:Tombeau d'Edith Piaf.JPG|thumb|240px|Piaf se graf in die Père Lachaise-begraafplaas, Parys.]] Haar laaste woorde was: "Vir elke dekselse ding wat jy in dié lewe doen, moet jy betaal."<ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/10374637/Edith-Piaf-Mistress-of-heartbreak-and-pain-who-had-a-few-regrets-after-all.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/culture/10374637/Edith-Piaf-Mistress-of-heartbreak-and-pain-who-had-a-few-regrets-after-all.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Edith Piaf: Mistress of heartbreak and pain who had a few regrets, after all |first=William |last=Langley |work=[[The Daily Telegraph]] |date=2013-10-13 |access-date=2015-06-13}}{{cbignore}}</ref> Daar word gesê Sarapo het haar liggaam in die geheim van haar villa na Parys geneem sodat aanhangers sou glo sy is in haar tuisstad oorlede.<ref name="yahoomusicbio" /><ref name="guardian03">{{cite news|first=Stuart|last=Jeffries|title=The love of a poet|date=8 November 2003|url=http://books.guardian.co.uk/review/story/0,12084,1079383,00.html|work=The Guardian|location=VK|access-date=19 September 2007}}</ref> Piaf se liggaam is begrawe in die [[Père-Lachaise-begraafplaas]] in Parys, waar haar graf een van dié is wat die meeste besoek word.<ref name="yahoomusicbio" /> Kort ná haar dood het Piaf se begrafnisstoet tienduisende rouklaers na die strate van Parys gelok<ref name="yahoomusicbio" /> en meer as 100&nbsp;000 aanhangers het die seremonie by die begraafplaas bygewoon.<ref name="guardian03" /><ref>{{in lang|fr}} [http://www.ina.fr/archivespourtous/index.php?vue=notice&id_notice=CAF88021676 Édith Piaf funeral – Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220051328/http://www.ina.fr/archivespourtous/index.php?vue=notice&id_notice=CAF88021676 |date=20 December 2008 }} – Franse TV, 14 Oktober 1963, [[Institut national de l'audiovisuel|INA]]</ref> Volgens Piaf se kollega Charles Aznavour was haar begrafnisstoet die enigste ding sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog wat die verkeer in Parys heeltemal tot stilstand laat kom het.<ref name="guardian03" /> Tog is Piaf destyds ’n [[Katolieke]] dodemis geweier, aangesien sy ná ’n egskeiding in die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse Kerk]] hertrou het.<ref>{{cite web |title=Parisians mourn Edith Piaf |url=https://www.theguardian.com/theguardian/2008/oct/14/2 |work=The Guardian |date=13 October 2008 |access-date=4 February 2021}}</ref> Vyftig jaar later het die Franse Katolieke Kerk van mening verander en vir Piaf op 10 Oktober 2013 ’n dodemis gehou in die Sint Jean-Baptistekerk in Belleville, Parys (die gemeente waarin sy gebore is).<ref>{{cite web |title=Tragic singer wins over Catholic Church, 50 years after death |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/catholic-church-finally-embraces-edith-piaf/GWKDKNONKSYN2GW4KTQ7WVW64Y/ |website=NZ Herald |access-date=9 July 2023 |language=en-NZ |date=9 July 2023}}</ref> ==Nalatenskap== Die Franse media publiseer voortdurend tydskrifte, boeke, toneelstukke, televisieprogramme en rolprente oor die ster, dikwels op die herdenking van haar dood.<ref name=Burke/> In 1969 het haar jare lange vriendin Simone "Mômone" Berteaut 'n biografie met die titel "Piaf" gepubliseer.<ref name="Berteaut"/> Die biografie bevat die vals bewering dat Berteaut Piaf se halfsuster is.<ref>{{Cite book |last=Burke |first=Carolyn |title=No Regrets: The Life of Edith Piaf |date=2012 |publisher=Chicago Review Press |isbn=9781613743942 |pages=415–416}}</ref> In 1973 is die Vereniging van die Vriende van Édith Piaf gestig, gevolg deur die inhuldiging van die Édith Piaf-plein in 1981 in Belleville. Die Sowjet-[[sterrekundige]] Ljoedmila Georgijewna Karatsjkina het 'n [[asteroïed]], 3772&nbsp;Piaf, na haar genoem.<ref name="schmadel">{{Cite book |last=Schmadel |first=Lutz D. |url=https://books.google.com/books?id=eHv1CAAAQBAJ |title=Dictionary of Minor Planet Names |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=2013 |isbn=9783662066157 |publication-date=11 November 2013 |pages=496 |access-date=20 March 2024}}</ref> 'n Aanhanger en die skrywer van twee Piaf-biografieë bestuur die Édith Piaf-museum van twee kamers in Parys.<ref name="guardian03" /><ref>[http://www.paris.org/Musees/Piaf/info.html Musée Édith Piaf] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509060641/http://www.paris.org/Musees/Piaf/info.html |date=9 May 2008 }}</ref> Die museum is in die aanhanger se woonstel geleë en funksioneer sedert 1977.<ref>{{cite web |title=Musée Edith Piaf, Paris |url=http://www.travelsignposts.com:80/Paris/paris_museum-piaf.php |website=www.travelsignposts.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422140503/http://www.travelsignposts.com:80/Paris/paris_museum-piaf.php |archive-date=22 April 2012 |language=en |url-status=dead}}</ref> 'n Konsert getiteld Piaf: A Centennial Celebration is op 19 Desember 2015 by The Town Hall in [[New York]] gehou ter herdenking van die 100ste verjaardag van Piaf se geboorte. Die geleentheid is aangebied deur Robert Osborne en vervaardig deur Daniel Nardicio en Andy Brattain. Optredes het ingesluit dié van Little Annie, Gay Marshall, Amber Martin, Marilyn Maye, Meow Meow, Elaine Paige, Molly Pope, Vivian Reed, Kim David Smith en Aaron Weinstein.<ref>{{Cite web|last=Durell|first=Sandi|date=21 December 2015|title=Piaf Centennial Celebration – Town Hall|url=https://www.theaterpizzazz.com/piaf-a-centennial-celebration-town-hall/|access-date=20 February 2023|website=Theater Pizzazz|language=en-US|archive-date=20 Februarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220171856/https://www.theaterpizzazz.com/piaf-a-centennial-celebration-town-hall/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Holden|first=Stephen|date=20 December 2015|title=Review: A Grand Tribute to the Little Sparrow Édith Piaf|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2015/12/21/arts/music/review-a-grand-tribute-to-the-little-sparrow-edith-piaf.html|access-date=20 February 2023|issn=0362-4331}}</ref> Tydens die openingsgeleentheid van die [[Olimpiese Somerspele 2024]] in Parys het die [[Kanada|Kanadese]] sangeres [[Celine Dion]] "L'Hymne à l'amour" gesing.<ref>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/celine-dion-makes-spectacular-comeback-with-eiffel-tower-performance-at-paris-olympics-opening-ceremony-13185628 |title=Celine Dion 'full of joy' after comeback at Paris Olympics opening ceremony |work=Sky News |last=Dickerson |first=Claire Gilbody |date=27 July 2024 |access-date=13 August 2024}}</ref> ===Biografieë=== Piaf se lewe was die onderwerp van talle rolprente, onder andere: * ''Piaf'' (1974), geregisseer deur Guy Casaril, oor haar vroeë jare * ''Édith et Marcel'' (1983), geregisseer deur Claude Lelouch, oor Piaf se verhouding met Marcel Cerdan * ''Piaf ... Her Story ... Her Songs'' (2003), deur Raquel Bitton * ''La Vie en Rose'' (2007), geregisseer deur Olivier Dahan * ''The Sparrow and the Birdman'' (2010), deur Raquel Bitton * ''Edith Piaf Alive'' (2011), deur Flo Ankah * ''Piaf, voz y delirio'' (2017), deur Leonardo Padrón. Dokumentêre oor Piaf se lewe sluit in: * ''Édith Piaf: A Passionate Life'' (24 Mei 2004) * ''Édith Piaf: Eternal Hymn'' (''Éternelle, l'hymne à la môme'') * ''Piaf: Her Story, Her Songs'' (Junie 2006) * ''Piaf: La Môme'' (2007) * ''Édith Piaf: The Perfect Concert'' en ''Piaf: The Documentary'' (Februarie 2009) In 1978 is 'n toneelstuk met die titel ''Piaf'' (deur die Engelse dramaturg Pam Gems) in [[Londen]] en New York begin opvoer. In 2023 het die Warner Music Group 'n nuwe biofilm oor Piaf aangekondig wat deur 'n [[kunsmatige intelligensie|kunsmatige-intelligensie-program]] vertel sal word wat aangepas is om met Piaf se stem te praat.<ref>{{Cite news |last=Beaumont-Thomas |first=Ben |date=14 November 2023 |title=Édith Piaf's voice re-created using AI so she can narrate own biopic |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/music/2023/nov/14/edith-piaf-voice-recreated-using-ai-so-she-can-narrate-own-biopic |access-date=15 November 2023 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2023/film/news/edith-piaf-ai-biopic-interview-filmmakers-1235803650/|title=Creators of the Edith Piaf AI-Generated Biopic Speak Out: 'We Don't Want Her to Look Cartoonish' (EXCLUSIVE)|date=22 November 2023 |publisher=Variety}}</ref> ==Diskografie== Die volgende titels is kompilasies van Piaf se liedjies en nie heruitreikings van titels wat die lig gesien het terwyl Piaf aktief was nie. Die meeste datums is die oorspronklike uitreikingsdatum. * ''Edith Piaf: Edith Piaf'', 1961 * ''Potpourri par Piaf'', 1962 * ''Ses Plus Belles Chansons'', 1969 * ''The Voice of the Sparrow: The Very Best of Édith Piaf'', Junie 1991 * ''Édith Piaf: 30th Anniversaire'', 5 April 1994 * ''Édith Piaf: Her Greatest Recordings 1935-1943'', 15 Julie 1995 * ''The Early Years: 1938–1945, Vol. 3'', 15 Oktober 1996 * ''Hymn to Love: All Her Greatest Songs in English'', 4 November 1996 * ''Gold Collection'', 9 Januarie 1998 * ''The Rare Piaf 1950–1962'', 28 April 1998 * ''La Vie en rose'', 26 Januarie 1999 * ''Montmartre Sur Seine'', 19 September 2000 * ''Éternelle: The Best Of'', 29 Januarie 2002 * ''Love and Passion'', 8 April 2002 * ''The Very Best of Édith Piaf'', 29 Oktober 2002 * ''75 Chansons'', 22 September 2005 * ''48 Titres Originaux'', 9 Januarie 2006 * ''Édith Piaf: L'Intégrale, 27 Februarie 2007 * ''Édith Piaf: The Absolutely Essential 3 CD Collection, 31 Mei 2011 * ''Édith Piaf: Symphonique'', 13 Oktober 2023. ==Filmografie== {| class="wikitable sortable" ! Jaar !! Titel !! Regisseur |- | 1936 || ''La garçonne'' || Jean de Limur |- | 1940 || ''Le Bel Indifférent'' || Jean Cocteau |- | 1941 || ''Montmartre-sur-Seine'' || Georges Lacombe |- | 1946 || ''Star Without Light'' || Marcel Blistène |- | 1947 || ''Neuf garçons, un cœur'' || Georges Friedland |- | 1951 || ''Paris Still Sings'' || Pierre Montazel |- | 1953 || ''Boum sur Paris'' || Maurice de Canonge |- | 1954 || ''Si Versailles m'était conté'' || Sacha Guitry |- | 1954 || ''French Cancan'' || Jean Renoir |- | 1958 || ''Música de Siempre''|| Tito Davison |- | 1959 || ''The Lovers of Tomorrow'' || Marcel Blistène |} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Piaf, Edith}} [[Kategorie:Franse sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1915]] [[Kategorie:Sterftes in 1963]] m5nvpyt9xowu1xw5rxneb3ukgns4rfq 1 38923 2925669 2759799 2026-08-16T19:33:25Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladkandidaat]] 2925669 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Musikale kunstenaar-artikel}} {{voorbladartikel |week = 34 |jaar = 2026 }} == Sterfdatum == Die Engelse Wiki dui haar sterfdatum aan as 11 Oktober! Help asb? [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:52, 31 Julie 2013 (UTC) :Sy is snags oorlede, en dit was nie moontlik om te bepaal of dit nog op 10 of al op 11 Oktober was nie. Albei datums is dus korrek. --[[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] ([[Gebruikerbespreking:Voyageur|kontak]]) 21:36, 31 Julie 2013 (UTC) 7z45fai1ndiu69nrcmfki0ya4sw22tr 0 44138 2925743 2719243 2026-08-17T06:35:25Z ~2026-45031-27 212942 2925743 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Frederick Chiluba | beeld = Frederick Chiluba on February 3, 1994 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Frederick Chiluba in 1994 | orde = 2de [[President van Zambië]] | termynaanvang = [[2 November]] [[1991]] | termyneinde = [[2 Januarie]] [[2002]] | vise = Levy Mwanawasa<br />Godfrey Miyanda<br />Christon Tembo<br />Enoch Kavindele | voorganger = [[Kenneth Kaunda]] | opvolger = [[Levy Mwanawasa]] | geboortenaam = Frederick Jacob Titus Chiluba | geboortedatum = {{Geboortedatum|1943|4|30}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = Musangu, Mwense, Luapula, [[Noord-Rhodesië]] <small>(nou [[Zambië]])</small> | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1943|4|30|2011|6|18}} | sterfteplek = [[Lusaka]], Zambië | party = [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] | eggenoot = Vera Tembo <small>(19??–2000)</small><br />Regina Mwanza <small>(192002–2011)</small> | kinders = 9 | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Frederick Jacob Titus Chiluba''' ([[30 April]] [[1943]] – [[18 Junie]] [[2011]]) was die tweede president van [[Zambië]] ná hy die eerste verkiesing na die herinstelling van veelparty-demokrasie laat in 1991 gewen het. Chiluba was 'n voormalige leier van die land se vakverbond, die Zambian Congress of Trade Unions, en 'n teenstander van die eerste president, [[Kenneth Kaunda]], se eenparty-regering, vir wie hy as kandidaat van die [[Movement for Multiparty Democracy]] (MDD) in die verkiesing van Desember 1991 verslaan het. Hy is herverkies in 1996, maar sy pogings om die grondwet te wysig sodat hy ook in 2001 die MDD se presidentskanditaat kon wees, het misluk weens wye teenstand uit die parlement sowel as die burgerlike samelewing. Die MDD het gevolglik vir [[Levy Mwanawasa]] as sy kandidaat aangewys. Mwanawasa wen die verkiesing met minder as 'n derde van die stemme. Ná Chiluba die amp verlaat, is hy aangekla van korrupsie en uiteindelik in 2009 vrygespreek. {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Chiluba, Frederick}} [[Kategorie:Presidente van Zambië]] [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Sterftes in 2011]] 2mitdjz6zhlpo4hgbedewmzxpwx4mpm 0 45906 2925771 2916794 2026-08-17T08:24:00Z Jcb 223 2925771 wikitext text/x-wiki [[File:HIV In Africa.svg|duimnael|Geskatte MIV-besmetting in Afrika in 2007 toon 'n hoë besmettingkoers in Suid-Afrika]] [[Lêer:TAC-activists-2.jpg|duimnael|MIV-aktiviste]] [[Lêer:Annual South Africa AIDS deaths.svg|duimnael|Jaarlikse nuwe infeksies en beswykings aan MIV/vigs in Suid-Afrika]] '''MIV/vigs in Suid-Afrika''' is ’n onrusbarende gesondheidskwessie, omrede daar aangevoer word dat meer mense met [[vigs]] in [[Suid-Afrika]] besmet is as enige ander land ter wêreld. Die gemiddelde leeftyd wat oor is vanaf die MIV-infeksie tot die dood intree is 10,5 jaar vir mans en 11,5 jaar vir vroue.<ref>http://www.statssa.gov.za/Publications/P0302/P03022013.pdf</ref> Die 2007 UNAIDS-verslag bereken dat 5 700 000 Suid-Afrikaners met [[MIV]]/[[vigs]] besmet is, altans net onder 12% uit ’n bevolking van 48 miljoen mense.<ref>http://data.unaids.org/pub/GlobalReport/2008/jc1510_2008_global_report_pp211_234_en.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728143115/http://data.unaids.org/pub/GlobalReport/2008/jc1510_2008_global_report_pp211_234_en.pdf |date=28 Julie 2011 }} page 214</ref>By volwassenes is die koers 18,10%.<ref>{{cite web |title=South Africa – CIA – The World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html |work=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |date=4 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519122813/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die getal geïnfekteerde lyers is in omvang groter as enige ander land ter wêreld. Die ander vyf lande wat bo-aan die ranglys is met die hoogste MIV/vigs voorkoms, is almal buurlande van Suid-Afrika. In 2007 het slegs 28% van Suid-Afrikaners wat aan MIV/vigs ly [[teenretrovirale middel|teenretrovirale behandeling]] ondergaan. In 2004, 2005 en 2006 was die syfer onderskeidelik 4%, 15% en 21%.<ref>http://data.unaids.org/pub/GlobalReport/2008/jc1510_2008_global_report_pp235_324_en.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313051812/http://data.unaids.org/pub/GlobalReport/2008/jc1510_2008_global_report_pp235_324_en.pdf |date=13 Maart 2012 }} page 271</ref> Teen 2009 het bykans 1 miljoen of sowat 2% van alle Suid-Afrikaanse volwassenes teenretrovirale behandeling ontvang, waarvan 38% kinders was.<ref>http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022010.pdf bladsy 5</ref> In 2010 het ongeveer 280 000 Suid-Afrikaners (2010-projektering) aan vigs gesterf. Tussen 42% en 47% van alle sterftes onder Suid-Afrikaners is vigssterftes.<ref>http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022010.pdf bladsy 8</ref> Hoewel die besmettingskoers onder volwassenes in Suid-Afrika steeds hoog bly, toon daar ’n afwaartse neiging onder tienderjariges. Die MIV/vigs-voorkomssyfers onder die 15 tot 19-jarige ouderdomsgroep is in 2005, 2006 en 2007 as onderskeidelik 16%, 14% en 13% opgeteken.<ref>http://data.unaids.org/pub/Report/2008/20080904_southafrica_anc_2008_en.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180724163753/http://data.unaids.org/pub/report/2008/20080904_southafrica_anc_2008_en.pdf |date=24 Julie 2018 }} page 25-26</ref> == Voorkoms == {| class="wikitable" align=right style="text-align:center" |+Geskatte Geboortes en Sterftes tussen 2002–2014<ref name="stats">{{Cite web |url=http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf |title=argiefkopie |access-date= 5 Augustus 2014 |archive-date= 8 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808032616/http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf |url-status=dead }}</ref> |- ! <center>''Jaar''</center> ! Aantal geboortes !! Aantal sterftes !! Totale aantal vigssterftes !! Persentasie vigssterftes |- ! <center>''2002''</center> !1 111 987 !! 631 383 !! 257 444 !! 43,6 |- ! <center>''2003''</center> !1 117 024 !! 667 902 !! 313 477 !! 46,9 |- ! <center>''2004''</center> !1 120 172 !! 697 473 !! 344 141 !! 49,3 |- ! <center>''2005''</center> !1 122 148!! 716 083 !! 363 910 !! 50,8 |- ! <center>''2006''</center> ! 1 125 755 !! 694 227 !! 343 194 !! 49,4 |- ! <center>''2007''</center> !1 132 500 !! 647 827 !! 297 659 !! 45,9 |- ! <center>''2008''</center> !1 141 468 !! 617 202 !! 257 504 !! 41,7 |- ! <center>''2009''</center> !1 152 319 !! 590 322 !! 228 051 !! 38,6 |- ! <center>''2010''</center> ! 1 163 629 !! 578 953 !! 213 864 !! 36,9 |- ! <center>''2011''</center> ! 1 173 164 !! 580 460 !! 211 839 !! 36,5 |- ! <center>''2012''</center> !1 184 867 !! 575 546 !! 203 293 !! 35,3 |- ! <center>''2013''</center> !1 196 395 !! 565 310 !! 189 376 !! 33,5 |- ! <center>''2014''</center> !1 207 711 !! 551 389 !! 171 733 !! 31,1 |} {| class="wikitable" align=right style="text-align:center" |+MIV-voorkoms skattings, 2002–2014 <ref name="stats" /> |- ! <center>''Jaar''</center> ! % vroue <br /> 15-49 jaar !! % van bevolking <br /> 15-49 jaar!! % van die jeug <br /> 15-24 jaar !! % van totale <br /> bevolking !! Totale hoeveelheid mense <br /> met MIV (in miljoene) |- ! <center>''2002''</center> !16,7 !! 15,8 !! 14,1 !! 9,0 !! 4,09 |- ! <center>''2003''</center> !16,9 !! 15,9 !! 13,2 !! 9,1 !! 4,20 |- ! <center>''2004''</center> !17,0 !! 15,9 !! 12,5 !! 9,2 !! 4,29 |- ! <center>''2005''</center> !17,1 !! 15,9 !! 11,9 !! 9,3 !! 4,38 |- ! <center>''2006''</center> !17,3 !! 15,9 !! 11,5 !! 9,4 !! 4,48 |- ! <center>''2007''</center> !17,5 !! 16,0 !! 11,1 !! 9,5 !! 4,61 |- ! <center>''2008''</center> !17,7 !! 16,2 !! 10,8 !! 9,7 !! 4,75 |- ! <center>''2009''</center> !17,9 !! 16,3 !! 10,4 !! 9,8 !! 4,88 |- ! <center>''2010''</center> !18,0 !! 16,5 !! 10,1 !!9,9 !! 5,02 |- ! <center>''2011''</center> !18,2 !! 16,6 !! 9,7 !!10,0 !! 5,14 |- ! <center>''2012''</center> !18,3 !! 16,6 !! 9,3 !!10,1 !! 5,26 |- ! <center>''2013''</center> !18,4 !! 16,7 !! 9,0 !!10,1 !! 5,38 |- ! <center>''2014''</center> !18,5 !! 16,8 !! 8,7 !!10,2 !! 5,51 |} Volgens die Suid-Afrikaanse Geesteswetenskappe Navorsingsraad is daar na raming 10,9% van Suid-Afrikaners wat aan MIV/vigs ly.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 4</ref> === Onder geslag === MIV/vigs word die meeste onder vroue van alle ouderdomsgroepe onder die ouderdom van 40 bevind. ’n Benaderende skatting weerspieël dat 4 uit elke 5 mense wat tussen die ouderdom van 20 tot 24 met die MIV/vigs-virus besmet is, vroue is, terwyl slegs een-derde van mans tussen die ouderdom van 25 tot 29 MIV/vigs onder lede het.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 5</ref> Hoewel die voorkoms van vigs oor die algemeen meer onder vroue voorkom, maak vroue slegs 1 uit elke 6 van die vigslyers uit wat meer as een seksmaat het.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 14</ref> ’n Rapsie meer as 50% van Suid-Afrikaners wat seksueel aktief is het al ten minste eenkeer ’n MIV/vigs-toets ondergaan. Hierdie statistiek is onder sowel mans as vroue naastenby eweredig versprei.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 19</ref> In 2008 was die lewensverwagting by geboorte 41 jaar vir mans en 46,5 jaar vir vroue.<ref name=data>{{cite web |title=Sub-Saharan Africa AIDS epidemic update. Regional Summary |publisher=[[UNAIDS]] |url=http://data.unaids.org/pub/Report/2008/jc1526_epibriefs_ssafrica_en.pdf |access-date=22 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326211052/http://data.unaids.org/pub/Report/2008/jc1526_epibriefs_ssafrica_en.pdf |archive-date=26 Maart 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Onder swanger vroue === Die voorkoms van MIV onder swanger vroue is die hoogste in die volkryke KwaZulu-Natal (37%) en die laagste in die Wes-Kaap (13%), Noord-Kaap (16%) en Limpopo-provinsie (18%). In die ander vyf provinsies (die Oos-Kaap, Vrystaat, Gauteng, Mpumalanga en Noordwes) is ten minste 26% van swanger vroue wat klinieke vir aanstaande moeders in 2006 besoek het MIV-positief getoets. Die jongste MIV-data wat by klinieke vir aanstaande moeders verkry is, doen aan die hand dat MIV-besmettingsvlakke aan die afneem is, deurdat die voorkoms van MIV in swanger vroue 30% in 2005 getoon het, 29% in 2006 en 28% in 2007. Die daling in die persentasie MIV-besmette jong swanger vroue tussen die ouderdom van 15 en 24 dui op ’n moontlike afname in die getal jaarlikse nuwe infeksies.<ref>{{cite web |title=THE NATIONAL HIV AND SYPHILIS PREVALENCE SURVEY SOUTH AFRICA 2007 |publisher=The South African Department of Health |url=http://www.health-e.org.za/resources/reports.php |access-date=22 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530161439/http://www.health-e.org.za/resources/reports.php |archive-date=30 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> === Onder ouderdomme === Tussen 2005 en 2008 het die getal ouer tieners met MIV/vigs met amper die helfte verminder.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 10</ref> Tussen 2002 en 2008 het die voorkoms onder Suid-Afrikaners bo 20-jarige ouderdom toegeneem, terwyl die syfer vir diegene onder 20 jaar oor dieselfde tydperk ietwat gedaal het.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 6</ref> Kondome word die meeste onder die jeug en die minste onder die ouer garde gebruik. Meer as 80% van mans en 70% van vroue onder 25 jaar gebruik kondome, terwyl meer as die helfte van die mans en vroue van tussen 25 en 49 beweer dat hulle kondome gebruik.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 17</ref> Meer as 90% van jong volwassenes en meer as 80% van ouer volwassenes is ten volle van die waarheid rakende MIV/vigs toegelig. Landsburgers bo 50-jarige ouderdom dra die minste kennis van MIV/vigs – minder as twee-derdes van hulle ken die waarheid rondom hierdie siekte.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 22</ref> * Aantal nuwe MIV-infeksies onder volwassenes (15 jaar+ ): 370 000 (2010);<ref name="stats2">http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022010.pdf</ref> 316 900 (2011)<ref name="stats3">http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022011.pdf</ref> * Nuwe infeksies onder kinders (0-14 jaar): 40 000 (2010);<ref name="stats2" /> 63 600 (2011) <ref name="stats3" /> === Onder provinsies === In 2008 was meer as die helfte (55%) van alle Suid-Afrikaners wat met MIV besmet is in KwaZulu-Natal en Gauteng woonagtig.<ref name=data /> Tussen 2005 en 2008 het die getal mense wat met MIV/vigs besmet is regoor Suid-Afrika gestyg, behalwe in KwaZulu-Natal en Gauteng. KwaZulu-Natal het egter nog steeds die hoogste besmettingskoers in die land – 15,5%. In die provinsie met die laagste besmettingskoers, die Wes-Kaap, het die aantal mense wat met vigs besmet is tussen 2005 en 2008 verdubbel.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 8</ref> Die gebruik van kondome het in al die provinsies tussen 2002 en 2008 tweevoudig vermeerder. Die twee provinsies waar die kondome die minste in 2002 gebruik is, was weereens die provinsies wat ook die minste kondome in 2008 gebruik het, naamlik die Noord-Kaap en Wes-Kaap.<ref>http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726214206/http://www.hsrc.ac.za/research/output/outputDocuments/5890_Setswe_HIVandAIDSepidemicinSA.pdf |date=26 Julie 2011 }} slide 18</ref> Die voorkoms van MIV/vigs onder Suid-Afrikaners wat seksueel aktief verkeer, lui volgens provinsie as volg: * [[KwaZulu-Natal]]: 25,8% * [[Mpumalanga]]: 23,1% * [[Vrystaat]]: 18,5% * [[Noordwes]]: 17,7% * [[Gauteng]]: 15,2% * [[Oos-Kaap]]: 15,2% * [[Limpopo]]: 13,7% * [[Noord-Kaap]]: 9,2% * [[Wes-Kaap]]: 5,3% === Algemeen === Volgens Patrick MacGoey van Suid-Afrika se [[Chris Hani Baragwanath-hospitaal]], die grootste hospitaal ter wêreld, is “moontlik 50 tot 80 persent van ons pasiënte met MIV besmet”.<ref>http://english.aljazeera.net/programmes/general/2009/01/200919132156992987.html</ref> == Ekonomiese Impak == {{Hoofartikel|Invloed van vigs op die ekonomie}} ’n Vergelyking wat in 2003 deur die resultate van vier voorspellingsmetodes gemaak is, het die verskil tussen ’n MIV/vigs-scenario teenoor ’n nie-MIV/vigs-scenario vir die jaarlikse groeikoerse tussen 2002 en 2015 voorspel.<ref>{{cite web| title = The Impact of HIV/AIDS on the South African Economy: A Review of Current Evidence| publisher = TIPS | url = http://www.tips.org.za/files/685.pdf| accessdate = 2008-10-22}} table on page 23</ref> Luidens die navorsing sou die werklike groei in die Bruto Binnelandse Produk met 0,6 persentasiepunte laer wees sou MIV/vigs nie bestaan het nie, maar die BBP-groeikoers per hoof sou 0,9 persentasiepunte hoër wees. Die toename in die bevolking sou met 1,5 persentasiepunte gedaal het en die groei in die arbeidsmag sou 1,2 persentasiepunte laer wees, maar die werkloosheidskoers sou wel ook 0,9 persentasiepunte laer gewees het. Die Suid-Afrikaanse tak van Daimler-Chrysler het uit hul 2002-begroting bereken dat die MIV/vigs-verwante uitgawes gelykstaande is aan 4% van die totale som salarisse wat in Suid-Afrika uitbetaal is.<ref>{{cite web | title = GLOBAL HEALTH INITIATIVE. Private Sector Intervention Case Example | publisher = [[DaimlerChrysler AG|Daimler-Chrysler]] | url = http://www.daimlerchrysler.co.za/Mercedes-BenzSA/portal/portalsintegra/Modules_FE/Layout1/downloads/HIV/GHI_HIV_CaseStudy_DCSA.pdf | accessdate = 2008-10-22 | archive-date = 2009-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090326211055/http://www.daimlerchrysler.co.za/Mercedes-BenzSA/portal/portalsintegra/Modules_FE/Layout1/downloads/HIV/GHI_HIV_CaseStudy_DCSA.pdf | url-status = dead }} page 2</ref> In 2000 het Suid-Afrika se tweede grootste maatskappy, Sasol, te kenne gegee dat 15% van hul plaaslike arbeiders MIV-positief is, waarvan 11% aan vigs ly.<ref>http://www.wbs.ac.za/download_files/faculty/lecturing_staff/prof_david_dickinson/2002/Dickinson_2002_1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009040941/http://www.wbs.ac.za/download_files/faculty/lecturing_staff/prof_david_dickinson/2002/Dickinson_2002_1.pdf |date= 9 Oktober 2011 }} page 14</ref> Volgens die hoofuitvoerende beampte van Suid-Afrika se grootste maatskappy, SAB Miller, sluit die algehele onkostes van MIV/vigs die toename van afwesighede, ingekorte produktiwiteit, en die verhoogde omset- en mediese kostes in.<ref>http://www.gbcimpact.org/itcs_node/10/533/interview/1260</ref> == Bewusmakingsveldtogte == [[Lêer:Alice, open-air-art - rsa.jpg|duimnael|Muurkuns in Suid-Afrika versprei die boodskap oor vigs]] Die vier hoof MIV/vigs-bewusmakingsveldtogte in Suid-Afrika is Khomanani (wat deur die staat befonds word), LoveLife (hoofsaaklik privaat befonds), Soul City (’n televisiedrama-reeks vir volwassenes) en Soul Buddys (’n televisiereeks vir tieners).<ref>http://www.hsrc.ac.za/Document-3239.phtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726213925/http://www.hsrc.ac.za/Document-3239.phtml |date=26 Julie 2011 }} slide 33</ref> Soul City en Soul Buddys is die suksesvolste bewusmakingsveldtogte wat van stapel gestuur is, hoewel albei veldtogte ’n effense afname in doeltreffendheid tussen 2005 en 2008 getoon het. Van al bogenoemde veldtogte is Khomanani die minste suksesvol, hoewel die doeltreffendheid daarvan met meer as 50% tussen 2005 en 2008 verbeter het. == Vigswesies en huishoudings met kinders aan die hoof == In Suid-Afrika word ’n weeskind omskryf as ’n kind wie een of beide van sy biologiese ouers aan die dood afgestaan het. In 2005 was daar 3,5 miljoen soortgelyke weeskinders in Suid-Afrika, waarvan 500 000 beide hul biologiese ouers oorleef het.<ref>http://www.childrencount.ci.org.za/content.asp?TopLinkID=6&PageID=18{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2007 was daar na berekening 1 400 000 weeskinders in Suid-Afrika wat weesgelaat is as ’n direkte nagevolge van MIV/vigs.<ref name="avertaids">{{cite web |url=http://www.avert.org/aidsorphans.htm |title=AIDS orphans |publisher=Avert |access-date=6 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707054438/http://www.avert.org/aidsorphans.htm |archive-date=7 Julie 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Data van 2007 dui op 150 000 kinders wat in 79 000 huise bly met kinders aan die hoof daarvan. ’n Huishouding wat deur ’n kind bestuur word, word in Suid-Afrika omskryf as ’n huishouding waar ’n persoon jonger as 17 jaar vir ’n tydperk van ten minste 4 nagte per week teenwoordig is.<ref>http://www.childrencount.ci.org.za/content.asp?TopLinkID=6&PageID=68{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daar is in 2008 bevind dat daar te min bewyse is om MIV/vigs aan sulke huishoudings se bestaan te koppel. Huishoudings met kinders aan die hoof, beslaan 0,7 % van alle kinders en 0,5 % van alle huishoudings in 2007, waarvan die syfers min of meer dieselfde as in 2002 gebly het.<ref>http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/af/119025.htm</ref> * Aantal vigswesies: 1,99 miljoen (2010);<ref name="stats2" /> 2,01 miljoen (2011) <ref name="stats3" /> == Gepaardgaande besmetting met tering == In 2007 is daar tot die gevolgtrekking gekom dat een-derde van MIV-lyers TB (tuberkulose) in hul leeftyd sal opdoen. Hoewel nie alle pasiënte met TB vir MIV getoets is nie, is 40% van TB-lyers in 2006 vir MIV getoets. Vanaf 2002 het die regering dit sy beleid gemaak om alle nuwe voorvalle van TB vir MIV-besmetting te toets.<ref>{{Cite web |url=http://www.doh.gov.za/docs/reports/2008/progress/part2.pdf |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=20 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110620024839/http://doh.gov.za/docs/reports/2008/progress/part2.pdf |url-status=dead }}</ref> Ewenwel seksueel oordraagbare infeksies deel van die staat se MIV/vigs-programme uitmaak, soos dit in die meeste lande voorkom, gaan die voorkoming van MIV/vigs in Suid-Afrika met die voorkoming van tering hand aan hand. Die meeste lyers wat aan MIV-verwante oorsake omkom, sterf aan TB en soortgelyke siektes. Trouens, die Departement van Gesondheid se voorkomingsprogram staan juis as die “Nasionale MIV en Vigs en TB-program” bekend.<ref>{{Cite web |url=http://www.doh.gov.za/aids/docs/aids_unit.html |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=19 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110619141340/http://doh.gov.za/aids/docs/aids_unit.html |url-status=dead }}</ref> Ooreenkomstig die Verenigde Nasies se voorskrifte, het Suid-Afrika ook ’n “MIV en Vigs en SOI-Strategiese Plan” uiteengesit.<ref>{{Cite web |url=http://www.info.gov.za/otherdocs/2007/aidsplan2007/background.pdf |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date= 7 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907071435/http://www.info.gov.za/otherdocs/2007/aidsplan2007/background.pdf |url-status=dead }}</ref> == Geskiedenis van MIV/vigs in Suid-Afrika == Vigs is in 1983 vir die eerste keer in Suid-Afrika by twee pasiënte gediagnoseer.<ref>Ras GJ, Simson IW, Anderson R, Prozesky OW, Hamersma T. Acquired immunodeficiency syndrome. A report of 2 South African cases. S Afr Med J 1983 Jul 23; 64(4): 140-2.</ref> Die eerste opgetekende sterfte aan vigs het in 1983 plaasvind.<ref>Ras GJ, Simson IW, Anderson R, Prozesky OW, Hamersma T. Acquired immunodeficiency syndrome. A report of 2 South African cases. S Afr Med J 1983 Jul 23; 64(4): 140-2.</ref> Teen 1986 was daar 46 opgetekende vigsgevalle. Teen 2000 is daar beweer dat, voor 1990, slegs 5% van die werklike besmetting en 1% van sterftes aan vigs aangemeld is. Teen 1990 was minder as 1% van Suid-Afrikaners met vigs besmet. Teen 1996 het die syfer rondom 3% gestaan en teen 1999 is 10% bereik.<ref>{{Cite web |url=http://www.info.gov.za/otherdocs/2000/population/chap6.pdf |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=29 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229043604/http://www.info.gov.za/otherdocs/2000/population/chap6.pdf |url-status=dead }}</ref> Vigs het teen 1995 as ’n pandemie begin uitkring.<ref>{{Cite web |url=http://www.kznhealth.gov.za/arv/arv11.pdf |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=17 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717045306/http://www.kznhealth.gov.za/arv/arv11.pdf |url-status=dead }}</ref> === 1986: Die eerste Vigs-adviesraad === In 1985 het die Suid-Afrikaanse regering die land se eerste vigs-adviesraad op die been gebring. === 1990: Die eerste voorgeboortelike opnames === Die eerste nasionale voorgeboortelike opnames vir MIV-toetse het in 1990 bevind dat 0,8% van swanger vroue MIV-positief is. Daar is geskat dat tussen 74 000 en 120 000 Suid-Afrikaners met MIV saamleef. Voorgeboortelike opnames is voorts jaarliks uitgereik. === 1993 === Die MIV-voorkomskoers onder swanger vroue het in 1993 4,3% bereik. In hierdie jaar het die Nasionale Departement van Gesondheid aangekondig dat die aantal opgetekende MIV-besmettings oor die afgelope twee jaar met 60% gestyg het, en dat daar verwag is dat die syfer in 1993 sou verdubbel. === 1995 === In Augustus 1995 het die Departement van Gesondheid ’n R14,27 miljoen-kontrak aangegaan om ’n opvolg van die musiekblyspel, Sarafina, wat sou handel oor vigs wat jong mense raak, op die planke te bring.<ref>{{Cite web |url=http://www.healthlink.org.za/pphc/Phila/sarafina.htm |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date= 7 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007163642/http://www.healthlink.org.za/pphc/Phila/sarafina.htm |url-status=dead }}</ref> Hierdie projek het onder omstredenheid gebuk gegaan en is in 1996 laat vaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.doh.gov.za/docs/pr/1996/pr0605.html |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927085707/http://www.doh.gov.za/docs/pr/1996/pr0605.html |url-status=dead }}</ref> Vanaf 6 tot 10 Maart 1995 is die 7de Internasionale Konferensie vir MIV/vigs-lyers in Kaapstad aangebied,<ref>{{Cite web |url=http://www.aids.org/atn/a-215-07.html |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=19 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719170032/http://www.aids.org/atn/a-215-07.html |url-status=dead }}</ref> en is deur Adjunkpresident Thabo Mbeki geopen.<ref>http://70.84.171.10/~etools/newsbrief/1995/news0304</ref> === 1996 === Daar is in Januarie 1996 besluit dat [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika se nasionale sokkerspan]], Bafana-Bafana, die vigs-bewusmakingsveldtog sou steun deur rooi lintjies by al hulle openbare verskynings tydens die Afrika Nasiebeker-toernooi te dra.<ref>{{Cite web |url=http://www.info.gov.za/speeches/1996/96j15_0w825.htm |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date= 4 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604103322/http://www.info.gov.za/speeches/1996/96j15_0w825.htm |url-status=dead }}</ref> Op 5 Junie 1996<ref>http://www.aegis.org/news/bar/1996/BR960502.html</ref> het die Suid-Afrikaanse Minister van Gesondheid, Nkosazana Zuma, die 11de Internasionale Konferensie oor Vigs te Vancouver toegespreek: : ''Die meeste mense wat met MIV besmet is in Afrika woonagtig, waar terapie wat uit ’n kombinasie van duur teenretrovirale middels bestaan buite die kwessie is. ''<ref>{{Cite web |url=http://www.ukzn.ac.za/heard/research/ResearchReports/2005/Environment%20Report/APPENDIXES.pdf |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=19 Januarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070119180300/http://www.ukzn.ac.za/heard/research/ResearchReports/2005/Environment%20Report/APPENDIXES.pdf |url-status=dead }}</ref> === 1997 === Die Suid-Afrikaanse regering se Departement van Gesondheid het in Februarie 1997 hul ondersteuning aan die omstrede vigsmiddel, Virodene, verdedig: : '' Die ‘brousels’ wat beskikbaar is [vir die behandeling van MIV/vigs] is buite die bereik van die meeste pasiënte [selfs in ontwikkelde lande]. ''<ref>{{Cite web |url=http://www.info.gov.za/speeches/1997/02070x44397.htm |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date= 4 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604103407/http://www.info.gov.za/speeches/1997/02070x44397.htm |url-status=dead }}</ref> Die parlement het voorheen ’n ondersoek rondom die prosedures van die kliniese proefnemings van die middel ingestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.info.gov.za/speeches/1997/03030w67697.htm |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date= 4 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604103418/http://www.info.gov.za/speeches/1997/03030w67697.htm |url-status=dead }}</ref> === 2000: Die Vigs 5-jaarplan === In 2000 het die Departement van Gesondheid ’n 5-jaarplan uiteengesit om MIV, vigs en seksueel oordraagbare infeksies te beveg. Die Nasionale Vigsraad (SANAC) is in die lewe geroep om oor hierdie ontplooiing toesig te hou. == Demografie == Volgens die Nasionale MIV en Sifilis Voorgeboortelike Sero-voorkoms Opname van 2005<ref>{{Cite web |url=http://www.doh.gov.za/docs/reports/2005/hiv.pdf |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=15 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415023446/http://www.doh.gov.za/docs/reports/2005/hiv.pdf |url-status=dead }}</ref> en 2007,<ref>{{Cite web |url=http://www.doh.gov.za/docs/reports/2007/antenatal/antenatal_report.pdf |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=26 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726195226/http://www.doh.gov.za/docs/reports/2007/antenatal/antenatal_report.pdf |url-status=dead }}</ref> het die jaarlikse persentasie swanger vroue met MIV soos volg getoon: {| class="wikitable" border="1" |'''Jaar:''' |1990 |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |- |'''Persentasie:''' |0,7 |1,7 |2,2 |4,0 |7,6 |10,4 |14,2 |17,0 |22,8 |22,4 |24,5 |24,8 |26,5 |27,9 |29,5 |30,2 |29,1 |28,0 | |} Volgens die 2006-opname deur die Suid-Afrikaanse Departement van Gesondheid, is 13,3% uit 9 950 Afrikane wat ondervra is met MIV besmet. Uit 1173 Blankes is 0,6% met MIV besmet.<ref name=TheSouthAfricanDepartmentofHealthStudy>[http://www.avert.org/safricastats.htm The South African Department of Health Study, 2006]</ref> Hierdie syfers is in 2008 deur ’n 2008-opname van die Geesteswetenskappe Navorsingsraad bevestig, waar bevind is dat ’n besmettingskoers onder Afrikane 13,6 % beslaan, 1,7% onder Bruinmense, 0,3% onder Indiërs en 0,3% onder Blankes.<ref>{{cite book|title=South African National HIV Prevelance, Incidence, Behaviour and Communication Survey,2008|publisher=[[Human Sciences Research Council (South Africa)|Human Sciences Research Council]]|date=009|pages=79|isbn=978-0-7969-2292-2|url=http://www.hsrc.ac.za/Document-3238.phtml|accessdate=2009-12-02|archive-date=2010-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522082857/http://www.hsrc.ac.za/Document-3238.phtml|url-status=dead}}</ref> In 2007 is daar beraam dat tussen 4,9 en 6,6 miljoen uit 48 miljoen Suid-Afrikaners uit alle ouderdomsgroepe met MIV (Menslike Immuniteitsgebrekvirus) besmet is, wat die virus is wat vigs (Verworwe Immuniteitsgebreksindroom) veroorsaak.<ref name="Epidemiological Fact Sheet">{{Cite web |url=http://www.who.int/globalatlas/predefinedReports/EFS2008/full/EFS2008_ZA.pdf |title=Epidemiological Fact Sheet on HIV and AIDS, 2008 (page 4 and 5) |access-date=17 September 2008 |archive-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917061458/http://www.who.int/globalatlas/predefinedReports/EFS2008/full/EFS2008_ZA.pdf |url-status=live }}</ref> == Vigsontkenning in Suid-Afrika == === 2000 === President Mbeki het op 9 Julie 2002 die Internasionale Vigskonferensie in Durban met ’n toespraak geopen wat nie oor MIV of vigs gehandel het nie, maar oor die uiterste armoede wat in Afrika woed. In sy toespraak het hy toegegee dat immuniteitsgebrek ’n groot vraagstuk in Afrika is, maar dat ’n mens nie alle immuniteitsgebrek-verwante siektes slegs aan ’n enkele virus kan toeskryf nie.<ref>{{Cite web |url=http://www.info.gov.za/speeches/2000/000714451p1001.htm |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date= 4 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604103303/http://www.info.gov.za/speeches/2000/000714451p1001.htm |url-status=dead }}</ref><ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/826742.stm BBC News: Controversy dogs Aids forum</ref> Op 4 September 2000 het President Thabo Mbeki gedurende ’n onderhoud met die ''Time''-tydskrif (Suid-Afrikaanse uitgawe) erken dat MIV die oorsaak van vigs is, maar het die mening gelug dat MIV nie as die enigste oorsaak van immuniteitsgebrek gereken kan word nie: : ''…die opvatting dat immuniteitsgebrek slegs deur ’n enkele virus opgedoen word, kan nie onderskraag word nie. As jy eers aanvoer dat immuniteitsgebrek van daardie virus verwerf word, sou jou antwoord dan teenretrovirale middels wees. Maar sou jy aanvaar dat daar ’n verskeidenheid van redes kan wees…dan kan jy ’n veelomvattender benadering tot behandeling kry.''<ref>http://www.tac.org.za/newsletter/2000/ns000908.txt</ref><ref>http://constitutionallyspeaking.co.za/?p=1079</ref> President Mbeki het op 20 September 2000 terugvoering op ’n vraag in die parlement oor sy sieninge gegee: : ''Alle MIV/vigs-programme van hierdie regering is op die tesis gegrond dat MIV vigs veroorsaak. [Maar…] kan ’n virus ’n sindroom veroorsaak? Die kan nie, omrede ’n sindroom ’n groep siektes is wat uit verworwe immuniteitsgebrek voortspruit. Inderdaad, MIV dra by [tot die ineenstorting van die immuunstelsel], maar ander dinge dra ook by. ''<ref>{{Cite web |url=http://www.aegis.com/news/woza/2000/IC000906.html |title=argiefkopie |access-date=20 Maart 2010 |archive-date=26 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526083439/http://www.aegis.com/news/woza/2000/IC000906.html |url-status=dead }}</ref> === 2001 === Die staat het in 2001 ’n span wetenskaplikes aangestel, insluitend vigs-ontkenners, om oor die saak terugvoering te gee. ’n Verslag het alternatiewe behandeling vir MIV/vigs voorgestel, maar die Suid-Afrikaanse regering het aangevoer dat, indien geen alternatiewe wetenskaplike bewyse op die tafel gebring word nie, hul beleid steeds op die MIV-veroorsaak-vigs-teorie geskoei sou word.<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1260941.stm BBC News: South African split over Aids</ref> === 2006 === Al die moeite wat in die stryd gewerp is om MIV/vigs te behandel, is deur die houding wat die regering openbaar het in gedrang gebring. Die Minister van Gesondheid, Manto Tshabalala-Msimang, het ’n dieet bestaande uit knoffel, olyfolie en suurlemoen aanbeveel om van vigs te genees.<ref name=drbeetroot>{{cite news |first=Fran |last=Blandy |title='Dr Beetroot' hits back at media over Aids exhibition |publisher=Mail & Guardian Online |url=http://www.mg.co.za/articlepage.aspx?area=/breaking_news/breaking_news__national/&articleid=280903 |date=2006-08-16 }}</ref> Ondanks die baie wetenskaplikes en politieke amptenare wat klagtes ingedien het om haar uit die pos te lig, het sy eers uit haar amp getree toe Mbeki as president uitgetree het.<ref>http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=460&id=1344522006 Garlic AIDS cure minister sidelined, 12 Sep 2006</ref> President Mbeki en Gesondheidsminister Tshabalala-Msimang het in Augustus 2007 die Adjunkminister van Gesondheid, Nozizwe Madlala-Routledge, ontslaan. Madlala-Routledge was hoogaangeskrewe onder medici en vigsaktiviste.<ref>[http://www.forbes.com/feeds/ap/2007/08/12/ap4011089.html Mbeki Gives Reason for Firing Minister]{{Dooie skakel|date=Januarie 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} August 12 2007</ref> Alhoewel sy amptelik weens korrupsie afgedank is, is daar bespiegel dat sy afgedank is omrede sy soos die hoofstroom geglo het dat vigs met MIV verband hou.<ref>[http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=125&art_id=nw20070808223254301C831843 Madlala-Routledge was 'set up': De Lille] August 08 2007</ref> Hoewel President Mbeki se regering hul suksesvol teen ’n regsaksie verdedig het (waar multi-nasionale farmaseutiese maatskappye hul in 2001 teen ’n wet wat goedkoop plaaslik-vervaardigde medisyne toelaat, soos teenretrovirale middels, tot die hof gewend het), het die staat se vervaardiging en verspreiding van teenretrovirale middels teen ’n slakkegang verloop. Die Suid-Afrikaanse Hooggeregshof het in 2002 die regering beveel om [[nevirapien]] aan swanger vroue beskikbaar te stel om moeder-na-kind-oordrag van MIV te voorkom, nadat drukgroepe, soos die Treatment Action Campaign, ’n aksie ingestel het. Hoewel internasionale farmaseutiese maatskappye goedkoop of gratis teenretrovirale middels aangebied het, was die Departement van Gesondheid steeds huiwerig oor hoe vigspasiënte van behandeling voorsien sou word. Die regering het eers in November 2003 dit goedgekeur en ’n plan uiteen gesit om teenretrovirale behandeling aan die publiek beskikbaar te stel. Voor 2003 kon Suid-Afrikaners met MIV in die privaatsektor deur hul mediese skemas wel behandeling teen verdere besmettings ontvang, maar kon nie toegang tot goedkoop teenretrovirale middels verkry nie.<ref name="TheSouthAfricanDepartmentofHealthStudy" /> == Mites en wanopvattings == [[Lêer:Picking an orange.JPG|duimnael|'n Potensiële moordwapen?]] Problematiek ontstaan om seksuele gedrag te verander weens kulturele wanopvattings rakende vigs. Gewoonlik word Europese of Amerikaanse slagspreuke en denkwyse in veldtogte gebruik om vigs te bekamp. Hierdie oortuigings verskil egter van die minder verwetenskaplikte en bykans verlandelike, afgesonderde en half-/ongeletterde Afrika-kultuur wat grootliks op die magie en bonatuurlike steun en so te sê geen aanraking met die globale denkpatrone het nie.<ref>Swanepoel, P.H. et al. 2006. ''Oorredende tekse: Enigste studiegids vir TEX822-8. '' Pretoria:Unisa. pp.216</ref> 'n 50-minute dokumentêre film,''Deadly Myths?'', is deur die Universiteit van Natal in 2003 uitgereik. In hierdie beeldmateriaal word daar nie alleen die onakkurate mites gelys nie, maar ook gekyk na die optrede teenoor vigslyers. Onkunde skep nuwe mites, wat weer stigmatisering, vooroordele en soms geslagsgeweld aanspoor. Deur eenvoudig die mites verkeerd te bewys, sal maar 'n skraal verandering bring in die wyse hoe gedrag verander kan word. Dit is omrede wanopvattings dikwels 'n gerieflike sterk verdedigingsmeganisme is om afstand te doen van 'n situasie wat moeilik aanvaarbaar of verklaarbaar is. Die probleem self word nie vierkantig in die oë gekyk nie.<ref>Swanepoel,P.H. et al. 2006. ''Oorredende tekse: Enigste studiegids vir TEX822-8''. Pretoria:Unisa. pp.216-217</ref> In die rolprent word die volgende mites en oortuigings bevind:<ref>Swanepoel, P.H. et al. 2006. ''Oorredende tekse: Enigste studiegids vir TEX822-8. '' Pretoria:Unisa. pp.216-218</ref><ref>[http://www.sarpn.org/newsflash.php?news_id=1092&archive=1 The new frontier]</ref> # Verspreiding van siekte ## Seksuele gedrag. ### Kondome bevat wurms wat jou van binne na buite vreet; so sterf jy. ### Kondome verhoed 'n sterk ereksie by mans. ### Kondome is giftig. ### Kondome pas nie, daarom sal dit nie vigs voorkom nie. ### Die smeermiddels in die kondome veroorsaak vigs. ### In ruil vir seks, bied mans vir meisies en weeskinders huwelike, geld, voedsel, behuising en klerasie aan. Seks is daarom 'n regverdige vergoeding. ### Sekswerkers beweer dat sekere kliënte volstrek weier om 'n kondoom te gebruik. ### Sekswerkers probeer self nie veiliger leef nie. ### Sekswerkers se kliënte betaal meer vir onveilige seks. ### Daar bestaan die onsekerheid of kondome die verbruiker beskerm of nie. ## Ander gedrag ### Vigs word deur snuif veroorsaak, want snuifblikkies bevat die MI-virus. ### As jy baie eet en vet word, sal jy nie vigs kry nie. ### Vigs kan deur die eet van lemoene of appels opgedoen word, veral die bloedlemoen met die rooi vleis. ### As jy rooivleis eet, mag dit dalk met die MI-virus besmet wees. ### As 'n vigslyer op die grond spoeg, kan 'n skrophoender dit inkry, die mens die hoender eet en so vigs kry. ### Deur aanraking kan vigs van een persoon na 'n ander versprei. ### Mense gaan eerder aan eensaamheid en spanning dood as vigs. # Genesing ## Tradisionele genesers kan jou van vigs gesondmaak. ## Seks met jong kindertjies kan vigs genees. ## Seks met 'n Sjinese meisie kan vigs genees. ## Seks met ouer vroue en jong kinders sal die virus na hulle oordra, sodat jy gesond kan word, soos met ongeluk en sonde. ## Seks met 'n maagd bring genesing. ## Party kruie kan vigs genees. # Politieke oortuigings ## Wit mense/Indiërs spuit lemoene met die MI-virus in om swart mense dood te maak. ## Vigs is 'n swart siekte wat wit mense nie kry nie. ## Vigs is deur blankes uitgevind om swart mense dood te maak. ## Wit mense weier om medisyne wat vigs genees aan swart mense te verskaf. ## Die regering probeer mense doodmaak deur die verskaffing van kondome wat die MI-virus bevat, sodat minder mense moet stem. ## Vigs is 'n vorm van diskriminasie teen swart mense. # Voorkomingsmaatreëls ## Kondome moet twee keer gebruik word, sonder om dit te was. ## Daar moet daagliks met Dettol (ontsmettingsmiddel) gewas word om vigs nie op te doen nie. # Ander wanopvattings ## Mans wat hul van seks weerhou, word stapelgek, omdat die spermatozoa by hul ruggraat opgaan en die brein bereik. ## Sperm is gesond vir vroue – dit bevat proteïen. ## Gesins-/Familielede raai jong meisies af om hul MIV-status bekend te maak, want dit sal die sosiale kring in die verleentheid stel en selfs verwerping deur die samelewing meebring. Om MIV te hê bring dus skande op die familie. ## Mense wat getoor is, kry borsprobleme. Wit mense is onbewus hiervan en noem hierdie verskynsel vigs. ## Geeste veroorsaak vigs (jy is dus getoor as jy vigs kry). == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|AIDS in South Africa|MIV/vigs in Suid-Afrika}} * {{en}} [http://www.aidsportal.org/overlay_details.aspx?nex=22 AIDSPortal Suid-Afrikaanse bladsy – jongste navorsing, riglyne en gevallestudies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813091921/http://aidsportal.org/overlay_details.aspx?nex=22 |date=13 Augustus 2007 }} * {{en}} [http://www.pbs.org/newshour/video/share.html?s=news01p824 NewsHour: MIV/vigs en TB Suid-Afrika] {{en-vertaal|HIV/AIDS in South Africa}} [[Kategorie:Gesondheid in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vigs]] aat7afyrjjjyq2n7hogqz2sijzrfyi0 0 46677 2925634 2900153 2026-08-16T18:00:23Z SpesBona 2720 Klein korreksies 2925634 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Rugby Australia |kleur = |titel = |beeld = Rugby Australia 2017 vector logo.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van Rugby Australia |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Rugby Australia'' |opskrif2 = Afkorting |2 = Rugby AU |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Australië}} |opskrif4 = [[Sport]]soorte |4 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif5 = Gestig op |5 = 25 November 1949 |opskrif6 = Gestig in |6 = [[Sydney]], Australië |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1949 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Oseanië Rugby]] |opskrif10 = Patroon |10 = [[Sam Mostyn]] |opskrif11 = Voorsitter |11 = Daniel Herbert |opskrif12 = President |12 = Nathan Sharpe<br />Kristy Giteau |opskrif13 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |13 = Phil Waugh |opskrif14 = [[Amptelike taal]] |14 = Engels |opskrif15 = Amptelike webwerf |15 = [https://australia.rugby/ ''australia.rugby''] |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Rugby Australia''' (Rugby AU), tot 2017 bekend as die '''Australiese Rugbyunie''' ([[Engels]]: ''Australia Rugby Union'', ARU), is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Australië]] beheer. Die beheerliggaam is in 1949 gestig en in [[Sydney]] gesetel. Sedertdien verteenwoordig dit Australië by [[Wêreldrugby]] en sedert 2000 ook by [[Oseanië Rugby]] (OR). == Geskiedenis == In 1874 is die Suidelike Rugbyunie gestig wat vanuit [[Twickenham-stadion|Twickenham]] in [[Engeland]] beheer is. In 1881 is die administrasie aan [[Nieu-Suid-Wallis]] oorhandig en in 1892 het die Suidelike Rugbyunie van Nieu-Suid-Wallis en die Noordelike Rugbyunie van [[Queensland]] (gestig in 1883) die Nieu-Suid-Wallis Rugbyunie en die Queensland Rugbyunie geword. Omdat Nieu-Suid-Wallis die ouer unie was, was hy ook verantwoordelik vir die administrasie van al die toere en vir die verteenwoordiging van Australië op die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]). In 1947 het die [[Deelstate en gebiede van Australië|staatsunies]] ooreengekom dat dit beter vir die toekoms van rugby in Australië sou wees om deur een administratiewe liggaam beheer te word. In 1948 het die IRVR ’n uitnodiging aan Australië gerig (eerder as aan ’n verteenwoordiger van Nieu-Suid-Wallis) om ’n setel op die raad in te neem. Die eerste vergadering is gehou op 25 November 1949 met elf afgevaardigdes van Nieu-Suid-Wallis, Queensland, Suid-Australië, Wes-Australië, Tasmanië en Victoria, waartydens die Australiese beheerliggaam onder die naam Australiese Rugbyvoetbalunie (''Australian Rugby Football Union'', ARFU) gestig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/history |title=Our History |publisher=Rugby Australia |date=2020 |accessdate=3 Junie 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die Australiese beheerliggaam saam met sy [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse]] en [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrikaanse]] eweknieë volle lede geword van die IRVR wat voorheen slegs uit verteenwoordigers uit [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]] bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=3 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Horton |title=Rugby Union Football in the Land of the Wallabies, 1874–1949: same game, different ethos – The International Journal of the History of Sport |edition=26 |series=11 |publisher=Routledge |location=Abingdon |date=15 September 2009 |issn=1743-9035 |doi=10.1080/09523360903169925 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09523360903169925 |pages=1624 |access-date=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09523360903169925 |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/australia |title=Australia |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=3 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens was die Australiese beheerliggaam in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref>{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Rugby Australia bestaan uit agt plaaslike beheerliggame, wat elkeen ’n [[Deelstate en gebiede van Australië|deelstaat of gebied]] verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australia.rugby/about/about-us/governance |title=Governance |publisher=Rugby Australia |date=2020 |accessdate=3 Junie 2025}}</ref> In 1972 het die Australiese Hoofstadgebied ’n lid geword en in 1978 het Noord-Australië ’n buitengewone lid geword. In 2004 het die AHG-unie sy naam verander in die AHG en Suidelike NSW Rugbyunie nadat twee streeksunies in suidelike Nieu-Suid-Wallis ’n verbintenis met die AHG aangegaan het. In 1985 is die Australiese Rugbyvoetbalunie as ’n maatskappy geïnkorporeer en in 1997 het die naam verander na Die Australiese Rugbyunie Bpk. Die naam het in 2017 weer verander na ''Rugby Australia Ltd.'' (Rugby Australië Bpk.) == Taak == [[Lêer:Rugby Australia HQ.jpg|duimnael|Hoofkantoor van Rugby Australia in Sydney]] Rugby Australia organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Wallabies|Australië se nasionale seniormansrugbyspan]] (die Wallabies), [[Wallaroos|vroue]] (die Wallaroos) en jeug. Naas die amptelike nasionale span roep Rugby Australia ook ander keurspanne byeen. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Australië. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Australië beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Australian Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Australiese nasionale rugbyspan dien. Die ''Junior Wallabies'' is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=3 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=3 Junie 2025}}</ref> Hulle bestuur saam met die [[Argentynse Rugbyunie]], [[Nieu-Seeland Rugby]] en die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] as ’n gesamentlike onderneming [[SANZAAR]], die beheerliggaam van beide [[Superrugby]] en [[Die Rugbykampioenskap]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Suidelike Halfrond]]. Rugby AU hou ook toesig oor sewesrugby in Australië en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Australiese [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die belangrikste rugbyliga in Australië is [[Superrugby]] wat saam met spanne uit Nieu-Seeland en een elk uit beide [[Fidji]] en die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die [[Cookeilande]], Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]) beslis word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/melbourne-rebels-super-rugby-pacific-rugby-australia-2024529 |title=Rugby Australia statement regarding Melbourne Rebels |publisher=Rugby Australia |date=30 Mei 2024 |accessdate=3 Junie 2025}}</ref> Die belangrikste vrouerugbyliga is [[Superrugbyvroue]], waaraan vyf Australiese spanne en een uit Fidji deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby.com.au/news/2025-super-rugby-womens-competition-update-2024102 |title=2025 Super Rugby Women's competition update |publisher=Rugby Australia |date=2 Oktober 2024 |accessdate=3 Junie 2025}}</ref> Rugby Australia organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Die Australiese en Nieu-Seelandse rugbyunies was toonaangewend by die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi, waarvolgens beide Australië en Nieu-Seeland die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=3 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens is die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië (alleenlik) beslis. Hulle sal ook beide die [[Rugbywêreldbeker 2027]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2029]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=3 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens word die Australië Sewes jaarliks in Australië beslis. == Bestuur == [[Lêer:Australian Super 15 Map.svg|duimnael|Rugby Australia se konsessie-areas is geskoei op die tradisionele deelstaatspanne]] Die bestuurstrukture van die ARU is in Desember 2012 hersien na ’n oorsig van die voormalige federale senator en Minister van Sport, Mark Arbib.<ref>{{en}} {{cite web |date=2012 |first=Mark |last=Arbib |title=Verbetering van die bestuur van Australiese Rugby |format=PDF 0.8 MB |website=Australian Rugby |accessdate=13 Maart 2016 |url=http://myrugby.rugby.com.au/myrugby/images/docs/Gov/Details.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313235439/http://myrugby.rugby.com.au/myrugby/images/docs/Gov/Details.pdf |archivedate=13 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Lidmaatskap === Die lede van die ARU (aandeelhouers) sluit die unies in wat Australië se deelstate en gebiede verteenwoordig, tesame met die Superrugbykonsessies in dié land, en die Rugbyuniespelersvereniging (RUPA).<ref name="voting-2012">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/News/NewsArticle/tabid/1699/ArticleID/8144/ARU-takes-historic-step-after-members-vote-to-adopt-constitutional-change.aspx |title=ARU takes historic step after members vote to adopt constitutional change |publisher=Rugby Australia |date=10 Desember 2012 |accessdate=11 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411191132/http://www.rugby.com.au/News/NewsArticle/tabid/1699/ArticleID/8144/ARU-takes-historic-step-after-members-vote-to-adopt-constitutional-change.aspx |archive-date=11 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Lede oefen hul stemreg uit op die ARU se jaarlikse algemene vergadering. Volgens die grondwet wat in 2012 aanvaar is, het elk van die agt bestaande lidunies en RUPA ’n afgevaardigde met een toegewese stem. Daarnaas het elke [[Superrugby]]konsessie ’n afgevaardigde met een stem. Soos dit tans staan word slegs die [[Melbourne Rebels (Superrugbyspan)|Rebels]] en die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] onafhanklik geadministreer, wat beteken dat die stemme van die ander drie spanne effektief deur die onderskeie lidunies wat die spanne besit, bepaal. Laastens kry lidunies met meer as 50&nbsp;000 geregistreerde spelers ’n bykomende stem. Slegs Nieu-Suid-Wallis en Queensland voldoen aan hierdie vereiste. Dit bring die totale aantal stemme op sestien.<ref name="voting-2012" /> Die ARU het ook ’n aantal geaffilieerde groepe wat nie stemreg het nie.<ref name="voting-2012" /> {{Col-start}} {{Col-2}} {|class="wikitable" cellspacing="5" style="text-align:center;" !style="border-right:0px; padding-right:0;"| Afd. !style="border-left:0px; border-right:0px; width:20em;"|Lede !colspan=2 style="border-left:0px;"| Stemme |- |AHG |colspan=2 style="border-right:0px;"|[[AHG en Suidelike NSW Rugbyunie]] |style="border-left:0px;"|2 |- |rowspan=2|NSW |style="border-right:0px;"|[[Nieu-Suid-Wallis Rugbyunie]] |style="border-left:0px;"|<span style="color:#777">2</span> |rowspan=2|3 |- |style="border-right:0px;"|[[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs Rugby]] |style="border-left:0px;"|<span style="color:#777">1</span> |- |QLD |colspan=2 style="border-right:0px;"|[[Queensland Rugbyunie]] |style="border-left:0px;"|3 |- |rowspan=2|VIC |style="border-right:0px;"|[[Victoriaanse Rugbyunie]] |style="border-left:0px;"|<span style="color:#777">1</span> |rowspan=2|2 |- |style="border-right:0px;"|[[Melbourne Rebels (Superrugbyspan)|Melbourne Rebels]] |style="border-left:0px;"|<span style="color:#777">1</span> |- |WA |colspan=2 style="border-right:0px;"|[[RugbyWA|Rugby Wes-Australië]] |style="border-left:0px;"|2 |- |SA |colspan=2 style="border-right:0px;"|[[Suid-Australiese Rugbyunie]] |style="border-left:0px;"|1 |- |TAS |colspan=2 style="border-right:0px;"|[[Tasmaanse Rugbyunie]] |style="border-left:0px;"|1 |- |NG |colspan=2 style="border-right:0px;"|[[Noordelike Gebied Rugbyunie]] |style="border-left:0px;"|1 |- |colspan=3 style="border-right:0px;"|Rugbyuniespelersvereniging |style="border-left:0px;"|1 |} {{Col-2}} {|class="wikitable" cellspacing="5" style="text-align:center;" !colspan=2 style="width:29em;"|Geaffilieerdes |- |colspan=2| Australiese Barbarian Rugbyklub |- |colspan=2| Australiese Juniorrugbyunie |- |colspan=2| Australiese Skolerugbyvoetbalunie |- |colspan=2| Australiese Dienste Rugbyunie |- |colspan=2| Australiese Vrouerugbyunie |- |colspan=2| Classic Wallabies |- |rowspan=2| NSW || Nieu-Suid-Wallis Landelike Rugbyunie |- | Sydney Rugbyunie |} <div style="line-height:1.2em; font-size:92%;"><br />Nota: Die Australiese Rugbyskeidsregtersvereniging en Australiese Universiteiterugbyunie was vroeër, tot 2005 en 2014 onderskeidelik, nie-semgeregtigde lede. </div> {{Col-end}} == Heldesaal == Rugby Australia het ’n heldesaal. Elke jaar word twee of meer noemenswaardige Australiese rugbyspelers van alle eras van die internasionale spel in die Wallaby-heldesaal ingelyf. Ingelyfdes kom uit al die toetsspanne sedert die Wallabies vir die eerste keer in 1899 gespeel het. Oorweging word geskenk aan spelers se rugbyloopbaan maar inlywing rus nie alleen op statistiese prestasies nie. Om in aanmerking te kom vir insluiting in die Wallaby-heldesaal moes ’n speler: * Ten minste een toets vir Australië gespeel het * Vir ten minste tien jaar reeds uitgetree wees * ’n Groot bydrae tot die sport gemaak het * Uitstaande vaardighede, sportmangees, toewyding, karakter en persoonlike bydrae tot hul span en die spel in hul era getoon het. === Lede van die Heldesaal === {{columns-list|4| * Trevor Allan * Jock Blackwood * Eddie Bonis * Wylie Breckenridge * David Brockhoff * Cyril Burke * David Campese * Ken Catchpole * Bill Cerutti * Des Connor * Greg Cornelsen * Greg Davis * Edward “Weary” Dunlop * John Eales * Charlie Eastes * Mark Ella * Nick Farr-Jones * Jack Ford * Tim Gavin * George Gregan * John Hipwell * Tim Horan * Peter Johnson * Phil Kearns * Stephen Larkham * Tom Lawton, Snr * Mark Loane * Michael Lynagh * Paul McLean * Wally Meagher * Tony Miller * Herbert Moran * Simon Poidevin * Tom Richards * Alex Ross * Geoff Shaw * Tony Shaw * Nicholas Shehadie * Andrew Slack * John Solomon * John Thornett * Johnnie Wallace * Jon White * Colin Windon }} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Krieket Australië]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://australia.rugby/ Rugby Australia se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Australië]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] ngr2tjoxq5qpja40dqasall1x4ihrs1 0 46678 2925665 2813256 2026-08-16T19:30:25Z SpesBona 2720 Klein korreksies 2925665 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Nieu-Seeland Rugby |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van Nieu-Seeland Rugby.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van Nieu-Seeland Rugby |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''New Zealand Rugby'' |opskrif2 = Afkorting |2 = NZR |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Nieu-Seeland}} |opskrif4 = [[Sport]]soorte |4 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif5 = Gestig op |5 = 16 April 1892 |opskrif6 = Gestig in |6 = [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], Nieu-Seeland |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1949 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Oseanië Rugby]] |opskrif10 = President |10 = Erin Rush |opskrif11 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |11 = Steve Lancaster |opskrif12 = Setel |12 = [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], Nieu-Seeland |opskrif13 = [[Amptelike taal]] |13 = Engels |opskrif14 = Amptelike webwerf |14 = [https://www.nzrugby.co.nz/ ''nzrugby.co.nz''] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Nieu-Seeland Rugby''' ([[Engels]]: ''New Zealand Rugby'', NZR), tot 2013 bekend as die '''Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie''' (''New Zealand Rugby Football Union'', NZRFU), is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Nieu-Seeland]] beheer. Die beheerliggaam is in 1892 gestig en in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] gesetel. Sedert 1949 verteenwoordig dit Nieu-Seeland by [[Wêreldrugby]] en sedert 2000 ook by [[Oseanië Rugby]] (OR). == Geskiedenis == In 1892 is die Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie (NZRFU) gestig wat sewe unies, maar nie Canterbury, Otago en Southland nie, verteenwoordig het. Canterbury, Otago en Southland het beswaar aangeteken teen die vereiste dat NZRFU uitvoerende komiteelede in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] moes bly. Hulle het uiteindelik almal by die NZRFU aangesluit, al is die woonplekreël eers in 1986 verander.<ref>{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=32}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzrugby.co.nz/about-nzr/our-history/ |title=Our History |publisher=Nieu-Seeland Rugby |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> In 1949 het die Nieu-Seelandse beheerliggaam saam met sy [[Rugby Australia|Australiese]] en [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrikaanse]] eweknieë volle lede geword van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) wat voorheen slegs uit verteenwoordigers van [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]] bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=15 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/new-zealand |title=New Zealand |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens was die Nieu-Seelandse beheerliggaam in 2000 ’n stigterslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]], OR).<ref>{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Dit het in 2006 die woord “Voetbal” uit sy naam geskrap. Die handelsnaam ''New Zealand Rugby'' is in 2013 goedgekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url= http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10873793 |title=NZ rugby targets Auckland’s Asian population |agency=APNZ |newspaper=The New Zealand Herald |author=Patrick McKendry |date=26 Maart 2013 |accessdate=7 April 2021}}</ref> Dit is wettiglik ’n geregistreerde vereniging met die naam ''New Zealand Rugby Union Incorporated''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://app.businessregisters.govt.nz/sber-businesses/viewInstance/view.html?id=229a78e05307b6d8bf1b29667f00cb17c4de35515d1bbff4&_timestamp=1174713503630789 |title=NEW ZEALAND RUGBY UNION INCORPORATED (215355) (NZBN: 9429042872061) [Incorporated Society] Registered |accessdate=7 April 2021}} {{dooie skakel}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://files.allblacks.com/NZRugby-website/NZRU-Constitution-Oct-2017.pdf |title=New Zealand Rugby Union Incorporated: Constitution |accessdate=7 April 2021}} {{dooie skakel}}</ref> == Taak == Die organisasie se hoofdoelstellings, soos daargestel in die NZR se grondwet,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzru.co.nz/AboutUs/Constitution/tabid/1185/Default.aspx |title=NZRU Constitution |publisher=Nieu-Seeland Rugby |accessdate=4 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704201109/http://www.nzru.co.nz/AboutUs/Constitution/tabid/1185/Default.aspx |archive-date=4 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> is om rugby in die hele Nieu-Seeland te bevorder en te ontwikkel; die reël en deelname aan wedstryde en toere in Nieu-Seeland en oorsee; die verteenwoordiging van Nieu-Seeland by Wêreldrugby; Nieu-Seelandse verteenwoordigende spanne saam te stel en te bestuur; en die aanmoediging van deelname aan die sport. NZR se hoofkantoor is geleë in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], met ’n kantoor in [[Auckland]]. Nieu-Seeland Rugby organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[All Blacks|Nieu-Seeland se nasionale seniormansrugbyspan]] (die All Blacks), [[Black Ferns|vroue]] (die Black Ferns) en jeug. Naas die amptelike nasionale span roep NZR ook ander keurspanne byeen. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Nieu-Seeland. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Die talentvolste spelers op skoolvlak word vir die skoolspan ''NZ Schools'' gekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/schools/ |title=New Zealand Schools |publisher=All Blacks |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Die volgende vlak op pad na die nasionale span All Blacks is die o/20-nasionale span wat aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=30 April 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/u20/ |title=New Zealand Under 20 |publisher=All Blacks |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Naas hierdie span vir ’n bepaalde ouderdomsgroep hou NZR ook toesig oor spanne wat volgens spesiale kriteria saamgestel word. Die ''Junior All Blacks'' is, ten spyte van hul naam, geen nasionale span vir jongmense nie, maar die tweede span vir opkomende (toekomstige) All Blacks. Tydens toere van ander spanne deur Nieu-Seeland speel die besoekers gewoonlik ook teen die Nieu-Seeland Māori. ’n Speler moet oor ’n [[Maori|Māori]]-afkoms beskik om vir hierdie span in aanmerking te kan kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/maori-all-blacks/ |title=Māori All Blacks |publisher=All Blacks |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Die span ''Heartland XV'' bestaan uit amateurspelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/heartland-xv/ |title=Heartland XV |publisher=All Blacks |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Die ''All Blacks Sevens'' is die Nieu-Seelandse sewesrugbyspan en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/all-blacks-sevens/ |title=All Blacks Sevens |publisher=All Blacks |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Hulle bestuur saam met die [[Argentynse Rugbyunie]], [[Rugby Australia]] en die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] as ’n gesamentlike onderneming [[SANZAAR]], die beheerliggaam van beide [[Superrugby]] en [[Die Rugbykampioenskap]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Suidelike Halfrond]]. Nieu-Seeland Rugby hou ook toesig oor sewesrugby in Nieu-Seeland en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Nieu-Seelandse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Op ’n nasionale vlak is klubs net in ’n plaaslike opsig belangrik. Die 26 plaaslike beheerliggame (17 op die [[Noordeiland]] en nege op die [[Suideiland]]), wat elkeen met ’n keurspan aan die professionele liga, die Mitre 10-beker, of die semi-professionele Heartland-kampioenskap deelneem, is belangriker. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met spanne uit Australië en een elk uit beide [[Fidji]] en die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die [[Cookeilande]], Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]) die internasionale [[Superrugby]]toernooi beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/super-rugby-set-twelve-2022/ |title=Reports: Agreement reached for 12-team Super Rugby from 2022 |publisher=www.sarugbymag.co.za |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Aangesien die seisoene min oorvleuel word talle spelers in al drie ligas gebruik. Die belangrikste vrouerugbyligas is die professionele [[Superrugby Aupiki]] en die amateurliga [[Farah Palmerbeker]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/go-pro-black-ferns-rugby-debate-where-to-after-fabulous-world-cup-triumph/RJYJPXTSTMA6ECTWD7OSEYNKNI/?c_id=4&objectid=11912437 |title=Go pro? Black Ferns rugby debate – where to after fabulous World Cup triumph |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=28 Augustus 2017 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.superrugby.co.nz/aupiki |title=Sky Super Rugby Aupiki |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Volgens NZR se beginsels moet ’n speler vir ’n plaaslike span in die ITM-beker of Superrugby speel om in aanmerking vir die All Blacks te kan kom. Indien ’n speler in die buiteland speel, mag hy nie vir die All Blacks uitdraf nie. As gevolg van hierdie regulasie, wat ander vername rugbylande nie het nie, bly die beste spelers vir enkele jare in Nieu-Seeland en hulle kondig dan hul uittrede uit die nasionale span aan, om aansluitend in die finansieel sterkste rugbyligas ter wêreld (die Engelse Premierskap of die Franse Top 14) te gaan speel. Nieu-Seeland Rugby organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Die Nieu-Seelandse en Australiese rugbyunies was toonaangewend by die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi, waarvolgens beide Nieu-Seeland en Australië die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Daarbenewens is beide die [[Rugbywêreldbeker 2011]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] in Nieu-Seeland (albei alleenlik) beslis. Daarbenewens word die Nieu-Seeland Sewes jaarliks in Nieu-Seeland beslis. == Bestuur == [[Lêer:NZunions.png|duimnael|’n Kaart van die Nieu-Seelandse plaaslike beheerliggame en sy spanne]] Nieu-Seeland Rugby bestaan uit 26 plaaslike beheerliggame (17 op die Noordeiland en nege op die Suideiland) wat elkeen met ’n keurspan aan die professionele liga, die Mitre 10-beker, of die halfprofessionele Heartland-kampioenskap deelneem. {| class="wikitable" | style="width:200px;"|''Noordeiland'' | style="width:200px;"|''Suideiland'' |- |- | * [[Auckland Rugbyvoetbalunie|Auckland]] * [[Bay of Plenty Rugbyunie|Bay of Plenty]] * [[Counties Manukau Rugbyunie|Counties Manukau]] * [[East Coast Rugbyvoetbalunie|East Coast]] * [[Hawke’s Bay Rugbyunie|Hawke’s Bay]] * [[Horowhenua-Kapiti Rugbyvoetbalunie|Horowhenua-Kapiti]] * [[King Country Rugbyvoetbalunie|King Country]] * [[Manawatu Rugbyunie|Manawatu]] * [[North Harbour Rugbyunie|North Harbour]] * [[Northland Rugbyvoetbalunie|Northland]] * [[Poverty Bay Rugbyvoetbalunie|Poverty Bay]] * [[Taranaki Rugbyvoetbalunie|Taranaki]] * [[Thames Valley Rugbyvoetbalunie|Thames Valley]] * [[Waikato Rugbyunie|Waikato]] * [[Wairarapa Bush Rugbyvoetbalunie|Wairarapa Bush]] * [[Wanganui Rugbyvoetbalunie|Wanganui]] * [[Wellington Rugbyvoetbalunie|Wellington]] | * [[Buller Rugbyvoetbalunie|Buller]] * [[Canterbury Rugbyvoetbalunie|Canterbury]] * [[Middel-Canterbury Rugbyvoetbalunie|Middel-Canterbury]] * [[Noord-Otago Rugbyvoetbalunie|Noord-Otago]] * [[Otago Rugbyvoetbalunie|Otago]] * [[Suid-Canterbury Rugbyvoetbalunie|Suid-Canterbury]] * [[Southland Rugby|Southland]] * [[Tasmaanse Rugbyunie|Tasman]] * [[West Coast Rugbyvoetbalunie|West Coast]] |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Nieu-Seeland Krieket]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.nzrugby.co.nz/ Nieu-Seeland Rugby se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] khswwqvdlk2o7wa2jr3t83vi2xkh1z2 0 47428 2925597 2925368 2026-08-16T15:33:21Z Aliwal2012 39067 /* Mei tot Augustus */ [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur 2925597 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|teks=Die Irannese opperleier Ali Chamenei is in gekoördineerde Amerikaans-Israeliese lugaanvalle dood}} Die '''jaar 2026''' is 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dis is die 26ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Siprus]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Denemarke]] oor. * 1 Januarie – Bulgarye skakel na die [[euro]] oor en word die 21ste land in die Eurosone. * [[3 Januarie]] – Die [[Amerikaanse aanvalle in Venezuela in 2026|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. * [[15 Januarie]] – [[Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. * [[22 Januarie]] – Die ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die [[Vredesraad]] vind plaas op die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]]. * [[6 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2026|25ste Olimpiese Winterspele]] begin in [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italië]]. * [[7 Februarie]]–[[8 Maart]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2026|10de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[10 Februarie]] – 'n [[2026 Tumbler Ridge-skietery|Massaskietery]] vind plaas in Tumbler Ridge, [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], met 36 totale ongevalle (9 dood en 27 beseer). * [[20 Februarie]] – Afsluitingseremonie van die Olimpiese Winterspele 2026. * [[23 Februarie]] – Die [[Nederland]]se [[Jetten-kabinet]] word saamgestel. * [[28 Februarie]] – [[Israel]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] loods grootskaalse [[Aanvalle op Iran in 2026|lugaanvalle]] op Iran wat onder andere tot die dood van die Irannese opperleier [[Ali Chamenei]] lei. * [[4 Maart]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2026|14de Paralimpiese Winterspele]] is in Milaan en Cortina d'Ampezzo gehou. * [[25 Maart]] – Sarah Mullally word die eerste vroulike [[aartsbiskop van Kantelberg]] en daarmee van die [[Kerk van Engeland]]. * [[25 April]] – 'n [[Aandeteskietery by Withuiskorrespondente in 2026|Aanvaller trek skote af naby die hoofsekuriteitsondersoekarea]] tydens die jaarlikse ete vir [[Withuis]]korrespondente by die Washington Hilton in [[Washington, D.C.]], wat deur president [[Donald Trump]], [[Eerste Dame]] [[Melania Trump]], Visepresident [[J.D. Vance]] en lede van die kabinet bygewoon is. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[16 Mei]] – Die [[Kakkerlak Volksparty]], word in [[Indië]] gestig na 'n uitlating van die hoofregter van Indië, Surya Kant waarin hy werklose jeug met "kakkerlakke" en "parasiete van die samelewing" vergelyk het. Binne dae het die beweging honderduisende ondersteuners gekry en aanlyn en vanlyn protesoptogte en gemeenskapsdiensaktiwiteite georganiseer. * [[10 Junie]] – [[Antoni Gaudí]] is 100 jaar gelede oorlede. * [[11 Junie]]–[[19 Julie]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldkampioenskap]] word in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Spanje]] gewen. * [[12 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|10de T20I-vrouewêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[1 Julie]] – [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor. * [[4 Julie]] – Presies 250 jaar gelede word die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik deur hulle ''Onafhanklikheidsverklaring''. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. == Sterftes == === Januarie tot April === * [[18 Januarie]] – [[Patsy King]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1930]]). * [[30 Januarie]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). * [[11 Februarie]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer (* [[1977]]). * [[15 Februarie]] – [[Robert Duvall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * [[17 Februarie]] – [[Jesse Jackson]] sr., Amerikaanse burgerregte-aktivis (* [[1941]]). * [[18 Februarie]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer (* [[1944]]). * [[19 Februarie]] – [[Eric Dane]], Amerikaanse [[akteur]] en vervaardiger (* [[1972]]). * [[4 Maart]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1948]]). * 4 Maart – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder (* [[1961]]). * [[8 Maart]] – [[Walid Khalidi]], Palestynse historikus (* [[1925]]). * [[14 Maart]] – [[Jürgen Habermas]], Duitse filosoof en sosioloog (* [[1929]]). * [[17 Maart]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof (* [[1958]]). * [[19 Maart]] – [[Chuck Norris]], Amerikaanse akteur en vegkunstenaar (* [[1940]]). * 19 Maart – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat (* [[1952]]). * [[3 April]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). * [[7 April]] – [[J.C.M.D. du Plessis]], Suid-Afrikaanse leksikograaf en akademikus (* 1940). * 7 April – [[Mircea Lucescu]], [[Roemenië|Roemeense]] [[sokker]]speler en afrigter (* [[1945]]). * [[19 April]] – [[Jan Wilkens]], Suid-Afrikaanse professionele stoeier (* [[1942]]). * [[27 April]] – [[Mimi Coertse]], Suid-Afrikaanse koloratuursopraan (* [[1932]]). * [[29 April]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman (* [[1946]]). === Mei tot Augustus === * [[8 Mei]] – [[Festus Mogae]], politikus en derde president van [[Botswana]] (1998–2008) (* [[1939]]). * [[12 Junie]] – [[Portchie]], Suid-Afrikaanse skilder en entrepreneur (* [[1963]]). * [[15 Junie]] – [[Abdullah Ibrahim]], Suid-Afrikaanse pianis en komponis (* [[1934]]). * [[22 Junie]] – [[Alan Greenspan]], Amerikaanse ekonoom (* [[1926]]). * [[24 Junie]] – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktrise en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar-pryswenner]] (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Penelope Keith]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[7 Julie]] – [[Joanna Pettet]], Engelse aktrise (* [[1942]]). * [[8 Julie]] – [[Bonnie Tyler]], Walliese sanger-liedjieskrywer (* [[1951]]). * 8 Julie – [[Dieter Gerhardt]], kommodoor in die Suid-Afrikaanse Vloot en Sowjetspioen (* [[1935]]). * [[13 Julie]] – [[Sam Neill]], Nieu-Seelandse akteur (* [[1947]]). * [[15 Julie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). * [[16 Julie]] – [[Tersia Marshall]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1980]]). * [[22 Julie]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* [[1952]]). * [[23 Julie]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise (* [[1941]]). * [[24 Julie]] – [[Bettina Wyngaard]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1971]]). * 24 Julie – [[Gillian van Houten]], Suid-Afrkaanse TV-nuusleser en natuurliefhebber (* [[1954]]). * 24 Julie – [[Gunther von Hagens]], Duitse ontleedkundige (* [[1945]]). * [[5 Augustus]] – [[Jean Lodge]], Engelse aktrise (* [[1927]]). * [[13 Augustus]] – [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1934]]). [[Kategorie:2026| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] rk0ifie5mguca8ipd4g06tx0ogazk4q 2925725 2925597 2026-08-17T05:34:30Z Oesjaar 7467 /* Mei tot Augustus */ verbeter 2925725 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|teks=Die Irannese opperleier Ali Chamenei is in gekoördineerde Amerikaans-Israeliese lugaanvalle dood}} Die '''jaar 2026''' is 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dis is die 26ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Siprus]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Denemarke]] oor. * 1 Januarie – Bulgarye skakel na die [[euro]] oor en word die 21ste land in die Eurosone. * [[3 Januarie]] – Die [[Amerikaanse aanvalle in Venezuela in 2026|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. * [[15 Januarie]] – [[Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. * [[22 Januarie]] – Die ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die [[Vredesraad]] vind plaas op die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]]. * [[6 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2026|25ste Olimpiese Winterspele]] begin in [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italië]]. * [[7 Februarie]]–[[8 Maart]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2026|10de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[10 Februarie]] – 'n [[2026 Tumbler Ridge-skietery|Massaskietery]] vind plaas in Tumbler Ridge, [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], met 36 totale ongevalle (9 dood en 27 beseer). * [[20 Februarie]] – Afsluitingseremonie van die Olimpiese Winterspele 2026. * [[23 Februarie]] – Die [[Nederland]]se [[Jetten-kabinet]] word saamgestel. * [[28 Februarie]] – [[Israel]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] loods grootskaalse [[Aanvalle op Iran in 2026|lugaanvalle]] op Iran wat onder andere tot die dood van die Irannese opperleier [[Ali Chamenei]] lei. * [[4 Maart]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2026|14de Paralimpiese Winterspele]] is in Milaan en Cortina d'Ampezzo gehou. * [[25 Maart]] – Sarah Mullally word die eerste vroulike [[aartsbiskop van Kantelberg]] en daarmee van die [[Kerk van Engeland]]. * [[25 April]] – 'n [[Aandeteskietery by Withuiskorrespondente in 2026|Aanvaller trek skote af naby die hoofsekuriteitsondersoekarea]] tydens die jaarlikse ete vir [[Withuis]]korrespondente by die Washington Hilton in [[Washington, D.C.]], wat deur president [[Donald Trump]], [[Eerste Dame]] [[Melania Trump]], Visepresident [[J.D. Vance]] en lede van die kabinet bygewoon is. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[16 Mei]] – Die [[Kakkerlak Volksparty]], word in [[Indië]] gestig na 'n uitlating van die hoofregter van Indië, Surya Kant waarin hy werklose jeug met "kakkerlakke" en "parasiete van die samelewing" vergelyk het. Binne dae het die beweging honderduisende ondersteuners gekry en aanlyn en vanlyn protesoptogte en gemeenskapsdiensaktiwiteite georganiseer. * [[10 Junie]] – [[Antoni Gaudí]] is 100 jaar gelede oorlede. * [[11 Junie]]–[[19 Julie]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldkampioenskap]] word in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Spanje]] gewen. * [[12 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|10de T20I-vrouewêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[1 Julie]] – [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor. * [[4 Julie]] – Presies 250 jaar gelede word die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik deur hulle ''Onafhanklikheidsverklaring''. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. == Sterftes == === Januarie tot April === * [[18 Januarie]] – [[Patsy King]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1930]]). * [[30 Januarie]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). * [[11 Februarie]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer (* [[1977]]). * [[15 Februarie]] – [[Robert Duvall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * [[17 Februarie]] – [[Jesse Jackson]] sr., Amerikaanse burgerregte-aktivis (* [[1941]]). * [[18 Februarie]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer (* [[1944]]). * [[19 Februarie]] – [[Eric Dane]], Amerikaanse [[akteur]] en vervaardiger (* [[1972]]). * [[4 Maart]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1948]]). * 4 Maart – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder (* [[1961]]). * [[8 Maart]] – [[Walid Khalidi]], Palestynse historikus (* [[1925]]). * [[14 Maart]] – [[Jürgen Habermas]], Duitse filosoof en sosioloog (* [[1929]]). * [[17 Maart]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof (* [[1958]]). * [[19 Maart]] – [[Chuck Norris]], Amerikaanse akteur en vegkunstenaar (* [[1940]]). * 19 Maart – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat (* [[1952]]). * [[3 April]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). * [[7 April]] – [[J.C.M.D. du Plessis]], Suid-Afrikaanse leksikograaf en akademikus (* 1940). * 7 April – [[Mircea Lucescu]], [[Roemenië|Roemeense]] [[sokker]]speler en afrigter (* [[1945]]). * [[19 April]] – [[Jan Wilkens]], Suid-Afrikaanse professionele stoeier (* [[1942]]). * [[27 April]] – [[Mimi Coertse]], Suid-Afrikaanse koloratuursopraan (* [[1932]]). * [[29 April]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman (* [[1946]]). === Mei tot Augustus === * [[8 Mei]] – [[Festus Mogae]], politikus en derde president van [[Botswana]] (1998–2008) (* [[1939]]). * [[12 Junie]] – [[Portchie]], Suid-Afrikaanse skilder en entrepreneur (* [[1963]]). * [[15 Junie]] – [[Abdullah Ibrahim]], Suid-Afrikaanse pianis en komponis (* [[1934]]). * [[22 Junie]] – [[Alan Greenspan]], Amerikaanse ekonoom (* [[1926]]). * [[24 Junie]] – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktrise en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar-pryswenner]] (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Penelope Keith]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[7 Julie]] – [[Joanna Pettet]], Engelse aktrise (* [[1942]]). * [[8 Julie]] – [[Bonnie Tyler]], Walliese sanger-liedjieskrywer (* [[1951]]). * 8 Julie – [[Dieter Gerhardt]], kommodoor in die Suid-Afrikaanse Vloot en Sowjetspioen (* [[1935]]). * [[13 Julie]] – [[Sam Neill]], Nieu-Seelandse akteur (* [[1947]]). * [[15 Julie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). * [[16 Julie]] – [[Tersia Marshall]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1980]]). * [[22 Julie]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* [[1952]]). * [[23 Julie]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise (* [[1941]]). * [[24 Julie]] – [[Bettina Wyngaard]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1971]]). * 24 Julie – [[Gillian van Houten]], Suid-Afrkaanse TV-nuusleser en natuurliefhebber (* [[1954]]). * 24 Julie – [[Gunther von Hagens]], Duitse ontleedkundige (* [[1945]]). * [[5 Augustus]] – [[Jean Lodge]], Engelse aktrise (* [[1927]]). * [[13 Augustus]] – [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1934]]). * [[16 Augustus]] – [[Hayden Panettiere]], Amerikaanse aktrise en sangeres (* [[1989]]). [[Kategorie:2026| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] 2h3rind1x2n71wr9zyeonlgfev6zs2n 2925800 2925725 2026-08-17T11:56:24Z Aliwal2012 39067 /* Mei tot Augustus */ [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse Maleiersjef, restaurateur 2925800 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|teks=Die Irannese opperleier Ali Chamenei is in gekoördineerde Amerikaans-Israeliese lugaanvalle dood}} Die '''jaar 2026''' is 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dis is die 26ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Siprus]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Denemarke]] oor. * 1 Januarie – Bulgarye skakel na die [[euro]] oor en word die 21ste land in die Eurosone. * [[3 Januarie]] – Die [[Amerikaanse aanvalle in Venezuela in 2026|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. * [[15 Januarie]] – [[Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. * [[22 Januarie]] – Die ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die [[Vredesraad]] vind plaas op die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]]. * [[6 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2026|25ste Olimpiese Winterspele]] begin in [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italië]]. * [[7 Februarie]]–[[8 Maart]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2026|10de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[10 Februarie]] – 'n [[2026 Tumbler Ridge-skietery|Massaskietery]] vind plaas in Tumbler Ridge, [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], met 36 totale ongevalle (9 dood en 27 beseer). * [[20 Februarie]] – Afsluitingseremonie van die Olimpiese Winterspele 2026. * [[23 Februarie]] – Die [[Nederland]]se [[Jetten-kabinet]] word saamgestel. * [[28 Februarie]] – [[Israel]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] loods grootskaalse [[Aanvalle op Iran in 2026|lugaanvalle]] op Iran wat onder andere tot die dood van die Irannese opperleier [[Ali Chamenei]] lei. * [[4 Maart]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2026|14de Paralimpiese Winterspele]] is in Milaan en Cortina d'Ampezzo gehou. * [[25 Maart]] – Sarah Mullally word die eerste vroulike [[aartsbiskop van Kantelberg]] en daarmee van die [[Kerk van Engeland]]. * [[25 April]] – 'n [[Aandeteskietery by Withuiskorrespondente in 2026|Aanvaller trek skote af naby die hoofsekuriteitsondersoekarea]] tydens die jaarlikse ete vir [[Withuis]]korrespondente by die Washington Hilton in [[Washington, D.C.]], wat deur president [[Donald Trump]], [[Eerste Dame]] [[Melania Trump]], Visepresident [[J.D. Vance]] en lede van die kabinet bygewoon is. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[16 Mei]] – Die [[Kakkerlak Volksparty]], word in [[Indië]] gestig na 'n uitlating van die hoofregter van Indië, Surya Kant waarin hy werklose jeug met "kakkerlakke" en "parasiete van die samelewing" vergelyk het. Binne dae het die beweging honderduisende ondersteuners gekry en aanlyn en vanlyn protesoptogte en gemeenskapsdiensaktiwiteite georganiseer. * [[10 Junie]] – [[Antoni Gaudí]] is 100 jaar gelede oorlede. * [[11 Junie]]–[[19 Julie]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldkampioenskap]] word in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Spanje]] gewen. * [[12 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|10de T20I-vrouewêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[1 Julie]] – [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor. * [[4 Julie]] – Presies 250 jaar gelede word die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik deur hulle ''Onafhanklikheidsverklaring''. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. == Sterftes == === Januarie tot April === * [[18 Januarie]] – [[Patsy King]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1930]]). * [[30 Januarie]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). * [[11 Februarie]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer (* [[1977]]). * [[15 Februarie]] – [[Robert Duvall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * [[17 Februarie]] – [[Jesse Jackson]] sr., Amerikaanse burgerregte-aktivis (* [[1941]]). * [[18 Februarie]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer (* [[1944]]). * [[19 Februarie]] – [[Eric Dane]], Amerikaanse [[akteur]] en vervaardiger (* [[1972]]). * [[4 Maart]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1948]]). * 4 Maart – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder (* [[1961]]). * [[8 Maart]] – [[Walid Khalidi]], Palestynse historikus (* [[1925]]). * [[14 Maart]] – [[Jürgen Habermas]], Duitse filosoof en sosioloog (* [[1929]]). * [[17 Maart]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof (* [[1958]]). * [[19 Maart]] – [[Chuck Norris]], Amerikaanse akteur en vegkunstenaar (* [[1940]]). * 19 Maart – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat (* [[1952]]). * [[3 April]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). * [[7 April]] – [[J.C.M.D. du Plessis]], Suid-Afrikaanse leksikograaf en akademikus (* 1940). * 7 April – [[Mircea Lucescu]], [[Roemenië|Roemeense]] [[sokker]]speler en afrigter (* [[1945]]). * [[19 April]] – [[Jan Wilkens]], Suid-Afrikaanse professionele stoeier (* [[1942]]). * [[27 April]] – [[Mimi Coertse]], Suid-Afrikaanse koloratuursopraan (* [[1932]]). * [[29 April]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman (* [[1946]]). === Mei tot Augustus === * [[8 Mei]] – [[Festus Mogae]], politikus en derde president van [[Botswana]] (1998–2008) (* [[1939]]). * [[12 Junie]] – [[Portchie]], Suid-Afrikaanse skilder en entrepreneur (* [[1963]]). * [[15 Junie]] – [[Abdullah Ibrahim]], Suid-Afrikaanse pianis en komponis (* [[1934]]). * [[22 Junie]] – [[Alan Greenspan]], Amerikaanse ekonoom (* [[1926]]). * [[24 Junie]] – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktrise en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar-pryswenner]] (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Penelope Keith]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[7 Julie]] – [[Joanna Pettet]], Engelse aktrise (* [[1942]]). * [[8 Julie]] – [[Bonnie Tyler]], Walliese sanger-liedjieskrywer (* [[1951]]). * 8 Julie – [[Dieter Gerhardt]], kommodoor in die Suid-Afrikaanse Vloot en Sowjetspioen (* [[1935]]). * [[13 Julie]] – [[Sam Neill]], Nieu-Seelandse akteur (* [[1947]]). * [[15 Julie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). * [[16 Julie]] – [[Tersia Marshall]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1980]]). * [[22 Julie]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* [[1952]]). * [[23 Julie]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise (* [[1941]]). * [[24 Julie]] – [[Bettina Wyngaard]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1971]]). * 24 Julie – [[Gillian van Houten]], Suid-Afrkaanse TV-nuusleser en natuurliefhebber (* [[1954]]). * 24 Julie – [[Gunther von Hagens]], Duitse ontleedkundige (* [[1945]]). * [[5 Augustus]] – [[Jean Lodge]], Engelse aktrise (* [[1927]]). * [[8 Augustus]] – [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse Maleiersjef, restaurateur, kookboekskrywer (* [[1944]]). * [[13 Augustus]] – [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1934]]). * [[16 Augustus]] – [[Hayden Panettiere]], Amerikaanse aktrise en sangeres (* [[1989]]). [[Kategorie:2026| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] b6m9uqa2em1f7i54jx73hgfyn1ay8m0 0 50286 2925578 2648527 2026-08-16T13:44:09Z Raphael1256 97172 Raphael1256 het bladsy [[Kingston, Norfolk]] na [[Kingston, Norfolkeiland]] geskuif 2648527 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #FFFFFF; background: #003399; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Kingston'''</span><br /> [[Lêer:Norfolk Island jail1.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Norfolk Island-CIA WFB Map.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coats of arms of None.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of None.svg|90px|senter|raam]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Australië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gebied''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Norfolkeiland}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|29|03|S|167|57|O|type:city}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1788 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2006) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | /vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +11:30 |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +11:30 |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Kingston''' is die [[hoofstad]] van die [[eilandnasie]] [[Norfolkeiland]], 'n [[Australië|Australiese]] oorsese grondgebied. {{Saadjie}} {{Hoofstede in Oseanië}} [[Kategorie:Geografie van Norfolkeiland]] [[Kategorie:Hoofstede in Australië]] [[Kategorie:Kusstede]] lu1mpqavl94ky9k9wz7ckvx3ker27ho 0 52146 2925727 2912964 2026-08-17T06:05:02Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2925727 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld =[[Lêer:Flag of the Netherlands.svg|180px]] | klubnaam = Nederland| afrigter = {{vlagikoon|Spanje}} [[Xavi Hernández]]| | patroon_la1 = _ned26h | patroon_b1 = _ned26h | patroon_ra1 = _ned26h | patroon_sh1 = _ned26h | patroon_so1 = | linkerarm1 = FF5533 | liggaam1 = FF5533 | regterarm1 = FF5533 | broek1 = 000000 | kouse1 = FF5533 | patroon_la2 = _ned26a | patroon_b2 = _ned26a | patroon_ra2 = _ned26a | patroon_sh2 = _ned26a | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FF6600 | kouse2 = FFFFFF |bynaam=[[Holland]]</br>''Oranje''|vollenaam=Nederlandse nasionale sokkerspan|kaptein=[[Virgil van Dijk]]|beheerliggaam=''[[KNVB|Koninklijke Nederlandse Voetbalbond]]'' (KNVB)|konfederasie=[[UEFA]]}} [[Lêer:Nederlands elftal 1905.jpg|duimnael|regs|300px|Die eerste Nederlandse nasionale sokkerspan in 1905.]] Die '''Nederlandse nasionale sokkerspan''' ([[Nederlands]]: ''Nederlands voetbalelftal'') is die mans-[[sokker]]span wat [[Nederland]] in internasionale kompetisies verteenwoordig. Die span het sedert 1905 die Nederland in internasionale mansokkerwedstryde verteenwoordig. Die nasionale span word beheer deur die ''Koninklike Nederlandse Voetbalbond'' (KNVB), die beheerliggaam vir sokker in Nederland, wat deel is van [[UEFA]] en onder die jurisdiksie van [[FIFA]] val. Die meeste van Nederland se tuiswedstryde word gespeel by die [[Johan Cruijff ArenA|Johan Cruyff Arena]], [[De Kuip]], [[Philips Stadion]] en [[Grolsch Veste|De Grolsch Veste]]. Die span staan in die volksmond bekend as ''Het Nederlands Elftal'' (“Die Nederlandse Elf”) of ''Oranje'', na die [[Huis van Oranje-Nassau]] en hul kenmerkende oranje truie. In informele gebruik word die span, net soos die land self, dikwels [[Holland]] genoem. Hul ondersteunersklub staan bekend as ''Het Oranje Legioen'' (“Die Oranje Legioen”).<ref name=HetLegioen>{{cite web|url=https://www.knvb.com/dutch-football/international-football|website=KNVB|access-date=14 March 2022|title=International football &#124; KNVB|archive-date=5 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405090958/https://www.knvb.com/dutch-football/international-football|url-status=live}}</ref> Nederland het aan elf [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooie]] deelgeneem en drie keer die eindstryd gehaal (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]), waar hulle elke keer as naaswenners geëindig het. Hulle het ook aan elf [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] deelgeneem en die 1988-toernooi in Wes-Duitsland gewen nadat hulle die [[Sowjetse nasionale sokkerspan|Sowjetunie]] met 2–0 in die eindstryd geklop het. Daarbenewens het die span bronsmedaljes verower by drie Olimpiese sokkertoernooie – in [[Olimpiese Somerspele 1908|1908]], [[Olimpiese Somerspele 1912|1912]] en [[Olimpiese Somerspele 1920|1920]]. == Mededinging == Die ''Oranje'' het sterk mededinging met die nasionale sokkerspanne van hulle nabuurlande [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] en [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]]. Die mededinging met België is vriendskaplik. Die [[Derby van die lae lande]] is al 129 keer gespeel (vanaf die jaar 2022). ''Nederland'' het 57 keer gewen en ''België'' 41 keer. Hierdie [[Derby (sport)|derby]] leef meer in ''België'' as in ''Nederland''. Die mededinging met die [[Duitse nasionale sokkerspan]] is baie sterker, want beide lande speel 'n belangrike rol in die internasionale sokker. [[Nederland – Duitsland]] is miskien die swaarste derby in internasionaal sokker. By die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974]] in ''Duitsland'' het die ''Duitse span'' ''Nederland'' in die eindstryd geklop. In [[1988]] (by die [[UEFA Europa-beker]] in ''Duitsland'') het ''Oranje'' ''Duitsland'' uitgeklop in die halfeindronde. Die wedstryd is 38 keer gespeel (vanaf 2024), waarby ''Duitsland'' 18 keer het gewen en ''Nederland'' 12 keer. == Erelys == * '''Wêreldbeker''' (naaswenner (3): 1974, 1978, 2010) * '''Europa-beker (1)''' : 1988 == Meeste verskynings == [[Lêer:Wesley_Sneijder_(15487233555)_(cropped).jpg|duimnael|[[Wesley Sneijder]] in 2014|298x298px]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" |Posisie||Speler||Kere uitgedraf||Doele||Loopbaan |- |1||[[Wesley Sneijder]]||134||31||2003–2018 |- |2||[[Edwin van der Sar]]||130||0||1995-2008 |- |3||[[Frank de Boer]]||112||13||1990–2004 |- |3||[[Memphis Depay]]||112||55||2013–tans |- |5||[[Rafael van der Vaart]]||109||25||2001-2013 |- |6||[[Daley Blind]]||108||3||2013–2024 |- |7||[[Giovanni van Bronckhorst]]||106||6||1996–2010 |- |8||[[Dirk Kuyt]]||104||24||2004–2014 |- |9||[[Robin van Persie]]||102||50||2005–2017 |- |10||[[Phillip Cocu]]||101||10||1996–2006 |} == Top puntemakers == [[Lêer:Memphis_Depay_2018.jpg|duimnael|Nederland se topskutter, [[Memphis Depay]], neem ’n vryskop in ’n vriendskaplike wedstryd teen Engeland in Maart 2018.|359x359px]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" |Posisie||Speler||Doele||Kere uitgedraf||Loopbaan |- |1||[[Memphis Depay]]||55||112||2013–tans |- |2||[[Robin van Persie]]||50||102||2005–2017 |- |3||[[Klaas-Jan Huntelaar]]||42||76||2006–2015 |- |4||[[Patrick Kluivert]]||40||79||1994–2004 |- |5||[[Dennis Bergkamp]]||37||79||1990–2000 |- |5||[[Arjen Robben]]||37||96||2003–2017 |- |7||[[Faas Wilkes]]||35||38||1946–1961 |- |7||[[Ruud van Nistelrooy]]||35||70||1998–2011 |- |9||[[Abe Lenstra]]||33||47||1940–1959 |- |9||[[Johan Cruijff]]||33||48||1966–1977 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Nederlandse nasionale krieketspan]] * [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in Nederland]] 2o81xe6gciory8nnt1k6is9h1uobhd7 0 55339 2925765 2916793 2026-08-17T07:46:16Z Jcb 223 2925765 wikitext text/x-wiki '''Misdaad in Denemarke''' word deur die [[Polisie van Denemarke|Deense Polisie]] en ander agentskappe bekamp. == Oorsig == [[Denemarke]] het “betreklike lae geweldsmisdaadkoerse”.<ref>{{Cite web |url=http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1100.html |title=argiefkopie |access-date= 8 Junie 2011 |archive-date=30 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630231153/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1100.html |url-status=dead }}</ref> === Kopenhagen === Die 2011-misdaadstatistiek van [[Kopenhagen]] toon ’n 26% daling van inhegtenisneming van gewelddadige aanvalle en bedreigings, sowel as ’n 22% daling in dwelmverwante arrestasies sedert 2009.<ref name="goodbad">{{Cite web |url=http://www.cphpost.dk/news/crime/155-crime/51716-good-news-bad-news-in-crime-statistics.html |title=argiefkopie |access-date= 8 Junie 2011 |archive-date=31 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531000722/http://www.cphpost.dk/news/crime/155-crime/51716-good-news-bad-news-in-crime-statistics.html |url-status=dead }}</ref> Die misdaadsyfers toon egter ’n 24% styging van aangemelde inbrake en huisrooftogte sedert 2009.<ref name="goodbad" /> === Misdaad volgens buurt === Glostrup, ’n blouboordjie [[voorstad]] in Kopenhagen is as die gewelddadigste gebied in 2009 geïdentifiseer.<ref name="suburb">{{Cite web |url=http://www.cphpost.dk/news/crime/46814-copenhagen-suburb-tops-crime-stats.html |title=argiefkopie |access-date= 8 Junie 2011 |archive-date= 9 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090909043002/http://www.cphpost.dk/news/crime/46814-copenhagen-suburb-tops-crime-stats.html |url-status=dead }}</ref> Die plek met die minste aangemelde geweld was Christiansø, ’n klein eilandjie noordwes van [[Bornholm]] geleë.<ref name="suburb" /> == Hervatting van verskerpte grensbeheer == Gedurende Mei 2011 het Denemarke die kontrole langs sy grense van [[Duitsland]] en [[Swede]] hervat, wat vroeër onder die EU se Schengensone-ooreenkoms oop was.<ref name="defi">http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/denmark/8514180/Denmarks-defiance-over-frontier-controls-has-left-European-Union-bordering-on-crisis.html</ref><ref>http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704681904576317331781636572.html</ref> Die Deense regering probeer hierdeur oorgrensmisdaad, onwettige immigrasie en dwelmhandel te voorkom.<ref name="defi" /> == Onlangse statistiek == Die hoeveelheid misdaad wat onlangs by die polisie aangemeld word is vier keer hoër as in 1950. Die gemeenskapswelsyn, leë huise gedurende die dag, veranderde versekeringvoorwaardes en die groter bereidheid om te rapporteer is van hierdie redes. Sedert die 1990's het die hoeveelheid misdaad egter afgeneem, hoofsaaklik omdat minder eiendomsmisdaad aangegee is. Ander die ander kant het die getal geweldsmisdaad toegeneem.<ref>http://www.dst.dk/pubpdf/14852/dkinfigures Statistiek Denemarke</ref> In 2010 is altesaam 417 000 oortredings aangemeld wat gelyk staan aan 1 oortreding vir elke 10 Dene wat 15 jaar of ouer is.<ref>http://www.dst.dk/pubpdf/14852/dkinfigures Statistiek Denemarke</ref> Die getal misdaad wissel natuurlik waar 'n mens bly, hetsy platteland of [[stedelike gebied]]. Die metropolitaanse gebied en groot stede soos Odens, Vejle en Aarhus het die hoogste hoeveelheid misdaad per capita, terwyl klein eilandjies soos Læsø en Samsø die minste deurloop.<ref>http://www.dst.dk/pubpdf/14852/dkinfigures Statistiek Denemarke</ref> In 2010 het die getal vervalsings tot 'n slegs vyfde van dié in 1980 gedaal. Dit is grootliks te danke aan die gebruik van kredietkaarte pleks van tjeks.<ref>http://www.dst.dk/pubpdf/14852/dkinfigures Statistiek Denemarke</ref> {| class="wikitable" align=right style="text-align:center" |+Misdaad<ref>http://www.dst.dk/pubpdf/14852/dkinfigures Statistiek Denemarke</ref> |- ! {{center|Jaar}} !<span style="color:purple;">1980</span> !! <span style="color:blue;">1990</span> !! <span style="color:green;">1995</span> !! <span style="color:orange;">2000</span> !! <span style="color:red;">2010</span> |- ! {{center|'''Getal misdaad aangemeld'''}} |<span style="color:purple;">'''408 177'''</span> || <span style="color:blue;">'''527 421'''</span> || <span style="color:green;">'''538 963'''</span> || <span style="color:orange;">'''504 231'''</span> || <span style="color:red;">'''471 088'''</span> |- ! {{center|'''Eiendomsmisdaad'''}} |<span style="color:purple;">'''390 917'''</span> || <span style="color:blue;">'''507 763'''</span> || <span style="color:green;">'''515 954'''</span> || <span style="color:orange;">'''479 190'''</span> || <span style="color:red;">'''442 678'''</span> |- ! {{center|''Diefstal''}} !<span style="color:purple;">108 670</span> !! <span style="color:blue;">168 115</span> !! <span style="color:green;">175 521</span> !! <span style="color:orange;">193 893</span> !! <span style="color:red;">189 848</span> |- ! {{center|''Roof''}} !<span style="color:purple;">136 983</span> !! <span style="color:blue;">139 410</span> !! <span style="color:green;">162 106</span> !! <span style="color:orange;">120 010</span> !! <span style="color:red;">102 630</span> |- ! {{center|''Inbraak''}} !<span style="color:purple;">95 238</span> !! <span style="color:blue;">122 371</span> !! <span style="color:green;">106 533</span> !! <span style="color:orange;">99 568</span> !! <span style="color:red;">96 683</span> |- ! {{center|''Skade met opset''}} !<span style="color:purple;">18 841</span> !! <span style="color:blue;">37 138</span> !! <span style="color:green;">38 771</span> !! <span style="color:orange;">39 857</span> !! <span style="color:red;">32 446</span> |- ! {{center|''Bedrog''}} !<span style="color:purple;">8 944</span> !! <span style="color:blue;">11 156</span> !! <span style="color:green;">9 804</span> !! <span style="color:orange;">8 040</span> !! <span style="color:red;">9 831</span> |- ! {{center|''Vervalsing''}} !<span style="color:purple;">12 905</span> !! <span style="color:blue;">14 315</span> !! <span style="color:green;">10 683</span> !! <span style="color:orange;">7 328</span> !! <span style="color:red;">2 589</span> |- ! {{center|'''Geweldsmisdaad'''}} !<span style="color:purple;">'''5 719'''</span> !! <span style="color:blue;">'''10 651'''</span> !! <span style="color:green;">'''13 357'''</span> !! <span style="color:orange;">'''15 157'''</span> !! <span style="color:red;">'''18 131'''</span> |- ! {{center|''Moord''}} !<span style="color:purple;">77</span> !! <span style="color:blue;">58</span> !! <span style="color:green;">60</span> !! <span style="color:orange;">58</span> !! <span style="color:red;">49</span> |- ! {{center|'''Geslagsmisdaad'''}} !<span style="color:purple;">'''2 273'''</span> !! <span style="color:blue;">'''2 521'''</span> !! <span style="color:green;">'''2 779'''</span> !! <span style="color:orange;">'''2 800'''</span> !! <span style="color:red;">'''2 642'''</span> |- ! {{center|''Verkragting''}} !<span style="color:purple;">422</span> !! <span style="color:blue;">486</span> !! <span style="color:green;">440</span> !! <span style="color:orange;">497</span> !! <span style="color:red;">429</span> |- ! {{center|'''Ander misdaad'''}} !<span style="color:purple;">'''9 268'''</span> !! <span style="color:blue;">'''6 486'''</span> !! <span style="color:green;">'''6 873'''</span> !! <span style="color:orange;">'''7 084'''</span> !! <span style="color:red;">'''7 637'''</span> |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Denemarke]] qj8mdin0sumv6m9c3s9x82alu0zm6ew 2925766 2925765 2026-08-17T07:47:23Z Jcb 223 2925766 wikitext text/x-wiki '''Misdaad in Denemarke''' word deur die [[Polisie van Denemarke|Deense Polisie]] en ander agentskappe bekamp. == Oorsig == [[Denemarke]] het “betreklike lae geweldsmisdaadkoerse”.<ref>{{Cite web |url=http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1100.html |title=argiefkopie |access-date= 8 Junie 2011 |archive-date=30 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630231153/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1100.html |url-status=dead }}</ref> === Kopenhagen === Die 2011-misdaadstatistiek van [[Kopenhagen]] toon ’n 26% daling van inhegtenisneming van gewelddadige aanvalle en bedreigings, sowel as ’n 22% daling in dwelmverwante arrestasies sedert 2009.<ref name="goodbad">{{Cite web |url=http://www.cphpost.dk/news/crime/155-crime/51716-good-news-bad-news-in-crime-statistics.html |title=argiefkopie |access-date= 8 Junie 2011 |archive-date=31 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531000722/http://www.cphpost.dk/news/crime/155-crime/51716-good-news-bad-news-in-crime-statistics.html |url-status=dead }}</ref> Die misdaadsyfers toon egter ’n 24% styging van aangemelde inbrake en huisrooftogte sedert 2009.<ref name="goodbad" /> === Misdaad volgens buurt === Glostrup, ’n blouboordjie [[voorstad]] in Kopenhagen is as die gewelddadigste gebied in 2009 geïdentifiseer.<ref name="suburb">{{Cite web |url=http://www.cphpost.dk/news/crime/46814-copenhagen-suburb-tops-crime-stats.html |title=argiefkopie |access-date= 8 Junie 2011 |archive-date= 9 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090909043002/http://www.cphpost.dk/news/crime/46814-copenhagen-suburb-tops-crime-stats.html |url-status=dead }}</ref> Die plek met die minste aangemelde geweld was Christiansø, ’n klein eilandjie noordwes van [[Bornholm]] geleë.<ref name="suburb" /> == Hervatting van verskerpte grensbeheer == Gedurende Mei 2011 het Denemarke die kontrole langs sy grense van [[Duitsland]] en [[Swede]] hervat, wat vroeër onder die EU se Schengensone-ooreenkoms oop was.<ref name="defi">http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/denmark/8514180/Denmarks-defiance-over-frontier-controls-has-left-European-Union-bordering-on-crisis.html</ref><ref>http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704681904576317331781636572.html</ref> Die Deense regering probeer hierdeur oorgrensmisdaad, onwettige immigrasie en dwelmhandel te voorkom.<ref name="defi" /> == Onlangse statistiek == Die hoeveelheid misdaad wat onlangs by die polisie aangemeld word is vier keer hoër as in 1950. Die gemeenskapswelsyn, leë huise gedurende die dag, veranderde versekeringvoorwaardes en die groter bereidheid om te rapporteer is van hierdie redes. Sedert die 1990's het die hoeveelheid misdaad egter afgeneem, hoofsaaklik omdat minder eiendomsmisdaad aangegee is. Ander die ander kant het die getal geweldsmisdaad toegeneem.<ref name="stat">http://www.dst.dk/pubpdf/14852/dkinfigures Statistiek Denemarke</ref> In 2010 is altesaam 417 000 oortredings aangemeld wat gelyk staan aan 1 oortreding vir elke 10 Dene wat 15 jaar of ouer is.<ref name="stat" /> Die getal misdaad wissel natuurlik waar 'n mens bly, hetsy platteland of [[stedelike gebied]]. Die metropolitaanse gebied en groot stede soos Odens, Vejle en Aarhus het die hoogste hoeveelheid misdaad per capita, terwyl klein eilandjies soos Læsø en Samsø die minste deurloop.<ref name="stat" /> In 2010 het die getal vervalsings tot 'n slegs vyfde van dié in 1980 gedaal. Dit is grootliks te danke aan die gebruik van kredietkaarte pleks van tjeks.<ref name="stat" /> {| class="wikitable" align=right style="text-align:center" |+Misdaad<ref name="stat" /> |- ! {{center|Jaar}} !<span style="color:purple;">1980</span> !! <span style="color:blue;">1990</span> !! <span style="color:green;">1995</span> !! <span style="color:orange;">2000</span> !! <span style="color:red;">2010</span> |- ! {{center|'''Getal misdaad aangemeld'''}} |<span style="color:purple;">'''408 177'''</span> || <span style="color:blue;">'''527 421'''</span> || <span style="color:green;">'''538 963'''</span> || <span style="color:orange;">'''504 231'''</span> || <span style="color:red;">'''471 088'''</span> |- ! {{center|'''Eiendomsmisdaad'''}} |<span style="color:purple;">'''390 917'''</span> || <span style="color:blue;">'''507 763'''</span> || <span style="color:green;">'''515 954'''</span> || <span style="color:orange;">'''479 190'''</span> || <span style="color:red;">'''442 678'''</span> |- ! {{center|''Diefstal''}} !<span style="color:purple;">108 670</span> !! <span style="color:blue;">168 115</span> !! <span style="color:green;">175 521</span> !! <span style="color:orange;">193 893</span> !! <span style="color:red;">189 848</span> |- ! {{center|''Roof''}} !<span style="color:purple;">136 983</span> !! <span style="color:blue;">139 410</span> !! <span style="color:green;">162 106</span> !! <span style="color:orange;">120 010</span> !! <span style="color:red;">102 630</span> |- ! {{center|''Inbraak''}} !<span style="color:purple;">95 238</span> !! <span style="color:blue;">122 371</span> !! <span style="color:green;">106 533</span> !! <span style="color:orange;">99 568</span> !! <span style="color:red;">96 683</span> |- ! {{center|''Skade met opset''}} !<span style="color:purple;">18 841</span> !! <span style="color:blue;">37 138</span> !! <span style="color:green;">38 771</span> !! <span style="color:orange;">39 857</span> !! <span style="color:red;">32 446</span> |- ! {{center|''Bedrog''}} !<span style="color:purple;">8 944</span> !! <span style="color:blue;">11 156</span> !! <span style="color:green;">9 804</span> !! <span style="color:orange;">8 040</span> !! <span style="color:red;">9 831</span> |- ! {{center|''Vervalsing''}} !<span style="color:purple;">12 905</span> !! <span style="color:blue;">14 315</span> !! <span style="color:green;">10 683</span> !! <span style="color:orange;">7 328</span> !! <span style="color:red;">2 589</span> |- ! {{center|'''Geweldsmisdaad'''}} !<span style="color:purple;">'''5 719'''</span> !! <span style="color:blue;">'''10 651'''</span> !! <span style="color:green;">'''13 357'''</span> !! <span style="color:orange;">'''15 157'''</span> !! <span style="color:red;">'''18 131'''</span> |- ! {{center|''Moord''}} !<span style="color:purple;">77</span> !! <span style="color:blue;">58</span> !! <span style="color:green;">60</span> !! <span style="color:orange;">58</span> !! <span style="color:red;">49</span> |- ! {{center|'''Geslagsmisdaad'''}} !<span style="color:purple;">'''2 273'''</span> !! <span style="color:blue;">'''2 521'''</span> !! <span style="color:green;">'''2 779'''</span> !! <span style="color:orange;">'''2 800'''</span> !! <span style="color:red;">'''2 642'''</span> |- ! {{center|''Verkragting''}} !<span style="color:purple;">422</span> !! <span style="color:blue;">486</span> !! <span style="color:green;">440</span> !! <span style="color:orange;">497</span> !! <span style="color:red;">429</span> |- ! {{center|'''Ander misdaad'''}} !<span style="color:purple;">'''9 268'''</span> !! <span style="color:blue;">'''6 486'''</span> !! <span style="color:green;">'''6 873'''</span> !! <span style="color:orange;">'''7 084'''</span> !! <span style="color:red;">'''7 637'''</span> |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Denemarke]] 1anqcaa06fjuc0n4fnkhfxgs63eq9g9 0 72509 2925701 1078974 2026-08-17T00:01:25Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[Hoep-hoep]] reggemaak 2925701 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Hoep-hoep]] 1n8mepj3sxovpj0ijouohs36uc7zzrr 0 73898 2925501 2429572 2026-08-16T12:01:43Z JMK 649 koord 2925501 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Teaters | Beeld = Lamont-Hussey Observatory.gif | Beeldonderskrif = Die Lamont-Hussey-sterrewag in Bloemfontein toe dit in 1928 in gebruik geneem is. | Vorige naam = | Ander name = | Stad of dorp = [[Bloemfontein]] | Land = [[Suid-Afrika]] | Sitplekke = 119 | Geopen = [[1979]] | Gesluit = | Webtuiste = }} Die '''Sterrewagteater''' is ’n [[sterrewag]] op [[Naval Hill]] in [[Bloemfontein]] wat in 1978 deur [[Sukovs]] in ’n teater omskep is. == Geskiedenis == Die [[Lamont-Hussey-sterrewag]] is in 1928 voltooi en het aan die Universiteit van [[Michigan]] behoort. Die bestuur daarvan is later deur die [[Universiteit van die Vrystaat]] oorgeneem. Teen 1971 is dit egter nie meer gebruik nie en in 1972 is dit gesluit. Aangesien die Universiteit van Michigan nie meer die gebou kon gebruik nie, het hulle dit aan die Bloemfonteinse munisipaliteit geskenk en dit het daarna ’n paar jaar lank leeg gestaan. In 1978 het die munisipaliteit dit aan Sukovs beskikbaar gestel om vir eksperimentele teater te gebruik<ref>[http://esat.sun.ac.za/index.php/Observatory_Theatre The Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance] URL besoek op 5 Maart 2013</ref> en hulle het die gebou in 'n teater omskep. Dit is heeltemal rond met ’n halfmaanvormige verhoog en 119 sitplekke. Dit het in 1979 geopen met ’n Sukovs-produksie van ''Die Huigelaar'', ’n Afrikaanse vertaling van [[Molière]] se ''Tartuffe'', onder spelleiding van Jannie Gildenhuys. In 1997 het die Vrystaat-ensemble die bedryf van die teater oorgeneem en dit opgeknap.<ref name="sa">[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/03/03/OS/1/ststerrewag.html Sterrewag-teater verval, ''Volksblad'', 3 Maart 2011]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} URL besoek op 5 Maart 2013</ref> Die teater het intussen in onbruik geraak. Dit is in 2006 laas gebruik.<ref name="sa"/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{koördinate|29|05|48|S|26|14|10|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Bloemfontein]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teaters]] 77kzzr5p7pz23svrkmgbb9dngi4s6pm 0 73899 2925497 2438005 2026-08-16T12:00:29Z JMK 649 koord 2925497 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lamont-Hussey Observatory.gif|duimnael|300px|Die Lamont-Hussey-sterrewag in Bloemfontein toe dit in 1928 in gebruik geneem is.]] Die '''Lamont-Hussey-sterrewag''' was ’n [[sterrewag]] op [[Naval Hill]] in [[Bloemfontein]]. Dit is in 1928 voltooi en het aan die Universiteit van [[Michigan]] behoort. Die bestuur daarvan is later deur die [[Universiteit van die Vrystaat]] oorgeneem. Teen 1971 is dit egter nie meer gebruik nie en in 1972 is dit gesluit. Aangesien die Universiteit van Michigan nie meer die gebou kon gebruik nie, het hulle dit aan die Bloemfonteinse munisipaliteit geskenk en dit het daarna ’n paar jaar lank leeg gestaan. In 1978 het die munisipaliteit dit aan [[Sukovs]] beskikbaar gestel om vir eksperimentele teater te gebruik<ref>[http://esat.sun.ac.za/index.php/Observatory_Theatre The Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance] URL besoek op 5 Maart 2013</ref> en hulle het dit in 1978 in die [[Sterrewagteater]] omskep. Die teater het intussen in onbruik geraak.<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/03/03/OS/1/ststerrewag.html Sterrewag-teater verval, ''Volksblad'', 3 Maart 2011]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} URL besoek op 5 Maart 2013</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{koördinate|29|05|48|S|26|14|10|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Bloemfontein]] [[Kategorie:Sterrewagte]] 03rscc8qyk0d588m606vyjsf9faqycl 0 74284 2925681 2916209 2026-08-16T22:04:20Z Jcb 223 2925681 wikitext text/x-wiki Dié '''lys van sterrekundige katalogusse''' is ’n opsomming van katalogusse wat sterre of sterregroepe rangskik volgens ’n spesifieke eienskap, vorm, samestelling of ontdekkingsmetode. Dit word gewoonlik verbind met ’n spesifieke ondersoek of opname. == Voorwerpe van die Sonnestelsel (asteroïdes, komete, kleinplanete) == {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 85%; text-align:center;" ! style="width:19%;background:#E6E6B2;" | Naam ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Voorwerpe ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Getal ! style="width:23%;background:#E6E6B2;" | Jaar/stand ! style="width:26%;background:#E6E6B2;" | Beskrywing en voorbeeld ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Bron |- | | Orbits of Minor Planets | | [[Asteroïde]]s | nowrap | 456 772 | | Lopend (databank) | | Baangegewens van asteroïdes | | VizierR <ref name="astorb">[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?B/astorb Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Orbital elements of comets | | [[Komeet|Komete]] | nowrap | 784 | | Lopend (databank) | | Baangegewens van komete | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?B/comets Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | IRAS Minor Planet Survey (IMPS) | | [[Kleinplaneet|Kleinplanete]] | nowrap | 7 311 | | 1992 | | Diepte-ondersoek met IRAS | | VizierR <ref name="astorb" /> |- | | IRAS Asteroid and Comet Survey (Veeder e.a.) | | Asteroïdes en komete | nowrap | 22 949 | | 1986 | | Diepte-ondersoek met IRAS | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/91 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |} == Stellêre enkelvoorwerpe (sterre, eksoplanete, pulsars ens.) == {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 85%; text-align:center;" ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Afkorting ! style="width:12%;background:#E6E6B2;" | Naam ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Voorwerpe ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Getal ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Opsteller(s) ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Jaar ! style="width:26%;background:#E6E6B2;" | Beskrywing en voorbeeld ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Bron |- | | --- | | Uranometria | | [[Ster]]re | nowrap | ≈ 2 000 | | [[Johann Bayer]] | | 1603 | | Die [[Bayer-naam]] bestaan uit ’n [[Grieks]]e letter, gevolg deur die genitief van die [[Latyn]]se naam van die [[sterrebeeld]] waarin die ster lê.<br />Bv. ζ&nbsp;Centauri | | Kruisverwysing<ref name="crossref">[http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-2?-source=IV/27 Kruisverwysing HD-BD/CD-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | --- | | [[Flamsteed-naam]] | | Sterre | nowrap | ≈ 2 600 | | [[John Flamsteed]] | | 1712 + 1725 | | Die naam bestaan uit die Flamsteed-nommer gevolg deur die genitief van die Latynse naam van die sterrebeeld waarin die ster lê. Die sterre is volgens [[regte klimming]] gelys.<br />Bv. 47&nbsp;Ursae&nbsp;Majoris | | Kruisverwysing<ref name="crossref" /><br /> |- | | ADS | | Aitken Double Star Catalogue | | [[Dubbelster]]re | nowrap | 17 180 | | Robert Grant Aitken | | 1932 | | Die katalogus is in twee volumes gepubliseer onder die titel ''New General Catalogue of Double Stars within 120 degrees of the North Pole''.<br />Bv. ADS&nbsp;16402 | | <ref>Robert Grant Aitken en Eric Doolittle. New general catalogue of double stars within 120° of the North Pole. Carnegie Institution of Washington, Washington DC, 1932</ref><ref>Robert Grant Aitken. ''List of corrections to the New general catalogue of double stars within 120° of the North Pole'', Washington DC, Carnegie Institution of Washington, 1934.</ref><ref name="ADS">http://www.daviddarling.info/encyclopedia/A/ADSC.html</ref> |- | | BD | | Diepte-ondersoek | | Sterre | nowrap | 325 000 | | Friedrich Wilhelm August Argelander | | 1859–1903 | |<div align="left"> : Formaat: BD&nbsp;VDD&nbsp;NNNN : V – teken van dekl. : DD – graad van dekl. (sone, afgerond in rigting nul) : NNN – getal voorwerpe in sone : Bv. BD-10°3166 </div> | | Kruisverwysing<ref name="crossref" /><br />VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/122 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Brisbane | | Brisbane-katalogus / Parramatta-katalogus | | Sterre | nowrap | 7 835 | | Parramatta-sterrewag | | 1835 | | Oorspronklike titel: ''Catalogue of 7385 Stars from Observations Made at the Observatory at Parramatta'' | | |- | | CD | | Córdoba-diepte-ondersoek | | Sterre | nowrap | 613 959 | | J.M. Thome | | 1892–1932 | | <div align="left"> : Formaat: CD&nbsp;-DD&nbsp;NNNNN : DD – graad van dekl. (sone, altyd negatief, afgerond in rigting nul) : NNNNN – getal voorwerpe in die sone </div> | | Kruisverwysing<ref name="crossref" /><br />VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/114 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Δ | | Dunlop-dubbelsterre | | [[Dubbelster]]re | nowrap | ≈ 250 | | James Dunlop | | 1826 | | Oorspronklike titel: ''Approximate Places of Double Stars in the Southern Hemisphere, observed at Paramatta in New South Wales'' | | |- | | Gliese<br />GJ | | [[Gliese-katalogus|Gliese-/Gliese-Jahreiß-katalogus]] | | Sterre | nowrap | 3 803 | | [[Wilhelm Gliese]] | | vanaf 1969 | | Sterre in ’n radius van 25 [[parsek]]; oorspronklike titel: ''Catalogue of Nearby Stars''<br />Bv. GJ&nbsp;3021, Gliese&nbsp;317 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?V/70A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | GSC | | HST Guide Star Catalog | | Sterre | nowrap | 25 241 730 | | | | | | Bv. GSC&nbsp;02620-00648 | | Weergawe 1.2 (Lasker+ 1996)<ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/254 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref><br />Weergawe GSC-ACT (Lasker+ 1996–99)<ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/255 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | HAT | | Hungarian Automated Telescope | | [[Eksoplaneet|Eksoplanete]] | nowrap | 1 617 | | | | 2004 | | Die doel van die projek is om planete buite die Sonnestelsel te ontdek en beskryf, asook om helder [[veranderlike ster]]re te ontdek.<br />Bv. HAT-P-1b | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?J/AJ/128/1761 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | HD | | [[Henry Draper-katalogus]] | | Sterre | nowrap | 272 150,<br />88 883 | | | | 1918–1924 | | Tweedelig. Helderste sterre tot met ’n [[magnitude]] van 9.<br />Bv. HD&nbsp;210702 | | VizieR<ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?III/135A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | HIP | | [[Hipparcos-katalogus]] | | Sterre | nowrap | 1 058 332<br />117 955 | | Satelliet Hipparcos | | 1997, 2003 | | Tweedelig. Die satelliete het die posisie, [[parallaks]] en [[eiebeweging]] van sterre bepaal. | | Hoofkatalogus<ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/239 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref><br />Uitbreiding <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/311 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | HR | | [[Bright Star-katalogus]] | | Sterre | nowrap | 9 110 | | | | 1930<br />(1991, 1983) | | Alle sterre helderder as 6,5&nbsp;[[Magnitude|mag]] <br />Bv. [[Sirius|HR&nbsp;2491]] | | Hoofkatalogus<ref name="vizier">[http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-3 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | rowspan="6" | IRAS | colspan="7" | Infrared Astronomical Satellite – verskeie katalogusse met verskillende skryfwyses |-- | IRAS Catalogue of Point Sources || Puntbronne || nowrap | 245 889 || Satelliet || || IRAS &lt;koördinate> || VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?II/125 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |-- | IRAS Serendipitous Survey Catalog || || nowrap | 43 886 || Satelliet || || IRAS S&lt;koördinate> || VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?II/126 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |-- | IRAS Faint Source Catalog, b > 10 || Donker voorwerpe || nowrap | 173 044 || Satelliet || || IRAS F&lt;koördinate> || VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?II/156A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |-- | IRAS Point Source Reject Catalog || Puntbronne || nowrap | 372 774 || Satelliet || || IRAS R&lt;koördinate> || VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?II/274 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |-- | IRAS Small Scale Structure Catalog || || nowrap | 16 740 || Satelliet || || IRAS X&lt;koördinate> || VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/73 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | OGLE | | ''Optical Gravitational Lensing Experiment'' (sowat 10 indekse) | | Eksoplanete | nowrap | | | | | | | Bv. OGLE-2005-BLG-071L | | Lys by VisieR<ref>[http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?text=OGLE&cat=Identifier+starting+by&out=SIMBAD+Usage Lys by VizieR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929091148/http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?text=OGLE&cat=Identifier%20starting%20by&out=SIMBAD%20Usage |date=29 September 2011 }} URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | rowspan ="5" | PSR | | Catalog of Pulsars | rowspan ="5" | [[Pulsar]]s | nowrap | 706 | | Taylor J.H., Manchester R.N., Lyne A.G., Camilo F. | | 1995 | rowspan ="5" | Formaat:<br />PSR&nbsp;J&lt;J-2000-koördinate><br />PSR&nbsp;B&lt;B-1950-koördinate><br />Bv. PSR&nbsp;J0737-3039 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/189 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |-- | |Parkes Multi-Beam Pulsar Survey | nowrap | 100 | |Manchester R.N., Lyne A.G., Camilo F., Bell J.F., Kaspi V.M., D'Amico N., McKay N.P.F., Crawford F., Stairs I.H., Possenti A., Kramer M., Sheppard D.C. | |2001 | |VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?J/MNRAS/328/17 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |-- | | Parkes Multi-Beam Pulsar Survey new PSR | nowrap |120 | | Morris D.J., Hobbs G., Lyne A.G., Stairs I.H., Camilo F., Manchester R.N., Possenti A., Bell J.F., Kaspi V.M., D'Amico N., McKay N.P.F., Crawford F., Kramer M. | |2002 | |VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?J/MNRAS/335/275 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |-- | | Parkes Multi-Beam Pulsar Survey III | nowrap | 200 | | Kramer M., Bell J.F., Manchester R.N., Lyne A.G., Camilo F., Stairs I.H., D'Amico N., Kaspi V.M., Hobbs G., Morris D.J., Crawford F., Possenti A., Joshi B.C., McLaughlin M.A., Lorimer D.R., Faulkner A.J. | | 2003 | |VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?J/MNRAS/342/1299 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |-- | | Parkes Multibeam Pulsar Survey VI | nowrap | 142 | | | |2006 | |VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?J/MNRAS/372/777 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | SAO | | Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog | | Sterre | nowrap | 258 997 | | Smithsonian Institution of Washington | | 1966, (1990) | | <br />Bv. SAO&nbsp;252838 (Alpha Centauri) | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/131A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | TYC | | [[Tycho-2-katalogus]] | | Sterre | nowrap | 2 539 913 | | | | | | Groot sterkatalogus <br />Bv. TYC&nbsp;5963-1938-1 (Muliphein) | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/259 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | USNO-A2.0 | | PMM USNO-A2.0 Catalogue | | Sterre | nowrap | 526 280 881 | | VSA-vlootsterrewag | | 1998 | | Groot indeks. Formaat: USNO-A2.0 NNNN-NNNNNNNN | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/252 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | USNO-B1.0 | | USNO-B1.0 Catalogue | | Sterre | nowrap | 1 045 913 669 | | VSA-vlootsterrewag | | 2003 | | Groot indeks. Formaat: USNO-B1.0 NNNN-NNNNNNNN | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?I/284 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | WASP | | Wide Angle Search for Planets | | Eksoplanete | nowrap | | | | | | | Katalogus van die SuperWASP-projek, ’n outomatiese soekmasjien vir eksoplanete.<br />Bv. WASP-1 | | WASP<ref name="WASP">{{Cite web |url=http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?text=WASP&cat=Identifier+starting+by&out=SIMBAD+Usage&max=Maximum+of+50+entries |title=argiefkopie |access-date=16 Maart 2013 |archive-date= 3 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151103181823/http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?text=WASP&cat=Identifier+starting+by&out=SIMBAD+Usage&max=Maximum+of+50+entries |url-status=dead }}</ref> |- |} == Diepruimte-voorwerpe == === Sterreswerms === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 85%; text-align:center;" ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Afkorting ! style="width:12%;background:#E6E6B2;" | Naam ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Voorwerpe ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Getal ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Opsteller(s) ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Jaar ! style="width:26%;background:#E6E6B2;" | Beskrywing en voorbeeld ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Bron |- | | Cr | | Collinder-katalogus | | [[Sterreswerm|Oop sterreswerms]] | nowrap | 471 | | Per Collinder | | 1931 | | Bv. Cr&nbsp;1 | | <ref name="Cr">{{Cite web |url=http://www.cloudynights.com/item.php?item_id=1843 |title=The Collinder Catalogue of Open Star Clusters |access-date=16 Maart 2013 |archive-date= 8 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708165551/http://www.cloudynights.com/item.php?item_id=1843 |url-status=dead }}</ref> |- | | GCl | | Star Clusters Associations II. Globular Clusters (Ruprecht+ 1981) | | [[Sterreswerm|Bolvormige sterreswerms]] | nowrap | 137 | | Alter G. , Ruprecht J., Vanysek V. | | 1970 | | Bv. [[Messier 15|GCl&nbsp;120]] | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/44B Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Ha | | Haffner | | Oop swerms | nowrap | 26 | | Hans Haffner | | 1957 | | | |<small>(nie by VizieR)</small> |- | | Lund | | Observatorium Lund (oopswermdata) | | Sterreswerms | nowrap | 1 151 | | Gosta Lynga | | 1987 | | Bv. [[Messier 6|Lund&nbsp;769]] | | VizierR <ref name="vizier" /> |- | | Mel | | Melotte | | Oop en bolswerms | nowrap | 245 | | Philibert Jacques Melotte | | 1915 | | <br />Bv. Mel&nbsp;25 | |- | | OCISM | | Open Cluster InterStellar Matter | | Oop swerms | nowrap | 128 | | Leisawitz D. | | 1988 | | <br />Bv. OCISM&nbsp;10 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/106 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | OCl | | Catalogue of star clusters and associations + supplements | | Oop swerms | nowrap | 1 112 | | Alter G. , Ruprecht J., Vanysek V. | | 1983 | | Bv. [[Plejades (sterreswerm)|OCL&nbsp;421]] | |VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/101A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Pal | | Palomar-Sternhaufen | | Bolswerms | nowrap | 15 | | | | | | Bv. Pal&nbsp;5 | | |- | | Raab | | Raab | | Oop swerms | nowrap | 152 | | Raab S. | | 1922 | | <br />Bv. [[Messier 103|Raab&nbsp;4]] | | |- | | St | | Stock-katalogus | | Oop swerms | nowrap | 24 | | Jürgen Stock | | 1954 | | Die sterreswerms is op spektroskopiese opnames ontdek. Almal is binne 12° van die [[hemelewenaar]]. <br />Bv. St&nbsp;1 | | Stock-katalogus<ref name="Stock">[http://www.serifone.de/stock.htm Projek: Stock-katalogus]</ref> |- | | Tr | | Trumpler-Katalog | | Oop swerms | nowrap | 37 | | Robert Julius Trumpler | | 1930 | | Bv. Tr&nbsp;1 | | |- |} === Interstellêre materie (newels, donker newels, supernova-oorblyfsels ens.) === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 85%; text-align:center;" ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Afkorting ! style="width:12%;background:#E6E6B2;" | Naam ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Voorwerpe ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Getal ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Opsteller(s) ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Jaar ! style="width:26%;background:#E6E6B2;" | Beskrywing en voorbeeld ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Bron |- | | B | | Barnard-katalogus | | Donker newels | nowrap | 349 | | Edward Barnard | | 1927 | | Ná ’n eerste uitgawe in 1919 het Edward E. Barnard in 1927 ’n nuwe weergawe gepubliseer. Dit is net donker newels noord van ’n [[deklinasie]] van -35°.<br />Formaat:&nbsp;B&nbsp;NNN : Bv. [[Perdekop-newel|B&nbsp;33]] | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/220A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Ced | | Catalog of bright diffuse Galactic nebulae | | Galaktiese [[newel]]s | nowrap | 330 | | Cederblad | | 1946 | |<div align="left"> : Formaat: Ced&nbsp;NNNa : NNN – nommer van die voorwerp (tot 215) : a – letter om voorwerpe met dieselfde nommer van mekaar te onderskei : Bv. Ced&nbsp;10 </div> | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/231 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | DEM | | The Nebular Complexes of the Large And Small Magellanic Clouds; Mem. Roy. Astron. Soc. 81<br />(Young-star Formation in the Magellanic H I Bridge; Mon. Not. R. Astron. Soc. 223) | | [[H II-gebied]]e en [[supernova]]-oorblyfsels in die [[Groot Magellaanse Wolk|Groot]] en die [[Klein Magellaanse Wolk]] | nowrap | 329 in die LMC +<br />(167 + 5) in die SMC | | Davies, Elliott, Meaburn | | 1976 (1986) | | | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/232 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | LBN | | Lynds' Catalogue of Bright Nebulae | | Galaktiese newels | nowrap | 1 125 | | B.T. Lynds | | 1965 | | Bv. [[Orion-newel|LBN&nbsp;974]] | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/9 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | LDN | | Lynds' Catalogue of Dark Nebulae | | Donker newels | nowrap | 1 791 | | B.T. Lynds | | 1962 | | Bv. [[Perdekop-newel|LDN&nbsp;1630]] | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/7A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Mz (soms ook Men) | | Menzel | | [[Newel|Planetêre newels]] | nowrap | 5 | | | | | | Drie planetêre newels aan die suiderhemel en twee nie duidelik identifiseerbare voorwerpe. <br />Formaat: Menzel&nbsp;NNN <br />Bv. [[Mier-newel|Mz&nbsp;3]] | | Simbad<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=PN+Mz+*&NbIdent=wild&Radius=2&Radius.unit=arcmin&submit=submit+id]</ref> |- | | PK | | Catalogue of Galactic Planetary Nebulae | | Planetêre newels | nowrap | 1 759 | | Luboš Perek, Luboš Kohoutek | | 1967, 2001 | | <br />Bv. PK&nbsp;84-3.1 | |VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?IV/24 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | RCW | | RCW-katalogus | | Galaktiese newels ([[H II-gebied]]e) | nowrap | 181 | | Rodgers, A.W., Campbell, C.T. & Whiteoak, J.B. | | 1959 | | Stervormingsgebiede in die suidelike [[Melkweg]]<br />Bv. RCW&nbsp;38 | | [http://gallery.spitzer.caltech.edu/Imagegallery/image.php?image_name=sig08-018],<ref name="RCW">[http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1960MNRAS.121..103R Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 121, p.103]</ref> |- | | Sh | | Katalogus van H II-gebiede | | Galaktiese newels | nowrap | 313 | | Sharpless S. | | 1959 | | Tweedelige lys (Sh&nbsp;1-NNN en S&nbsp;2-NNN) <br />Bv. [[Krap-newel|Sh&nbsp;2-244]] | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/20 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | VdB | | Catalogue of Reflection Nebulae | | Galaktiese newels (refleksienewels) | nowrap | 158 | | Sidney van den Bergh | | 1966 | | <br />Bv. VdB&nbsp;1 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/21 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- |} === Ekstragalaktiese voorwerpe (sterrestelsels, sterrestelselswerms, kwasars) === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 85%; text-align:center;" ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Afkorting ! style="width:12%;background:#E6E6B2;" | Naam ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Voorwerpe ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Getal ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Opsteller(s) ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Jaar ! style="width:26%;background:#E6E6B2;" | Beskrywing en voorbeeld ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Bron |- | | Abell | | [[Abell-katalogus]] | | [[Sterrestelselswerm|Sterrestelsel-swerms]] | nowrap | 4 073 | | [[George Ogden Abell]] | | 1958 + 1989 | | Sien <ref name="Abell" group="Opmerking">Die katalogus is ’n uitbreiding van Abell se oorspronklike katalogus van 1958 met net 2 712 noordelike sterrestelselswerms. In 1989 is dit uitgebrei met nog 1 361 suidelike swerms.</ref><br />Bv. [[Abell 520]] | | 1974-weergawe <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/4A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | AM | | Catalogue of Southern Peculiar Galaxies and Associations | | Sterrestelsels en <br />-swerms | nowrap | 6 445 | | Halton C. Arp, Madore B.F | | 1987 | | Gedetailleerde katalogus met die interessantste sterrestelsels en sterrestelselswerms aan die suidelike lugruim<br />Bv. AM&nbsp;0244-302 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/170 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Ark of Arak | | Arakelian Emission Line Objects | | Sterrestelsels e.a. | nowrap | 591 | | M.A. Arakelian | | | | Bv. Ark&nbsp;365 | | <ref name="Ark">http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/catdef?prefix=ARK</ref><ref name="Ark2">{{Cite web |url=http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?Ark |title=argiefkopie |access-date=16 Maart 2013 |archive-date=14 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140314132532/http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?Ark |url-status=dead }}</ref><ref name="Ark3">http://astrobib.u-strasbg.fr:2008/cgi-bin/cdsbib?1975SoByu..47....3A</ref> |- | | Arp (soms APG) | | Atlas of Peculiar Galaxies | | Sterrestelsels | nowrap | 338 | | Halton C. Arp | | 1966 | | Indeks van ongewone sterrestelsels, volgens morfologiese eienskappe<br />Bv. Arp&nbsp;220 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/74 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | CGCG | | Catalogue of Galaxies and of Clusters of Galaxies | colspan="7" | Sien ZWG<br />Bv. CGCG&nbsp;461.018 |- | | DDO | | David Dunlap Observatory Catalogue | | [[Dwergsterrestelsel|Dwerg-sterrestelsels]] | nowrap | 243 | | Sidney van den Bergh | | 1959 | | Dit is ook bekend as ''A Catalogue of Dwarf Galaxies'' en is in 1966 uitgebrei.<div align="left"> : Formaat: DDO&nbsp;NNN : NNN – nommer van die voorwerp <br />Bv. DDO&nbsp;209 (Barnard se Sterrestelsel)</div> | | <ref name="DDO">[http://www.astro.utoronto.ca/DDO/ David Dunlap Observatory (DDO)]</ref> |- | | HCG | | Hickson's Compact groups of Galaxies | | Kompakte sterrestelsel | nowrap | 100 | | Paul Hickson | | 1982–1994 | | Bv. HCG&nbsp;92 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/213 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | HIPASS | | HI Parkes All Sky Survey Catalogue | | [[H I-gebied|H I-sterrestelsels]] | nowrap | 4 315 | | Meyer e.a. | | 2004 | | | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VIII/73 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | KUG | | Kiso Ultraviolet Galaxy Catalogue | | Sterrestelsels | nowrap | | | Kiso-sterrewag | | 1984–2000 | | Ultraviolet-waarnemings van sterrestelsels<br />Bv. KUG&nbsp;1223+338 | | <ref name="NEDKUG">[http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/catdef?prefix=KUG NED, Detailed Description of KUG]</ref><ref name="KUG">{{Cite web |url=http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?text=KUG&cat=Identifier+starting+by&out=SIMBAD+Usage&max=Maximum+of+50+entries |title=argiefkopie |access-date=16 Maart 2013 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928220223/http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?text=KUG&cat=Identifier+starting+by&out=SIMBAD+Usage&max=Maximum+of+50+entries |url-status=dead }}</ref> |- | | LBG | | Lyman Break galaxy | | Sterrestelsels | nowrap | | | | | | | Die stelsels het ’n [[rooiverskuiwing]] van z&nbsp;>&nbsp;2,5. <br />Bv. LBG-2377 | | <ref name="LBG">http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/qcat?isindex=Lyman+Break+galaxy</ref> |- | | LEDA | | Lyon-Meudon Extragalactic Database | colspan="7" | Sien PGC |- | | MCG | | Morphological Catalogue of Galaxies | | Sterrestelsels | nowrap | 32 521 | | Boris Alexandrowitsch Woronzow-Weljaminow e.a. | | 1974 | | <br />Bv. [[Fornax-dwergsterrestelsel|MCG&nbsp;-06-07-001]] | |962-1974 <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/62A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref><br />1974 <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/100 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | Mrk | | Catalogue of Markarian Galaxies | | Sterrestelsels | nowrap | 1 525 | | Benjamin Markarjan | | 1967–1981 | | <br />Bv. Mrk&nbsp;205 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/172 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | PGC of LEDA | | Principal Galaxies Catalogue | | Sterrestelsels | nowrap | 983 261 | | Sterrekundiges uit Lyon en Meudon | | 1989 | | Die katalogus wat in 1989 gepubliseer is, het 73&nbsp;197 sterrestelsels gelys en het tot in 2003 tot sy huidige grootte gegroei. Dit is toe in die HYPERLEDA-databank gestoor. <br />Bv. PGC&nbsp;29194 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/237 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | SGC | | Southern Galaxy Catalogue | | Sterrestelsels | nowrap | 5 472 | | Harold G. Corwin, Antoinette en Gérard Henri de Vaucouleurs | | 1985 | | Sterrestelsels van 1,5-2 [[boogminute]] of groter wat suid van ’n deklinasie van -17º lê<br />Bv. SGC&nbsp;1001.9-2705 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/116 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | UGC | | Uppsala General Catalogue of Galaxies | | Sterrestelsels | nowrap | 12 940 | | Peter Nilson | | 1973 | | <br />Bv. UGC&nbsp;8 | | |- | | VCC | | Virgo Cluster Catalog | | Sterrestelsels | nowrap | 2 096 | | Binggeli | | 1985 | | Sterrestelsels en moontlike stelsels in die [[Virgo-sterrestelselswerm]]<br />Bv. VCC&nbsp;759 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?J/AJ/90/1681 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | VV | | Atlas and Catalogue of Interacting Galaxies | | Wisselwerkende sterrestelsels | nowrap | 2 014 | | Boris Alexandrowitsch Woronzow-Weljaminow | | 1959–1977 | | <br />Bv. VV&nbsp;245 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/236 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | ZWG of CGCG | | Catalogue of Galaxies and of Clusters of Galaxies (Zwicky Galaxy Catalog (Zwicky+ 1968)) | | Sterrestelsels en <br />-swerms | nowrap | 28 840 | | Fritz Zwicky e.a. | | 1961–1968 | | <br />Bv. ZWG&nbsp;158.108 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/190 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- |} === Gemengde katalogusse (newels, sterreswerms, sterrestelsels) === {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 85%; text-align:center;" ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Afkorting ! style="width:12%;background:#E6E6B2;" | Naam ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Voorwerpe ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Getal ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Opsteller(s) ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Jaar ! style="width:26%;background:#E6E6B2;" | Beskrywing en voorbeeld ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Bron |- | | Dun | | Dunlop-katalogus | | Newelagtige voorwerpe | nowrap | 629 | | James Dunlop | | 1828 | | Oorspronklike titel: ''Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars in the Southern Hemisphere observed in New South Wales''<br />Bv. Dun&nbsp;265 | | SEDS<ref name="Dun">{{Cite web |url=http://www.seds.org/messier/xtra/similar/dunlop.html |title=James Dunlop's Catalog of Deepsky Objects |access-date=16 Maart 2013 |archive-date= 2 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602222339/http://seds.org/Messier/xtra/similar/dunlop.html |url-status=dead }}</ref> |- | | ESO | | Europese Suidelike Sterrewag/Uppsala Survey of the ESO(B) Atlas | | Diepte-ondersoek | nowrap | 18 438 | | [[Europese Suidelike Sterrewag|ESO]] | | 1982 | | Bestaan uit 606 fotoplate, waarvandaan 18&nbsp;438 voorwerpe beskryf word. <div align="left"> : Formaat:&nbsp;FFF-oooNNN : FFF – nommer van die plaat : ooo 1-3 – tekens vir die soort voorwerp : NNN – nommer van die voorwerp op die plaat : Bv. [[Sculptor-sterrestelsel|ESO&nbsp;474-29]] </div> | | <ref>Andris Lauberts: ''ESO/Uppsala survey of the ESO(B) atlas'', European Southern Observatory (ESO), Garching 1982 ([http://www.sao.ru/cats/doc/ESO.html Informationsseite]); Samevatting deur: E.B. Holmberg / A. Lauberts / H.E. Schuster / R.M. West: ''The ESO/Uppsala Survey of the ESO (B) Atlas of the Southern Sky'', in: Astronomy and Astrophysics, Supplement Series 18 (1974) 463-489 (I); ibid. 18 (1974) 491ff (II); 22 (1975) 327-402 (III); 27 (1977) 295ff (IV); 31 (1978) 15ff (V); 34 (1978) 285ff (VI); 39 (1980) 173ff (VII); 43 (1981) 307ff (VIII); 46 (1981) 311ff (IX) ([http://adsabs.harvard.edu/abs/1974A%26AS...18..463H Abstracts, Downloadoption]).</ref> Plate <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VI/30A Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref><br />Voorwerpe<ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/34C Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | GC | | General Catalogue of Nebulae and Clusters | | Galaktiese newels en sterreswerms | nowrap | 5 096 | | [[John Herschel]] | | 1864 | | Bv. [[Messier 6|GC&nbsp;4318]] | | Kruisverwysing<ref name="crossref" /><br /> |- | | H | | Ontdekkings deur William Herschel | | Galaktiese newels, sterreswerms en sterrestelsels | nowrap | 1 000,<br />1 000,<br />500 | | [[William Herschel]] | | 1786, 1789, 1802 | | Sien <ref name="H" group="Opmerking">William Herschel het in 1786 (1 000 voorwerpe), in 1789 (1 000 voorwerpe) en in 1802 (500 voorwerpe) sy waarnemings by die Royal Society of London gepubliseer. Hy het die voorwerpe soos volg ingedeel: :: 1. Helder newels :: 2. Dowwe newels :: 3. Baie dowwe newels :: 4. Planetêre newels :: 5. Baie groot newels :: 6. Baie kompakte en sterryke sterreswerms :: 7. Kompakte swerms van klein en groot sterre :: 8. Verspreide sterreswerms : Die kategorieë word as Romeinse of gewone syfers aangetref (bv. H III.39 of H 3.39).</ref><br /> Bv. H&nbsp;3.39 | | SEDS<ref name="SEDSHERSCHEL">[http://www.seds.org/messier/xtra/similar/herschel.html William Herschel's catalog of Deep Sky objects]</ref> |- | | h | | Waarnemings en ontdekkings deur John Herschel | | Galaktiese newels, sterreswerms en sterrestelsels | nowrap | h 1 – h 2307 <br /> h 2308 – h 4021 | | [[John Herschel]] | | 1833, 1847 | | Sien <ref name="h" group="Opmerking">1833 h 1 – h 2307 Publikasie deur die Royal Society van waarnemings in Slough, Engeland. <br />1847 h 2308 – h 4021 Waarnemings aan die [[Kaap die Goeie Hoop]]: "Results of Astronomical Observations made during the years 1834, 5, 6, 7, 8 at the Cape of Good Hope, being a completion of a telescopic survey of the whole surface of the visible heavens commenced in 1825". Gepubliseer deur Smith, Elder & Co., Londen</ref> <br />Bv. h&nbsp;1252 | | SEDS<ref name="SEDSHIST">{{Cite web |url=http://www.seds.org/messier/xtra/history/deepskyd.html |title=History of the Discovery of the Deep Sky objects |access-date=16 Maart 2013 |archive-date= 6 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906051740/http://seds.org/messier/xtra/history/deepskyd.html |url-status=dead }}</ref> |- | | IC<br />(IC I en<br />IC II) | | Indekskatalogus | | Galaktiese newels, sterreswerms en sterrestelsels | nowrap | 5 386 <br />(IC I 1 529<br />IC II 3 857) | | Johan Ludvig Emil Dreyer | | IC I 1895<br />IC II 1908 | | Die oorspronklike katalogusse, IC I en IC II, is saamgevat in die Indekskatalogus (IC).<br />Bv. IC&nbsp;10 | | Simbad<ref name="ICI">{{Cite web |url=http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?/4785605 |title=argiefkopie |access-date=16 Maart 2013 |archive-date= 3 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151103181824/http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?/4785605 |url-status=dead }}</ref><ref name="ICII">{{Cite web |url=http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?/4786062 |title=argiefkopie |access-date=16 Maart 2013 |archive-date= 3 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151103181824/http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?/4786062 |url-status=dead }}</ref> |- | | M | | [[Messier-katalogus]] | | Galaktiese newels, sterreswerms en sterrestelsels | nowrap | 110 | | [[Charles Messier]] | | 1764–1782 | | Indeks van helder hemelliggame<br />Bv. [[Krap-newel|M&nbsp;1]] | | Sien [[Messier-katalogus]] |- | | NGC | | [[New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars]] | | Galaktiese newels, sterreswerms en sterrestelsels | nowrap | 7 840 | | Johan Ludvig Emil Dreyer | | 1888 | | Sien <ref name="NGC" group="Opmerking">Dit is in die 1880's saamgestel, veral van waarnemings deur [[William Herschel]], en in 1888 gepubliseer. In 1895 en 1908 is dit uitgebrei. Die voorwerpe is volgens [[regte klimming]] gerangskik.</ref><br />Bv. [[Messier 79|NGC&nbsp;1904]] | | VizierR <ref name="ust118">[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/118 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | NGC 2000.0 | | The Complete New General Catalogue and Index Catalogue | | Galaktiese newels, sterreswerms en sterrestelsels | nowrap | 13 226 | | Roger Sinnott | | 1988 | | Hersiene [[New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars|NGC en IC]] | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?VII/1B Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | RNGC | | Revised New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars | | Galaktiese newels, sterreswerms en sterrestelsels | nowrap | 7 840 | | Jack Sulentic en William Tifft | | 1973, 1977 | | ’n Hersiening van die NGC-katalogusse | | VizierR <ref name="ust118" /> |- |} == Alle hemelligame == {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 85%; text-align:center;" ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Afkorting ! style="width:12%;background:#E6E6B2;" | Naam ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Voorwerpe ! style="width:8%;background:#E6E6B2;" | Getal ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Opsteller(s) ! style="width:7%;background:#E6E6B2;" | Jaar ! style="width:26%;background:#E6E6B2;" | Beskrywing en voorbeeld ! style="width:16%;background:#E6E6B2;" | Bron |- | | 2MASS | | [[2MASS|Two Micron All Sky Survey]] | | Alle voorwerpe | nowrap | 470 992 970 | | | | 1997–2001 | | ’n Opname van die hele lugruim in infrarooi. <br />Formaat: 2MASS&nbsp;J&lt;koördinate><br />Bv. 2MASS&nbsp;J1207334-393254 | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/qcat?II/246 Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | RAVE | | RAdial Velocity Experiment | | Alle voorwerpe | nowrap | ≈ 400 000 | | Steinmetz e.a. | | 2010 | | Spektroskopiese katalogus met [[radiale snelheid]], [[temperatuur]], [[swaartekrag]] en [[Metaal (astronomie)|metaalinhoud]] | | VizierR <ref>[http://cdsarc.u-strasbg.fr/cgi-bin/Cat?cat=III%2F265%2F Beskrywing by VizieR] URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- | | SDSS | | Sloan Digital Sky Survey | | Alle voorwerpe | nowrap | 2 304 179 200 | | Adelman-McCarthy J.K. e.a. | | (2007) | | Fotometriese katalogus. Meer as 2 miljard voorwerpe, meestal puntbronne.<br />Bv. SDSS&nbsp;J142625.71+575218.3 | | VizierR <ref>[http://vizier.china-vo.org/viz-bin/VizieR?-source=II%2F282%2F Beskrywing by VizieR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020021804/http://vizier.china-vo.org/viz-bin/VizieR?-source=II%2F282%2F |date=20 Oktober 2020 }} URL besoek op 16 Maart 2013</ref> |- |} == Eksterne skakels == * [http://cdsarc.u-strasbg.fr/cats/Cats.htx VizieR-databank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130420090759/http://cdsarc.u-strasbg.fr/cats/Cats.htx |date=20 April 2013 }} * [http://cds.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad VizieR-databank (soek afkorting)] == Notas == <references group="Opmerking" /> * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:de:Liste der astronomischen Kataloge|Duitse Wikipedia]] == Verwysings == {{Verwysings|5}} {{sterre}} [[Kategorie:Sterrekundige katalogusse| ]] 2xjrv8urs1yvqmx1wf3exm2ixix6f45 0 75996 2925793 2916852 2026-08-17T11:46:04Z Jcb 223 2925793 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NG kerksaal Barrydale.jpg|270px|duimnael|regs|Barrydale se NG kerksaal, gebou tydens ds. [[Gys Muller]] se sewe jaar lange dienstyd in die gemeente van 1951 tot 1958.]] [[Lêer:NG kerk Barrydale 2013.jpg|250px|links|duimnael|Barrydale se NG kerkgebou, waarvan die hoeksteen in 1908 gelê is.]] [[Lêer:Ds PJ Pienaar.jpg|170px|regs|duimnael|Ds. Pieter Johannes Pienaar is in Maart 1888 as Barrydale se eerste leraar bevestig. Hy bly tot in 1891 toe hy na die [[NG gemeente Somerset-Wes]] vertrek waar hy sy emeritaat in 1936 aanvaar.]] [[Lêer:Ds JF Botha op Uniondale.jpg|duimnael|170px|links|Ds. Johannes Francois Botha, 'n boorling van [[Cradock]], waar hy ook gaan aftree het en oorlede is, se eerste gemeente was Barrydale, van 1891 tot 1893. Hy was die gemeente se tweede leraar.]] [[Lêer:Ds GP van der Merwe.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. Gideon Petrus van der Merwe se eerste en enigste gemeente was Barrydale. Hy was van 1893 tot 1905 die gemeente se tweede leraar toe hy sekretaris van die Britse en Buitelandse Bybelgenootskap word. Hy is op [[4 April]] [[1914]] in die amp oorlede nadat hy in 1911 reeds ses maande siekteverlof moes neem toe hy bloedvergiftiging in sy een voet opgedoen het.<ref>{{af}} [[A.P. Smit|Smit, ds. A.P.]] 1970. ''God het laat groei. Geskiedenis van die Bybelgenootskapsbeweging in Suider-Afrika 1820–1970''. [[Kaapstad]]: Die Bybelgenootskap van Suid-Afrika.</ref>]] [[Lêer:Ds MM du Toit.jpg|duimnael|links|170px|Ds. [[Matthys du Toit|Matthys Michielse du Toit]] se eerste gemeente, van 1905 tot 1912, was Barrydale.]] [[Lêer:Ds WFP Marais.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. Willie Marais, die gemeente se leraar van 1912 tot 1929.]] [[Lêer:Ds GTT Kikillus.jpg|duimnael|links|170px|Ds. Gustav Kikillus was van 1929 tot 1950 21 jaar lank leraar van Barrydale.]] [[Lêer:Ds Gysbert Muller.jpg|regs|170px|duimnael|Ds. [[Gys Muller|G. du T. Muller]] was van 1950 tot 1958 Barrydale se sewende leraar.]] [[Lêer:Hoeksteen van die NG kerk Barrydale, gelê deur ds JW Louw op 28 Maart 1908.jpg|duimnael|links|270px|Die kerk se hoeksteen, gelê deur ds. J.W. Louw op [[28 Maart]] [[1908]].]] [[Lêer:Ds PL Cilliers.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. P.L. Ciliers was Barrydale se leraar van 1958 tot 1961.]] [[Lêer:Ds JE Terblanche.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. J.E. Terblanche was die gemeente se leraar van 1964 tot 1969, toe hy 'n beroep na [[NG gemeente Reddersburg|Reddersburg]] aanneem.]] [[Lêer:Ds DW Olivier.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. D.W. Olivier, die gemeente se leraar van 1970 tot 1976.]] Die '''NG gemeente Barrydale''' is 'n gemeente van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] met as middelpunt die dorpie [[Barrydale]] in die skilderagtige omgewing van die [[Langeberg]] aan die R62, 62,5&nbsp;km suidoos van [[Montagu]], 76&nbsp;km suidwes van [[Ladismith]] en min of meer ewe ver (45&nbsp;km) deur die [[Tradouwpas]] van [[Swellendam]] en [[Heidelberg, Wes-Kaap|Heidelberg]]. In 2014 het die gemeente 49 doop- en 211 belydende lidmate gehad. In daardie jaar was die leraar ds. W.J. van Zyl. == Agtergrond == Die handelaarsfamilie Barry van [[Swellendam]], wat so 'n belangrike rol in die ontwikkeling van die [[Overberg]], [[Klein-Karoo]] en omstreke gespeel het, het die dorpie vroeg in die dekade ná 1880 as 'n handelspos en kerksentrum laat aanlê en dit genoem na hul stamvader in Suid-Afrika, [[Joseph Barry]], die handelaar, boer, skeepseienaar en parlementslid. Dié gebied is vroeër deur die leraar van die [[NG gemeente Swellendam]], gestig in 1798, en [[NG gemeente Montagu]], gestig in 1854, bedien, maar op [[8 September]] [[1880]] is oorgegaan tot die stigting van die NG gemeente Barrydale. (Die stigtingsjaar word egter tradisioneel aangedui as 1881.) Die eerste konsulent was ds. [[Servaas Hofmeyr]] van [[Montagu]], maar vanweë 'n nuwe indeling van ringe kort daarna, word ds. [[George Murray]] van [[Swellendam]] in 1881 as konsulent aangestel. Hy is in 1885 opgevolg deur ds. A.B. Daneel van [[Heidelberg, Wes-Kaap|Heidelberg]]. == Vroeë jare == === Ds. P.J. Pienaar === Nadat die gemeente enkele jare deur 'n godsdiensonderwyser, D.Z. de Villiers, bedien is, is die eerste leraar, prop. Pieter Johannes Pienaar, eers in Maart 1888 (1887 volgens ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]'') bevestig. Hoewel hy net drie of vier jaar in die gemeente staan en toe na die [[NG gemeente Somerset-Wes]] vertrek waar hy werksaam was tot en met sy aftrede in 1936<ref name="ober">{{af}} [[J.A.S. Oberholster|Oberholster, dr. J.A.S.]] 1948. ''Jaarboek van die Gefedereerde Nederduitse Gereformeerde Kerke 1949''. [[Kaapstad]]: Jaarboek-Kommissie van die Raad van die Kerke.</ref> (dis onbekend wanneer hy oorlede is, maar hy het nog gelewe met 1952-uitgawe van die ''NG Jaarboek'' en moes toe al sowat 90 jaar oud gewees het), "arbei hy met veel vrug en doen baie ter vorming en opbou van die gemeente",<ref name="oliv">{{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller). 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. [[Kaapstad]] en [[Pretoria]]: N.G. Kerk-uitgewers.</ref> tot hy vertrek en in 1891 opgevolg word deur ds. J.F. Botha. Dié boorling van [[Cradock]] het in 1893 na [[NG gemeente Uniondale|Uniondale]] vertrek en sy twee jaar in die gemeente Barrydale was selfs korter as sy voorganger se dienstyd. Daarna dien hy agtereenvolgens [[NG gemeente Richmond|Richmond]] (van 1899), [[NG gemeente Potchefstroom|Potchefstroom]] (van 1905 nadat hy van 1903 sowat twee jaar uit die bediening was en vir die Bybelgenootskap gewerk het), [[NG gemeente Jeppestown|Jeppestown]] (van 1908), [[NG gemeente Tarkastad|Tarkastad]] (van 1912), [[NG gemeente Wellington|Wellington]] (van 1918) en uiteindelik [[NG gemeente Molteno|Molteno]] (van 1925 tot hy sy emeritaat aanvaar in 1935). Hy is op [[9 Augustus]] [[1945]] op sy tuisdorp oorlede. Die ou kerk, wat later as sendingkerk gedien het, is waarskynlik in ds. Botha se tyd gebou. === Ds. G.P. van der Merwe === Van 1893 tot 1905 arbei in Barrydale die geliefde<ref name="maed">{{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. [[Kaapstad]]: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt.</ref> ds. G.P. van der Merwe. Gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) het hy vele liefdesdienste aan die gemeente bewys. Hy verlaat die gemeente ná 12 jaar van getroue arbeid, waartydens 'n netjiese en gerieflike [[pastorie]] opgerig is, om die Kerk in 'n ruimer arbeidsveld te dien as Sekretaris van die Britse en Buitelandse Bybelgenootskap. Hy sterf in die amp in 1914. == In die 20ste eeu == === Ds. M.M. du Toit === In 1905 verwelkom die gemeente Barrydale prop. Matthys Michielse du Toit as sy nuwe leraar. Hy het hom baie in belang van die sending beywer en het by die gemeente "veel liefde opgewek vir die saak van die grote Koning".<ref name="maed" /> Ds. Du Toit is 'n boorling van die omgewing, want hy is as oudste seun op [[3 Desember]] [[1874]] op [[Montagu]] gebore. Na matriek het hy 'n tyd lank in sy pa se algemenehandelaarsaak gewerk voordat hy na [[Stellenbosch]] is waar hy in Desember 1904 tot die bediening toegelaat is. Hy was leraar hier en daarna op [[Reddersburg]] (1912–20), [[Excelsior]] (1920–21), Moria in Suidwes-Afrika (1921–22), [[NG gemeente Hopetown|Hopetown]] (1922–25) en uiteindelik [[Joubertina]] (1925–41). Op [[13 Maart]] [[1906]] is hy met Anna Johanna le Roux (geb. 4 September 1879) getroud. Sy het op Sondagaand [[17 Desember]] [[1939]] ná 'n lang siekbed van agt maande gesterf en is op Dinsdag [[19 Desember]] [[1939]] te midde van groot belangstelling bokant die kerk op Joubertina begrawe. Ná sowat 16 maande as enkelouer het ds. Du Toit met die weduwee E.M. de Wet van [[Queenstown]] getrou.<ref>{{af}} [http://www.ngkerkjoubertina.org.za/toekatotnou.html Geskiedenis van die NG kerk Joubertina]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> === Nuwe kerkgebou === Die nuwe kerkgebou, "so smaakvol en gerieflik ingerig",<ref>{{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt.</ref> is tydens sy verblyf in die gemeente opgerig. Die kerkraad het die besluit om 'n kerkgebou op te rig en so die oue van 1877<ref>{{Cite web |url=http://www.whalecoastfm.co.za/blogs/kraal-ogies/barrydale |title=Whalecoastfm.co.za |access-date= 9 Mei 2013 |archive-date= 1 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120701132649/http://www.whalecoastfm.co.za/blogs/kraal-ogies/barrydale |url-status=dead }}</ref> te vervang, al in 1905 geneem en ook besluit die koste mag nie £5&nbsp;000 oorskry nie. Van die 19 tenders wat ontvang is, was dié van die meesterbouers Moon & Ledbury die beste teen £4 518. Die gemeente het £300 daardeur bespaar dat geen argitek aangestel is nie. Uiteindelik het die boukoste £5 131 beloop. Die [[NG gemeente Montagu]] het £350 vir die boufonds geskenk en die [[NG gemeente Ladismith]] £176. Die gebou is binne drie jaar voltooi.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/06/14/2/19.html ''Barrydale se kerk skitter''], ''[[Die Burger]]'', [[14 Junie]] [[1997]]</ref> Die hoeksteen is gelê deur ds. J.W. Louw van [[Ladismith]] op [[28 Maart]] [[1908]]. Die Engelse orrel, 'n Norman & Beard van 1908, is een van net drie in die land. Dit is reeds in 1997 vir R500&nbsp;000 verseker. === Ds. W.F.P. Marais === Ds. Du Toit vertrek in 1912 na [[Reddersburg]], waar hy bly tot 1920. Sy opvolger op Barrydale was ds. Willem Francois Petrus Marais, wie se eerste gemeente [[NG gemeente Dutoitspan|Dutoitspan]] van 1896 was tot sy koms na Barrydale in 1912, waar hy getroue en toegewyde diens lewer en "baie diep spore laat".<ref name="oliv" /> Hy bly hier tot hy in 1928 'n beroep aanneem na die [[NG gemeente Albanie]], toe nog gesetel op die dorpie [[Riebeek-Oos]], maar later jare in [[Grahamstad]]. Ds. Willie Marais is op [[25 April]] [[1935]] oorlede.<ref name="ober" /> === Dr. Gustav Kikillus === Barrydale verwelkom sy sesde leraar binne sowat 40 jaar met die bevestiging van dr. Gustav Kikillus in 1929. Dié boorling van [[Herbertsdale]] naby [[Mosselbaai]] se vader het omstreeks 1881 uit Oos-Duitsland na Suid-Afrika gekom as sendeling van die [[Berlynse Sendinggenootskap]]. Hy ontvang sy onderwys aan die Hoër Jongenskool op [[Mosselbaai]] en gaan in 1905 na [[Stellenbosch]] waar hy sy B.A.-graad aan die ou [[Universiteit Stellenbosch|Victoria-kollege]] behaal. In 1908 gaan hy na die [[Normaal School, Kaapstad]] vir sy onderwysdiploma. Hierna was hy 11 jaar lank adjunkhoof op [[Tulbagh]] tot hy in 1919 na Stellenbosch terugkeer, aan die [[Kweekskool]] studeer en sy B.D. en kandidaatseksamen afgelê het. In 1922 vertrek hy na [[Nederland]] waar hy in 1924 sy teologiese doktorsgraad verwerf met die proefskrif "Die invloed van die Christendom op die ou Romeinse wetgewing ten opsigte van die sorg van die kind." Met sy terugkeer in Suid-Afrika het hy afgelos as hoof van die hoërskool op Klipdam en ook dienste daar waargeneem tydens die bediening van ds. D. Hugo op [[Barkly-Wes]]. In 1925 het hy 'n beroep aangeneem na die NG gemeente [[Nieuwoudtville]] en in 1929 na Barrydale. Tydens ds. Kikillus se bediening is die reeds sierlike kerkgebou, die trots van die dorp en gemeenskap,<ref>[[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.</ref> nog verder verfraai deur die aanbring van die ringmuur om die kerk en veral die aanlê van die pragtige kerktuin, waarin veral die susters van die gemeente 'n groot aandeel gehad het. Mev. Kikillus het met haar aanleg en liefde vir en opleiding in mediese werk, in dié tyd 'n besonderse rol vervul. Ds. Kikillus was van die eerste ses leraars die een met die langste diens en verlaat die gemeente in 1950 vir die [[NG gemeente Bethanie]] in die destydse [[Suidwes-Afrika]]. === Ds. Gys Muller === In 1951 is ds. [[Gys Muller|Gysbert Du Toit Muller]] op Barrydale as die gemeente se sewende leraar bevestig, in wat reeds sy tweede gemeente was, nadat hy van 1948 af in die [[NG gemeente Caledon]] gestaan het. Hy verlaat Barrydale in 1958 vir [[Kaapstad]] se suidelike voorstede, waar hy tot 1965 leraar van die [[NG gemeente Rondebosch]] was. Ds. Muller is op [[29 Mei]] [[1924]] op [[Bonnievale]] gebore en ontvang sy skoolopleiding op [[Calvinia]]. Hy studeer aan die [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] en word einde 1947 gelegitimeer, waarna sy bediening as hulpleraar in die [[NG gemeente Worcester]] begin. Op [[10 September]] [[1948]] is hy as leraar van die [[NG gemeente Caledon]] georden en bevestig. Ná Barrydale en Rondebosch was hy ook nog tot 1985 in die [[NG gemeente Franschhoek]], waar hy op Sondag 3 Februarie 1985 sy afskeidsboodskap lewer. Hy is beskryf as 'n "besielende prediker, toegewyde pastor en bekwame gemeenskapsleier".<ref>Van Lill, ds. Gert. 1995. ''Ned. Geref. Kerk Franschhoek 1845–1995''. Franschhoek: Kerkraad.</ref> == Kerkrestourasie == Barrydale se toe byna 90 jaar oue NG kerkgebou is in 1997 die derde keer buite en die tweede keer binne opgeknap. Die kerkraad het in 1996 op die grootskeepse opknapping besluit, aangesien dit in 1962 laas binne en buite, en in 1978, net voor die eeufeesviering, opnuut buite opgeknap en geverf is. 'n [[Vrystaat]]se bouaannemer, Koos du Plooy, van Deltex, het die taak met 'n span van agt werkers aangepak. Die buitekant van die kerksaal is ook opgeknap en die hele projek is binne twee maande afgehandel. Dit het sowat R110 000 gekos. 'n Boer van Barrydale, Johan Marais, het altesaam R22 000 onder die plaaslike gemeenskap ingesamel en die res het uit die kerkraad se reserwefonds gekom.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/06/14/2/19.html ''Barrydale se kerk skitter''], ''[[Die Burger]]'', [[14 Junie]] [[1997]]</ref> Die kerkgebou se ingevoerde plafon van patroongedrukte staalpanele is in 1996 die eerste keer sedert die bou van die kerk geverf. Die hoogte van die kerkdak en -toring het die verfwerk bemoeilik, want die oprigting van die hoë steiers was tydrowend. Enkele dakteëls wat verweer was, is vervang. Ook die weerhaan wat met die jare ál skewer gestaan het, is herstel. Die staalpen waarop die haan staan, was voorheen in 'n houtbasis wat verweer het. Met die herstelwerk het die haan 'n staalvoetstuk gekry. == Enkele leraars == * Pieter Johannes Pienaar, Maart 1888 tot 1891 * Johannes Francois Botha, 1891 tot 1893 * Gideon Petrus van der Merwe, 1893 tot 1905 * Matthys Michielse du Toit, 1905 tot 1912 * Willem Francois Petrus Marais, 1912 tot 1929 * Dr. Gustave Theodore Tobias Kikillus, 1929 tot 1950 * [[Gys Muller|Gysbert Du Toit Muller]], 1951 tot 1958 * Pieter Lafras Cilliers, 1958 tot einde 1961 * Jacobus Ernst Terblanche, [[9 Augustus]] [[1964]] tot Desember 1969 * Daniël Wilhelm Olivier, April 1970 tot 1976 * Hermanus (Maans) van Lill, [[15 April]] [[1977]] tot Maart 1984 * Johannes Frederick Maasdorp, 1984 tot minstens 1990 * W.J. van Zyl, [[10 Februarie]] [[2013]]<ref>{{Cite web |url=http://kerkbode.co.za/amptelike-nuus-uit-die-ng-kerk-familie/ |title=Amptelike nuus uit die NG Kerk-familie |access-date= 9 Mei 2013 |archive-date=29 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130429120933/http://kerkbode.co.za/amptelike-nuus-uit-die-ng-kerk-familie/ |url-status=dead }}</ref> - == Bronne == * {{af}} Alheit, W.A. 1948. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swellendam. Een-en- 'n-Halwe Eeu van Genade 1798–1948''. [[Swellendam]]: Die Kerkraad. * {{af}} Breedt, ds. J.M.N. Breedt. 1947. ''Gedenkboek by die Jubileumfees van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, Nieuwoudtville 1897–1947''. [[Nieuwoudtville]]: Nederduitse Gereformeerde Kerkraad. * {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. [[Kaapstad]] en [[Pretoria]]: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. * {{en}} Potgieter, D.J. (ed.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * {{af}} Small, Mario (samesteller). 2014. ''Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 2014''. Wellington: Tydskriftemaatskappy van die NG Kerk MSW – 'n divisie van Bybel-Media. * {{af}} Van der Walt, dr. Ernst J. 1991. ''Nederduitse Gereformeerde Kerk Rondebosch 1891–1991''. [[Kaapstad]]: Feeskomitee van die N.G. Kerk, Rondebosch. * {{af}} Van Lill, ds. Gert. 1995. ''Ned. Geref. Kerk Franschhoek 1845–1995''. [[Franschhoek]]: Kerkraad. * {{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/06/14/2/19.html ''Barrydale se kerk skitter''], ''[[Die Burger]]'', [[14 Junie]] [[1997]]. * {{af}} Van Niekerk, A.A.J. 1980. ''Barrydale 1880–1980. Die geskiedenis van 'n kerk en 'n gemeenskap''. [[Barrydale]], Kaap: Die Feeskomitee. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Joseph Barry]] == Eksterne skakels == * [http://kerkbode.co.za/vakatures-5-oktober/ Die gemeente adverteer vir 'n deeltydse leraar.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509022914/http://kerkbode.co.za/vakatures-5-oktober/ |date= 9 Mei 2013 }} * [https://www.facebook.com/NgKerkBarrydale Die gemeente se Facebook-blad] * [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/09/01/DB/10SK/04.html ''Barrydale-gemeente wen goud in Bybelmarathon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426235651/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/09/01/DB/10SK/04.html |date=26 April 2014 }}, ''[[Die Burger]]'', [[1 September]] [[2004]]. {{DEFAULTSORT:Barrydale, NG gemeente}} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] hn0em93xmgojng3ymmqw9mvofgo3gb7 0 77202 2925692 2874250 2026-08-16T23:29:39Z ~2026-44893-54 212917 /* Keur uit haar werk */ From Man to Man nou in Afrikaans beskikbaar as Van man tot man 2925692 wikitext text/x-wiki <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;"> [[Lêer:Olive Schreiner.jpg|200px]] <big>'''Olive Schreiner'''</big> '''Suid-Afrikaanse skrywer,<br /> pasifis en feminis''' ---- '''Literêre genres'''<br />Romans ---- '''Beduidende werke''' ''The Story of an African Farm (1883)''<br />''Woman and Labour (1911)'' </div> '''Olive Schreiner''' [[Orde van Ikhamanga|OIG]] (* [[24 Maart]] [[1855]], † [[11 Desember]] [[1920]]) was 'n [[Suid-Afrika]]anse skrywer, [[Pasifisme|pasifis]], feminis en intellektuele. Sy is by die Wittebergen-sendingstasie naby [[Herschel]], in Kaapland gebore. Sy was die eerste skryfster uit Suid-Afrika wie se werk in die hele Engelssprekende wêreld gunstige kritiek ontvang het. Sy was die dogter van 'n sendeling van die Londense Sendinggenootskap, Gottlob Schreiner, en sy het haar onderrig van haar moeder ontvang. Van [[1874]] tot [[1881]] was sy goewernante op verskeie plase in die Karoo. Sy het veral bekendheid verwerf met haar half-outobiografiese roman ''The Story of an African Farm'' ([[1883]]) – die eerste literêre werk uit Suid-Afrika wat internasionale sukses behaal het en waarin sy nie net die lewe in 'n koloniale grensgebied beskryf nie, maar ook op 'n moedige wyse omgaan met etlike brandende vraagstukke van haar era, naamlik [[agnostisisme]], eksistensiële onafhanklikheid, indiwidualisme en die beroepsaspirasies van vroue. In hierdie tyd het sy ook ''Undine'' geskryf. Sy het self na Engeland gegaan om 'n uitgewer te soek en in [[1883]] het ''The story of an African farm'' onder die skrywersnaam Ralph Iron verskyn. Die boek het onmiddellik in letterkundige kringe teenstrydige reaksies uitgelok, maar oor die algemeen is dit in [[Groot-Brittanje|Brittanje]] en die [[VSA]] hoog aangeprys. Schreiner het in Engeland agtergebly en met haar mediese studie begin. Sy het ook ʼn [[vriendskap]] gesluit met [[H. Havelock Ellis]], wat tot wedersydse beïnvloeding gelei het. Om gesondheidsredes het sy na 6 jaar, in [[1889]], na Suid-Afrika teruggekeer met die verwagting dat die klimaat haar asma-aanvalle sou verlig. Sy het [[Cecil John Rhodes]] ontmoet en hulle was aanvanklik goeie vriende, hoewel haar politieke siening van syne verskil het. Sy was veral ʼn kampvegter vir die regte van Swartmense, en na die Jameson-inval het sy ook 'n openlike kampvegter vir die twee Boererepublieke geword. Sy is in 1894 met Samuel Cronwright getroud, en hulle het in 1896 saam 'n politieke pamflet, ''The political situation'', uitgegee. Haar allegoriese roman ''Trooper Peter Halket'' of Mashonaland, wat in [[1897]] verskyn het, kan beskou word as 'n bedekte aanval op haar eertydse vriend Rhodes. Nog 'n politieke pamflet, ''An English South African's view of the situation'', het in [[1899]] net voor die uitbreek van die [[Anglo-Boereoorlog]] in [[Engeland]] verskyn. Hierin het Schreiner die Boere se kant van die oorlog gestel. Later het Olive Schreiner 'n sterk kampvegter vir vroueregte geword, en haar werk oor die onderwerp, ''Woman and labour'', is in [[1911]] gepubliseer. Ander werke wat uit haar pen verskyn het, is ''Man and woman'', ''A letter on the Jew'' ([[1906]]) en ''Closer Union'' ([[1908]]). Van 1913 tot 1920 het sy hoofsaaklik deur Europa gereis, maar in [[1920]] het sy na Suid-Afrika teruggekeer. Sy is in dieselfde jaar oorlede. Na haar dood het daar benewens 'n groot aantal artikels en briewe onder meer haar heel eerste roman, ''Undine'', verskyn. 'n Ander belangrike werk, ''Thoughts on South Africa'' ([[1923]]), wat as haar belangrikste politieke werk beskou word, Stories, ''dreams and allegories'' ([[1923]]) en ''From man to man'' ([[1926]]) het ook na haar dood verskyn. Onlangse ondersoeke verwys na haar rol as kampvegter vir etniese en sosiale groepe wat deur die kragte van Britse imperialisme gemarginaliseer is, soos Afrikaners en later ook swartes, [[Jode]] en [[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]] – om maar enkele voorbeelde te noem. Alhoewel sy ook belang gestel het in onder meer [[sosialisme]], pasifisme, vegetarianisme en feminisme, is dit moeilik om haar ware oortuigings suiwer te kategoriseer. In haar gepubliseerde werke en ander dokumente, wat bewaar gebly het, pleit Schreiner vir waardes soos matigheid, vriendskap, begrip en verdraagsaamheid tussen alle volke, maar vermy bewustelik enige ideologiese of politieke radikalisering. Alhoewel sy ten opsigte van haar [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] agtergrond as lewenslange vrydenker beskryf kan word, in teenstelling met die Christelike hoofstrominge van haar tyd, het sy steeds in die gees van die Christelike [[Bybel]] geleef en 'n sekulêre weergawe van wêreldbeskouings ontwikkel wat haar ouers as sendelinge aangehang het – met enkele mistieke elemente. Sy is in Februarie [[1894]] op [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]] getroud met die boer en latere politikus [[Samuel Cronwright]], wat tot vier jaar ná haar dood as Samuel Cronwright-Schreiner bekend gestaan het. Haar broer was [[William Philip Schreiner]], eertydse eerste minister van die [[Kaapkolonie]]. == Luisterboek == [[Lêer:Shortstory038 inafaroffworld smh.ogg|duimnael|"In a far off world"]] * ''Story of an African Farm''<ref>{{Cite web |date=16 April 2010 |title=The Story of an African Farm |url=http://archive.org/details/story_african_farm_1004_librivox |access-date=14 Augustus 2019 |via=Internet Archive}}</ref> == Keur uit haar werk == * ''The Story of an African Farm'', 1883 (as "Ralph Iron") * ''Dreams'', 1890 * ''Dream Life and Real Life'', 1893 * ''The Political Situation in Cape Colony'', 1895 (met S. C. Cronwright-Schreiner) * ''Three Dreams in a Desert. Under a Mimosa-Tree'', 1897 * ''Trooper Peter Halket of Mashonaland'', 1897 * ''The South African Question. By an English South African'', 1899 * ''An English South African Woman's View of the Situation'', kritiek op die destydse senutergende situasie in Transvaal vanuit die Boere se oogpunt, 1899 * ''So Here Then are Dreams'', 1901 * ''A Letter on the Jew'', 1906 * ''Closer Union: a Letter on South African Union and the Principles of Government'', 1909 * ''Woman and Labour'', 1911 * ''Woman and War'', 1914 * ''Who Knocks at the Door?'', 1918 * ''The Dawn of Civilisation'', 1921 * ''Thoughts on South Africa'', 1923. Postuum * ''Stories, Dreams and Allegories'', 1923. Postuum * ''From Man to Man or Perhaps Only'', 1926. Postuum (In Afrikaans vertaal as ''Van man tot man'' deur [[Antjie Krog]]. Die roman is versorg en verwerk deur die Nobelpryswenner [[J.M. Coetzee]], met 'n gepaste slothoofstuk, 2026 [[Human & Rousseau]], 'n druknaam van Jonathan Ball-uitgewers) * ''Undine'', 1929. Postuum == Sien ook == * [[Olive Schreiner-prys]] * [[Schreiner Huis]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409664}}, volume 25, bl. 23, 24 * Horton, Susan R. ''Difficult Women, Artful Lives: Olive Schreiner and [[Karen Blixen|Isak Dinesen]], In and Out of Africa'', Drukpers van Johns Hopkins-universiteit, 1995. * [[Karel Schoeman|Schoeman, Karel]]. ''Olive Schreiner - 'n lewe in Suid-Afrika, 1855-1881'', Kaapstad: [[Human & Rousseau]], 1989. * Ruth First & Ann Scott. ''Olive Schreiner'', Londen: Andre Deutsch, 1980. * Hobman, D. L. ''Olive Schreiner: Her Friends and Times'', Londen: Watts & Co., 1955. * Buchanan-Gould, Vera. ''Not Without Honour: The Life and Writings of Olive Schreiner'', Londen: Hutchinson, 1948. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.oliveschreiner.org/vre?page=home ''Olive Schreiner Letters Online''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schreiner, Olive}} [[Kategorie:Geboortes in 1855]] [[Kategorie:Sterftes in 1920]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse feministe]] 4g0howsa5k6n7e244u29z48ec50wbd0 2925693 2925692 2026-08-16T23:32:22Z ~2026-44893-54 212917 /* Keur uit haar werk */ 2925693 wikitext text/x-wiki <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;"> [[Lêer:Olive Schreiner.jpg|200px]] <big>'''Olive Schreiner'''</big> '''Suid-Afrikaanse skrywer,<br /> pasifis en feminis''' ---- '''Literêre genres'''<br />Romans ---- '''Beduidende werke''' ''The Story of an African Farm (1883)''<br />''Woman and Labour (1911)'' </div> '''Olive Schreiner''' [[Orde van Ikhamanga|OIG]] (* [[24 Maart]] [[1855]], † [[11 Desember]] [[1920]]) was 'n [[Suid-Afrika]]anse skrywer, [[Pasifisme|pasifis]], feminis en intellektuele. Sy is by die Wittebergen-sendingstasie naby [[Herschel]], in Kaapland gebore. Sy was die eerste skryfster uit Suid-Afrika wie se werk in die hele Engelssprekende wêreld gunstige kritiek ontvang het. Sy was die dogter van 'n sendeling van die Londense Sendinggenootskap, Gottlob Schreiner, en sy het haar onderrig van haar moeder ontvang. Van [[1874]] tot [[1881]] was sy goewernante op verskeie plase in die Karoo. Sy het veral bekendheid verwerf met haar half-outobiografiese roman ''The Story of an African Farm'' ([[1883]]) – die eerste literêre werk uit Suid-Afrika wat internasionale sukses behaal het en waarin sy nie net die lewe in 'n koloniale grensgebied beskryf nie, maar ook op 'n moedige wyse omgaan met etlike brandende vraagstukke van haar era, naamlik [[agnostisisme]], eksistensiële onafhanklikheid, indiwidualisme en die beroepsaspirasies van vroue. In hierdie tyd het sy ook ''Undine'' geskryf. Sy het self na Engeland gegaan om 'n uitgewer te soek en in [[1883]] het ''The story of an African farm'' onder die skrywersnaam Ralph Iron verskyn. Die boek het onmiddellik in letterkundige kringe teenstrydige reaksies uitgelok, maar oor die algemeen is dit in [[Groot-Brittanje|Brittanje]] en die [[VSA]] hoog aangeprys. Schreiner het in Engeland agtergebly en met haar mediese studie begin. Sy het ook ʼn [[vriendskap]] gesluit met [[H. Havelock Ellis]], wat tot wedersydse beïnvloeding gelei het. Om gesondheidsredes het sy na 6 jaar, in [[1889]], na Suid-Afrika teruggekeer met die verwagting dat die klimaat haar asma-aanvalle sou verlig. Sy het [[Cecil John Rhodes]] ontmoet en hulle was aanvanklik goeie vriende, hoewel haar politieke siening van syne verskil het. Sy was veral ʼn kampvegter vir die regte van Swartmense, en na die Jameson-inval het sy ook 'n openlike kampvegter vir die twee Boererepublieke geword. Sy is in 1894 met Samuel Cronwright getroud, en hulle het in 1896 saam 'n politieke pamflet, ''The political situation'', uitgegee. Haar allegoriese roman ''Trooper Peter Halket'' of Mashonaland, wat in [[1897]] verskyn het, kan beskou word as 'n bedekte aanval op haar eertydse vriend Rhodes. Nog 'n politieke pamflet, ''An English South African's view of the situation'', het in [[1899]] net voor die uitbreek van die [[Anglo-Boereoorlog]] in [[Engeland]] verskyn. Hierin het Schreiner die Boere se kant van die oorlog gestel. Later het Olive Schreiner 'n sterk kampvegter vir vroueregte geword, en haar werk oor die onderwerp, ''Woman and labour'', is in [[1911]] gepubliseer. Ander werke wat uit haar pen verskyn het, is ''Man and woman'', ''A letter on the Jew'' ([[1906]]) en ''Closer Union'' ([[1908]]). Van 1913 tot 1920 het sy hoofsaaklik deur Europa gereis, maar in [[1920]] het sy na Suid-Afrika teruggekeer. Sy is in dieselfde jaar oorlede. Na haar dood het daar benewens 'n groot aantal artikels en briewe onder meer haar heel eerste roman, ''Undine'', verskyn. 'n Ander belangrike werk, ''Thoughts on South Africa'' ([[1923]]), wat as haar belangrikste politieke werk beskou word, Stories, ''dreams and allegories'' ([[1923]]) en ''From man to man'' ([[1926]]) het ook na haar dood verskyn. Onlangse ondersoeke verwys na haar rol as kampvegter vir etniese en sosiale groepe wat deur die kragte van Britse imperialisme gemarginaliseer is, soos Afrikaners en later ook swartes, [[Jode]] en [[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]] – om maar enkele voorbeelde te noem. Alhoewel sy ook belang gestel het in onder meer [[sosialisme]], pasifisme, vegetarianisme en feminisme, is dit moeilik om haar ware oortuigings suiwer te kategoriseer. In haar gepubliseerde werke en ander dokumente, wat bewaar gebly het, pleit Schreiner vir waardes soos matigheid, vriendskap, begrip en verdraagsaamheid tussen alle volke, maar vermy bewustelik enige ideologiese of politieke radikalisering. Alhoewel sy ten opsigte van haar [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] agtergrond as lewenslange vrydenker beskryf kan word, in teenstelling met die Christelike hoofstrominge van haar tyd, het sy steeds in die gees van die Christelike [[Bybel]] geleef en 'n sekulêre weergawe van wêreldbeskouings ontwikkel wat haar ouers as sendelinge aangehang het – met enkele mistieke elemente. Sy is in Februarie [[1894]] op [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]] getroud met die boer en latere politikus [[Samuel Cronwright]], wat tot vier jaar ná haar dood as Samuel Cronwright-Schreiner bekend gestaan het. Haar broer was [[William Philip Schreiner]], eertydse eerste minister van die [[Kaapkolonie]]. == Luisterboek == [[Lêer:Shortstory038 inafaroffworld smh.ogg|duimnael|"In a far off world"]] * ''Story of an African Farm''<ref>{{Cite web |date=16 April 2010 |title=The Story of an African Farm |url=http://archive.org/details/story_african_farm_1004_librivox |access-date=14 Augustus 2019 |via=Internet Archive}}</ref> == Keur uit haar werk == * ''The Story of an African Farm'', 1883 (as "Ralph Iron") * ''Dreams'', 1890 * ''Dream Life and Real Life'', 1893 * ''The Political Situation in Cape Colony'', 1895 (met S. C. Cronwright-Schreiner) * ''Three Dreams in a Desert. Under a Mimosa-Tree'', 1897 * ''Trooper Peter Halket of Mashonaland'', 1897 * ''The South African Question. By an English South African'', 1899 * ''An English South African Woman's View of the Situation'', kritiek op die destydse senutergende situasie in Transvaal vanuit die Boere se oogpunt, 1899 * ''So Here Then are Dreams'', 1901 * ''A Letter on the Jew'', 1906 * ''Closer Union: a Letter on South African Union and the Principles of Government'', 1909 * ''Woman and Labour'', 1911 * ''Woman and War'', 1914 * ''Who Knocks at the Door?'', 1918 * ''The Dawn of Civilisation'', 1921 * ''Thoughts on South Africa'', 1923. Postuum * ''Stories, Dreams and Allegories'', 1923. Postuum * ''From Man to Man or Perhaps Only'', 1926. Postuum (In Afrikaans vertaal as ''Van man tot man'' deur [[Antjie Krog]]. Die roman is versorg en verwerk deur die Nobelpryswenner [[J.M. Coetzee]], met 'n gepaste slothoofstuk. [[Human & Rousseau]] 2026)<ref>https://www.nb.co.za/af/view-book?id=9780798185448 Opgespoor en besoek op 17 Augustus 2026</ref> * ''Undine'', 1929. Postuum == Sien ook == * [[Olive Schreiner-prys]] * [[Schreiner Huis]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409664}}, volume 25, bl. 23, 24 * Horton, Susan R. ''Difficult Women, Artful Lives: Olive Schreiner and [[Karen Blixen|Isak Dinesen]], In and Out of Africa'', Drukpers van Johns Hopkins-universiteit, 1995. * [[Karel Schoeman|Schoeman, Karel]]. ''Olive Schreiner - 'n lewe in Suid-Afrika, 1855-1881'', Kaapstad: [[Human & Rousseau]], 1989. * Ruth First & Ann Scott. ''Olive Schreiner'', Londen: Andre Deutsch, 1980. * Hobman, D. L. ''Olive Schreiner: Her Friends and Times'', Londen: Watts & Co., 1955. * Buchanan-Gould, Vera. ''Not Without Honour: The Life and Writings of Olive Schreiner'', Londen: Hutchinson, 1948. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.oliveschreiner.org/vre?page=home ''Olive Schreiner Letters Online''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schreiner, Olive}} [[Kategorie:Geboortes in 1855]] [[Kategorie:Sterftes in 1920]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse feministe]] s708sg0gfdpjs2gwpkanddmogf7dlp5 0 77251 2925718 2764953 2026-08-17T02:28:52Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Flag_of_Tuvalu_(1996–1997).svg" met "Flag_of_Tuvalu_(1995–1997).svg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · See: https://www.wipo.int/wipolex/e 2925718 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Tuvalu | Artikel = | Beeld = Flag of Tuvalu.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111110 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = [[11 April]] [[1997]]<ref name="FOTW">{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/tv.html |title=Tuvalu |publisher=Flags of the World |accessdate=15 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707142745/https://www.crwflags.com/fotw/flags/tv.html |archive-date=7 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | Ontwerp = ’n Blou Britse vaandel met nege geel vyfpuntige sterre op die wapperkant. | Ontwerper = }} Die '''nasionale vlag van [[Tuvalu]]''' is op [[11 April]] [[1997]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n blou Britse vaandel met nege geel vyfpuntige sterre op die wapperkant. == Simboliek == [[Lêer:Flag of Tuvalu-(star interpretation).svg|duimnael|150px|Elke ster in die vlag stel een van die land se eilande voor]] Die sterre verteenwoordig die nege eilande wat deel uitmaak van Tuvalu; die rangskikking is geografies korrek met die ooste na bo (m.a.w. noord is na links). == Veranderinge en kontroversie == Die naam “Tuvalu” beteken “agt tesame” en verwys na die agt bewoonde eilande. In Oktober 1995 is een van die sterre van die vlag verwyder om by die naam van die land te pas. Teen Januarie 1996 is die vlag vervang met ’n nuwe ontwerp en is weggedoen met die blou Britse vaandel, hoewel die agt sterre behou is. Die Tuvaluane het egter nie van die vlag gehou nie en het gevoel dat dit ’n poging is om afstand te doen van die gewilde Tuvaluaanse monargie en plek te maak vir ’n republiek. In 1997 is die ou vlag weer ingestel met al nege sterre daarop. Druk van die bevolking het sedertdien daartoe gelei dat die negende eiland ook bewoon is.<ref name="FOTW" /> == Geskiedenis == Die eerste inwoners van Tuvalu was Polinesiërs. Die eilande het gedurende die laat 19de eeu onder Britse bewind gekom. Die Ellice-eilande is van 1892 tot 1916 deur Brittanje geadministreer as deel van ’n protektoraat en van 1916 tot 1974 as deel van die Gilbert- en Ellice-eilande. In 1974 het die eilandbewoners gestem ten gunste afsonderlike afhanklikheidstatus as Tuvalu en het die eilande geskei van die Gilbert-eilande wat sedert sy onafhanklikheid as Kiribati bekend staan. Tuvalu het in 1978 ’n onafhanklike lid van die Gemenebes geword. == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Gilbert and Ellice Islands (1937–1976).svg| {{FIAV|000001}} Vlag van die Gilbert- en Ellice-eilande waarvan Tuvalu deel was Lêer:Flag of Tuvalu (1976–1978).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Gebied van Tuvalu, 1 Oktober 1976 tot 1 Oktober 1978 Lêer:Flag of Tuvalu (1978–1995).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Tuvalu, 1 Oktober 1978 tot 1 Oktober 1995 Lêer:Flag of Tuvalu (1995).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Tuvalu, 1 Oktober 1995 tot Desember 1995 Lêer:Flag of Tuvalu (1995–1997).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Tuvalu, Januarie 1996 tot 11 April 1997 Lêer:Flag of Tuvalu (state).svg| Staatsvlag van Tuvalu Lêer:Flag of the Governor-General of Tuvalu.svg| Vlag van die Goewerneur-generaal van Tuvalu </gallery></center> == Soortgelyke vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Australia.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Australië]] Lêer:Flag of the Cook Islands.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Cookeilande]] Lêer:Flag of Fiji.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Fidji]] Lêer:Flag of New Zealand.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Nieu-Seeland]] </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Tuvalu|Vlae van Tuvalu}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/tv.html Tuvalu] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Tuvalu|title=Flag of Tuvalu|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=15 Mei 2019}} {{Oseaniëvlae}} {{Unievlag}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Tuvalu]] [[Kategorie:Tuvalu]] sx6w5qi09lll1yfxbm9cfrp2khwsup9 2 84140 2925561 2892592 2026-08-16T12:48:26Z Aliwal2012 39067 /* Op my tafel */ 2925561 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|Perde by Golden Gate NP]] [[Lêer:Chamaeleo dilepis, Pietersburg, Kellermann, a.jpg|duimnael|160px|Chamaeleo dilepis, Pietersburg]] [[Lêer:20090726 Birds on stick Shanghai Qibao Imgp1996.jpg|duimnael|Kwartels op 'n stokkie in Sjanghai]] * [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:ContentTranslation#suggestions ContentTranslator] * vir beter uitleg van kolomme, sien [[Etologie#Lys etoloë]] of <nowiki>{{Div col|colwidth=20em}}, sluit met {{Div col end}}</nowiki> * <nowiki><gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="170" perrow="3" caption="Eerste generasie">prent/prent/prent. sluit met </gallery></nowiki> * [https://archive.org/stream/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/SaPlaceNames#page/n57/mode/2up Raper, Peter: Dictionary of SA Place Names] * [https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms Suid-Afrikaanse dorpswapens] * [[Taalkundige_geslag#Foutiewe_vervrouliking_in_Afrikaans]] ;Volgorde van hofies in artikels *Sien ook → Verwysings → Bronne → Eksterne skakels → Verdere leesstof → navigeerkassies → vertalingnotas → Normdata → dan kategorieë heel onder. ==Voorbladartikels== * [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026]] -- > vervoerband * [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad]] --------------------- * [[David Coulthard]] (voltooi 72k grepe en gekies vir voorblad 4/6/25) * [[Rubens Barrichello]] (voltooi, reeds 94k grepe; en gekies vir voorblad 9/6/25) * [[Nelson Piquet]] (gereed met '''F1 uitslae''', reeds 30k grepe; gekies vir voorblad week 23 van 2026) * [[Max Verstappen]] (volledig voltooi 188k grepe en reeds gekies vir voorblad 14/10/25) * [[Charles Leclerc]] (F1 geskiedenis voltooi, 138k grepe) reeds gekies vir voorblad week 15 van 2027 * [[Damon Hill]] ('''F1 uitslae''' voltooi, reeds 55k grepe; gekies vir voorblad week 42 van 2027) * [[Lando Norris]] sedert 2022 se teks moet uitgebrei word * [[Oscar Piastri]] brei uit asb --------------los eers-------- * [[Mika Häkkinen]] (skraps, maar '''F1 uitslae''' voltooi) * [[Alain Prost]] (? onvoltooid, 15k grepe) * [[Jarno Trulli]] (? onvoltooid, leeg=one liner) * [[Riccardo Patrese]] (? onvoltooid, dun 2758 grepe,,,inligtingskas bygevoeg 19 Okt) ==Op my tafel== * [[Samuel Merrill Woodbridge]] link 4 datums * [[Katrina Bowden]] link 2 datums * [[Claire Foy]] link 2 datums * [[:en:Panama City, Florida]] * [[:en:Frito-Lay Inc.]] Frito's en Lay's * [[:en:International Falls, Minnesota]] * [[:en:Isuzu]] * [[:en:Volvo]] * [[:en:Punjab, Pakistan]] * [[:en:Inkwazi]] (Pres Ramaphosa se BBJ) == My Lughaweprojek == * [[:en:Aircraft ground handling]] * [[:en:Ground support equipment]] ------------------------------------------ === Amerika === * [[Gebruiker:Aliwal2012/Lughawens in die VSA|Kaart van groot lughawens in die VSA]] * [[:en:Falls International Airport]], Minnesota === Res vd wêreld === * [[:en:Kotoka International Airport]], Ghana * [[:en:Lyden Pindling International Airport]], Bahamas * [[:en:Murtala Muhammed International Airport]], Nigerië * [[:en:Clayton J. Lloyd International Airport]], Wes-Indies * [[:en:Pointe-à-Pitre International Airport]], [[Guadeloupe]] ==Natuurreservate== * [[:en:Ngorongoro Conservation Area]] ==Vliegtuie== * [[:en:Antonov An-124 Ruslan]] -- Die wêreld se grootste vragvliegtuig * [[:en:Beechcraft Bonanza]] * [[:en:Rolls-Royce Trent 900]] -- soos gebruik op [[Airbus A380]] * [[:en:Airbus A220]] * [[:en:Bell 427]] * [[:en:Boeing C-135 Stratolifter]] * [[:en:Douglas C-124 Globemaster II]] * [[:en:Hughes Helicopters]] * [[:en:McDonnell Douglas]] * [[:en:Ilyushin Il-96]] * [[:en:Chengdu J-20]] * [[:en:Yakovlev Yak-42]] ------------------------------ * [[:en:Boeing Defense, Space & Security]] * [[:en:Royal Canadian Airforce]] * [[:en:Wide-body aircraft]] * [[:en:Business jet]] ==SA Oorlogskepe== * [[:en:SAS Drakensberg]] * [[:en:SAS Spioenkop]] * [[:en:SAS Umkhonto]] * [[:en:SAS Assegaai]] ==Plekhouer== * [https://wikimania2018.wikimedia.org/wiki/Program/Africa%27s_Wikipedias Video van Wikimania 2018] - Gert praat vanaf 24:15 * daai gereelde storie op ceb:wp oor geografie en reënvalsyfers, te vinde by [[Ysterberg]] of [[Tzaneen-lughawe]]. * [[:en:Mild hybrid]] (my Mercedes) * [[:en:Age of Discovery]]...leeswerk * Megamelus scutellaris (biologiese vyand van waterhiasint) * Bushriver Lodge is by {{koördinate|-24.22733|30.81857|aansig=inlyn}} l6ozo2j65wa8z1sremw6xrskwjx1vtl 2925569 2925561 2026-08-16T12:56:58Z Aliwal2012 39067 /* Voorbladartikels */ 2925569 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|Perde by Golden Gate NP]] [[Lêer:Chamaeleo dilepis, Pietersburg, Kellermann, a.jpg|duimnael|160px|Chamaeleo dilepis, Pietersburg]] [[Lêer:20090726 Birds on stick Shanghai Qibao Imgp1996.jpg|duimnael|Kwartels op 'n stokkie in Sjanghai]] * [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:ContentTranslation#suggestions ContentTranslator] * vir beter uitleg van kolomme, sien [[Etologie#Lys etoloë]] of <nowiki>{{Div col|colwidth=20em}}, sluit met {{Div col end}}</nowiki> * <nowiki><gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="170" perrow="3" caption="Eerste generasie">prent/prent/prent. sluit met </gallery></nowiki> * [https://archive.org/stream/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/SaPlaceNames#page/n57/mode/2up Raper, Peter: Dictionary of SA Place Names] * [https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms Suid-Afrikaanse dorpswapens] * [[Taalkundige_geslag#Foutiewe_vervrouliking_in_Afrikaans]] ;Volgorde van hofies in artikels *Sien ook → Verwysings → Bronne → Eksterne skakels → Verdere leesstof → navigeerkassies → vertalingnotas → Normdata → dan kategorieë heel onder. ==Voorbladartikels== * [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026]] -- > vervoerband * [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad]] --------------------- * [[David Coulthard]] (voltooi 72k grepe en gekies vir Voorbladartikel week 29 2026) * [[Rubens Barrichello]] (voltooi, reeds 94k grepe; en gekies vir voorblad 9/6/25) * [[Nelson Piquet]] (gereed met F1 uitslae, reeds 30k grepe; gekies vir voorblad week 23 van 2026) * [[Max Verstappen]] (volledig voltooi 188k grepe en reeds gekies vir voorblad 14/10/25) * [[Charles Leclerc]] (F1 geskiedenis voltooi, 138k grepe) gekies vir voorblad week 15 van 2027 * [[Damon Hill]] ('''F1 uitslae''' voltooi, reeds 55k grepe; gekies vir voorblad week 42 van 2027) * [[Lando Norris]] Nou gereed, teks en uitslae is uitgebrei * [[Oscar Piastri]] sedert 2024 se teks moet uitgebrei word --------------los eers-------- * [[Mika Häkkinen]] (skraps, maar '''F1 uitslae''' voltooi) * [[Alain Prost]] (? onvoltooid, 15k grepe) * [[Jarno Trulli]] (? onvoltooid, leeg=one liner) * [[Riccardo Patrese]] (? onvoltooid, dun 2758 grepe,,,inligtingskas bygevoeg 19 Okt) ==Op my tafel== * [[Samuel Merrill Woodbridge]] link 4 datums * [[Katrina Bowden]] link 2 datums * [[Claire Foy]] link 2 datums * [[:en:Panama City, Florida]] * [[:en:Frito-Lay Inc.]] Frito's en Lay's * [[:en:International Falls, Minnesota]] * [[:en:Isuzu]] * [[:en:Volvo]] * [[:en:Punjab, Pakistan]] * [[:en:Inkwazi]] (Pres Ramaphosa se BBJ) == My Lughaweprojek == * [[:en:Aircraft ground handling]] * [[:en:Ground support equipment]] ------------------------------------------ === Amerika === * [[Gebruiker:Aliwal2012/Lughawens in die VSA|Kaart van groot lughawens in die VSA]] * [[:en:Falls International Airport]], Minnesota === Res vd wêreld === * [[:en:Kotoka International Airport]], Ghana * [[:en:Lyden Pindling International Airport]], Bahamas * [[:en:Murtala Muhammed International Airport]], Nigerië * [[:en:Clayton J. Lloyd International Airport]], Wes-Indies * [[:en:Pointe-à-Pitre International Airport]], [[Guadeloupe]] ==Natuurreservate== * [[:en:Ngorongoro Conservation Area]] ==Vliegtuie== * [[:en:Antonov An-124 Ruslan]] -- Die wêreld se grootste vragvliegtuig * [[:en:Beechcraft Bonanza]] * [[:en:Rolls-Royce Trent 900]] -- soos gebruik op [[Airbus A380]] * [[:en:Airbus A220]] * [[:en:Bell 427]] * [[:en:Boeing C-135 Stratolifter]] * [[:en:Douglas C-124 Globemaster II]] * [[:en:Hughes Helicopters]] * [[:en:McDonnell Douglas]] * [[:en:Ilyushin Il-96]] * [[:en:Chengdu J-20]] * [[:en:Yakovlev Yak-42]] ------------------------------ * [[:en:Boeing Defense, Space & Security]] * [[:en:Royal Canadian Airforce]] * [[:en:Wide-body aircraft]] * [[:en:Business jet]] ==SA Oorlogskepe== * [[:en:SAS Drakensberg]] * [[:en:SAS Spioenkop]] * [[:en:SAS Umkhonto]] * [[:en:SAS Assegaai]] ==Plekhouer== * [https://wikimania2018.wikimedia.org/wiki/Program/Africa%27s_Wikipedias Video van Wikimania 2018] - Gert praat vanaf 24:15 * daai gereelde storie op ceb:wp oor geografie en reënvalsyfers, te vinde by [[Ysterberg]] of [[Tzaneen-lughawe]]. * [[:en:Mild hybrid]] (my Mercedes) * [[:en:Age of Discovery]]...leeswerk * Megamelus scutellaris (biologiese vyand van waterhiasint) * Bushriver Lodge is by {{koördinate|-24.22733|30.81857|aansig=inlyn}} l6crh34s85z32b9yockmqygao9a7bqf 2925575 2925569 2026-08-16T13:16:05Z Aliwal2012 39067 /* Op my tafel */ 2925575 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|Perde by Golden Gate NP]] [[Lêer:Chamaeleo dilepis, Pietersburg, Kellermann, a.jpg|duimnael|160px|Chamaeleo dilepis, Pietersburg]] [[Lêer:20090726 Birds on stick Shanghai Qibao Imgp1996.jpg|duimnael|Kwartels op 'n stokkie in Sjanghai]] * [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:ContentTranslation#suggestions ContentTranslator] * vir beter uitleg van kolomme, sien [[Etologie#Lys etoloë]] of <nowiki>{{Div col|colwidth=20em}}, sluit met {{Div col end}}</nowiki> * <nowiki><gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="170" perrow="3" caption="Eerste generasie">prent/prent/prent. sluit met </gallery></nowiki> * [https://archive.org/stream/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/SaPlaceNames#page/n57/mode/2up Raper, Peter: Dictionary of SA Place Names] * [https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms Suid-Afrikaanse dorpswapens] * [[Taalkundige_geslag#Foutiewe_vervrouliking_in_Afrikaans]] ;Volgorde van hofies in artikels *Sien ook → Verwysings → Bronne → Eksterne skakels → Verdere leesstof → navigeerkassies → vertalingnotas → Normdata → dan kategorieë heel onder. ==Voorbladartikels== * [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026]] -- > vervoerband * [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad]] --------------------- * [[David Coulthard]] (voltooi 72k grepe en gekies vir Voorbladartikel week 29 2026) * [[Rubens Barrichello]] (voltooi, reeds 94k grepe; en gekies vir voorblad 9/6/25) * [[Nelson Piquet]] (gereed met F1 uitslae, reeds 30k grepe; gekies vir voorblad week 23 van 2026) * [[Max Verstappen]] (volledig voltooi 188k grepe en reeds gekies vir voorblad 14/10/25) * [[Charles Leclerc]] (F1 geskiedenis voltooi, 138k grepe) gekies vir voorblad week 15 van 2027 * [[Damon Hill]] ('''F1 uitslae''' voltooi, reeds 55k grepe; gekies vir voorblad week 42 van 2027) * [[Lando Norris]] Nou gereed, teks en uitslae is uitgebrei * [[Oscar Piastri]] sedert 2024 se teks moet uitgebrei word --------------los eers-------- * [[Mika Häkkinen]] (skraps, maar '''F1 uitslae''' voltooi) * [[Alain Prost]] (? onvoltooid, 15k grepe) * [[Jarno Trulli]] (? onvoltooid, leeg=one liner) * [[Riccardo Patrese]] (? onvoltooid, dun 2758 grepe,,,inligtingskas bygevoeg 19 Okt) ==Op my tafel== * [[Samuel Merrill Woodbridge]] link 4 datums * [[:en:Panama City, Florida]] * [[:en:Frito-Lay Inc.]] Frito's en Lay's * [[:en:International Falls, Minnesota]] * [[:en:Isuzu]] * [[:en:Volvo]] * [[:en:Punjab, Pakistan]] * [[:en:Inkwazi]] (Pres Ramaphosa se BBJ) == My Lughaweprojek == * [[:en:Aircraft ground handling]] * [[:en:Ground support equipment]] ------------------------------------------ === Amerika === * [[Gebruiker:Aliwal2012/Lughawens in die VSA|Kaart van groot lughawens in die VSA]] * [[:en:Falls International Airport]], Minnesota === Res vd wêreld === * [[:en:Kotoka International Airport]], Ghana * [[:en:Lyden Pindling International Airport]], Bahamas * [[:en:Murtala Muhammed International Airport]], Nigerië * [[:en:Clayton J. Lloyd International Airport]], Wes-Indies * [[:en:Pointe-à-Pitre International Airport]], [[Guadeloupe]] ==Natuurreservate== * [[:en:Ngorongoro Conservation Area]] ==Vliegtuie== * [[:en:Antonov An-124 Ruslan]] -- Die wêreld se grootste vragvliegtuig * [[:en:Beechcraft Bonanza]] * [[:en:Rolls-Royce Trent 900]] -- soos gebruik op [[Airbus A380]] * [[:en:Airbus A220]] * [[:en:Bell 427]] * [[:en:Boeing C-135 Stratolifter]] * [[:en:Douglas C-124 Globemaster II]] * [[:en:Hughes Helicopters]] * [[:en:McDonnell Douglas]] * [[:en:Ilyushin Il-96]] * [[:en:Chengdu J-20]] * [[:en:Yakovlev Yak-42]] ------------------------------ * [[:en:Boeing Defense, Space & Security]] * [[:en:Royal Canadian Airforce]] * [[:en:Wide-body aircraft]] * [[:en:Business jet]] ==SA Oorlogskepe== * [[:en:SAS Drakensberg]] * [[:en:SAS Spioenkop]] * [[:en:SAS Umkhonto]] * [[:en:SAS Assegaai]] ==Plekhouer== * [https://wikimania2018.wikimedia.org/wiki/Program/Africa%27s_Wikipedias Video van Wikimania 2018] - Gert praat vanaf 24:15 * daai gereelde storie op ceb:wp oor geografie en reënvalsyfers, te vinde by [[Ysterberg]] of [[Tzaneen-lughawe]]. * [[:en:Mild hybrid]] (my Mercedes) * [[:en:Age of Discovery]]...leeswerk * Megamelus scutellaris (biologiese vyand van waterhiasint) * Bushriver Lodge is by {{koördinate|-24.22733|30.81857|aansig=inlyn}} 0x0dhzhf37we2hm8lkv8h7damiui8lb 2925593 2925575 2026-08-16T15:18:50Z Aliwal2012 39067 /* Op my tafel */ linking klaar gedoen 2925593 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|Perde by Golden Gate NP]] [[Lêer:Chamaeleo dilepis, Pietersburg, Kellermann, a.jpg|duimnael|160px|Chamaeleo dilepis, Pietersburg]] [[Lêer:20090726 Birds on stick Shanghai Qibao Imgp1996.jpg|duimnael|Kwartels op 'n stokkie in Sjanghai]] * [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:ContentTranslation#suggestions ContentTranslator] * vir beter uitleg van kolomme, sien [[Etologie#Lys etoloë]] of <nowiki>{{Div col|colwidth=20em}}, sluit met {{Div col end}}</nowiki> * <nowiki><gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="170" perrow="3" caption="Eerste generasie">prent/prent/prent. sluit met </gallery></nowiki> * [https://archive.org/stream/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/SaPlaceNames#page/n57/mode/2up Raper, Peter: Dictionary of SA Place Names] * [https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/index.php?title=Category:UTC_South_African_town_arms Suid-Afrikaanse dorpswapens] * [[Taalkundige_geslag#Foutiewe_vervrouliking_in_Afrikaans]] ;Volgorde van hofies in artikels *Sien ook → Verwysings → Bronne → Eksterne skakels → Verdere leesstof → navigeerkassies → vertalingnotas → Normdata → dan kategorieë heel onder. ==Voorbladartikels== * [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026]] -- > vervoerband * [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad]] --------------------- * [[David Coulthard]] (voltooi 72k grepe en gekies vir Voorbladartikel week 29 2026) * [[Rubens Barrichello]] (voltooi, reeds 94k grepe; en gekies vir voorblad 9/6/25) * [[Nelson Piquet]] (gereed met F1 uitslae, reeds 30k grepe; gekies vir voorblad week 23 van 2026) * [[Max Verstappen]] (volledig voltooi 188k grepe en reeds gekies vir voorblad 14/10/25) * [[Charles Leclerc]] (F1 geskiedenis voltooi, 138k grepe) gekies vir voorblad week 15 van 2027 * [[Damon Hill]] ('''F1 uitslae''' voltooi, reeds 55k grepe; gekies vir voorblad week 42 van 2027) * [[Lando Norris]] Nou gereed, teks en uitslae is uitgebrei * [[Oscar Piastri]] sedert 2024 se teks moet uitgebrei word --------------los eers-------- * [[Mika Häkkinen]] (skraps, maar '''F1 uitslae''' voltooi) * [[Alain Prost]] (? onvoltooid, 15k grepe) * [[Jarno Trulli]] (? onvoltooid, leeg=one liner) * [[Riccardo Patrese]] (? onvoltooid, dun 2758 grepe,,,inligtingskas bygevoeg 19 Okt) ==Op my tafel== * [[:en:Panama City, Florida]] * [[:en:Frito-Lay Inc.]] Frito's en Lay's * [[:en:International Falls, Minnesota]] * [[:en:Isuzu]] * [[:en:Volvo]] * [[:en:Punjab, Pakistan]] * [[:en:Inkwazi]] (Pres Ramaphosa se BBJ) == My Lughaweprojek == * [[:en:Aircraft ground handling]] * [[:en:Ground support equipment]] ------------------------------------------ === Amerika === * [[Gebruiker:Aliwal2012/Lughawens in die VSA|Kaart van groot lughawens in die VSA]] * [[:en:Falls International Airport]], Minnesota === Res vd wêreld === * [[:en:Kotoka International Airport]], Ghana * [[:en:Lyden Pindling International Airport]], Bahamas * [[:en:Murtala Muhammed International Airport]], Nigerië * [[:en:Clayton J. Lloyd International Airport]], Wes-Indies * [[:en:Pointe-à-Pitre International Airport]], [[Guadeloupe]] ==Natuurreservate== * [[:en:Ngorongoro Conservation Area]] ==Vliegtuie== * [[:en:Antonov An-124 Ruslan]] -- Die wêreld se grootste vragvliegtuig * [[:en:Beechcraft Bonanza]] * [[:en:Rolls-Royce Trent 900]] -- soos gebruik op [[Airbus A380]] * [[:en:Airbus A220]] * [[:en:Bell 427]] * [[:en:Boeing C-135 Stratolifter]] * [[:en:Douglas C-124 Globemaster II]] * [[:en:Hughes Helicopters]] * [[:en:McDonnell Douglas]] * [[:en:Ilyushin Il-96]] * [[:en:Chengdu J-20]] * [[:en:Yakovlev Yak-42]] ------------------------------ * [[:en:Boeing Defense, Space & Security]] * [[:en:Royal Canadian Airforce]] * [[:en:Wide-body aircraft]] * [[:en:Business jet]] ==SA Oorlogskepe== * [[:en:SAS Drakensberg]] * [[:en:SAS Spioenkop]] * [[:en:SAS Umkhonto]] * [[:en:SAS Assegaai]] ==Plekhouer== * [https://wikimania2018.wikimedia.org/wiki/Program/Africa%27s_Wikipedias Video van Wikimania 2018] - Gert praat vanaf 24:15 * daai gereelde storie op ceb:wp oor geografie en reënvalsyfers, te vinde by [[Ysterberg]] of [[Tzaneen-lughawe]]. * [[:en:Mild hybrid]] (my Mercedes) * [[:en:Age of Discovery]]...leeswerk * Megamelus scutellaris (biologiese vyand van waterhiasint) * Bushriver Lodge is by {{koördinate|-24.22733|30.81857|aansig=inlyn}} agrjiyh77khoj4gto4nmttg4m8x3dqn 0 89083 2925758 2916789 2026-08-17T07:39:47Z Jcb 223 2925758 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas farao | naam = Menes | lewe = | beeld = | onderskrif = | beeldgrootte = | funksie = [[Farao]] | periode = | voorganger = – | opvolger = [[Hor-Aha]]? | nebty = <hiero><1-Y5:N35-M17-2></hiero> }} '''Menes''' (Egipties: ''Mnj'', waarskynlik uitgespreek maˈnij;<ref>{{cite book|last =Loprieno|first = Antonio|title = Ancient Egyptian: A linguistic introduction|year = 1995|publisher = Cambridge University press|ref=harv|isbn=0-521-44384-9}}</ref> [[Grieks]]: Μήνης; [[Arabies]]: مينا) was ’n [[farao]] van die [[Vroegdinastiese Tydperk]] van [[Antieke Egipte]]. Hy kry gewoonlik die eer dat hy [[Bo-Egipte|Bo-]] en [[Benede-Egipte]] verenig het en as die stigter van die 1ste Dinastie.<ref>Beck, Roger B; Black, Linda; Krieger, Larry S; Naylor, Phillip C; Shabaka, Dahia Ibo (1999), ''World history: Patterns of interaction'', Evanston, IL: McDougal Littell, {{ISBN|0-395-87274-X}}</ref> Daar word steeds druk gedebatteer oor die identiteit van Menes, hoewel die meeste Egiptoloë reken hy was die protodinastiese farao [[Narmer]]<ref name="edw">Edwards, IES (1971), "The early dynastic period in Egypt", The Cambridge Ancient History 1, Cambridge: Cambridge University Press</ref><ref name="lloyd">Lloyd, Alan B. ([1975] 1994), Herodotus: Book II, Leiden: EJ Brill, {{ISBN|90-04-04179-6}}</ref><ref name="cerv">Cervelló-Autuori, Josep (2000), "Narmer, Menes and the seals from Abydos", Egyptology at the dawn of the twenty-first century: proceedings of the Eighth International Congress of Egyptologists 2, Cairo: The American University in Cairo Press, {{ISBN|978-977-424-714-9}}</ref> of die 1ste-dinastiese [[Hor-Aha]].<ref>Seidlmayer, Stephan (2010) [2004], "The Rise of the State to the Second Dynasty", Egypt: The World of the Pharaohs, {{ISBN|978-3-8331-6000-4}}</ref> Albei farao's word in verskillende bronne genoem as die koning wat Antieke Egipte verenig het. Die algemeen gebruikte naam "Menes" kom uit die pen van die Egiptiese historikus [[Manetho]], wat tydens die [[Ptolemeïese Ryk]] geleef het. Hy het die vorm Μήνης (Mênês) gebruik. Menes beteken "hy wat volhard" en Edwards (1971) glo dit was dalk ’n bloot beskrywende titel "vir ’n semi-legendariese held wie se naam verlore gegaan het".<ref name="edw" /> == Narmer en Menes == Die feitlik algehele afwesigheid van die naam Menes in die argeologiese rekord en die talle meldings van die naam Narmer, ’n protodinastiese figuur wat vereenwelwig word met vooruitgang en ’n groot aanspraak het op die vereniging van Bo- en Benede-Egipte, het aanleiding gegee tot die teorie dat hulle dieselfde persoon was. Die hoofverwysing na Menes is ’n ivooretiket van [[Naqada]] met die [[Serech|Horusnaam]] ''Aha'' (die farao Hor-Aha) langs ’n gebou waarin die [[Nebtynaam]] ''mn'' (waarskynlik Menes) voorkom. Die volle titel van die farao's was tradisioneel albei name, maar soms is net een gebruik. Hieruit het die teorie ontstaan dat Menes en Hor-Aha dieselfde persoon of opeenvolgende farao's was. Die [[Turynse Koningslys|Turynse]] en die [[Abydos-koningslys]], wat gewoonlik as korrek aanvaar word, gebruik net die Nebtyname van farao's en nie hul Horusname nie, en dit is moeilik om die verskillende rekords te laat ooreenstem: die Nebtyname van die koningslyste, die Horusname van die argeologiese rekords en die aantal farao's in die 1ste Dinastie volgens Manetho en ander historiese bronne. [[Flinders Petrie|Petrie]] het dit eerste probeer en ''Iti'' verbind met [[Djer]] as die derde farao van dié dinastie, ''Teti'' (Turyn) – of nog ’n ''Iti'' (Abydos) – met Hor-Aha as die tweede farao, en Menes (’n Nebtynaam) met Narmer (’n Horusnaam) as die eerste farao. Lloyd (1994) dink dié volgorde is "hoogs moontlik",<ref "lloyd" /> en Cervelló-Autuori (2003) stel dit kategories dat "Menes Narmer is en die 1ste Dinastie met hom begin het".<ref name="cerv" /> Seidlmayer (2004) glo egter dis veilig om te aanvaar Menes was Hor-Aha.<ref>Seidlmayer, Stephan (2010) [2004], "The Rise of the State to the Second Dynasty", Egypt: The World of the Pharaohs, {{ISBN|978-3-8331-6000-4}}</ref> == Datums == Egiptoloë, argeoloë en geleerdes van die 19de eeu het verskillende datums voorgestel vir die era van Menes, of die begin van die 1ste Dinastie. Die moderne konsensus is dat die dinastie tussen omstreeks 3100 en 3050 v.C. ontstaan het; sommige meen dit was omstreeks 3000 v.C.<ref>{{cite journal |title=The Chronology of Ancient Egypt | first = KA |last=Kitchen | journal =World Archaeology |volume=23 |issue=2 |year=1991 |pages=201–8 |doi = 10.1080/00438243.1991.9980172}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Menes|Engelse Wikipedia]] == Bronne == * {{citation |last=Heagy |first=Thomas C. |year=2014 |title=Who was Menes? |journal=Archeo-Nil |volume=24 |pages=59–92 |ref=harv}}. [http://www.narmer.org/menes] {{Normdata}} [[Kategorie:Farao's van Egipte]] 6wzhwblaqutaaxms9qljl6plj7pud8e 0 93730 2925611 2924028 2026-08-16T16:46:51Z Jcb 223 2925611 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Louis Krüger | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[25 Oktober]] [[1955]] | geboorteplek = [[Upington]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer, predikant | ander = | bekend = Romans en kinderboeke | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = http://www.louiskruger.nl/ | handtekening = }} '''Louis Krüger''' (1955-) is ’n [[Afrikaans]]e [[skrywer]] van jeugverhale en romans, wat onder meer die [[Eugène Maraisprys|Eugène Marais-prys]] met sy skryfwerk verower het.<ref>Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_louiskruger.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913130943/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_louiskruger.htm |date=13 September 2014 }}</ref> == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === Louis Krüger is op [[25 Oktober]] [[1955]] op [[Upington]] gebore, waar hy grootword, skoolgaan en aan die [[Hoërskool Upington]] matrikuleer. === Opleiding en begin van loopbaan === Hy behaal sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in Filosofie en Afrikaans-Nederlands aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] en ondergaan daarna sy opleiding as [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] predikant aan die Teologiese [[Teologiese Kweekskool (Stellenbosch)|Kweekskool]] aan die [[Universiteit Stellenbosch]].<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/kruegerl.html</ref> Hier is die bekende teoloog [[Nico Smith]] een van sy dosente. Gedurende sy universiteitsjare is hy saam met [[Etienne van Heerden]] betrokke by die letterkundige tydskrif ''Graffier'' en is hy ook lid van [[D.J. Opperman]] se beroemde Letterkundige Laboratorium. Op Stellenbosch trou hy met Quelene. Hy los in [[1980]] en [[1981]] af by ’n gemeente in [[Karoi]] in [[Zimbabwe]]. Na universiteit doen hy sy twee jaar verpligte militêre diensplig, waar hy dienspligkapelaan in [[Pretoria]] is en in [[1982]] is hy ook kapelaan in Okalongo in die destydse [[Suidwes-Afrika]]. === Na Nederland === Wanneer hy van Nico Smith verneem dat daar ’n tekort aan predikante in [[Nederland]] is, verhuis hy en sy vrou in [[1984]] na die dorp Nieuwlande in die provinsie Drente op die Noord-Hollandse platteland, waar hy in Desember 1984 predikant word van ’n Gereformeerde gemeente. Hulle woon hier in die pastorie waar die bekende versetheld uit die [[Tweede Wêreldoorlog]], Johannes Post, gebly het. Hulle seuns Regardt en Tjade word ook hier gebore. In Junie 1989 begin hy as leraar van die gemeente by [[Sliedrecht]] en vanaf Junie 1994 is hy skipperspredikant aan die Koningskerk Rotterdam-Feyenoord in [[Barendrecht]] in Nederland.<ref>Chroom Digitaal: http://translate.google.co.za/translate?hl=af&sl=nl&u=http://www.chroom.net/kruger/&ei=- SMVS7vFMaWsjAeMm4GFBg&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=2&ved=0CAsQ7gEwAQ&prev=/search%3Fq%3DLouis%2BKr%25C3%25BCger%26hl%3Daf</ref> === Sendingwerk === Met ’n groep uit sy gemeente besoek hy elke jaar die noordelike deel van [[Suid-Afrika]], [[Botswana]] en Zimbabwe om daar sosiale werk te verrig, soos die bou van ’n hospitaal in die destydse [[Venda (tuisland)|Venda]]. Met sy gesin besoek hy ook verskeie lande van [[Europa]] soos [[Frankryk]] en [[Spanje]] en met die skippers uit sy gemeente vaar hy graag saam op die breë riviere van Wes- en Midde-Europa.<ref>{{Cite web |url=http://louiskruger.nl/index.html |title=argiefkopie |access-date= 9 September 2016 |archive-date= 2 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402153114/http://www.louiskruger.nl/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.stellenboschwriters.com/kruegerl.html</ref> == Skryfwerk == Louis Krüger is 'n bekroonde [[Afrikaans]]e [[skrywer]]. Krüger se eerste roman, ''Die skerpskutter'' is in 1982 met die [[Eugene Maraisprys]] bekroon. In [[1985]] ontvang hy die Sanlamprys vir jeuglektuur (silwer) vir ''Donkerboskind''.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/02/6/5/2.html Skryf is 'n oerkreet, sê Louis Krüger], [[Beeld]], 6 Februarie 1992</ref> Verskeie van sy boeke is na Nederlands vertaal. Sy roman, ''Wederkoms'' ([[Human en Rousseau|Human & Rousseau]]) is deur die ''Christelijk Literair Overleg'' (CLO) in Nederland as een van die 15 beste Christelike boeke van die afgelope 15 jaar aangewys.<ref>[http://www.media24.com/en/media-centre/featured-news/item/1756.html SA skrywer se roman geniet erkenning oorsee]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 25 Oktober 2014</ref> In 1995 was hy een van agt draaiboekskrywers van ’n Nederlandse TV-reeks, ''De laatste carrière''. === Prosa vir volwassenes === ==== Kortverhale en ander skryfwerk ==== Hy begin reeds op skool skryf en in sy voorlaaste skooljaar skryf hy ’n novelle en ook ’n roman oor die [[Anglo-Boereoorlog]]. Op universiteit skryf hy ’n aantal kortverhale, waarvan sommige in letterkundige tydskrifte (insluitende ''Standpunte'' en ''Tydskrif vir Letterkunde'') en ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' gepubliseer word. Van sy kortverhale word in versamelbundels soos ''Blommetjie gedenk aan my'' (onder redaksie van [[Hennie Aucamp]]) en ''Skepping en struktuur'' (onder redaksie van P.J. du Toit) opgeneem. ''’n Huis vir die sterwendes'' word deur Hennie Aucamp in die versamelbundel ''Sewe sondes, nee meer'' opgeneem. Hierdie kortverhaal het oorspronklik in Nederlandse vertaling in die Christelike tydskrif ''Woordwerk'' van Julie [[1987]] verskyn. Die verhaal ''Middagbesoek'' verskyn in [[1993]] in Duitse vertaling onder die titel ''Besuch am Nachmittag''.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_louiskruger.htm |title=argiefkopie |access-date= 9 September 2016 |archive-date=13 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913130943/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_louiskruger.htm |url-status=dead }}</ref> Geen ander skrywer in Afrikaans verteenwoordig in dieselfde mate as Louis Krüger sowel die wêreld van Suid-Afrika as die Nederlande nie, hoewel sy romans in die meeste gevalle op Suid-Afrikaanse bodem afspeel of ’n spesifieke Suid-Afrikaanse kleur bevat. Hy het deel van Nederland geword sonder om sy gevoelsmatige en intellektuele bande met Suid-Afrika te verloor. In onderhoude beklemtoon hy dan ook voortdurend sy blywende verbondenheid met Suid-Afrika. Soos [[Elisabeth Eybers]] met haar tussentaal het hy ’n tussenmens geword. In 1993 word hy gekies om te help skryf aan die Nederlandse TV-reeks ''De laatste carrière'' vir die televisie-organisasie Evangelische Omroep. Die reeks handel oor die probleme verbonde aan iemand wat met vervroegde pensioen gaan, of ’n werknemer wat afgedank word.<ref>Keyser, Gawie. ''Nuwe TV-fase vir Louis Krüger''. Die Burger, 6 Maart 1993</ref> Baie van sy boeke word deur Riet de Jong-Goossens in Nederlands vertaal en hy vertaal self ''Herinnering aan Agnes'' in Nederlands, waarna hy ''Wederkomst'' direk in Nederlands skryf en dit eers veel later in Afrikaans vertaal.<ref>{{Cite web |url=http://www.chroom.net/kruger/ |title=argiefkopie |access-date= 9 September 2016 |archive-date= 2 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802214817/http://www.chroom.net/kruger/ |url-status=dead }}</ref> ==== Romans ==== Die hooftema van sy werk is geweld, wat hy verafsku.<ref>Schoombee, Pieter. ''Geweld-skrywer (dominee!) pak geweld in Kerk.'' Rapport, 17 Maart 1985</ref> In sy eerste boeke gaan dit meer om oorlogsgeweld (soos ''Die skerpskutter'' en ''’n Basis oorkant die grens''), maar in ''Herinnering aan Agnes'' word ook die meer subtiele tema van geweld in gesinsverband betrek. Die verhouding tussen man en vrou, en veral seks, word baie keer gesien as simbolies van geweld en die uitoefening van mag. Kinders speel ook ’n deurslaggewende rol, met geweld teenoor kinders en vroue wat gesien kan word as aanduidend van ’n mensdom wat sy morele kompas verloor het. Baie van die kinderkarakters kry dan ook met onhoudbare pyn en lyding te doen weens die vergrype van die bewindhebbers in die staat of huishouding. Die vernietigingskrag van geweld word telkens geïllustreer deurdat geweld slegs lei tot meer geweld en eindelik die mens en sy siel verwoes, ongeag wat die motivering was wat tot die aanvanklike geweld gelei het. Telkens beeld hy die lewe in sy harde werklikheid uit, wat ver verwyder is van die vooroordeel dat die Christelike boodskap positiewe waardes moet verkondig. Dit is egter juis die lewenskragtige uitbeelding van die realiteit in sy werk wat die voortdurende stryd wat die Christen in die lewe voer, geloofwaardig maak. Sy werk is dus die soeke na egte liefde en sin wat onderliggend is aan die lewe op aarde – en hierdie soeke geskied te midde van swaarkry, boosheid en geweld, soos ook uitgebeeld in baie van die gebeure wat in die Bybel beskryf word. ''Die skerpskutter''<ref name="ReferenceA">Olivier, Gerrit. Standpunte. Nuwe reeks 159, Junie 1982</ref> word geplaas in [[Belfast]] in [[Noord-Ierland]] teen die agtergrond van<ref name="ReferenceB">Smuts, J.P. Burgerband. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref> die [[Ierse Republikeinse Leër]] se terrorismestryd om vryheid, wat hom binne die burgeroorlog tussen [[Protestantisme|Protestantse]] en [[Katolieke]] uitwoed.<ref>Wahl, Gideon. Die Transvaler, 21 Desember 1981</ref> Die wêreld van die spanningsverhaal word hierin versoen met ’n dieper verkenning van die jong hoofkarakter, Malcolm Owens, skerpskutter van die Ierse Republikeinse Leër, wat veg vir vryheid en dan self slagoffer word van geweld. In sy fisiese stryd teen die vyand se magte probeer hy ook om sy persoonlike problematiek te verwerk. Die grimmige en genadelose wêreld waarin hy en die ander mense lewe word met indrukwekkende woordekonomie beskryf. Ander faktore wat bydra om die beklemming wat geweld meebring te aksentueer, is die ongure weersomstandighede, die rampspoedige voorvalle en die uitsigloosheid van persoonlike verhoudings.<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/><ref>Wahl, Gideon. Die Transvaler. 21 Desember 1981</ref> Die [[Eugène Maraisprys]] word in 1982 aan ''Die skerpskutter'' toegeken.<ref>Nienaber, C.J.M. ''By oorhandiging van Eugène Marais-prys aan Louis Krüger vir ‘Die skerpskutter’ op 24 Junie 1982.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus1982</ref> ''’n Basis oorkant die grens''<ref name="ReferenceC">Brink, André P. Rapport, 25 November 1984</ref> handel oor sewe soldate wat ’n ammunisie-opslagplek oorkant die grens tussen<ref>Smuts, J.P. ''Burgerband.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref> [[Rhodesië]] en [[Mosambiek]] moet uitwis. Hulle leier, Stanley, word vroeg reeds geskiet en die oorblywendes besluit nie net om steeds hulle opdrag uit te voer nie, maar ook om Stanley se lyk terug te neem. Hulle dra dan die lyk vir langer as ’n week saam met hulle terug oor die grens. Die ander ses is die vreesbevange radio-operateur Rot, die armoedige Jinx, die tolk N’Tembi, die swygsame Grog, die gelowige Louch wat veg teen ’n groeiende waansin, en Konrad wie se besetenheid met vernietiging gevoed word deur sy diep wrok nadat sy ouers deur swart mense vermoor is. Die spanning word deurentyd goed volgehou, met die hoogtepunt die aanval op die basis. Ongewoon is die gebruik van die reeds gestorwe Stanley as verteller, wat oor sy eie dood en die lotgevalle en emosies van sy makkers verslag doen. Sy reeds gestorwe status plaas sy bestaan in ’n ander dimensie, waardeur hy die kennis en status van die alwetende verteller verkry. Die roman ondersoek veral die onlogiese waansin en wreedheid van oorlog soos weergegee in die gedagtes van die bosvegters. Die sielkundige tol wat die geweld eis is groot. Die veelvuldige betekenisse van die woord grens in die titel word in die roman op verskeie maniere weergegee. Daar is die fisiese grens tussen lande, die grens tussen lewe en dood en ook die grense van beskawing en normaliteit wat aan die bod kom.<ref name="ReferenceC"/><ref>Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref> In 1985 is ''’n Basis oorkant die grens'' ’n naaswenner van die [[ATKV-Prosaprys|ATKV-prys]], terwyl dit in [[1986]] weer op die kortlys is vir dieselfde prys. Hierdie boek word ook per geleentheid voorgeskryf vir ’n kursus in Afrikaanse letterkunde aan die Vrije Universiteit van Amsterdam. ''Gevaarlike land''<ref name="johl">Johl, Johann. Rapport, 10 Maart 1991</ref> speel iewers in die toekoms af. Die Nederlander Evert Scheepers is in Suid-Afrika gebore. Hy is nou terug in Suid-Afrika om as sluipskutter vir generaal Frederik Landman, leier van die regse militêre junta, dood te maak. Hierna moet hy ’n nuwe demokratiese blanke nedersetting vestig. Onderweg vind hy egter uit dat die geskiedenis nie maklik veranderbaar is nie en wanneer hy die verlede trotseer raak hy toenemend betrokke in ’n stryd binne homself. Die netwerk van verhoudings waarin hy betrokke is, word ondersoek, met sy pa wat ’n sentrale rol speel. Die psigose van geweld is weereens onderliggend aan hierdie roman, met die boodskap dat geweldenaars slagoffers word van geweld, selfs as hulle dit wil gebruik om groter geweld en boosheid daarmee te beveg. Geweld neem besit van die innerlike van die mens. <ref name="johl" /> ''Herinnering aan Agnes''<ref name="glorie">Glorie, Ingrid. Rapport, 23 Julie 1995</ref> speel in Suid-Afrika af net voor die verkiesing van [[1994]].<ref name="Grové, A.P. Insig, September 1995">Grové, A.P. Insig, September 1995</ref> Die ek-verteller is ’n Suid-Afrikaanse beroepsfotograaf wat vir ’n<ref>Viljoen, Louise “Die Burger” 9 Augustus 1995</ref> Franse nuusagentskap verslag lewer van die stigting van die regse Boerenasieparty.<ref>Wybenga, Gretel “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 2, Mei 1997</ref> ’n Vreemde vrou loop toevallig voor sy kamera in en haar beeld op die foto wat hy neem verander sy latere lewe en geluk. Hy volg haar na haar woonplek en daar ontstaan ’n verhouding en later ’n stormagtige huwelik en verwydering. Agnes sien geen toekoms vir die blanke in Suid-Afrika nie en vereenselwig haar met ’n groep militante verregses. Die gebeure lei eindelik tot Agnes se dood. Wanneer die roman begin, is dit alles reeds verby en is die roman dan herinnering, waarin die ek-verteller probeer om sin te maak uit dit wat gebeur het. Sy pogings om Agnes werklik te ken misluk, sodat die foto’s wat hy van haar geneem het ’n groter werklikheid het as sy ervarings. Die feit dat die roman in die verlede afspeel versterk die onafwendbaarheid van alles en die gebrek aan werklikheid. In hierdie roman tree Krüger intertekstueel in gesprek met die mite van Orpheus en Eurydice en ''Klaaglied om Agnes'' van Marnix Gijsen. Met die figuur van Agnes slaag hy daarin om ’n regse vrou met simpatie te teken en in die psigiese geskiedenis van die Afrikaner te delf.<ref name="Grové, A.P. Insig, September 1995"/><ref name="glorie" /><ref>Viljoen, Louise. Die Burger, 9 Augustus 1995</ref><ref>Wybenga, Gretel. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997</ref> ''Wederkoms:'' <ref>Anker, Johan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 47 no. 1, Herfs 2010</ref>''die lewe en geskiedenis van Jannes Hoop'', beeld die apokaliptiese einde van die wêreld en die <ref name="Human, Thys. Beeld, 18 Mei 2009">Human, Thys. Beeld, 18 Mei 2009</ref> wederkoms van Jesus aan uit die oogpunt en perspektief van Jannes Hoop, ’n eenvoudige man.<ref name="viljoen">Viljoen, Louise. Rapport, 10 Mei 2009</ref> In hierdie roman, wat iewers in die Noordweste afspeel, dreig ’n Derde Wêreldoorlog en ’n groep omgewingsaktiviste, die Tempeliers, het daarin geslaag om ’n aantal groot maatskappye se selfsugtige uitbuiting van die omgewing te stuit. Jannes is een van die geringstes in ’n werkergemeenskap, wie se woonplek sal oorstroom deur die toedoen van ’n maatskappy wat ’n dam wil bou. Wanneer die Tempeliers hulle hierteen verset, sluit Jannes by die verset aan. Sy optrede het ’n groot impak op sy verhouding met sy gemeenskap en sy geliefdes. Die teenwoordigheid van die mistieke word aangedui deur die engele aan die begin en einde van die roman en hoewel die hele roman in hierdie tydsgees geskryf is, word die fisiese wederkoms van Christus nie eksplisiet beskryf nie, wat die verhaal slegs ’n belofte maak van dit wat gaan kom. Só bly die Bybelse interteks deurentyd ondergeskik aan die aardse werklikheid.<ref name="Human, Thys. Beeld, 18 Mei 2009"/><ref name="viljoen" /><ref>Anker, Johan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 47 no. 1, Herfs 2010</ref> ''Wederkoms'' is in [[2010]] op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys. === Jeugromans === Sy jeugromans fokus meer op die beskrywing van die omgewing en werklikheid en die belewenis van die kinders daarvan in hulle gedagtewêreld, as in opwindende gebeure. Vier stadskinders (’n wit meisie Janie, twee wit seuns At en Martiens en ’n swart seun Patrick) bou in ''Murasie in die stad'' ’n “murasie” in ’n agterplaas waarheen hulle gereeld gaan om te ontvlug. Elkeen van die vier karakters moet lewensprobleme oorkom, soos swak verhoudings met ouers, armoede, siekte en aanpassing by die omgewing. In hierdie omstandighede droom elkeen sy eie drome, wat dikwels in ’n verwarde wêreld aan skerwe breek. In [[1983]] word ''Murasie in die stad'' met die uitgewersprys in J.P. van der Walt se jeugwedstryd bekroon.<ref name=":0" /> ''Donkerboskind''<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986</ref> speel af in ’n armoedige bruin woonbuurt digby die middestad van Kaapstad. ’n Groepie kinders vorm onder leiding van Oupie ’n straatorkes om sodoende ’n eie lewe te probeer maak en hulle drome waar te laat word. Rupert en Maja se pa drink en as hy dronk is, slaan hy hulle. Die vyftienjarige Rupert is die hoofkarakter, wat nie net die liedjie van ’n donkerboskind sing nie, maar self in die donker bos lewe, derhalwe die titel van die boek. Hy speel in die straatorkes om geld in te samel vir die versorging van sy sieklike sussie Maja. Dan ondergaan hy ’n slopingsproses en groeiproses wanneer Maja sterf. Vir ’n tyd lank kan hy ook nie in die straatorkes speel nie en wanneer hy na die groot skool gaan, moet hy eindelik alles wat bekend is agterlaat.<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986</ref> ''Donkerboskind'' word bekroon met die Sanlamprys Silwer vir Jeuglektuur in 1985. Hierdie boek word ook in Nederlands en Duits vertaal en die Duitse vertaling (''Sing noch einmal, mein Bruder'') word in [[1995]] met die Osterreichischer Kinder- und Jugendbuch-Übersetzungspreis bekroon. ''Son op die water''<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990</ref> vertel van alleenkinders wat onskuldige slagoffers van ’n burgeroorlog is. Die hoofkarakter Mannas vlug weg van sy ouerhuis wanneer soldate begin om die woonbuurt te deursoek. Hy vind ’n verlate woonboot, waarmee hy na die see wil wegvaar om daar ’n nuwe lewe te begin. Op pad sluit ander kinders wat deur die oorlog haweloos gelaat is, die seun Gaai en die meisie Fia, by hom aan. Onderweg neem hierdie drie nog twee totaal afhanklike kinders by hulle in, wat hulle versorg. Hulle moet hulle eindbestemming verander wanneer dit onmoontlik word om die see te bereik, maar die bestemming is nie wat hulle dit voorstel nie. Kruger noem hierdie verhaal ’n elegie, en dit staan dan inderdaad in die teken van ’n beskrywing van fisiese en emosionele sterfte, waar die oorlog die lewens van die mense inhoudloos maak.<ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990</ref> == Publikasies == Werke uit sy pen sluit in:<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Kruger,_Louis{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1981 |''Die skerpskutter'' |- |1984 |''’n Basis oorkant die grens'' |- | |''Murasie in die stad'' |- |1985 |''Donkerboskind'' |- |1989 |''Son op die water'' |- |1990 |''Gevaarlike land'' |- |1995 |''Herinnering aan Agnes'' |- |2009 |''Wederkoms'' |- | |''Bekroonde vrou: vryheid in vrouwees – ’n geestelike reis'' |} == Bronnelys == === Boeke === * Botha, Elize. ''Prosakroniek''. Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Brink, André P. ''Vertelkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Ester, Hans. ''Louis Krüger (1955-)'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * Francken, Eep en Olf Praamstra ''Geen land voor dromen, geschiedenis van de Zuid-Afrikaanse Nederlandse literatuur.'' Amsterdam University Press 2023. * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom''. Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Keyser, Gawie. ''Louis die sagmoedige dominee-skrywer.'' Beeld, 9 Julie 1997 * Le Roux, André. D''eurbraak vir twee jong Afrikaanse skrywers.'' Die Burger, 6 Januarie 1989 * Prinsloo, Koos. ''Skerpskutter van die woord.'' Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 21 no. 1, Februarie 1983 * Van de Langenberg, Laura. ''Gerig op die kern van die lewe.'' Die Taalgenoot, Januarie 1997 * Van der Walt, T.B. ''Louis Krüger. Vrystaatse Biblioteke.'' Oktober – Desember 1992 * Van Vuuren, Helize. ''’n Mens moet jou eie waarheid soek''. Die Suid-Afrikaan, Junie 1989 === Internet === * [http://www.louiskruger.nl/ Krüger se amptelike webtuiste] * {{YouTube|AXX3vn8xrzs|Krüger in gesprek oor Wederkoms}} * Keyser, Gawie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/02/18/4/13.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Keyser, Gawie Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/03/06/4/5.html * Keyser, Gawie Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/07/09/10/1.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Le Roux, André Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/02/17/6/6.html === Ongepubliseerde dokumente === * ''Krüger, Louis Lewenskets''. [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfonteinrsingsentrum (NALN) Bloemfontein === Verwysings === {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Kruger, Louis}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Geboortes in 1955]] cvmttnbli0g0md02xv8i9a1bw3v6q8a 0 100986 2925719 2671509 2026-08-17T02:45:50Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Circuit_Hokenheimring.png" met "Circuit_Hockenheimring.png" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 2925719 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Formula 1 all over the world.svg|duimnael|upright=1.7|Ligging van renbane wat 'n Grand Prix aangebied het. Gasheerlande vir huidige Formule Eenseisoen is in groen aangedui. Voormalige gasheerlande is in donkergrys aangedui.]] [[Formule Een]] (amptelik FIA Formula One World Championship), dikwels afgekort as F1, is die hoogste klas enkelsitplek-oopwielmotorrenne gedefinieer deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA), motorsport se wêreldbeheerliggaam.<ref>{{cite web |url=http://www.fia.com/en-GB/the-fia/about-fia/Pages/AboutFIA.aspx |title=About FIA |publisher=Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) |access-date=31 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115160106/http://www.fia.com/en-GB/the-fia/about-fia/Pages/AboutFIA.aspx |archive-date=15 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>Dit is gebaseer rondom 'n reeks wedrenne (20 in [[2017 Formule Een-seisoen|2017]]), bekend as grand prix, op doelgemaakte bane of afgesperde strate. Die eerste Wêreldkampioenskaps-Grand Prix is in 1950 by die [[Silverstone-renbaan]] in Engeland gehou; sedertdien het 71 bane reeds 'n Grand Prix gehuisves. Sommige bane, soos bv. die [[Nürburgring]], het Grands Prix op verskillende uitlegte aangebied.<ref>{{harvnb|Hughes|Tremayne|2002|p=76}}</ref> Die sport se renbane is tradisioneel in Europa gesentreer, wat ongetwyfeld nog steeds sy leiersmark is, maar wedrenne is ook al gehou in die Amerikas, Afrika, Asië en Australië. Nuwer wedrenne word in Aboe Dhabi, Bahrein, Maleisië, Turkye en China gehou.<ref>{{cite news |url=http://www1.skysports.com/formula-1/news/22058/7283408/A-truly-global-sport |title=A truly global sport |publisher=Sky Sports |date=31 Oktober 2011 |access-date=18 Junie 2012 |first=Pete |last=Gill |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929191405/http://www.skysports.com/formula-1/news/22058/7283408/A-truly-global-sport |archive-date=29 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Autodromo Nazionale Monza]] het die meeste Grands Prix ter wêreld gehuisves; dit het die [[Italiaanse Grand Prix]] reeds 64 keer aangebied.<ref>{{cite web |url=http://www.formula1.com/news/features/2006/9/4900.html |title=Facts and figures – Italian Grand Prix |publisher=Formula 1 |date=7 September 2006 |access-date=22 Junie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018133654/http://www.formula1.com/news/features/2006/9/4900.html |archive-date=18 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die [[Sochi Autodrom]] het die 70ste baan geword om 'n Grand Prix aan te bied, die [[2014 Russiese Grand Prix]], en die [[Bakoe-straatrenbaan]] die 71ste baan vir die [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix]]. == Formule Een-renbane == {|class="wikitable" |- |width=40px align=center style="background-color:#FBCEB1"| |Huidige renbane (vir die 2024 seisoen) word in '''vetdruk''' getoon |} * Die "Kaart" kolom wys 'n skets van die nuutse uitleg van huidige bane en die laaste uitleg van voormalige bane. * Die "Soort" kolom verwys na die soort baan: "straat" is 'n baan uitgelê op geslote stadstrate en "renbaan" is 'n permanente fasiliteit. * Die "Rigting" kolom: A=Antikloksgewys, K=Kloksgewys {|class="wikitable sortable" width="100%" |- !scope=col|Baan !scope=col class="unsortable"|Kaart !scope=col|Soort !scope=col|Rig-<br />ting !scope=col|Plek !scope=col|Huidige lengte !scope=col|Grand Prix !scope=col|Seisoen !scope=col|Grands Prix gehou |- |[[Adelaide Straatbaan]] |[[Lêer:Adelaide (long route).svg|150px]] |Straatbaan |K |[[Adelaide]], [[Australië]] |3.78 km |[[Australiese Grand Prix]] |1985–1995 |align=center|11 |- |[[Aintree-motorrenbaan]] |[[Lêer:Circuit Aintree.svg|120px]] |Renbaan |K |Aintree, [[Engeland]] |4.828 km |[[Britse Grand Prix]] |1955–1962 |align=center|5 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Albert Park Renbaan]]''' |[[Lêer:Albert Lake Park Street Circuit in Melbourne, Australia.svg|150px|Albert Park]] |Straatbaan |K |[[Melbourne]], [[Australië]] |5.303 km |[[Australiese Grand Prix]] |1996–2019, 2022–'''2024''' |align=center|'''27''' |- |[[Autódromo Internacional do Algarve]] |[[Lêer:Autódromo do Algarve alt.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Portimão]], [[Portugal]] |4.653 km |[[Portugese Grand Prix]] |2020–2021 |align=center|2 |- |rowspan=2 style=background:#FBCEB1|'''[[Autodromo Enzo e Dino Ferrari]]''' |rowspan=2|[[Lêer:Imola 2009.svg|150px]] |rowspan=2|Renbaan |rowspan=2|A |rowspan=2|[[Imola]], [[Italië]] |rowspan=2|4.909 km |[[San Marino Grand Prix]] |1981–2006 |align=center|26 |- |[[Emilia-Romagna Grand Prix]] |2020–2022 |align=center|3 |- |rowspan=2 style=background:#FBCEB1|'''[[Autódromo Hermanos Rodríguez]]''' |rowspan=2|[[Lêer:Autódromo Hermanos Rodríguez.svg|150px]] |rowspan=2|Renbaan |rowspan=2|K |rowspan=2|[[Meksikostad]], [[Meksiko]] |rowspan=2|4.304 km |[[Meksikaanse Grand Prix]] |1963–1970, 1986–1992, 2015–2019 |align=center|20 |- |[[Meksikaanse Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] |2021–2023 |align=center|3 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Autodromo Nazionale Monza]]''' |[[Lêer:Monza track map.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Monza]], [[Italië]] |5.793 km |[[Italiaanse Grand Prix]] |1950–2023 |align=center|73 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Barcelona-Catalunya-renbaan]]''' |[[Lêer:Formula1 Circuit Catalunya.svg|150px]] |Renbaan |K |Montmeló, [[Spanje]] |4.655 km |[[Spaanse Grand Prix]] |1991–2023 |align=center|33 |- |rowspan=2 style=background:#FBCEB1|'''[[Bahrein Internasionale Renbaan]]''' |rowspan=2|[[Lêer:Bahrain International Circuit--Grand Prix Layout with DRS.svg|150px|Bahrein]] |rowspan=2|Renbaan |rowspan=2|K |rowspan=2|[[Sakhir]], [[Bahrein]] |rowspan=2|5.412 km |[[Bahreinse Grand Prix]] |2004–2010, 2012–'''2024''' |align=center|'''20''' |- |[[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]] |2020 |align=center|1 |- |style=background:#FBCEB1 rowspan=2|'''[[Bakoe-straatrenbaan]]''' |rowspan=2|[[Lêer:Formula1 Circuit Baku.svg|150px]] |rowspan=2|Straatbaan |rowspan=2|A |rowspan=2|[[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] |rowspan=2|6.003 km |[[Europese Grand Prix]] |2016 |align=center|1 |- |[[Azerbeidjanse Grand Prix]] |2017–2019, 2021–2023 |align=center|6 |- |[[Brands Hatch-renbaan]] |[[Lêer:Brands Hatch.svg|120px]] |Renbaan |K |[[Kent]], [[Verenigde Koninkryk]] |3.703 km |[[Britse Grand Prix]]<br />[[Europese Grand Prix]] |1964–1980 (elke 2de jaar), 1982–1986 |align=center|14 |- |[[Buddh Internasionale Renbaan]] |[[Lêer:Jaypee Group Circuit.svg|150px]] |Renbaan |K |Groter Noida, [[Indië]] |5.141 km |[[Indiese Grand Prix]] |2011–2013 |align=center|3 |- |[[Caesars Palace Grand Prix]] |[[Lêer:Circuit Caesars Palace.png|150px]] |Straatbaan |A |[[Las Vegas]], [[Verenigde State]] |3.650 km |[[Caesars Palace Grand Prix]] |1981–1982 |align=center|2 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Circuit of the Americas]]''' |[[Lêer:Austin circuit.svg|150px]] |Renbaan |A |[[Austin, Texas|Austin]], [[Verenigde State]] |5.513 km |[[Verenigde State Grand Prix]] |2012–2019, 2021–2023 |align=center|11 |- |Detroit straatrenbaan |[[Lêer:Downtown Detroit Street Circuit.svg|150px]] |Straatbaan |A |[[Detroit]], [[Verenigde State]] |4.168 km |[[Detroit Grand Prix]] |1982–1988 |align=center|7 |- |rowspan=2|[[Dijon-Prenois renbaan]] |rowspan=2|[[Lêer:Dijon-Prenois Circuit.svg|150px]] |rowspan=2|Renbaan |rowspan=2|K |rowspan=2|[[Dijon]], [[Frankryk]] |rowspan=2|3.886 km |[[Franse Grand Prix]] |1974, 1977, 1979, 1981, 1984 |align=center|5 |- |[[Switserse Grand Prix]] |1982 |align=center|1 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Djedda-straatrenbaan]]''' |[[Lêer:Jeddah Street Circuit 2021.svg|150px]] |Straatbaan |A |[[Djedda]], [[Saoedi-Arabië]] |6.175 km |[[Saoedi-Arabiese Grand Prix]] |2021–'''2024''' |align=center|'''4''' |- |[[Estoril-renbaan]] |[[Lêer:Estoril track map.svg|150px|Estoril]] |Renbaan |K |Estoril, [[Portugal]] |4.182 km |[[Portugese Grand Prix]] |1984–1996, 2020 |align=center|13 |- |[[Fuji Speedway]] |[[Lêer:Fuji.svg|150px]] |Renbaan |K |Shizuoka, [[Japan]] |4.563 km |[[Japannese Grand Prix]] |1976–1977, 2007–2008 |align=center|4 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Gilles Villeneuve-renbaan]]''' |[[Lêer:Circuit Gilles Villeneuve.svg|150px]] |Straatbaan |K |[[Montreal]], [[Kanada]] |4.361 km |[[Kanadese Grand Prix]] |1978–1986, 1988–2008, 2010–2019, 2022–2023 |align=center|42 |- |[[Long Beach straatrenbaan]] |[[Lêer:Circuit Long Beach.png|150px]] |Straatbaan |K |[[Long Beach]], [[Verenigde State]] |3.251 km |[[Verenigde State Grand Prix Wes]] |1976–1983 |align=center|8 |- |[[Hockenheimring]] |[[Lêer:Circuit Hockenheimring.png|150px]] |Renbaan |K |[[Hockenheim]], [[Duitsland]] |4.574 km |[[Duitse Grand Prix]] |1970, 1977–1984, 1986–2006,<br>2008–2016 (afw.) |align=center|34 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Hungaroring]]''' |[[Lêer:Hungaroring.svg|120px]] |Renbaan |K |[[Boedapest]], [[Hongarye]] |4.381 km |[[Hongaarse Grand Prix]] |1986–2023 |align=center|38 |- |[[Indianapolis Motor Speedway]] |[[Lêer:Indianapolis Motor Speedway - road course.svg|150px]] |Renbaan |K |Speedway, Indiana, [[Verenigde State]] |4.192 km |Indianapolis 500<br />[[Verenigde State Grand Prix]] |1950–1960, 2000–2007 |align=center|19 |- |[[Istanbul Park-renbaan]] |[[Lêer:Istanbul park.svg|150px]] |Renbaan |A |[[Istanboel]], [[Turkye]] |5.338 km |[[Turkse Grand Prix]] |2005–2011, 2020 |align=center|8 |- |[[Jarama-renbaan]] |[[Lêer:Circuito Permanente del Jarama.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Jarama]], [[Spanje]] |3.404 km |[[Spaanse Grand Prix]] |1968–1981 (afwisselend) |align=center|9 |- |[[Jerez-renbaan]] |[[Lêer:Jerez.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Jerez de la Frontera]], [[Spanje]] |4.428 km |[[Spaanse Grand Prix]]<br />[[Europese Grand Prix]] |1986–1990, 1994, 1997 |align=center|7 |- |rowspan=2 style=background:#FBCEB1|'''[[José Carlos Pace-renbaan]]''' |rowspan=2|[[Lêer:2014 Interlagos circuit map.svg|120px]] |rowspan=2|Renbaan |rowspan=2|A |rowspan=2|[[São Paulo]], [[Brasilië]] |rowspan=2|4.309 km |[[Brasiliaanse Grand Prix]] |1973–1977, 1979–1980,<br>1990–2019 |align=center|37 |- |[[Brasiliaanse Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] |2021–2023 |align=center|3 |- |[[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] |[[Lêer:Autódromo Oscar y Juan Gálvez Circuito N° 6.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Buenos Aires]], [[Argentinië]] |4.206 km |[[Argentynse Grand Prix]] |1953–1998 (afwis.) |align=center|20 |- |[[Korea Internasionale Renbaan]] |[[Lêer:Korea international circuit v3.svg|150px]] |Renbaan |A |[[Yeongam]], [[Suid-Korea]] |5.615 km |[[Koreaanse Grand Prix]] |2010–2013 |align=center|4 |- |[[Kyalami Grand Prix-renbaan]] |[[Lêer:Kyalami.svg|150px]] |Renbaan |A |[[Midrand]], [[Suid-Afrika]] |4.200 km |[[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |1967–1985, 1992–1993 |align=center|20 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Las Vegas Straatrenbaan]]''' |[[Lêer:Las Vegas Street Circuit 2023 Layout.png|150px]] |Straatbaan |A |[[Las Vegas]], [[Verenigde State]] |6.201 km |[[Las Vegas Grand Prix]] |2023 |align=center|1 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Losail Internasionale Renbaan]]''' |[[Lêer:Lusail International Circuit 2023.svg|150px]] |Renbaan |A |[[Katar]] |5.419 km |[[Katarse Grand Prix]] |2021, 2023 |align=center|2 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Marinabaai Straatbaan]]''' |[[Lêer:Singapore street circuit v3.svg|150px]] |Straatbaan |A |[[Singapoer]] |5.065 km |[[Singapoerse Grand Prix]] |2008–2019, 2022–2023 |align=center|14 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Miami International Autodrome]]''' |[[Lêer:Hard Rock Stadium Circuit 2022.svg|150px]] |Straatbaan |A |[[Miami]], [[VSA]] |5.412 km |[[Miami Grand Prix]] |2022–'''2024''' |align=center|'''3''' |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Monaco-renbaan]]''' |[[Lêer:Monte Carlo Formula 1 track map.svg|150px]] |Straatbaan |K |[[Monte Carlo]], [[Monaco]] |3.337 km |[[Monaco Grand Prix]] |1950, 1955–2019, 2021–2023 |align=center|69 |- |[[Montjuïc-renbaan]] |[[Lêer:Montjuïc circuit.svg|150px]] |Straatbaan |A |[[Barcelona]], [[Spanje]] |3.791 km |[[Spaanse Grand Prix]] |1969, 1971, 1973, 1975 |align=center|4 |- |[[Mosport Internasionale Renbaan]] |[[Lêer:Mosport.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Bowmanville]], [[Kanada]] |3.957 km |[[Kanadese Grand Prix]] |1967, 1969, 1971–1977 |align=center|8 |- |[[Mugello Renbaan]] |[[Lêer:Circuit_Mugello_(test).png|150px]] |Renbaan |K |[[Mugello]], [[Italië]] |5.245 km |[[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]] |2020 |align=center|1 |- |[[Nelson Piquet Internasionale Renbaan]] |[[Lêer:Jacarepaguá.svg|150px]] |Renbaan |A |[[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]] |5.031 km |[[Brasiliaanse Grand Prix]] |1978, 1981–1989 |align=center|10 |- |[[Nevers Magny-Cours-renbaan]] |[[Lêer:Circuit de Nevers Magny-Cours.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Nevers]], [[Frankryk]] |4.411 km |[[Franse Grand Prix]] |1991–2008 |align=center|18 |- |[[Nivelles-Baulers-renbaan]] |[[Lêer:Circuit Nivelles-Baulers.png|150px]] |Renbaan |K |[[Nivelles]], [[België]] |3.724 km |[[Belgiese Grand Prix]] |1972, 1974 |align=center|2 |- |[[Nürburgring]] |[[Lêer:Circuit Nürburgring-2002-GP.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Nürburg]], [[Duitsland]] |5.148 km |[[Duitse Grand Prix]]<br />[[Europese Grand Prix]]<br />Luxemburgse Grand Prix |1951–1976, 1984–1985, 1995–2007<br />2009, 2011, 2013, 2020 (afwisselend met Hockenheim) |align=center|41 |- |[[Paul Ricard-renbaan]] |[[Lêer:Paul Ricard.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Le Castellet]], [[Frankryk]] |5.800 km |[[Franse Grand Prix]] |1971–1990 (afwisselend) |align=center|14 |- |[[Phoenix straatrenbaan]] |[[Lêer:Phoenix Grand Prix Route - 1991.svg|150px]] |Straatbaan |A |[[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Verenigde State]] |3.720 km |[[Verenigde State Grand Prix]] |1989–1991 |align=center|3 |- |[[Prins George-renbaan]] |[[Lêer:Prince George Circuit.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Oos-Londen]], [[Suid-Afrika]] |3.920 km |[[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |1962, 1963, 1965 |align=center|3 |- |rowspan=2 style=background:#FBCEB1|'''[[Red Bull Ring]]''' |rowspan=2|[[Lêer:Circuit Red Bull Ring.svg|150px]] |rowspan=2|Renbaan |rowspan=2|K |rowspan=2|[[Zeltweg]], [[Oostenryk]] |rowspan=2|4.326 km |[[Oostenrykse Grand Prix]] |1970–1987, 1997–2003, 2014–2023 |align=center|35 |- |[[Stiermarkse Grand Prix]] |2020–2021 |align=center|2 |- |[[Reims-Gueux]] |[[Lêer:Circuit Reims-Gueux.png|150px]] |Padbaan |K |[[Reims]], [[Frankryk]] |8.302 km |[[Franse Grand Prix]] |1950–1954, 1956, 1958–1966 (afw.) |align=center|11 |- |[[Sepang Internasionale Renbaan]] |[[Lêer:Sepang.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]] |5.543 km |[[Maleisiese Grand Prix]] |1999–2017 |align=center|19 |- |style=background:#FBCEB1|[[Shanghai Internasionale Renbaan]] |[[Lêer:Shanghai International Racing Circuit track map.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Shanghai]], [[China]] |5.451 km |[[Chinese Grand Prix]] |2004–2019, '''2024''' |align=center|'''17''' |- |rowspan=2 style=background:#FBCEB1|'''[[Silverstone-renbaan]]''' |rowspan=2|[[Lêer:Circuit Silverstone 2011.svg|150px]] |rowspan=2|Renbaan |rowspan=2|K |rowspan=2|[[Silverstone]], [[Verenigde Koninkryk]] |rowspan=2|5.891 km |[[Britse Grand Prix]] |1950–2023 (afw. met Brand Hatch tot 1986) |align=center|57 |- |[[70ste Herdenking Grand Prix]] |2020 |align=center|1 |- |[[Skandinawiese Renbaan]] |[[Lêer:Scandinavian Raceway_1978.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Anderstorp]], [[Swede]] |4.031 km |[[Sweedse Grand Prix]] |1973–1978 |align=center|6 |- |[[Sochi Autodrom]] |[[Lêer:Circuit Sochi.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Sotsji]], [[Rusland]] |5.872 km |[[Russiese Grand Prix]] |2014–2021 |align=center|8 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Circuit de Spa-Francorchamps]]''' |[[Lêer:Spa-Francorchamps of Belgium.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Spa-Francorchamps]], [[België]] |7.004 km |[[Belgiese Grand Prix]] |1950–1970, 1983, 1985–2002, 2004, 2005, 2007–2023 |align=center|56 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Suzuka Internasionale Renbaan]]''' |[[Lêer:Circuit Suzuka.png|150px]] |Renbaan |8 |[[Suzuka]], [[Japan]] |5.807 km |[[Japannese Grand Prix]] |1987–2006, 2009–2019, 2022–'''2024''' |align=center|'''34''' |- |[[Valencia Straatbaan]] |[[Lêer:Circuit Valensia street.png|150px]] |Straatbaan |K |[[Valencia]], [[Spanje]] |5.419 km |[[Europese Grand Prix]] |2008–2012 |align=center|5 |- |[[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] |[[Lêer:Watkins Glen International Track Map.svg|150px]] |Renbaan |K |Watkins Glen, [[Verenigde State]] |5.430 km |[[Verenigde State Grand Prix]] |1961–1980 |align=center|20 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Yas Marina-renbaan]]''' |[[Lêer:Circuit Yas-Island.svg|150px]] |Renbaan |A |[[Aboe Dhabi]], [[Verenigde Arabiese Emirate]] |5.554 km |[[Aboe Dhabi Grand Prix]] |2009–2023 |align=center|15 |- |style=background:#FBCEB1|'''[[Zandvoort-renbaan]]''' |[[Lêer:Circuit Zandvoort-2020.png|150px]] |Renbaan |K |[[Zandvoort]], [[Nederland]] |4.252 km |[[Hollandse Grand Prix]] |1952–1985; 2021–2023 |align=center|33 |- |[[Zolder-renbaan]] |[[Lêer:Circuit Zolder-1975-1985.svg|150px]] |Renbaan |K |[[Heusden-Zolder]], [[België]] |4.262 km |[[Belgiese Grand Prix]] |1973, 1975–1982, 1984 |align=center|10 |} == Verwysings == * {{cite book |title=The Concise Encyclopedia of Formula 1 |publisher=Parragon |year=2002 |first1=Mark |first2=David |last1=Hughes |last2=Tremayne |isbn=0-7525-8766-8 |pages=70–93 |ref=harv}} * {{cite web|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/circuit/index.html?season=2012 |title=Circuits |publisher=ESPN |accessdate=17 Junie 2012 }} {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons|Formula One}} * [http://www.formula1.com/ Formule Een se amptelike webblad] * [http://www.fia.com/en-GB/Pages/HomePage.aspx FIA amptelike webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128210448/http://www.fia.com/en-GB/Pages/HomePage.aspx |date=28 Januarie 2011 }} [[Kategorie:Formule Een lyste|Bane]] [[Kategorie:Renbane| ]] 4fmtof0678g6fqvekbcf7bhe2k9jwwl 0 104376 2925729 2916213 2026-08-17T06:08:18Z Jcb 223 2925729 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Mabel Malherbe | bynaam = | beeld = Mabel Malherbe potloodskets.jpg | onderskrif = 'n Potloodskets van Mabel Malherbe | geboortenaam = Mabel Catherine Malherbe | geboortedatum = 9 Augustus 1879 | geboorteplek = [[Pretoria]], [[Transvaal]] | dood_datum = {{SDEO|1879|8|9|1964|2|1}} | sterfteplek = [[Nelspruit]], [[Transvaal]] | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrikaans | beroep = Politikus, joernalis | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = [[Nasionale Party]]<br /> [[Verenigde Party]]<br /> [[Afrikanerparty]] | godsdiens = | huweliksmaat = Kenne Malherbe | kinders = Een seun, een dogter | webwerf = | handtekening = }} '''Mabel Catherine Malherbe''' ([[Pretoria]], [[Transvaal]], [[9 Augustus]] [[1879]] – Roodewal, [[Nelspruit]], [[1 Februarie]] [[1964]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse politikus, joernalis, die tweede vrou wat tot die Volksraad verkies is en die eerste burgemeesteres van ’n Suid-Afrikaanse stad ([[Pretoria]]). C. Pretorius skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'': "Ofskoon klein en fyn van persoon, was Malherbe 'n vrou met merkwaardige dryfkrag en vasberadenheid, maar ook met 'n diepe deernis vir haar medemens. Volgens die skryfster [[M.E.R.]] wat haar goed geken het, was dit haar geaardheid om te help en te gee aan dié wat moes ontbeer, en kon sy gebrek nêrens gesien het sonder om dit te probeer verhelp nie." [[Anna Neethling-Pohl]] sê sy was as jong vrou fyn, aantreklik, lewenslustig en idealisties. Al was sy later ’n bekende openbare figuur, het min mense haar regtig intiem geken. Sy was terughoudend en van haar vriende het haar as “intimiderend” beskryf. Nietemin was almal dit eens dat sy ’n vrou met ontsaglike integriteit was. Sy het vroue, veral Afrikanervroue, se belange deurentyd op die hart gedra en bevorder, en ’n onmiskenbare rol gespeel, deur haar politieke bedrywighede en haar redakteurskap van ''[[Die Boerevrou]]'', om Afrikaanse vroue op die moderne lewe in die 20ste eeu voor te berei. == Herkoms en opleiding == [[Lêer:Eugenemarais.jpg|duimnael|links|170px|Malherbe was 'n susterskind van die skrywer en digter [[Eugène Marais]].]] [[Lêer:Rustenburg House 001.jpg|duimnael|regs|240px|’n Skets van Rustenburg House, deur Montrose Cloete. Die [[Hoër Meisieskool Rustenburg]], waar Malherbe gematrikuleer het, is onder meer in dié gebou gehuisves tot sy verskuiwing in 1932 na die Erinville-landgoed. Die laerskool gebruik steeds Rustenburg House.]] Malherbe was die dogter van Frans Christopher Muller Rex en sy vrou, Gezina Constantia (Jess) Marais. Haar oupagrootjie aan vaderskant was die entrepreneur [[George Rex]] ([[29 Augustus]] [[1765]] – [[3 April]] [[1839]]), die stigter van [[Knysna]] en luidens gerugte van destyds ’n buite-egtelike kind van koning George III, hoewel genetiese toetse dié bewering in 2004 weerlê het.<ref>{{en}} [http://www.knysnaplettherald.com/news/News/General/125732/New-doubts-about-royal-blood ''New doubts about royal blood''], ''Knysna-Plett Herald'', 11 Desember 2014. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> George Rex het geweier om hom aan die huwelikswette van die [[Kaapkolonie]] te onderwerp en het dus vier buite-egtelike kinders gehad by ’n vrygemaakte slavin, Johanna Rosina van der Caap, en daarna nog nege by een van haar dogters, Carolina Margaretha Ungerer, 'n kind van Johanna by ’n gewese eienaar. Malherbe se moeder was ’n suster van die digter en skrywer [[Eugène Marais]] ([[9 Januarie]] [[1871]] – [[29 Maart]] [[1936]]). Haar oupa aan moederskant was Jan Nielen Marais, lid van die Transvaalse regering onder pres. [[Thomas François Burgers|T.F. Burgers]]. Jan en Catharina Marais het in 1868 van ’n plaas naby [[Stellenbosch]] na Pretoria verhuis. Hulle het ses dogters en vier seuns gehad. Eugène Marais was die jongste seun. In Transvaal het die Marais-gesin hoofsaaklik met Engelssprekendes en oud-Kapenaars omgegaan. Hulle kon [[Engels]] vlot praat en het dit ook graag gedoen. Hulle het blykbaar nie goed oor die weg gekom met Afrikaners nie en het ook nie ’n hoë dunk van pres. [[Paul Kruger]] gehad nie omdat hy te onverfynd en boonop ’n [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Dopper]] was. Weens haar vader, Frank, met wie haar moeder in 1874 getroud is, se drankprobleem was daar gedurig spanning in die Malherbe-huishouding, wat daartoe gelei het dat hy [[Karoo]] toe verhuis en daar redakteur van ’n Nederlandse koerant geword het, al was sy huistaal Engels. Jess was ’n sterk vrou en het haar drie kinders (daar was ook nog die seuns Percy en Herbert) alleen onderhou deur ’n losieshuis en klein melkery te bedryf. Met haar moeder het Malherbe gereeld vasgesit. Malherbe het haar skoolopleiding in haar geboortestad begin en aan die [[Hoër Meisieskool Rustenburg]] in [[Rondebosch]], [[Kaapstad]], voltooi, dieselfde skool waar die eerste vrou in die Volksraad, [[Leila Reitz]], matriek in 1905 in die eersteklas geslaag het. Malherbe het op skool besluit om verslaggewer te word en ná matriek self gereël om by ’n Engelse dagblad opgelei te word, maar haar ma was sterk daarteen gekant dat Malherbe in ’n kantoor sou gaan werk en het haar per telegram huis toe gebied. Op 17 was sy terug in Pretoria waar sy af en toe beriggies vir koerante geskryf het. Terwyl sy vir mev. Grobler, eggenote van pres. Kruger se sekretaris, Piet Grobler, Engelslesse gegee het, het sy in aanraking met die president gekom, enkele kere by hom aan huis gekuier en ’n groot bewondering vir die stil, sterk en ruwe leier ontwikkel. Die [[Jameson-inval]] was ’n keerpunt in haar politieke denke, want dit het haar selfs nog voor die [[Tweede Vryheidsoorlog]] tot Afrikaner-Nasionalisme bekeer. == Driejarige Oorlog en daarna == [[Lêer:Town hall, Haarlem, Holland-LCCN2001699504.jpg|duimnael|links|300px|Malherbe het 'n driejarige kurses in [[Haarlem]], die hoofstad van [[Noord-Holland]], van omstreeks 1901 tot 1904 gevolg. Hierdie fotochroom van die Haarlemse stadsaal dateer van omstreeks 1895.]] [[Lêer:Gustav Preller.jpg|duimnael|180px|[[Gustav Preller]] was een van die [[Pretoria]]se intellektuele met wie Mabel en Kenne Malherbe bevriend was.]] Vervul met die behoefte om haar land te dien, het sy haar met die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] in 1899 by die [[Rooi Kruis]] aangesluit.<ref name="pret">{{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) (Edms.) Bpk.</ref> Sy het eers in Pretoria en daarna op die trein tussen die hoofstad en Modderspruit verpleegwerk gedoen. Tydens die uitvoering van haar pligte het sy haar toekomstige man, Kenne N. De Kock Malherbe, ’n prokureur, ontmoet.<ref name="potg">{{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref> Op haar laaste besoek aan Modderspruit het hulle verloof geraak. Toe haar familie tydelik op [[Gordonsbaai]] gaan woon ná die besetting van Pretoria op [[5 Junie]] [[1900]] deur die Britse troepemagte, het sy daarin geslaag om met die hulp van die groot Kaapse weldoener [[Marie Koopmans-de Wet]] op die [[Duitsland|Duitse]] skip ''Hertzog'' na [[Nederland]] te gaan, waar sy in die Diakonessehuis in [[Haarlem]] 'n driejarige kursus in verpleging gevolg het. In Nederland het haar groot lewensdoel vorm aangeneem: om alles in haar vermoë te doen om haar volk se verlore vryheid terug te help wen. Reeds in die jare onmiddellik ná haar terugkeer in Pretoria in 1904 het Malherbe groot belangstelling in die openbare lewe en in die lot van die minderbevoorregtes getoon. Haar man, Kenne, met wie sy op [[13 April]] [[1904]] getroud is, was die seun van Nicolaas Malherbe, oud-tesourier-generaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]. Volgens die skrywer [[M.E.R.]] was Kenne Malherbe ’n knap prokureur met “veelsydige aanknopings en belange”. Die egpaar was bevriend met talle intellektuele in die hoofstad, onder wie adv. [[Tielman Roos]] en [[Gustav Preller]], redakteur van ''[[Die Volkstem|De Volksstem]]''. Volgens oorlewering het die Malherbes ’n gelukkige huwelikslewe gehad. Kenne Malherbe was saggeaard en het sy vrou hartgrondig ondersteun in alles wat sy aangepak het. Soms het hy grappenderwys na homself verwys as “mnr. Mabel Malherbe”. In die omgang het sy Afrikaans gepraat, maar hul huistaal was Engels, waarskynlik omdat sy Engels grootgeword het. Hul twee kinders is ook na Engelse skole gestuur. Martha (Martli) is in 1905 gebore en Nicolaas Samuel (Boet) in 1906. Martli het aktrise geword, 25 jaar in [[Londen]] gewoon en heeltemal verengels. Sy was nooit getroud nie en het haar ma later verwyt dat sy so besig was met liefdadigheidswerk dat sy nie genoeg tyd aan haar afgestaan het nie. Boet was ’n ware intellektueel en het later lid geword van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]]. Blykbaar het Malherbe albei haar kinders se uitkyke en leefwyse volkome aanvaar. Malherbe het haar aan liefdadigheidswerk gewy, was sedert die stigting in 1904 lid van die [[Suid-Afrikaanse Vrouefederasie]] en het in 1917 in die hoofbestuur van hierdie organisasie gedien. Sy was ook stigter van die Pretoriase Afrikaans-Hollandse Leesunie. Hierdie vereniging het van krag tot krag gegaan tot daar honderd lede was en 'n lang waglys vir lidmaatskap. So is die Mabel Malherbe-leeskring, wat vandag (2015) nog bestaan, gestig.<ref name="lees">{{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> Sy was voorsitster van die Suid-Afrikaanse Nasionale Vroueraad (Pretoria-tak) en het hierdie liggaam eenkeer op 'n internasionale konferensie in [[Genève]] verteenwoordig, waar sy interessante vroue uit talle wêrelddele ontmoet het. == ''Die Boerevrou'' == [[Lêer:Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|duimnael|regs|180px|Die skrywer [[M.E.R.]] het saam met Malherbe by ''[[Die Boerevrou]]'' gewerk, die eerste Afrikaanse vrouetydskrif.<ref>{{af}} [http://repository.up.ac.za/handle/2263/21922 Ontstaan, bestuur en ontvangs van ''[[Die Boerevrou]]'', die eerste Afrikaanse vrouetydskrif]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref>]] [[Lêer:Die Boerevrou Mei 1926.jpg|links|duimnael|200px|Die voorblad van ''[[Die Boerevrou]]'' van Mei 1926.]] [[Lêer:AG Visser Heidelberg.jpg|duimnael|regs|180px|Van die digter dr. [[A.G. Visser]] het gereeld bydraes in ''[[Die Boerevrou]]'' verskyn.]] [[Lêer:Pres FW Reitz.jpg|duimnael|links|200px|Die oudpresident van die [[Oranje-Vrystaat]] [[F.W. Reitz]] was van die digters wie se gedigte in ''[[Die Boerevrou]]'' gepubliseer is.]] Malherbe het vroeg reeds 'n groot liefde vir die joernalistiek geopenbaar. In 1945 het sy vir ’n artikel in ''[[Die Huisgenoot|Huisgenoot]]'' aan [[Anna Neethling-Pohl]] vertel hoe dit gebeur het dat sy ''[[Die Boerevrou]]'' begin het. Sy en haar man het op ’n dag ’n tentoonstelling besoek en is daar oorgehaal om op die ''Farmer’s Weekly'' in te teken. Toe sy tuiskom, kry sy die beskeie vroueblaadjie, ''The Homestead'', daarin. Dadelik het sy gevoel dat haar eie volk se vroue so 'n publikasie broodnodig het. En so kom sy daartoe om ''[[Die Boerevrou]]'' te stig, onder aanmoediging van haar oom [[Eugène Marais]]. Sy het in die hoofbestuur van die Nasionale Vroueparty gebly, maar bedank die sekretariële werk om al haar aandag aan ''[[Die Boerevrou]]'' te wy. Pohl skryf: “Hierdie blad, wat sy jare lank bestuur het en waarvoor haar man die geld gevind het, het in dringende en groot behoefte voorsien. Ek is oortuig daarvan dat ons nouliks die belangrikheid daarvan kan oorskat. Dit is dan ook mev. Malherbe se grootste diens aan haar volk gewees dat sy deur middel van haar blad die vrouens meer volksbewus gemaak het, hulle besliste leiding in verskillende sake gegee en hul lewens verdiep en verryk het.” Hierdie eerste Afrikaanse vroueblad se eerste uitgawe het in Maart 1919 in Pretoria verskyn. [[Hermann Giliomee]] skryf oor haar beweegrede vir dié moedige poging: "Sy was ’n Engelssprekende wat in ’n stoere republikeinse familie ingetrou het. Sy het selde Afrikaans gepraat, min kerk toe gegaan en haar eie familie (gesin) het verengels. Nogtans het sy bewustelik besluit om haar as ’n Afrikaner te identifiseer. As ’n jong vrou het sy dikwels op Transvaalse plase gekom waar vroue haar raad gevra het oor gesondheid, huishoudelike sake en kindersorg. Sy het ''[[Die Boerevrou]]'' begin omdat sy al die daaglikse probleme van hierdie vroue wou behandel in ’n taal wat hulle verstaan."<ref>{{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.</ref> Malherbe het daarin geslaag om van 1920 af 'n aantal jare lank die medewerking van die skryfster [[M.E.R.]] as assistent-redakteur te verkry, wie se eerste kortverhale in dié blad verskyn het. Sy het ook bydraes van haar oom Eugene Marais ontvang en talle gedigte van hom het vir die eerste keer in hierdie tydskrif verskyn. Vir die eerste uitgawe het hy die gedig "Waar Tebes in die Stil Woestyn" geskryf. Neethling-Pohl meen dit is "miskien een van haar grootste gifte aan die volk dat sy dié begaafde digter voortdurend aangepor en gepla het om gedigte en prosastukke vir haar lesers beskikbaar te stel".<ref>{{af}} Neethling-Pohl, Anna. ''[[Huisgenoot]], 1 Junie 1945.</ref> Digters en skrywers soos [[Jan F.E. Celliers]], [[A.G. Visser]], [[Toon van den Heever]] en [[F.W. Reitz]] het gereeld bydraes gelewer, terwyl die skilders [[J.H. Pierneef]] en E. Mayer illustrasies vir die blad geteken het. Neethling Pohl skryf Malherbe het die volk en sy kunstenaars só aan mekaar bekendgestel. ''[[Die Boerevrou]]'' was altyd keurig versorg en, sonder om te preek, het dit smaak vir eie, nasionale kuns bevorder. Dr. [[C. Louis Leipoldt]] en ander medici het in 'n gesondheidsrubriek noodsaaklike voorligting oor allerlei siektes gegee. In die gewilde rubriek "Om die koffietafel" het briewe van leseresse oor die wedervarings en gewoontes van hul voorouers verskyn sodat ''[[Die Boerevrou]]'' 'n skatkamer geword het van kennis oor die kultuurgeskiedenis van die Afrikaner. Dit was nie slegs die eerste leesstof wat baie plattelandse vroue in Transvaal in hul eie taal gekry het nie, maar die blad het ook 'n aansienlike bydrae gelewer tot die algemene volksopvoeding en aankweek van leeslus.<ref name="pret" /> ''Die Boerevrou'' was ’n groot sukses onder lesers en het kritici se goedkeuring weggedra, maar die advertensies was maar skraps. Mabel wou net sekere soorte reklame aanvaar en het ’n verbod geplaas op enigiets wat drank of gepatenteerde medisyne adverteer.<ref>{{af}} [http://www.bronberger.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=869:slawekind-word-land-se-eerste-vroulike-burgemeester&catid=50:toeka-se-dae&Itemid=76 Slawekind word land se eerste vroulike burgemeester]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> Neethling-Pohl Skryf: "Hier moet mens ook mev. Malherbe se beginselvaste optrede i.v.m. advertensies noem. Alhoewel die tydskrif van die begin af sulke geldelike steun nodig gehad het, het sy geen enkele soort medisyne laat adverteer voordat dit eers deur deskundiges goedgekeur is nie. Sy was nie van plan om haar leseresse, versprei op eensame plase, ter wille van geld deur aantreklike advertensies te laat mislei nie. Die adverteerders het dikwels woedend geword en met beledigende woorde hul steun teruggetrek, maar mev. Malherbe het hardnekkig voet by stuk gehou."<ref>{{af}} Neethling-Pohl, Anna. ''[[Huisgenoot]]'', 1 Junie 1945.</ref> Weens die moeilike finansiële toestande tydens die [[Groot Depressie|depressiejare]] moes die uitgawe van dié blad in Desember 1931 gestaak word. == Openbare rol == Selfs voor sy redakteur en eienaar van ''[[Die Boerevrou]]'' was, het Malherbe 'n aktiewe rol in die openbare lewe van [[Pretoria]] gespeel. Met genl. Hertzog se uittrede uit die kabinet van genl. [[Louis Botha]] in 1912 het die Malherbe-egpaar hom beskou as die ware leier van die volk wat hulle na hul bestemming sou lei. Van toe af het Malherbe al haar krag ingespan om op politieke gebied vir die Afrikanersaak te werk. Op [[4 Augustus]] [[1914]] het sy aan die vroueoptog na die [[Uniegebou]] deelgeneem en was in daardie haar stigterslid van die Nasionale Vroueparty. Van die Bond van Afrikaanse Moeders was sy ook stigterslid. Met die stigting van die eerste tak van die Nasionale Vroueparty in Pretoria het Malherbe die eerste president daarvan geword. Sy het ses jaar, van 1927 tot 1933, in die stadsraad gedien en in 1932 die eerste vrou geword wat tot burgemeester van 'n Suid-Afrikaanse stad verkies is. Tydens die moeilike [[Groot Depressie|depressiejare]] het sy as eerste burger van die stad besonder baie by wyse van noodleniging gedoen; duisende werkloses is aan werk gehelp, veral op die paaie. Haar toewyding tot haar moedertaal het haar gelei om geld in te samel om in die dertigerjare die Transvaalse Universiteitskollege te help om 'n onafhanklike, Afrikaanse universiteit te word.<ref name="lees" /> === Vrouestemreg === [[Lêer:Genl JBM Hertzog Van Dyk.jpg|duimnael|180px|links|Malherbe was 'n geesdriftige ondersteuner van genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]]: in 1934 het sy hom tot in die [[Verenigde Party]] gevolg, in 1940 tot in die Herenigde Nasionale Party en kort daarna saam met sy getroue ondersteuners na die [[Afrikanerparty]] oorgegaan.]] [[Lêer:Ellie van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|170px|[[Elsie van Broekhuizen]], ds. [[Herman van Broekhuizen]] se eggenote en 'n kleindogter van pres. [[Paul Kruger]], was saam met Malherbe die enigste twee vroue-afgevaardigdes na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein.]] Malherbe was ook aktief op politieke gebied. Sy en [[Elsie van Broekhuizen]], eggenote van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde]] predikant ds. [[Herman van Broekhuizen]], is in Januarie 1919 na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein afgevaardig, waar hulle die enigste vroueafgevaardigdes was, en daar het sy die eerste keer persoonlik met genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] in aanraking gekom. Sy het hom sommer dadelik gevra wat sy standpunt in verband met vrouestemreg was, en hy het haar toe al beloof dat hy hulle sou laat weet wanneer die tyd ryp daarvoor was. Intussen moes die vroue opgelei word om hul taak en plig as stemgeregtigde burgers te kan verstaan wanneer die tyd daarvoor aanbreek. Sy was een van die stigters van die Nasionale Vroueparty van Transvaal (die vrouevleuel van die [[Nasionale Party]]), gestig in [[Johannesburg]] op [[21 Julie]] [[1915]] deur Johanna Brandt, en as lid van die hoofbestuur het sy haar vanaf omstreeks 1927 vir die verkryging van vrouestemreg in Suid-Afrika beywer.<ref name="pret" /> In die beginjare van die [[Pakt-regering]] (1924–1933) was die argument in Nasionale geledere teen vrouestemreg dat as dit aan wit vroue toegeken word, dit ook aan bruin en later moontlik swart vroue toegeken sou moes word; daarom was die Nasionale Vroueparty dit met hul manlike eweknieë in die NP eens dat gewag moes word vir verdere wetgewing met betrekking tot die kiesreg van gekleurde Suid-Afrikaners. Later is ’n spesiale kommissie van die Volksraad benoem om die toekenning van vrouestemreg te ondersoek. Nadat getuienis afgelê is, ook deur lede van die Vroue- Nasionale Party, onder wie [[Mabel Jansen]], het die kommissie aanbeveel dat vir eers vrouestemreg aan wit vroue toegeken word. Nadat enkele Volksraadslede privaat wetsontwerpe ingedien het om aan vroue stemreg toe te ken, het die Nasionale Vroueparty by monde van haar lyfblad, ''Die Burgeres'', in Desember 1927 gesê hulle vereenselwig hulle nie "met pogings om nou wetsontwerpe by die Parlement in te dien nie", maar dit is "nie te betwyfel dat al meer en meer ’n gevoel by die vroue ontstaan dat ons nie meer lank hierdie saak kan laat links lê nie. So getuig die meningsuitings wat reeds in ons blad verskyn en ook beskrywingspunte van ons Kongres." Nadat genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] onderneem het as sy regering ná 1929 verkiesing weer aan bewind kom, hy self in 1930 ’n mosie vir vrouestemreg sou indien, het Malherbe op die Transvaalse kongres van die Nasionale Vroueparty ’n pleidooi vir vrouestemreg gelewer: "Die tyd het aangebreek dat ons ons sonder versuim moet bekwaam vir die nuwe verantwoordelikheid wat waarskynlik op ons gelê sal word. Gesondheidstoestande, huisvesting en opvoeding lê baie na aan ’n vrou se hart. Die opvoeding van ons toekomstige moeders – dit moet tog in ons hande lê. Die pligte van ’n vrou en moeder beskou ek as die allerhoogste roeping in ons samelewing. Daarop rus wel deeglik die verpligting van bekwaamheid net soos vir enige ander pos, dié van onderwyseres, dokter of wat ook al, in die maatskappy. En sal die vrou wat haar verstand so ver ontwikkel het, terugdeins vir die grote huishouding van die staat? Sal sy dan hier ook nie haar verkrege wysheid, haar ervaring, haar lewendige belang in die welvaart van haar gesin, haar volk en die mensheid laat geld nie? Waar vader en moeder saam met kennis die juiste leiding van hul huislike sake behartig, kan hulle net so goed saam die landsake bespreek, sodat hul saam hulle stem kan uitbring vir die welvaart van die hele volk. "Die twee grootste redes waarom ons die reg wil hê om te stem, is (1) om die lewe vir ons kinders veilig en gelukkig te maak, (2) omdat ons reken dat vroue daardeur hul ewewig sal terugkry. Deur die stemreg word die vrou gedwing om 'n verstandige en meer doeltreffende deel te neem aan die lewe: sy moet saam met die man aan die vooruitgang van die wêreld arbei. Die staatsmanne weet ook dat pligsgevoel deur verantwoordelikheid gebore word."<ref>{{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.</ref> In Maart 1930 het Hertzog die vrouestemregwetsontwerp ingedien, en op [[19 Mei]] [[1930]] het dit wet geword.<ref>{{af}} [http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2007/01/27/BJ/5/Volksmoeder.html Die Afrikanervrou as volksmoeder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014170619/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2007/01/27/BJ/5/Volksmoeder.html |date=14 Oktober 2015 }}, ''[[Die Burger]]'', 27 Januarie 2007. URL besoek op 14 Oktober 2015.</ref> Met die samesmelting van die Nasionale en Nasionale Vroueparty in 1931 het Malherbe uitvoerende lid van die Transvaalse NP geword. === Provinsiale en Volksraad === [[Lêer:Mabel Malherbe Huisgenoot 1945.jpg|duimnael|regs|200px|[[Anna Neethling-Pohl]] het in 1945 'n artikel oor Malherbe vir ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' geskryf waarby dié foto verskyn het.]] [[Beeld:Mabel Malherbe, Die Nasionale Boek, 1931.jpg|duimnael|links|Mabel Malherbe, omstreeks 1931.]] Genl. Hertzog, leier van die [[Nasionale Party]] en eerste minister van die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] het ná sy party se volstrekte oorwinning in die verkiesing van 1929, in 1930 toegegee aan die eise van sy volgelinge om die wit bevolking se posisie te verstewig deur net aan wit vroue stemreg toe te ken. Dit het hy gedoen in die aangesig van ’n moontlike bedreiging deur bruin en swart kiesers in Kaapland wat destyds, onderhewig aan streng maatstawwe sodat hul getalle nooit groot was nie, saam met wit kiesers op ’n gemeenskaplike kieserslys geregistreer was en saam met hulle kon stem. Nadat die stemreg na wit vroue uitgebrei is, is die stemregkwalifikasies vir alle wit kiesers in Kaapland en [[Natal]] afgeskaf. Omdat in die Unie vyf jaar moes verloop tussen algemene verkiesings, sou die volgende verkiesing eers in 1934 gehou word, maar weens die [[Groot Depressie]] het Hertzog se NP en genl. [[Jan Smuts]] se [[Suid-Afrikaanse Party]] in 1933 ooreengekom om ’n koalisie te vorm. Dit het gelei tot ’n vervroegde algemene verkiesing op [[17 Mei]] [[1933]] waarin NP- en SAP-kandidate mekaar nie sou teenstaan nie. Met die stigting van die [[Verenigde Party]] op [[5 Desember]] [[1934]] het Malherbe dadelik haar plek in die uitvoerende komitee van die nuwe party ingeneem. Vroue het reeds op [[27 Januarie]] [[1932]] in ’n tussenverkiesing in die kiesafdeling [[Von Brandis (kiesafdeling)|Von Brandis]] die eerste keer kans gekry om te stem.<ref>{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> Die eerste vrou wat as Volksraadslid verkies is, was [[Leila Reitz]], SAP-koalisiekandidaat vir [[Parktown (kiesafdeling)|Parktown]], hoewel onbestrede. In Junie 1933 het die verkiesings vir die vier Provinsiale Rade plaasgevind en word N.B. Spilhaus [[Kaapland]] se eerste vroue-LPR toe sy die paal haal as onafhanklike kandidaat in Rondebosch. Malherbe het in dieselfde verkiesing die eerste vroue-LPR van Transvaal geword. Op [[23 Augustus]] (volgens ’n ander bron [[24 Augustus]])<ref>{{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.</ref> [[1933]] vind ’n tussenverkiesing in die Volksraadsetel [[Wonderboom (kiesafdeling)|Wonderboom]] plaas nadat dr. [[Herman van Broekhuizen]] bedank het om Suid-Afrika se spesiale gesant in [[Nederland]] te word. Malherbe verslaan die onafhanklike kandidaat P.A. Taljaard met 159 stemme en word die eerste Afrikaanssprekende<ref name="potg" /><ref name="pret" /> asook Nasionale vrou in die Volksraad. Die eretitel van eerste Afrikaanssprekende vrou in die Volksraad is wel bedenklik omdat sy volgens alle aanduidings lewenslank tuis Engels gepraat het, maar oor dié prestasie skryf [[M.E.R.]] in ''Die Burgeres'': "Dit is die eerste keer dat die vrou aan die verkiesingstryd deelneem en dat die vrou deur volkskeuse uitgesoek is om in die Volksraad te dien. Sy moet deeglik kennis dra van al die sake wat die vrou betref, sodat (wanneer) sy in die Volksraad opstaan, mens moet voel: daar praat al die vroue. Deur die toetrede van mev. Malherbe is die 'Ewig Weibliches' ook in die politiek gebring. Mev. Malherbe wat al baie dienste aan die Afrikaanse volk gelewer het, sal as Volksraadslid veel vir ons beteken."<ref>{{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.</ref> As Volksraadslid het sy al haar krag en energie aan twee ideale gewy, naamlik die verbetering van die lot van die minderbevoorregtes en die behartiging van vrouebelange. In die Volksraad het sy vurig gepleit dat vroue ook tot die staatsdiens toegelaat word, dat jong minderbevoorregte meisies spesiale opleiding ontvang om as huishoudsters in diens geneem te word, dat werkgeleenthede vir Blankes op die paaie geskep word, dat 'n indringende ondersoek na die voedingstoestande in die land ingestel word en dat voorligting oor voeding en gesondheid aan die breë volkslae verskaf word.<ref name="pret" /> Haar loopbaan in die Volksraad het net tot [[11 April]] [[1938]] geduur, maar die beskikbare bronne meld nie of dit is omdat sy haar nie weer verkiesbaar gestel het en of sy nie vir die algemene verkiesing van 1938 benoem is nie. === Ná die Volksraad === [[Lêer:Mabel Malherbe by 'n borsbeeld van haar.jpg|duimnael|links|270px|Mabel Malherbe by 'n borsbeeld van haar tydens die ingebruikneming van die [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] in [[Pretoria]] se nuwe skoolsaal op [[17 September]] [[1960]].]] [[Lêer:Vroueoptog Pretoria 1940.jpg|duimnael|regs|320px|Die onderskrif by dié foto in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' van [[12 Julie]] [[1940]] het gelui: "Die groot skare vroue wat op die Pretoriase Kerkplein byeengekom en daarna in optog na die Uniegebou gegaan het om 'n vredespetisie aan die Regering voor te lê." Dr. [[Hendrik Verwoerd]] het verhoed dat Malherbe die optog lei omdat sy nie tot die Gesuiwerde Nasionale Party behoort het nie, maar genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] ondersteun het.]] Malherbe was 'n geesdriftige bewonderaar en ondersteuner van genl. Hertzog en het in die uitvoerende komitee van die Nasionale Party van Transvaal en daarna van die [[Verenigde Party]] gedien. Met die totstandkoming van die Herenigde Nasionale Party of Volksparty in 1940, nadat Hertzog se volgelinge die VP verlaat het toe sy mosie vir neutraliteit in die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die Volksraad in September 1939 verslaan is, het sy ook in die uitvoerende komitee van dié party in Transvaal gedien. Ná Januarie 1941 was sy lid van die [[Afrikanerparty]], gestig deur Hertzogiete wat die HNP of V verlaat het. Ideologies het die Afrikanerparty en die Nasionale Party nie veel van mekaar verskil nie. Die grootste verskil was dat die Afrikanerparty die Kleurlinge beskou het as deel van die Afrikaners. Volgens dié party was Kleurlinge en Afrikaners gelyke vennote. Dit is iets waarmee dr. [[D.F. Malan]] hom nie kon versoen nie. In 1941 het [[Anna Neethling-Pohl]], Eldie Buurman en Christie Muller vir Malherbe genooi om ’n vroueoptog na die [[Uniegebou]] te lei om ’n klagskrif aan genl. [[Jan Smuts]], die eerste minister, te oorhandig waarin hulle betoog teen [[Suid-Afrika]] se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Sy is dié eer bewys omdat sy sterk teen die oorlogspoging gekant was. Dr. [[Hendrik Verwoerd]], redakteur van ''[[Die Transvaler]]'', het die sameroepers gevra om nie toe te laat dat ’n "omstrede politieke figuur" soos Malherbe die optog lei nie. Malherbe en haar man het nie die Gesuiwerde Nasionale Party gesteun nie en was dus polities in ’n ander kamp as die Nasionaliste wat teen die oorlog gekant was. Malherbe was woedend, maar het steeds aan die optog deelgeneem, hoewel sy redelik na aan die agterkant geloop het. == Skrywer == [[Lêer:Mabel Malherbe bejaard.jpg|duimnael|regs|170px|Mabel Malherbe in die aand van haar lewe.]] Malherbe se liefde vir die joernalistiek het uiting gevind in talle publikasies. In 1931 het sy 'n bydrae, getitel 'Die Afrikaner-Vrou', gelewer in die boek ''Ons land en volk'' wat [[Harm Oost]] saamgestel het. 'n Aantal van haar artikels het in tydskrifte verskyn en sy het ook twee bundels saamgestel uit bydraes wat in ''[[Die Boerevrou]]'' verskyn het, naamlik ''Die Boerevrou-boek'' (Pretoria, 1950)<ref>{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=ho9ZPAAACAAJ&dq=mabel+malherbe&hl=af&sa=X&ved=0CDIQ6AEwBGoVChMI8_6-mJzAyAIVQ5-ACh0bewUP Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> en ''Juwele wat steeds bekoor'' (Johannesburg, 1952).<ref>{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=fAkqmgEACAAJ&dq=mabel+malherbe&hl=af&sa=X&ved=0CC0Q6AEwA2oVChMI_b2v2q3AyAIVCVkaCh0jPgey Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> In 1953 het die Universiteit van Pretoria haar met die toekenning van 'n eredoktorsgraad in die lettere vereer vir die groot dienste wat sy aan die Afrikaanse taal en kultuur gelewer het. Anna Neethling-Pohl sluit haar artikel oor Malherbe in ''[[Die Huisgenoot|Huisgenoot]]'' van [[1 Junie]] [[1945]] as volg af: “Ná 'n stormagtige lewe, 'n lewe van naastediens en die wil om by te dra tot die uiteindelike onafhanklikheid van haar volk, is Mabel Malherbe vandag 'n kalm, ewewigtige vrou wat tot die groep Afrikaners behoort wat nugter staan teenoor sowel die deugde as die swakhede van haar volk. [[C. Louis Leipoldt|Leipoldt]] het op ‘n keer geskryf: ' 'n Volk die word nie sommer soos die koring groot, en die tyd het aangebreek dat ons al meer moet wegdoen met illusies, met chauvinistiese woorde en houdings en met 'n gerieflike agteroorleunery op alles wat die voorvaders gedoen het. Ons het 'n voortsettingstaak. Ons moet met altyd strenger tug ons mense en kragte saamgord,’ en ons beperk tot die uitbouing van dié elemente in ons volkslewe wat sal bydra tot 'n verdieping daarvan. Ons moet ophou om die lewe van 'n volk aan ons eie beperkte lewetjies te meet en, soos Moses, tevrede wees om die visioen van die beloofde land te sien. Maar dan moet ons intussen eerlik en onbevrees en voortdurend en hard werk daarvoor. Elkeen moet sy plekkie vol staan.” == Gesinslewe == Malherbe is op [[13 April]] [[1904]] getroud met die prokureur Kenne Nicolaas De Kock Malherbe. 'n Seun en 'n dogter is uit dié huwelik gebore. == Bronne == * {{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. * {{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk. * {{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) (Edms.) Bpk. * {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Eksterne skakels == * {{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring (wat ook uitvoerige biografiese gegewens oor Mabel Malherbe bevat]. URL besoek op 13 Oktober 2015. * {{af}} [http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/21922/VanRensburg_Ontstaan%282012%29.pdf?sequence=3 Breedvoerige biografie van Mabel Malherbe]. URL besoek op 14 Oktober 2015. {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Malherbe, Mabel}} [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Politici van die Verenigde Party]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse burgemeesters]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1964]] 7uyek8dc7inuydapdcoq9tkeqwwitcq 2925731 2925729 2026-08-17T06:09:35Z Jcb 223 2925731 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Mabel Malherbe | bynaam = | beeld = Mabel Malherbe potloodskets.jpg | onderskrif = 'n Potloodskets van Mabel Malherbe | geboortenaam = Mabel Catherine Malherbe | geboortedatum = 9 Augustus 1879 | geboorteplek = [[Pretoria]], [[Transvaal]] | dood_datum = {{SDEO|1879|8|9|1964|2|1}} | sterfteplek = [[Nelspruit]], [[Transvaal]] | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrikaans | beroep = Politikus, joernalis | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = [[Nasionale Party]]<br /> [[Verenigde Party]]<br /> [[Afrikanerparty]] | godsdiens = | huweliksmaat = Kenne Malherbe | kinders = Een seun, een dogter | webwerf = | handtekening = }} '''Mabel Catherine Malherbe''' ([[Pretoria]], [[Transvaal]], [[9 Augustus]] [[1879]] – Roodewal, [[Nelspruit]], [[1 Februarie]] [[1964]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse politikus, joernalis, die tweede vrou wat tot die Volksraad verkies is en die eerste burgemeesteres van ’n Suid-Afrikaanse stad ([[Pretoria]]). C. Pretorius skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'': "Ofskoon klein en fyn van persoon, was Malherbe 'n vrou met merkwaardige dryfkrag en vasberadenheid, maar ook met 'n diepe deernis vir haar medemens. Volgens die skryfster [[M.E.R.]] wat haar goed geken het, was dit haar geaardheid om te help en te gee aan dié wat moes ontbeer, en kon sy gebrek nêrens gesien het sonder om dit te probeer verhelp nie." [[Anna Neethling-Pohl]] sê sy was as jong vrou fyn, aantreklik, lewenslustig en idealisties. Al was sy later ’n bekende openbare figuur, het min mense haar regtig intiem geken. Sy was terughoudend en van haar vriende het haar as “intimiderend” beskryf. Nietemin was almal dit eens dat sy ’n vrou met ontsaglike integriteit was. Sy het vroue, veral Afrikanervroue, se belange deurentyd op die hart gedra en bevorder, en ’n onmiskenbare rol gespeel, deur haar politieke bedrywighede en haar redakteurskap van ''[[Die Boerevrou]]'', om Afrikaanse vroue op die moderne lewe in die 20ste eeu voor te berei. == Herkoms en opleiding == [[Lêer:Eugenemarais.jpg|duimnael|links|170px|Malherbe was 'n susterskind van die skrywer en digter [[Eugène Marais]].]] [[Lêer:Rustenburg House 001.jpg|duimnael|regs|240px|’n Skets van Rustenburg House, deur Montrose Cloete. Die [[Hoër Meisieskool Rustenburg]], waar Malherbe gematrikuleer het, is onder meer in dié gebou gehuisves tot sy verskuiwing in 1932 na die Erinville-landgoed. Die laerskool gebruik steeds Rustenburg House.]] Malherbe was die dogter van Frans Christopher Muller Rex en sy vrou, Gezina Constantia (Jess) Marais. Haar oupagrootjie aan vaderskant was die entrepreneur [[George Rex]] ([[29 Augustus]] [[1765]] – [[3 April]] [[1839]]), die stigter van [[Knysna]] en luidens gerugte van destyds ’n buite-egtelike kind van koning George III, hoewel genetiese toetse dié bewering in 2004 weerlê het.<ref>{{en}} [http://www.knysnaplettherald.com/news/News/General/125732/New-doubts-about-royal-blood ''New doubts about royal blood''], ''Knysna-Plett Herald'', 11 Desember 2014. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> George Rex het geweier om hom aan die huwelikswette van die [[Kaapkolonie]] te onderwerp en het dus vier buite-egtelike kinders gehad by ’n vrygemaakte slavin, Johanna Rosina van der Caap, en daarna nog nege by een van haar dogters, Carolina Margaretha Ungerer, 'n kind van Johanna by ’n gewese eienaar. Malherbe se moeder was ’n suster van die digter en skrywer [[Eugène Marais]] ([[9 Januarie]] [[1871]] – [[29 Maart]] [[1936]]). Haar oupa aan moederskant was Jan Nielen Marais, lid van die Transvaalse regering onder pres. [[Thomas François Burgers|T.F. Burgers]]. Jan en Catharina Marais het in 1868 van ’n plaas naby [[Stellenbosch]] na Pretoria verhuis. Hulle het ses dogters en vier seuns gehad. Eugène Marais was die jongste seun. In Transvaal het die Marais-gesin hoofsaaklik met Engelssprekendes en oud-Kapenaars omgegaan. Hulle kon [[Engels]] vlot praat en het dit ook graag gedoen. Hulle het blykbaar nie goed oor die weg gekom met Afrikaners nie en het ook nie ’n hoë dunk van pres. [[Paul Kruger]] gehad nie omdat hy te onverfynd en boonop ’n [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Dopper]] was. Weens haar vader, Frank, met wie haar moeder in 1874 getroud is, se drankprobleem was daar gedurig spanning in die Malherbe-huishouding, wat daartoe gelei het dat hy [[Karoo]] toe verhuis en daar redakteur van ’n Nederlandse koerant geword het, al was sy huistaal Engels. Jess was ’n sterk vrou en het haar drie kinders (daar was ook nog die seuns Percy en Herbert) alleen onderhou deur ’n losieshuis en klein melkery te bedryf. Met haar moeder het Malherbe gereeld vasgesit. Malherbe het haar skoolopleiding in haar geboortestad begin en aan die [[Hoër Meisieskool Rustenburg]] in [[Rondebosch]], [[Kaapstad]], voltooi, dieselfde skool waar die eerste vrou in die Volksraad, [[Leila Reitz]], matriek in 1905 in die eersteklas geslaag het. Malherbe het op skool besluit om verslaggewer te word en ná matriek self gereël om by ’n Engelse dagblad opgelei te word, maar haar ma was sterk daarteen gekant dat Malherbe in ’n kantoor sou gaan werk en het haar per telegram huis toe gebied. Op 17 was sy terug in Pretoria waar sy af en toe beriggies vir koerante geskryf het. Terwyl sy vir mev. Grobler, eggenote van pres. Kruger se sekretaris, Piet Grobler, Engelslesse gegee het, het sy in aanraking met die president gekom, enkele kere by hom aan huis gekuier en ’n groot bewondering vir die stil, sterk en ruwe leier ontwikkel. Die [[Jameson-inval]] was ’n keerpunt in haar politieke denke, want dit het haar selfs nog voor die [[Tweede Vryheidsoorlog]] tot Afrikaner-Nasionalisme bekeer. == Driejarige Oorlog en daarna == [[Lêer:Town hall, Haarlem, Holland-LCCN2001699504.jpg|duimnael|links|300px|Malherbe het 'n driejarige kurses in [[Haarlem]], die hoofstad van [[Noord-Holland]], van omstreeks 1901 tot 1904 gevolg. Hierdie fotochroom van die Haarlemse stadsaal dateer van omstreeks 1895.]] [[Lêer:Gustav Preller.jpg|duimnael|180px|[[Gustav Preller]] was een van die [[Pretoria]]se intellektuele met wie Mabel en Kenne Malherbe bevriend was.]] Vervul met die behoefte om haar land te dien, het sy haar met die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] in 1899 by die [[Rooi Kruis]] aangesluit.<ref name="pret">{{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) (Edms.) Bpk.</ref> Sy het eers in Pretoria en daarna op die trein tussen die hoofstad en Modderspruit verpleegwerk gedoen. Tydens die uitvoering van haar pligte het sy haar toekomstige man, Kenne N. De Kock Malherbe, ’n prokureur, ontmoet.<ref name="potg">{{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref> Op haar laaste besoek aan Modderspruit het hulle verloof geraak. Toe haar familie tydelik op [[Gordonsbaai]] gaan woon ná die besetting van Pretoria op [[5 Junie]] [[1900]] deur die Britse troepemagte, het sy daarin geslaag om met die hulp van die groot Kaapse weldoener [[Marie Koopmans-de Wet]] op die [[Duitsland|Duitse]] skip ''Hertzog'' na [[Nederland]] te gaan, waar sy in die Diakonessehuis in [[Haarlem]] 'n driejarige kursus in verpleging gevolg het. In Nederland het haar groot lewensdoel vorm aangeneem: om alles in haar vermoë te doen om haar volk se verlore vryheid terug te help wen. Reeds in die jare onmiddellik ná haar terugkeer in Pretoria in 1904 het Malherbe groot belangstelling in die openbare lewe en in die lot van die minderbevoorregtes getoon. Haar man, Kenne, met wie sy op [[13 April]] [[1904]] getroud is, was die seun van Nicolaas Malherbe, oud-tesourier-generaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]. Volgens die skrywer [[M.E.R.]] was Kenne Malherbe ’n knap prokureur met “veelsydige aanknopings en belange”. Die egpaar was bevriend met talle intellektuele in die hoofstad, onder wie adv. [[Tielman Roos]] en [[Gustav Preller]], redakteur van ''[[Die Volkstem|De Volksstem]]''. Volgens oorlewering het die Malherbes ’n gelukkige huwelikslewe gehad. Kenne Malherbe was saggeaard en het sy vrou hartgrondig ondersteun in alles wat sy aangepak het. Soms het hy grappenderwys na homself verwys as “mnr. Mabel Malherbe”. In die omgang het sy Afrikaans gepraat, maar hul huistaal was Engels, waarskynlik omdat sy Engels grootgeword het. Hul twee kinders is ook na Engelse skole gestuur. Martha (Martli) is in 1905 gebore en Nicolaas Samuel (Boet) in 1906. Martli het aktrise geword, 25 jaar in [[Londen]] gewoon en heeltemal verengels. Sy was nooit getroud nie en het haar ma later verwyt dat sy so besig was met liefdadigheidswerk dat sy nie genoeg tyd aan haar afgestaan het nie. Boet was ’n ware intellektueel en het later lid geword van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]]. Blykbaar het Malherbe albei haar kinders se uitkyke en leefwyse volkome aanvaar. Malherbe het haar aan liefdadigheidswerk gewy, was sedert die stigting in 1904 lid van die [[Suid-Afrikaanse Vrouefederasie]] en het in 1917 in die hoofbestuur van hierdie organisasie gedien. Sy was ook stigter van die Pretoriase Afrikaans-Hollandse Leesunie. Hierdie vereniging het van krag tot krag gegaan tot daar honderd lede was en 'n lang waglys vir lidmaatskap. So is die Mabel Malherbe-leeskring, wat vandag (2015) nog bestaan, gestig.<ref name="lees">{{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> Sy was voorsitster van die Suid-Afrikaanse Nasionale Vroueraad (Pretoria-tak) en het hierdie liggaam eenkeer op 'n internasionale konferensie in [[Genève]] verteenwoordig, waar sy interessante vroue uit talle wêrelddele ontmoet het. == ''Die Boerevrou'' == [[Lêer:Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|duimnael|regs|180px|Die skrywer [[M.E.R.]] het saam met Malherbe by ''[[Die Boerevrou]]'' gewerk, die eerste Afrikaanse vrouetydskrif.<ref>{{af}} [http://repository.up.ac.za/handle/2263/21922 Ontstaan, bestuur en ontvangs van ''[[Die Boerevrou]]'', die eerste Afrikaanse vrouetydskrif]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref>]] [[Lêer:Die Boerevrou Mei 1926.jpg|links|duimnael|200px|Die voorblad van ''[[Die Boerevrou]]'' van Mei 1926.]] [[Lêer:AG Visser Heidelberg.jpg|duimnael|regs|180px|Van die digter dr. [[A.G. Visser]] het gereeld bydraes in ''[[Die Boerevrou]]'' verskyn.]] [[Lêer:Pres FW Reitz.jpg|duimnael|links|200px|Die oudpresident van die [[Oranje-Vrystaat]] [[F.W. Reitz]] was van die digters wie se gedigte in ''[[Die Boerevrou]]'' gepubliseer is.]] Malherbe het vroeg reeds 'n groot liefde vir die joernalistiek geopenbaar. In 1945 het sy vir ’n artikel in ''[[Die Huisgenoot|Huisgenoot]]'' aan [[Anna Neethling-Pohl]] vertel hoe dit gebeur het dat sy ''[[Die Boerevrou]]'' begin het. Sy en haar man het op ’n dag ’n tentoonstelling besoek en is daar oorgehaal om op die ''Farmer’s Weekly'' in te teken. Toe sy tuiskom, kry sy die beskeie vroueblaadjie, ''The Homestead'', daarin. Dadelik het sy gevoel dat haar eie volk se vroue so 'n publikasie broodnodig het. En so kom sy daartoe om ''[[Die Boerevrou]]'' te stig, onder aanmoediging van haar oom [[Eugène Marais]]. Sy het in die hoofbestuur van die Nasionale Vroueparty gebly, maar bedank die sekretariële werk om al haar aandag aan ''[[Die Boerevrou]]'' te wy. Pohl skryf: “Hierdie blad, wat sy jare lank bestuur het en waarvoor haar man die geld gevind het, het in dringende en groot behoefte voorsien. Ek is oortuig daarvan dat ons nouliks die belangrikheid daarvan kan oorskat. Dit is dan ook mev. Malherbe se grootste diens aan haar volk gewees dat sy deur middel van haar blad die vrouens meer volksbewus gemaak het, hulle besliste leiding in verskillende sake gegee en hul lewens verdiep en verryk het.” Hierdie eerste Afrikaanse vroueblad se eerste uitgawe het in Maart 1919 in Pretoria verskyn. [[Hermann Giliomee]] skryf oor haar beweegrede vir dié moedige poging: "Sy was ’n Engelssprekende wat in ’n stoere republikeinse familie ingetrou het. Sy het selde Afrikaans gepraat, min kerk toe gegaan en haar eie familie (gesin) het verengels. Nogtans het sy bewustelik besluit om haar as ’n Afrikaner te identifiseer. As ’n jong vrou het sy dikwels op Transvaalse plase gekom waar vroue haar raad gevra het oor gesondheid, huishoudelike sake en kindersorg. Sy het ''[[Die Boerevrou]]'' begin omdat sy al die daaglikse probleme van hierdie vroue wou behandel in ’n taal wat hulle verstaan."<ref>{{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.</ref> Malherbe het daarin geslaag om van 1920 af 'n aantal jare lank die medewerking van die skryfster [[M.E.R.]] as assistent-redakteur te verkry, wie se eerste kortverhale in dié blad verskyn het. Sy het ook bydraes van haar oom Eugene Marais ontvang en talle gedigte van hom het vir die eerste keer in hierdie tydskrif verskyn. Vir die eerste uitgawe het hy die gedig "Waar Tebes in die Stil Woestyn" geskryf. Neethling-Pohl meen dit is "miskien een van haar grootste gifte aan die volk dat sy dié begaafde digter voortdurend aangepor en gepla het om gedigte en prosastukke vir haar lesers beskikbaar te stel".<ref>{{af}} Neethling-Pohl, Anna. ''[[Huisgenoot]], 1 Junie 1945.</ref> Digters en skrywers soos [[Jan F.E. Celliers]], [[A.G. Visser]], [[Toon van den Heever]] en [[F.W. Reitz]] het gereeld bydraes gelewer, terwyl die skilders [[J.H. Pierneef]] en E. Mayer illustrasies vir die blad geteken het. Neethling Pohl skryf Malherbe het die volk en sy kunstenaars só aan mekaar bekendgestel. ''[[Die Boerevrou]]'' was altyd keurig versorg en, sonder om te preek, het dit smaak vir eie, nasionale kuns bevorder. Dr. [[C. Louis Leipoldt]] en ander medici het in 'n gesondheidsrubriek noodsaaklike voorligting oor allerlei siektes gegee. In die gewilde rubriek "Om die koffietafel" het briewe van leseresse oor die wedervarings en gewoontes van hul voorouers verskyn sodat ''[[Die Boerevrou]]'' 'n skatkamer geword het van kennis oor die kultuurgeskiedenis van die Afrikaner. Dit was nie slegs die eerste leesstof wat baie plattelandse vroue in Transvaal in hul eie taal gekry het nie, maar die blad het ook 'n aansienlike bydrae gelewer tot die algemene volksopvoeding en aankweek van leeslus.<ref name="pret" /> ''Die Boerevrou'' was ’n groot sukses onder lesers en het kritici se goedkeuring weggedra, maar die advertensies was maar skraps. Mabel wou net sekere soorte reklame aanvaar en het ’n verbod geplaas op enigiets wat drank of gepatenteerde medisyne adverteer.<ref>{{af}} [http://www.bronberger.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=869:slawekind-word-land-se-eerste-vroulike-burgemeester&catid=50:toeka-se-dae&Itemid=76 Slawekind word land se eerste vroulike burgemeester]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> Neethling-Pohl Skryf: "Hier moet mens ook mev. Malherbe se beginselvaste optrede i.v.m. advertensies noem. Alhoewel die tydskrif van die begin af sulke geldelike steun nodig gehad het, het sy geen enkele soort medisyne laat adverteer voordat dit eers deur deskundiges goedgekeur is nie. Sy was nie van plan om haar leseresse, versprei op eensame plase, ter wille van geld deur aantreklike advertensies te laat mislei nie. Die adverteerders het dikwels woedend geword en met beledigende woorde hul steun teruggetrek, maar mev. Malherbe het hardnekkig voet by stuk gehou."<ref>{{af}} Neethling-Pohl, Anna. ''[[Huisgenoot]]'', 1 Junie 1945.</ref> Weens die moeilike finansiële toestande tydens die [[Groot Depressie|depressiejare]] moes die uitgawe van dié blad in Desember 1931 gestaak word. == Openbare rol == Selfs voor sy redakteur en eienaar van ''[[Die Boerevrou]]'' was, het Malherbe 'n aktiewe rol in die openbare lewe van [[Pretoria]] gespeel. Met genl. Hertzog se uittrede uit die kabinet van genl. [[Louis Botha]] in 1912 het die Malherbe-egpaar hom beskou as die ware leier van die volk wat hulle na hul bestemming sou lei. Van toe af het Malherbe al haar krag ingespan om op politieke gebied vir die Afrikanersaak te werk. Op [[4 Augustus]] [[1914]] het sy aan die vroueoptog na die [[Uniegebou]] deelgeneem en was in daardie haar stigterslid van die Nasionale Vroueparty. Van die Bond van Afrikaanse Moeders was sy ook stigterslid. Met die stigting van die eerste tak van die Nasionale Vroueparty in Pretoria het Malherbe die eerste president daarvan geword. Sy het ses jaar, van 1927 tot 1933, in die stadsraad gedien en in 1932 die eerste vrou geword wat tot burgemeester van 'n Suid-Afrikaanse stad verkies is. Tydens die moeilike [[Groot Depressie|depressiejare]] het sy as eerste burger van die stad besonder baie by wyse van noodleniging gedoen; duisende werkloses is aan werk gehelp, veral op die paaie. Haar toewyding tot haar moedertaal het haar gelei om geld in te samel om in die dertigerjare die Transvaalse Universiteitskollege te help om 'n onafhanklike, Afrikaanse universiteit te word.<ref name="lees" /> === Vrouestemreg === [[Lêer:Genl JBM Hertzog Van Dyk.jpg|duimnael|180px|links|Malherbe was 'n geesdriftige ondersteuner van genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]]: in 1934 het sy hom tot in die [[Verenigde Party]] gevolg, in 1940 tot in die Herenigde Nasionale Party en kort daarna saam met sy getroue ondersteuners na die [[Afrikanerparty]] oorgegaan.]] [[Lêer:Ellie van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|170px|[[Elsie van Broekhuizen]], ds. [[Herman van Broekhuizen]] se eggenote en 'n kleindogter van pres. [[Paul Kruger]], was saam met Malherbe die enigste twee vroue-afgevaardigdes na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein.]] Malherbe was ook aktief op politieke gebied. Sy en [[Elsie van Broekhuizen]], eggenote van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde]] predikant ds. [[Herman van Broekhuizen]], is in Januarie 1919 na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein afgevaardig, waar hulle die enigste vroueafgevaardigdes was, en daar het sy die eerste keer persoonlik met genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] in aanraking gekom. Sy het hom sommer dadelik gevra wat sy standpunt in verband met vrouestemreg was, en hy het haar toe al beloof dat hy hulle sou laat weet wanneer die tyd ryp daarvoor was. Intussen moes die vroue opgelei word om hul taak en plig as stemgeregtigde burgers te kan verstaan wanneer die tyd daarvoor aanbreek. Sy was een van die stigters van die Nasionale Vroueparty van Transvaal (die vrouevleuel van die [[Nasionale Party]]), gestig in [[Johannesburg]] op [[21 Julie]] [[1915]] deur Johanna Brandt, en as lid van die hoofbestuur het sy haar vanaf omstreeks 1927 vir die verkryging van vrouestemreg in Suid-Afrika beywer.<ref name="pret" /> In die beginjare van die [[Pakt-regering]] (1924–1933) was die argument in Nasionale geledere teen vrouestemreg dat as dit aan wit vroue toegeken word, dit ook aan bruin en later moontlik swart vroue toegeken sou moes word; daarom was die Nasionale Vroueparty dit met hul manlike eweknieë in die NP eens dat gewag moes word vir verdere wetgewing met betrekking tot die kiesreg van gekleurde Suid-Afrikaners. Later is ’n spesiale kommissie van die Volksraad benoem om die toekenning van vrouestemreg te ondersoek. Nadat getuienis afgelê is, ook deur lede van die Vroue- Nasionale Party, onder wie [[Mabel Jansen]], het die kommissie aanbeveel dat vir eers vrouestemreg aan wit vroue toegeken word. Nadat enkele Volksraadslede privaat wetsontwerpe ingedien het om aan vroue stemreg toe te ken, het die Nasionale Vroueparty by monde van haar lyfblad, ''Die Burgeres'', in Desember 1927 gesê hulle vereenselwig hulle nie "met pogings om nou wetsontwerpe by die Parlement in te dien nie", maar dit is "nie te betwyfel dat al meer en meer ’n gevoel by die vroue ontstaan dat ons nie meer lank hierdie saak kan laat links lê nie. So getuig die meningsuitings wat reeds in ons blad verskyn en ook beskrywingspunte van ons Kongres." Nadat genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] onderneem het as sy regering ná 1929 verkiesing weer aan bewind kom, hy self in 1930 ’n mosie vir vrouestemreg sou indien, het Malherbe op die Transvaalse kongres van die Nasionale Vroueparty ’n pleidooi vir vrouestemreg gelewer: "Die tyd het aangebreek dat ons ons sonder versuim moet bekwaam vir die nuwe verantwoordelikheid wat waarskynlik op ons gelê sal word. Gesondheidstoestande, huisvesting en opvoeding lê baie na aan ’n vrou se hart. Die opvoeding van ons toekomstige moeders – dit moet tog in ons hande lê. Die pligte van ’n vrou en moeder beskou ek as die allerhoogste roeping in ons samelewing. Daarop rus wel deeglik die verpligting van bekwaamheid net soos vir enige ander pos, dié van onderwyseres, dokter of wat ook al, in die maatskappy. En sal die vrou wat haar verstand so ver ontwikkel het, terugdeins vir die grote huishouding van die staat? Sal sy dan hier ook nie haar verkrege wysheid, haar ervaring, haar lewendige belang in die welvaart van haar gesin, haar volk en die mensheid laat geld nie? Waar vader en moeder saam met kennis die juiste leiding van hul huislike sake behartig, kan hulle net so goed saam die landsake bespreek, sodat hul saam hulle stem kan uitbring vir die welvaart van die hele volk. "Die twee grootste redes waarom ons die reg wil hê om te stem, is (1) om die lewe vir ons kinders veilig en gelukkig te maak, (2) omdat ons reken dat vroue daardeur hul ewewig sal terugkry. Deur die stemreg word die vrou gedwing om 'n verstandige en meer doeltreffende deel te neem aan die lewe: sy moet saam met die man aan die vooruitgang van die wêreld arbei. Die staatsmanne weet ook dat pligsgevoel deur verantwoordelikheid gebore word."<ref name="goosen">{{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.</ref> In Maart 1930 het Hertzog die vrouestemregwetsontwerp ingedien, en op [[19 Mei]] [[1930]] het dit wet geword.<ref>{{af}} [http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2007/01/27/BJ/5/Volksmoeder.html Die Afrikanervrou as volksmoeder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014170619/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2007/01/27/BJ/5/Volksmoeder.html |date=14 Oktober 2015 }}, ''[[Die Burger]]'', 27 Januarie 2007. URL besoek op 14 Oktober 2015.</ref> Met die samesmelting van die Nasionale en Nasionale Vroueparty in 1931 het Malherbe uitvoerende lid van die Transvaalse NP geword. === Provinsiale en Volksraad === [[Lêer:Mabel Malherbe Huisgenoot 1945.jpg|duimnael|regs|200px|[[Anna Neethling-Pohl]] het in 1945 'n artikel oor Malherbe vir ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' geskryf waarby dié foto verskyn het.]] [[Beeld:Mabel Malherbe, Die Nasionale Boek, 1931.jpg|duimnael|links|Mabel Malherbe, omstreeks 1931.]] Genl. Hertzog, leier van die [[Nasionale Party]] en eerste minister van die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] het ná sy party se volstrekte oorwinning in die verkiesing van 1929, in 1930 toegegee aan die eise van sy volgelinge om die wit bevolking se posisie te verstewig deur net aan wit vroue stemreg toe te ken. Dit het hy gedoen in die aangesig van ’n moontlike bedreiging deur bruin en swart kiesers in Kaapland wat destyds, onderhewig aan streng maatstawwe sodat hul getalle nooit groot was nie, saam met wit kiesers op ’n gemeenskaplike kieserslys geregistreer was en saam met hulle kon stem. Nadat die stemreg na wit vroue uitgebrei is, is die stemregkwalifikasies vir alle wit kiesers in Kaapland en [[Natal]] afgeskaf. Omdat in die Unie vyf jaar moes verloop tussen algemene verkiesings, sou die volgende verkiesing eers in 1934 gehou word, maar weens die [[Groot Depressie]] het Hertzog se NP en genl. [[Jan Smuts]] se [[Suid-Afrikaanse Party]] in 1933 ooreengekom om ’n koalisie te vorm. Dit het gelei tot ’n vervroegde algemene verkiesing op [[17 Mei]] [[1933]] waarin NP- en SAP-kandidate mekaar nie sou teenstaan nie. Met die stigting van die [[Verenigde Party]] op [[5 Desember]] [[1934]] het Malherbe dadelik haar plek in die uitvoerende komitee van die nuwe party ingeneem. Vroue het reeds op [[27 Januarie]] [[1932]] in ’n tussenverkiesing in die kiesafdeling [[Von Brandis (kiesafdeling)|Von Brandis]] die eerste keer kans gekry om te stem.<ref>{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> Die eerste vrou wat as Volksraadslid verkies is, was [[Leila Reitz]], SAP-koalisiekandidaat vir [[Parktown (kiesafdeling)|Parktown]], hoewel onbestrede. In Junie 1933 het die verkiesings vir die vier Provinsiale Rade plaasgevind en word N.B. Spilhaus [[Kaapland]] se eerste vroue-LPR toe sy die paal haal as onafhanklike kandidaat in Rondebosch. Malherbe het in dieselfde verkiesing die eerste vroue-LPR van Transvaal geword. Op [[23 Augustus]] (volgens ’n ander bron [[24 Augustus]])<ref name="goosen" /> [[1933]] vind ’n tussenverkiesing in die Volksraadsetel [[Wonderboom (kiesafdeling)|Wonderboom]] plaas nadat dr. [[Herman van Broekhuizen]] bedank het om Suid-Afrika se spesiale gesant in [[Nederland]] te word. Malherbe verslaan die onafhanklike kandidaat P.A. Taljaard met 159 stemme en word die eerste Afrikaanssprekende<ref name="potg" /><ref name="pret" /> asook Nasionale vrou in die Volksraad. Die eretitel van eerste Afrikaanssprekende vrou in die Volksraad is wel bedenklik omdat sy volgens alle aanduidings lewenslank tuis Engels gepraat het, maar oor dié prestasie skryf [[M.E.R.]] in ''Die Burgeres'': "Dit is die eerste keer dat die vrou aan die verkiesingstryd deelneem en dat die vrou deur volkskeuse uitgesoek is om in die Volksraad te dien. Sy moet deeglik kennis dra van al die sake wat die vrou betref, sodat (wanneer) sy in die Volksraad opstaan, mens moet voel: daar praat al die vroue. Deur die toetrede van mev. Malherbe is die 'Ewig Weibliches' ook in die politiek gebring. Mev. Malherbe wat al baie dienste aan die Afrikaanse volk gelewer het, sal as Volksraadslid veel vir ons beteken."<ref name="goosen" /> As Volksraadslid het sy al haar krag en energie aan twee ideale gewy, naamlik die verbetering van die lot van die minderbevoorregtes en die behartiging van vrouebelange. In die Volksraad het sy vurig gepleit dat vroue ook tot die staatsdiens toegelaat word, dat jong minderbevoorregte meisies spesiale opleiding ontvang om as huishoudsters in diens geneem te word, dat werkgeleenthede vir Blankes op die paaie geskep word, dat 'n indringende ondersoek na die voedingstoestande in die land ingestel word en dat voorligting oor voeding en gesondheid aan die breë volkslae verskaf word.<ref name="pret" /> Haar loopbaan in die Volksraad het net tot [[11 April]] [[1938]] geduur, maar die beskikbare bronne meld nie of dit is omdat sy haar nie weer verkiesbaar gestel het en of sy nie vir die algemene verkiesing van 1938 benoem is nie. === Ná die Volksraad === [[Lêer:Mabel Malherbe by 'n borsbeeld van haar.jpg|duimnael|links|270px|Mabel Malherbe by 'n borsbeeld van haar tydens die ingebruikneming van die [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] in [[Pretoria]] se nuwe skoolsaal op [[17 September]] [[1960]].]] [[Lêer:Vroueoptog Pretoria 1940.jpg|duimnael|regs|320px|Die onderskrif by dié foto in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' van [[12 Julie]] [[1940]] het gelui: "Die groot skare vroue wat op die Pretoriase Kerkplein byeengekom en daarna in optog na die Uniegebou gegaan het om 'n vredespetisie aan die Regering voor te lê." Dr. [[Hendrik Verwoerd]] het verhoed dat Malherbe die optog lei omdat sy nie tot die Gesuiwerde Nasionale Party behoort het nie, maar genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] ondersteun het.]] Malherbe was 'n geesdriftige bewonderaar en ondersteuner van genl. Hertzog en het in die uitvoerende komitee van die Nasionale Party van Transvaal en daarna van die [[Verenigde Party]] gedien. Met die totstandkoming van die Herenigde Nasionale Party of Volksparty in 1940, nadat Hertzog se volgelinge die VP verlaat het toe sy mosie vir neutraliteit in die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die Volksraad in September 1939 verslaan is, het sy ook in die uitvoerende komitee van dié party in Transvaal gedien. Ná Januarie 1941 was sy lid van die [[Afrikanerparty]], gestig deur Hertzogiete wat die HNP of V verlaat het. Ideologies het die Afrikanerparty en die Nasionale Party nie veel van mekaar verskil nie. Die grootste verskil was dat die Afrikanerparty die Kleurlinge beskou het as deel van die Afrikaners. Volgens dié party was Kleurlinge en Afrikaners gelyke vennote. Dit is iets waarmee dr. [[D.F. Malan]] hom nie kon versoen nie. In 1941 het [[Anna Neethling-Pohl]], Eldie Buurman en Christie Muller vir Malherbe genooi om ’n vroueoptog na die [[Uniegebou]] te lei om ’n klagskrif aan genl. [[Jan Smuts]], die eerste minister, te oorhandig waarin hulle betoog teen [[Suid-Afrika]] se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Sy is dié eer bewys omdat sy sterk teen die oorlogspoging gekant was. Dr. [[Hendrik Verwoerd]], redakteur van ''[[Die Transvaler]]'', het die sameroepers gevra om nie toe te laat dat ’n "omstrede politieke figuur" soos Malherbe die optog lei nie. Malherbe en haar man het nie die Gesuiwerde Nasionale Party gesteun nie en was dus polities in ’n ander kamp as die Nasionaliste wat teen die oorlog gekant was. Malherbe was woedend, maar het steeds aan die optog deelgeneem, hoewel sy redelik na aan die agterkant geloop het. == Skrywer == [[Lêer:Mabel Malherbe bejaard.jpg|duimnael|regs|170px|Mabel Malherbe in die aand van haar lewe.]] Malherbe se liefde vir die joernalistiek het uiting gevind in talle publikasies. In 1931 het sy 'n bydrae, getitel 'Die Afrikaner-Vrou', gelewer in die boek ''Ons land en volk'' wat [[Harm Oost]] saamgestel het. 'n Aantal van haar artikels het in tydskrifte verskyn en sy het ook twee bundels saamgestel uit bydraes wat in ''[[Die Boerevrou]]'' verskyn het, naamlik ''Die Boerevrou-boek'' (Pretoria, 1950)<ref>{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=ho9ZPAAACAAJ&dq=mabel+malherbe&hl=af&sa=X&ved=0CDIQ6AEwBGoVChMI8_6-mJzAyAIVQ5-ACh0bewUP Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> en ''Juwele wat steeds bekoor'' (Johannesburg, 1952).<ref>{{en}} [https://books.google.co.za/books?id=fAkqmgEACAAJ&dq=mabel+malherbe&hl=af&sa=X&ved=0CC0Q6AEwA2oVChMI_b2v2q3AyAIVCVkaCh0jPgey Besonderhede op Google Books]. URL besoek op 13 Oktober 2015.</ref> In 1953 het die Universiteit van Pretoria haar met die toekenning van 'n eredoktorsgraad in die lettere vereer vir die groot dienste wat sy aan die Afrikaanse taal en kultuur gelewer het. Anna Neethling-Pohl sluit haar artikel oor Malherbe in ''[[Die Huisgenoot|Huisgenoot]]'' van [[1 Junie]] [[1945]] as volg af: “Ná 'n stormagtige lewe, 'n lewe van naastediens en die wil om by te dra tot die uiteindelike onafhanklikheid van haar volk, is Mabel Malherbe vandag 'n kalm, ewewigtige vrou wat tot die groep Afrikaners behoort wat nugter staan teenoor sowel die deugde as die swakhede van haar volk. [[C. Louis Leipoldt|Leipoldt]] het op ‘n keer geskryf: ' 'n Volk die word nie sommer soos die koring groot, en die tyd het aangebreek dat ons al meer moet wegdoen met illusies, met chauvinistiese woorde en houdings en met 'n gerieflike agteroorleunery op alles wat die voorvaders gedoen het. Ons het 'n voortsettingstaak. Ons moet met altyd strenger tug ons mense en kragte saamgord,’ en ons beperk tot die uitbouing van dié elemente in ons volkslewe wat sal bydra tot 'n verdieping daarvan. Ons moet ophou om die lewe van 'n volk aan ons eie beperkte lewetjies te meet en, soos Moses, tevrede wees om die visioen van die beloofde land te sien. Maar dan moet ons intussen eerlik en onbevrees en voortdurend en hard werk daarvoor. Elkeen moet sy plekkie vol staan.” == Gesinslewe == Malherbe is op [[13 April]] [[1904]] getroud met die prokureur Kenne Nicolaas De Kock Malherbe. 'n Seun en 'n dogter is uit dié huwelik gebore. == Bronne == * {{af}} Giliomee, Hermann. 2004. ''Die Afrikaners: ’n Biografie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. * {{af}} Goosen, D.P. (red.) 1953. ''Die Triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk. * {{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' volume 7. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{af}} Pretorius, J.C. in Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) (Edms.) Bpk. * {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Eksterne skakels == * {{af}} [http://atterburytrust.org/die-trotse-geskiedenis-van-pretoria-se-oudste-leeskring/ Die trotse geskiedenis van Pretoria se oudste leeskring (wat ook uitvoerige biografiese gegewens oor Mabel Malherbe bevat]. URL besoek op 13 Oktober 2015. * {{af}} [http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/21922/VanRensburg_Ontstaan%282012%29.pdf?sequence=3 Breedvoerige biografie van Mabel Malherbe]. URL besoek op 14 Oktober 2015. {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Malherbe, Mabel}} [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Politici van die Verenigde Party]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse burgemeesters]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1964]] qkyrsaygszpht4ob12kew1wanjc4c5l 0 104782 2925734 2902525 2026-08-17T06:14:04Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2925734 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Ronald Koeman | image = [[Lêer:Ronald Koeman (2014) (cropped).jpg|240px]] | caption = Ronald Koeman in 2014 | fullname = Ronald Koeman | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|3|21|47|df=yes}}<ref name=GOAL>{{cite web |title=Ronald Koeman |url=http://www.goal.com/en-gb/people/netherlands/4153/ronald-koeman?ICID=TP |website=www.goal.com |access-date=30 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506143938/http://www.goal.com/en-gb/people/netherlands/4153/ronald-koeman?ICID=TP |archive-date= 6 Mei 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | birth_place = Zaandam, [[Nederland]] | currentclub = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] (hoofafrigter) | height = 1,81&nbsp;m<ref name=GOAL/> | position = Verdediger, middelveldspeler | years1 = 1980–1983 |clubs1 = [[FC Groningen|Groningen]] |caps1 = 90 |goals1 = 33 | years2 = 1983–1986 |clubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]] |caps2 = 94 |goals2 = 23 | years3 = 1986–1989 |clubs3 = [[PSV Eindhoven|PSV]] |caps3 = 98 |goals3 = 51 | years4 = 1989–1995 |clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] |caps4 = 192 |goals4 = 67 | years5 = 1995–1997 |clubs5 = [[Feyenoord]] |caps5 = 61 |goals5 = 19 | totalcaps = 535 | totalgoals = 193 | nationalyears1 = 1982–1994|nationalteam1 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] |nationalcaps1 = 78 |nationalgoals1 = 14 | manageryears1 = 1997–1998 |managerclubs1 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] (assistent) | manageryears2 = 1998–2000 |managerclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] (assistent) | manageryears3 = 2000–2001 |managerclubs3 = [[Vitesse Arnhem|Vitesse]] | manageryears4 = 2001–2005 |managerclubs4 = [[AFC Ajax|Ajax]] | manageryears5 = 2005–2006 |managerclubs5 = [[SL Benfica|Benfica]] | manageryears6 = 2006–2007 |managerclubs6 = [[PSV Eindhoven]] | manageryears7 = 2007–2008 |managerclubs7 = [[Valencia CF|Valencia]] | manageryears8 = 2009 |managerclubs8 = [[AZ Alkmaar|AZ]] | manageryears9 = 2011–2014 |managerclubs9 = [[Feyenoord]] | manageryears10 = 2014–2016|managerclubs10 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | manageryears11 = 2016–2017 |managerclubs11 = [[Everton FC|Everton]] | manageryears12 = 2018–2020 |managerclubs12 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] |managerclubs13=[[FC Barcelona|Barcelona]]|manageryears13=2020–2021|managerclubs14=[[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]]|manageryears14=2023–2026}} '''Ronald Koeman''' (gebore [[21 Maart]] [[1963]]) is 'n [[Nederland|Nederlandse]] [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige professionele -speler. Koeman staan bekend as een van die mees talentvolle verdedigers en middelveldspelers van sy tyd en was veral beroemd vir sy kragtige skote en doeltreffende vryskoppe. Hy het 'n sleutelrol gespeel in [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] se oorwinning in die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] van 1988. Koeman het 'n suksesvolle loopbaan gehad by spanne soos [[AFC Ajax|Ajax]], [[PSV Eindhoven]], en [[FC Barcelona]], waar hy belangrike titels gewen het, insluitend die [[UEFA Champions League|Europese Beker]] in 1992 met Barcelona. Sy vaardighede as speler het hom ook 'n suksesvolle afrigter gemaak, met poste by verskeie topklubs soos Ajax, [[SL Benfica|Benfica]], [[Valencia CF|Valencia]], [[Southampton F.C.|Southampton]], [[Everton FC|Everton]], en Barcelona. Hy het ook as hoofafrigter van die Nederlandse nasionale span gedien en hulle gehelp om die halfeindronde van die Europese Kampioenskap in 2024 te bereik. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Koeman, Ronald}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] 812lubdid9fye9s6hmvp5o47rx147p9 2925735 2925734 2026-08-17T06:14:31Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2925735 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Ronald Koeman | image = [[Lêer:Ronald Koeman (2014) (cropped).jpg|240px]] | caption = Ronald Koeman in 2014 | fullname = Ronald Koeman | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|3|21|47|df=yes}}<ref name=GOAL>{{cite web |title=Ronald Koeman |url=http://www.goal.com/en-gb/people/netherlands/4153/ronald-koeman?ICID=TP |website=www.goal.com |access-date=30 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506143938/http://www.goal.com/en-gb/people/netherlands/4153/ronald-koeman?ICID=TP |archive-date= 6 Mei 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | birth_place = Zaandam, [[Nederland]] | currentclub = | height = 1,81&nbsp;m<ref name=GOAL/> | position = Verdediger, middelveldspeler | years1 = 1980–1983 |clubs1 = [[FC Groningen|Groningen]] |caps1 = 90 |goals1 = 33 | years2 = 1983–1986 |clubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]] |caps2 = 94 |goals2 = 23 | years3 = 1986–1989 |clubs3 = [[PSV Eindhoven|PSV]] |caps3 = 98 |goals3 = 51 | years4 = 1989–1995 |clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] |caps4 = 192 |goals4 = 67 | years5 = 1995–1997 |clubs5 = [[Feyenoord]] |caps5 = 61 |goals5 = 19 | totalcaps = 535 | totalgoals = 193 | nationalyears1 = 1982–1994|nationalteam1 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] |nationalcaps1 = 78 |nationalgoals1 = 14 | manageryears1 = 1997–1998 |managerclubs1 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] (assistent) | manageryears2 = 1998–2000 |managerclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] (assistent) | manageryears3 = 2000–2001 |managerclubs3 = [[Vitesse Arnhem|Vitesse]] | manageryears4 = 2001–2005 |managerclubs4 = [[AFC Ajax|Ajax]] | manageryears5 = 2005–2006 |managerclubs5 = [[SL Benfica|Benfica]] | manageryears6 = 2006–2007 |managerclubs6 = [[PSV Eindhoven]] | manageryears7 = 2007–2008 |managerclubs7 = [[Valencia CF|Valencia]] | manageryears8 = 2009 |managerclubs8 = [[AZ Alkmaar|AZ]] | manageryears9 = 2011–2014 |managerclubs9 = [[Feyenoord]] | manageryears10 = 2014–2016|managerclubs10 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | manageryears11 = 2016–2017 |managerclubs11 = [[Everton FC|Everton]] | manageryears12 = 2018–2020 |managerclubs12 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] |managerclubs13=[[FC Barcelona|Barcelona]]|manageryears13=2020–2021|managerclubs14=[[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]]|manageryears14=2023–2026}} '''Ronald Koeman''' (gebore [[21 Maart]] [[1963]]) is 'n [[Nederland|Nederlandse]] [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige professionele -speler. Koeman staan bekend as een van die mees talentvolle verdedigers en middelveldspelers van sy tyd en was veral beroemd vir sy kragtige skote en doeltreffende vryskoppe. Hy het 'n sleutelrol gespeel in [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] se oorwinning in die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] van 1988. Koeman het 'n suksesvolle loopbaan gehad by spanne soos [[AFC Ajax|Ajax]], [[PSV Eindhoven]], en [[FC Barcelona]], waar hy belangrike titels gewen het, insluitend die [[UEFA Champions League|Europese Beker]] in 1992 met Barcelona. Sy vaardighede as speler het hom ook 'n suksesvolle afrigter gemaak, met poste by verskeie topklubs soos Ajax, [[SL Benfica|Benfica]], [[Valencia CF|Valencia]], [[Southampton F.C.|Southampton]], [[Everton FC|Everton]], en Barcelona. Hy het ook as hoofafrigter van die Nederlandse nasionale span gedien en hulle gehelp om die halfeindronde van die Europese Kampioenskap in 2024 te bereik. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Koeman, Ronald}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] l87lyofo6bkx9vd1vcwhjgjt7rq8na2 0 109709 2925684 2925485 2026-08-16T22:31:26Z Pynappel 70858 2925684 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021-03| url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-, BSocSci- en B.A.Hons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] ibad09rhb02o855ylf12tasqbwt68jy 2925685 2925684 2026-08-16T22:32:00Z Pynappel 70858 2925685 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021 | url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-, BSocSci- en B.A.Hons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 9708bm5xjolg9w8qj4v9diwe9cyh4xp 2925686 2925685 2026-08-16T22:44:28Z Pynappel 70858 /* Fakulteit Geesteswetenskappe */ @Aliwal2021 AWS 9 gee beide vorme, maar AWS 11 gee slegs die vorm sonder punte. Vir konsekwentheid met die res van die artikel en met hoe Akademia self hul grade skryf, verwyder ek die punte nou hier. Interessant genoeg sê die AWS daar is geen spasie tussen die graad en kwalifiseerder nie, terwyl Akademia wel 'n spasie daar sit. 2925686 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021 | url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref> waar studente òf saans en oor naweke lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 4omglvlnhgve9uvwwgq4x7scq9hdmp4 2925687 2925686 2026-08-16T22:46:49Z Pynappel 70858 Geen bron vir die "oor naweke" nie. 2925687 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021 | url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref> waar studente saans lesings bywoon, òf aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 2za39siitn90xkgokjym6ez0n8yghjn 2925688 2925687 2026-08-16T22:47:09Z Pynappel 70858 2925688 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021 | url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref> waar studente saans lesings bywoon of aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoër onderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 23l0ehwigriequhbylxvnxdzehbonj8 2925689 2925688 2026-08-16T22:48:10Z Pynappel 70858 /* Akademia et al. */ Hoër onderwys en hoëronderwys word uitruilbaar in die bronne gebruik. Kom ons hou dit konsekwent hier. 2925689 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021 | url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref> waar studente saans lesings bywoon of aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoëronderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoëronderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] rnajmkn4vhcdz4mwum4vughn8zfvpvk 2925690 2925689 2026-08-16T23:05:09Z Pynappel 70858 2925690 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<ref name="Maree, 2021" /><br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021 | url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref><ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref name="Maree, 2021" /><ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021" /> waar studente saans lesings bywoon of aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoëronderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoëronderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 43j7dgjkllqdjc39g516bnl7dlh03ui 2925691 2925690 2026-08-16T23:06:19Z Pynappel 70858 /* Studiesentrums */ 2925691 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<ref name="Maree, 2021" /><br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021 | url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref><ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref name="Maree, 2021" /><ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021" /> waar studente saans lesings bywoon of aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente bedags tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Bloemfontein | [[Bloemfontein]] | [[Vrystaat]] | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoëronderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoëronderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] 4cfv7if60f111zvl5871kzabrul6lti 0 117310 2925662 2856657 2026-08-16T19:16:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925662 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = IUCN2.3 | name = Doringkapok | image = | taxon = Eriocephalus spinescens | authority = [[William John Burchell|Burch.]], (1822) | synonyms = }} Die '''doringkapok'''<ref>ook: kapokbos, kleinkapok, kleinkapokbossie, silwerbos, silwerbossie, silwerkapok, veerkapok, veerkaroo, volstruiskapokbossie</ref> (''Eriocephalus spinescens'' Burch.) is 'n houtagtige plantspesie wat [[endemies (ekologie)|endemies]] aan Suid-Afrika is. Dit kom in die [[Vrystaat]], [[Noord-Kaap]] en [[Wes-Kaap]] voor. Op die [[SANBI-rooilys]] is dit as 'veilig' (LC) gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3157-31 |title=SANBI-rooilys |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512062102/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3157-31 |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is 'n dwergstruikie wat in die droë Karoo saam met ''[[Pentzia spinescens]]'' voorkom, veral in gebiede wat oorbewei word.<ref>''Biogeography and Ecology of Southern Africa'', {{Outeur|J.A. Werger, A.C. van Bruggen}}, Springer Science & Business Media, 2012, {{ISBN|9400999518}}, {{ISBN|9789400999510}} bls. 287</ref> Dit is volop in die [[Witsand-natuurreservaat]] se Karoo-Kalahari-bosveld, saam met ander struike soos ''[[Rhigozum trichotomum]]'', ''[[Eriocephalus pubescens]]'', ''[[Aptosimum spinescens]]'' en ''[[Oedera humilis]]'', asook grasse soos ''[[Stipagrostis obtusa]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.witsandkalahari.co.za/fauna-flora |title=Witsand-Kalahari |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512062108/https://www.witsandkalahari.co.za/fauna-flora |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:204774-1</ref> == Landbou == Die plant het matige waarde vir beweiding. {{WIW|4|4.5|2.12}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Eriocephalus|spinescens]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] fju59jt1qukcogokdp104bcerggkzb5 0 117645 2925640 2908981 2026-08-16T18:15:57Z JMK 649 skakel 2925640 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Senegalia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Vachellia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''[[Commiphora pyracanthoides]]'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Vachellia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * [[Klosaarbossie]] * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Vachellia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Vachellia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] kiboolq6ra9lfr5reap5boo1fg0bq4k 0 119564 2925728 2923894 2026-08-17T06:05:03Z Gaius le Roux 203341 'n Opskrif is verander en die "Nog besig"-sjabloon is bygevoeg. Die Port Elizabeth- en Ysterplaat-tak gaan bygevoeg word maar eers word die beelde opgelaai. 2925728 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas Museum | Beeld = North American Harvard IIa '7111' (16530793468).jpg | Beeldonderskrif = Harvard IIa '7111' by die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum, Swartkop | Vorige naam = | Ander name = | Stad of dorp = [[Lugmagbasis Swartkop]], [[Centurion]]<br />[[Lugmagbasis Ysterplaat]], [[Kaapstad]]<br />[[Port Elizabeth-lughawe]] | Land = {{RSA}} | Openingsjaar = [[1973]] | Geopen deur = Kol. P.J.M. McGregor | Tipe museum = Militêre lugvaartmuseum | Webtuiste = [http://saafmuseum.org.za/ ''The South African Air Force Museum''] }} Die '''Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum''' is 'n militêre lugvaartmuseum vir die versameling, bewaring, herstel en uitstalling van artikels en rekords wat verband hou met die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Lugmag. Die museum het drie takke: [[Lugmagbasis Swartkop]] buite [[Pretoria]], [[Lugmagbasis Ysterplaat]] in [[Kaapstad]] en by die [[Port Elizabeth-lughawe|lughawe]] in [[Port Elizabeth]]. == Geskiedenis == Die Minister van Verdediging het op 26 Oktober 1973 toestemming gegee vir die vestiging van 'n Lugmagmuseum. Kol. PJM McGregor was die eerste bevelvoerder van die museum.<ref>{{cite web |url=http://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |title=The History of the SAAF Museum |publisher=saafmuseum.org.za |access-date=2 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414174806/https://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die opleidingskool van die Suid-Afrikaanse Mediese Korps het op 2 November 1973 die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6487 aan die Museum aangebied (dit was die SALM-museum se eerste vliegtuig). Loods nommer 13 by Lugmagstasie Snake Valley naby Pretoria is as museumstoorfasiliteit beskikbaar gestel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=Pages 6, 7, 9, 12 and 13 |language=en}}</ref> Daar is oral in Suid-Afrika wrakke en oorblyfsels van vliegtuie gevind. Van hierdie vliegtuie is teen Desember 1973 geïnspekteer; daaronder het vyf B-34 Ventura II-vliegtuie op ’n plaas en ’n Sikorsky S-51-helikopter by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad getel. Verskillende mense het verskillende items aan die Museum geskenk.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=page 6 |language=en}}</ref> Die SALM-museum het uitgebrei en die Suid-Afrikaanse Nasionale Oorlogsmuseum het ’n Fieseler Storch aan die Museum geleen. (Hierdie lening is later in ’n skenking omskep.) Ander items het ook na die Museum toe gekom.<ref name=":0" /> ’n Vliegtuig wat ’n groot bydrae gelewer het om belangstelling in die geskiedenis van plaaslike lugvaart te bevorder was die Spitfire Merk IX E wat deur Larry Barnett en Alan Lurie gerestoureer is. ''Evelyn'' is vir die eerste keer in 1975 ten toon gestel. Die vliegtuig is op 6 April 1976 tydens ’n seremonie op die grondslag van ’n jaarlikse lening aan die SALM oorhandig en is vir promosiedoeleindes gebruik.<ref name=":0" /> === Die tydperk 1976 tot 1980 === In Augustus 1976 het ’n ander eenheid die stoorfasiliteite by Snake Valley nodig gekry en die grootste deel van die Museum se vliegtuie is na Lanseria-lughawe verskuif.<ref name=":0" /> ==== Die loods by Lanseria-lughawe op 15 Desember 1976 ==== Verskillende vliegtuie, enjins en vliegtuigdele is op 15 Desember 1976 by Lanseria gesien. Daar was 'n Percival Prentice ZS-EUS, Tiger Moth 1467 (op lening), Sikorsky S-55 ZS-HDO, ’n Merk 35-Goblin-enjin met die konstruksienommer 9009 (van die SAL by Jan Smuts), ’n Goblin-enjin met die konstruksienommer 5510, die enjinkap en die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD 4588 of 6588 by Kuilsrivier, ’n Junkers Jumo-enjin, ’n Hispano 20 mm-kanon, ’n Anson Armstrong-Whitworth-geweerkoepel van Port Elizabeth af, ’n Wright Cyclone-enjin, stukke van Anson 4437 vanaf 43 Lugskool by [[Somerset-Oos]], ’n Armstrong Siddeley Cheetah-enjin en ’n lugraam van [[Uitenhage]] af. <!-- Die medeopsteller van hierdie artikel het die besonderhede in hierdie paragraaf tydens gesprekke met Dave Becker uitgevind en aantekeninge daarvan gemaak. --><gallery mode="packed"> Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 999 ELshd 600x364.jpg|Die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD. Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 994 ELshd 600x364.jpg|’n Lugraam en ander dele te sien. Lêer:AW turret PE 1976-12-15 FALA 745 800x486.jpg|Die Armstrong-Whitworth-geweerkoepel wat as die “papegaaikou" bekendgestaan het. Lêer:Junkers Jumo 1976-12-15 FALA 777 800x486.jpg|In hierdie geval is die Junkers Jumo-straalenjin te sien. Lêer:Zseus 1976-12-15 FALA 565 light 600x364.jpg|Percival Prentice ZS-EUS op 15 Desember 1976 in die loods by Lanseria-lughawe. Lêer:Zshdo 1976-12-15 FALA 007 600x364.jpg|Sikorsky S-55 reeksnommer WV203 met registrasieletters ZS-HDO op 15 Desember 1976. </gallery> ==== Lugmagstasie Snake Valley ==== Nadat die meeste van die Museum se vliegtuie en toerusting in Augustus 1976 na Lanseria verskuif is, het daar 'n paar vliegtuie by Snake Valley agtergebly. Die volgende vliegtuie kon op 15 Desember 1976 by Snake Valley besigtig word: Sabre 361F, Vampire 219, die neusdeel van Vampire 221, Vampire 229 en Ventura 6487.<gallery mode="packed"> Lêer:219 1976-12-15 FASK 977 800x486.jpg|Ventura 6487 staan op 15 Desember 1976 agter Vampire 219. Lêer:229 1976-12-15 FASK 976 ELshd+sharp 600x364.jpg|Vampire 229 is ook op 15 Desember 1976 by Snake Valley gesien. Lêer:361 1976-12-15 FASK 972 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Merk 6 reeksnommer 361 en kode F. </gallery> ==== Die Aviation Africa-lugskou in Oktober 1977 ==== Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in Oktober 1977 heelwat vliegtuie tydens die Aviation Africa-lugskou ten toon gestel. Dit het vliegtuie van die SALM-museum ingesluit. Daar was die Spitfire IX, twee Sikorsky S-55-helikopters, ’n Anson-neus-en-stuurkajuitdeel, ’n Fairchild Argus, ’n Percival Prentice en ’n Tiger Moth. ===== Sikorsky S-55 CR-ALO ===== Sikorsky S-55 CR-ALO is tydens die lugskou met twee dekals gesien, naamlik die reeksnommer A4 en ’n SALM-kasteel. Hierdie helikopter het die konstruksienommer 55-959 en is in 1956 deur die SALM gekoop (hy het die reeksnommer A4 in die SALM gehad). Daarna is dit as ZS-HCO aan Autair verkoop. Autair het die masjien as CR-ALO na sy Mosambiekse filiaal oorgeplaas (die masjien is in Januarie 1970 as CR-ALO geregistreer en die registrasie CR-ALO is in Julie 1977 gekanselleer). Ná kansellasie is CR-ALO vir vliegdoeleindes tydelik as “ZS-O” geregistreer en het toe na die SALM-museum gegaan.<ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |publication-date=1981 |pages=34, 198 |language=en}}</ref> ===== Percival Prentice VS609 ===== Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609 (kode P) het die konstruksienommer PAC/207 en is in 1949 gebou. Die vliegtuig se vorige identiteite is VS609 (Koninklike Britse Lugmag), G-AOPL (30 Mei 1956 geregistreer; 24 April 1967 na eienaar in Suid-Afrika oorgeplaas) en ZS-EUS (20 Oktober 1967 geregistreer; 11 Augustus 1971 gekanselleer).<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |pages=181 |language=en}}</ref> ===== Spitfire ''Evelyn'' ===== ''Evelyn'' het die lewe as ’n Supermarine Spitfire H.F.IXc/e met die nommer MA793 begin en het die reeksnommer 5601 in die SALM gehad. MA793 het op 30 September 1948 in Suid-Afrika aangekom. Nommer 5601 is as onderdeelbron gebruik en is in 1954 aan die Meerhof-hospitaal vir Gestremde Kinders verkoop, waar die vliegtuig gebly het totdat dit in 1967 deur Larry Barnett gekoop is. Die vegvliegtuig is gedurende die volgende agt jaar gerestoureer en is in September 1975 by die fasiliteite van die Atlas-vakleerlingskool onthul. Die vliegtuig was as PT672 met die kode WR-RR van die SALM se eskader nommer 40 van die Tweede Wêreldoorlog geverf. ''Evelyn'' het tot 1986 in Suid-Afrika gebly.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |year=2001 |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=137 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Cralo 1977-10-05 FALA 810 resize.jpg|Sikorsky S-55 CR-ALO met twee dekals: reeksnommer A4 en SALM-kasteel. Lêer:Zshdo 1977-10-00 FALA 804 spot 800x486.jpg|Sikorsky S-55B ZS-HDO in Koninklike Britse Vloot-kleurskema met reeksnommer WV203. Lêer:HD 1977-10-00 FALA 748 resize.jpg|Die neus-en-stuurkajuitdeel van die Anson Merk I met die kode HD. Lêer:Vs609 1977-10-00 FALA 153 resize.jpg|Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609, voorheen ZS-EUS. Lêer:Pt672 1977-10-00 FALA 891 spot shd50 600x364.jpg|Spitfire ''Evelyn'' word by die Aviation Africa-lugskou gesien. Lêer:1467 1977-10-00 FALA 930 dust 600x364.jpg|Die De Havilland Tiger Moth met die reeksnommer 1467 was op lening aan die SALM-museum. </gallery> ==== Lugmagbasis Durban-opedag 15 Julie 1980 ==== [[Lêer:PT672 1980-07-15 Dbn 178 cr her2 600x364.jpg|duimnael|Supermarine Spitfire Merk IX reeksnommer PT672 en naam ''Evelyn'' op 15 Julie 1980.]] Die [[Supermarine Spitfire]] Merk IX met die reeksnommer PT672 en die naam ''Evelyn'' het op 15 Julie 1980 aan die Lugmagbasis Durban-opedag deelgeneem. In die meegaande foto word die Supermarine Spitfire Merk IX met die reeksnommer PT672 op 15 Julie 1980 by Durban gesien. “WR” is die kode wat 40 Eskader gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik het. Die wapen van 40 Eskader kan op die neus van die vegvliegtuig gesien word. Die vliegtuig is gereed om na die aanloopbaan te ry en met sy vliegvertoning te begin. === Lugskoue wat van 2000 tot 2005 gehou is === ==== Lugmagbasis Waterkloof in September 2000 en September 2002 ==== In die jaar 2000 was die Suid-Afrikaanse Lugmag 80 jaar oud. Verskeie lugskoue het gedurende die jaar 2000 plaasgevind om hierdie geleentheid te vier. Een van die skoue was in September by Lugmagbasis Waterkloof. Die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling is in September 2000 en September 2002 by Waterkloof gehou. Vliegtuie van die SALM-museum was tydens al drie geleenthede te sien. ===== [[Lugmagbasis Waterkloof]] September 2000 ===== Die hoogtepunt van die Suid-Afrikaanse Lugmag se verjaarsdagvieringe in die jaar 2000 was die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens internasionale deelname. Die militêre skou het van 8 tot 9 September 2000 geduur en het met Africa Aerospace and Defence (AAD 2000) saamgeval. AAD 2000 is van 5 tot 7 September gehou.<gallery mode="packed"> Lêer:800 2000-09-02 FAWK531 800x486.jpg|Mirage IIICZ 800 (links) en Mirage IIIBZ 817 (regs) op 2 September 2000. Lêer:800 2000-09-02 FAWK526 600x364.jpg|Mirage IIIBZ 800 op 2 September 2000 op Waterkloof-vluglyn. Lêer:800 2000-09-02 FAWK527 raw2 600x364.jpg|SALM-museumwapen en naam ''Black Widow'' op Mirage IIIBZ 800. Lêer:817 2000-09-09 FAWK572.jpg|Mirage IIIBZ 817 op 9 September 2000 op rybaan by Waterkloof. </gallery> ===== Lugmagbasis Waterkloof September 2002 ===== Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum is in September 2002 gesien gedurende die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling wat by Waterkloof gehou is.<gallery mode="packed"> Lêer:959 2002-09-18 FAWK 271 reg 800x486.jpg|Atlas Bosbok 959 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. Lêer:969 2002-09-18 FAWK 273 reg 800x486.jpg|Atlas Kudu 969 staties ten toon gestel, 18 September 2002. Lêer:7728 2002-09-18 FAWK 272 nog spot 800x486.jpg|Harvard 7728 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. </gallery> ==== Polokwane Internasionale Lughawe 21 Mei 2005 ==== [[Lêer:Zudmd 2005-05-21 FAPB135 600x400.jpg|geen|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 817 word op 21 Mei 2005 op die Polokwane Internasionale Lughawe-vluglyn gesien. Die vliegtuig het tydens ’n lugskou aan die vliegvertoning deelgeneem. Die masjien het teen daardie tyd die burgerlike registrasie ZU-DMD verkry en het deel van die SALM-museum-vlug uitgemaak.]] ==== Lugskou Makhado 8 Oktober 2005 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:Zudfh 2005-10-08 FALO 311 LR 800x533.jpg|Vampire T Merk 55 van SALM-museumvlug, reeksnommer 277. Lêer:Zudme 2005-10-08 FALO 190 cr shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 besig om sy onderstel in te trek. </gallery> == Geskiedenisse van die Swartkop-, Port Elizabeth- en Ysterplaat-tak van die SALM-museum == === Swartkop-tak === ==== Internasionale Museumdag 18 Mei 1991 ==== Internasionale Museumdag is op 18 Mei 1991 by Lugmagbasis Swartkop gehou. Verskillende lugvaartuie van die SALM-museum kon op hierdie dag by Swartkop gesien word. Dit het die volgende vliegtuie en helikopters ingesluit: Sud Aviation Alouette II nommer 22, Westland Wasp nommer 96, Aerospatiale Super Frelon nommer 309, Hawker Siddeley Buccaneers nommers 414 en 421, Dassault Mirage IIICZ nommer 804, Dassault Mirage IIIBZ nommer 816, Dassault Mirage IIIRZ nommer 835, Shackletons nommers 1716 en 1721, Sikorsky S-51 nommer A1, Sikorsky S-55 nommer A5, Hunting Provost nommer RR137 van die Koninklike Rhodesiese Lugmag en Lockheed Ventura TS306 (hy was voorheen van die SAL-vakleerlingskool en was bestem om reeksnommer 6498 van die SALM-museum te word). Van hierdie lugvaartuie kon vlieg en was deel van die SALM-museumvlug en ander is normaalweg staties ten toon gestel.<gallery mode="packed"> Lêer:22 1991-05-18 FASK 084 LR spot 600x364.jpg|Die Alouette II met die reeksnommer 22 word op 18 Mei 1991 by Swartkop gesien. Lêer:96 1991-05-18 FASK 082 LR 800x486.jpg|Hier kan die Westland Wasp met die reeksnommer 96 gesien word. Lêer:309 1991-05-18 FASK 086 LR 800x486.jpg|Dit is die Super Frelon met die reeksnommer 309. Lêer:804 1991-05-18 FASK 081 LR 800x486.jpg|In hierdie geval is die Mirage IIICZ met die reeksnommer 804 te sien. Lêer:414 1991-05-18 FASK 126 LR2 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 414 is in die voorgrond en 421 is in die agtergrond. Lêer:816 1991-05-18 FASK 100 spot LR 800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIBZ met die reeksnommer 816. Lêer:835_1991-05-18_FASK_087_LR_800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIRZ met die reeksnommer 835. Lêer: Lêer:1716 1991-05-18 FASK 099 LR 800x486.jpg|Die enjins van die Shackleton met die reeksnommer 1716 is besig om te loop. Lêer:1721 1991-05-18 FASK 097 LR elSHD 600x364.jpg|Dit is die Shackleton met die reeksnommer 1721. </gallery> ==== Lugskou op 15 Mei 1993 ==== ’n Lugskou om die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop te vier het op 15 Mei 1993 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 1993-05-15 FASK 535 600x364.jpg|Die Mirage F1CZ met die reeksnommer 203 word hier gesien. Lêer:276 1993-05-15 Skop 1 her 719x400.jpg|Die De Havilland Vampire met die reeksnommer 276 is op 15 Mei 1993 te sien. Lêer:337 1993-05-15 FASK GabrielLR 600x364.jpg|Die Transall met die reeksnommer 337 word op 15 Mei 1993 by Swartkop gesien. Lêer:Alpha XH1 1993-05-15 FASK 1 shd50 630x400.jpg|Dit is die Alpha XH-1. Lêer:C340 1993-05-15 FASK 533 EL 600x400.jpg|Mikoyan-Gurevich MiG 21-MF reeksnommer C340 in sy Angolese Lugmag-kleure. </gallery> ==== Museumvliegdag 21 Augustus 1993 ==== Die eerste vliegdag van die SALM-museum het op 21 Augustus 1993 by Swartkop plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 3 esk cz Border War cr shd25 her 1135x400.jpg|SALM-Mirage F1CZ 203 en Angolese MiG 21 C340. Lêer:838 1993-08-21 FASK 542 800x486.jpg|Piaggio P166S Albatross 881 met lopende enjins. Lêer:881 1993-08-21 FASK 539 cr her2 shd25 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 in sy laaste kleurskema Lêer:1716 1993-08-21 FASK 541 stof shd 600x364s.jpg|Die Shackleton met die reeksnommer 1716. Lêer:6902 1993-08-21 FASK 540 800x486.jpg|Douglas DC-4-1009 reeksnommer 6902. </gallery><gallery mode="packed"> </gallery> ==== Besoek aan SALM-museum Swartkop 9 Februarie 2003 ==== Toe die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum by Swartkop op 9 Februarie 2003 besoek is, was sommige van die vliegtuie buitekant uitgestal.<gallery mode="packed"> Lêer:805 2003-02-09 FASK 1 800x600.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 op 9 Februarie 2003 Lêer:835 2003-02-09 FASK 1 shd25 600x450.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 op 9 Februarie 2003 </gallery> ==== Besoek aan SALM-museum Swartkop 22 Maart 2005 ==== [[Lêer:818 2005-03-22 FASK 007 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 word op 22 Maart 2005 in die SALM-museum Swartkop-buitevertoongebied gesien.]] ==== Swartkop-lugskou 17 September 2005 ==== [[Lêer:6112 2005-09-17 FASK 006 shd25.jpg|duimnael|’n Ventura met kamele en ander SALM-museum-lugvaartuie word op 17 September 2005 by Swartkop gesien.]] Swartkop het ’n ryk geskiedenis. Toe Swartkop as aktiewe SALM-basis gesluit is, was dit die oudste SALM-basis (ongeveer 75 jaar oud) – die basis het tot stand gekom toe die SALM gebore is. Baie geskiedkundige besoeke het gedurende die basis se vroeë jare plaasgevind. In ’n stadium het FASK die SA Historiese Vlug, die Harvard-klub van Suid-Afrika, die hooftak van die SALM-museum en 17 Eskader van die SALM gehuisves. Swartkop is egter ten tye van die lugskou weer as SALM-basis gebruik totdat probleme met die aanloopbaan by Lugmagbasis Waterkloof uitgesorteer kon word. Die burgerlike operateurs is gevra om te verhuis. ===== Uitgestalde SALM-museumvliegtuie ===== [[Lêer:838 2005-09-17 FASK 103 EL 600x400.jpg|duimnael|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 met toeskouers.]] Rondom hierdie tyd is sommige van die SALM-museum se vliegtuie permanent buite ten toon gestel terwyl ander binne (in die verskillende loodse en die vertoonsaal) ten toon gestel is. Hoewel sommige van die vliegtuie wat buite ten toon gestel is in ’n swak toestand was, was dié van die Museumvlug in ’n uitstekende toestand.  Om plek vir statiese uitstallings te maak is sommige van die permanent ten toon gestelde SALM-museumvliegtuie verskuif. ’n Lugskou soos hierdie bied die algemene publiek ’n uitstekende geleentheid om na die verskillende uitgestalde vliegtuie te kyk en die Museumvlug in aksie te sien. Die artefakte by die Museum wat staties ten toon gestel word, was baie gewild – mense het na die verskillende uitstallings gekyk en byvoorbeeld tougestaan om ’n geleentheid te kry om die SAL-museum se Airbus A300-nabootser te sien en te voel hoe dit is om in een te sit. Buiten die A300-nabootser was daar ’n Link-, ’n Impala- en ’n Cheetah D-nabootser. Al hierdie nabootsers het toeskouers ’n idee gegee van die fasiliteite wat gebruik is en word om die lugvaarders van die verskillende generasies op te lei.<gallery mode="packed"> Lêer:000 Link Trainer D4 2005-09-17 FASK 090 EL 600x400.jpg|Dit is die Link Trainer Model D4-nabootser. Lêer:Zucxa 2005-09-17 FASK 458 crop LR 800x533.jpg|Atlas Bosbok 959 word op 17 September 2005 by Swartkop gesien. Lêer:Zucwz 2005-09-17 FASK 451 LR 800x533.jpg|Atlas Kudu 969 bak op 17 September 2005 in heerlike middagson. Lêer:Zudfh 2005-09-17 FASK 280 EL 600x400.jpg|Vampire 277 ry op 17 September 2005 uit vir sy solovertoning. </gallery><gallery mode="packed"> </gallery> ==== Besoek 31 Mei 2008 ==== Op 31 Mei 2008 was van die SALM-museum se vertoonstukke buite en ander binne te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:838 2008-05-31 FASK 001 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:816 2008-05-31 FASK 002 LR 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 Lêer:342 2008-05-31 FASK 002 shd50 800x533.jpg|Cheetah C reeksnommer 342 </gallery> ==== SALM-museum Swartkop 10 Augustus 2013 ==== Op 10 Augustus 2013 was daar in ‘n lang onderdakvertoongebied by SALM-museum Swartkop vegvliegtuie en opleidingsvliegtuie uitgestal. Hierdie vliegtuie het die volgende ingesluit: 211 Mirage F1CZ, 235 Mirage F1AZ, 589 Impala I, 805 Mirage IIICZ, 818 Mirage IIIBZ, 835 Mirage IIIRZ, 842 Cheetah E en 847 Cheetah D.<gallery mode="packed"> Lêer:Mirage Cheetah 2013-08-10 FASK 033 LR 600x397.jpg|211 Mirage F1CZ, 235 Mirage F1AZ, 589 Impala I, 805 Mirage IIICZ, 818 Mirage IIIBZ, 835 Mirage IIIRZ, 842 Cheetah E en 847 Cheetah D. Lêer:805 2013-08-10 FASK -12c shd50 800x530.jpg|In hierdie foto word Mirage IIICZ reeksnommer 805 op 10 Augustus 2013 op permanente uitstalling onderdak by Swartkop gesien. </gallery> == Fotogalery == {{Location map+|Suid-Afrika|float=right|width=270|caption=Die museum se drie takke|places= {{Location map~|Suid-Afrika |label=[[Port Elizabeth-lughawe]]|lat=-33.9896|long=25.6179|position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Swartkop]] |lat=-25.8058|long=28.1619 |position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Ysterplaat]] |lat=-33.9057|long=18.4954 |position=top}} }} <gallery caption="Lugmagbasis Swartkop" mode=nolines> Lêer:SAAF-RSA3-001.jpg|LEO-vuurpyl Lêer:Patterson No2 Biplane-Replica-001.jpg|Replika van 'n Patterson Nommer 2-dubbeldekker Lêer:SAAF-Avro Shackleton-002.jpg|[[Avro Shackleton]] Lêer:SAAF-Cheetah-001.jpg|Cheetah C Lêer:South African Air Force Mustang in AFB Swartkop.jpg|'n [[North American P-51 Mustang]] Lêer:SAAF Buccaneer on static display with munitions and radar.jpg|'n [[Blackburn Buccaneer]] met ammunisie en radarstelsel Lêer:SAAF Mirage III's, Impala and Cheetah aircraft on AFB Swartkop as part of the South African Air Force Museum.jpg|Vegvliegtuie op uitstalling </gallery> <gallery caption="Lugmagbasis Ysterplaat" mode=nolines> Lêer:Avro Shackleton Mk.3 SAAF.jpg|''Shackleton 1722'' Lêer:Inside hangar at Ysterplaat AFB.jpg|Mirage F1 Lêer:Display at SAAF Museum, Ysterplaat.jpg|Uitstalling by Ysterplaat </gallery> <gallery caption="Port Elizabeth-lughawe" mode=nolines> Lêer:South Africa-Friends of the Airforce-T6-Texan(Hardward)01.jpg|'n [[North American T-6 Texan]] wat gerestoureer word. Lêer:Skimmerfoil Jorg IV-001.jpg|Skimmerfoil Jorg IV Lêer:Armstrong Siddeley Cheetah(Oxford)01.jpg|'n ''Airspeed Oxford'' onder restourasie </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://saafmuseum.org.za/ Die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum se amptelike webwerf] {{Koördinate|25|48|22|S|28|09|39.9|O|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Port Elizabeth]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] pa0el1keoycwp56tzh7h03jj77m5lqp 2925764 2925728 2026-08-17T07:45:12Z Gaius le Roux 203341 Teks is bygevoeg. 2925764 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas Museum | Beeld = North American Harvard IIa '7111' (16530793468).jpg | Beeldonderskrif = Harvard IIa '7111' by die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum, Swartkop | Vorige naam = | Ander name = | Stad of dorp = [[Lugmagbasis Swartkop]], [[Centurion]]<br />[[Lugmagbasis Ysterplaat]], [[Kaapstad]]<br />[[Port Elizabeth-lughawe]] | Land = {{RSA}} | Openingsjaar = [[1973]] | Geopen deur = Kol. P.J.M. McGregor | Tipe museum = Militêre lugvaartmuseum | Webtuiste = [http://saafmuseum.org.za/ ''The South African Air Force Museum''] }} Die '''Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum''' is 'n militêre lugvaartmuseum vir die versameling, bewaring, herstel en uitstalling van artikels en rekords wat verband hou met die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Lugmag. Die museum het drie takke: [[Lugmagbasis Swartkop]] buite [[Pretoria]], [[Lugmagbasis Ysterplaat]] in [[Kaapstad]] en by die [[Port Elizabeth-lughawe|lughawe]] in [[Port Elizabeth]]. == Geskiedenis == Die Minister van Verdediging het op 26 Oktober 1973 toestemming gegee vir die vestiging van 'n Lugmagmuseum. Kol. PJM McGregor was die eerste bevelvoerder van die museum.<ref>{{cite web |url=http://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |title=The History of the SAAF Museum |publisher=saafmuseum.org.za |access-date=2 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414174806/https://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die opleidingskool van die Suid-Afrikaanse Mediese Korps het op 2 November 1973 die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6487 aan die Museum aangebied (dit was die SALM-museum se eerste vliegtuig). Loods nommer 13 by Lugmagstasie Snake Valley naby Pretoria is as museumstoorfasiliteit beskikbaar gestel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=Pages 6, 7, 9, 12 and 13 |language=en}}</ref> Daar is oral in Suid-Afrika wrakke en oorblyfsels van vliegtuie gevind. Van hierdie vliegtuie is teen Desember 1973 geïnspekteer; daaronder het vyf B-34 Ventura II-vliegtuie op ’n plaas en ’n Sikorsky S-51-helikopter by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad getel. Verskillende mense het verskillende items aan die Museum geskenk.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=page 6 |language=en}}</ref> Die SALM-museum het uitgebrei en die Suid-Afrikaanse Nasionale Oorlogsmuseum het ’n Fieseler Storch aan die Museum geleen. (Hierdie lening is later in ’n skenking omskep.) Ander items het ook na die Museum toe gekom.<ref name=":0" /> ’n Vliegtuig wat ’n groot bydrae gelewer het om belangstelling in die geskiedenis van plaaslike lugvaart te bevorder was die Spitfire Merk IX E wat deur Larry Barnett en Alan Lurie gerestoureer is. ''Evelyn'' is vir die eerste keer in 1975 ten toon gestel. Die vliegtuig is op 6 April 1976 tydens ’n seremonie op die grondslag van ’n jaarlikse lening aan die SALM oorhandig en is vir promosiedoeleindes gebruik.<ref name=":0" /> === Die tydperk 1976 tot 1980 === In Augustus 1976 het ’n ander eenheid die stoorfasiliteite by Snake Valley nodig gekry en die grootste deel van die Museum se vliegtuie is na Lanseria-lughawe verskuif.<ref name=":0" /> ==== Die loods by Lanseria-lughawe op 15 Desember 1976 ==== Verskillende vliegtuie, enjins en vliegtuigdele is op 15 Desember 1976 by Lanseria gesien. Daar was 'n Percival Prentice ZS-EUS, Tiger Moth 1467 (op lening), Sikorsky S-55 ZS-HDO, ’n Merk 35-Goblin-enjin met die konstruksienommer 9009 (van die SAL by Jan Smuts), ’n Goblin-enjin met die konstruksienommer 5510, die enjinkap en die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD 4588 of 6588 by Kuilsrivier, ’n Junkers Jumo-enjin, ’n Hispano 20 mm-kanon, ’n Anson Armstrong-Whitworth-geweerkoepel van Port Elizabeth af, ’n Wright Cyclone-enjin, stukke van Anson 4437 vanaf 43 Lugskool by [[Somerset-Oos]], ’n Armstrong Siddeley Cheetah-enjin en ’n lugraam van [[Uitenhage]] af. <!-- Die medeopsteller van hierdie artikel het die besonderhede in hierdie paragraaf tydens gesprekke met Dave Becker uitgevind en aantekeninge daarvan gemaak. --><gallery mode="packed"> Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 999 ELshd 600x364.jpg|Die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD. Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 994 ELshd 600x364.jpg|’n Lugraam en ander dele te sien. Lêer:AW turret PE 1976-12-15 FALA 745 800x486.jpg|Die Armstrong-Whitworth-geweerkoepel wat as die “papegaaikou" bekendgestaan het. Lêer:Junkers Jumo 1976-12-15 FALA 777 800x486.jpg|In hierdie geval is die Junkers Jumo-straalenjin te sien. Lêer:Zseus 1976-12-15 FALA 565 light 600x364.jpg|Percival Prentice ZS-EUS op 15 Desember 1976 in die loods by Lanseria-lughawe. Lêer:Zshdo 1976-12-15 FALA 007 600x364.jpg|Sikorsky S-55 reeksnommer WV203 met registrasieletters ZS-HDO op 15 Desember 1976. </gallery> ==== Lugmagstasie Snake Valley ==== Nadat die meeste van die Museum se vliegtuie en toerusting in Augustus 1976 na Lanseria verskuif is, het daar 'n paar vliegtuie by Snake Valley agtergebly. Die volgende vliegtuie kon op 15 Desember 1976 by Snake Valley besigtig word: Sabre 361F, Vampire 219, die neusdeel van Vampire 221, Vampire 229 en Ventura 6487.<gallery mode="packed"> Lêer:219 1976-12-15 FASK 977 800x486.jpg|Ventura 6487 staan op 15 Desember 1976 agter Vampire 219. Lêer:229 1976-12-15 FASK 976 ELshd+sharp 600x364.jpg|Vampire 229 is ook op 15 Desember 1976 by Snake Valley gesien. Lêer:361 1976-12-15 FASK 972 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Merk 6 reeksnommer 361 en kode F. </gallery> ==== Die Aviation Africa-lugskou in Oktober 1977 ==== Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in Oktober 1977 heelwat vliegtuie tydens die Aviation Africa-lugskou ten toon gestel. Dit het vliegtuie van die SALM-museum ingesluit. Daar was die Spitfire IX, twee Sikorsky S-55-helikopters, ’n Anson-neus-en-stuurkajuitdeel, ’n Fairchild Argus, ’n Percival Prentice en ’n Tiger Moth. ===== Sikorsky S-55 CR-ALO ===== Sikorsky S-55 CR-ALO is tydens die lugskou met twee dekals gesien, naamlik die reeksnommer A4 en ’n SALM-kasteel. Hierdie helikopter het die konstruksienommer 55-959 en is in 1956 deur die SALM gekoop (hy het die reeksnommer A4 in die SALM gehad). Daarna is dit as ZS-HCO aan Autair verkoop. Autair het die masjien as CR-ALO na sy Mosambiekse filiaal oorgeplaas (die masjien is in Januarie 1970 as CR-ALO geregistreer en die registrasie CR-ALO is in Julie 1977 gekanselleer). Ná kansellasie is CR-ALO vir vliegdoeleindes tydelik as “ZS-O” geregistreer en het toe na die SALM-museum gegaan.<ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |publication-date=1981 |pages=34, 198 |language=en}}</ref> ===== Percival Prentice VS609 ===== Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609 (kode P) het die konstruksienommer PAC/207 en is in 1949 gebou. Die vliegtuig se vorige identiteite is VS609 (Koninklike Britse Lugmag), G-AOPL (30 Mei 1956 geregistreer; 24 April 1967 na eienaar in Suid-Afrika oorgeplaas) en ZS-EUS (20 Oktober 1967 geregistreer; 11 Augustus 1971 gekanselleer).<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |pages=181 |language=en}}</ref> ===== Spitfire ''Evelyn'' ===== ''Evelyn'' het die lewe as ’n Supermarine Spitfire H.F.IXc/e met die nommer MA793 begin en het die reeksnommer 5601 in die SALM gehad. MA793 het op 30 September 1948 in Suid-Afrika aangekom. Nommer 5601 is as onderdeelbron gebruik en is in 1954 aan die Meerhof-hospitaal vir Gestremde Kinders verkoop, waar die vliegtuig gebly het totdat dit in 1967 deur Larry Barnett gekoop is. Die vegvliegtuig is gedurende die volgende agt jaar gerestoureer en is in September 1975 by die fasiliteite van die Atlas-vakleerlingskool onthul. Die vliegtuig was as PT672 met die kode WR-RR van die SALM se eskader nommer 40 van die Tweede Wêreldoorlog geverf. ''Evelyn'' het tot 1986 in Suid-Afrika gebly.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |year=2001 |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=137 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Cralo 1977-10-05 FALA 810 resize.jpg|Sikorsky S-55 CR-ALO met twee dekals: reeksnommer A4 en SALM-kasteel. Lêer:Zshdo 1977-10-00 FALA 804 spot 800x486.jpg|Sikorsky S-55B ZS-HDO in Koninklike Britse Vloot-kleurskema met reeksnommer WV203. Lêer:HD 1977-10-00 FALA 748 resize.jpg|Die neus-en-stuurkajuitdeel van die Anson Merk I met die kode HD. Lêer:Vs609 1977-10-00 FALA 153 resize.jpg|Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609, voorheen ZS-EUS. Lêer:Pt672 1977-10-00 FALA 891 spot shd50 600x364.jpg|Spitfire ''Evelyn'' word by die Aviation Africa-lugskou gesien. Lêer:1467 1977-10-00 FALA 930 dust 600x364.jpg|Die De Havilland Tiger Moth met die reeksnommer 1467 was op lening aan die SALM-museum. </gallery> ==== Lugmagbasis Durban-opedag 15 Julie 1980 ==== [[Lêer:PT672 1980-07-15 Dbn 178 cr her2 600x364.jpg|duimnael|Supermarine Spitfire Merk IX reeksnommer PT672 en naam ''Evelyn'' op 15 Julie 1980.]] Die [[Supermarine Spitfire]] Merk IX met die reeksnommer PT672 en die naam ''Evelyn'' het op 15 Julie 1980 aan die Lugmagbasis Durban-opedag deelgeneem. In die meegaande foto word die Supermarine Spitfire Merk IX met die reeksnommer PT672 op 15 Julie 1980 by Durban gesien. “WR” is die kode wat 40 Eskader gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik het. Die wapen van 40 Eskader kan op die neus van die vegvliegtuig gesien word. Die vliegtuig is gereed om na die aanloopbaan te ry en met sy vliegvertoning te begin. === Lugskoue wat van 2000 tot 2005 gehou is === ==== Lugmagbasis Waterkloof in September 2000 en September 2002 ==== In die jaar 2000 was die Suid-Afrikaanse Lugmag 80 jaar oud. Verskeie lugskoue het gedurende die jaar 2000 plaasgevind om hierdie geleentheid te vier. Een van die skoue was in September by Lugmagbasis Waterkloof. Die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling is in September 2000 en September 2002 by Waterkloof gehou. Vliegtuie van die SALM-museum was tydens al drie geleenthede te sien. ===== [[Lugmagbasis Waterkloof]] September 2000 ===== Die hoogtepunt van die Suid-Afrikaanse Lugmag se verjaarsdagvieringe in die jaar 2000 was die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens internasionale deelname. Die militêre skou het van 8 tot 9 September 2000 geduur en het met Africa Aerospace and Defence (AAD 2000) saamgeval. AAD 2000 is van 5 tot 7 September gehou.<gallery mode="packed"> Lêer:800 2000-09-02 FAWK531 800x486.jpg|Mirage IIICZ 800 (links) en Mirage IIIBZ 817 (regs) op 2 September 2000. Lêer:800 2000-09-02 FAWK526 600x364.jpg|Mirage IIIBZ 800 op 2 September 2000 op Waterkloof-vluglyn. Lêer:800 2000-09-02 FAWK527 raw2 600x364.jpg|SALM-museumwapen en naam ''Black Widow'' op Mirage IIIBZ 800. Lêer:817 2000-09-09 FAWK572.jpg|Mirage IIIBZ 817 op 9 September 2000 op rybaan by Waterkloof. </gallery> ===== Lugmagbasis Waterkloof September 2002 ===== Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum is in September 2002 gesien gedurende die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling wat by Waterkloof gehou is.<gallery mode="packed"> Lêer:959 2002-09-18 FAWK 271 reg 800x486.jpg|Atlas Bosbok 959 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. Lêer:969 2002-09-18 FAWK 273 reg 800x486.jpg|Atlas Kudu 969 staties ten toon gestel, 18 September 2002. Lêer:7728 2002-09-18 FAWK 272 nog spot 800x486.jpg|Harvard 7728 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. </gallery> ==== Polokwane Internasionale Lughawe 21 Mei 2005 ==== [[Lêer:Zudmd 2005-05-21 FAPB135 600x400.jpg|geen|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 817 word op 21 Mei 2005 op die Polokwane Internasionale Lughawe-vluglyn gesien. Die vliegtuig het tydens ’n lugskou aan die vliegvertoning deelgeneem. Die masjien het teen daardie tyd die burgerlike registrasie ZU-DMD verkry en het deel van die SALM-museum-vlug uitgemaak.]] ==== Lugskou Makhado 8 Oktober 2005 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:Zudfh 2005-10-08 FALO 311 LR 800x533.jpg|Vampire T Merk 55 van SALM-museumvlug, reeksnommer 277. Lêer:Zudme 2005-10-08 FALO 190 cr shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 besig om sy onderstel in te trek. </gallery> == Geskiedenisse van die Swartkop-, Port Elizabeth- en Ysterplaat-tak van die SALM-museum == === Swartkop-tak === ==== Internasionale Museumdag 18 Mei 1991 ==== Internasionale Museumdag is op 18 Mei 1991 by Lugmagbasis Swartkop gehou. Verskillende lugvaartuie van die SALM-museum kon op hierdie dag by Swartkop gesien word. Dit het die volgende vliegtuie en helikopters ingesluit: Sud Aviation Alouette II nommer 22, Westland Wasp nommer 96, Aerospatiale Super Frelon nommer 309, Hawker Siddeley Buccaneers nommers 414 en 421, Dassault Mirage IIICZ nommer 804, Dassault Mirage IIIBZ nommer 816, Dassault Mirage IIIRZ nommer 835, Shackletons nommers 1716 en 1721, Sikorsky S-51 nommer A1, Sikorsky S-55 nommer A5, Hunting Provost nommer RR137 van die Koninklike Rhodesiese Lugmag en Lockheed Ventura TS306 (hy was voorheen van die SAL-vakleerlingskool en was bestem om reeksnommer 6498 van die SALM-museum te word). Van hierdie lugvaartuie kon vlieg en was deel van die SALM-museumvlug en ander is normaalweg staties ten toon gestel.<gallery mode="packed"> Lêer:22 1991-05-18 FASK 084 LR spot 600x364.jpg|Die Alouette II met die reeksnommer 22 word op 18 Mei 1991 by Swartkop gesien. Lêer:96 1991-05-18 FASK 082 LR 800x486.jpg|Hier kan die Westland Wasp met die reeksnommer 96 gesien word. Lêer:309 1991-05-18 FASK 086 LR 800x486.jpg|Dit is die Super Frelon met die reeksnommer 309. Lêer:804 1991-05-18 FASK 081 LR 800x486.jpg|In hierdie geval is die Mirage IIICZ met die reeksnommer 804 te sien. Lêer:414 1991-05-18 FASK 126 LR2 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 414 is in die voorgrond en 421 is in die agtergrond. Lêer:816 1991-05-18 FASK 100 spot LR 800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIBZ met die reeksnommer 816. Lêer:835_1991-05-18_FASK_087_LR_800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIRZ met die reeksnommer 835. Lêer: Lêer:1716 1991-05-18 FASK 099 LR 800x486.jpg|Die enjins van die Shackleton met die reeksnommer 1716 is besig om te loop. Lêer:1721 1991-05-18 FASK 097 LR elSHD 600x364.jpg|Dit is die Shackleton met die reeksnommer 1721. </gallery> ==== Lugskou op 15 Mei 1993 ==== ’n Lugskou om die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop te vier het op 15 Mei 1993 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 1993-05-15 FASK 535 600x364.jpg|Die Mirage F1CZ met die reeksnommer 203 word hier gesien. Lêer:276 1993-05-15 Skop 1 her 719x400.jpg|Die De Havilland Vampire met die reeksnommer 276 is op 15 Mei 1993 te sien. Lêer:337 1993-05-15 FASK GabrielLR 600x364.jpg|Die Transall met die reeksnommer 337 word op 15 Mei 1993 by Swartkop gesien. Lêer:Alpha XH1 1993-05-15 FASK 1 shd50 630x400.jpg|Dit is die Alpha XH-1. Lêer:C340 1993-05-15 FASK 533 EL 600x400.jpg|Mikoyan-Gurevich MiG 21-MF reeksnommer C340 in sy Angolese Lugmag-kleure. </gallery> ==== Museumvliegdag 21 Augustus 1993 ==== Die eerste vliegdag van die SALM-museum het op 21 Augustus 1993 by Swartkop plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 3 esk cz Border War cr shd25 her 1135x400.jpg|SALM-Mirage F1CZ 203 en Angolese MiG 21 C340. Lêer:838 1993-08-21 FASK 542 800x486.jpg|Piaggio P166S Albatross 881 met lopende enjins. Lêer:881 1993-08-21 FASK 539 cr her2 shd25 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 in sy laaste kleurskema Lêer:1716 1993-08-21 FASK 541 stof shd 600x364s.jpg|Die Shackleton met die reeksnommer 1716. Lêer:6902 1993-08-21 FASK 540 800x486.jpg|Douglas DC-4-1009 reeksnommer 6902. </gallery><gallery mode="packed"> </gallery> ==== Besoek aan SALM-museum Swartkop 9 Februarie 2003 ==== Toe die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum by Swartkop op 9 Februarie 2003 besoek is, was sommige van die vliegtuie buitekant uitgestal.<gallery mode="packed"> Lêer:805 2003-02-09 FASK 1 800x600.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 op 9 Februarie 2003 Lêer:835 2003-02-09 FASK 1 shd25 600x450.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 op 9 Februarie 2003 </gallery> ==== Besoek aan SALM-museum Swartkop 22 Maart 2005 ==== [[Lêer:818 2005-03-22 FASK 007 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 word op 22 Maart 2005 in die SALM-museum Swartkop-buitevertoongebied gesien.]] ==== Swartkop-lugskou 17 September 2005 ==== [[Lêer:6112 2005-09-17 FASK 006 shd25.jpg|duimnael|’n Ventura met kamele en ander SALM-museum-lugvaartuie word op 17 September 2005 by Swartkop gesien.]] Swartkop het ’n ryk geskiedenis. Toe Swartkop as aktiewe SALM-basis gesluit is, was dit die oudste SALM-basis (ongeveer 75 jaar oud) – die basis het tot stand gekom toe die SALM gebore is. Baie geskiedkundige besoeke het gedurende die basis se vroeë jare plaasgevind. In ’n stadium het FASK die SA Historiese Vlug, die Harvard-klub van Suid-Afrika, die hooftak van die SALM-museum en 17 Eskader van die SALM gehuisves. Swartkop is egter ten tye van die lugskou weer as SALM-basis gebruik totdat probleme met die aanloopbaan by Lugmagbasis Waterkloof uitgesorteer kon word. Die burgerlike operateurs is gevra om te verhuis. ===== Uitgestalde SALM-museumvliegtuie ===== [[Lêer:838 2005-09-17 FASK 103 EL 600x400.jpg|duimnael|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 met toeskouers.]] Rondom hierdie tyd is sommige van die SALM-museum se vliegtuie permanent buite ten toon gestel terwyl ander binne (in die verskillende loodse en die vertoonsaal) ten toon gestel is. Hoewel sommige van die vliegtuie wat buite ten toon gestel is in ’n swak toestand was, was dié van die Museumvlug in ’n uitstekende toestand.  Om plek vir statiese uitstallings te maak is sommige van die permanent ten toon gestelde SALM-museumvliegtuie verskuif. ’n Lugskou soos hierdie bied die algemene publiek ’n uitstekende geleentheid om na die verskillende uitgestalde vliegtuie te kyk en die Museumvlug in aksie te sien. Die artefakte by die Museum wat staties ten toon gestel word, was baie gewild – mense het na die verskillende uitstallings gekyk en byvoorbeeld tougestaan om ’n geleentheid te kry om die SAL-museum se Airbus A300-nabootser te sien en te voel hoe dit is om in een te sit. Buiten die A300-nabootser was daar ’n Link-, ’n Impala- en ’n Cheetah D-nabootser. Al hierdie nabootsers het toeskouers ’n idee gegee van die fasiliteite wat gebruik is en word om die lugvaarders van die verskillende generasies op te lei.<gallery mode="packed"> Lêer:000 Link Trainer D4 2005-09-17 FASK 090 EL 600x400.jpg|Dit is die Link Trainer Model D4-nabootser. Lêer:Zucxa 2005-09-17 FASK 458 crop LR 800x533.jpg|Atlas Bosbok 959 word op 17 September 2005 by Swartkop gesien. Lêer:Zucwz 2005-09-17 FASK 451 LR 800x533.jpg|Atlas Kudu 969 bak op 17 September 2005 in heerlike middagson. Lêer:Zudfh 2005-09-17 FASK 280 EL 600x400.jpg|Vampire 277 ry op 17 September 2005 uit vir sy solovertoning. </gallery><gallery mode="packed"> </gallery> ==== Besoek 31 Mei 2008 ==== Op 31 Mei 2008 was van die SALM-museum se vertoonstukke buite en ander binne te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:838 2008-05-31 FASK 001 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:816 2008-05-31 FASK 002 LR 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 Lêer:342 2008-05-31 FASK 002 shd50 800x533.jpg|Cheetah C reeksnommer 342 </gallery> ==== SALM-museum Swartkop 10 Augustus 2013 ==== Op 10 Augustus 2013 was daar in ‘n lang onderdakvertoongebied by SALM-museum Swartkop vegvliegtuie en opleidingsvliegtuie uitgestal. Hierdie vliegtuie het die volgende ingesluit: 211 Mirage F1CZ, 235 Mirage F1AZ, 589 Impala I, 805 Mirage IIICZ, 818 Mirage IIIBZ, 835 Mirage IIIRZ, 842 Cheetah E en 847 Cheetah D.<gallery mode="packed"> Lêer:Mirage Cheetah 2013-08-10 FASK 033 LR 600x397.jpg|211 Mirage F1CZ, 235 Mirage F1AZ, 589 Impala I, 805 Mirage IIICZ, 818 Mirage IIIBZ, 835 Mirage IIIRZ, 842 Cheetah E en 847 Cheetah D. Lêer:805 2013-08-10 FASK -12c shd50 800x530.jpg|In hierdie foto word Mirage IIICZ reeksnommer 805 op 10 Augustus 2013 op permanente uitstalling onderdak by Swartkop gesien. </gallery> === Port Elizabeth-tak === Lugvaartuie van die SALM-museum was op 22 November 2005 in die hoofmuseumgebou en in Peter Boshoff se plek oorkant die hoofeindpuntgebou van Port Elizabeth-lughawe uitgestal en gestoor. Hoewel die lugvaartuie in die museum binnekant uitgestal was en dus moeilik was om te fotografeer, was die Port Elizabeth-tak ’n goeie plek uit ’n besoeker se oogpunt, aangesien die luike en stuurkajuite van die Impala Mk II en die Mirage F1CZ oop was en die binnekante van die twee vliegtuie gesien en afgeneem kon word. Ander volledige lugvaartuie het ’n Vampire, Scout en Bell Sioux ingesluit. ==== Lugvaartuie op 22 November 2005 in die Port Elizabeth-tak van die SALM-museum gesien ==== {| class="wikitable" | valign="top" |'''Airspeed Oxford''' | valign="top" |Dele, insluitende een voorbeeld elk van ’n hout- en metaallugskroef van die Oxford asook die vlerke van G-AITF. |- | valign="top" |'''Atlas Impala Mk II''' | valign="top" |Impala 1037; donkergroen en donker aardbruin boonste oppervlakke en donkerbou onderkante; 8 Eskader-wapen. Dataplaat bevestig reeks- en konstruksienommer (38). Luike en stuurkajuit oop. |- | valign="top" |'''Bell 47G Sioux''' | valign="top" |Reeksnommer XT562; kamoefleerskema; Britse nasionale kenteken met “ARMY”-bewoording. |- | valign="top" |'''Dassault Mirage F1CZ''' | valign="top" |Vlieënier se naam Kommandant Willie Hartogh. Mirage F1CZ 201 was die SALM se tweede F1CZ en is in die laesig-skema geverf (Springbokkasteel met wit buitelyn). Volgens die dataplaat op die romp is die vliegmasjien ’n Mirage F1CZ-200 met die verwysingsnommer 2F/2A en die datum 05-74. ’n Tweede dataplaat meld dat dit  F1CZ No. 201 met die datum 11-74 is. Beide dataplate het die afkorting AMD-BA. Luike en stuurkajuit oop. |- | valign="top" |'''De Havilland Vampire FB Mk 52''' | valign="top" |Silwer, geen merke nie. Waarskynlik reeksnommer 205. Was eers by Fort Beaufort Militêre Museum en is daarna na SALM-museum Port Elizabeth. |- | valign="top" |'''Verskillende artefakte''' | valign="top" |Insluitende Alouette-geweerstoel, DC-3-lugskroefpunt en Spitfire-hoofwiel. |- | valign="top" |'''Verskillende wapens''' | valign="top" |Insluitende die volgende eskaders: 1 tot 7; 9, 12, 16 en 17, 25, 41, 34, 40, 41 en 44 asook Lugmagbasis Port Elizabeth. |- | valign="top" |'''Verskillende enjins''' | valign="top" |Insluitende: DH Goblin; Ranger; RR Eagle, Merlin en Nimbus. |- | valign="top" |'''Westland Scout''' | valign="top" |Voorheen SALM-museum Ysterplaat; konstruksienommer F9619; grys; “GT” wit op neus. |} ==== Peter Boshoff se plek ==== Peter Boshoff was in 2005 vir die instandhouding van die SALM-museumvlug se vliegtuie verantwoordelik. In hierdie loods, wat op 4 Desember 1999 geopen is, kon nog museumvliegtuie op 22 November 2005 gesien word. Op 22 November 2005 was die volgende lugvaartuie van die SALM-museum in die Peter Boshoff-loods by Port Elizabeth-lughawe te sien: die stuurkajuitdeel van Alouette III reeksnommer 105, die volledige Alouette III reeksnommer 632, die hoofkajuit van Alouette III reeksnommer 635 en Puma reeksnommer 123, Harvards reeksnommers 7480 en 7289 en Bosbok reeksnommer 920 asook die Airspeed Oxford. ===== Lugvaartuie op 22 November 2005 by Peter Boshoff se plek gesien ===== {| class="wikitable" | valign="top" |'''Aerospatiale SA330C Puma''' | valign="top" |123 | valign="top" |Konstruksienommer 1030; gekamoefleer; volledige helikopter |- | valign="top" |'''Aerospatiale Alouette III''' | valign="top" |105 | valign="top" |19 Eskader-wapen; geen stertboom en hoofrotor nie |- | valign="top" | | valign="top" |632 | valign="top" |Kamoefleerskema van donkergroen en donker aardbruin en 1994- nasionale vlag. Een van ’n groep Alouette III’s wat in die 1970’s verkry is; konstruksienommer 2287. Volle reeksnommer op neus en romp; volledige tuig. |- | valign="top" | | valign="top" |635 | valign="top" |Net hoofkajuit, gekamoefleer. |- | valign="top" |'''Airspeed Oxford''' | valign="top" | | valign="top" |Mooi afgewerkte volledige vliegtuig, met verskeie oop gedeeltes: die enjin, houtpanele en bedrading in die vlerk en na die enjin toe kan gesien word. Is as G-AITF in Suid-Afrika ingevoer. |- | valign="top" |'''Atlas AM3C Bosbok''' | valign="top" |920 | valign="top" |Gekamoefleer in donkergroen en donker aardbruin. Die eerste Bosbok wat aan die SALM afgelewer is, konstruksienommer 2001. |- | valign="top" |'''North American Harvard''' | valign="top" |7289 | valign="top" |Standaard kleurskema van silwer en dayglo met Springbokkasteel en ou nasionale vlag asook groot reeksnommer op geel agtergrond op romp. Harvard IIA konstruksienommer 88-10646; 1996 na SALM-museum Port Elizabeth. |- | valign="top" | | valign="top" |7480 | valign="top" |Harvard III; konstruksienommer 88-14725; 1996 na SALM-museum Port Elizabeth. Vroeër skema van silwer en dayglo met klein reeksnommer en Springbokkasteel, geen vlag nie. 6 Eskader-wapen en ligte blou wiele. ZU-DML geregistreer. Grys skitterweerpaneel. |} ===== Airspeed Oxford G-AITF ===== G-AITF was een van die naoorlogse omskeppings en was ED290 in die Britse Koninklike Lugmag (RAF). Dit is op 1 November 1946 op naam van Air Service Training Beperk geregistreer. Die registrasie is op 31 Oktober 1961 gekanselleer en die vliegtuig is permanent aan diens onttrek en het in 1971 na die RAF Museum by Henlow gegaan en het in 1984 in Suid-Afrika aangekom. Daar is toe met die restourasie van die vliegtuig begin. Die idee was om G-AITF in ’n vlieënde voorbeeld te omskep. Die enjins is teen die vroeë 1990’s op ’n toetstuig laat loop. Die romp en die middeldeel is in 1995 gestroop. Verdagte struktuur, stuurkajuitkontroles, instrumente en hidrouliese en pneumatiese dele is vanaf die jaar 2000 in ’n werkende toestand herstel. Ander werk het die vervaardiging van ’n weggeraakte rigtingsroer en werk aan die vlerk ingesluit. Daar word beplan om ’n geweerkoepel op die vliegtuig te monteer en dit as ’n 42 Lugskool-vliegmasjien te verf. Die skool was gedurende die Tweede Wêreldoorlog vanaf Port Elizabeth bedrywig. Toe Port Elizabeth-lughawe in November 2005 besoek is, was daar ietwat met die restourasie van die skroefvliegtuig gevorder. Die stadium van die restourasiewerk op 22 November 2005 word in die meegaande vyf foto’s uitgebeeld. Die vliegtuig was op daardie tydsstip in Peter Boshoff se loods. Volgens later inligting wat op die internet beskikbaar gestel is (byvoorbeeld Facebook) sal die vliegtuig as ’n statiese vertoonstuk gerestoureer word. Inligting is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite web|url=https://ab-ix.co.uk/pdfs/airspeed_oxford_&_consul.pdfab-ix.co.uk|title=POST-WAR CIVIL AIRSPEED AS.40 OXFORDS & AS.65 CONSUL CONVERSIONS|date=14 Augustus 2026|website=ab-ix.co.uk|access-date=14 Augustus 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://saafmuseum.org.za/articles/artefacts/airspeed-oxford-restoration/|title=Airspeed Oxford Restoration|date=14 Augustus 2026|website=South African Aviation Foundation|access-date=14 Augustus 2026}}</ref> == Fotogalery == {{Location map+|Suid-Afrika|float=right|width=270|caption=Die museum se drie takke|places= {{Location map~|Suid-Afrika |label=[[Port Elizabeth-lughawe]]|lat=-33.9896|long=25.6179|position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Swartkop]] |lat=-25.8058|long=28.1619 |position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Ysterplaat]] |lat=-33.9057|long=18.4954 |position=top}} }} <gallery caption="Lugmagbasis Swartkop" mode=nolines> Lêer:SAAF-RSA3-001.jpg|LEO-vuurpyl Lêer:Patterson No2 Biplane-Replica-001.jpg|Replika van 'n Patterson Nommer 2-dubbeldekker Lêer:SAAF-Avro Shackleton-002.jpg|[[Avro Shackleton]] Lêer:SAAF-Cheetah-001.jpg|Cheetah C Lêer:South African Air Force Mustang in AFB Swartkop.jpg|'n [[North American P-51 Mustang]] Lêer:SAAF Buccaneer on static display with munitions and radar.jpg|'n [[Blackburn Buccaneer]] met ammunisie en radarstelsel Lêer:SAAF Mirage III's, Impala and Cheetah aircraft on AFB Swartkop as part of the South African Air Force Museum.jpg|Vegvliegtuie op uitstalling </gallery> <gallery caption="Lugmagbasis Ysterplaat" mode=nolines> Lêer:Avro Shackleton Mk.3 SAAF.jpg|''Shackleton 1722'' Lêer:Inside hangar at Ysterplaat AFB.jpg|Mirage F1 Lêer:Display at SAAF Museum, Ysterplaat.jpg|Uitstalling by Ysterplaat </gallery> <gallery caption="Port Elizabeth-lughawe" mode=nolines> Lêer:South Africa-Friends of the Airforce-T6-Texan(Hardward)01.jpg|'n [[North American T-6 Texan]] wat gerestoureer word. Lêer:Skimmerfoil Jorg IV-001.jpg|Skimmerfoil Jorg IV Lêer:Armstrong Siddeley Cheetah(Oxford)01.jpg|'n ''Airspeed Oxford'' onder restourasie </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://saafmuseum.org.za/ Die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum se amptelike webwerf] {{Koördinate|25|48|22|S|28|09|39.9|O|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Port Elizabeth]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] gein35hy44dfik2i161xdsgizs1cd01 2925789 2925764 2026-08-17T11:41:19Z Gaius le Roux 203341 Foto's is bygevoeg. 2925789 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas Museum | Beeld = North American Harvard IIa '7111' (16530793468).jpg | Beeldonderskrif = Harvard IIa '7111' by die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum, Swartkop | Vorige naam = | Ander name = | Stad of dorp = [[Lugmagbasis Swartkop]], [[Centurion]]<br />[[Lugmagbasis Ysterplaat]], [[Kaapstad]]<br />[[Port Elizabeth-lughawe]] | Land = {{RSA}} | Openingsjaar = [[1973]] | Geopen deur = Kol. P.J.M. McGregor | Tipe museum = Militêre lugvaartmuseum | Webtuiste = [http://saafmuseum.org.za/ ''The South African Air Force Museum''] }} Die '''Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum''' is 'n militêre lugvaartmuseum vir die versameling, bewaring, herstel en uitstalling van artikels en rekords wat verband hou met die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Lugmag. Die museum het drie takke: [[Lugmagbasis Swartkop]] buite [[Pretoria]], [[Lugmagbasis Ysterplaat]] in [[Kaapstad]] en by die [[Port Elizabeth-lughawe|lughawe]] in [[Port Elizabeth]]. == Geskiedenis == Die Minister van Verdediging het op 26 Oktober 1973 toestemming gegee vir die vestiging van 'n Lugmagmuseum. Kol. PJM McGregor was die eerste bevelvoerder van die museum.<ref>{{cite web |url=http://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |title=The History of the SAAF Museum |publisher=saafmuseum.org.za |access-date=2 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414174806/https://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die opleidingskool van die Suid-Afrikaanse Mediese Korps het op 2 November 1973 die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6487 aan die Museum aangebied (dit was die SALM-museum se eerste vliegtuig). Loods nommer 13 by Lugmagstasie Snake Valley naby Pretoria is as museumstoorfasiliteit beskikbaar gestel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=Pages 6, 7, 9, 12 and 13 |language=en}}</ref> Daar is oral in Suid-Afrika wrakke en oorblyfsels van vliegtuie gevind. Van hierdie vliegtuie is teen Desember 1973 geïnspekteer; daaronder het vyf B-34 Ventura II-vliegtuie op ’n plaas en ’n Sikorsky S-51-helikopter by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad getel. Verskillende mense het verskillende items aan die Museum geskenk.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=page 6 |language=en}}</ref> Die SALM-museum het uitgebrei en die Suid-Afrikaanse Nasionale Oorlogsmuseum het ’n Fieseler Storch aan die Museum geleen. (Hierdie lening is later in ’n skenking omskep.) Ander items het ook na die Museum toe gekom.<ref name=":0" /> ’n Vliegtuig wat ’n groot bydrae gelewer het om belangstelling in die geskiedenis van plaaslike lugvaart te bevorder was die Spitfire Merk IX E wat deur Larry Barnett en Alan Lurie gerestoureer is. ''Evelyn'' is vir die eerste keer in 1975 ten toon gestel. Die vliegtuig is op 6 April 1976 tydens ’n seremonie op die grondslag van ’n jaarlikse lening aan die SALM oorhandig en is vir promosiedoeleindes gebruik.<ref name=":0" /> === Die tydperk 1976 tot 1980 === In Augustus 1976 het ’n ander eenheid die stoorfasiliteite by Snake Valley nodig gekry en die grootste deel van die Museum se vliegtuie is na Lanseria-lughawe verskuif.<ref name=":0" /> ==== Die loods by Lanseria-lughawe op 15 Desember 1976 ==== Verskillende vliegtuie, enjins en vliegtuigdele is op 15 Desember 1976 by Lanseria gesien. Daar was 'n Percival Prentice ZS-EUS, Tiger Moth 1467 (op lening), Sikorsky S-55 ZS-HDO, ’n Merk 35-Goblin-enjin met die konstruksienommer 9009 (van die SAL by Jan Smuts), ’n Goblin-enjin met die konstruksienommer 5510, die enjinkap en die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD 4588 of 6588 by Kuilsrivier, ’n Junkers Jumo-enjin, ’n Hispano 20 mm-kanon, ’n Anson Armstrong-Whitworth-geweerkoepel van Port Elizabeth af, ’n Wright Cyclone-enjin, stukke van Anson 4437 vanaf 43 Lugskool by [[Somerset-Oos]], ’n Armstrong Siddeley Cheetah-enjin en ’n lugraam van [[Uitenhage]] af. <!-- Die medeopsteller van hierdie artikel het die besonderhede in hierdie paragraaf tydens gesprekke met Dave Becker uitgevind en aantekeninge daarvan gemaak. --><gallery mode="packed"> Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 999 ELshd 600x364.jpg|Die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD. Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 994 ELshd 600x364.jpg|’n Lugraam en ander dele te sien. Lêer:AW turret PE 1976-12-15 FALA 745 800x486.jpg|Die Armstrong-Whitworth-geweerkoepel wat as die “papegaaikou" bekendgestaan het. Lêer:Junkers Jumo 1976-12-15 FALA 777 800x486.jpg|In hierdie geval is die Junkers Jumo-straalenjin te sien. Lêer:Zseus 1976-12-15 FALA 565 light 600x364.jpg|Percival Prentice ZS-EUS op 15 Desember 1976 in die loods by Lanseria-lughawe. Lêer:Zshdo 1976-12-15 FALA 007 600x364.jpg|Sikorsky S-55 reeksnommer WV203 met registrasieletters ZS-HDO op 15 Desember 1976. </gallery> ==== Lugmagstasie Snake Valley ==== Nadat die meeste van die Museum se vliegtuie en toerusting in Augustus 1976 na Lanseria verskuif is, het daar 'n paar vliegtuie by Snake Valley agtergebly. Die volgende vliegtuie kon op 15 Desember 1976 by Snake Valley besigtig word: Sabre 361F, Vampire 219, die neusdeel van Vampire 221, Vampire 229 en Ventura 6487.<gallery mode="packed"> Lêer:219 1976-12-15 FASK 977 800x486.jpg|Ventura 6487 staan op 15 Desember 1976 agter Vampire 219. Lêer:229 1976-12-15 FASK 976 ELshd+sharp 600x364.jpg|Vampire 229 is ook op 15 Desember 1976 by Snake Valley gesien. Lêer:361 1976-12-15 FASK 972 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Merk 6 reeksnommer 361 en kode F. </gallery> ==== Die Aviation Africa-lugskou in Oktober 1977 ==== Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in Oktober 1977 heelwat vliegtuie tydens die Aviation Africa-lugskou ten toon gestel. Dit het vliegtuie van die SALM-museum ingesluit. Daar was die Spitfire IX, twee Sikorsky S-55-helikopters, ’n Anson-neus-en-stuurkajuitdeel, ’n Fairchild Argus, ’n Percival Prentice en ’n Tiger Moth. ===== Sikorsky S-55 CR-ALO ===== Sikorsky S-55 CR-ALO is tydens die lugskou met twee dekals gesien, naamlik die reeksnommer A4 en ’n SALM-kasteel. Hierdie helikopter het die konstruksienommer 55-959 en is in 1956 deur die SALM gekoop (hy het die reeksnommer A4 in die SALM gehad). Daarna is dit as ZS-HCO aan Autair verkoop. Autair het die masjien as CR-ALO na sy Mosambiekse filiaal oorgeplaas (die masjien is in Januarie 1970 as CR-ALO geregistreer en die registrasie CR-ALO is in Julie 1977 gekanselleer). Ná kansellasie is CR-ALO vir vliegdoeleindes tydelik as “ZS-O” geregistreer en het toe na die SALM-museum gegaan.<ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |publication-date=1981 |pages=34, 198 |language=en}}</ref> ===== Percival Prentice VS609 ===== Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609 (kode P) het die konstruksienommer PAC/207 en is in 1949 gebou. Die vliegtuig se vorige identiteite is VS609 (Koninklike Britse Lugmag), G-AOPL (30 Mei 1956 geregistreer; 24 April 1967 na eienaar in Suid-Afrika oorgeplaas) en ZS-EUS (20 Oktober 1967 geregistreer; 11 Augustus 1971 gekanselleer).<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |pages=181 |language=en}}</ref> ===== Spitfire ''Evelyn'' ===== ''Evelyn'' het die lewe as ’n Supermarine Spitfire H.F.IXc/e met die nommer MA793 begin en het die reeksnommer 5601 in die SALM gehad. MA793 het op 30 September 1948 in Suid-Afrika aangekom. Nommer 5601 is as onderdeelbron gebruik en is in 1954 aan die Meerhof-hospitaal vir Gestremde Kinders verkoop, waar die vliegtuig gebly het totdat dit in 1967 deur Larry Barnett gekoop is. Die vegvliegtuig is gedurende die volgende agt jaar gerestoureer en is in September 1975 by die fasiliteite van die Atlas-vakleerlingskool onthul. Die vliegtuig was as PT672 met die kode WR-RR van die SALM se eskader nommer 40 van die Tweede Wêreldoorlog geverf. ''Evelyn'' het tot 1986 in Suid-Afrika gebly.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |year=2001 |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=137 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Cralo 1977-10-05 FALA 810 resize.jpg|Sikorsky S-55 CR-ALO met twee dekals: reeksnommer A4 en SALM-kasteel. Lêer:Zshdo 1977-10-00 FALA 804 spot 800x486.jpg|Sikorsky S-55B ZS-HDO in Koninklike Britse Vloot-kleurskema met reeksnommer WV203. Lêer:HD 1977-10-00 FALA 748 resize.jpg|Die neus-en-stuurkajuitdeel van die Anson Merk I met die kode HD. Lêer:Vs609 1977-10-00 FALA 153 resize.jpg|Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609, voorheen ZS-EUS. Lêer:Pt672 1977-10-00 FALA 891 spot shd50 600x364.jpg|Spitfire ''Evelyn'' word by die Aviation Africa-lugskou gesien. Lêer:1467 1977-10-00 FALA 930 dust 600x364.jpg|Die De Havilland Tiger Moth met die reeksnommer 1467 was op lening aan die SALM-museum. </gallery> ==== Lugmagbasis Durban-opedag 15 Julie 1980 ==== [[Lêer:PT672 1980-07-15 Dbn 178 cr her2 600x364.jpg|duimnael|Supermarine Spitfire Merk IX reeksnommer PT672 en naam ''Evelyn'' op 15 Julie 1980.]] Die [[Supermarine Spitfire]] Merk IX met die reeksnommer PT672 en die naam ''Evelyn'' het op 15 Julie 1980 aan die Lugmagbasis Durban-opedag deelgeneem. In die meegaande foto word die Supermarine Spitfire Merk IX met die reeksnommer PT672 op 15 Julie 1980 by Durban gesien. “WR” is die kode wat 40 Eskader gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik het. Die wapen van 40 Eskader kan op die neus van die vegvliegtuig gesien word. Die vliegtuig is gereed om na die aanloopbaan te ry en met sy vliegvertoning te begin. === Lugskoue wat van 2000 tot 2005 gehou is === ==== Lugmagbasis Waterkloof in September 2000 en September 2002 ==== In die jaar 2000 was die Suid-Afrikaanse Lugmag 80 jaar oud. Verskeie lugskoue het gedurende die jaar 2000 plaasgevind om hierdie geleentheid te vier. Een van die skoue was in September by Lugmagbasis Waterkloof. Die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling is in September 2000 en September 2002 by Waterkloof gehou. Vliegtuie van die SALM-museum was tydens al drie geleenthede te sien. ===== [[Lugmagbasis Waterkloof]] September 2000 ===== Die hoogtepunt van die Suid-Afrikaanse Lugmag se verjaarsdagvieringe in die jaar 2000 was die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens internasionale deelname. Die militêre skou het van 8 tot 9 September 2000 geduur en het met Africa Aerospace and Defence (AAD 2000) saamgeval. AAD 2000 is van 5 tot 7 September gehou.<gallery mode="packed"> Lêer:800 2000-09-02 FAWK531 800x486.jpg|Mirage IIICZ 800 (links) en Mirage IIIBZ 817 (regs) op 2 September 2000. Lêer:800 2000-09-02 FAWK526 600x364.jpg|Mirage IIIBZ 800 op 2 September 2000 op Waterkloof-vluglyn. Lêer:800 2000-09-02 FAWK527 raw2 600x364.jpg|SALM-museumwapen en naam ''Black Widow'' op Mirage IIIBZ 800. Lêer:817 2000-09-09 FAWK572.jpg|Mirage IIIBZ 817 op 9 September 2000 op rybaan by Waterkloof. </gallery> ===== Lugmagbasis Waterkloof September 2002 ===== Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum is in September 2002 gesien gedurende die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling wat by Waterkloof gehou is.<gallery mode="packed"> Lêer:959 2002-09-18 FAWK 271 reg 800x486.jpg|Atlas Bosbok 959 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. Lêer:969 2002-09-18 FAWK 273 reg 800x486.jpg|Atlas Kudu 969 staties ten toon gestel, 18 September 2002. Lêer:7728 2002-09-18 FAWK 272 nog spot 800x486.jpg|Harvard 7728 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. </gallery> ==== Polokwane Internasionale Lughawe 21 Mei 2005 ==== [[Lêer:Zudmd 2005-05-21 FAPB135 600x400.jpg|geen|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 817 word op 21 Mei 2005 op die Polokwane Internasionale Lughawe-vluglyn gesien. Die vliegtuig het tydens ’n lugskou aan die vliegvertoning deelgeneem. Die masjien het teen daardie tyd die burgerlike registrasie ZU-DMD verkry en het deel van die SALM-museum-vlug uitgemaak.]] ==== Lugskou Makhado 8 Oktober 2005 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:Zudfh 2005-10-08 FALO 311 LR 800x533.jpg|Vampire T Merk 55 van SALM-museumvlug, reeksnommer 277. Lêer:Zudme 2005-10-08 FALO 190 cr shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 besig om sy onderstel in te trek. </gallery> == Geskiedenisse van die Swartkop-, Port Elizabeth- en Ysterplaat-tak van die SALM-museum == === Swartkop-tak === ==== Internasionale Museumdag 18 Mei 1991 ==== Internasionale Museumdag is op 18 Mei 1991 by Lugmagbasis Swartkop gehou. Verskillende lugvaartuie van die SALM-museum kon op hierdie dag by Swartkop gesien word. Dit het die volgende vliegtuie en helikopters ingesluit: Sud Aviation Alouette II nommer 22, Westland Wasp nommer 96, Aerospatiale Super Frelon nommer 309, Hawker Siddeley Buccaneers nommers 414 en 421, Dassault Mirage IIICZ nommer 804, Dassault Mirage IIIBZ nommer 816, Dassault Mirage IIIRZ nommer 835, Shackletons nommers 1716 en 1721, Sikorsky S-51 nommer A1, Sikorsky S-55 nommer A5, Hunting Provost nommer RR137 van die Koninklike Rhodesiese Lugmag en Lockheed Ventura TS306 (hy was voorheen van die SAL-vakleerlingskool en was bestem om reeksnommer 6498 van die SALM-museum te word). Van hierdie lugvaartuie kon vlieg en was deel van die SALM-museumvlug en ander is normaalweg staties ten toon gestel.<gallery mode="packed"> Lêer:22 1991-05-18 FASK 084 LR spot 600x364.jpg|Die Alouette II met die reeksnommer 22 word op 18 Mei 1991 by Swartkop gesien. Lêer:96 1991-05-18 FASK 082 LR 800x486.jpg|Hier kan die Westland Wasp met die reeksnommer 96 gesien word. Lêer:309 1991-05-18 FASK 086 LR 800x486.jpg|Dit is die Super Frelon met die reeksnommer 309. Lêer:804 1991-05-18 FASK 081 LR 800x486.jpg|In hierdie geval is die Mirage IIICZ met die reeksnommer 804 te sien. Lêer:414 1991-05-18 FASK 126 LR2 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 414 is in die voorgrond en 421 is in die agtergrond. Lêer:816 1991-05-18 FASK 100 spot LR 800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIBZ met die reeksnommer 816. Lêer:835_1991-05-18_FASK_087_LR_800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIRZ met die reeksnommer 835. Lêer: Lêer:1716 1991-05-18 FASK 099 LR 800x486.jpg|Die enjins van die Shackleton met die reeksnommer 1716 is besig om te loop. Lêer:1721 1991-05-18 FASK 097 LR elSHD 600x364.jpg|Dit is die Shackleton met die reeksnommer 1721. </gallery> ==== Lugskou op 15 Mei 1993 ==== ’n Lugskou om die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop te vier het op 15 Mei 1993 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 1993-05-15 FASK 535 600x364.jpg|Die Mirage F1CZ met die reeksnommer 203 word hier gesien. Lêer:276 1993-05-15 Skop 1 her 719x400.jpg|Die De Havilland Vampire met die reeksnommer 276 is op 15 Mei 1993 te sien. Lêer:337 1993-05-15 FASK GabrielLR 600x364.jpg|Die Transall met die reeksnommer 337 word op 15 Mei 1993 by Swartkop gesien. Lêer:Alpha XH1 1993-05-15 FASK 1 shd50 630x400.jpg|Dit is die Alpha XH-1. Lêer:C340 1993-05-15 FASK 533 EL 600x400.jpg|Mikoyan-Gurevich MiG 21-MF reeksnommer C340 in sy Angolese Lugmag-kleure. </gallery> ==== Museumvliegdag 21 Augustus 1993 ==== Die eerste vliegdag van die SALM-museum het op 21 Augustus 1993 by Swartkop plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 3 esk cz Border War cr shd25 her 1135x400.jpg|SALM-Mirage F1CZ 203 en Angolese MiG 21 C340. Lêer:838 1993-08-21 FASK 542 800x486.jpg|Piaggio P166S Albatross 881 met lopende enjins. Lêer:881 1993-08-21 FASK 539 cr her2 shd25 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 in sy laaste kleurskema Lêer:1716 1993-08-21 FASK 541 stof shd 600x364s.jpg|Die Shackleton met die reeksnommer 1716. Lêer:6902 1993-08-21 FASK 540 800x486.jpg|Douglas DC-4-1009 reeksnommer 6902. </gallery><gallery mode="packed"> </gallery> ==== Besoek aan SALM-museum Swartkop 9 Februarie 2003 ==== Toe die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum by Swartkop op 9 Februarie 2003 besoek is, was sommige van die vliegtuie buitekant uitgestal.<gallery mode="packed"> Lêer:805 2003-02-09 FASK 1 800x600.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 op 9 Februarie 2003 Lêer:835 2003-02-09 FASK 1 shd25 600x450.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 op 9 Februarie 2003 </gallery> ==== Besoek aan SALM-museum Swartkop 22 Maart 2005 ==== [[Lêer:818 2005-03-22 FASK 007 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 word op 22 Maart 2005 in die SALM-museum Swartkop-buitevertoongebied gesien.]] ==== Swartkop-lugskou 17 September 2005 ==== [[Lêer:6112 2005-09-17 FASK 006 shd25.jpg|duimnael|’n Ventura met kamele en ander SALM-museum-lugvaartuie word op 17 September 2005 by Swartkop gesien.]] Swartkop het ’n ryk geskiedenis. Toe Swartkop as aktiewe SALM-basis gesluit is, was dit die oudste SALM-basis (ongeveer 75 jaar oud) – die basis het tot stand gekom toe die SALM gebore is. Baie geskiedkundige besoeke het gedurende die basis se vroeë jare plaasgevind. In ’n stadium het FASK die SA Historiese Vlug, die Harvard-klub van Suid-Afrika, die hooftak van die SALM-museum en 17 Eskader van die SALM gehuisves. Swartkop is egter ten tye van die lugskou weer as SALM-basis gebruik totdat probleme met die aanloopbaan by Lugmagbasis Waterkloof uitgesorteer kon word. Die burgerlike operateurs is gevra om te verhuis. ===== Uitgestalde SALM-museumvliegtuie ===== [[Lêer:838 2005-09-17 FASK 103 EL 600x400.jpg|duimnael|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 met toeskouers.]] Rondom hierdie tyd is sommige van die SALM-museum se vliegtuie permanent buite ten toon gestel terwyl ander binne (in die verskillende loodse en die vertoonsaal) ten toon gestel is. Hoewel sommige van die vliegtuie wat buite ten toon gestel is in ’n swak toestand was, was dié van die Museumvlug in ’n uitstekende toestand.  Om plek vir statiese uitstallings te maak is sommige van die permanent ten toon gestelde SALM-museumvliegtuie verskuif. ’n Lugskou soos hierdie bied die algemene publiek ’n uitstekende geleentheid om na die verskillende uitgestalde vliegtuie te kyk en die Museumvlug in aksie te sien. Die artefakte by die Museum wat staties ten toon gestel word, was baie gewild – mense het na die verskillende uitstallings gekyk en byvoorbeeld tougestaan om ’n geleentheid te kry om die SAL-museum se Airbus A300-nabootser te sien en te voel hoe dit is om in een te sit. Buiten die A300-nabootser was daar ’n Link-, ’n Impala- en ’n Cheetah D-nabootser. Al hierdie nabootsers het toeskouers ’n idee gegee van die fasiliteite wat gebruik is en word om die lugvaarders van die verskillende generasies op te lei.<gallery mode="packed"> Lêer:000 Link Trainer D4 2005-09-17 FASK 090 EL 600x400.jpg|Dit is die Link Trainer Model D4-nabootser. Lêer:Zucxa 2005-09-17 FASK 458 crop LR 800x533.jpg|Atlas Bosbok 959 word op 17 September 2005 by Swartkop gesien. Lêer:Zucwz 2005-09-17 FASK 451 LR 800x533.jpg|Atlas Kudu 969 bak op 17 September 2005 in heerlike middagson. Lêer:Zudfh 2005-09-17 FASK 280 EL 600x400.jpg|Vampire 277 ry op 17 September 2005 uit vir sy solovertoning. </gallery><gallery mode="packed"> </gallery> ==== Besoek 31 Mei 2008 ==== Op 31 Mei 2008 was van die SALM-museum se vertoonstukke buite en ander binne te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:838 2008-05-31 FASK 001 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:816 2008-05-31 FASK 002 LR 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 Lêer:342 2008-05-31 FASK 002 shd50 800x533.jpg|Cheetah C reeksnommer 342 </gallery> ==== SALM-museum Swartkop 10 Augustus 2013 ==== Op 10 Augustus 2013 was daar in ‘n lang onderdakvertoongebied by SALM-museum Swartkop vegvliegtuie en opleidingsvliegtuie uitgestal. Hierdie vliegtuie het die volgende ingesluit: 211 Mirage F1CZ, 235 Mirage F1AZ, 589 Impala I, 805 Mirage IIICZ, 818 Mirage IIIBZ, 835 Mirage IIIRZ, 842 Cheetah E en 847 Cheetah D.<gallery mode="packed"> Lêer:Mirage Cheetah 2013-08-10 FASK 033 LR 600x397.jpg|211 Mirage F1CZ, 235 Mirage F1AZ, 589 Impala I, 805 Mirage IIICZ, 818 Mirage IIIBZ, 835 Mirage IIIRZ, 842 Cheetah E en 847 Cheetah D. Lêer:805 2013-08-10 FASK -12c shd50 800x530.jpg|In hierdie foto word Mirage IIICZ reeksnommer 805 op 10 Augustus 2013 op permanente uitstalling onderdak by Swartkop gesien. </gallery> === Port Elizabeth-tak === Lugvaartuie van die SALM-museum was op 22 November 2005 in die hoofmuseumgebou en in Peter Boshoff se plek oorkant die hoofeindpuntgebou van Port Elizabeth-lughawe uitgestal en gestoor. Hoewel die lugvaartuie in die museum binnekant uitgestal was en dus moeilik was om te fotografeer, was die Port Elizabeth-tak ’n goeie plek uit ’n besoeker se oogpunt, aangesien die luike en stuurkajuite van die Impala Mk II en die Mirage F1CZ oop was en die binnekante van die twee vliegtuie gesien en afgeneem kon word. Ander volledige lugvaartuie het ’n Vampire, Scout en Bell Sioux ingesluit.<gallery mode="packed"> Lêer:1 2005-11-22 FAPE 002 shd25 800x533.jpg|Hoofuitstallingsarea Port Elizabeth-tak Lêer:2c 2005-11-22 FAPE 003 shd25 800x533.jpg|Impala Mk II, De Havilland Vampire, Bell 47G Sioux en Westland Scout </gallery> ==== Lugvaartuie op 22 November 2005 in die Port Elizabeth-tak van die SALM-museum gesien ==== {| class="wikitable" | valign="top" |'''Airspeed Oxford''' | valign="top" |Dele, insluitende een voorbeeld elk van ’n hout- en metaallugskroef van die Oxford asook die vlerke van G-AITF. |- | valign="top" |'''Atlas Impala Mk II''' | valign="top" |Impala 1037; donkergroen en donker aardbruin boonste oppervlakke en donkerbou onderkante; 8 Eskader-wapen. Dataplaat bevestig reeks- en konstruksienommer (38). Luike en stuurkajuit oop. |- | valign="top" |'''Bell 47G Sioux''' | valign="top" |Reeksnommer XT562; kamoefleerskema; Britse nasionale kenteken met “ARMY”-bewoording. |- | valign="top" |'''Dassault Mirage F1CZ''' | valign="top" |Vlieënier se naam Kommandant Willie Hartogh. Mirage F1CZ 201 was die SALM se tweede F1CZ en is in die laesig-skema geverf (Springbokkasteel met wit buitelyn). Volgens die dataplaat op die romp is die vliegmasjien ’n Mirage F1CZ-200 met die verwysingsnommer 2F/2A en die datum 05-74. ’n Tweede dataplaat meld dat dit  F1CZ No. 201 met die datum 11-74 is. Beide dataplate het die afkorting AMD-BA. Luike en stuurkajuit oop. |- | valign="top" |'''De Havilland Vampire FB Mk 52''' | valign="top" |Silwer, geen merke nie. Waarskynlik reeksnommer 205. Was eers by Fort Beaufort Militêre Museum en is daarna na SALM-museum Port Elizabeth. |- | valign="top" |'''Verskillende artefakte''' | valign="top" |Insluitende Alouette-geweerstoel, DC-3-lugskroefpunt en Spitfire-hoofwiel. |- | valign="top" |'''Verskillende wapens''' | valign="top" |Insluitende die volgende eskaders: 1 tot 7; 9, 12, 16 en 17, 25, 41, 34, 40, 41 en 44 asook Lugmagbasis Port Elizabeth. |- | valign="top" |'''Verskillende enjins''' | valign="top" |Insluitende: DH Goblin; Ranger; RR Eagle, Merlin en Nimbus. |- | valign="top" |'''Westland Scout''' | valign="top" |Voorheen SALM-museum Ysterplaat; konstruksienommer F9619; grys; “GT” wit op neus. |} <gallery mode="packed"> Lêer:1037 2005-11-22 FAPE 081 LR 800x533.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1037 Lêer:Xt562 2005-11-22 FAPE 001 LR 800x533.jpg|Bell 47G Sioux Lêer:201 2005-11-22 FAPE 207 LR 800x533.jpg|Mirage F1CZ reeksnommer 201 Lêer:Vampire 2005-11-22 FAPE 025 LR 800x533.jpg|De Havilland Vampire Lêer:Alo III 2005-11-22 FAPE 107 ELshd 600x400.jpg|Alouette III-geweerstoel Lêer:Ranger engine 2005-11-22 FAPE 133 LR 800x533.jpg|Ranger-enjin Lêer:Gt 2005-11-22 FAPE 027 LR 800x533.jpg|Westland Scout “GT” </gallery> ==== Peter Boshoff se plek ==== Peter Boshoff was in 2005 vir die instandhouding van die SALM-museumvlug se vliegtuie verantwoordelik. In hierdie loods, wat op 4 Desember 1999 geopen is, kon nog museumvliegtuie op 22 November 2005 gesien word. Op 22 November 2005 was die volgende lugvaartuie van die SALM-museum in die Peter Boshoff-loods by Port Elizabeth-lughawe te sien: die stuurkajuitdeel van Alouette III reeksnommer 105, die volledige Alouette III reeksnommer 632, die hoofkajuit van Alouette III reeksnommer 635 en Puma reeksnommer 123, Harvards reeksnommers 7480 en 7289 en Bosbok reeksnommer 920 asook die Airspeed Oxford. <gallery mode="packed"> Lêer:3e 2005-11-22 FAPE 001 shd25 800x533.jpg|Alouette III-stuurkajuitdeel, Alouette III 632, Alouette III 635, Puma 123 asook Harvards 7480 en 7289. Lêer:3f 2005-11-22 FAPE 002 cr shd25 800x533.jpg|Harvards 7480 en 7289, Bosbok 920 en Airspeed Oxford. </gallery> ===== Lugvaartuie op 22 November 2005 by Peter Boshoff se plek gesien ===== {| class="wikitable" | valign="top" |'''Aerospatiale SA330C Puma''' | valign="top" |123 | valign="top" |Konstruksienommer 1030; gekamoefleer; volledige helikopter |- | valign="top" |'''Aerospatiale Alouette III''' | valign="top" |105 | valign="top" |19 Eskader-wapen; geen stertboom en hoofrotor nie |- | valign="top" | | valign="top" |632 | valign="top" |Kamoefleerskema van donkergroen en donker aardbruin en 1994- nasionale vlag. Een van ’n groep Alouette III’s wat in die 1970’s verkry is; konstruksienommer 2287. Volle reeksnommer op neus en romp; volledige tuig. |- | valign="top" | | valign="top" |635 | valign="top" |Net hoofkajuit, gekamoefleer. |- | valign="top" |'''Airspeed Oxford''' | valign="top" | | valign="top" |Mooi afgewerkte volledige vliegtuig, met verskeie oop gedeeltes: die enjin, houtpanele en bedrading in die vlerk en na die enjin toe kan gesien word. Is as G-AITF in Suid-Afrika ingevoer. |- | valign="top" |'''Atlas AM3C Bosbok''' | valign="top" |920 | valign="top" |Gekamoefleer in donkergroen en donker aardbruin. Die eerste Bosbok wat aan die SALM afgelewer is, konstruksienommer 2001. |- | valign="top" |'''North American Harvard''' | valign="top" |7289 | valign="top" |Standaard kleurskema van silwer en dayglo met Springbokkasteel en ou nasionale vlag asook groot reeksnommer op geel agtergrond op romp. Harvard IIA konstruksienommer 88-10646; 1996 na SALM-museum Port Elizabeth. |- | valign="top" | | valign="top" |7480 | valign="top" |Harvard III; konstruksienommer 88-14725; 1996 na SALM-museum Port Elizabeth. Vroeër skema van silwer en dayglo met klein reeksnommer en Springbokkasteel, geen vlag nie. 6 Eskader-wapen en ligte blou wiele. ZU-DML geregistreer. Grys skitterweerpaneel. |} <gallery mode="packed"> Lêer:123 2005-11-22 FAPE 004 LR 600x400.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 123 Lêer:105 2005-11-22 FAPE 001 ELshd 600x400.jpg|Alouette III reeksnommer 105 Lêer:632 2005-11-22 FAPE 005 LR 800x533.jpg|Alouette III reeksnommer 632 Lêer:635 2005-11-22 FAPE 003 ELshd 600x400.jpg|Alouette III reeksnommer 635 Lêer:920 2005-11-22 FAPE 003 LR 800x533.jpg|Bosbok reeksnommer 920 Lêer:7480 2005-11-22 FAPE 006 LR 800x533.jpg|Harvard reeksnommer 7480 </gallery> ===== Airspeed Oxford G-AITF ===== G-AITF was een van die naoorlogse omskeppings en was ED290 in die Britse Koninklike Lugmag (RAF). Dit is op 1 November 1946 op naam van Air Service Training Beperk geregistreer. Die registrasie is op 31 Oktober 1961 gekanselleer en die vliegtuig is permanent aan diens onttrek en het in 1971 na die RAF Museum by Henlow gegaan en het in 1984 in Suid-Afrika aangekom. Daar is toe met die restourasie van die vliegtuig begin. Die idee was om G-AITF in ’n vlieënde voorbeeld te omskep. Die enjins is teen die vroeë 1990’s op ’n toetstuig laat loop. Die romp en die middeldeel is in 1995 gestroop. Verdagte struktuur, stuurkajuitkontroles, instrumente en hidrouliese en pneumatiese dele is vanaf die jaar 2000 in ’n werkende toestand herstel. Ander werk het die vervaardiging van ’n weggeraakte rigtingsroer en werk aan die vlerk ingesluit. Daar word beplan om ’n geweerkoepel op die vliegtuig te monteer en dit as ’n 42 Lugskool-vliegmasjien te verf. Die skool was gedurende die Tweede Wêreldoorlog vanaf Port Elizabeth bedrywig. Toe Port Elizabeth-lughawe in November 2005 besoek is, was daar ietwat met die restourasie van die skroefvliegtuig gevorder. Die stadium van die restourasiewerk op 22 November 2005 word in die meegaande vyf foto’s uitgebeeld. Die vliegtuig was op daardie tydsstip in Peter Boshoff se loods. Volgens later inligting wat op die internet beskikbaar gestel is (byvoorbeeld Facebook) sal die vliegtuig as ’n statiese vertoonstuk gerestoureer word. Inligting is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite web|url=https://ab-ix.co.uk/pdfs/airspeed_oxford_&_consul.pdfab-ix.co.uk|title=POST-WAR CIVIL AIRSPEED AS.40 OXFORDS & AS.65 CONSUL CONVERSIONS|date=14 Augustus 2026|website=ab-ix.co.uk|access-date=14 Augustus 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://saafmuseum.org.za/articles/artefacts/airspeed-oxford-restoration/|title=Airspeed Oxford Restoration|date=14 Augustus 2026|website=South African Aviation Foundation|access-date=14 Augustus 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 001 LR 800x533.jpg Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 006 LR 600x400.jpg Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 008 600x400.jpg Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 009 LR 600x400.jpg Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 010 shd25 600x400.jpg </gallery> == Fotogalery == {{Location map+|Suid-Afrika|float=right|width=270|caption=Die museum se drie takke|places= {{Location map~|Suid-Afrika |label=[[Port Elizabeth-lughawe]]|lat=-33.9896|long=25.6179|position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Swartkop]] |lat=-25.8058|long=28.1619 |position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Ysterplaat]] |lat=-33.9057|long=18.4954 |position=top}} }} <gallery caption="Lugmagbasis Swartkop" mode=nolines> Lêer:SAAF-RSA3-001.jpg|LEO-vuurpyl Lêer:Patterson No2 Biplane-Replica-001.jpg|Replika van 'n Patterson Nommer 2-dubbeldekker Lêer:SAAF-Avro Shackleton-002.jpg|[[Avro Shackleton]] Lêer:SAAF-Cheetah-001.jpg|Cheetah C Lêer:South African Air Force Mustang in AFB Swartkop.jpg|'n [[North American P-51 Mustang]] Lêer:SAAF Buccaneer on static display with munitions and radar.jpg|'n [[Blackburn Buccaneer]] met ammunisie en radarstelsel Lêer:SAAF Mirage III's, Impala and Cheetah aircraft on AFB Swartkop as part of the South African Air Force Museum.jpg|Vegvliegtuie op uitstalling </gallery> <gallery caption="Lugmagbasis Ysterplaat" mode=nolines> Lêer:Avro Shackleton Mk.3 SAAF.jpg|''Shackleton 1722'' Lêer:Inside hangar at Ysterplaat AFB.jpg|Mirage F1 Lêer:Display at SAAF Museum, Ysterplaat.jpg|Uitstalling by Ysterplaat </gallery> <gallery caption="Port Elizabeth-lughawe" mode=nolines> Lêer:South Africa-Friends of the Airforce-T6-Texan(Hardward)01.jpg|'n [[North American T-6 Texan]] wat gerestoureer word. Lêer:Skimmerfoil Jorg IV-001.jpg|Skimmerfoil Jorg IV Lêer:Armstrong Siddeley Cheetah(Oxford)01.jpg|'n ''Airspeed Oxford'' onder restourasie </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://saafmuseum.org.za/ Die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum se amptelike webwerf] {{Koördinate|25|48|22|S|28|09|39.9|O|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Port Elizabeth]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] t22a07mijahw17fzp9scx5jbm0lskc9 2925797 2925789 2026-08-17T11:52:34Z Gaius le Roux 203341 Teksredigering en teks is bygevoeg. 2925797 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas Museum | Beeld = North American Harvard IIa '7111' (16530793468).jpg | Beeldonderskrif = Harvard IIa '7111' by die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum, Swartkop | Vorige naam = | Ander name = | Stad of dorp = [[Lugmagbasis Swartkop]], [[Centurion]]<br />[[Lugmagbasis Ysterplaat]], [[Kaapstad]]<br />[[Port Elizabeth-lughawe]] | Land = {{RSA}} | Openingsjaar = [[1973]] | Geopen deur = Kol. P.J.M. McGregor | Tipe museum = Militêre lugvaartmuseum | Webtuiste = [http://saafmuseum.org.za/ ''The South African Air Force Museum''] }} Die '''Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum''' is 'n militêre lugvaartmuseum vir die versameling, bewaring, herstel en uitstalling van artikels en rekords wat verband hou met die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Lugmag. Die museum het drie takke: [[Lugmagbasis Swartkop]] buite [[Pretoria]], [[Lugmagbasis Ysterplaat]] in [[Kaapstad]] en by die [[Port Elizabeth-lughawe|lughawe]] in [[Port Elizabeth]]. == Geskiedenis == Die Minister van Verdediging het op 26 Oktober 1973 toestemming gegee vir die vestiging van 'n Lugmagmuseum. Kol. PJM McGregor was die eerste bevelvoerder van die museum.<ref>{{cite web |url=http://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |title=The History of the SAAF Museum |publisher=saafmuseum.org.za |access-date=2 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414174806/https://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die opleidingskool van die Suid-Afrikaanse Mediese Korps het op 2 November 1973 die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6487 aan die Museum aangebied (dit was die SALM-museum se eerste vliegtuig). Loods nommer 13 by Lugmagstasie Snake Valley naby Pretoria is as museumstoorfasiliteit beskikbaar gestel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=Pages 6, 7, 9, 12 and 13 |language=en}}</ref> Daar is oral in Suid-Afrika wrakke en oorblyfsels van vliegtuie gevind. Van hierdie vliegtuie is teen Desember 1973 geïnspekteer; daaronder het vyf B-34 Ventura II-vliegtuie op ’n plaas en ’n Sikorsky S-51-helikopter by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad getel. Verskillende mense het verskillende items aan die Museum geskenk.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=page 6 |language=en}}</ref> Die SALM-museum het uitgebrei en die Suid-Afrikaanse Nasionale Oorlogsmuseum het ’n Fieseler Storch aan die Museum geleen. (Hierdie lening is later in ’n skenking omskep.) Ander items het ook na die Museum toe gekom.<ref name=":0" /> ’n Vliegtuig wat ’n groot bydrae gelewer het om belangstelling in die geskiedenis van plaaslike lugvaart te bevorder was die Spitfire Merk IX E wat deur Larry Barnett en Alan Lurie gerestoureer is. ''Evelyn'' is vir die eerste keer in 1975 ten toon gestel. Die vliegtuig is op 6 April 1976 tydens ’n seremonie op die grondslag van ’n jaarlikse lening aan die SALM oorhandig en is vir promosiedoeleindes gebruik.<ref name=":0" /> === Die tydperk 1976 tot 1980 === In Augustus 1976 het ’n ander eenheid die stoorfasiliteite by Snake Valley nodig gekry en die grootste deel van die Museum se vliegtuie is na Lanseria-lughawe verskuif.<ref name=":0" /> ==== Die loods by Lanseria-lughawe op 15 Desember 1976 ==== Verskillende vliegtuie, enjins en vliegtuigdele is op 15 Desember 1976 by Lanseria gesien. Daar was 'n Percival Prentice ZS-EUS, Tiger Moth 1467 (op lening), Sikorsky S-55 ZS-HDO, ’n Merk 35-Goblin-enjin met die konstruksienommer 9009 (van die SAL by Jan Smuts), ’n Goblin-enjin met die konstruksienommer 5510, die enjinkap en die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD 4588 of 6588 by Kuilsrivier, ’n Junkers Jumo-enjin, ’n Hispano 20 mm-kanon, ’n Anson Armstrong-Whitworth-geweerkoepel van Port Elizabeth af, ’n Wright Cyclone-enjin, stukke van Anson 4437 vanaf 43 Lugskool by [[Somerset-Oos]], ’n Armstrong Siddeley Cheetah-enjin en ’n lugraam van [[Uitenhage]] af. <!-- Die medeopsteller van hierdie artikel het die besonderhede in hierdie paragraaf tydens gesprekke met Dave Becker uitgevind en aantekeninge daarvan gemaak. --><gallery mode="packed"> Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 999 ELshd 600x364.jpg|Die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD. Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 994 ELshd 600x364.jpg|’n Lugraam en ander dele te sien. Lêer:AW turret PE 1976-12-15 FALA 745 800x486.jpg|Die Armstrong-Whitworth-geweerkoepel wat as die “papegaaikou" bekendgestaan het. Lêer:Junkers Jumo 1976-12-15 FALA 777 800x486.jpg|In hierdie geval is die Junkers Jumo-straalenjin te sien. Lêer:Zseus 1976-12-15 FALA 565 light 600x364.jpg|Percival Prentice ZS-EUS op 15 Desember 1976 in die loods by Lanseria-lughawe. Lêer:Zshdo 1976-12-15 FALA 007 600x364.jpg|Sikorsky S-55 reeksnommer WV203 met registrasieletters ZS-HDO op 15 Desember 1976. </gallery> ==== Lugmagstasie Snake Valley ==== Nadat die meeste van die Museum se vliegtuie en toerusting in Augustus 1976 na Lanseria verskuif is, het daar 'n paar vliegtuie by Snake Valley agtergebly. Die volgende vliegtuie kon op 15 Desember 1976 by Snake Valley besigtig word: Sabre 361F, Vampire 219, die neusdeel van Vampire 221, Vampire 229 en Ventura 6487.<gallery mode="packed"> Lêer:219 1976-12-15 FASK 977 800x486.jpg|Ventura 6487 staan op 15 Desember 1976 agter Vampire 219. Lêer:229 1976-12-15 FASK 976 ELshd+sharp 600x364.jpg|Vampire 229 is ook op 15 Desember 1976 by Snake Valley gesien. Lêer:361 1976-12-15 FASK 972 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Merk 6 reeksnommer 361 en kode F. </gallery> ==== Die Aviation Africa-lugskou in Oktober 1977 ==== Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in Oktober 1977 heelwat vliegtuie tydens die Aviation Africa-lugskou ten toon gestel. Dit het vliegtuie van die SALM-museum ingesluit. Daar was die Spitfire IX, twee Sikorsky S-55-helikopters, ’n Anson-neus-en-stuurkajuitdeel, ’n Fairchild Argus, ’n Percival Prentice en ’n Tiger Moth. ===== Sikorsky S-55 CR-ALO ===== Sikorsky S-55 CR-ALO is tydens die lugskou met twee dekals gesien, naamlik die reeksnommer A4 en ’n SALM-kasteel. Hierdie helikopter het die konstruksienommer 55-959 en is in 1956 deur die SALM gekoop (hy het die reeksnommer A4 in die SALM gehad). Daarna is dit as ZS-HCO aan Autair verkoop. Autair het die masjien as CR-ALO na sy Mosambiekse filiaal oorgeplaas (die masjien is in Januarie 1970 as CR-ALO geregistreer en die registrasie CR-ALO is in Julie 1977 gekanselleer). Ná kansellasie is CR-ALO vir vliegdoeleindes tydelik as “ZS-O” geregistreer en het toe na die SALM-museum gegaan.<ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |publication-date=1981 |pages=34, 198 |language=en}}</ref> ===== Percival Prentice VS609 ===== Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609 (kode P) het die konstruksienommer PAC/207 en is in 1949 gebou. Die vliegtuig se vorige identiteite is VS609 (Koninklike Britse Lugmag), G-AOPL (30 Mei 1956 geregistreer; 24 April 1967 na eienaar in Suid-Afrika oorgeplaas) en ZS-EUS (20 Oktober 1967 geregistreer; 11 Augustus 1971 gekanselleer).<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |pages=181 |language=en}}</ref> ===== Spitfire ''Evelyn'' ===== ''Evelyn'' het die lewe as ’n Supermarine Spitfire H.F.IXc/e met die nommer MA793 begin en het die reeksnommer 5601 in die SALM gehad. MA793 het op 30 September 1948 in Suid-Afrika aangekom. Nommer 5601 is as onderdeelbron gebruik en is in 1954 aan die Meerhof-hospitaal vir Gestremde Kinders verkoop, waar die vliegtuig gebly het totdat dit in 1967 deur Larry Barnett gekoop is. Die vegvliegtuig is gedurende die volgende agt jaar gerestoureer en is in September 1975 by die fasiliteite van die Atlas-vakleerlingskool onthul. Die vliegtuig was as PT672 met die kode WR-RR van die SALM se eskader nommer 40 van die Tweede Wêreldoorlog geverf. ''Evelyn'' het tot 1986 in Suid-Afrika gebly.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |year=2001 |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=137 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Cralo 1977-10-05 FALA 810 resize.jpg|Sikorsky S-55 CR-ALO met twee dekals: reeksnommer A4 en SALM-kasteel. Lêer:Zshdo 1977-10-00 FALA 804 spot 800x486.jpg|Sikorsky S-55B ZS-HDO in Koninklike Britse Vloot-kleurskema met reeksnommer WV203. Lêer:HD 1977-10-00 FALA 748 resize.jpg|Die neus-en-stuurkajuitdeel van die Anson Merk I met die kode HD. Lêer:Vs609 1977-10-00 FALA 153 resize.jpg|Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609, voorheen ZS-EUS. Lêer:Pt672 1977-10-00 FALA 891 spot shd50 600x364.jpg|Spitfire ''Evelyn'' word by die Aviation Africa-lugskou gesien. Lêer:1467 1977-10-00 FALA 930 dust 600x364.jpg|Die De Havilland Tiger Moth met die reeksnommer 1467 was op lening aan die SALM-museum. </gallery> ==== Lugmagbasis Durban-opedag 15 Julie 1980 ==== [[Lêer:PT672 1980-07-15 Dbn 178 cr her2 600x364.jpg|duimnael|Supermarine Spitfire Merk IX reeksnommer PT672 en naam ''Evelyn'' op 15 Julie 1980.]] Die [[Supermarine Spitfire]] Merk IX met die reeksnommer PT672 en die naam ''Evelyn'' het op 15 Julie 1980 aan die Lugmagbasis Durban-opedag deelgeneem. In die meegaande foto word die Supermarine Spitfire Merk IX met die reeksnommer PT672 op 15 Julie 1980 by Durban gesien. “WR” is die kode wat 40 Eskader gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik het. Die wapen van 40 Eskader kan op die neus van die vegvliegtuig gesien word. Die vliegtuig is gereed om na die aanloopbaan te ry en met sy vliegvertoning te begin. === Lugskoue wat van 2000 tot 2005 gehou is === ==== Lugmagbasis Waterkloof in September 2000 en September 2002 ==== In die jaar 2000 was die Suid-Afrikaanse Lugmag 80 jaar oud. Verskeie lugskoue het gedurende die jaar 2000 plaasgevind om hierdie geleentheid te vier. Een van die skoue was in September by Lugmagbasis Waterkloof. Die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling is in September 2000 en September 2002 by Waterkloof gehou. Vliegtuie van die SALM-museum was tydens al drie geleenthede te sien. ===== [[Lugmagbasis Waterkloof]] September 2000 ===== Die hoogtepunt van die Suid-Afrikaanse Lugmag se verjaarsdagvieringe in die jaar 2000 was die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens internasionale deelname. Die militêre skou het van 8 tot 9 September 2000 geduur en het met Africa Aerospace and Defence (AAD 2000) saamgeval. AAD 2000 is van 5 tot 7 September gehou.<gallery mode="packed"> Lêer:800 2000-09-02 FAWK531 800x486.jpg|Mirage IIICZ 800 (links) en Mirage IIIBZ 817 (regs) op 2 September 2000. Lêer:800 2000-09-02 FAWK526 600x364.jpg|Mirage IIIBZ 800 op 2 September 2000 op Waterkloof-vluglyn. Lêer:800 2000-09-02 FAWK527 raw2 600x364.jpg|SALM-museumwapen en naam ''Black Widow'' op Mirage IIIBZ 800. Lêer:817 2000-09-09 FAWK572.jpg|Mirage IIIBZ 817 op 9 September 2000 op rybaan by Waterkloof. </gallery> ===== Lugmagbasis Waterkloof September 2002 ===== Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum is in September 2002 gesien gedurende die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling wat by Waterkloof gehou is.<gallery mode="packed"> Lêer:959 2002-09-18 FAWK 271 reg 800x486.jpg|Atlas Bosbok 959 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. Lêer:969 2002-09-18 FAWK 273 reg 800x486.jpg|Atlas Kudu 969 staties ten toon gestel, 18 September 2002. Lêer:7728 2002-09-18 FAWK 272 nog spot 800x486.jpg|Harvard 7728 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. </gallery> ==== Polokwane Internasionale Lughawe 21 Mei 2005 ==== [[Lêer:Zudmd 2005-05-21 FAPB135 600x400.jpg|geen|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 817 word op 21 Mei 2005 op die Polokwane Internasionale Lughawe-vluglyn gesien. Die vliegtuig het tydens ’n lugskou aan die vliegvertoning deelgeneem. Die masjien het teen daardie tyd die burgerlike registrasie ZU-DMD verkry en het deel van die SALM-museum-vlug uitgemaak.]] ==== Lugskou Makhado 8 Oktober 2005 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:Zudfh 2005-10-08 FALO 311 LR 800x533.jpg|Vampire T Merk 55 van SALM-museumvlug, reeksnommer 277. Lêer:Zudme 2005-10-08 FALO 190 cr shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 besig om sy onderstel in te trek. </gallery> == Geskiedenisse van die Swartkop-, Port Elizabeth- en Ysterplaat-tak van die SALM-museum == === Swartkop-tak === ==== Internasionale Museumdag 18 Mei 1991 ==== Internasionale Museumdag is op 18 Mei 1991 by Lugmagbasis Swartkop gehou. Verskillende lugvaartuie van die SALM-museum kon op hierdie dag by Swartkop gesien word. Dit het die volgende vliegtuie en helikopters ingesluit: Sud Aviation Alouette II nommer 22, Westland Wasp nommer 96, Aerospatiale Super Frelon nommer 309, Hawker Siddeley Buccaneers nommers 414 en 421, Dassault Mirage IIICZ nommer 804, Dassault Mirage IIIBZ nommer 816, Dassault Mirage IIIRZ nommer 835, Shackletons nommers 1716 en 1721, Sikorsky S-51 nommer A1, Sikorsky S-55 nommer A5, Hunting Provost nommer RR137 van die Koninklike Rhodesiese Lugmag en Lockheed Ventura TS306 (hy was voorheen van die SAL-vakleerlingskool en was bestem om reeksnommer 6498 van die SALM-museum te word). Van hierdie lugvaartuie kon vlieg en was deel van die SALM-museumvlug en ander is normaalweg staties ten toon gestel.<gallery mode="packed"> Lêer:22 1991-05-18 FASK 084 LR spot 600x364.jpg|Die Alouette II met die reeksnommer 22 word op 18 Mei 1991 by Swartkop gesien. Lêer:96 1991-05-18 FASK 082 LR 800x486.jpg|Hier kan die Westland Wasp met die reeksnommer 96 gesien word. Lêer:309 1991-05-18 FASK 086 LR 800x486.jpg|Dit is die Super Frelon met die reeksnommer 309. Lêer:804 1991-05-18 FASK 081 LR 800x486.jpg|In hierdie geval is die Mirage IIICZ met die reeksnommer 804 te sien. Lêer:414 1991-05-18 FASK 126 LR2 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 414 is in die voorgrond en 421 is in die agtergrond. Lêer:816 1991-05-18 FASK 100 spot LR 800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIBZ met die reeksnommer 816. Lêer:835_1991-05-18_FASK_087_LR_800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIRZ met die reeksnommer 835. Lêer: Lêer:1716 1991-05-18 FASK 099 LR 800x486.jpg|Die enjins van die Shackleton met die reeksnommer 1716 is besig om te loop. Lêer:1721 1991-05-18 FASK 097 LR elSHD 600x364.jpg|Dit is die Shackleton met die reeksnommer 1721. </gallery> ==== Lugskou op 15 Mei 1993 ==== ’n Lugskou om die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop te vier het op 15 Mei 1993 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 1993-05-15 FASK 535 600x364.jpg|Die Mirage F1CZ met die reeksnommer 203 word hier gesien. Lêer:276 1993-05-15 Skop 1 her 719x400.jpg|Die De Havilland Vampire met die reeksnommer 276 is op 15 Mei 1993 te sien. Lêer:337 1993-05-15 FASK GabrielLR 600x364.jpg|Die Transall met die reeksnommer 337 word op 15 Mei 1993 by Swartkop gesien. Lêer:Alpha XH1 1993-05-15 FASK 1 shd50 630x400.jpg|Dit is die Alpha XH-1. Lêer:C340 1993-05-15 FASK 533 EL 600x400.jpg|Mikoyan-Gurevich MiG 21-MF reeksnommer C340 in sy Angolese Lugmag-kleure. </gallery> ==== Museumvliegdag 21 Augustus 1993 ==== Die eerste vliegdag van die SALM-museum het op 21 Augustus 1993 by Swartkop plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 3 esk cz Border War cr shd25 her 1135x400.jpg|SALM-Mirage F1CZ 203 en Angolese MiG 21 C340. Lêer:838 1993-08-21 FASK 542 800x486.jpg|Piaggio P166S Albatross 881 met lopende enjins. Lêer:881 1993-08-21 FASK 539 cr her2 shd25 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 in sy laaste kleurskema Lêer:1716 1993-08-21 FASK 541 stof shd 600x364s.jpg|Die Shackleton met die reeksnommer 1716. Lêer:6902 1993-08-21 FASK 540 800x486.jpg|Douglas DC-4-1009 reeksnommer 6902. </gallery><gallery mode="packed"> </gallery> ==== Besoek aan SALM-museum Swartkop 9 Februarie 2003 ==== Toe die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum by Swartkop op 9 Februarie 2003 besoek is, was sommige van die vliegtuie buitekant uitgestal.<gallery mode="packed"> Lêer:805 2003-02-09 FASK 1 800x600.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 op 9 Februarie 2003 Lêer:835 2003-02-09 FASK 1 shd25 600x450.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 op 9 Februarie 2003 </gallery> ==== Besoek aan SALM-museum Swartkop 22 Maart 2005 ==== [[Lêer:818 2005-03-22 FASK 007 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 word op 22 Maart 2005 in die SALM-museum Swartkop-buitevertoongebied gesien.]] ==== Swartkop-lugskou 17 September 2005 ==== [[Lêer:6112 2005-09-17 FASK 006 shd25.jpg|duimnael|’n Ventura met kamele en ander SALM-museum-lugvaartuie word op 17 September 2005 by Swartkop gesien.]] Swartkop het ’n ryk geskiedenis. Toe Swartkop as aktiewe SALM-basis gesluit is, was dit die oudste SALM-basis (ongeveer 75 jaar oud) – die basis het tot stand gekom toe die SALM gebore is. Baie geskiedkundige besoeke het gedurende die basis se vroeë jare plaasgevind. In ’n stadium het FASK die SA Historiese Vlug, die Harvard-klub van Suid-Afrika, die hooftak van die SALM-museum en 17 Eskader van die SALM gehuisves. Swartkop is egter ten tye van die lugskou weer as SALM-basis gebruik totdat probleme met die aanloopbaan by Lugmagbasis Waterkloof uitgesorteer kon word. Die burgerlike operateurs is gevra om te verhuis. ===== Uitgestalde SALM-museumvliegtuie ===== [[Lêer:838 2005-09-17 FASK 103 EL 600x400.jpg|duimnael|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 met toeskouers.]] Rondom hierdie tyd is sommige van die SALM-museum se vliegtuie permanent buite ten toon gestel terwyl ander binne (in die verskillende loodse en die vertoonsaal) ten toon gestel is. Hoewel sommige van die vliegtuie wat buite ten toon gestel is in ’n swak toestand was, was dié van die Museumvlug in ’n uitstekende toestand.  Om plek vir statiese uitstallings te maak is sommige van die permanent ten toon gestelde SALM-museumvliegtuie verskuif. ’n Lugskou soos hierdie bied die algemene publiek ’n uitstekende geleentheid om na die verskillende uitgestalde vliegtuie te kyk en die Museumvlug in aksie te sien. Die artefakte by die Museum wat staties ten toon gestel word, was baie gewild – mense het na die verskillende uitstallings gekyk en byvoorbeeld tougestaan om ’n geleentheid te kry om die SAL-museum se Airbus A300-nabootser te sien en te voel hoe dit is om in een te sit. Buiten die A300-nabootser was daar ’n Link-, ’n Impala- en ’n Cheetah D-nabootser. Al hierdie nabootsers het toeskouers ’n idee gegee van die fasiliteite wat gebruik is en word om die lugvaarders van die verskillende generasies op te lei.<gallery mode="packed"> Lêer:000 Link Trainer D4 2005-09-17 FASK 090 EL 600x400.jpg|Dit is die Link Trainer Model D4-nabootser. Lêer:Zucxa 2005-09-17 FASK 458 crop LR 800x533.jpg|Atlas Bosbok 959 word op 17 September 2005 by Swartkop gesien. Lêer:Zucwz 2005-09-17 FASK 451 LR 800x533.jpg|Atlas Kudu 969 bak op 17 September 2005 in heerlike middagson. Lêer:Zudfh 2005-09-17 FASK 280 EL 600x400.jpg|Vampire 277 ry op 17 September 2005 uit vir sy solovertoning. </gallery><gallery mode="packed"> </gallery> ==== Besoek 31 Mei 2008 ==== Op 31 Mei 2008 was van die SALM-museum se vertoonstukke buite en ander binne te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:838 2008-05-31 FASK 001 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:816 2008-05-31 FASK 002 LR 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 Lêer:342 2008-05-31 FASK 002 shd50 800x533.jpg|Cheetah C reeksnommer 342 </gallery> ==== SALM-museum Swartkop 10 Augustus 2013 ==== Op 10 Augustus 2013 was daar in ‘n lang onderdakvertoongebied by SALM-museum Swartkop vegvliegtuie en opleidingsvliegtuie uitgestal. Hierdie vliegtuie het die volgende ingesluit: 211 Mirage F1CZ, 235 Mirage F1AZ, 589 Impala I, 805 Mirage IIICZ, 818 Mirage IIIBZ, 835 Mirage IIIRZ, 842 Cheetah E en 847 Cheetah D.<gallery mode="packed"> Lêer:Mirage Cheetah 2013-08-10 FASK 033 LR 600x397.jpg|211 Mirage F1CZ, 235 Mirage F1AZ, 589 Impala I, 805 Mirage IIICZ, 818 Mirage IIIBZ, 835 Mirage IIIRZ, 842 Cheetah E en 847 Cheetah D. Lêer:805 2013-08-10 FASK -12c shd50 800x530.jpg|In hierdie foto word Mirage IIICZ reeksnommer 805 op 10 Augustus 2013 op permanente uitstalling onderdak by Swartkop gesien. </gallery> === Port Elizabeth-tak === Lugvaartuie van die SALM-museum was op 22 November 2005 in die hoofmuseumgebou en in Peter Boshoff se plek oorkant die hoofeindpuntgebou van Port Elizabeth-lughawe uitgestal en gestoor. Hoewel die lugvaartuie in die museum binnekant uitgestal was en dus moeilik was om te fotografeer, was die Port Elizabeth-tak ’n goeie plek uit ’n besoeker se oogpunt, aangesien die luike en stuurkajuite van die Impala Mk II en die Mirage F1CZ oop was en die binnekante van die twee vliegtuie gesien en afgeneem kon word. Ander volledige lugvaartuie het ’n Vampire, Scout en Bell Sioux ingesluit.<gallery mode="packed"> Lêer:1 2005-11-22 FAPE 002 shd25 800x533.jpg|Hoofuitstallingsarea Port Elizabeth-tak Lêer:2c 2005-11-22 FAPE 003 shd25 800x533.jpg|Impala Mk II, De Havilland Vampire, Bell 47G Sioux en Westland Scout </gallery> ==== Lugvaartuie op 22 November 2005 in die Port Elizabeth-tak van die SALM-museum gesien ==== {| class="wikitable" | valign="top" |'''Airspeed Oxford''' | valign="top" |Dele, insluitende een voorbeeld elk van ’n hout- en metaallugskroef van die Oxford asook die vlerke van G-AITF. |- | valign="top" |'''Atlas Impala Mk II''' | valign="top" |Impala 1037; donkergroen en donker aardbruin boonste oppervlakke en donkerbou onderkante; 8 Eskader-wapen. Dataplaat bevestig reeks- en konstruksienommer (38). Luike en stuurkajuit oop. |- | valign="top" |'''Bell 47G Sioux''' | valign="top" |Reeksnommer XT562; kamoefleerskema; Britse nasionale kenteken met “ARMY”-bewoording. |- | valign="top" |'''Dassault Mirage F1CZ''' | valign="top" |Vlieënier se naam Kommandant Willie Hartogh. Mirage F1CZ 201 was die SALM se tweede F1CZ en is in die laesig-skema geverf (Springbokkasteel met wit buitelyn). Volgens die dataplaat op die romp is die vliegmasjien ’n Mirage F1CZ-200 met die verwysingsnommer 2F/2A en die datum 05-74. ’n Tweede dataplaat meld dat dit  F1CZ No. 201 met die datum 11-74 is. Beide dataplate het die afkorting AMD-BA. Luike en stuurkajuit oop. |- | valign="top" |'''De Havilland Vampire FB Mk 52''' | valign="top" |Silwer, geen merke nie. Waarskynlik reeksnommer 205. Was eers by Fort Beaufort Militêre Museum en is daarna na SALM-museum Port Elizabeth. |- | valign="top" |'''Verskillende artefakte''' | valign="top" |Insluitende Alouette-geweerstoel, DC-3-lugskroefpunt en Spitfire-hoofwiel. |- | valign="top" |'''Verskillende wapens''' | valign="top" |Insluitende die volgende eskaders: 1 tot 7; 9, 12, 16 en 17, 25, 41, 34, 40, 41 en 44 asook Lugmagbasis Port Elizabeth. |- | valign="top" |'''Verskillende enjins''' | valign="top" |Insluitende: DH Goblin; Ranger; RR Eagle, Merlin en Nimbus. |- | valign="top" |'''Westland Scout''' | valign="top" |Voorheen SALM-museum Ysterplaat; konstruksienommer F9619; grys; “GT” wit op neus. |} <gallery mode="packed"> Lêer:1037 2005-11-22 FAPE 081 LR 800x533.jpg|Atlas Impala Mk II reeksnommer 1037 Lêer:Xt562 2005-11-22 FAPE 001 LR 800x533.jpg|Bell 47G Sioux Lêer:201 2005-11-22 FAPE 207 LR 800x533.jpg|Mirage F1CZ reeksnommer 201 Lêer:Vampire 2005-11-22 FAPE 025 LR 800x533.jpg|De Havilland Vampire Lêer:Alo III 2005-11-22 FAPE 107 ELshd 600x400.jpg|Alouette III-geweerstoel Lêer:Ranger engine 2005-11-22 FAPE 133 LR 800x533.jpg|Ranger-enjin Lêer:Gt 2005-11-22 FAPE 027 LR 800x533.jpg|Westland Scout “GT” </gallery> ==== Peter Boshoff se plek ==== Peter Boshoff was in 2005 vir die instandhouding van die SALM-museumvlug se vliegtuie verantwoordelik. In hierdie loods, wat op 4 Desember 1999 geopen is, kon nog museumvliegtuie op 22 November 2005 gesien word. Op 22 November 2005 was die volgende lugvaartuie van die SALM-museum in die Peter Boshoff-loods by Port Elizabeth-lughawe te sien: die stuurkajuitdeel van Alouette III reeksnommer 105, die volledige Alouette III reeksnommer 632, die hoofkajuit van Alouette III reeksnommer 635 en Puma reeksnommer 123, Harvards reeksnommers 7480 en 7289 en Bosbok reeksnommer 920 asook die Airspeed Oxford. <gallery mode="packed"> Lêer:3e 2005-11-22 FAPE 001 shd25 800x533.jpg|Alouette III-stuurkajuitdeel, Alouette III 632, Alouette III 635, Puma 123 asook Harvards 7480 en 7289. Lêer:3f 2005-11-22 FAPE 002 cr shd25 800x533.jpg|Harvards 7480 en 7289, Bosbok 920 en Airspeed Oxford. </gallery> ===== Lugvaartuie op 22 November 2005 by Peter Boshoff se plek gesien ===== {| class="wikitable" | valign="top" |'''Aerospatiale SA330C Puma''' | valign="top" |123 | valign="top" |Konstruksienommer 1030; gekamoefleer; volledige helikopter |- | valign="top" |'''Aerospatiale Alouette III''' | valign="top" |105 | valign="top" |19 Eskader-wapen; geen stertboom en hoofrotor nie |- | valign="top" | | valign="top" |632 | valign="top" |Kamoefleerskema van donkergroen en donker aardbruin en 1994- nasionale vlag. Een van ’n groep Alouette III’s wat in die 1970’s verkry is; konstruksienommer 2287. Volle reeksnommer op neus en romp; volledige tuig. |- | valign="top" | | valign="top" |635 | valign="top" |Net hoofkajuit, gekamoefleer. |- | valign="top" |'''Airspeed Oxford''' | valign="top" | | valign="top" |Mooi afgewerkte volledige vliegtuig, met verskeie oop gedeeltes: die enjin, houtpanele en bedrading in die vlerk en na die enjin toe kan gesien word. Is as G-AITF in Suid-Afrika ingevoer. |- | valign="top" |'''Atlas AM3C Bosbok''' | valign="top" |920 | valign="top" |Gekamoefleer in donkergroen en donker aardbruin. Die eerste Bosbok wat aan die SALM afgelewer is, konstruksienommer 2001. |- | valign="top" |'''North American Harvard''' | valign="top" |7289 | valign="top" |Standaard kleurskema van silwer en dayglo met Springbokkasteel en ou nasionale vlag asook groot reeksnommer op geel agtergrond op romp. Harvard IIA konstruksienommer 88-10646; 1996 na SALM-museum Port Elizabeth. |- | valign="top" | | valign="top" |7480 | valign="top" |Harvard III; konstruksienommer 88-14725; 1996 na SALM-museum Port Elizabeth. Vroeër skema van silwer en dayglo met klein reeksnommer en Springbokkasteel, geen vlag nie. 6 Eskader-wapen en ligte blou wiele. ZU-DML geregistreer. Grys skitterweerpaneel. |} <gallery mode="packed"> Lêer:123 2005-11-22 FAPE 004 LR 600x400.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 123 Lêer:105 2005-11-22 FAPE 001 ELshd 600x400.jpg|Alouette III reeksnommer 105 Lêer:632 2005-11-22 FAPE 005 LR 800x533.jpg|Alouette III reeksnommer 632 Lêer:635 2005-11-22 FAPE 003 ELshd 600x400.jpg|Alouette III reeksnommer 635 Lêer:920 2005-11-22 FAPE 003 LR 800x533.jpg|Bosbok reeksnommer 920 Lêer:7480 2005-11-22 FAPE 006 LR 800x533.jpg|Harvard reeksnommer 7480 </gallery> ===== Airspeed Oxford G-AITF ===== G-AITF was een van die naoorlogse omskeppings en was ED290 in die Britse Koninklike Lugmag (RAF). Dit is op 1 November 1946 op naam van Air Service Training Beperk geregistreer. Die registrasie is op 31 Oktober 1961 gekanselleer en die vliegtuig is permanent aan diens onttrek en het in 1971 na die RAF Museum by Henlow gegaan en het in 1984 in Suid-Afrika aangekom. Daar is toe met die restourasie van die vliegtuig begin. Die idee was om G-AITF in ’n vlieënde voorbeeld te omskep. Die enjins is teen die vroeë 1990’s op ’n toetstuig laat loop. Die romp en die middeldeel is in 1995 gestroop. Verdagte struktuur, stuurkajuitkontroles, instrumente en hidrouliese en pneumatiese dele is vanaf die jaar 2000 in ’n werkende toestand herstel. Ander werk het die vervaardiging van ’n weggeraakte rigtingsroer en werk aan die vlerk ingesluit. Daar word beplan om ’n geweerkoepel op die vliegtuig te monteer en dit as ’n 42 Lugskool-vliegmasjien te verf. Die skool was gedurende die Tweede Wêreldoorlog vanaf Port Elizabeth bedrywig. Toe Port Elizabeth-lughawe in November 2005 besoek is, was daar ietwat met die restourasie van die skroefvliegtuig gevorder. Die stadium van die restourasiewerk op 22 November 2005 word in die meegaande vyf foto’s uitgebeeld. Die vliegtuig was op daardie tydstip in Peter Boshoff se loods. Volgens later inligting wat op die internet beskikbaar gestel is (byvoorbeeld Facebook) sal die vliegtuig as ’n statiese vertoonstuk gerestoureer word. Inligting is in die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite web|url=https://ab-ix.co.uk/pdfs/airspeed_oxford_&_consul.pdfab-ix.co.uk|title=POST-WAR CIVIL AIRSPEED AS.40 OXFORDS & AS.65 CONSUL CONVERSIONS|date=14 Augustus 2026|website=ab-ix.co.uk|access-date=14 Augustus 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://saafmuseum.org.za/articles/artefacts/airspeed-oxford-restoration/|title=Airspeed Oxford Restoration|date=14 Augustus 2026|website=South African Aviation Foundation|access-date=14 Augustus 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 001 LR 800x533.jpg Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 006 LR 600x400.jpg Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 008 600x400.jpg Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 009 LR 600x400.jpg Lêer:Oxford complete 2005-11-22 FAPE 010 shd25 600x400.jpg </gallery> == Fotogalery == {{Location map+|Suid-Afrika|float=right|width=270|caption=Die museum se drie takke|places= {{Location map~|Suid-Afrika |label=[[Port Elizabeth-lughawe]]|lat=-33.9896|long=25.6179|position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Swartkop]] |lat=-25.8058|long=28.1619 |position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Ysterplaat]] |lat=-33.9057|long=18.4954 |position=top}} }} <gallery caption="Lugmagbasis Swartkop" mode=nolines> Lêer:SAAF-RSA3-001.jpg|LEO-vuurpyl Lêer:Patterson No2 Biplane-Replica-001.jpg|Replika van 'n Patterson Nommer 2-dubbeldekker Lêer:SAAF-Avro Shackleton-002.jpg|[[Avro Shackleton]] Lêer:SAAF-Cheetah-001.jpg|Cheetah C Lêer:South African Air Force Mustang in AFB Swartkop.jpg|'n [[North American P-51 Mustang]] Lêer:SAAF Buccaneer on static display with munitions and radar.jpg|'n [[Blackburn Buccaneer]] met ammunisie en radarstelsel Lêer:SAAF Mirage III's, Impala and Cheetah aircraft on AFB Swartkop as part of the South African Air Force Museum.jpg|Vegvliegtuie op uitstalling </gallery> <gallery caption="Lugmagbasis Ysterplaat" mode=nolines> Lêer:Avro Shackleton Mk.3 SAAF.jpg|''Shackleton 1722'' Lêer:Inside hangar at Ysterplaat AFB.jpg|Mirage F1 Lêer:Display at SAAF Museum, Ysterplaat.jpg|Uitstalling by Ysterplaat </gallery> <gallery caption="Port Elizabeth-lughawe" mode=nolines> Lêer:South Africa-Friends of the Airforce-T6-Texan(Hardward)01.jpg|'n [[North American T-6 Texan]] wat gerestoureer word. Lêer:Skimmerfoil Jorg IV-001.jpg|Skimmerfoil Jorg IV Lêer:Armstrong Siddeley Cheetah(Oxford)01.jpg|'n ''Airspeed Oxford'' onder restourasie </gallery> == Aantekeninge == Die kleure “donker aardbruin” en“donkergroen” is onderskeidelik ''Dark Earth'' en ''Dark Green'' in Engels en is nie gestandaardiseerde terme vir die beskrywing van kleure nie. Die volgende boek is gebruik om van die inligting in die tabelle na te vors: ''85 Years of South African Air Force'' (saamgestel deur Winston Brent, datum November 2005, ISBN 0-958-4388-9-7). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://saafmuseum.org.za/ Die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum se amptelike webwerf] {{Koördinate|25|48|22|S|28|09|39.9|O|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Port Elizabeth]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] hr81c3mayc18ljuvoykhybo44lymyte 6 120729 2925675 1546236 2026-08-16T20:41:28Z JMK 649 weergawe 2925675 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Anton Hartman]] en vier sangers, onder wie P. Markgraaff (regs), aan die repeteer. |bron=Afrikaners in die Goudstad, deel II |datum=Omstreeks 1960 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Anton Hartman en 4 sangers, onder wie P Markgraaff, aan die repeteer, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} itux9ovr054ug43dvsn9aarjmj66mkc 0 121762 2925600 2440653 2026-08-16T15:42:57Z Michael Romanov 7174 ref 2925600 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Cnemidophorus-ThreeSpecies.jpg|duimnael|240px|Die aseksuele, geheel en al vroulike akkedisspesie ''Cnemidophorus neomexicanus'' (middel), wat deur partenogenese voortplant, saam met twee seksuele spesies wat ook mannetjies het, ''C. inornatus'' (links) en ''C. tigris''.]] '''Partenogenese''' (van die [[Grieks]]e woorde παρθένος ''parthenos'', "maagd", en γένεσις ''genesis'', "skepping") is ’n natuurlike vorm van aseksuele [[voortplanting]] waar die [[embrio]] groei en ontwikkel sonder dat [[bevrugting]] plaasgevind het. Dit woord ook '''maagdelike voortplanting''' genoem. By [[dier]]e beteken partenogenese die ontwikkeling van ’n embrio uit ’n onbevrugte [[Eier (biologie)|eiersel]]. By [[plant]]e word dit [[apomiksie]] genoem. Partenogenese kom natuurlik voor by baie plante, sommige [[ongewerweldes|ongewerwelde]] dierspesies (insluitende [[rondewurms]], watervlooie, sommige [[skerpioen]]e, [[plantluis]]e, sommige myte, sommige bye en sommige perdebye) en ’n paar [[gewerweldes]] (soos sommige [[vis]]se,<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/22/AR2007052201405.html "Female Sharks Can Reproduce Alone, Researchers Find"], Washington Post, 23 Mei 2007; bl. A02</ref> [[Amfibie|amfibieë]], [[reptiel]]e<ref name="reptiles">{{cite book| last = Halliday| first = Tim R.| editor = Kraig Adler | title = Reptiles & Amphibians| publisher = Torstar Books| year= 1986| page = 101| isbn = 0-920269-81-8 }}</ref><ref>{{cite news |title=Scientists discover unknown lizard species at lunch buffet |first=Brian |last=Walker |url=http://www.cnn.com/2010/LIVING/11/10/lizard.lunch.discovery/ |newspaper=CNN |access-date=11 November 2010 |date=11 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116062458/http://www.cnn.com/2010/LIVING/11/10/lizard.lunch.discovery/ |archive-date=16 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en enkele [[voël]]s<ref>{{cite web |last=Savage |first=Thomas F. |title=A Guide to the Recognition of Parthenogenesis in Incubated Turkey Eggs |work=Oregon State University |date=12 September 2005 |url=http://oregonstate.edu/instruct/ans-tparth/index.html |access-date=11 Oktober 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220230832/http://oregonstate.edu/instruct/ans-tparth/index.html |archive-date=20 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ryder, O.A., Thomas, S., Martin Judson, J., Dandekar, S., Papp, J.C., Sidak-Loftis, L., Walker, K., Stallis, I., Mace, M., Steiner, C.C., Chemnick, L.G.|year=2022|title=Corrigendum to: Facultative parthenogenesis in California condors|language=en|url=https://academic.oup.com/jhered/article/113/2/217/6487567|journal=Journal of Heredity|volume=113|issue=2|publisher=The American Genetic Association, Oxford University Press|page=217|issn=1664-8021|doi=10.1093/jhered/esab074|pmid=35575084|pmc=PMC9113412|access-date=2026-08-16}}</ref>). == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Parthenogenesis|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Dierkunde]] [[Kategorie:Plantkunde]] [[Kategorie:Voortplanting]] ouwkrv2q79gxpwjm65hqcyp1fhfccpg 2925601 2925600 2026-08-16T15:49:44Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2925601 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Cnemidophorus-ThreeSpecies.jpg|duimnael|240px|Die aseksuele, geheel en al vroulike akkedisspesie ''Cnemidophorus neomexicanus'' (middel), wat deur partenogenese voortplant, saam met twee seksuele spesies wat ook mannetjies het, ''C. inornatus'' (links) en ''C. tigris''.]] '''Partenogenese''' (van die [[Grieks]]e woorde παρθένος ''parthenos'', "maagd", en γένεσις ''genesis'', "skepping") is ’n natuurlike vorm van aseksuele [[voortplanting]] waar die [[embrio]] groei en ontwikkel sonder dat [[bevrugting]] plaasgevind het. Dit woord ook '''maagdelike voortplanting''' genoem. By [[dier]]e beteken partenogenese die ontwikkeling van ’n embrio uit ’n onbevrugte [[Eier (biologie)|eiersel]]. By [[plant]]e word dit [[apomiksie]] genoem. Partenogenese kom natuurlik voor by baie plante, sommige [[ongewerweldes|ongewerwelde]] dierspesies (insluitende [[rondewurms]], watervlooie, sommige [[skerpioen]]e, [[plantluis]]e, sommige myte, sommige bye en sommige perdebye) en ’n paar [[gewerweldes]] (soos sommige [[vis]]se,<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/22/AR2007052201405.html "Female Sharks Can Reproduce Alone, Researchers Find"], Washington Post, 23 Mei 2007; bl. A02</ref> [[Amfibie|amfibieë]], [[reptiel]]e<ref name="reptiles">{{cite book| last = Halliday| first = Tim R.| editor = Kraig Adler | title = Reptiles & Amphibians| publisher = Torstar Books| year= 1986| page = 101| isbn = 0-920269-81-8 }}</ref><ref>{{cite news |title=Scientists discover unknown lizard species at lunch buffet |first=Brian |last=Walker |url=http://www.cnn.com/2010/LIVING/11/10/lizard.lunch.discovery/ |newspaper=CNN |access-date=11 November 2010 |date=11 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116062458/http://www.cnn.com/2010/LIVING/11/10/lizard.lunch.discovery/ |archive-date=16 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en enkele [[voël]]s.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Thomas F. |title=A Guide to the Recognition of Parthenogenesis in Incubated Turkey Eggs |work=Oregon State University |date=12 September 2005 |url=http://oregonstate.edu/instruct/ans-tparth/index.html |access-date=11 Oktober 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220230832/http://oregonstate.edu/instruct/ans-tparth/index.html |archive-date=20 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ryder, O.A., Thomas, S., Martin Judson, J., Dandekar, S., Papp, J.C., Sidak-Loftis, L., Walker, K., Stallis, I., Mace, M., Steiner, C.C., Chemnick, L.G.|year=2022|title=Corrigendum to: Facultative parthenogenesis in California condors|language=en|url=https://academic.oup.com/jhered/article/113/2/217/6487567|journal=Journal of Heredity|volume=113|issue=2|publisher=The American Genetic Association, Oxford University Press|page=217|issn=1664-8021|doi=10.1093/jhered/esab074|pmid=35575084|pmc=PMC9113412|access-date=2026-08-16}}</ref>) == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Parthenogenesis|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Dierkunde]] [[Kategorie:Plantkunde]] [[Kategorie:Voortplanting]] fwyz1kppro7xo2q0cn72jbee8e5rm5s 0 125045 2925783 2916795 2026-08-17T11:37:27Z Jcb 223 2925783 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Moltrein'' (roman)}} {{Boek | naam = ''Moltrein'' | subtitel = roman | oorspr titel = | vertaler = | beeld = Moltreinvoorblad.JPG | breedte = 200 | outeur = Dan Roodt | omslagontwerp = | land = [[Frankryk]] | taal = [[Afrikaans]] | reeks = | onderwerp = Romanse, Apartheid, kultuur, globalisering, kommunisme, ballingskap, reisverhaal | genre = Fiksie | uitgewer = [[Praag (webwerf)|PRAAG]] | uitgewingsdatum = Mei 2004 | medium = Slapband | bladsye = 302 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 0-9584635-8-1 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''Moltrein''''' is 'n [[roman]] geskryf deur [[Dan Roodt]]. Die boek word deur die skrywer self omskryf as 'n roman vir die leser wat meer verwag as "man ontmoet meisie op 'n tropiese eiland." Die boek kan as post-postmoderne liefdesverhaal beskou word. Anton du Preez is 'n onsuksesvolle pianis en komponis wat heelwat tyd in die [[Paryse Metro|Paryse moltreinstelsel]] deurbring totdat hy die fabelagtig ryke Erika ontmoet. Sy verlos hom uit die verveling van 'n middelmatige bestaan as moltreinpassasier en hulle besoek allerlei interessante plekke en restaurante, met 'n oordaad aan [[seks]] en literêre verwysings. == Karakters == === Hoofkarakters === * '''Anton du Preez''' - die fokalisator en hoofkarakter van die roman; minnaar van Erika. * '''Erika de Ruiter''' - die minnares van Anton; woonagtig in [[Champ-de-Mars (Parys)|Champ-de-Mars]]. === Newekarakters === * '''Ginette''' - 'n kommuniste met wie Anton op die moltrein ontmoet en voor die verhaalhede 'n kortstondige seksuele verhouding gehad het. * '''Ju''' - dogter van 'n vermaarde Japannese nyweraar in Tokio; 'n musiekleerling van Anton en vriendin van Erika. * '''Gérard''' - Switserse ski-instrukteur wat deur Erika gehuur word om Anton af te rig. * '''Chantal Meunier''' - Franse skipper wat deur Erika gehuur word om die ''Erica'' te stuur. * '''Marié van der Westhuizen''' - 'n eertydse kennis van Anton uit die musiekkringe; voorheen 'n tjellis van TRUK-orkes. * '''Agnès''' - 'n musiekleerling van Anton woonagtig in die 16de arrondissement, Parys. * '''Madame de Laisné''' - die grootmoeder van Agnès. == Intrige == === Die lewe ondergronds I === Anton ontvlug na Parys om militêre diensplig in Suid-Afrika te ontduik, maar veral om daar sy droom as wêreldberoemde konsertpianis te verwesenlik. Sy amibisie om roem te bereik loop uit op niks (hy is al te oud, en verder moet hy met duisende ander meeding), en hy moet noodgedwonge 'n musiekonderwyser word wat privaatklasse aan rykmanskinders bied. Hy word deur omstandighede genoodsaak om in die 2de arrondissement van Parys te bly, in die middel van die hoeredistrik, omdat die woonstel bekostigbaar is. Bedags moet hy vir die klavierlesse met die moltrein deurkruis - wat so te sê sy onderaardse bestaan en eensaamheid versinnebeeld. Hy raak in 'n kortstondige, maar vurige verhouding met 'n medepassasier op die moltrein betrokke. Self voel hy staatloos en ontuis in Frankryk, want orals, in elke progressiewe koerant en op televisie, word die Afrikaner en Suid-Afrika verguis weens Apartheid. Selfs al is die Franse owerhede ewe rassisties teenoor die Arabiere, en selfs al is die [[Wet op Afsonderlike Geriewe]] reeds in Suid-Afrika afgeskaf. Deur sy verhouding met Ginette begin hy eerstens agterkom die kommunistiese aanhangers het nie die vaagste benul wat kommunisme of kommunistiese filosofie werklik behels nie - hulle doen slegs mee aan 'n rewolusie ter wille van die rewolusie. Tweedens word Apartheid eenvoudig as laaste strooihalm gebruik, omrede die Kommunisme se val in Europa voor die deur is. Derdens beskou sakemanne Apartheid as 'n lastigheid wat die handel strem weens die internasionale boikot. Vierdens is die res van Europa se internasionale Afrikanerhaat te wyte aan die Europeërs se skuldgevoel oor hul meelopery met die Nazi's 'n paar dekades tevore. === Die lewe bogronds === Ju het uit bewondering meermale Anton vir funksies aan huis begin oornooi - om klavier te kom speel. Daar ontmoet hy een aand 'n vermoënde Afrikaner, byna 28-jarige Erika de Ruiter, wat self uitgehonger na geselskap is. Deur meermale kontak te maak word die verhouding al hoe sterker. Maar, Erika soek slegs afleiding. Sy stel baie duidelik aan Anton dat sy reeds op troue gestaan het met "die gewone, Afrikaanse rugbyspeler uit 'n goeie Stellenbosse familie, wat deesdae in 'n aksepbank in Johannesburg werk, maar wat waarskynlik sal terugkom Kaap toe om die familiewynplaas oor te neem as die pa [[aftree]]." Hierdie aksepbankier is bereid om vir Erika te wag, maar sy sien nie kans om nou al vrou te word nie. Uiteindelik sal hulle twee trou, miskien nie - maar intussen wil sy die lewe geniet. "My hele lewe lank soek ek nog na een of ander... buitenissige ervaring, 'n groot passie." Anton neem sy intrek in haar woonstel te Champ-de-Mars. Hy word klei in Erika se hande en sou homself later omskryf as "die ouer gigolo wie se taak dit was om haar in ruil vir 'n lewe van gemak, weelde en skoonheid tot nuwe sinlike hoogtepunte te voer." Hul lewe bestaan uit hedonistiese eet-, drink-, en sekspartye. Saam reis hulle deur Europa (op Erika se rekening) en lewer kommentaar oor hul bestemmings (dikwels polities, soms filosofies, soms literêr, soms seksueel). Soos Apartheid na 'n einde se kant toe staan, begin hul verhouding al hoe meer wankel en onwaarskynlik lyk. Vanaf Parys na Genève per TGV toon Erika aan Anton 'n boek wat sy pas begin lees het ('n voorbode) - ''Je vous aime, Inconnue'' deur die skrywer Gonzague Saint Bris, wat handel oor Balzac en sy minnares, die Russiese gravin Madame Hanska. Tydens hul besoek aan Switserland word Gérard gevra om Anton af te rig. Die ski-opleiding wil net nie vlot nie. Erika is veel meer ervare in die ski en neem Anton tot op die hoogste punt - vanwaar hulle tot onder sal afski. In die proses doen Anton 'n kniebesering op - wat ook hul verhouding mank laat. Nes hy nou ook 'n ''pianiste manqué'' was - 'n mislukte klavierspeler. Op 'n jagnaweek besef Anton hoe broos die Franse kultuur eintlik is teen die aanslag van die internasionale geldmag. Ene Jacques Pasquier, wat die reklamerekening van een van Erika se horlosiemaatskappye hanteer, begin al hoe meer "Amerikaans" word, te midde van sy ersatz strewe om die lewe van 'n Boergondiese edelman te voer op sy château aan die buitewyke van [[Saumur]]. Binnekort sou hy geen aspirant-Boergondiese edelman meer wees nie, maar 'n aspirant-Amerikaner en -wêreldburger; 'n namaaksel van figure uit Amerikaanse sepies op televisie. Die hoofstuk van Anton se lewe word afgesluit deur 'n vaart op die ''Erica''. Erika het haar woonstel verkoop kort voor haar terugkeer na Suid-Afrika. Sy twyfel of Anton haar werklike liefde kan bied buiten seks. Die laaste aand op die seiljag eindig met 'n "groepswoeps" (orgie), waar ook Chantel later prettig meedoen aan die drievoudige seksinsident. Dit was Erika se laaste poging om die skakel tussen haar en Anton te breek. Anton blameer veral die val van die Berlynse muur en die daaropvolgende vrylating van Mandela vir die beëindiging van hul verhouding. As die kommunisme net 'n bietjie langer aangehou het en die sanksies voortgeduur het, sou Erika nooit so gou na Suid-Afrika teruggekeer het nie. === Die lewe ondergronds II === Ondertussen het Anton by die ''Office Français pour la Protection des Réfugiés et des Apatrides'' sy politieke asiel opgeskort - die regering het immers verander. By die Suid-Afrikaanse ambassade ontdek hy die personeel kan nie meer 'n woord Afrikaans of Frans praat nie - slegs Engels. Op sy nuwe paspoort skitter Afrikaans eweneens in sy afwesigheid. Voor Anton omdraai en by die ambassade uitstap trek die voorblad van die ''[[Rooi Rose]]'' sy aandag. Erika is getroud met 'n voormalige Suid-Afrikaanse rugbyspeler en aksepbankier wat wynboer geword het op die familiewynplaas in Stellenbosch. Nuwe geleenthede klop aan die deur noudat sanksies teen Suid-Afrika opgehef is. Anton keer droëbek terug na sy woonstelletjie in die 2de arrondissement en word oorweldig deur neerslagtigheid, maar onderweg besluit hy op die nippertjie sy selfmoord deur voor 'n trein in te spring sal Erika nie in die minste raak nie (slegs die gefrustreerde Paryse pendelaars vir enkele minute). Steeds klou hy aan die ''Rooi Rose'' vas onder sy arm. Met die finansies wat begin knyp, doen Anton aansoek by die Franse werkloosheidagentskap, en begin openlik sy pad ooplieg. So word hy een van die twee-en-'n-halfmiljoen-werkloses, hoewel hy tog enkele leerlinge teen kontantbetaling onderrig. Hy verneem by die besoekende Marié van der Westhuizen en haar Engelssprekende man (Steve) daar is geen toekoms meer in Suid-Afrika nie. Ná 'n motorkaping het die gesin besluit om die land vaarwel te roep en na Engeland te verhuis. Hul dogter, Lisa, word ook in Engels grootgemaak. Afgesien van die bedrogspul wat by die Staatsteater oopgevlek is en die streeksrade wat afgeskaf is, is musiekinstrumente by skole konfiskeer en word musiekonderwysers op 'n streep afgedank. 'n Toekoms in Suid-Afrika is daar dus glad nie meer vir Anton nie. Marié kan weer glad nie insien waarom daar geen geleenthede vir Anton in Parys kan wees nie. Tog is daar 'n groot verlange in Anton om terug te keer Suid-Afrika toe. Anton besigtig ook in die hoeredistrik pornografiese rolprente en vertoondames wat groteske danspassies uitvoer. Helaas kan hy nie Erika vergeet nie (maar voel slegs verdoof deur die ersatzervaring). Agnès, een van die amper-veertigjarige Anton se ou musiekleerlinge in Parys, stel Anton bekend aan haar ouma, die sewentigjarige Madame de Laisné - 'n onwrikbare Katoliek en onbesweke behoudende wat net buitekant Nantes in 'n ou herehuis bly en 'n baie hoë dunk van Afrikaners het. Anton word na die platteland genooi. Hoewel hul aanspreekvorme nooit sou afwyk van ''vous'' ("u") nie, neem Madame tog Anton in haar vertroue: sy vertel hom iets wat al so lank aan haar knaag en geen familielid weet nie. Ná haar man se afsterwe het sy ontdek hy was aan haar ontrou. Sy voel verraai, want het sy nie haar hele lewe aan hom gewy, hom verafgod nie? En nou is al die goeie herinneringe bederf. Wie sê daar was nie voorheen nog ander skelmpies nie? Anton gee toe dat hy ewe verwond voel deur 'n soortgelyke ervaring, maar brei nie uit nie. Tydens 'n spesiaal voorbereide aandete doen Anton aan die hand: "Miskien moet u tog 'n slag ontrou wees aan hom." Madame wonder hardop waar sy 'n minnaar sou vind, en Anton stip die parallelle tussen hulle twee baie duideliker op 'n diskrete manier uiteen. Dit word 'n wen-wen-transaksie: Madame sou weer aantreklik voel en Anton sou gemeenskap hê met "France" (haar voornaam, wat ook verwys na die Ou Katolieke Frankryk), 'n soort nagmaal - die mis van 'n ateïs - wat nog 'n Balzacroman se titel is. Die saak word beklink met 'n soen, al was haar tong maar "effe droog". Op die bed vier hulle die waarde van alle ou en verganklike dinge. Die wraak op haar oorlede man skitter in Madame se oë nog toe sy Anton by die stasie wegsien. Anton is vas van plan om nou terug te keer Suid-Afrika toe. Die verhaal word skielik in die middel van die laaste sin onderbreek. === Epiloog === Die hele hoofstuk verander in 'n huldeblyk. Die nuwe skrywer aan die woord is Anton se broer. Anton du Preez is tragies oorlede ná sy knie-operasie in Parys, met 'n kruk al hinkerend op soek na 'n telefoon by 'n kafee (want die staatshospitale het geen telefone nie). Hy het die straat oorgesteek en is omgery deur 'n wasseryfirma se afleweringswa. Hy is ná die heropname in dieselfde hospitaal dood. Die manuskrip is in Anton du Preez se woonstel ontdek. Die broer het op een Sondag dit goed gedink om Dan Roodt te nader om die teks gepubliseer te kry. Na 'n gesukkel by ''Rapport'' om Roodt se selfoonnommer te kry, het Dr. Dan onmiddellik ingewillig om die Du Preez se manuskrip deur te lees en selfs daarop aangedring om die teks te publiseer. == Agtergrond == Roodt begin sy boek tydens 'n besoek aan Parys te skrywe; uiteindelik word die manuskrip in Suid-Afrika voltooi. Die storie het geleidelik vorm aangeneem en was nie aan tyd gebonde nie.<ref name="Suidpunt" /> Die boek is ook geskryf oor 'n tydperk toe Roodt sy 'frankofiele fase' beleef het - die voedsel, letterkunde, filosofie en kleredrag, maar veral "'n sekere soort intellektuele onverskrokkenheid" het hom bekoor; waaronder die taaltrots en volkstrots van Alain de Benoist.<ref name="Suidpunt" /> Oor die doel van sy roman skryf Roodt:<ref name="Suidpunt">{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=45691 |title=Roodt, D. 2018. Onderhoud met Suidpunt. ''PRAAG'', 12 Mei. |access-date=14 Mei 2018 |archive-date=14 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514131033/http://praag.co.za/?p=45691 |url-status=live }}</ref> {{cquote| [...] ‘n [V]riend van my het gesê “dit is die laaste Sestigerroman”. Dit bied egter ‘n realistiese en nie-verromantiseerde blik op Parys. Maar dit het ook vir my daaroor gegaan om ‘n tydvak (die tagtigerjare) te beskryf, ‘n tyd toe daar oral geweldige propaganda teen Suid-Afrika en Afrikaners geproduseer is. Origens is dit ‘n roman in die Franse styl, ietwat ironies en vol detail oor Parys, die moltrein en Frankryk self. }} In 'n onderhoud per e-pos aan Stephanie Nieuwoudt gepubliseer op 15 Junie 2004 in ''Die Burger'', erken Roodt daar is sekere outobiografiese trekke, hoewel die boek in die geheel as fiksie gelees moet word. Die pret is nie in die outobiografiese dele nie, maar die bou, die temas, die leimotiewe, ensomeer. Dan Roodt speel byvoorbeeld slegter klavier as Anton du Preez, maar Roodt kan weer beter ski.<ref name="nieuw">Nieuwoudt, S. 2004. Filistynse luiheid pla: Engels nie ál venster op buiteland, sê Dan Roodt. ''Die Burger'', 15 Junie: 14.</ref> Die titel ''Moltrein'' is gebruik omdat "[[moltrein]]" 'n eg Afrikaanse woord is. Dit som tegelykertyd Parys op: 'n doolhof van gange en stasies waarin die vreemdeling kan verdwaal. Dit versinnebeeld ook die ''voyage sur place'' ('n reis op dieselfde plek) - die mens kan duisende kilometer ondergronds aflê en tog in dieselfde stad bly. By elke metrostasie word iets gevind wat Anton du Preez laat terugdink aan Suid-Afrika.<ref name="nieuw" /> Die hoeveelheid Franse sinne wat in die boek opgeneem is, probeer om 'n "vervreemdingseffek" by die leser te skep, iets soortgelyk aan Bertolt Brecht se ''Entfremdungseffekt''. Die leser behoort dan te ervaar dat dit juis ‘n vreemde wêreld is, wat heelwat aanpassing verg.<ref name="Suidpunt" /> Roodt se verblyf in Parys het hom polities sterk beïnvloed:<ref name="nieuw" /> {{cquote| Dit was aanvanklik vir my 'n skok om agter te kom hoe naïef ek was met die stelletjie links-liberale idees wat by Wits by my ingedril is. Terwyl ek in Suid-Afrika destyds baie krities was oor die ou regering, het ek nou toenemend die valsheid van die apartheid-stereotipe in die buiteland begin raaksien en gaandeweg daarteen in opstand gekom. ''Moltrein'' verteenwoordig in 'n sekere sin my weerwraak op apartheid, op die woord self, maar ook op al die gemeenplase, halwe waarhede en opvattinge wat sowel plaaslik as internasionaal daaronder versprei is. Veral in Frankryk was die anti-apartheidsbeweging 'n blote afdeling van die Franse Kommunistiese Party, en dit het my laat besef dat hulle 'n eie agenda gehad het om Afrikaners te beswadder in reaksie op hul eie morele probleme as gevolg van die kritiek op die kommunisme en die uiteindelike heengaan van die stelsel in Oos-Europa. }} Ander idees en gedagtes in ''Moltrein'' word duideliker in artikels op die [[Praag (webwerf)|PRAAG]]-webwerf uitgelig: * ''In my roman ''Moltrein'' het ek so geraak-raak aan die kwessie van Afrikanerhaat, asook die stereotipe van apartheid wat veral tydens die tagtigerjare die wêreld in gestuur is. In ‘n uiters onbillike en bevooroordeelde resensie oor my boek in Rapport, het die skrywer André P. Brink gepraat van die verteller in Moltrein se “afgesaagde, selfingenome oortuiging dat Boerehaat eintlik sy oorsprong in die antisemitisme het”. Eintlik het dit vir my gegaan oor die Europeërs se skuldgevoelens rondom die tweede wêreldoorlog en kolonialisme. In die Afrikaner het die skynheilige Europeërs ‘n gerieflike sondebok gevind.''<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=11409 |title=Roodt, D. 2011. Simboliese nydigheid jeens die Afrikaner. ''Praag'', 6 November. |access-date= 5 Oktober 2014 |archive-date= 5 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141005080351/http://praag.co.za/?p=11409 |url-status=live }}</ref> * ''Diegene wat my roman ''Moltrein'' gelees het, sal onthou dat ek iewers daarin na die veldslag van Jena-Auerstedt van 14 Oktober 1806 verwys. Op daardie dag het Napoleon oor Pruise, die teenswoordige Duitsland, geseëvier. Vir veertig jaar agterna was Duitsland onder Franse oorheersing, veral kultureel, en is Duits as ‘n boerse, agterlike taaltjie beskou wat geen beskaafde mens meer wou praat of veral skryf nie. (‘n Bietjie soos Afrikaans vandag, want ons is die verloorders van die “nuwe” Suid-Afrikaanse geskiedenis en praat dus ‘n verloorderstaal waarin niemand behalwe ‘n handjie vol Nederlanders en Vlaminge meer belangstel nie.)''<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=12683 |title=Roodt, D. 2012. Afrikaans en die betekenis van 26 Mei 1948. ''Praag'', 27 Mei. |access-date=22 Maart 2015 |archive-date=22 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150322110957/http://praag.co.za/?p=12683 |url-status=live }}</ref> * ''Op subtiele maniere gaan SA nooit weer van, soos ek dit in my roman ''Moltrein'' gestel het, die “reusegraffito, apartheid” herstel wat dwarsoor die aardbol geverf is nie. Daardie propaganda het ‘n valse werklikheid geskep waarteen ons nog vir jare gaan baklei.''<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=12892 |title=Roodt, D. 2012. Suid-Afrika ly onder Amerikaanse rassebeleid. ''Praag'', 3 Julie. |access-date=17 Oktober 2013 |archive-date=17 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017082754/http://praag.co.za/?p=12892 |url-status=live }}</ref> * ''In my roman ''Moltrein'' is daar allerlei toespelings op die groteske stereotipe, selfs mite, wat daar rondom apartheid ontstaan het. Apartheid as Nazisme, apartheid as unieke vorm van wit skuld wat aan die Afrikaner kleef. Onlangs het daar in Nederland heelwat kritiek op die denke van die sestigjare in die Weste gekom, want dit is in daardie dekade wat die saad van die huidige afgang gesaai is.''<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=13094 |title=Roodt, D. 2012. Toe Afrikaanse skrywers leuenaars geword het. ''Praag,'' 5 Augustus. |access-date=23 Maart 2015 |archive-date=23 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323144941/http://praag.co.za/?p=13094 |url-status=live }}</ref> * ''Daar word reeds ‘n streng soort “apartheid” tussen Regs en Links in Suid-Afrika en onder Afrikaners gehandhaaf, daarvoor sorg die linkse uitsluiting, sensuur en aggressiewe onverdraagsaamheid, amper ‘n soort gebiedshandhawing. Ons bevind ons in twee kampe; dalk praat ons binnekort soos die Serwiërs en Kroate twee verskillende tale: Kaaps en Afrikaans. Waarom nie maar in twee aparte lande woon nie, soos Serwië en Kroasië of die twee Koreas? Of die voormalige BRD en DDR? ‘n Linkse Zimbabwe en ‘n regse Suid-Afrika, siende dat elke hektaar van dié “wye en droewe land” onherroeplik en onherstelbaar deur apartheid vergiftig of beskadig is… Dit was so min of meer my insig in ''Moltrein'': dat Suid-Afrika vir altyd deur apartheid, soos deur radioaktiwiteit, besmet is. Dis nie ‘n politieke probleem nie, maar veel erger: ‘n semantiese probleem. Ons hou daarvan hier, in ons besmette land met al sy besmette Afrikaanse name, boerewors, koeksisters, melktert, vellies (ek besit twee pare en dra dit met perverse genoegdoening; dalk word ek binnekort gearresteer vir my “rassistiese skoene”), ons fascistiese digters en skrywers uit die bose verlede, alles dinge wat aan u “aanstoot gee”.''<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=39755 |title=Roodt, D. 2016. Dan Roodt: Marlene van Niekerk, die FW de Klerk van die letterkunde. ''Praag'', 27 Julie. |access-date= 4 Julie 2017 |archive-date= 4 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704033908/http://praag.co.za/?p=39755 |url-status=live }}</ref> == Ontvangs == Omtrent 2&nbsp;200 uit 2&nbsp;500 (privaat)gedrukte boeke is teen Mei 2018 verkoop.<ref name="Suidpunt" /> Op '''30 Mei 2004''' word 'n uittreksel in die ''Rapport'' geplaas.<ref>''Rapport''. 2004. 'Dr. Dan' se nuwe roman by Praag. 30 Mei:04.</ref> Op '''6 Junie 2004''' is [[André P. Brink]] allermins in sy skik met ''Moltrein''. Volgens hom ontbreek daar passie, emosie, middelpuntsoekendheid van die verskeidenheid menings en opmerkings, 'n grondige ondersoek waarom Afrikaners werklik gehaat word - Anton du Preez is 'n reddelose manlike chauvinis met geen werklike insigte nie; soos wanneer hy Erika ''eenkeer opsetlik 'al hoe harder begin steek' juis wanneer haar skede onmiddellik ná haar orgasme buitengewoon gevoelig is: want hy wíl seermaak, wíl heers, wíl onderwerp op die mees egosentriese manier denkbaar. En dan is hy verbaas dat mense hom en sy soort nie liefhet nie!!!''. Brink beskou die roman as eensydig, omrede Parys eensydig geskets word - grys, neerdrukkend, onbeskof. Du Preez is 'n musikant wat nie die roman musikaliseer nie, hy neem homself te ernstig op, die sinne raak tot 14 reëls lank (vergeleke met Proust s'n wat dikwels veel langer is maar ''gedryf word deur ingewikkelde en subtiele innerlike ritmiese patrone; in ''Moltrein'' is dit net 'n logge aaneenskakeling van bysinne''). En volgens Brink is die karakterisering van Erika swak - daar word slegs gefokus op "herhaalde verwysings na haar skoonheid [en] sakevernuf". Ook die karakterisering van die hoofkarakter is swak - ''Hy bly 'n kompendium van opinies, veronderstellings en vooroordele''. Die boek "bly 'n rammelkas van meestal tweedehandse gedagtes". Brink eindig sy betoog:<ref>Brink, A.P. 2004. Roodt se 'Moltrein': Eenoog in Parys. ''Rapport'', 6 Junie: 4.</ref> {{cquote| En tog is ''Moltrein'' nie heeltemal 'n mislukking nie, en plek-plek is die lees daarvan nogal meevoerend, veral in die reishoofstukke, insluitende die ski-episode. Roodt sê self, deur die spreekbuis van Anton du Preez, dat Hitler darem ook mooi snelweë laat bou het. En sulke snelweë kom die leser ook plek-plek hier teë, meestal in los tonele of soms pikante segswyses, die oopgelate einde. Maar dan tuimel die swaarwigtigheid weer daaroor - en ook die baie skryfoute in Afrikaans (dit komende van iemand wat so gesteld is op korrekte taalgebruik!), die lomp en soms gewoon foutiewe hantering van die verlede tyd, die banaliteite, die oorvereenvoudigings oor Europa en Suid-Afrika, die vernaamdoenery en wysneusighede. Aan die einde van die boek voel die leser soos Anton toe hy die eerste keer die moltreinwereld verlaat het: dis 'n genade om net weer lug te skep. Kom byt nou nog net my oor. }} [[Joan Hambidge]] se resensie van '''14 Junie 2004''' meet ''Moltrein'' aan [[Roland Barthes]] (juis omrede Roodt 'n verhandeling oor Barthes voltooi het) en [[Jacques Lacan]] (met die treinmotief) wat sy baie geslaagd vind. Sy is beïndruk deur die metafiksie en narratiewe truuks wat sterk psigoanalities gelees kan word. Sy herken Proust, Balzac, Flaubert, André P. Brink se ''Die ambassadeur'', maar ook nostalgie. Hambidge skryf: "Die liefdeslewe van Du Preez en Erika de Ruiter word geil en heerlik beskryf". Dit is juis die klomp intertekste wat ''Moltrein'' vir die letterkundige leser 'n "plesierrit" maak. Sy verwelkom hierdie roman, omrede dit die stereotipe idee van wat 'n goeie of groot roman is afbreek. Sy eindig haar resensie met:<ref>{{Cite web |url=http://joanhambidge.blogspot.co.za/2013/03/dan-roodt-moltrein-2004.html |title=Hambidge, J. 2004. 'Moltrein' 'n plesierrit: van ondergrondse toespeling na bogrondse verhaal. ''Die Burger'', 14 Junie: 9 |access-date=12 September 2017 |archive-date=12 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912104214/http://joanhambidge.blogspot.co.za/2013/03/dan-roodt-moltrein-2004.html |url-status=live }}</ref> {{cquote| Waarskynlik sal lesers wat nie van Roodt se taalpolitiek ([[sic]]) hou nie negatief wees teenoor die roman. Die roman bewys egter Barthes en Foucault se stellings oor die "dood van die outeur" reg: die teks het sy eie drif, beweging of energie, onafhanklik van die werklike of konkrete outeur. ''I was gob smacked.'' }} [[Danie Goosen]] kritiseer in sy skrywe van '''29 Junie 2004''' Brink se "venynige pogings tot prestasie op die telbord" (van polemiek), en vra of Brink deur sy eie moralistiese vooroordele verplig word om kortpaaie deur die teks te kies. Hy vind dit ironies hoe Brink vir Roodt van politieke naïwiteit beskuldig, en daardeur homself van politieke naïwiteit verskoon - 'n strooipopargument.<ref name="goosen">{{Cite web |url=http://oulitnet.co.za/seminaar/goosen_moltrein.asp |title=Goosen, D. 2004. Moltrein - Enkele notas. ''Litnet'', 29 Junie. |access-date=21 Junie 2017 |archive-date=21 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621134858/http://oulitnet.co.za/seminaar/goosen_moltrein.asp |url-status=live }}</ref> Goosen fokus veral op ''Moltrein'', as "metafoor waarmee die hoofkarakter die eg modernistiese ervaring met die werklikheid as die afgrondelike spel van die toeval verwoord: soos moltreine 'n sin vir toevalligheid aanwakker, so doen die moderne beeld op die kosmos dit ook." Sowel "bogronds" as "ondergronds" oorheers die toeval. Verder is die vraag ook "hoe 'n sinvolle gemeenskap met die werklikheid moontlik is as die religieuse en metafisiese tradisies van die ou wêreld hul krag verloor het." Want, "vanweë die verlies aan 'n poëtiese kosmologie waarbinne alles met alles eroties knoop, is die moderniteit eerder daartoe geneig om mense vanuit hul gemeenskappe te isoleer en in die postmoderniteit tot verbruikers te reduseer." En as toeval dan geen rede gee om gemeenskap met andere op te soek nie, waarom nog hoegenaamd gemeenskap met byvoorbeeld taalgenote opsoek? Niks in die kosmos suggereer immers die sin daarvan nie. Die erotiek blyk op die dwingenste wyse uitkoms te bied.<ref name="goosen" /> Goosen vind juis diepte in teks waar die moderniteit aan ander moontlikhede herinner en in twyfel trek:<ref name="goosen" /> {{cquote| Aan die einde blyk dié punt wanneer Anton 'n seksuele guns aan 'n ou Franse Katolieke vrou uit die semi-adelstand bewys. Asof die ou Europa steeds op dié manier haar aanspraak op die moderniteit behou, steeds die begeerte van die moderne mens aktiveer. Dit blyk egter die duidelikste wanneer Erika, ironies genoeg die werklik radikale modernis van die twee, telkens vir Anton teruglok na die ou Gotiese katedrale van Europa. Om wat daar te vind? Anton beskryf dit onder meer so: ''In Reims aangekom, parkeer ons die (Ferrari) 328 reg voor die katedraal. Stel jou voor, 'n 1987-Ferrari ontmoet 'n 1240-katedraal. Daar was iets poëties daaromtrent ... Die katedraal was vol steierwerk, vir restourasie. Maar ons kon steeds die engel sien. Sy het haar laat-Gotiese glimlag vir ons geglimlag ..." (p 105).'' Wat gebeur hier? Waarom die glimlag van die katedraal-engel? Groet sy ons met 'n gelate aanvaarding van die harde feit dat die moderniteit veel magtiger as haar eie ou wêreld is? Of glimlag sy juis met 'n meerdere toon omdat die tradisie met sy andersoortige voorstelling van gemeenskap vir haar onmeetlik groter is as die moderniteit met sy kil voorstelling van die kosmos? In kort: Kondig die glimlag van die engel met die 1987-Ferrari in haar blik die finale oorwinning van die modernistiese toevalsdenke oor die tradisie aan? Of kondig die ou wêreld hier die onvermoë van die modernistiese toevalsdenke aan om vir ons as moderne mense 'n antwoord op die vraag na sin te bied? }} Deborah Steinmair vra op '''8 Julie 2004''' haar die vraag af: ''Waarom het ek aan die einde van ‘n min of meer genotvolle leeservaring gevoel dat ek verneuk is? [...] Ek het verneuk gevoel omdat die boek myns insiens in die finale analise politieke propaganda is. Ek sou so ver gaan om die laaste lang sin [...] só oor te skryf: ''Na alles het die boek Moltrein om die apartheidsideaal van rassesuiwerheid en Ariese meerderwaardigheid gedraai'' [...] Waarskuwing vir die aweregse, linkse en gematigde leser: die konkoksie van Franse sjampanje, varkpoot gestop met foie gras, kaviaar, truffels en fellatio gemeng met nasietrots mag ‘n sooibrand-aanval ontketen. Neem ''Moltrein'' met ‘n Rennie of twee.''<ref>{{Cite web |url=http://oulitnet.co.za/seminaar/04moltrein.asp |title=Steinmair, D. 2004. Moltrein en die pornografie van chauvinisme. LitNet. 08 Julie. |access-date=21 Junie 2017 |archive-date=21 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621142508/http://oulitnet.co.za/seminaar/04moltrein.asp |url-status=live }}</ref> Heel terloops verwys [[Jaap Steyn]] na ''Moltrein'' in 'n artikel in die ''Volksblad'' op '''22 Julie 2004''':<ref>Steyn, J. 2004. Afrikaner en Romantiek: Nuwe stukrag vir ons voortbestaan. ''Volksblad'', 22 Julie: 10.</ref> {{cquote| Die debat oor Afrikaans en Afrikanerskap het die afgelope paar weke verlewendig. Dit word veral gevoer op internetposlyste en handel oor sake soos die wenslikheid en moontlikheid van 'n nuwe Afrikaanse nasionalisme, oor "lokalisme" of streekspatriotisme as moontlike alternatief vir nasionalisme; asook oor die vraag: 'n Afrikaanse taalbeweging of'n veeltaligheidsbeweging? ''En byna vanselfsprekend deel van die polemieke is Dan Roodt se uitstekende roman ''Moltrein'', waarin Afrikaansheid en Afrikaner wees een van die deurlopende temas is.'' }} L.S. Venter se resensie op '''16 Augustus 2004''' kritiseer Anton du Preez se gebrek aan "skuld[[bewussyn]]" of "etiese kwelling", maar ook Derrida wat buite konteks benader word.<ref name="venter">Venter, L.S. 2004. Spoor met te veel kortsluitings. ''Beeld'', 16 Augustus:11.</ref> {{cquote| Sy spekulasie oor die agtervoegsel ''-heid'' van apartheid gaan byvoorbeeld terug op die inleiding wat die Franse filosoof Derrida in 1983 geskryf het vir die opening van die kunsuitstalling teen apartheid. Derrida toon aan dat hierdie agtervoegsel die woord 'n essensie gee wat dit onvertaalbaar maak; dis asof tale hulself wil beskerm teen die indringing van hierdie stuk boosheid in hul woordeskat. Maar hy toon ook aan hoe apartheid as konsep en praktyk iets Europees was ("apartheid was 'n Europese 'skepping' "). Die tale verweer hulle dus nie net teen die boosheid van buite nie, maar probeer ook die boosheid binne hulself besweer. Hierin lê die Derridiaanse skrik opgesluit: dat binne en buite nie uitsluitend werk nie, dat die boosheid van die ander ook die boosheid van die self is. }} Venter vind dit kommerwekkend (al skryf Roodt 'n roman en Derrida filosofie) oor die "etiese onbekommerdheid van Roodt se held" wat sodoende "'n vorm van gedagteloosheid" word. Verdere kritiek is die vleeslike wat te veel vooropgestel word om die skeiding van Erika en Anton met enige betekenis te laai. Die epiloog werk "distansiërend". Daar word afgesluit met:<ref name="venter" /> {{cquote| Ook die droë stukkies humor en die eiesinnige oordrywings waarmee Anton sy wyshede, oordele en vooroordele verkondig, laat die leser besef dat hier 'n spel gespeel word met'n karakter. Maar in laaste instansie laat ''Moltrein'' my met die gevoel dat dit nóg vis nóg vlees is. Komiek en erns, selfrelativering en selfingenomendheid, die vertelde en die geïmpliseerde is kortsluitings eerder as komplemente. }} In 'n repliek rakende 'n ander aangeleentheid op '''1 Oktober 2004''' skryf Hambidge tussen hakies: ''(Terloops, ek stem nie met Dan Roodt se politieke standpunte saam nie, maar'' Moltrein ''is 'n skitterende roman.)''<ref>Hambidge, J. 2004. Resensies is nie soenoffers. ''Die Burger'', 1 Oktober:17</ref> [[H.P. van Coller]] voer op '''11 Oktober 2004''' aan Roodt is deeglik bewus van die literêre tradisie waarteen ingeskryf moet word. In hierdie geval is die "tradisie" wat ikonoklasties min ontsien word, die [[Sestigers|Sestigerbeweging]] self. Dit was immers die Sestigers (veral [[André P. Brink]] en [[Jan Rabie]]) wat met die mitologisering van Parys begin het. In die romans raak Suid-Afrikaners daar skielik sommer heeltemal vry van die knellende Calvinistiese volksraamwerk in hul vervreemdingstogte, veral diegene wat hul "op 'n Danteske hellevaart begewe." In daardie ou werke word seks en religie in mekaar verweef en die dakkamertjies behou hul romantiek. In sulke tekste speel die eksistensialistiese wanhoop 'n geweldige rol en word personasies genoop tot introspeksie en psigiese heelwording - en word oor die vaderland, Suid-Afrika, besin. Dit is juis teen hierdie "tradisie" wat ingeskryf word en van ''Moltrein'' 'n parodie maak. Die moltrein, wat die sentrale metafoor in die roman is in die Paryse onderwêreld, verskil byvoorbeeld van Brink se Parys in ''Die ambassadeur'' waar die hoofpersoon met luuksemotors vervoer word. Maar niks kan so duidelik parodiërend teen veral Brink inskryf as Roodt se hantering van die seksuele in die roman nie. Dalk is die seksbeskrywings saaierig en oordadig uit onvermoë, of juis om Brink se romantiese opvatting dat seks 'n mistieke ervaring is en die "ultieme ontmoeting van gelykgestemdes" uitdruk, doelbewus te ontluister. Seks is volgens Van Coller, volgens Roodt se skryfwyse, bloot 'n ekonomiese ruiltransaksie, soos Anton se sekservaring met 'n "potensiële, bejaarde borg duidelik toon." Die inskryf teen Brink is dus kristalhelder:<ref>Van Coller, H.P. 2004. In die domein van die labirinte: Roodt skryf doelbewus teen Brink in. ''Volksblad'', 11 Oktober: 6</ref> {{cquote| Dit ontluister Parys as romantiese kunstenaarsmekka, is 'n travestie van Brink se seksopvattings, spot met die kunstenaarsgewete en met politieke regskapenheid en dryf deur die omslag, die motto's en die aaneenryg van talryke sitate uit boeke intertekstualiteit op die spits. Daarom is die hoofkarakter geen held nie, maar vanweë sy romantiese en nostalgiese ingesteldheid iets van 'n anachronisme. }} Vir van Coller is die hoogtepunt in die roman die wyse waarop die moderne mens sy eie identiteit slegs plaasvervangend kan skep, onder meer deur die vashou van verbruikerisme. Hierdie "fictional dreck" vorm die boustene van die menslike bestaan en is in die roman gelaai met erotiek. Dit is juis hierdie aktualisering van die modernistiese grootstadroman, waar die onderliggende pessimisme oor mens en wêreld voelbaar is - "'n eietydse eksistensiële wanhoop aangesien niks meer durende uitkoms bied nie."<ref>Van Coller, H.P. 2004. In die domein van die labirinte: Roodt skryf doelbewus teen Brink in. ''Volksblad'', 11 Oktober: 6</ref> Roodt erken later die seks was ook ironies bedoel, as antwoord op die 'kitsch' van Brink en die Sestigers waarin daar "'n jong meisie met “appelborste” teenwoordig is".<ref name="Suidpunt" /> [[Jakes Gerwel]] beskou, volgens sy skrywe van '''14 November 2004''', die lees van ''Moltrein'' as ['n] "werklik verrassende leeservaring." Nadat hy die roman klaargelees het gun hy Dan Roodt sy "kwasi-politieke eksentriekhede". Gerwel beskou die roman as 'n "baie interessante toevoeging" tot die ''Disgrace''-diskoers in die Suid-Afrikaanse letterkunde, net soos J.M. Coetzee skerp die post-1994 samelewing bevraagteken:<ref>Gerwel, J. 2004. Gesprek in Afrikaans blý boeiend. ''Rapport'', 14 November:2</ref> {{cquote| Roodt se roman het sy bepaalde vertrekpunte en sienings, maar so het elke roman tog maar. Wat vir my getel het, is dat dit as roman werk. Dis vernuftig aanmekaar gesit en is boeiende leesstof. Daar is selfs 'n trek ironie in die roman, terwyl ironie nie juis 'n styleienskap is wat gewoonlik met die openbare figuur van Dan Roodt vereenselwig word nie. ''Moltrein'' het my met waardering gelaat vir die verskeidenheid uitgangspunte en houdings wat op intelligente wyse in die openbare gesprek - insluitende die literêre - kan voorkom. Dis hierdie ruimheid van uitdrukking waarop 'n mens in Afrikaans hoop. }} Louise Viljoen se onderhoud in die ''Tydskrif vir Letterkunde'' in die '''eerste uitgawe van 2005''' noem ook kortliks ''Moltrein''. Na aanleiding van 'n vorige vraag rakende vadersfigure van Brink, word die vraag gestel: ''Hoe voel dit dan om later self in daardie vaderposisie te wees vir iemand soos Dan Roodt wie se ''Moltrein'' so sterk heenwys na ''Die Ambassadeur''?'' Daarop antwoord hy:<ref>[https://www.ajol.info/index.php/tvl/article/download/29699/22640 Viljoen, L. 2005. André P. Brink in gesprek met Louise Viljoen. Tydskrif vir Letterkunde 42 (1): 174-175]</ref> {{cquote| Wel, ek dink Dan het in elk geval van die begin af so neerhalend en verwerpend teenoor my gestaan dat dit nie voel asof ek werklik 'n vader was nie. }} Viljoen druk deur: "Maar verwerping is tog die gevolg van die feit dat jy wel 'n sterk rol speel as vaderfiguur?" Daarop antwoord Brink:<ref>[https://www.ajol.info/index.php/tvl/article/download/29699/22640 Viljoen, L. 2005. André P. Brink in gesprek met Louise Viljoen. Tydskrif vir Letterkunde 42 (1): 174-175]</ref> {{cquote| Ja, ek sien dit op verskillende maniere in die jonger generasie wat my dan elke keer laat besef ek is in daardie generasie waar die verwerping nou moet begin deurwerk. Ek dink tot dusver is ek nog eerder half benieud, half geamuseerd daaroor; ek is nog nie baie ontsteld nie en ek dink in party opsigte is ek eintlik onverdiend gelukkig dat daar nog altyd ten minste onder die jonges sommiges is wat nie by die verwerping gekom het nie. Ek het eintlik al in die jare sewentig daaroor geskryf dat ons moet besef ons beurt sal kom en dat daar ander generasies moet kom. Ek dink ek het dit toe meer gesien in terme van die opeenvolging en nie soseer van die verwerping van die voorafgaande wat daarmee moet saamhang nie. Maar ek dink dit is basies 'n gesonde verskynsel. Dit is nie só lekker as dit 'n mens self tref nie, dit kan ek my goed indink, maar tot dusver het dit genadiglik nog nie te sterk gebeur nie. }} == Repliek: 'Brink se hatige strydskriffie' == Roodt publiseer reeds op '''14 Junie 2004''' sy repliek<ref>{{Cite web |url=https://groups.yahoo.com/neo/groups/praag/conversations/topics/12269 |title=PRAAG-Yahoo! Groups |access-date=23 Augustus 2017 |archive-date=12 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912123549/https://groups.yahoo.com/neo/groups/praag/conversations/topics/12269 |url-status=dead }}</ref> op LitNet en daarna op sy nuuswerf, [[Praag (webwerf)|Praag]], (14 Augustus 2010).<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=9282 |title=Roodt, D. 2010. Brink se hatige strydskriffie. ''Praag'' |access-date=14 April 2015 |archive-date=14 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414184624/http://praag.co.za/?p=9282 |url-status=live }}</ref> Daarin rig hy Brink se eie woorde teen hom terug. Hy beskuldig Brink van 'n erg moralistiese streep - veral omdat Brink se eie karakters ("blanke Duitse mans") wat wreedheid betref nuwe hoogtes bereik teenoor "my arme klavierspeler" se "manlike chauvinisme" - op grond van een reël: {{cquote| Brink gaan met my boek om soos die destydse Aksie Morele Standaarde met Leroux se ''Magersfontein'' gemaak het: hy het — lyk dit my — deur die hele boek geblaai op soek na, enersyds, lelike woorde en andersyds ’n gebrek aan politieke korrektheid. }} Die hele kinderagtige, vulgêre wyse waarmee Brink die ''Moltrein''-roman aan die publiek voorstel in die inleiding van sy resensie, sê Roodt, getuig van swak smaak. Die inleiding van Brink se resensie handel oor 'n ''Andy Capp''-karakter wat 'n prys deur dobbel gewen het en dan grootdoenerig elke motor toets. Wanneer drie ure verbygaan en die besadigde verkoopsman dan vra hoeveel Andy Capp gewen het, is die antwoord 300 pond. Daarop antwoord die verkoopsman: "Please bite my ear" [...] "I like to feel a bit of passion when I'm fucked." Boonop lyk dit of Brink dit moeilik vind om by 'n onderwerp te hou - soos sy lesing oor Van Wyk Louw getuig waar hy 'n kwartier lank oor [[Jackie Nagtegaal]] se skeppende taalgebruik uitgewy het en uit dié uit met dieselfde geesdrif dan uitvaar teen [[George Bush]]. {{cquote| ’n Mens sou ’n hele Freudiaanse analise kon doen oor Brink se verklaring dat hyself deur my boek, soos hy dit stel, “gefok” voel, sy dit dan sonder passie, maar ek wil vra: van wanneer af is “passie” ’n literêre maatstaf? }} Brink maak hom eweneens in ''Donkermaan'' skuldig aan Anglisismes, skryf Roodt, maar die ergste is die voorskriftelikheid terwyl {{cquote| [...] die taalkundige libertyn en apologeet vir Nagtegaal se “loslit-, losmaag- en oopgulp-Afrikaans”, om Kas Landman se tipering te gebruik, nou skielik sy liniaal uitgehaal het om letterlik die lengte van my sinne te meet en selfs ’n verkeerde gebruik van die verlede tyd bespeur. }} Ook wat die magdom politieke menings in die boek betref gaan Brink heelwat selektief om, vind Roodt. Volgens Roodt is "Boerehaat" en "Jodehaat" nie “holruggery” of “afgesaag” nie - net soos die gedagte dat die Verligting iets tegelyk rasioneel en irrasioneel is seker 'n mate van oorspronklikheid moet hê. Dit wil ook vir Roodt lyk of Brink, net soos Nadine Gordimer, eintlik hul koloniale bewussyn verklap deur in "gewyde terme" na oorsese skrywers se "indrukwekkende filosofie" te verwys - wat mos altyd beter is. Die stuk wat Roodt aan ''Rapport'' gestuur het eindig so: {{cquote| Sy huidige styl pas egter meer by ’n kougomkouende tiener as by ’n afgetrede professor van Engelse letterkunde. Dit is iemand van sy leeftyd nie waardig nie. }} By die LitNet-/ Praagrepliek gaan Roodt voort. Brink het net soos Gordimer in die huidige Suid-Afrika irrelevant geword, juis deur hul steeds stereotipes van die verlede aan die lewe hou, gehul in "kleinlike moralismes" en "sjiek-radikalisme": {{cquote| Vir ’n geruime tyd reeds beskou ek prof André P Brink as irrelevant vir die openbare en intellektuele debat in Afrikaans. Iemand sê nou die dag vir my dat Brink en Gordimer “geteer het op die pornografie van apartheid.” Van Wyk Louw het gepraat van die “nuttige dollar” wat mens in die buiteland kon verdien deur Suid-Afrika af te kraak. Vir ’n lang tyd was dit net te maklik om nog ’n roman oor “liefde oor die kleurgrens heen” of “die hardvogtige mynbaas wat die werkers uitbuit” of “die selflose vryheidsvegter” of “die revolusie is op hande” of dergelike te skryf terwyl die hele problematiek van hierdie land geïgnoreer word. [...] In ’n sekere sin bevind Brink, Gordimer et al hulself in dieselfde posisie as die kommunistiese skrywers wat tydens Stalin se bewind en daarna die Sowjet-Unie as ’n [[utopie]] opgehemel het en die Weste as ’n fascistiese diktatuur voorgestel het. Toe die krake in hierdie voorstelling eers begin verskyn, het hulle soos tiere baklei om die hele bankrot tradisie, asook hul eie boeke, van ondergang te red. }} Dan eindig Roodt ook sy betoog: ''Op ’n manier het die Berlynse muur nog nie in Suid-Afrika geval nie.'' == Akademiese belangstelling == [[H.P. van Coller]] en [[Jaap Steyn]] bespreek net vlugtig die roman in hul vaktydskrifartikel rondom taalaktivisme. Die literatore wys 'n ooreenkoms tussen Jan Rabie en Dan Roodt uit: waar Rabie in opstand kom teen die "literêre pouse" Opperman en Van Wyk Louw, en die politieke maghebbers van die tyd, naamlik die [[Nasionale Party]], kom Roodt in opstand teen die "huidige literêre pouse, kardinale én laer geestelikes", onder wie André P. Brink, Antjie Krog, Marlene van Niekerk én, as verteenwoordiger van die Suid Afrikaanse Engelse literatuur, Nadine Gordimer. En op politieke, taal en kultuurpolitieke gebied is Roodt in opstand teen die maghebber, naamlik die [[ANC]].<ref>Van Coller, H.P. & Steyn, J. 2005. Taal en taalaktivisme in ’n tyd van transformasie. ''Stilet'', 17(3):66-90</ref> ''Moltrein'' (2004) word as 'n satire beskou, maar is vergeleke met sy vorige skryfwerk nou gerig teen voorstanders van die “nuwe demokratiese Suid Afrika”. Roodt hekel nie alleen diegene wat hy sien as naïewe politieke hervormers nie, maar maak ook korte mette met André P. Brink se skryfwyse en enigsins romantiese siening van seksualiteit, met die skrywerstad Parys, én met heroïese politieke betrokkenheid. Dat sy politieke betrokkenheid ook sy werk bedreig, is reeds by die verskyning van sy eerste werke betoog, onder andere deur [[J.C. Kannemeyer]].<ref>Van Coller, H.P. & Steyn, J. 2005. Taal en taalaktivisme in ’n tyd van transformasie. ''Stilet'', 17(3):66-90</ref> In Februarie en Maart 2005 het ’n groot polemiek in ''Die Burger'' en op die webruimte ''LitNet'' gewoed nadat Roodt uitgenooi is om op die Woordfees in Stellenbosch te praat (o.a. sy boekebekendstelling), en sommige akademici beswaar teen die uitnodiging gemaak het omdat ’n onlangse internetartikel van hom volgens hulle rassisties is.<ref>Van Coller, H.P. & Steyn, J. 2005. Taal en taalaktivisme in ’n tyd van transformasie. ''Stilet'', 17(3):66-90</ref> Suzanne-Louise Bezuidenhout en Dorothea van Zyl ondersoek die landskap en identiteit as kernelemente in ''Moltrein''. Volgens die literatore is identiteit in die postmoderne konteks nie meer 'n gegewe nie, maar 'n proses wat bestaan uit rekonstruksie en [[dekonstruksie]] - daar bestaan dus nie iets soos 'n vaste of absolute identiteit nie. Anton du Preez se groei word gekniehalter deur sy idealisering van die Afrikaneridentiteit en sy weiering om kulturele en politieke verandering te aanvaar. Nie alleen in Parys nie, maar ook in Suid-Afrika pas hy moeilik aan. Die literatore beskou ''Moltrein'' as 'n roman wat handel oor die samestelling en opbou van 'n individu se identiteit - maar wat deur twee kulture en twee kontinente verdeel is:<ref>Bezuidenhout, S-L. & Van Zyl, D. 2007. Tussen Pretoria en Parys: Landskap en identiteit as kernelemente in Dan Roodt se 'Moltrein'. ''Stilet'' 21 (2):13-25</ref> {{cquote| Die mol word gewoonlik met blindheid geasosieer ([[sic]]). In die politieke konteks van die roman kan dit met Anton se beperkte tonnelvisie verbind word. Anton sien die Afrikaner as verstote figuur, as ’n tragiese held wat in sy droom van die daarstelling van ’n selfstandige identiteit, gefaal het (279). Roodt fokus in die roman slegs op die “boerehaat” jeens die “onskuldige” Afrikaner en beeld die Afrikaner nie in sy dualiteit — met beide positiewe én negatiewe eienskappe — uit nie. Anton staar hom blind teen sy vooropgestelde positiewe beeld van die Afrikaner as idealistiese verstoteling. }} Dit is hierdie eensydige beeld wat Anton op die Afrikaner as sondebok nahou wat verhoed dat hy uitgroei bo die stereotipe. Hierdie verwerping behels ’n distansiëring van ’n hibriede, ontwikkelende indiwidualiteit. Anton stagneer in sy koestering van die beeld van ’n geïdealiseerde Afrikanerheld. Ook, skryf Bezuidenhout en Van Zyl, ontstaan die gevaar dat die protagonis slegs die goeie herinneringe uit die verlede sien, of eerder ''wil'' sien, maar ''Roodt verhoed egter dat Moltrein verval in soetsappige, subjektiewe filosofering oor die vervloë verlede'' deur die verwysing na die kritiese buitelandse siening van die destydse Suid-Afrikaanse politieke bestel - daardeur word 'n balans in die roman gehandhaaf. En hoewel Parys as teenpool van Afrika voorgehou word, probeer Roodt die stereotipe voorstelling tog teenwerk. In ''Moltrein'' is daar beskrywings van die Franse maatskaplike problematiek en sosiale disintegrasie.<ref>Bezuidenhout, S-L. & Van Zyl, D. 2007. Tussen Pretoria en Parys: Landskap en identiteit as kernelemente in Dan Roodt se 'Moltrein'. ''Stilet'' 21 (2):13-25</ref> Rakende identiteit skryf die literatore:<ref>Bezuidenhout, S-L. & Van Zyl, D. 2007. Tussen Pretoria en Parys: Landskap en identiteit as kernelemente in Dan Roodt se 'Moltrein'. ''Stilet'' 21 (2):13-25</ref> {{cquote| Net soos die Afrikaner in sy magsideaal gefaal het, faal Anton ook in sy strewe om ’n befaamde konsertpianis in Parys te word. Wat probeer Roodt aan die leser deur hierdie parallel oordra? Faal alle Afrikaners in hul egoïstiese pogings om sukses te behaal? Dalk probeer Roodt om ’n mate van simpatie, hetsy dan geregverdig of ongeregverdig, vir die Afrikaner te wek. Anton is immers nie die stereotiepe ongekultiveerde, gewelddadige Afrikaner nie. Hy is kultureel sensitief en het waardering vir alle vorme van estetika. Anton is eerder ’n sensitiewe kunstenaarsfiguur as ’n robuuste boer. }} Maar Anton leef hom aan die einde van die roman wel kreatief in Afrikaans uit. Die manuskrip waarop ''Moltrein'' (op metafiksionele vlak) gebaseer is, word in Afrikaans geskryf. Sy ruimtelike verplasing en ervarings in Parys kan dus as stimulus vir kreatiewe kunstenaarskap beskou word. In hierdie opsig het hy nie sy kreatiewe droom as musikant prysgegee nie; hy het ’n kreatiewe stem deur sy teks gekry.<ref>Bezuidenhout, S-L. & Van Zyl, D. 2007. Tussen Pretoria en Parys: Landskap en identiteit as kernelemente in Dan Roodt se 'Moltrein'. ''Stilet'' 21 (2):13-25</ref> Wat die seksualiteit met Madame de Laisné betref, is dit opvallend dat sy juis die teenpool van Erika is: oud en onvrugbaar. Die seksuele daad laat Anton steeds onvervuld, en bied vir Anton geen nalatenskap (kinders) nie - die toekoms van dié Afrikaner eindig in die antiklimaks van futiele seks met die ouer vrou. Die seksuele en politieke identiteit loop saam; Roodt gee 'n sombere blik op die lot en toekoms van die Afrikaner in die aanhaling:<ref>Bezuidenhout, S-L. & Van Zyl, D. 2007. Tussen Pretoria en Parys: Landskap en identiteit as kernelemente in Dan Roodt se 'Moltrein'. ''Stilet'' 21 (2):13-25</ref> {{cquote| Ons het die waarde van alle ou en verganklike dinge gevier, en toe ek na ’n lang ruk sidderend my saad in haar stort het ek vaagweg gedink dat dit ’n gepaste daad vir my as Afrikaner was om met ’n post-menopousale vrou te paar omdat my volk nie genoeg kon voortplant nie te midde van die alomringende vrugbaarheid van die Afrikabaarmoeder. }} Laastens sluit Bezuidenhout en Van Zyl die artikel mee af deur 'n verwysing na [[Antjie Krog]] se gedig:<ref>Bezuidenhout, S-L. & Van Zyl, D. 2007. Tussen Pretoria en Parys: Landskap en identiteit as kernelemente in Dan Roodt se 'Moltrein'. ''Stilet'' 21 (2):13-25</ref> {{cquote| ''Moltrein'' beeld die problematiek uit wat saamhang met die handhawing van ’n nasionale identiteit in ’n vreemde ruimte en postmoderne milieu. Daar word geen absolute definisie van ’n Afrikaneridentiteit gegee nie. Inteendeel, dit blyk dat die Afrikaner gedoem is tot ’n nomadiese bestaan — hy voel hom nie tuis in Suid-Afrika óf die vreemde nie. Die gevoel van tuisteloosheid laat ook ’n identiteitskrisis by die protagonis ontstaan as hy aan ’n eertydse vriendin erken: “Ek is nie meer doodseker oor wie en wat ek is nie.” Hierdie idee van onsekerheid loop hand aan hand met die postmoderne konsep van identiteit. Die indiwidu word in ’n staat van wording of ontwikkeling uitgebeeld. Daar is geen statiese en beperkte definisie van identiteit nie. Die self word in ’n menigte manifestasies van die syn versplinter. Anton du Preez is beide Afrikaner én Europeër, beide onderdrukker én verdrukte, en beide in ’n proses van wees én van wording. In teenstelling met die slotreëls in Antjie Krog se gedig “Reis” [uit ''Kleur kom nooit alleen nie''], wat lui “Hoe meer kere jy vermeng / hoe meer word jy”, klou Anton op ’n negatiewe en verbete manier aan sy eensydige siening van Afrikaneridentiteit en gevolglik vind karakterontwikkeling op ’n uiters beperkte vlak plaas. Ten spyte van die postmoderne milieu waarin hy homself bevind, weier hy om sy beperkte siening van identiteit te wysig of aan te pas binne hierdie konteks. Dit is ten slotte jammer dat Dan Roodt die protagonis se reis van wording deur die finaliteit van sterfte onderbreek. Anton se reis lei hom nie terug na sy tuisland nie, maar na die nuwe onbekende van ’n ongekarteerde metafisiese ruimte. In die proses ondergaan hy geen karakterontwikkeling wat aanleiding gee tot ’n ruimer blik op die werklikheid nie. }} In 2008 omskryf [[Marlene van Niekerk]] ''Moltrein'' uit haar politieke uitkyk betreffende die Afrikaner se kostradisie:<ref>Van Niekerk, Marlene. 2008. Die etende Afrikaner: aantekeninge vir 'n klein tipologie. In: ''Van Volksmoeder tot Fokofpolisiekar: Kritiese opstelle oor Afrikaanse herinneringsplekke.'' Stellenbosch: SUN PRESS, p. 87.</ref> {{cquote| Die tegelyk selfbejammerende en selfpromoverende literêre fantasie in ''Moltrein'' is 'n voorbeeld van die uiterse nihilisme waartoe die essensialiserende en na die oorsprong terugkoppelende tendens in die Afrikaners se omgang met hulle tradisie, ook hulle kostradisie, kan lei. Die boek vertolk iets van wat ek as 'n selfvernietigingsmeganisme reg binne-in die Afrikaner se koskultuur kan herken. Die naam van hierdie meganisme is "die narsisme van die goeie tafel". Dit gaan gepaard met snobisme, eksklusiwiteit, veragting van die ander, vertoonsug, gulsigheid, selfsug, meerderwaardigheid, chauvinisme en solipsisme. Dit is hierdie meganisme wat herkenbaar is in die eerste Afrikaners se standbewustheid aan die vroeë Kaap, en later in die gemoedelike selftevredenheid van 'n polities dominante patriargale Afrikaner-middelklas en uiteindelik in die pruilerige, protserige selfliefde van die gesofistikeerde hoër middelklas stedelike Euro-Afrikaner. Myns insiens is dit die onstilbare narsistiese honger na glans en glorie wat veroorsaak het dat die Afrikaners se koskultuur sigself vandag tot byna tot op die droesem verteer het. }} Die uitbeelding van Europa in ''Moltrein'' word ook kortliks bespreek in ''Imaginary Europes: Literary and filmic representations of Europe from afar'' (2019), onder die hoofstuk, 'Long distance Afrikaner: Afrikaans literature and dislocated identity in a European context' (Margriet van der Waal) wat reeds op 4 Maart 2015 as vaktydskrifartikel verskyn het. == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Afrikaanse boeke]] 1jn2mpehlzodvieb6w8cz02a9mitkv8 0 138073 2925547 2710080 2026-08-16T12:14:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925547 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hispania 2a division provincial.svg|duimnael|Tweede verdeling]] [[Lêer:HISPANIA.jpg|duimnael|Derde verdeling]] [[Lêer:RomanEmpire_117.svg|duimnael|regs]] '''Hispania Baetica''' was 'n Romeinse provinsie.<ref name="thoughtco" /><ref name="unrv" /> ==Die provinsie Baetica== [[Lêer:170922 View of the Roman Bridge of Córdoba.jpg|duimnael|Die Romeinse brug van Córdoba]] [[Augustus Octavianus|Keiser Augustus]] het die [[Iberiese skiereiland]] in drie provinsies verdeel: ''Hispania Ulterior Baetica'' met sy hoofstad te Corduba ([[Córdoba]]) aan die [[Guadalquivir|Guadalquivir-rivier]], Lusitania met sy hoofstad Emerita Augusta ([[Merida]]) aan die Guadiana-rivier, en Tarraconensis met sy hoofstad Tarraco ([[Tarragona]]).<ref name="Rose">{{cite book|authors=Walker, Rose; John Batten. |title=“The Lie of the Land: Art and Architecture Along the Roman Roads.” Art in Spain and Portugal from the Romans to the Early Middle Ages: Routes and Myths|publisher=Amsterdam University Press|year=2016|pages=31–63|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt1zxskhb.8}}</ref> Die hoofstad van Baetica ''Colonia Patricia Corduba'' kry 'n aangrensende [[Forum (Romeinse Ryk)|forum]] langsaan die koloniale forum (forum adiectum), een van vyf in die stad, wat geskoei is op die Forum van Augustus in Rome. Slegs fragmente het oorleef om 'n indruk van sy omvang te gee: 'n kolossale kolom, waarskynlik van die tempel; 'n massiewe manlike bolyf in pantser, miskien 'n kopie van die standbeeld van Aeneas in die Forum van Augustus; en deel van 'n clipeus van Jupiter Ammon of Medusa.<ref name="Rose"/> In die [[1ste eeu|eerste eeu n.C.]] word die brug van Córdoba oor die ''Baetis'' (Guadalqivir) gebou. Dit is dalk eers van [[hout]], maar later met steen herbou met 16 boë, 247 m lank en 9 meter breed. <ref>{{cite web|url=https://www.historyhit.com/locations/cordoba-roman-bridge/|publisher=historyhit|title=Cordoba Roman Bridge}}</ref> [[Lêer:Geometric mosaic with octagons framed by a meander border, it shows deterioration by fire, Roman Mosaic Museum, Casariche, Spain (25413220235).jpg|duimnael|left|Romeinse mosaïek in Casariche, suidelik van Córdoba]] Beskerm deur bergreekse wat ryk aan minerale was, was Baetica se laagliggende vrugbare grond in die riviervalleie van die ''Baetis'' (Guadalquivir) en die ''Singilis'' (Genil) ideaal vir groot landgoedere wat [[graan]], wingerde en olyfbome verbou het. Die kwaliteit van die plaaslike kerfwerk het aansienlik gewissel, maar in byna alle gevalle portrette was getroue kopieë van metropolitaanse portrette, wat ontwikkelinge in Romeinse modes baie noukeurig nagevolg het. Meer kolonies is in Baetica gevestig as enige ander streek, en die meerderheid van die skiereiland se nuwe senatore het uit dieselfde streek gekom, maar dit beteken nie dat dit eenvormig 'geromaniseer' was nie.<ref name="Rose"/> In [[98|98 n.C.]] word [[Trajanus]], 'n soldaat uit 'n Italiese familie wat lankal in Baetica gevestig was, keiser van die [[Romeinse Ryk]]. Hy is die eerste keiser wie se familie in die provinsies gewoon het. Hy was 'n talentvolle militêre bevelvoerder, en onder sy bewind het die Romeinse Ryk sy grootste omvang bereik. Hy het nogtans geen spesiale belangstelling in sy land van herkoms getoon nie, hoewel hy die verbetering van werk wat onder die Flaviane begin is toegestaan het.<ref name="Rose"/> ==Olyfolie== Die provinsie se produksie van [[olyfolie]] was baie belangrik vir die Romeinse ekonomie. Nadat hy [[Clodius Albinus]] verslaan het, konfiskeer [[Septimius Severus]] olieproduserende landgoedere in Baetica. Volgens Lietta De Salvo het die verskyning van die keisers se name op die amfore waarmee die olie na Rome vervoer word 'n ekononmiese sowel as 'n politieke agtergrond. Septimius Severus het dalk ontslae wil raak van die tussenhandelaars wat die invoer duurder gemaak het. Die olie uit Baetica se keiserlike landgoedere is dalk as ''tributum'' versamel wat die inwoners in natura moes betaal. In Rome kon die keiser die goedkoper olie as propagandamiddel gebruik.<ref>{{cite journal|author=Broekaert, Wim|title= “ROMAN ECONOMIC POLICIES DURING THE THIRD CENTURY AD: THE EVIDENCE OF THE ‘TITULI PICTI’ ON OIL AMPHORAE.” |journal=Ancient Society|volume=38|year=2008|pages= 197–219|url=http://www.jstor.org/stable/44080268. }}</ref> ==Garum== Die provinsie het ook ''garum'' vervaardig, 'n sous wat uit gefermenteerde vis vervaardig is en baie in die Romeinse kookkuns gebruik is. 'n Garumhandelaar, L. Iunius Puteolanus, is bekend weens 'n inskripsie op 'n altaar wat aan [[Neptunus (mitologie)|Neptunus]] Augustus gewy is, wat in Suel (Fuengirola, provinsie [[Málaga]]) gevind is.<ref>{{cite journal|author=Haley, Evan W. |title=“The Fish Sauce Trader L. Iunius Puteolanus.” |journal=Zeitschrift Für Papyrologie Und Epigraphik|volume=80|year=1990|pages=72–78|url=http://www.jstor.org/stable/20187206}}</ref> ==Kerkprovinsie en hertogdom== In [[409]] verkry die [[Vandale (volk)|Vandale]] die gebied as bondgenote van die Romeine, maar in [[440]] verower Rechila, die koning van die Suebi, dit nadat die Vandale dit ontruim het. Ná die einde van die [[Wes-Romeinse Ryk]] het Baetica nog lank as kerkprovinsie bestaan maar die kerk van Rome het daaroor probleme gehad met die [[Visigote]] wat tot die Ariaanse geloof behoort het. Die magtige stede van die suide, insluitend Córdoba, Sevilla en Mérida, het hulle eers ver in die tweede helfte van die sesde eeu onder Visigotiese invloed bevind. In Baetica het die sterk Romanisering en die krag van 'n territoriale oligargie in die provinsie, wat in staat was sy eie leërs op die been te bring, dit 'n moeilike gebied gemaak om te verower. Dit was die laaste gebied wat deur die Visigote beheers is, en die een wat meer politieke onstabiliteit veroorsaak het. Vanaf die jaar 531 het die koning Teudis 'n vinnige uitbreiding na die suide uitgevoer en sy hof in Sevilla (Hispalis) gestig om beter beheer oor die rebelse suide te hê. Dit was hierna die nuwe hoofstad van die provinsie.<ref name="deviant"/> Córdoba se oorwinning oor koning Agila in 549 was nogtans 'n duidelike demonstrasie van die stad se onafhanklikheid van die Visigotiese koninklike gesag. In die nasleep van [[Agila]] se nederlaag het 'n burgeroorlog onder die Visigotiese heersende elite uitgebreek waaruit, [[Athanagild]] (regeer 554–567) as oorwinnaar uit die stryd getree het. Tydens hierdie konflik het keiser [[Justinianus I van Bisantium|Justinianus]] (r. 527–565) 'n ekspedisiemag na Hispania gestuur. Athanagild het hom om hulp gevra in die burgeroorlog, maar dit het gelei tot die stigting van die provinsie ''Spania'' wat tot in die 620's bestaan het, toe dit deur die Visigotiese koning [[Swinthila]] (r. 621–631) ingeneem is. Hierdie nuwe provinsie het langs die kus dele van Baetica en Cartaginensis behels.<ref>{{cite book|author=Wood, Jamie. |title=“Conflicts over Episcopal Office in Southern Hispania: Comparative Perspectives from Visigothic and Byzantine Territories.”; in: The Visigothic Kingdom: The Negotiation of Power in Post-Roman Lberia |place=Amsterdam |publisher=University Press|year=2020|pages=353–72|doi=10.2307/j.ctv1c5cs6z.22}}</ref> Ná die Visigotiese herowering het hulle die gebied opnuut verenig in die hertogdom Baetica wat tot 711 bestaan het. In hierdie jaar is die laaste Visigotiese koning Roderik deur sy eie mans naby Gades in Baetica verraad en het die Moslemoorheersing van Spanje begin.<ref name="deviant">{{cite web|url=https://www.deviantart.com/salesworlds/art/Duchy-of-Baetica-Visigothic-Kingdom-631-711-CE-706957128|publisher=[[DeviantArt]]|title=Dutchy of Baetica}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="thoughtco">{{en}}[https://www.thoughtco.com/provinces-of-the-roman-empire-120862 provinces of the roman empire]</ref> <ref name="unrv">{{en}}[https://www.unrv.com/provinces/province-chronology.php province-chronology]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Romeinse provinsies 120}} {{Normdata}} [[Kategorie:Romeinse provinsies]] f7sqgmt0sf95wyj36uq0ykawu1x749v 0 138074 2925548 2675266 2026-08-16T12:15:06Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925548 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hispania 1a division provincial.svg|duimnael|Eerste opdeling]] [[Lêer:Hispania 2a division provincial.svg|duimnael|Tweede opdeling]] [[Lêer:HISPANIA.jpg|duimnael|Derde opdeling]] [[Lêer:Hispania roads-pt.svg|duimnael|Paaie in Hispania, soos beskryf in die Itinerarium Antonini]] [[Lêer:RomanEmpire_117.svg|duimnael|regs]] [[Lêer:47 Circ romà de Tarragona, restes de la graderia del sector sud-est.jpg|duimnael|left|Reste van Tarraco, die hoofstad]] '''Hispania Tarraconensis''' was 'n Romeinse provinsie.<ref name="thoughtco" /><ref name="unrv" /> Tot en met keiser [[Augustus Octavianus|Augustus]] was [[Spanje]] in twee provinsies verdeel, ''Hispania Citerior'' en ''Hispania Ulterior''. Augustus het die skiereiland in drie provinsies verdeel, waarna algemeen verwys is as ''Hispania Citerior'', ''Baetica'' en ''Lusitania''. Daar word na die eerste ook verwys as Hispania Citerior Tarraconensis.<ref>{{cite journal|author=Stout, Selatie Edgar|title=“L. Antistius Rusticus.” |journal=Classical Philology|volume= 21|issue= 1|year= 1926|pages= 43–51|url= http://www.jstor.org/stable/263090}}</ref> Die hoofstad was ''Tarraco'' die huidige [[Tarragona]]. Later is die drie provinsies herverdeel in vyf: ''Gallaecia'', ''Lusitânia'', ''Tarraconensis'', ''Baetica'' en ''Cartaginensis''.<ref>{{cite journal|author=ANASTÁCIO, VANDA|title=“Fragmenting Iberia: Images of Castile in Seventeenth-Century Portuguese Pamphlets.” |journal=Portuguese Studies|volume= 25|issue= 2|year=2009|pages= 199–214|url=http://www.jstor.org/stable/41105320. }}</ref> Die Romeinse padnetwerk in Hispania het langs vier hoofasse ontwikkel. Eerstens, die ''via Augusta'' wat deur Tarraco langs die Mediterreense kus na Dertosa ([[Tortosa]]), Saguntum, Carthago Nova ([[Cartagena]]) en die oewer van die Baetisrivier tot by die Atlantiese Oseaan geloop het; tweedens, die ''via Augusta'' wat vanaf Tarragona na die noordwestelike kus gelei het; derde, die ''via'' wat, deur die Meseta Sentraal, Caesaraugusta met die provinsie Lusitania verbind het; en vierde, die sogenaamde 'via de la Plata', wat die provinsie Baetica en die streek van Gallaecia deur die provinsie Lusitania verbind het. Hierdie asse, met enkele veranderinge, is sedert prehistoriese tye gebruik.<ref>{{cite book|author=Campedelli, Camilla|title= “The Impact of Roman Roads and Milestones on the Landscape of the Iberian Peninsula.” in: The Impact of the Roman Empire on Landscapes: Proceedings of the Fourteenth Workshop of the International Network Impact of Empire (Mainz, June 12-15, 2019) |publisher=Brill|year=2022|pages=111–30 |url=http://www.jstor.org/stable/10.1163/j.ctv29sftx7.11}}</ref> ==Religie== Soos in ander provinsies het die Romeinse gode begin om stadig in Tarraconensis deur te dring. Daar is nogtans min voorbeelde daarvan en mense het aan hulle eie voorstellings vasgehou. 'n Sleutelkenmerk van hierdie plaaslike ''interpretatio'' van die Romeinse religie in die Tarraconensis is die uiterste belang van die ''[[Lares]]''. Daar is ongeveer 80 uit die 122 gevalle wat gemengde formules met 'n Latyngodheid en 'n epichoriese bynaam in die provinsie het. Hulle is besonder goed in die Conventus Bracaraugustanus verteenwoordig. In die heiligdom van Cangas de Morrazo, Facho de Donón, 'n skiereiland van die Rias Baixas aan die Atlantiese Oseaan teenoor die Cies-eilande het die pelgrims meer as 150 ara's opgerig vir ''deus Lar Berobreus''.<ref>{{cite book|authors=Simón, Francisco Marco, Manfred Hainzmann, and Nicolas Mathieu.|title=“Local Cult in Global Context: Interpretatio and the Emergence of New Divine Identities in the Provincia Tarraconensis.”; in: Théonymie Celtique, Cultes, Interpretatio - Keltische Theonymie, Kulte, Interpretatio 1st ed. |publisher=Austrian Academy of Sciences Press|year=2013|pages=221–32|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctv8mdn28.19}}</ref> ==Mynbou== [[Plinius die ouere]] was prokureur van Hispania Tarraconensis en het eerstehandse ondervinding gehad van die grootskaalse goudontginningsbedrywighede in die noordweste van die provinsie. Die goudmyne van die noordweste is deur 'n spesiale ''equites''-prokureur van Asturië en Gallaecia beheer. Hy is bygestaan deur verskeie keiserlike vrymanne, die ''procuratores metallorum'', en 'n aansienlike militêre kontingent. Met ander woorde, die mynbou van hierdie streek was te omvangryk om deur die prokurator van Hispania Tarraconensis, in wie se provinsie die streek lê, beheer te word. Mynbou in hierdie gebied was duidelik in twee opsigte grootskaals: eerstens, in die sin dat sekere mynterreine self groot was en 'n komplekse organisasie van produksie vereis het; en tweedens in die sin dat die hele gebied, wat enkele groot myne, maar ook baie kleiner bedrywighede ingesluit het, fiskaal as een groot eenheid georganiseer is. Oor die algemeen was die tydperk van die grootste produksie vanaf die middel van die eerste eeu n.C. tot die begin van die derde eeu, soos opgrawings en veldopnames in die Duerna-vallei en by El Caurel suggereer.<ref>{{cite journal|author=Edmondson, J. C|title=“Mining in the Later Roman Empire and beyond: Continuity or Disruption?” |journal=The Journal of Roman Studies|volume= 79|year=1989|pages= 84–102|doi=10.2307/301182}}</ref> ==Galba== [[Lêer:Servius Sulpicius Galba Emperor head).jpg|duimnael|Servius Sulpicius Galba]] [[Galba (keiser)|Galba]] wat later keiser geword het, was vyf jaar lank goewerneur van die provinsie. Die skrywer Suetonius beskryf hom as 'n gierige en wrede man. Volgens Suetonius het hy die stede van Spanje en diegene wat traag was om vir sy saak te steun, gestraf deur swaar belasting te hef en soms selfs deur hul walle te laat afbreek. Toe die inwoners van Tarraco 'n goue kroon van vyftien pond aangebied het wat uit die tempel van Jupiter geneem is, het hy dit laat smelt en drie onse goud meer geëis wat volgens hom ontbreek het.<ref>{{cite journal|author=LE ROUX, Patrick|title=“GALBA ET TARRACO : A PROPOS DE SUETONE, Galba, XII, 1.” |journal=Pallas|volume=31|year=1984|pages=113–24|url=http://www.jstor.org/stable/43605754}}</ref> ==Vakansieoord== Die kus van Tarraconensis was reeds in die oudheid bekend as 'n vakansieoord. In 'n gedig van Martialis, 'n digter wat self in Bilbilis in die provinsie se binneland gebore was, sal sy welsprekende vriend Licinianus vir die winter aan die sonnige strande van Tarraconensis gaan herstel: ''"aprica repetes Tarraconis litora / tuamque Laietaniam"''.<ref>{{cite journal|author=Syme, Ronald|title=“The Patria of Juvenal.”|journal=Classical Philology|volume=74|issue=1|year=1979|pages= 1–15|url=http://www.jstor.org/stable/268258}}</ref> ==Flamines== Die ''[[flamines]]'' van 'n provinsie was gewoonlik die hoogste posisie in 'n provinsie wat deur plaaslike aansienlikes beklee is. Hulle het dikwels tot die ridderskap behoort. Daar is meer as sewentig ''flamines'' uit hierdie provinsie; hulle het almal aan die munisipale aristokrasie of die ridderskap behoort. <ref>{{cite journal|author=Eck, Werner|title=“Zwei Fragmentarische Inschriften Für Senatoren Aus Andalusien.” |journal=Zeitschrift Für Papyrologie Und Epigraphik|volume=199|year=2016|pages=202–07|url=http://www.jstor.org/stable/26603711}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="thoughtco">{{en}}[https://www.thoughtco.com/provinces-of-the-roman-empire-120862 provinces of the roman empire]</ref> <ref name="unrv">{{en}}[https://www.unrv.com/provinces/province-chronology.php province-chronology]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Romeinse provinsies 120}} [[Kategorie:Romeinse provinsies]] m6325g91c59674u7aou3sp0197kujsk 1 145962 2925580 1703350 2026-08-16T13:44:09Z Raphael1256 97172 Raphael1256 het bladsy [[Bespreking:Kingston, Norfolk]] na [[Bespreking:Kingston, Norfolkeiland]] geskuif 1703350 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 217910 2925571 2095663 2026-08-16T13:09:21Z Aliwal2012 39067 2925571 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Katrina Bowden | Beeld = Katrina Bowden.jpg | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1988|9|19}} | Geboorteplek = Wyckoff, New Jersey, V.S.A. | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = {{marriage|Ben Jorgensen|2013|2020|end=divorced}}<br />{{marriage|Adam Taylor|2024}} | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 2005–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2197298 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Katrina Bowden''' (gebore 19 September 1988) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Sex Drive'' (2008), ''Tucker and Dale vs Evil'' (2010), en ''Piranha 3DD'' (2012), en in die televisiereeks ''30 Rock'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 2008: ''Sex Drive'' * 2009: ''Ratko: The Dictator's Son'' * 2009: ''The Shortcut'' * 2010: ''Tucker and Dale vs Evil'' * 2012: ''Piranha 3DD'' * 2012: ''Hold Your Breath'' * 2013: ''A True Story'' * 2013: ''Nurse 3D'' * 2016: ''Hard Sell'' * 2016: ''Monolith'' * 2017: ''The Divorce Party'' * 2018: ''Fishbowl California'' * 2018: ''Killing Diaz'' * ''Morning Shine'' * ''The Orchard'' * ''Senior Moment'' === Televisiereekse === * 2006: ''30 Rock'' * 2010: ''30 Rock: Cerie's Vlog'' * 2015: ''Public Morals'' === Televisierolprente === * 2005: ''Fall Out Boy Makes a Video'' * 2010: ''Christian Siriano: Having a Moment'' * 2015: ''I Killed My BFF'' * 2017: ''Once Upon a Date'' * 2017: ''Framed by My Fiancé'' * 2017: ''Hallmark Channel's Winterfest'' * 2018: ''Love on the Slopes'' === Video's === * 2008: ''Joshua Radin: I'd Rather Be with You - First Version'' * 2011: ''Inconvenient Interviews with Risa'' * 2012: ''Don't Sneak Into Piranha 3DD'' * 2013: ''Panic! At the Disco: Miss Jackson'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|2197298|Katrina Bowden}} * {{Twitter|KatrinaKBowden|Katrina Bowden}} * {{Instagram|katrinakbowden|Katrina Bowden}} * {{YouTube|kanaal=katrinakbowden|Katrina Bowden}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bowden, Katrina}} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] bsepcikx1vrxhowd3xj70cpbvy947w9 0 226238 2925720 2561509 2026-08-17T03:44:36Z Protegmatic 168979 /* */ 2925720 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Panettiere | Beeld = Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Hayden Lesley Panettiere<ref>{{cite web|url=http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|title=BMI - Repertoire Search|website=repertoire.bmi.com|access-date=30 November 2018|archive-date=28 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041336/http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|url-status=dead}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1989|08|21|df=yes}} | Geboorteplek = Palisades, [[New York (deelstaat)|New York]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1994–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0659363 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Panettiere''' (gebore 21 Augustus 1989) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Remember the Titans'' (2000), ''I Love You, Beth Cooper'' (2009), en ''Scream 4'' (2011), en in die televisiereeks ''Heroes'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''A Bug's Life'' * 2000: ''Remember the Titans'' * 2004: ''The Dust Factory'' * 2004: ''Raising Helen'' * 2006: ''The Architect'' * 2006: ''The Good Student'' * 2007: ''Shanghai Kiss'' * 2009: ''I Love You, Beth Cooper'' * 2010: ''Alpha and Omega'' * 2011: ''Scream 4'' * 2011: ''Hoodwinked Too! Hood vs. Evil'' * 2016: ''Custody'' === Televisiereekse === * 2005: ''Skater Boys'' * 2006: ''Heroes'' * 2008: ''Heroes Report'' * 2012: ''Nashville'' === Televisierolprente === * 1996: ''How Do You Spell God?'' * 1999: ''If You Believe'' * 2004: ''Tiger Cruise'' * 2005: ''Lies My Mother Told Me'' * 2011: ''Amanda Knox: Murder on Trial in Italy'' === Video's === * 1996: ''Wendy's Chicken Nuggets Commercial'' * 2004: ''Hayden Panettiere: My Hero is You'' * 2004: ''Hayden Panettiere & Watt White: Someone Like You'' * 2005: ''Hayden Panettiere: I Fly'' * 2006: ''Bring It On: All or Nothing'' * 2006: ''Hayden Panettiere: I Still Believe'' * 2008: ''Scooby-Doo and the Goblin King'' * 2008: ''Hayden Panettiere: Wake Up Call'' * 2010: ''Joshua Radin: I'd Rather Be with You'' * 2011: ''Hayden Panettiere: I Can Do It Alone'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2012: ''Hayden Panettiere: Telescope'' * 2013: ''Hayden Panettiere: Fame'' * 2013: ''Jason Aldean: 1994'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0659363|Hayden Panettiere}} * {{Twitter|haydenpanettier|Hayden Panettiere}} * {{Facebook|HaydenPanettiereL|Hayden Panettiere}} * {{Instagram|haydenpanettiere98|Hayden Panettiere}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Panettiere, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] qh7v40adhbtwv6vnatlxndafu6luukz 2925721 2925720 2026-08-17T05:31:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925721 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Panettiere | Beeld = Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Hayden Lesley Panettiere<ref>{{cite web|url=http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|title=BMI - Repertoire Search|website=repertoire.bmi.com|access-date=30 November 2018|archive-date=28 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041336/http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|url-status=dead}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1989|08|21|df=yes}} | Geboorteplek = Palisades, [[New York (deelstaat)|New York]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|08|16|1989|08|21}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1994–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0659363 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Panettiere''' (21 Augustus 1989-16 Augustus 2026) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Remember the Titans'' (2000), ''I Love You, Beth Cooper'' (2009), en ''Scream 4'' (2011), en in die televisiereeks ''Heroes'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''A Bug's Life'' * 2000: ''Remember the Titans'' * 2004: ''The Dust Factory'' * 2004: ''Raising Helen'' * 2006: ''The Architect'' * 2006: ''The Good Student'' * 2007: ''Shanghai Kiss'' * 2009: ''I Love You, Beth Cooper'' * 2010: ''Alpha and Omega'' * 2011: ''Scream 4'' * 2011: ''Hoodwinked Too! Hood vs. Evil'' * 2016: ''Custody'' === Televisiereekse === * 2005: ''Skater Boys'' * 2006: ''Heroes'' * 2008: ''Heroes Report'' * 2012: ''Nashville'' === Televisierolprente === * 1996: ''How Do You Spell God?'' * 1999: ''If You Believe'' * 2004: ''Tiger Cruise'' * 2005: ''Lies My Mother Told Me'' * 2011: ''Amanda Knox: Murder on Trial in Italy'' === Video's === * 1996: ''Wendy's Chicken Nuggets Commercial'' * 2004: ''Hayden Panettiere: My Hero is You'' * 2004: ''Hayden Panettiere & Watt White: Someone Like You'' * 2005: ''Hayden Panettiere: I Fly'' * 2006: ''Bring It On: All or Nothing'' * 2006: ''Hayden Panettiere: I Still Believe'' * 2008: ''Scooby-Doo and the Goblin King'' * 2008: ''Hayden Panettiere: Wake Up Call'' * 2010: ''Joshua Radin: I'd Rather Be with You'' * 2011: ''Hayden Panettiere: I Can Do It Alone'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2012: ''Hayden Panettiere: Telescope'' * 2013: ''Hayden Panettiere: Fame'' * 2013: ''Jason Aldean: 1994'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0659363|Hayden Panettiere}} * {{Twitter|haydenpanettier|Hayden Panettiere}} * {{Facebook|HaydenPanettiereL|Hayden Panettiere}} * {{Instagram|haydenpanettiere98|Hayden Panettiere}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Panettiere, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] 2c4tsqyve5om8vw7nyoqph8fu79jhny 2925722 2925721 2026-08-17T05:31:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925722 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Panettiere | Beeld = Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Hayden Lesley Panettiere<ref>{{cite web|url=http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|title=BMI - Repertoire Search|website=repertoire.bmi.com|access-date=30 November 2018|archive-date=28 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041336/http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|url-status=dead}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = 21 Augustus 1989 | Geboorteplek = Palisades, [[New York (deelstaat)|New York]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|08|16|1989|08|21}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1994–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0659363 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Panettiere''' (21 Augustus 1989-16 Augustus 2026) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Remember the Titans'' (2000), ''I Love You, Beth Cooper'' (2009), en ''Scream 4'' (2011), en in die televisiereeks ''Heroes'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''A Bug's Life'' * 2000: ''Remember the Titans'' * 2004: ''The Dust Factory'' * 2004: ''Raising Helen'' * 2006: ''The Architect'' * 2006: ''The Good Student'' * 2007: ''Shanghai Kiss'' * 2009: ''I Love You, Beth Cooper'' * 2010: ''Alpha and Omega'' * 2011: ''Scream 4'' * 2011: ''Hoodwinked Too! Hood vs. Evil'' * 2016: ''Custody'' === Televisiereekse === * 2005: ''Skater Boys'' * 2006: ''Heroes'' * 2008: ''Heroes Report'' * 2012: ''Nashville'' === Televisierolprente === * 1996: ''How Do You Spell God?'' * 1999: ''If You Believe'' * 2004: ''Tiger Cruise'' * 2005: ''Lies My Mother Told Me'' * 2011: ''Amanda Knox: Murder on Trial in Italy'' === Video's === * 1996: ''Wendy's Chicken Nuggets Commercial'' * 2004: ''Hayden Panettiere: My Hero is You'' * 2004: ''Hayden Panettiere & Watt White: Someone Like You'' * 2005: ''Hayden Panettiere: I Fly'' * 2006: ''Bring It On: All or Nothing'' * 2006: ''Hayden Panettiere: I Still Believe'' * 2008: ''Scooby-Doo and the Goblin King'' * 2008: ''Hayden Panettiere: Wake Up Call'' * 2010: ''Joshua Radin: I'd Rather Be with You'' * 2011: ''Hayden Panettiere: I Can Do It Alone'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2012: ''Hayden Panettiere: Telescope'' * 2013: ''Hayden Panettiere: Fame'' * 2013: ''Jason Aldean: 1994'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0659363|Hayden Panettiere}} * {{Twitter|haydenpanettier|Hayden Panettiere}} * {{Facebook|HaydenPanettiereL|Hayden Panettiere}} * {{Instagram|haydenpanettiere98|Hayden Panettiere}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Panettiere, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] fn2z3pt2s96rtzjdkefxgosrya609so 2925736 2925722 2026-08-17T06:16:45Z Aliwal2012 39067 2925736 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Panettiere | Beeld = Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Hayden Lesley Panettiere<ref>{{cite web|url=http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|title=BMI - Repertoire Search|website=repertoire.bmi.com|access-date=30 November 2018|archive-date=28 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041336/http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|url-status=dead}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = 21 Augustus 1989 | Geboorteplek = Palisades, [[New York (deelstaat)|New York]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|08|16|1989|08|21}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1994–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0659363 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Panettiere''' (21 Augustus 1989 – 16 Augustus 2026) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy is bekend vir haar rolle in die [[Rolprent|rolprente]] ''Remember the Titans'' (2000), ''I Love You, Beth Cooper'' (2009), en ''Scream 4'' (2011), en in die televisiereeks ''Heroes'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''A Bug's Life'' * 2000: ''Remember the Titans'' * 2004: ''The Dust Factory'' * 2004: ''Raising Helen'' * 2006: ''The Architect'' * 2006: ''The Good Student'' * 2007: ''Shanghai Kiss'' * 2009: ''I Love You, Beth Cooper'' * 2010: ''Alpha and Omega'' * 2011: ''Scream 4'' * 2011: ''Hoodwinked Too! Hood vs. Evil'' * 2016: ''Custody'' === Televisiereekse === * 2005: ''Skater Boys'' * 2006: ''Heroes'' * 2008: ''Heroes Report'' * 2012: ''Nashville'' === Televisierolprente === * 1996: ''How Do You Spell God?'' * 1999: ''If You Believe'' * 2004: ''Tiger Cruise'' * 2005: ''Lies My Mother Told Me'' * 2011: ''Amanda Knox: Murder on Trial in Italy'' === Video's === * 1996: ''Wendy's Chicken Nuggets Commercial'' * 2004: ''Hayden Panettiere: My Hero is You'' * 2004: ''Hayden Panettiere & Watt White: Someone Like You'' * 2005: ''Hayden Panettiere: I Fly'' * 2006: ''Bring It On: All or Nothing'' * 2006: ''Hayden Panettiere: I Still Believe'' * 2008: ''Scooby-Doo and the Goblin King'' * 2008: ''Hayden Panettiere: Wake Up Call'' * 2010: ''Joshua Radin: I'd Rather Be with You'' * 2011: ''Hayden Panettiere: I Can Do It Alone'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2012: ''Hayden Panettiere: Telescope'' * 2013: ''Hayden Panettiere: Fame'' * 2013: ''Jason Aldean: 1994'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0659363|Hayden Panettiere}} * {{Twitter|haydenpanettier|Hayden Panettiere}} * {{Facebook|HaydenPanettiereL|Hayden Panettiere}} * {{Instagram|haydenpanettiere98|Hayden Panettiere}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Panettiere, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] jnj9i51oc6gy7lincxvjh8toq4doiol 2925740 2925736 2026-08-17T06:26:31Z Aliwal2012 39067 verbeter inlingtingskassie 2925740 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Panettiere | Beeld = Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Hayden Lesley Panettiere<ref>{{cite web|url=http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|title=BMI - Repertoire Search|website=repertoire.bmi.com|access-date=30 November 2018|archive-date=28 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041336/http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|url-status=dead}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = 21 Augustus 1989 | Geboorteplek = Palisades, [[New York (deelstaat)|New York]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|08|16|1989|08|21}} | Sterfplek = [[Suid-Carolina]] | Ouers = | Lewensmaat = Wladimir Klitschko (2009–2018) | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1990–2026 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0659363 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Panettiere''' (21 Augustus 1989 – 16 Augustus 2026) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy is bekend vir haar rolle in die [[rolprent]]e ''Remember the Titans'' (2000), ''I Love You, Beth Cooper'' (2009), en ''Scream 4'' (2011), en in die [[televisie]]reeks ''Heroes'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''A Bug's Life'' * 2000: ''Remember the Titans'' * 2004: ''The Dust Factory'' * 2004: ''Raising Helen'' * 2006: ''The Architect'' * 2006: ''The Good Student'' * 2007: ''Shanghai Kiss'' * 2009: ''I Love You, Beth Cooper'' * 2010: ''Alpha and Omega'' * 2011: ''Scream 4'' * 2011: ''Hoodwinked Too! Hood vs. Evil'' * 2016: ''Custody'' === Televisiereekse === * 2005: ''Skater Boys'' * 2006: ''Heroes'' * 2008: ''Heroes Report'' * 2012: ''Nashville'' === Televisierolprente === * 1996: ''How Do You Spell God?'' * 1999: ''If You Believe'' * 2004: ''Tiger Cruise'' * 2005: ''Lies My Mother Told Me'' * 2011: ''Amanda Knox: Murder on Trial in Italy'' === Video's === * 1996: ''Wendy's Chicken Nuggets Commercial'' * 2004: ''Hayden Panettiere: My Hero is You'' * 2004: ''Hayden Panettiere & Watt White: Someone Like You'' * 2005: ''Hayden Panettiere: I Fly'' * 2006: ''Bring It On: All or Nothing'' * 2006: ''Hayden Panettiere: I Still Believe'' * 2008: ''Scooby-Doo and the Goblin King'' * 2008: ''Hayden Panettiere: Wake Up Call'' * 2010: ''Joshua Radin: I'd Rather Be with You'' * 2011: ''Hayden Panettiere: I Can Do It Alone'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2012: ''Hayden Panettiere: Telescope'' * 2013: ''Hayden Panettiere: Fame'' * 2013: ''Jason Aldean: 1994'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0659363|Hayden Panettiere}} * {{Twitter|haydenpanettier|Hayden Panettiere}} * {{Facebook|HaydenPanettiereL|Hayden Panettiere}} * {{Instagram|haydenpanettiere98|Hayden Panettiere}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Panettiere, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] ogifxwlfay045fj3j4eqzumd9tuyjal 2925751 2925740 2026-08-17T07:09:17Z Aliwal2012 39067 (sterfdatum onbevestig) 2925751 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Panettiere | Beeld = Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Hayden Lesley Panettiere<ref>{{cite web|url=http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|title=BMI - Repertoire Search|website=repertoire.bmi.com|access-date=30 November 2018|archive-date=28 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041336/http://repertoire.bmi.com/Catalog.aspx?detail=writerid&page=1&fromrow=1&torow=25&keyid=1022590&subid=0|url-status=dead}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = 21 Augustus 1989 | Geboorteplek = Palisades, [[New York (deelstaat)|New York]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|08|16|1989|08|21}} | Sterfplek = [[Suid-Carolina]] (sterfdatum onbevestig) | Ouers = | Familie = [[Jansen Panettiere]] (broer) | Lewensmaat = Wladimir Klitschko (2009–2018) | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1990–2026 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0659363 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Panettiere''' (21 Augustus 1989 – 16 Augustus 2026) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy is bekend vir haar rolle in die [[rolprent]]e ''Remember the Titans'' (2000), ''I Love You, Beth Cooper'' (2009), en ''Scream 4'' (2011), en in die [[televisie]]reeks ''Heroes'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''A Bug's Life'' * 2000: ''Remember the Titans'' * 2004: ''The Dust Factory'' * 2004: ''Raising Helen'' * 2006: ''The Architect'' * 2006: ''The Good Student'' * 2007: ''Shanghai Kiss'' * 2009: ''I Love You, Beth Cooper'' * 2010: ''Alpha and Omega'' * 2011: ''Scream 4'' * 2011: ''Hoodwinked Too! Hood vs. Evil'' * 2016: ''Custody'' === Televisiereekse === * 2005: ''Skater Boys'' * 2006: ''Heroes'' * 2008: ''Heroes Report'' * 2012: ''Nashville'' === Televisierolprente === * 1996: ''How Do You Spell God?'' * 1999: ''If You Believe'' * 2004: ''Tiger Cruise'' * 2005: ''Lies My Mother Told Me'' * 2011: ''Amanda Knox: Murder on Trial in Italy'' === Video's === * 1996: ''Wendy's Chicken Nuggets Commercial'' * 2004: ''Hayden Panettiere: My Hero is You'' * 2004: ''Hayden Panettiere & Watt White: Someone Like You'' * 2005: ''Hayden Panettiere: I Fly'' * 2006: ''Bring It On: All or Nothing'' * 2006: ''Hayden Panettiere: I Still Believe'' * 2008: ''Scooby-Doo and the Goblin King'' * 2008: ''Hayden Panettiere: Wake Up Call'' * 2010: ''Joshua Radin: I'd Rather Be with You'' * 2011: ''Hayden Panettiere: I Can Do It Alone'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2012: ''Hayden Panettiere: Telescope'' * 2013: ''Hayden Panettiere: Fame'' * 2013: ''Jason Aldean: 1994'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0659363|Hayden Panettiere}} * {{Twitter|haydenpanettier|Hayden Panettiere}} * {{Facebook|HaydenPanettiereL|Hayden Panettiere}} * {{Instagram|haydenpanettiere98|Hayden Panettiere}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Panettiere, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] sd2loybq3ykokwrm6nm9ev2hf5x06f1 0 240506 2925587 2779714 2026-08-16T14:48:34Z Dumbassman 62009 2925587 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Mark Rydell | Beeld = Mark Rydell (Amiens nov.2008) 3a.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Mortimer H. Rydell | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1934|3|23}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|8|13|1929|3|23}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Regisseur en akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0753073 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Mark Rydell''' (gebore 23 Maart 1934 – 13 Augustus 2026) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] regisseur en akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Cowboys'' (1972), ''The Long Goodbye'' (1973), en ''On Golden Pond'' (1981). == Filmografie == === Rolprente === * 1956: ''Crime in the Streets'' * 1967: ''The Fox'' * 1969: ''The Reivers'' * 1972: ''The Cowboys'' * 1973: ''The Long Goodbye'' * 1973: ''Cinderella Liberty'' * 1976: ''Harry and Walter Go to New York'' * 1978: ''Many Classic Moments'' * 1979: ''The Rose'' * 1981: ''On Golden Pond'' * 1984: ''The River'' * 1988: ''Punchline'' * 1991: ''For the Boys'' * 1991: ''The Man in the Moon'' * 1994: ''Intersection'' * 2006: ''Even Money'' * 2018: ''Senior Entourage'' === Televisiereekse === * 1954: ''The Marriage'' * 2010: ''Conversations on Craft'' === Televisierolprente === * 1993: ''McBride and Groom'' * 1996: ''Crime of the Century'' * 2000: ''Lesley Ann Warren: A Cinderella Story'' * 2001: ''James Dean'' === Video's === * 2003: ''Reflections on Golden Pond'' * 2003: ''A Woman of Substance: Katharine Hepburn Remembered'' * 2007: ''The Cowboys: Together Again'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0753073|Mark Rydell}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rydell, Mark}} [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1929]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] ox8z1cmr4f1xev5pywkyktt4amu32zf 0 251579 2925708 1970196 2026-08-17T00:59:13Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2925708 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Celia Johnson | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Celia Elizabeth Johnson | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1908|12|18}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1908|12|18|1982|4|25}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1928–1982 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0424743 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Celia Johnson''' (18 Desember 1908 – 25 April 1982) was 'n [[Engeland|Engelse]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''This Happy Breed'' (1944), ''Brief Encounter'' (1945), en ''The Prime of Miss Jean Brodie'' (1969). == Filmografie == === Rolprente === * 1942: ''In Which We Serve'' * 1943: ''Dear Octopus'' * 1944: ''This Happy Breed'' * 1945: ''[[Brief Encounter]]'' * 1950: ''The Astonished Heart'' * 1952: ''The Holly and the Ivy'' * 1952: ''I Believe in You'' * 1953: ''The Captain's Paradise'' * 1955: ''A Kid for Two Farthings'' * 1957: ''The Good Companions'' * 1969: ''The Prime of Miss Jean Brodie'' === Televisiereekse === * 1981: ''Celebrity Playhouse'' === Televisierolprente === * 1939: ''A Night at the Hardcastles'' * 1954: ''It's Never Too Late'' * 1955: ''The Reluctant Debutante'' * 1967: ''Relatively Speaking'' * 1969: ''The Choice'' * 1975: ''Lloyd George Knew My Father'' * 1976: ''Dame of Sark'' * 1978: ''Romeo & Juliet'' * 1980: ''Staying On'' * 1980: ''Joyce Grenfell 1910-1979'' * 1981: ''All's Well That Ends Well'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0424743|Celia Johnson}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Johnson, Celia}} [[Kategorie:Geboortes in 1908]] [[Kategorie:Sterftes in 1982]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] 258xi1psywu1u33p080a5i9jhi1n7dh 0 260388 2925603 2873935 2026-08-16T16:13:39Z ~2026-42737-41 212383 2925603 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Kristin Kreuk | Beeld = Kristin Kreuk at WonderCon 2013 (8609402842).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Kristin Laura Kreuk | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1984|12|30}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 2000–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0471036 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Kristin Kreuk''' (gebore 30 Desember 1982) is 'n [[Kanada|Kanadese]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''EuroTrip'' (2004) en ''Street Fighter: The Legend of Chun-Li'' (2009), en in die televisiereekse ''Smallville'' (2001) en ''Beauty and the Beast'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 2004: ''EuroTrip'' * 2007: ''Partition'' * 2009: ''Street Fighter: The Legend of Chun-Li'' * 2011: ''Ecstasy'' * 2012: ''Space Milkshake'' * 2014: ''I Am Steve McQueen'' === Televisiereekse === * 2000: ''Edgemont'' * 2001: ''Smallville'' * 2012: ''Beauty and the Beast'' * 2018: ''Burden of Truth'' === Televisierolprente === * 2001: ''Snow White: The Fairest of Them All'' * 2002: ''Superman: The Early Years (Behind the Scenes of Smallville)'' * 2004: '''Smallville' Backstage Special'' * 2004: ''TV Guide CloseUp: Behind the Scenes of 'Smallville''' === Video's === * 2004: ''Eurotrip: The Making of 'Eurotrip''' * 2004: ''Christopher Reeve: The Man of Steel'' * 2005: ''Behind Closed Doors: Inside the Writers' Room'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0471036|Kristin Kreuk}} * {{Twitter|MsKristinKreuk|Kristin Kreuk}} * {{Facebook|KristinKreuk|Kristin Kreuk}} * {{Instagram|mskristinlkreuk|Kristin Kreuk}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kreuk, Kristin}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Kanadese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] h4k0gu4hwdevmw7una2aet3y4du2cap 0 264546 2925775 2901140 2026-08-17T10:04:48Z AFM 21229 /* Suider-Afrikaanse plekname */ 2925775 wikitext text/x-wiki '''Volksetimologie''' is die klankverandering (opsetlik of onopsetlik) van woorde wat betekenisloos is<ref name="prinsloo" /> tot nuwe woorde wat verstaanbaarder is.<ref name="Botha" /> Die ongewone woorde<ref name="Rossouw" /> is uitgespreek soos dit vir die sprekers (die gewone mens, breedweg die volk) geklink het en is soms verander of vervorm tot 'n woord wat bekend klink (hetsy deur klank-, hetsy deur begripassosiasie).<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Basson" /> Volksetimologieë is in Afrikaans eiegoed, en nie uit Nederlands oorgeërf nie. Dit het hetsy uit misverstand, hetsy uit onkunde, hetsy grappenderwys in die volksmond ontstaan.<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerweponelis" /> In wese speel volksetimologie nie 'n belangrike rol in die vorming van die nuwe Afrikaanse woordeskat nie.<ref name="Rossouw">Rossouw, P.J., Du Toit, H.A., Louw, I.J., Jurgens, M.L., Theron, J.W. s.j. ''Die Lewende Taal: Afrikaans as moedertaal vir die nuwe Senior Sekondêre Kursus (Standerds 9 en 10) en vir ander klasse van gelykstaande ontwikkeling.'' Kaapstad: Juta. pp. 150-151</ref> In die negentiende-eeuse Transvaalse koerante word veral met baie konsepte en eiename van Britse (imperialistiese) herkoms mee die spot gedryf.<ref name="CombrinkVanRensburg" /> == Begrip == Volgens die taalkundige J.J. Smith is die begrip ''Volksetymologie'' in 1852 gemunt deur die Duitse taalgeleerde, "W. Förstemann" (d.i. Ernst Wilhelm Förstemann), wel gegrond op 'n ander taalopvatting. Förstemann en ander taalgeleerdes het destyds die wyse om 'n onbekende woordvorm meer "volks" of "eie" te maak as iets positiefs beskou, 'n uiting van die ware en gesonde volksgees. Hierdie volksgees het geen vrede met 'n woord wat hy nie begryp nie en omskep dit in iets wat vir hom iets beteken (byna soos 'n oester wat 'n pragtige nuwe pêrel skep uit 'n irriterende sandkorreltjie). Vir hierdie taalgeleerdes was volksetimologie dus werklik 'n etimologie wat die volk doelbewus beoefen het.<ref name="Smith150" /> Die moderne taalkundiges is nie hiermee eens nie, want 'n volk is van nature lui en gaan slaan nie eers die woordherkoms van elke woord na waaroor hy struikel nie. Die gewone spreker besig elke dag duisende woorde en bekommer hom nie in die minste oor die oorsprong daarvan nie. Volksetimologie geskied daarom ook op 'n onbewuste wyse - en het werklik niks met die ware wetenskaplike aard van die etimologie (die navorsing van die woordherkoms) uit te waai nie. Tog bestaan "volksetimologie" letterlik sodra die volk spekuleer waar 'n woord vandaan kom, byvoorbeeld wanneer 'n seun die ''sabbat'' met ''bad'' in verband bring (omdat mens op die sabbat jou weeklikse bad inkry), of om ''koekmakranka'' as verbastering van ''goed vir krampe'' te beskou (as geneesmiddel vir maagaandoenings),<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf Coetzee, A.J. 1938. ''Die Afrikaanse Volksgeloof''. Amsterdam: N.V. Swets & Zeitlinger.], bl. 158: "ons ou mense het baie graag koekmakrankas op brandewyn laat trek, en vir hulle was dit 'n probate middel teen allerhande maagaandoeninge. Hulle het ook vas geglo dat "koekmakranka" 'n verbastering vir "goed vir krampe" is (dus volksetimologie, — A.J.C.); want, so beweer hul, daar is niks so goed vir krampe in die maag as koekmakranka-brandewyn nie."</ref> maar dit is die uitsondering op die reël.<ref name="Smith150" /> Self 'n goeie voorbeeld van hierdie tipe "volksetimologie" sou wees 'n naam soos Kapokberg, geleë in die Wes-Kaap. Omrede die woord "kapok" in die moderne Afrikaans geredelik verbind word met [[sneeu]], sou die Afrikaanssprekende sonder meer dink die berg is so genoem omdat daar so baie sneeuneerslae in die wintermaande moet wees. Dit is 'n vergissing, want [[Nicolas-Louis de Lacaille]] skryf in sy joernaal op 16 Augustus 1752: ''ce nom lui vient d'une espece d'Arbuste qui porte une fleur qui est une forte de ouate, appellée Kapoc dans les Indes, on l'y cultive pour en faire des lits, comme sont nos lits de plumes.'' (hierdie naam is afkomstig van 'n struikspesie, wat 'n blom dra wat so sterk soos watte is, genaamd "Kapoc" in (Nederlands)-Indië, wat verbou word om beddens te maak (stop), soos ons verebeddens is.)<ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1043867/f1.item.texteImage/f1n420.pdf?download=1 De Lacaille, N-L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. p. 173.]</ref> Nog 'n treffende voorbeeld is "die knoop deurhaak", wat eintlik "die knoop deurhak" moet wees. Vergelyk Engels ''hack (and slash)'' en Duits ''Hacken'' en ook in die ouer woord ''houthakker'' (houtkapper), dit wil sê deurkap. Hier vind mens die vervorming van ''die Gordiaanse knoop'' '''deurhak''', naamlik 'n byna onoorkomelike moeilikheid te bowe kom. In die Griekse mitologie het [[Gordius]], die mitiese koning van Frigië (rondom die hedendaagse Turkye), 'n ingewikkelde knoop gemaak in die riem aan die disselboom van sy strydwa. Wie ook al dit kon loswikkel of losmaak, sou wêreldheerser word. Niemand kon egter daarin slaag nie, en [[Alexander die Grote]], in hoogseie persoon, het uiteindelik die kortpad gekies en die knoop met sy swaard '''deurgehak'''.<ref>WAT, s.v. Gordiaans</ref> Self het Smith geen probleem met die ingeburgerde begrip nie, al is dit hoe misleidend, "mits ons op ons hoede is en geen verkeerde konklusies uit die naam trek nie".<ref name="Smith150">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 150</ref> [[H.J.J.M. van der Merwe]] voer ook aan hierdie begrip is misleidend, "want die term gee dikwels aanleiding tot verwarring met 'etimologie', die taalwetenskap wat hom besighou met die herkoms van woorde". Hy stel 'n ander benaming voor, "iets soos ''verdraaiing''".<ref name="Vandermerwe" /> == Wenslikheid en standaardisering == Baie grappige vervorminge is eendagsvlieë wat nooit werklik deel van die blywende taalskat word nie. Die problematiek is die erkenning daarvan. Volgens J.J. Smith is die skryftaal nie die getroue beeld van die spreektaal nie - juis omdat dialekte, streekstale en die idiolek in so 'n mate verskil dat ander Afrikaanssprekendes die konteks met moeite sal verstaan, of glad nie. Volgens hom moet die skryftaal so naby as moontlik aan Nederlands bly, "sodat Nederlanders sonder groot inspanning ons boeke kan lees en in ons literatuur kan belangstel"; dus, 'n groter afsetgebied vir die Afrikaanse boek. Wedersyds kan die Afrikaanssprekendes steeds met gemak deur Nederlandse tekste verryk word. Waar daar dus 'n keuse tussen twee woordvorme of spellinge bestaan, behoort die keuse te wees die een wat die naaste op die Nederlands lyk. Die beginsel bestaan om in 'n eenheidstaal alle vervorminge te vermy wat nie buite sekere kringe of streke bekend is nie. Die enigste uitsondering is waar die nuwe volksvorme wel op skrif mag verskyn, soos in romans en ander verhalende werke, "om sekere sprekers of klasse te kenskets, of om lokale kleur aan die vertelling te bied". Wat algemeen gesê word en oral as beskaafde taal geld (en nie [[neerlandisme|neerlandisties onafrikaans]] voorkom nie, soos bv. ''nagskade'' ('nachtschade') in stede van [[nastergal]]; hoewel ''populier'' tog ook destyds onafrikaans gelyk het teenoor ''poplier'', ''poppelier'', ''paplier'', ''pappelier'', ''pampelier'' en tans die norm in die skryftaal is), verdien ook erkenning op skrif.<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154-157</ref> == Onopsetlike verdraaiing == Van die woorde word as korrek in Afrikaans aanvaar, omrede dit nie opsetlik in Afrikaans verdraai is nie, maar uit onkunde (of misverstand) ontstaan het:<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''blaasbalk''' (''blaasbalg; balg = sak, dierpens, buik'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Ponelis">Ponelis, F.A., Senekal, H.E.J. & De Klerk, W.J. 1972. ''Die patroon van Afrikaans: Taalstruktuur vir Seniors''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. p. 365</ref><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /> * '''aamborstig''' (''ang- of engborstig; dit hou verband met angs'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerwe" /> * '''balhorig''' (''balorig of baloorig = onwillig, stuurs'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" /> * '''domkrag''' (''duimkrag'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''dronknes''' (''Eng. drunkenness'')<ref name="DeKlerk" /> * '''hangmat''' (''hamaca'')<ref name="DuToitPJ" /> * '''kanferfoelie''' of '''kaperfoelie''' (''capri folium (bokblare); Eng. caprifoil'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /> * '''kappertjie''' (blomsoort, ''Tropaeolum majus'') (''kapusynerblom'' (meer Neerlandisties volgens [[WAT]]) < ''kapucijnbloem'' (Nederlands), vergelykbaar met Frans ''capucine'' (1694)<ref>[https://www.cnrtl.fr/etymologie/capucine cnrtl.fr s.v. capucine, subst. fem]</ref> en Duits ''Kapuzinerkresse'',<ref>[https://web.archive.org/web/20130206104506/http://www.presse.uni-wuerzburg.de/einblick/single_special/artikel/kapuzinerk/ Kapuzinerkresse ist Arzneipflanze des Jahres]</ref> wat almal verwys na die kappie, soos gedra deur 'n spesifieke monnikorde) * '''katjiepiering''' (''Maleisies katjoe-piring'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /> * '''koperkapel''' (''Port. cobra de cappello'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /> * '''kothuis''' (''Eng. cottage'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Carstens" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''laksman''' (''Mal. laksamana = skerpregter'')<ref name="DeKlerk" /> * '''liddoring''' (''likdoring < likdoorn: lik = lyf; vergelyk litteken < likteken of lijkteken'')<ref name="Potgieter">[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/8397/Hoofstuk24.pdf?sequence=9 Potgieter, Dirk Jacobus. 1930. ''Juta se nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole.'' Kaapstad : Juta. p. 256]</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''muisneste''' (''muizenissen = bepeinsinge, gedagtes; musen = om te peins oor kleinigheidjies'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" /> * '''nagmerrie''' (''nachtmare of nagmare; mare = kennis, tyding, besoeking, kwelgees, spook, gedagte'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerwe">[[H.J.J.M. van der Merwe|Van der merwe, H.J.J.M.]] (red.). 1972. ''Afrikaans: sy aard en ontwikkeling''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 134</ref><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''perlemoen''' (''perlemoer < parelmoeder < leenvertaling van Middellatyn 'mater perlarum' (moeder van die pêrels) '')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /> * '''ribbok''' (''reebok'')<ref name="Smith156" /><ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/reebok etymologiebank.nl, s.v. reebok] (die Suid-Afrikaanse bok is aanvanklik vernoem na die Europese boksoort, maar hoort nie tot dieselfde familie nie)</ref> * '''sondvloed''' of '''sonvloed''' (''sinfluot = groot vloed, sind = [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/zondvloed altyd, voortdurend, aanhoudend]'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /><ref>Therblanche, H.J. 1973. Die Wonder van Afrikaans. In: ''Pronk'', 5 Oktober, p. 92: Ons woord ''sondvloed'' het niks met sonde te doen nie. Die oudste Nederlandse vorm is sintvloed wat letterlik 'n "groot vloed" beteken. Dit is egter opmerklik dat die Duitse Sündflut letterlik "sondevloed" beteken. Ons vind die Nederlandse woord "sintvloet" die eerste in 'n geskrif van 'n streek wat aan Duitsland grens, sodat dit moontlik 'n ontlening uit Duits kon wees.</ref> * '''spinnerak''' (''spinnerag of spinrag; rag = netwerk, weefsel'')<ref name="Botha">Combink, J. 1989. 'Afrikaanse morfologie: 'n oorsig'. In: Botha, T.J.R. ''Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde''. Tweede, hersiene uitgawe. Pretoria: Academica, p. 249</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" /> * '''vabond''' (''vagebond = rondloper'')<ref name="DeKlerk" /> * '''vel(d)stoel''' (''valtstoel; valt = vou'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''[[weeluis]]''', of '''weerluis''' (''weegluis: weeg = wand, muur'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /> * '''[[waatlemoen]]''' (''waterlemoen < watermeloen < meloen met water'')<ref name="Basson" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 159: ''Waterlemoen'' is 'n vervorming van ''watermeloen'' (soos uit die Engelse ''watermelon'' te sien is). Die woord ''meloen'' kom uit Frans ''melon'', Latyn ''melo'', 'n ontleding uit Grieks ''mêlon'' "appel" [...] Die vervorming ''waterlemoen'' het natuurlik tot stand gekom onder invloed van die bekende vrugtenaam ''lemoen'', en dit is ook van heel oue datum, daar dit o.a. te lees is in Van Riebeeck se Daghverhaal (sic) en in Wouter Schouten se ''Oost-Indische Voyagie'' (1676).</ref> == Opsetlike verdraaiing == Die volgende woorde is opsetlike verdraaiing:<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''baiesukkel''' (''Eng. bicycle'')<ref name="Smith154c" /><ref name="Potgieter" /><ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanEeden" /><ref name="VanderWalt">Van der Walt, C.P., Van Aardt, C.P. & Eksteen, L.C. 1973. ''Taalstudie vir die middelbare skool (9+10)'' Derde uitgawe, eerste druk. Johannesburg: Voortrekkerpers. p.337</ref><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''Bakkely''' [ou Transvaals wat sinspeel op baklei] (''Sir [[Henry Barkly]]'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''binnevet''' of '''die binnevet van die boud''' (''Eng. benefit (of the doubt)'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Carstens" /><ref name="Basson">Basson, M.A., Kromhout, J., Nel, P.G., Senekal, J.H. 1973. ''Afrikaans vir die Student: Die suiwer woord.'' Johannesburg: Voortrekkerpers. p. 205</ref><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''Blou Armaans''' (''Fr. blanc mange'')<ref name="DuToitPJ" /> * '''Bottelbier''' (''Bartle Frere'')<ref name="Ponelis" /> * '''vir botter of vir wors''' (''Eng. for better or for worse'')<ref name="DuToitPJ" /> * '''bromkatjies''' of '''bromkaatjies''' (''Eng. bronchitis'')<ref name="Smith153a" /><ref name="HSPietersburg">Ongepubliseerde klasgids vir standerds 9 en 10, Afrikaans Hoërgraad, Hoërskool Pietersburg. s.j. bl. 31.</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Carstens" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''De Malle Boch''' (''Malaboch, kaptein'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''Die ou duiwel se slypsteen''' (''Eng. Sir Theophilus Shepstone'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk">De Klerk, P.F., Esterhuizen, B.J. Hammann, H.J.R., Neethling, E.L. 1994. ''Afrikaans my taal'' 1986-sillabus, Tweede uitgawe, twaalfde druk. Kaapstad: Maskew Miller Longman, pp. 221-222.</ref><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''duisendtree''' of '''-treë''' (''Eng. dysentery'')<ref name="Smith153a" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="prinsloo" /> * '''eendjiebyter''' (''Eng. incubator'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="Smith151a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 151: In sekere kringe hoor ons dikwels praat van "eendjiebyter" in plaas van die Engelse ''incubator'', van "kaiingpeper" in plaas van ''Cayenne-peper'', van "deur-die-bos-pere" in plaas van ''beurré Bosc-pere''; en ek het selfs gehoor van 'n kleurling wat vir "Piston Brommers" (''Western Province'') voetbal gespeel het. Die woord ''kuwe'' (van 'n vis) het ons ou mense seker maar selde op skrif gesien; en dit is dan ook geen wonder dat dit in meer as een Afrikaanse huisgesin tot "kiewiete" vervorm is nie.</ref> * '''Francies''' (''Eng. franchise'')<ref name="CombrinkVanRensburg">Van Rensburg, M.C.J. & Combrink, J.H. 1984. 'Transvaalse Afrikaans'. In: Botha, T.J.R, [[Johan Combrink|Combrink, J.G.H.]] & Odendal, F.F. (reds.). ''Inleiding tot Die Afrikaanse Taalkunde''. Eerste uitgawe, eerste druk. Pretoria: Academia. pp. 107-108.</ref> * ''' 'n Ingesuurde paartjie'''<ref>WAT s.v. insuur; weinig gebruiklik</ref> - 'n ''Gesensureerde'' paartjie (wat deur die kerk onder sensuur geplaas is, bv. vir ontug; en dus in die pekel sit) * '''Gladsteen''' (''Eng. Gladstone'')<ref name="Smith154b" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanEeden">Van Eeden, M.F. s.j. Onderwyskollege Pretoria Taalkunde Derde- en Vierdejaars. (Ongepubliseerd), p. 44</ref><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''godliewerolie''' (''Eng. codliver oil'')<ref name="Vandermerweponelis" /> * '''halsband''' (''Eng. husband'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Carstens" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''katteskeer''' (''katkiseer'')<ref name="Ponelis" /> * '''Keet''' (''Eng. Keate'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''kosmyniks''' (''Eng. cosmetics'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Basson" /> * '''Krisjan Kaiings''' (''Eng. Christian Science'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''leek''' (''Eng. league'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''Lord Roberts van Kan-daar''' (Lord Roberts van ''Kandahar''; maar nie ''Kan-hier'' nie)<ref name="Smith154b" /> * '''Martjie Louw''' (''Eng. Martial Law'')<ref name="Smith154b" /><ref name="Potgieter" /><ref name="HSPietersburg" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="prinsloo" /> * '''merrie-korhaan''' (''Eng. merry-go-round'')<ref name="DeKlerk" /> * '''mieliekopter''' (''helikopter'')<ref>''Haas Das hou konsert''. 2007. "Mieliekopterlied". DVD. Gert van Tonder/Louise Smit. Sony BMG.</ref> * '''modderkar''' (''Eng. motor car'')<ref name="Smith154c">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154: 'n ''Bicycle'' word 'n ''baiesukkel'' en 'n ''motorkar'' word 'n ''modderkar''.</ref><ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" /> * '''Mosdop en Gaarland''' (''Eng. Mossop and Garland'')<ref name="Smith154b" /> * '''neusbek''' (''Eng. nosebag - van 'n perd'')<ref name="DeKlerk" /> * '''oliekolonie''' (''Fr. eau de Cologne; Keulse water / water van Keulen'')<ref name="Smith153a" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="Carstens">Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans : enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Pretoria: Van Schaik. p. 135.</ref><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''Ou Soudie''' (''Henry Southy'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''Oujan-Langjan''' (''Eng. Owen Lanyon'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''rek hom pens''' (''Eng. recompense'')<ref name="DuToitPJ" /> * '''Rooiversbul''' (''Eng. sir Redvers Buller'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Ponelis" /><ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''rypatrys''' (''Eng. repatriation'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="VanEeden" /><ref name="Vandermerweponelis">Van der Merwe, H.J.J.M & Ponelis, F. 1982. ''Die korrekte woord''. Pretoria. J.L. Van Schaik, p. 214.</ref> * '''Saalsak, Meelsak en Appel-in-die-een-oog''' of '''Saalsak, Meelsak en Appel-eenoog''' (''Sadrag, Mesag en Abednégo'')<ref name="Smith154b">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154: Veral vreemd-klinkende woorde word op hierdie wyse opsetlik in Afrikaans-klinkende woorde verander, en ons hoor dan b.v. van ''Gladsteen'' vir ''Gladstone'' en van ''Mosdop en Gaarland'', vir ''Mossop and Garland''. Lord Roberts van ''Kandahar'' word lord Roberts van ''Kan-daar'' (maar nie van ''Kan-hier'' nie), en ''martial law'' word ''Martjie Louw''. Selfs Bybelname word so vervorm - soos die bekende ''Saalsak, Meelsak en Appel-eenoog'' (in plaas van ''Sadrach, Mesach en Abednego'') kan getuig.</ref><ref name="DuToitPJ">Du Toit, P.J. 1991. ''Taalleer vir Onderwyser en Student''. Tweede uitgawe, Derde druk. Pretoria: Academica. p. 41</ref><ref name="VanEeden" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''Spaanse vlooi''' (''Eng. Spanish flu'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Ponelis" /> * '''Trippelmerrie''' (''Tipperary'')<ref name="VanEeden" /> * '''witstippelmerrie''' (''Eng. vegetable marrow'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="VanEeden" /> == Ander voorbeelde == * '''aalwyn, alwyn''' (''alwee, alewee'')<ref name="Smith156" /> * '''advokaatpeer''' (''avokado'')<ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 158: ''Advokaatpeer'' het in die eerste instansie niks hoegenaamd met ''advokaat'' "pleitbesorger" te doen nie. ''Advokaat'' in hierdie vrugtenaam is 'n vervorming van die Spaanse ''aquacate'' wat direkt aan die Mexicaanse naam van die vrug ontleen is. Reeds in Spaans vind ons die vervorming tot ''avocado'' "pleitbesorger", en vandaar het dit in Engels oorgegaan. In Amerikaans-Engels is die woord toe nog verder vervorm tot ''Alligator-pear''. Hier by ons word ''avocado'' ook dikwels in Afrikaans gebruik; maar waarom aan die Spaans-Engelse vervorming die voorkeur bo die suiwer Nederlandse vervorming gegee word, is nie reg duidelik nie. Miskien klink dit meer geleerd!</ref> * '''afgrond''' (''affront'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: 'n Geleerde persoon uit dieselfde streek geboortig, was ook totaal verwonderd om te verneem dat jy iemand 'n ''affront'' aandoen, en nie 'n ''afgrond'' nie.</ref> * '''afskort, afskorting''' (''afskot'')<ref name="Smith156" /> * '''aspaai''' (''Eng. I spy'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="prinsloo">Prinsloo, A. F. 2001. ''Feite, flaters en fiksie: 'n Opgaaf van die ware, die onware en die onwaarskynlike.'' Kaapstad: Human & Rousseau Uitgewers, p. 125. </ref> * '''Australiese voëls''' (''Eng. starlings'', spreeus)<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Iemand het b.v. van die Rhodesspreeus as ''starlings'' hoor praat; maar hy het die vreemdvormige woord nie goed in sy geheue vasgehou nie - met die gevolg dat hy nou ''Australiese voëls'' sê as hy ''starlings'' bedoel.</ref> * '''bankrotwurm''' (''Eng. bancroft's filariasis'')<ref name="prinsloo" /> * '''bewerasies''' (''Eng. beverages'')<ref>Eloïse Cupido. Tussenin, op Radio Sonder Grense. 20 September 2024. 11:06 - 11:08</ref> * '''Bloukop die leeu''' (''Fr. Beaucoup de L'eau, 'n Franshoekse plaasnaam vir 'volop water' '')<ref name="Botha" /> * '''bromkos''' (''bronkors'')<ref name="Smith156" /> * '''buggerygars''' (''budgerigars'', budgies)<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: Onder welopgevoede mense het ek al van "buggerygars" in plaas van ''budgerigars'' (Australiese sebra-papegaaitjies) hoor praat;[...]</ref> * '''burgermeester'''* (''burgemeester [burg + meester]; meester van 'n burg (oorspronklik ''kasteel'', later ''stad''), nie van mense/burgers nie'')<ref name="Ponelis" /> * '''deur-die-bos-pere''' (''Fr. beurré Bosc-pere'')<ref name="Smith151a" /> * '''deur die mat val''' (''door de mand vallen'')<ref>Smith, J.J. 1962. "Herinnerings aan outydse strawwe". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 85-86: Daar sal ons vind dat die gewone vorm ''door de mand vallen'' is, maar die betekenis in moderne Nederlands is "ten slotte moet beken, skuld bely." Hierdie vorm en betekenis vind ons nie alleen in die agtiende en sewentiende eeu nie, maar ook in die Middelnederlands van die middeleeue. Naas hierdie betekenis vind ons egter gedurende die sewentiende eeu ook "met skade van iets afkom, nie in iets slaag nie."; en in die Vlaamssprekende gedeeltes van België is die betekenis "nie in iets slaag nie, misluk" vandag nog die gewone betekenis. In Duits val iemand ''durch den Korb'' - d.w.s. deur die korf of mandjie - wanneer sy versoek geweier word; en die uitdrukking word veral gebruik wanneer 'n huwelikaansoek afgewys word. Maar ''durch den Korb fallen'', later eenvoudig verkort tot ''durchfallen'', het in Duits ook die gewone betekenis van "sak by 'n eksamen".<br/>Uit die voorgaande is dit seker duidelik dat ''mand'' die oudste vorm in die uitdrukking is, en dat ons ''mat'' daarvan 'n vervorming moet wees - wat inderdaad ook maklik te verstaan is aangesien ons nie meer die woord ''mand'' in die alledaagse spreektaal ken nie, maar slegs die verkleinwoord ''mandjie''.<br/> [...] Verskeie taalgeleerdes is van mening dat ons uitdrukking terug te voer is tot die ou middeleeuse straf waarby die veroordeelde in 'n mandjie wat bokant 'n grag opgehang is, geplaas en tentoongestel geword het. Hy het geen kos of water gekry nie, maar net 'n mes. Sodra hy in die mandjie geplaas is, begin die kwajongens hom met allerhande vuiligheid te gooi, tot sy mandjie vol en hy totaal besmeerd is. As hy dit nie langer kan uithou nie, dan gryp hy die mes en sny die tou deur waaraan die mandjie hang, om dan met mandjie en al in die water te val. Maar sodra hy by die wal kom, word hy weer opnuut ingestoot en ondergedompel - totdat hy uiteindelik, ná vyf-en-twintig poginge, toegelaat word om te ontvlug.<br/> [...] Dat hierdie mand-straf die oorsprong van die gesegde is, staat egter glad nie vas nie; en vir my altans is die redenering van die Nederlandse Woordeboek teen die aanname van hierdie verklaring afdoende. Nie alleen pas die betekenis nie goed nie, maar die gebruik van die voorsetsel ''deur'' in ons uitdrukking pleit baie sterk teen die verklaring: die veroordeelde het immers met mandjie en al, en nie ''deur'' die mandjie, in die water geval nie.</ref> * '''dikstertmerrie''' (skertsend, ''Eng. dictionary'')<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> * '''eengaal''' (''egaal'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 151: Die vreemde woord ''egaal'' het ook nie dikwels in die lektuur van Nederlandse dialektsprekers of van ons eie ou mense voorgekom nie; dit was toe die natuurlikste ding van die wêreld vir hulle om die woord met ''een'' te gaan verbind, met die gevolg dat "eengaal" 'n heel gewone spreektaalvorm in die Nederlandse dialekte sowel as in gesproke Afrikaans is.</ref> * '''ellieroos''' (''Eng. Early Rose'')<ref name="prinsloo" /> * '''engeltjie verlaat ons''' (''encephalartos (blom)'')<ref name="Potgieter" /> * '''goeiechristenpeer''' (''Fr. bonchretienpeer'')<ref name="Rossouw" /> * '''gops''' (galery of agterste sitplekke, ''Eng. gods'')<ref>Therblanche, H.J. 1973. Die Wonder van Afrikaans. In: ''Pronk'', 19 Oktober, p. 92: Ek het baie gesukkel met die woordafleiding van die woord ''gops'' (agteraf buurt, agteraf streek, agteraf persoon), en 'n kollega het na navrae in sy taalrubriek inligting gekry dat dit van die Engelse ''god(s)'' kom. Die agterste en goedkoopste sitplekke in die teaters is spottend met die hemel en die gode verbind, miskien omdat hulle so hoog was. Vgl. bv. Frans ''paradis'', Nederlands ''engelenbak'', Engels ''gods''. Die persone wat daar sit, is uit die laer range van die volk en gedra hulle swak en soos agteraf mense. In Suid-Afrika het ''gops'' moontlik deur volksetimologie uit hierdie ''gods'' ontstaan.</ref> * '''hartomlyning'''* (verkeerdelike gebruik vir ''hartomleiding'') * '''hasie-ablou''' (kinderspel, ''Eng. castles are blue'')<ref name="prinsloo" /> * '''Hy is 'n man '''''van toet'''''; was hy beter, dan was hy goed''' (Maleisies: ''bantoet'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Baie bekend onder ons is die spreekwoord: ''Hy is 'n man van toet; was hy beter, dan was hy goed.'' Maar die betekenis en oorsprong van ''toet'' het al meer as een persoon hoofbrekings gegee; en Afrikaanse geleerdes het soms gemeen dat ons aansluiting moet soek by Nederlands ''toeten'' in die spreekwoord: ''Hij weet van toeten noch blazen''... - d.w.s. "Hy weet volstrek niks." Baie waarskynliker egter is dat ons hier 'n vervorming het van die Maleise woord ''bantoet'', wat "agterlik" of "in ontwikkeling gestuit" beteken.</ref> * '''janloers''' (''jaloers''; vergelyk ook: ''Jan'' se baadjie aanhê, jaloers wees)<ref name="Smith156" /> * '''kaiingpeper''' (''Cayenne-peper'')<ref name="Smith151a" /> * '''kiewiete''' (''kuwe'' of ''kieue'')<ref name="Smith151a" /> * '''Kinders is 'n seën van die Here, maar hul hou die''' '''''motte''''' '''uit die klere''' (''Nederlands: Kinderen zijn een zegen des Heren, maar zij houden de'' '''noppen''' ''van de kleren''; noppen = pluis op wolstof)<ref name="Smith154a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153-154: ''Knoppies'' in ''in sy knoppies wees'' is 'n vervorming van ''noppies''. Die woord ''nop'' beteken "pluis op wolstof" en is blykbaar dieselfde as die Engelse ''nap''. As iemand in sy noppies is, beteken dit eintlik dat hy nuwe kleren aanhet - klere waaraan die pluisies of wolvlokkies nog sit. So 'n persoon is natuurlik in sy gloria. Die vervorming van ''noppies'' tot ''knoppies'' is oud, daar dit reeds in die Nederlands van die sewentiende eeu voorkom. Dieselfde woord ''nop'' het ook bestaan in die spreekwoord: ''Kinders is 'n seën van die Here, maar hul hou die motte uit die klere.'' Dit moet natuurlik aan elkeen duidelik wees dat ''motte'' nie hier juis baie geskik is nie. Die meeste mense skyn te dink dat die laaste gedeelte van die spreekwoord beteken dat die uitgaaf aan kinders verbonde belet dat iemand kisklere daarop kan nahou, waarin motte mag kom. Maar die verklaring is gesog. Gelukkig gee die Nederlandse vorm van die spreekwoord die oplossing: ''Kinderen zijn een zegen des Heren, maar zij houden de noppen van de kleren.''</ref> * '''koetemplaar''' ['afskaffer'] (''Eng. good templar'')<ref name="Ponelis" /> * '''koringduif''' (''horingkuif'')<ref name="WAT" /><ref>Ponelis, F.A., Senekal, H.E.J. & De Klerk, W.J. 1972. ''Die patroon van Afrikaans: Taalstruktuur vir Seniors''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. p. 319: Die woord ''koringduif'' is naamlik 'n volksetimologiese vervorming van ''horingkuif''.</ref> *'''iemand se lof afsteek''' (''iemand die loef afsteek'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: Ja, 'n senator van ons Parlement het eenmaal in my teenwoordigheid vertel hoe hy iemand se lof afgesteek het - en hy het daarby 'n beweging met sy plat hand gemaak precies asof hy 'n groeiende plant se lof of blare met 'n graaf of skoffel afsteek. Die senator het blykbaar nie meer die ou seewoord ''loef'', wat "windkant" beteken, verstaan nie; en sy handbeweging was 'n afdoende bewys dat die uitdrukking ''iemand die loef afsteek'' vir hom ver verwyderd was van die ou seilskip-dae, toe dit vir een skip moontlik was om 'n voordeel op 'n ander skip te behaal deur tussen hom en die windkant te kom en sodoende sy windkant te onderskep.</ref> * '''in die kluis, in die pluis''' (''inkluis'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Ook die vreemde woord ''inkluis'' skyn in sommige kringe moeite te veroorsaak, en 'n heel party mense sê daarvoor ''in die kluis'', selfs ''in die pluis'' - b.v. ''Hulle was almaal hier, Jan in die pluis''.</ref> * '''Piston Brommers''' (''Eng. Western Province'')<ref name="Smith151a" /> * '''sy moses teëkom''' (''Mal. musak, moesoek = vyand, teenstander, meerdere'')<ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" /> * '''Oom Kosie sukkel baie in Afrika / Oom Kosie sukkel lekker in Afrika / Kosie sukkel in (die) Afrika''' (''Xhosa, Nkosi Sikelel' iAfrika (God seën Afrika)'') * '''op sint/op sent''' (''absent'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: By ons ou mense kan ons heel dikwels hoor dat iemand ''op sent'' (of ''op sint'') is, wanneer hy nie teenwoordig is nie. Dit is natuurlik die vreemde woord ''absent''; maar dit is heel duidelik dat selfs die betekenis enigsins deur ''op soek'' beïnvloed is.</ref> * '''pietersieliekompleister''' (''Eng. basilicon ointment'')<ref name="Smith153a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Ons vind allerlei verdraaiinge van Engelse name: b.v. ''oliekolonie'' van ''eau-de-Cologne'', ''pietersieliekompleister'' van ''basilicon ointment'', ''polgraspille'' van ''polychrest pills'', ''pynkelder'' van ''pain-killer'', ''samboksalf'' van ''Zam-Buk ointment''. Ook name van siektes - b.v. ''bromkatjies'' van ''bronchitis'', ''duisendtree'' van ''dysentery''.</ref> * '''polgraspille''' (''Eng. polychrest pills'')<ref name="Smith153a" /> * '''pynkelder''' (''Eng. pain killer'')<ref name="Smith153a" /> * '''ramnak''' (''almanak'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: 'n Dag of wat gelede vra ek [...] hoe oud hy is. "Nee, baas," antwoord hy, "dit weet ek nie nou so reg nie; maar ek sal op die ramnak kyk, en dan sal ek vir baas sê." Die vervorming van die vreemdklinkende ''almanak'' tot 'n woord met ten minste één heel bekende lettergreep is 'n voorbeeld van 'n verskynsel wat in alle tale op te merk is, en wat bekend staan onder die naam "volksetymologie".</ref> * '''rofkas''' (''rough cast'')<ref name="HSPietersburg" /> * '''roubord''' (''robot'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 149: [...] en dit was ook waarlik geen agteraf boer wat "roubord" vir ''robot'' gesê het nie.</ref> * '''samboksalf''' (''sambuksalf'' > ''Eng. Zam-Buk ointment'')<ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Smith153a" /> * '''skotskar''' (Duits ''Schuttkarren'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 152: Ook ons ''skotskar'' heet op Engels altyd ''Scotch cart'', hoewel ons woord volstrek niks met die Skotland of die Skotte te doen het nie, ''maar'' eintlik "puin-kar" of "vullis-kar" beteken en ongetwyfeld dieselfde woord as die Duitse ''Schuttkarren'' is.</ref><ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Third Edition. Cape Town: Oxford University Press. p. 311: '''Scotch cart''' [...] A small stout two-wheeled tip cart, horse- or ox-drawn, used for carting rubbish, manure, etc.; also formerly used for taking ''blue ground'' for washing or sorting on the Diamond Fields. [''fr. Afk. skotskar, fr. High Germ. Schuttkarren ''tip cart'' fr. Ger. schütten ''to spill, pour out]''</ref> * '''skuinspan''' (''skuimspaan'')<ref name="Smith156" /> * '''soveel van iets weet as 'n kat van sy van''' (''soveel van iets weet soos kat van saffraan'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: 'n Ander persoon het die betreklik weinig gebruikte uitdrukking ''so veel van iets weet soos 'n kat van saffraan'' gehoor; maar kan hom die ongewone woord ''saffraan'' nie precies herinner nie, en nou sê hy ewe ernstig dat mnr. X net so veel van 'n sekere saak weet as 'n kat van ''sy van''. En daar is ten minste een streek in ons land waar, in verband met hierdie uitdrukking, vandag taamlik algemeen in die kat se van geglo word, en waar die meeste mense niks van saffraan wil weet nie.</ref> * '''dit gaan ou traan''' (''dit gaan ou trant'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: ''Dit gaan ou trant'' word dikwels vervorm tot: ''Dit gaan ou traan'', daar die ou woord ''trant'' "manier, gewoonte" nie meer so maklik kan onthou word nie en dan onder die invloed van die meer bekende ''traan'' kom te staan.</ref><ref name="Rossouw" /> * '''steentjieskweek, eendjieskweek, uintjieskweek''' (''Oos-Indiese kweek'')<ref name="Smith156">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 156</ref> * '''Stywe Fisante''' (''Peter Stuyvesant''-sigarette)<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 37: ''Ek onthou een van die seuns het skelm 'n zol gerol toe ou mies Steenkamp uitklim. Oe, daai soet het vir my tog so lekker geruik. Baie lekkerder as die'' '''Stywe Fisante''' ''wat ek vandag nog skelm in my longe intrek. Maar dis 'n ander storie - die ophou rook, bedoel ek. Dis eers later wat ek sou hoor daai soet reuk is dagga.''</ref><ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 64: ''En net daar begin my life-long romance met sieghrets. Ek ken toe nog nie die brands se name nie. Sien net die gekreukelde wit pakkie met die rooi letters langs hom, iets van Pieter en 'n stywe fisant. Toe doop ek dit sommer '''Stywe Fisante'''.</ref> * '''tweespalk''' (''tweespalt'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Rossouw" /> * '''in iemand se vaalwater kom''' (''in iemand se vaarwater kom'')<ref name="Rossouw" /> * '''voet by stuk hou''' (''voet by stek (grens) hou'')<ref name="Rossouw" /> * ''' 'n waak neem'''* (''Eng. to take a walk''; 'n entjie gaan stap, loop, wandel)<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/scho145oors01_01/ Schonken, F. Th. 1914. ''De oorsprong der Kaapsch-Hollandsche volksoverleveringen'' (ed. D. Fuldauer). Amsterdam: Swets & Zeitlinger. bl. 134]: ''Daardoor komt het, dat bijvoorbeeld het woord ‘wandeling’ niet inheemsch schijnt, en toen nu de zaak ingang vond in het stadsleven, werd het woord aan het Engelsch ontleend, waarbij zelfs het werkwoord mede overkwam: ‘een waak neem’ (take a walk), in plaats van ‘een wandeling doen'.'' | Oorspronklik geskryf: ''So kommt es, dass z. B. das Wort „wandeling" nicht einheimisch scheint, und als nun die Sache Eingang fand, wurde der Begriff dem Engl. entlehnt, wobei selbst das Verbum mit hinübersiedelte: „een waak neem" (take a walk) statt „een wandeling doen".''</ref> * '''weergal''' (''weerga'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Meer as een Karroo-bewoner het my ook al vertel van iemand wat sonder ''weergal'' (in plaas van ''weerga'') is.</ref> == Nederlands == * '''appelflauwte''' (''apoplexie'')<ref name="Smith153b" /> * '''appelkoos''' (''abrikoos'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 158: ''Appelkoos'' dank natuurlik sy vorm aan die inwerking van ''appel'', maar oorspronklik het dit daar niks mee te doen nie. Die Nederlandse vorm is ''abrikoos'', wat eintlik op die meervoud van die Franse ''abricot'' teruggaan, wat weer op sy beurt via Arabies en Grieks uit Latyn ''praecox'' "vroegryp" kom. Die appelkoos is eintlik die vroegryp vrug, in teenstelling met die perske, wat later ryp is. Ook die Engelse ''apricot'' kom van Frans ''abricot''. Die eerste lettergreep ''a'' in hierdie woorde is 'n oorblyfsel van die Arabiese lidwoord ''al'' "die", wat ons ook nog kan sien in ''alchemie'', ''algebra'', ''alkohol'', ''alkoof'', en ander woorde van Arabiese oorsprong. Gedurende die middeleeue het die Arabiese beskawing, veral deur die Moorse heerskappy in Spanje, veel invloed uitgeoefen, en talle van Arabiese woorde het toe in die tale van Wes-Europa gekom. Die vervorming ''appelkoos'' is oud en het beslis nie op Suid-Afrikaanse bodem ontstaan nie, daar ons dit reeds in Nederlandse geskrifte van die sewentiende eeu en ook in verskeie Nederlandse dialekte aantref.</ref> * '''in je knopjes zijn''' (''in je nopjes zijn'')<ref name="Smith154a" /> * '''jeukdoos'''<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/_nie017195801_01/_nie017195801_01_0076.php Charles, J.B. 1958. Kerk en voetbal. In:''De Nieuwe Stem'' (13):482-495]: De muziek wordt voortgebracht door een hels verlichte, een waanzinnig grote en lelijke maar effectieve jeukdoos, juke-box, zoals de Amerikanen zeggen.</ref> (skertsend) (''Eng. jukebox'' (1939) < ''jook organ'' (1937, ouer benaming), afgelei uit ''jook joint'' (1935, "hoerhuis, bordeel") < ''juke/joog'' (''boos'', ''onbetaamlik'', ''ongeorden'', uit Gullah, kreool-Engels uit die kusgebied van Suid-Carolina, Georgia en noord-Florida).<ref>[https://www.etymonline.com/word/jukebox Online Etymology Dictionary s.v. jukebox]</ref>) * '''klapper''' (''Maleisies: kelapa'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. pp. 158-159: ''Klapper'', ons gewone naam vir die kokosnoot, is 'n vervorming van die Maleise naam van die vrug, naamlik ''kelapa''. Die vorm ''klapper'' het in Oos-Indië onder die Nederlandse seevaarders en handelaars ontstaan, en is vandaar na die Kaap oorgebring. Dit kom herhaaldelik voor in die Indies-Nederlandse geskrifte lank voor die stigting van die Kaapse volkplanting.</ref> * '''kwast''' (''Eng. squash'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154-155: Professor De Vooys, van Utrecht, meen hom nog te herinner hoe die woord ''kwast'', die Nederlandse vervorming van die Engelse ''squash'', "suurlemoendrank", oorspronklik as grappige verdraaiing gevoel is; vandag is ''kwast'' egter die algemeen erkende Nederlandse ekwiwalent van ''squash''.</ref><ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/kwast4 Etymologiebank.nl] s.v. "kwast"</ref> * '''op sluit''' (''absoluut'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Ons hoor dikwels dat iemand iets ''op sluit'' wil doen; en baie van ons weet nie eens meer dat hierdie ''op sluit'' 'n vervorming van die woord ''absoluut'' is nie. Dit is ongetwyfeld 'n baie ou vervorming, daar ons dit reeds in enkele Nederlandse dialekte aantref.</ref> * '''ruiterzalf''' (''ruitezalf'')<ref name="Smith153b" /><ref name="DuToitPJ" /> * '''scheurbuik''' (''Lat. scorbutus'')<ref name="Smith153b">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Ook in die Nederlandse volkstaal is sulke vervorminge volop, en enkele daarvan is selfs in die algemene taal opgeneem - b.v. ''appelflauwte'' "ligte dikwels geveinsde floute" ('n vervorming van ''apoplexie'') en ''ruitersalf'' ('n vervorming van ''ruitesalf'' - d.w.s. 'n salf teen ''ruit'', "skurfte"). Die eerste koloniste het ''ruitersalf'' ook na Suid-Afrika gebring, waar dit vandag nog 'n heel bekende middel teen skurfte is. Ook ''skeurbuik'' (uit Middellatyn ''scorbutus'') is 'n Nederlandse vervorming.</ref><ref name="DeKlerk" /> == Suid-Afrikaanse Engels == * '''Cape cart''' (''kapkar'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 152: Precies op dieselfde manier het Engelssprekendes van ons ''kapkar'' die plausibele ''Cape cart'' gemaak - wat dan weer in party Nederlandse boeke met ''Kaapse kar'' vertaal word!</ref><ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Third Edition. Cape Town: Oxford University Press. p. 63: '''Cape cart''' [...] [''mistrans. of Afk. kapkar, kap ''hood + ''kar'' cart]</ref> * '''Scotch cart''' (''skotskar'' > D. ''Schuttkarren'') == Suider-Afrikaanse plekname == {| class="wikitable" |'''Vervorming''' |'''Oorspronklik''' |'''Betekenis''' |- |Cannaan's Land<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Cannaan's Land' blyk die Blankes se poging te wees om die naam Cannaland, wat sy oorsprong in die Hottentots het, weer te gee.</ref> |Kannaland | |- |Cheridouws Poort<ref name="Bothaplekname">Botha, T.J.R. 1984. "Pleknaamkunde". In: ''Inleiding tot die Afrikaanse Taalkunde''. Kaapstad: Academica. {{ISBN|0 86874 184 1}} . bl. 287-288; 292-293</ref> |Tsoaridoas (Khoinaam) |“agterpoort” |- |Committees Flats<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: '[[Kommetjiesvlakte]]', wat verband hou met die Afrikaanse woord 'kommetjies', en inderdaad vol klein panne is wat aan kommetjies herinner, is deur die Engelse koloniste tot 'Committees Flats' vervorm. Die moontlikheid bestaan, en word tans deur die Pleknamekomitee ondersoek, dat die Afrikaanse naam 'n verminking van die Hottentotse woord is wat deur Pettman weergegee word as "Commages".</ref> |Kommetjiesvlakte | |- |[[Goodhouse]]<ref name="Bothaplekname" /> |Gūdaos (Khoinaam) |“skaapdrif” |- |Gousrivier<br>Goudsrivier<br>Goudrivier<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Gouritsriviervallei', vernoem na die Gouriekwa-Hottentotstam, is deur Blankes Gousrivier, Goudsrivier, en Goudrivier genoem. Blykbaar het hierdie vervorming ontstaan as gevolg van vinnige uitspraak van die oorspronklike naam, sodat ons hier met 'n sinkopeïese vorm te doen het.</ref> |Gouritsrivier | |- |Grappies<ref name="Bothaplekname" /> |Xorabes (Khoinaam) |“graafwaterplek” |- |Gous<ref name="Bothaplekname" /> |≠Goas (Khoinaam) |“modder(plek)” |- |Kaap<br>Kaapseberg<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Ghaap' is afgelei van die Hottentotwoord !hab, wat "plato" beteken. Vir die Blanke intrekkers het dié naam baie geklink soos "kaap", wat wel vir hulle betekenis gehad het, en omdat hulle nie die betekenis van die oorspronklike naam geweet het nie, het hulle sonder meer "-berg" bygevoeg, sodat die naam "Kaapseberg" tot stand gekom het.</ref> |Ghaap → !hab |"plato", "platoberg" |- |[[Kraairivier]]<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Kraairivier', die naam van 'n rivier en 'n veldkornetskap, is 'n vervorming van die Engelse naam 'Grey's River'</ref> |Grey's River |vernoem na genl. sir [[Henry George Grey]] |- |Oubees<ref name="Bothaplekname" /> |!Khobes (Khoinaam) |“kalkfontein” |- |Ouhoop<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 52: Auob is langs die Auobrivier, 'n sytak van die Nossobrivier, in Gordonia geleë. Die naam 'Auob' is afgelei van die Namas, naamlik uo-!ab (Bitterrivier). Die Basters, wat ná 1865 met hierdie streeknaam kennis gemaak het, het dit sonder die suigklank uitgespreek, dit wil sê Uo-ab. Metatesis het plaasgevind, 'uo' > 'ou', waar 'ou' in Afrikaans 'n tweeklank is. Daarna het assimilasie ingetree ('Ouab' > 'Ouob'), en verskerping van die slotklank (b > p), wat meegebring het dat die Blankes die naam uitgespreek het as 'Ouhoop'.</ref> |Auob → uo-!ab |"Bitterrivier" |- |Slangapiesberg<ref>Du Plessis, E.J. 1973. '' 'n Ondersoek na die oorsprong en betekenis van Suid-Afrikaanse berg- en riviername (1973)'' Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 27: "Hlangampisi > Slangapiesberg (Slang Apies Berg)".</ref> |Hlangampisi,<ref>[https://upjournals.co.za/index.php/EUSA/article/download/5435/3270 Raper, P.E. 1975. Interlinguistic contact in onomastics in South Africa. ''Actes Du XIe Congres International des Sciences Onomastiques'' Sofia, herdruk in, Raper, P. E. 1978. Interlinguistic contact in onomastics in South Africa. ''English Usage in Southern Africa'', 9(1), 1-9.]{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: 'Slang' is the Afrikaans word for 'snake'; apie is 'little monkey'. But Slangapiesberg has no reference to either snake or monkey. We have a Folk etymological corruption of the Bantu 'Hlangampisi' plus Afrikaans 'berg', meaning 'mountain'. The initial Hl is a lateral spirant, thus easily interpreted as s.</ref> 'n verkorting van IDlangampisi |"Plek of berg van die hiëna"<ref>[Möller, L. A. (2019). Multilingual Place Names in Southern Africa. ''Names'', 67(1), 5–15. https://doi.org/10.1080/00277738.2017.1415536 : "Similarly, the mountain name IDlangampisi underwent multilingual toponymic metamorphoses, appearing as Hlangampisi or iDlangampisi It is another example of reinterpretation of an obsolete generic term from Bushman leading to an apparent tautology. Several versions of the origin and meaning of the name have been encountered, namely “gathering place of the hyena”, “feeding place of the hyena”, the “place of the raw meat eaters” i.e. “scavengers”. Since it is the name of a prominent mountain, it may be assumed that it had already been named long before other language speakers arrived, translating and adapting it because of its “unknown” generic and loss of meaning. Analysis of the component dlang shows that it was either adapted from a proto-type generic !goa, “mountain” (Bleek 1956, 737), thus “mountain of the hyena”, or that the word //goaan already stood for “hyena”, in which case it was correctly translated, with the Zulu word mpisi “hyena” added, that resulted in the tautology “hyena+hyena”. In the toponym it was grammatically adapted by Nguni prefixes which led to different interpretations. Phonologic adaptations occurred by softening of the clicks ! and // to dl or hl and eliding the oa of the phonemic cluster oaaŋ to ang (since juxta-positioning of two vowels does not occur in Nguni). The Afrikaans-speakers heard the name Hlangampisi, reinterpreted it phonologically and with folk-etymological adaptation to a name understandable in their own language, Slangapiesberg, which means “snake monkeys’ mountain” "</ref> |- |Sneesvlakte<br>Sneeze Flats<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151-152: 'Sneesvlakte', sowel as die Engelse ekwivalent 'Sneeze Flats', is 'n vervorming van 'Sineesvlakte'. Hierdie streek is so genoem want dit is deur Hottentotte bewoon, wie se gelerige gelaatskleur aan dié van Sjinese (Sinese) herinner het.</ref> |Sineesvlakte |"Sjineesvlakte" |- |Sous<ref name="Bothaplekname" /> |Tsaus (Khoinaam) |“put” |} == Verwysings == {{verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Etimologie]] [[Kategorie:Taalkunde]] iwgaa2p6v3irtmbs1hpn5cw1tkhhzm8 2925776 2925775 2026-08-17T10:06:40Z AFM 21229 /* Suider-Afrikaanse plekname */ 2925776 wikitext text/x-wiki '''Volksetimologie''' is die klankverandering (opsetlik of onopsetlik) van woorde wat betekenisloos is<ref name="prinsloo" /> tot nuwe woorde wat verstaanbaarder is.<ref name="Botha" /> Die ongewone woorde<ref name="Rossouw" /> is uitgespreek soos dit vir die sprekers (die gewone mens, breedweg die volk) geklink het en is soms verander of vervorm tot 'n woord wat bekend klink (hetsy deur klank-, hetsy deur begripassosiasie).<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Basson" /> Volksetimologieë is in Afrikaans eiegoed, en nie uit Nederlands oorgeërf nie. Dit het hetsy uit misverstand, hetsy uit onkunde, hetsy grappenderwys in die volksmond ontstaan.<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerweponelis" /> In wese speel volksetimologie nie 'n belangrike rol in die vorming van die nuwe Afrikaanse woordeskat nie.<ref name="Rossouw">Rossouw, P.J., Du Toit, H.A., Louw, I.J., Jurgens, M.L., Theron, J.W. s.j. ''Die Lewende Taal: Afrikaans as moedertaal vir die nuwe Senior Sekondêre Kursus (Standerds 9 en 10) en vir ander klasse van gelykstaande ontwikkeling.'' Kaapstad: Juta. pp. 150-151</ref> In die negentiende-eeuse Transvaalse koerante word veral met baie konsepte en eiename van Britse (imperialistiese) herkoms mee die spot gedryf.<ref name="CombrinkVanRensburg" /> == Begrip == Volgens die taalkundige J.J. Smith is die begrip ''Volksetymologie'' in 1852 gemunt deur die Duitse taalgeleerde, "W. Förstemann" (d.i. Ernst Wilhelm Förstemann), wel gegrond op 'n ander taalopvatting. Förstemann en ander taalgeleerdes het destyds die wyse om 'n onbekende woordvorm meer "volks" of "eie" te maak as iets positiefs beskou, 'n uiting van die ware en gesonde volksgees. Hierdie volksgees het geen vrede met 'n woord wat hy nie begryp nie en omskep dit in iets wat vir hom iets beteken (byna soos 'n oester wat 'n pragtige nuwe pêrel skep uit 'n irriterende sandkorreltjie). Vir hierdie taalgeleerdes was volksetimologie dus werklik 'n etimologie wat die volk doelbewus beoefen het.<ref name="Smith150" /> Die moderne taalkundiges is nie hiermee eens nie, want 'n volk is van nature lui en gaan slaan nie eers die woordherkoms van elke woord na waaroor hy struikel nie. Die gewone spreker besig elke dag duisende woorde en bekommer hom nie in die minste oor die oorsprong daarvan nie. Volksetimologie geskied daarom ook op 'n onbewuste wyse - en het werklik niks met die ware wetenskaplike aard van die etimologie (die navorsing van die woordherkoms) uit te waai nie. Tog bestaan "volksetimologie" letterlik sodra die volk spekuleer waar 'n woord vandaan kom, byvoorbeeld wanneer 'n seun die ''sabbat'' met ''bad'' in verband bring (omdat mens op die sabbat jou weeklikse bad inkry), of om ''koekmakranka'' as verbastering van ''goed vir krampe'' te beskou (as geneesmiddel vir maagaandoenings),<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf Coetzee, A.J. 1938. ''Die Afrikaanse Volksgeloof''. Amsterdam: N.V. Swets & Zeitlinger.], bl. 158: "ons ou mense het baie graag koekmakrankas op brandewyn laat trek, en vir hulle was dit 'n probate middel teen allerhande maagaandoeninge. Hulle het ook vas geglo dat "koekmakranka" 'n verbastering vir "goed vir krampe" is (dus volksetimologie, — A.J.C.); want, so beweer hul, daar is niks so goed vir krampe in die maag as koekmakranka-brandewyn nie."</ref> maar dit is die uitsondering op die reël.<ref name="Smith150" /> Self 'n goeie voorbeeld van hierdie tipe "volksetimologie" sou wees 'n naam soos Kapokberg, geleë in die Wes-Kaap. Omrede die woord "kapok" in die moderne Afrikaans geredelik verbind word met [[sneeu]], sou die Afrikaanssprekende sonder meer dink die berg is so genoem omdat daar so baie sneeuneerslae in die wintermaande moet wees. Dit is 'n vergissing, want [[Nicolas-Louis de Lacaille]] skryf in sy joernaal op 16 Augustus 1752: ''ce nom lui vient d'une espece d'Arbuste qui porte une fleur qui est une forte de ouate, appellée Kapoc dans les Indes, on l'y cultive pour en faire des lits, comme sont nos lits de plumes.'' (hierdie naam is afkomstig van 'n struikspesie, wat 'n blom dra wat so sterk soos watte is, genaamd "Kapoc" in (Nederlands)-Indië, wat verbou word om beddens te maak (stop), soos ons verebeddens is.)<ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1043867/f1.item.texteImage/f1n420.pdf?download=1 De Lacaille, N-L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. p. 173.]</ref> Nog 'n treffende voorbeeld is "die knoop deurhaak", wat eintlik "die knoop deurhak" moet wees. Vergelyk Engels ''hack (and slash)'' en Duits ''Hacken'' en ook in die ouer woord ''houthakker'' (houtkapper), dit wil sê deurkap. Hier vind mens die vervorming van ''die Gordiaanse knoop'' '''deurhak''', naamlik 'n byna onoorkomelike moeilikheid te bowe kom. In die Griekse mitologie het [[Gordius]], die mitiese koning van Frigië (rondom die hedendaagse Turkye), 'n ingewikkelde knoop gemaak in die riem aan die disselboom van sy strydwa. Wie ook al dit kon loswikkel of losmaak, sou wêreldheerser word. Niemand kon egter daarin slaag nie, en [[Alexander die Grote]], in hoogseie persoon, het uiteindelik die kortpad gekies en die knoop met sy swaard '''deurgehak'''.<ref>WAT, s.v. Gordiaans</ref> Self het Smith geen probleem met die ingeburgerde begrip nie, al is dit hoe misleidend, "mits ons op ons hoede is en geen verkeerde konklusies uit die naam trek nie".<ref name="Smith150">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 150</ref> [[H.J.J.M. van der Merwe]] voer ook aan hierdie begrip is misleidend, "want die term gee dikwels aanleiding tot verwarring met 'etimologie', die taalwetenskap wat hom besighou met die herkoms van woorde". Hy stel 'n ander benaming voor, "iets soos ''verdraaiing''".<ref name="Vandermerwe" /> == Wenslikheid en standaardisering == Baie grappige vervorminge is eendagsvlieë wat nooit werklik deel van die blywende taalskat word nie. Die problematiek is die erkenning daarvan. Volgens J.J. Smith is die skryftaal nie die getroue beeld van die spreektaal nie - juis omdat dialekte, streekstale en die idiolek in so 'n mate verskil dat ander Afrikaanssprekendes die konteks met moeite sal verstaan, of glad nie. Volgens hom moet die skryftaal so naby as moontlik aan Nederlands bly, "sodat Nederlanders sonder groot inspanning ons boeke kan lees en in ons literatuur kan belangstel"; dus, 'n groter afsetgebied vir die Afrikaanse boek. Wedersyds kan die Afrikaanssprekendes steeds met gemak deur Nederlandse tekste verryk word. Waar daar dus 'n keuse tussen twee woordvorme of spellinge bestaan, behoort die keuse te wees die een wat die naaste op die Nederlands lyk. Die beginsel bestaan om in 'n eenheidstaal alle vervorminge te vermy wat nie buite sekere kringe of streke bekend is nie. Die enigste uitsondering is waar die nuwe volksvorme wel op skrif mag verskyn, soos in romans en ander verhalende werke, "om sekere sprekers of klasse te kenskets, of om lokale kleur aan die vertelling te bied". Wat algemeen gesê word en oral as beskaafde taal geld (en nie [[neerlandisme|neerlandisties onafrikaans]] voorkom nie, soos bv. ''nagskade'' ('nachtschade') in stede van [[nastergal]]; hoewel ''populier'' tog ook destyds onafrikaans gelyk het teenoor ''poplier'', ''poppelier'', ''paplier'', ''pappelier'', ''pampelier'' en tans die norm in die skryftaal is), verdien ook erkenning op skrif.<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154-157</ref> == Onopsetlike verdraaiing == Van die woorde word as korrek in Afrikaans aanvaar, omrede dit nie opsetlik in Afrikaans verdraai is nie, maar uit onkunde (of misverstand) ontstaan het:<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''blaasbalk''' (''blaasbalg; balg = sak, dierpens, buik'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Ponelis">Ponelis, F.A., Senekal, H.E.J. & De Klerk, W.J. 1972. ''Die patroon van Afrikaans: Taalstruktuur vir Seniors''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. p. 365</ref><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /> * '''aamborstig''' (''ang- of engborstig; dit hou verband met angs'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerwe" /> * '''balhorig''' (''balorig of baloorig = onwillig, stuurs'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" /> * '''domkrag''' (''duimkrag'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''dronknes''' (''Eng. drunkenness'')<ref name="DeKlerk" /> * '''hangmat''' (''hamaca'')<ref name="DuToitPJ" /> * '''kanferfoelie''' of '''kaperfoelie''' (''capri folium (bokblare); Eng. caprifoil'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /> * '''kappertjie''' (blomsoort, ''Tropaeolum majus'') (''kapusynerblom'' (meer Neerlandisties volgens [[WAT]]) < ''kapucijnbloem'' (Nederlands), vergelykbaar met Frans ''capucine'' (1694)<ref>[https://www.cnrtl.fr/etymologie/capucine cnrtl.fr s.v. capucine, subst. fem]</ref> en Duits ''Kapuzinerkresse'',<ref>[https://web.archive.org/web/20130206104506/http://www.presse.uni-wuerzburg.de/einblick/single_special/artikel/kapuzinerk/ Kapuzinerkresse ist Arzneipflanze des Jahres]</ref> wat almal verwys na die kappie, soos gedra deur 'n spesifieke monnikorde) * '''katjiepiering''' (''Maleisies katjoe-piring'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /> * '''koperkapel''' (''Port. cobra de cappello'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /> * '''kothuis''' (''Eng. cottage'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Carstens" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''laksman''' (''Mal. laksamana = skerpregter'')<ref name="DeKlerk" /> * '''liddoring''' (''likdoring < likdoorn: lik = lyf; vergelyk litteken < likteken of lijkteken'')<ref name="Potgieter">[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/8397/Hoofstuk24.pdf?sequence=9 Potgieter, Dirk Jacobus. 1930. ''Juta se nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole.'' Kaapstad : Juta. p. 256]</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''muisneste''' (''muizenissen = bepeinsinge, gedagtes; musen = om te peins oor kleinigheidjies'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" /> * '''nagmerrie''' (''nachtmare of nagmare; mare = kennis, tyding, besoeking, kwelgees, spook, gedagte'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerwe">[[H.J.J.M. van der Merwe|Van der merwe, H.J.J.M.]] (red.). 1972. ''Afrikaans: sy aard en ontwikkeling''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 134</ref><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''perlemoen''' (''perlemoer < parelmoeder < leenvertaling van Middellatyn 'mater perlarum' (moeder van die pêrels) '')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /> * '''ribbok''' (''reebok'')<ref name="Smith156" /><ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/reebok etymologiebank.nl, s.v. reebok] (die Suid-Afrikaanse bok is aanvanklik vernoem na die Europese boksoort, maar hoort nie tot dieselfde familie nie)</ref> * '''sondvloed''' of '''sonvloed''' (''sinfluot = groot vloed, sind = [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/zondvloed altyd, voortdurend, aanhoudend]'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /><ref>Therblanche, H.J. 1973. Die Wonder van Afrikaans. In: ''Pronk'', 5 Oktober, p. 92: Ons woord ''sondvloed'' het niks met sonde te doen nie. Die oudste Nederlandse vorm is sintvloed wat letterlik 'n "groot vloed" beteken. Dit is egter opmerklik dat die Duitse Sündflut letterlik "sondevloed" beteken. Ons vind die Nederlandse woord "sintvloet" die eerste in 'n geskrif van 'n streek wat aan Duitsland grens, sodat dit moontlik 'n ontlening uit Duits kon wees.</ref> * '''spinnerak''' (''spinnerag of spinrag; rag = netwerk, weefsel'')<ref name="Botha">Combink, J. 1989. 'Afrikaanse morfologie: 'n oorsig'. In: Botha, T.J.R. ''Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde''. Tweede, hersiene uitgawe. Pretoria: Academica, p. 249</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" /> * '''vabond''' (''vagebond = rondloper'')<ref name="DeKlerk" /> * '''vel(d)stoel''' (''valtstoel; valt = vou'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''[[weeluis]]''', of '''weerluis''' (''weegluis: weeg = wand, muur'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /> * '''[[waatlemoen]]''' (''waterlemoen < watermeloen < meloen met water'')<ref name="Basson" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 159: ''Waterlemoen'' is 'n vervorming van ''watermeloen'' (soos uit die Engelse ''watermelon'' te sien is). Die woord ''meloen'' kom uit Frans ''melon'', Latyn ''melo'', 'n ontleding uit Grieks ''mêlon'' "appel" [...] Die vervorming ''waterlemoen'' het natuurlik tot stand gekom onder invloed van die bekende vrugtenaam ''lemoen'', en dit is ook van heel oue datum, daar dit o.a. te lees is in Van Riebeeck se Daghverhaal (sic) en in Wouter Schouten se ''Oost-Indische Voyagie'' (1676).</ref> == Opsetlike verdraaiing == Die volgende woorde is opsetlike verdraaiing:<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''baiesukkel''' (''Eng. bicycle'')<ref name="Smith154c" /><ref name="Potgieter" /><ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanEeden" /><ref name="VanderWalt">Van der Walt, C.P., Van Aardt, C.P. & Eksteen, L.C. 1973. ''Taalstudie vir die middelbare skool (9+10)'' Derde uitgawe, eerste druk. Johannesburg: Voortrekkerpers. p.337</ref><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''Bakkely''' [ou Transvaals wat sinspeel op baklei] (''Sir [[Henry Barkly]]'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''binnevet''' of '''die binnevet van die boud''' (''Eng. benefit (of the doubt)'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Carstens" /><ref name="Basson">Basson, M.A., Kromhout, J., Nel, P.G., Senekal, J.H. 1973. ''Afrikaans vir die Student: Die suiwer woord.'' Johannesburg: Voortrekkerpers. p. 205</ref><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''Blou Armaans''' (''Fr. blanc mange'')<ref name="DuToitPJ" /> * '''Bottelbier''' (''Bartle Frere'')<ref name="Ponelis" /> * '''vir botter of vir wors''' (''Eng. for better or for worse'')<ref name="DuToitPJ" /> * '''bromkatjies''' of '''bromkaatjies''' (''Eng. bronchitis'')<ref name="Smith153a" /><ref name="HSPietersburg">Ongepubliseerde klasgids vir standerds 9 en 10, Afrikaans Hoërgraad, Hoërskool Pietersburg. s.j. bl. 31.</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Carstens" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''De Malle Boch''' (''Malaboch, kaptein'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''Die ou duiwel se slypsteen''' (''Eng. Sir Theophilus Shepstone'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk">De Klerk, P.F., Esterhuizen, B.J. Hammann, H.J.R., Neethling, E.L. 1994. ''Afrikaans my taal'' 1986-sillabus, Tweede uitgawe, twaalfde druk. Kaapstad: Maskew Miller Longman, pp. 221-222.</ref><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''duisendtree''' of '''-treë''' (''Eng. dysentery'')<ref name="Smith153a" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="prinsloo" /> * '''eendjiebyter''' (''Eng. incubator'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="Smith151a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 151: In sekere kringe hoor ons dikwels praat van "eendjiebyter" in plaas van die Engelse ''incubator'', van "kaiingpeper" in plaas van ''Cayenne-peper'', van "deur-die-bos-pere" in plaas van ''beurré Bosc-pere''; en ek het selfs gehoor van 'n kleurling wat vir "Piston Brommers" (''Western Province'') voetbal gespeel het. Die woord ''kuwe'' (van 'n vis) het ons ou mense seker maar selde op skrif gesien; en dit is dan ook geen wonder dat dit in meer as een Afrikaanse huisgesin tot "kiewiete" vervorm is nie.</ref> * '''Francies''' (''Eng. franchise'')<ref name="CombrinkVanRensburg">Van Rensburg, M.C.J. & Combrink, J.H. 1984. 'Transvaalse Afrikaans'. In: Botha, T.J.R, [[Johan Combrink|Combrink, J.G.H.]] & Odendal, F.F. (reds.). ''Inleiding tot Die Afrikaanse Taalkunde''. Eerste uitgawe, eerste druk. Pretoria: Academia. pp. 107-108.</ref> * ''' 'n Ingesuurde paartjie'''<ref>WAT s.v. insuur; weinig gebruiklik</ref> - 'n ''Gesensureerde'' paartjie (wat deur die kerk onder sensuur geplaas is, bv. vir ontug; en dus in die pekel sit) * '''Gladsteen''' (''Eng. Gladstone'')<ref name="Smith154b" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanEeden">Van Eeden, M.F. s.j. Onderwyskollege Pretoria Taalkunde Derde- en Vierdejaars. (Ongepubliseerd), p. 44</ref><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''godliewerolie''' (''Eng. codliver oil'')<ref name="Vandermerweponelis" /> * '''halsband''' (''Eng. husband'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Carstens" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''katteskeer''' (''katkiseer'')<ref name="Ponelis" /> * '''Keet''' (''Eng. Keate'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''kosmyniks''' (''Eng. cosmetics'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Basson" /> * '''Krisjan Kaiings''' (''Eng. Christian Science'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /> * '''leek''' (''Eng. league'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''Lord Roberts van Kan-daar''' (Lord Roberts van ''Kandahar''; maar nie ''Kan-hier'' nie)<ref name="Smith154b" /> * '''Martjie Louw''' (''Eng. Martial Law'')<ref name="Smith154b" /><ref name="Potgieter" /><ref name="HSPietersburg" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="prinsloo" /> * '''merrie-korhaan''' (''Eng. merry-go-round'')<ref name="DeKlerk" /> * '''mieliekopter''' (''helikopter'')<ref>''Haas Das hou konsert''. 2007. "Mieliekopterlied". DVD. Gert van Tonder/Louise Smit. Sony BMG.</ref> * '''modderkar''' (''Eng. motor car'')<ref name="Smith154c">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154: 'n ''Bicycle'' word 'n ''baiesukkel'' en 'n ''motorkar'' word 'n ''modderkar''.</ref><ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" /> * '''Mosdop en Gaarland''' (''Eng. Mossop and Garland'')<ref name="Smith154b" /> * '''neusbek''' (''Eng. nosebag - van 'n perd'')<ref name="DeKlerk" /> * '''oliekolonie''' (''Fr. eau de Cologne; Keulse water / water van Keulen'')<ref name="Smith153a" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="Carstens">Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans : enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Pretoria: Van Schaik. p. 135.</ref><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''Ou Soudie''' (''Henry Southy'')<ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''Oujan-Langjan''' (''Eng. Owen Lanyon'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''rek hom pens''' (''Eng. recompense'')<ref name="DuToitPJ" /> * '''Rooiversbul''' (''Eng. sir Redvers Buller'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Ponelis" /><ref name="CombrinkVanRensburg" /> * '''rypatrys''' (''Eng. repatriation'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="VanEeden" /><ref name="Vandermerweponelis">Van der Merwe, H.J.J.M & Ponelis, F. 1982. ''Die korrekte woord''. Pretoria. J.L. Van Schaik, p. 214.</ref> * '''Saalsak, Meelsak en Appel-in-die-een-oog''' of '''Saalsak, Meelsak en Appel-eenoog''' (''Sadrag, Mesag en Abednégo'')<ref name="Smith154b">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154: Veral vreemd-klinkende woorde word op hierdie wyse opsetlik in Afrikaans-klinkende woorde verander, en ons hoor dan b.v. van ''Gladsteen'' vir ''Gladstone'' en van ''Mosdop en Gaarland'', vir ''Mossop and Garland''. Lord Roberts van ''Kandahar'' word lord Roberts van ''Kan-daar'' (maar nie van ''Kan-hier'' nie), en ''martial law'' word ''Martjie Louw''. Selfs Bybelname word so vervorm - soos die bekende ''Saalsak, Meelsak en Appel-eenoog'' (in plaas van ''Sadrach, Mesach en Abednego'') kan getuig.</ref><ref name="DuToitPJ">Du Toit, P.J. 1991. ''Taalleer vir Onderwyser en Student''. Tweede uitgawe, Derde druk. Pretoria: Academica. p. 41</ref><ref name="VanEeden" /><ref name="Vandermerweponelis" /> * '''Spaanse vlooi''' (''Eng. Spanish flu'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Ponelis" /> * '''Trippelmerrie''' (''Tipperary'')<ref name="VanEeden" /> * '''witstippelmerrie''' (''Eng. vegetable marrow'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="VanEeden" /> == Ander voorbeelde == * '''aalwyn, alwyn''' (''alwee, alewee'')<ref name="Smith156" /> * '''advokaatpeer''' (''avokado'')<ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 158: ''Advokaatpeer'' het in die eerste instansie niks hoegenaamd met ''advokaat'' "pleitbesorger" te doen nie. ''Advokaat'' in hierdie vrugtenaam is 'n vervorming van die Spaanse ''aquacate'' wat direkt aan die Mexicaanse naam van die vrug ontleen is. Reeds in Spaans vind ons die vervorming tot ''avocado'' "pleitbesorger", en vandaar het dit in Engels oorgegaan. In Amerikaans-Engels is die woord toe nog verder vervorm tot ''Alligator-pear''. Hier by ons word ''avocado'' ook dikwels in Afrikaans gebruik; maar waarom aan die Spaans-Engelse vervorming die voorkeur bo die suiwer Nederlandse vervorming gegee word, is nie reg duidelik nie. Miskien klink dit meer geleerd!</ref> * '''afgrond''' (''affront'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: 'n Geleerde persoon uit dieselfde streek geboortig, was ook totaal verwonderd om te verneem dat jy iemand 'n ''affront'' aandoen, en nie 'n ''afgrond'' nie.</ref> * '''afskort, afskorting''' (''afskot'')<ref name="Smith156" /> * '''aspaai''' (''Eng. I spy'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="prinsloo">Prinsloo, A. F. 2001. ''Feite, flaters en fiksie: 'n Opgaaf van die ware, die onware en die onwaarskynlike.'' Kaapstad: Human & Rousseau Uitgewers, p. 125. </ref> * '''Australiese voëls''' (''Eng. starlings'', spreeus)<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Iemand het b.v. van die Rhodesspreeus as ''starlings'' hoor praat; maar hy het die vreemdvormige woord nie goed in sy geheue vasgehou nie - met die gevolg dat hy nou ''Australiese voëls'' sê as hy ''starlings'' bedoel.</ref> * '''bankrotwurm''' (''Eng. bancroft's filariasis'')<ref name="prinsloo" /> * '''bewerasies''' (''Eng. beverages'')<ref>Eloïse Cupido. Tussenin, op Radio Sonder Grense. 20 September 2024. 11:06 - 11:08</ref> * '''Bloukop die leeu''' (''Fr. Beaucoup de L'eau, 'n Franshoekse plaasnaam vir 'volop water' '')<ref name="Botha" /> * '''bromkos''' (''bronkors'')<ref name="Smith156" /> * '''buggerygars''' (''budgerigars'', budgies)<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: Onder welopgevoede mense het ek al van "buggerygars" in plaas van ''budgerigars'' (Australiese sebra-papegaaitjies) hoor praat;[...]</ref> * '''burgermeester'''* (''burgemeester [burg + meester]; meester van 'n burg (oorspronklik ''kasteel'', later ''stad''), nie van mense/burgers nie'')<ref name="Ponelis" /> * '''deur-die-bos-pere''' (''Fr. beurré Bosc-pere'')<ref name="Smith151a" /> * '''deur die mat val''' (''door de mand vallen'')<ref>Smith, J.J. 1962. "Herinnerings aan outydse strawwe". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 85-86: Daar sal ons vind dat die gewone vorm ''door de mand vallen'' is, maar die betekenis in moderne Nederlands is "ten slotte moet beken, skuld bely." Hierdie vorm en betekenis vind ons nie alleen in die agtiende en sewentiende eeu nie, maar ook in die Middelnederlands van die middeleeue. Naas hierdie betekenis vind ons egter gedurende die sewentiende eeu ook "met skade van iets afkom, nie in iets slaag nie."; en in die Vlaamssprekende gedeeltes van België is die betekenis "nie in iets slaag nie, misluk" vandag nog die gewone betekenis. In Duits val iemand ''durch den Korb'' - d.w.s. deur die korf of mandjie - wanneer sy versoek geweier word; en die uitdrukking word veral gebruik wanneer 'n huwelikaansoek afgewys word. Maar ''durch den Korb fallen'', later eenvoudig verkort tot ''durchfallen'', het in Duits ook die gewone betekenis van "sak by 'n eksamen".<br/>Uit die voorgaande is dit seker duidelik dat ''mand'' die oudste vorm in die uitdrukking is, en dat ons ''mat'' daarvan 'n vervorming moet wees - wat inderdaad ook maklik te verstaan is aangesien ons nie meer die woord ''mand'' in die alledaagse spreektaal ken nie, maar slegs die verkleinwoord ''mandjie''.<br/> [...] Verskeie taalgeleerdes is van mening dat ons uitdrukking terug te voer is tot die ou middeleeuse straf waarby die veroordeelde in 'n mandjie wat bokant 'n grag opgehang is, geplaas en tentoongestel geword het. Hy het geen kos of water gekry nie, maar net 'n mes. Sodra hy in die mandjie geplaas is, begin die kwajongens hom met allerhande vuiligheid te gooi, tot sy mandjie vol en hy totaal besmeerd is. As hy dit nie langer kan uithou nie, dan gryp hy die mes en sny die tou deur waaraan die mandjie hang, om dan met mandjie en al in die water te val. Maar sodra hy by die wal kom, word hy weer opnuut ingestoot en ondergedompel - totdat hy uiteindelik, ná vyf-en-twintig poginge, toegelaat word om te ontvlug.<br/> [...] Dat hierdie mand-straf die oorsprong van die gesegde is, staat egter glad nie vas nie; en vir my altans is die redenering van die Nederlandse Woordeboek teen die aanname van hierdie verklaring afdoende. Nie alleen pas die betekenis nie goed nie, maar die gebruik van die voorsetsel ''deur'' in ons uitdrukking pleit baie sterk teen die verklaring: die veroordeelde het immers met mandjie en al, en nie ''deur'' die mandjie, in die water geval nie.</ref> * '''dikstertmerrie''' (skertsend, ''Eng. dictionary'')<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> * '''eengaal''' (''egaal'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 151: Die vreemde woord ''egaal'' het ook nie dikwels in die lektuur van Nederlandse dialektsprekers of van ons eie ou mense voorgekom nie; dit was toe die natuurlikste ding van die wêreld vir hulle om die woord met ''een'' te gaan verbind, met die gevolg dat "eengaal" 'n heel gewone spreektaalvorm in die Nederlandse dialekte sowel as in gesproke Afrikaans is.</ref> * '''ellieroos''' (''Eng. Early Rose'')<ref name="prinsloo" /> * '''engeltjie verlaat ons''' (''encephalartos (blom)'')<ref name="Potgieter" /> * '''goeiechristenpeer''' (''Fr. bonchretienpeer'')<ref name="Rossouw" /> * '''gops''' (galery of agterste sitplekke, ''Eng. gods'')<ref>Therblanche, H.J. 1973. Die Wonder van Afrikaans. In: ''Pronk'', 19 Oktober, p. 92: Ek het baie gesukkel met die woordafleiding van die woord ''gops'' (agteraf buurt, agteraf streek, agteraf persoon), en 'n kollega het na navrae in sy taalrubriek inligting gekry dat dit van die Engelse ''god(s)'' kom. Die agterste en goedkoopste sitplekke in die teaters is spottend met die hemel en die gode verbind, miskien omdat hulle so hoog was. Vgl. bv. Frans ''paradis'', Nederlands ''engelenbak'', Engels ''gods''. Die persone wat daar sit, is uit die laer range van die volk en gedra hulle swak en soos agteraf mense. In Suid-Afrika het ''gops'' moontlik deur volksetimologie uit hierdie ''gods'' ontstaan.</ref> * '''hartomlyning'''* (verkeerdelike gebruik vir ''hartomleiding'') * '''hasie-ablou''' (kinderspel, ''Eng. castles are blue'')<ref name="prinsloo" /> * '''Hy is 'n man '''''van toet'''''; was hy beter, dan was hy goed''' (Maleisies: ''bantoet'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Baie bekend onder ons is die spreekwoord: ''Hy is 'n man van toet; was hy beter, dan was hy goed.'' Maar die betekenis en oorsprong van ''toet'' het al meer as een persoon hoofbrekings gegee; en Afrikaanse geleerdes het soms gemeen dat ons aansluiting moet soek by Nederlands ''toeten'' in die spreekwoord: ''Hij weet van toeten noch blazen''... - d.w.s. "Hy weet volstrek niks." Baie waarskynliker egter is dat ons hier 'n vervorming het van die Maleise woord ''bantoet'', wat "agterlik" of "in ontwikkeling gestuit" beteken.</ref> * '''janloers''' (''jaloers''; vergelyk ook: ''Jan'' se baadjie aanhê, jaloers wees)<ref name="Smith156" /> * '''kaiingpeper''' (''Cayenne-peper'')<ref name="Smith151a" /> * '''kiewiete''' (''kuwe'' of ''kieue'')<ref name="Smith151a" /> * '''Kinders is 'n seën van die Here, maar hul hou die''' '''''motte''''' '''uit die klere''' (''Nederlands: Kinderen zijn een zegen des Heren, maar zij houden de'' '''noppen''' ''van de kleren''; noppen = pluis op wolstof)<ref name="Smith154a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153-154: ''Knoppies'' in ''in sy knoppies wees'' is 'n vervorming van ''noppies''. Die woord ''nop'' beteken "pluis op wolstof" en is blykbaar dieselfde as die Engelse ''nap''. As iemand in sy noppies is, beteken dit eintlik dat hy nuwe kleren aanhet - klere waaraan die pluisies of wolvlokkies nog sit. So 'n persoon is natuurlik in sy gloria. Die vervorming van ''noppies'' tot ''knoppies'' is oud, daar dit reeds in die Nederlands van die sewentiende eeu voorkom. Dieselfde woord ''nop'' het ook bestaan in die spreekwoord: ''Kinders is 'n seën van die Here, maar hul hou die motte uit die klere.'' Dit moet natuurlik aan elkeen duidelik wees dat ''motte'' nie hier juis baie geskik is nie. Die meeste mense skyn te dink dat die laaste gedeelte van die spreekwoord beteken dat die uitgaaf aan kinders verbonde belet dat iemand kisklere daarop kan nahou, waarin motte mag kom. Maar die verklaring is gesog. Gelukkig gee die Nederlandse vorm van die spreekwoord die oplossing: ''Kinderen zijn een zegen des Heren, maar zij houden de noppen van de kleren.''</ref> * '''koetemplaar''' ['afskaffer'] (''Eng. good templar'')<ref name="Ponelis" /> * '''koringduif''' (''horingkuif'')<ref name="WAT" /><ref>Ponelis, F.A., Senekal, H.E.J. & De Klerk, W.J. 1972. ''Die patroon van Afrikaans: Taalstruktuur vir Seniors''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. p. 319: Die woord ''koringduif'' is naamlik 'n volksetimologiese vervorming van ''horingkuif''.</ref> *'''iemand se lof afsteek''' (''iemand die loef afsteek'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: Ja, 'n senator van ons Parlement het eenmaal in my teenwoordigheid vertel hoe hy iemand se lof afgesteek het - en hy het daarby 'n beweging met sy plat hand gemaak precies asof hy 'n groeiende plant se lof of blare met 'n graaf of skoffel afsteek. Die senator het blykbaar nie meer die ou seewoord ''loef'', wat "windkant" beteken, verstaan nie; en sy handbeweging was 'n afdoende bewys dat die uitdrukking ''iemand die loef afsteek'' vir hom ver verwyderd was van die ou seilskip-dae, toe dit vir een skip moontlik was om 'n voordeel op 'n ander skip te behaal deur tussen hom en die windkant te kom en sodoende sy windkant te onderskep.</ref> * '''in die kluis, in die pluis''' (''inkluis'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Ook die vreemde woord ''inkluis'' skyn in sommige kringe moeite te veroorsaak, en 'n heel party mense sê daarvoor ''in die kluis'', selfs ''in die pluis'' - b.v. ''Hulle was almaal hier, Jan in die pluis''.</ref> * '''Piston Brommers''' (''Eng. Western Province'')<ref name="Smith151a" /> * '''sy moses teëkom''' (''Mal. musak, moesoek = vyand, teenstander, meerdere'')<ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" /> * '''Oom Kosie sukkel baie in Afrika / Oom Kosie sukkel lekker in Afrika / Kosie sukkel in (die) Afrika''' (''Xhosa, Nkosi Sikelel' iAfrika (God seën Afrika)'') * '''op sint/op sent''' (''absent'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: By ons ou mense kan ons heel dikwels hoor dat iemand ''op sent'' (of ''op sint'') is, wanneer hy nie teenwoordig is nie. Dit is natuurlik die vreemde woord ''absent''; maar dit is heel duidelik dat selfs die betekenis enigsins deur ''op soek'' beïnvloed is.</ref> * '''pietersieliekompleister''' (''Eng. basilicon ointment'')<ref name="Smith153a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Ons vind allerlei verdraaiinge van Engelse name: b.v. ''oliekolonie'' van ''eau-de-Cologne'', ''pietersieliekompleister'' van ''basilicon ointment'', ''polgraspille'' van ''polychrest pills'', ''pynkelder'' van ''pain-killer'', ''samboksalf'' van ''Zam-Buk ointment''. Ook name van siektes - b.v. ''bromkatjies'' van ''bronchitis'', ''duisendtree'' van ''dysentery''.</ref> * '''polgraspille''' (''Eng. polychrest pills'')<ref name="Smith153a" /> * '''pynkelder''' (''Eng. pain killer'')<ref name="Smith153a" /> * '''ramnak''' (''almanak'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: 'n Dag of wat gelede vra ek [...] hoe oud hy is. "Nee, baas," antwoord hy, "dit weet ek nie nou so reg nie; maar ek sal op die ramnak kyk, en dan sal ek vir baas sê." Die vervorming van die vreemdklinkende ''almanak'' tot 'n woord met ten minste één heel bekende lettergreep is 'n voorbeeld van 'n verskynsel wat in alle tale op te merk is, en wat bekend staan onder die naam "volksetymologie".</ref> * '''rofkas''' (''rough cast'')<ref name="HSPietersburg" /> * '''roubord''' (''robot'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 149: [...] en dit was ook waarlik geen agteraf boer wat "roubord" vir ''robot'' gesê het nie.</ref> * '''samboksalf''' (''sambuksalf'' > ''Eng. Zam-Buk ointment'')<ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Smith153a" /> * '''skotskar''' (Duits ''Schuttkarren'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 152: Ook ons ''skotskar'' heet op Engels altyd ''Scotch cart'', hoewel ons woord volstrek niks met die Skotland of die Skotte te doen het nie, ''maar'' eintlik "puin-kar" of "vullis-kar" beteken en ongetwyfeld dieselfde woord as die Duitse ''Schuttkarren'' is.</ref><ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Third Edition. Cape Town: Oxford University Press. p. 311: '''Scotch cart''' [...] A small stout two-wheeled tip cart, horse- or ox-drawn, used for carting rubbish, manure, etc.; also formerly used for taking ''blue ground'' for washing or sorting on the Diamond Fields. [''fr. Afk. skotskar, fr. High Germ. Schuttkarren ''tip cart'' fr. Ger. schütten ''to spill, pour out]''</ref> * '''skuinspan''' (''skuimspaan'')<ref name="Smith156" /> * '''soveel van iets weet as 'n kat van sy van''' (''soveel van iets weet soos kat van saffraan'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: 'n Ander persoon het die betreklik weinig gebruikte uitdrukking ''so veel van iets weet soos 'n kat van saffraan'' gehoor; maar kan hom die ongewone woord ''saffraan'' nie precies herinner nie, en nou sê hy ewe ernstig dat mnr. X net so veel van 'n sekere saak weet as 'n kat van ''sy van''. En daar is ten minste een streek in ons land waar, in verband met hierdie uitdrukking, vandag taamlik algemeen in die kat se van geglo word, en waar die meeste mense niks van saffraan wil weet nie.</ref> * '''dit gaan ou traan''' (''dit gaan ou trant'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: ''Dit gaan ou trant'' word dikwels vervorm tot: ''Dit gaan ou traan'', daar die ou woord ''trant'' "manier, gewoonte" nie meer so maklik kan onthou word nie en dan onder die invloed van die meer bekende ''traan'' kom te staan.</ref><ref name="Rossouw" /> * '''steentjieskweek, eendjieskweek, uintjieskweek''' (''Oos-Indiese kweek'')<ref name="Smith156">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 156</ref> * '''Stywe Fisante''' (''Peter Stuyvesant''-sigarette)<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 37: ''Ek onthou een van die seuns het skelm 'n zol gerol toe ou mies Steenkamp uitklim. Oe, daai soet het vir my tog so lekker geruik. Baie lekkerder as die'' '''Stywe Fisante''' ''wat ek vandag nog skelm in my longe intrek. Maar dis 'n ander storie - die ophou rook, bedoel ek. Dis eers later wat ek sou hoor daai soet reuk is dagga.''</ref><ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 64: ''En net daar begin my life-long romance met sieghrets. Ek ken toe nog nie die brands se name nie. Sien net die gekreukelde wit pakkie met die rooi letters langs hom, iets van Pieter en 'n stywe fisant. Toe doop ek dit sommer '''Stywe Fisante'''.</ref> * '''tweespalk''' (''tweespalt'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Rossouw" /> * '''in iemand se vaalwater kom''' (''in iemand se vaarwater kom'')<ref name="Rossouw" /> * '''voet by stuk hou''' (''voet by stek (grens) hou'')<ref name="Rossouw" /> * ''' 'n waak neem'''* (''Eng. to take a walk''; 'n entjie gaan stap, loop, wandel)<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/scho145oors01_01/ Schonken, F. Th. 1914. ''De oorsprong der Kaapsch-Hollandsche volksoverleveringen'' (ed. D. Fuldauer). Amsterdam: Swets & Zeitlinger. bl. 134]: ''Daardoor komt het, dat bijvoorbeeld het woord ‘wandeling’ niet inheemsch schijnt, en toen nu de zaak ingang vond in het stadsleven, werd het woord aan het Engelsch ontleend, waarbij zelfs het werkwoord mede overkwam: ‘een waak neem’ (take a walk), in plaats van ‘een wandeling doen'.'' | Oorspronklik geskryf: ''So kommt es, dass z. B. das Wort „wandeling" nicht einheimisch scheint, und als nun die Sache Eingang fand, wurde der Begriff dem Engl. entlehnt, wobei selbst das Verbum mit hinübersiedelte: „een waak neem" (take a walk) statt „een wandeling doen".''</ref> * '''weergal''' (''weerga'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Meer as een Karroo-bewoner het my ook al vertel van iemand wat sonder ''weergal'' (in plaas van ''weerga'') is.</ref> == Nederlands == * '''appelflauwte''' (''apoplexie'')<ref name="Smith153b" /> * '''appelkoos''' (''abrikoos'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 158: ''Appelkoos'' dank natuurlik sy vorm aan die inwerking van ''appel'', maar oorspronklik het dit daar niks mee te doen nie. Die Nederlandse vorm is ''abrikoos'', wat eintlik op die meervoud van die Franse ''abricot'' teruggaan, wat weer op sy beurt via Arabies en Grieks uit Latyn ''praecox'' "vroegryp" kom. Die appelkoos is eintlik die vroegryp vrug, in teenstelling met die perske, wat later ryp is. Ook die Engelse ''apricot'' kom van Frans ''abricot''. Die eerste lettergreep ''a'' in hierdie woorde is 'n oorblyfsel van die Arabiese lidwoord ''al'' "die", wat ons ook nog kan sien in ''alchemie'', ''algebra'', ''alkohol'', ''alkoof'', en ander woorde van Arabiese oorsprong. Gedurende die middeleeue het die Arabiese beskawing, veral deur die Moorse heerskappy in Spanje, veel invloed uitgeoefen, en talle van Arabiese woorde het toe in die tale van Wes-Europa gekom. Die vervorming ''appelkoos'' is oud en het beslis nie op Suid-Afrikaanse bodem ontstaan nie, daar ons dit reeds in Nederlandse geskrifte van die sewentiende eeu en ook in verskeie Nederlandse dialekte aantref.</ref> * '''in je knopjes zijn''' (''in je nopjes zijn'')<ref name="Smith154a" /> * '''jeukdoos'''<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/_nie017195801_01/_nie017195801_01_0076.php Charles, J.B. 1958. Kerk en voetbal. In:''De Nieuwe Stem'' (13):482-495]: De muziek wordt voortgebracht door een hels verlichte, een waanzinnig grote en lelijke maar effectieve jeukdoos, juke-box, zoals de Amerikanen zeggen.</ref> (skertsend) (''Eng. jukebox'' (1939) < ''jook organ'' (1937, ouer benaming), afgelei uit ''jook joint'' (1935, "hoerhuis, bordeel") < ''juke/joog'' (''boos'', ''onbetaamlik'', ''ongeorden'', uit Gullah, kreool-Engels uit die kusgebied van Suid-Carolina, Georgia en noord-Florida).<ref>[https://www.etymonline.com/word/jukebox Online Etymology Dictionary s.v. jukebox]</ref>) * '''klapper''' (''Maleisies: kelapa'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. pp. 158-159: ''Klapper'', ons gewone naam vir die kokosnoot, is 'n vervorming van die Maleise naam van die vrug, naamlik ''kelapa''. Die vorm ''klapper'' het in Oos-Indië onder die Nederlandse seevaarders en handelaars ontstaan, en is vandaar na die Kaap oorgebring. Dit kom herhaaldelik voor in die Indies-Nederlandse geskrifte lank voor die stigting van die Kaapse volkplanting.</ref> * '''kwast''' (''Eng. squash'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154-155: Professor De Vooys, van Utrecht, meen hom nog te herinner hoe die woord ''kwast'', die Nederlandse vervorming van die Engelse ''squash'', "suurlemoendrank", oorspronklik as grappige verdraaiing gevoel is; vandag is ''kwast'' egter die algemeen erkende Nederlandse ekwiwalent van ''squash''.</ref><ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/kwast4 Etymologiebank.nl] s.v. "kwast"</ref> * '''op sluit''' (''absoluut'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Ons hoor dikwels dat iemand iets ''op sluit'' wil doen; en baie van ons weet nie eens meer dat hierdie ''op sluit'' 'n vervorming van die woord ''absoluut'' is nie. Dit is ongetwyfeld 'n baie ou vervorming, daar ons dit reeds in enkele Nederlandse dialekte aantref.</ref> * '''ruiterzalf''' (''ruitezalf'')<ref name="Smith153b" /><ref name="DuToitPJ" /> * '''scheurbuik''' (''Lat. scorbutus'')<ref name="Smith153b">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Ook in die Nederlandse volkstaal is sulke vervorminge volop, en enkele daarvan is selfs in die algemene taal opgeneem - b.v. ''appelflauwte'' "ligte dikwels geveinsde floute" ('n vervorming van ''apoplexie'') en ''ruitersalf'' ('n vervorming van ''ruitesalf'' - d.w.s. 'n salf teen ''ruit'', "skurfte"). Die eerste koloniste het ''ruitersalf'' ook na Suid-Afrika gebring, waar dit vandag nog 'n heel bekende middel teen skurfte is. Ook ''skeurbuik'' (uit Middellatyn ''scorbutus'') is 'n Nederlandse vervorming.</ref><ref name="DeKlerk" /> == Suid-Afrikaanse Engels == * '''Cape cart''' (''kapkar'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 152: Precies op dieselfde manier het Engelssprekendes van ons ''kapkar'' die plausibele ''Cape cart'' gemaak - wat dan weer in party Nederlandse boeke met ''Kaapse kar'' vertaal word!</ref><ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Third Edition. Cape Town: Oxford University Press. p. 63: '''Cape cart''' [...] [''mistrans. of Afk. kapkar, kap ''hood + ''kar'' cart]</ref> * '''Scotch cart''' (''skotskar'' > D. ''Schuttkarren'') == Suider-Afrikaanse plekname == {| class="wikitable" |'''Vervorming''' |'''Oorspronklik''' |'''Betekenis''' |- |Cannaan's Land<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Cannaan's Land' blyk die Blankes se poging te wees om die naam Cannaland, wat sy oorsprong in die Hottentots het, weer te gee.</ref> |Kannaland | |- |Cheridouws Poort<ref name="Bothaplekname">Botha, T.J.R. 1984. "Pleknaamkunde". In: ''Inleiding tot die Afrikaanse Taalkunde''. Kaapstad: Academica. {{ISBN|0 86874 184 1}} . bl. 287-288; 292-293</ref> |Tsoaridoas (Khoinaam) |“agterpoort” |- |Committees Flats<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: [[Kommetjiesvlakte]], wat verband hou met die Afrikaanse woord 'kommetjies', en inderdaad vol klein panne is wat aan kommetjies herinner, is deur die Engelse koloniste tot 'Committees Flats' vervorm. Die moontlikheid bestaan, en word tans deur die Pleknamekomitee ondersoek, dat die Afrikaanse naam 'n verminking van die Hottentotse woord is wat deur Pettman weergegee word as "Commages".</ref> |Kommetjiesvlakte | |- |[[Goodhouse]]<ref name="Bothaplekname" /> |Gūdaos (Khoinaam) |“skaapdrif” |- |Gousrivier<br>Goudsrivier<br>Goudrivier<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Gouritsriviervallei', vernoem na die Gouriekwa-Hottentotstam, is deur Blankes Gousrivier, Goudsrivier, en Goudrivier genoem. Blykbaar het hierdie vervorming ontstaan as gevolg van vinnige uitspraak van die oorspronklike naam, sodat ons hier met 'n sinkopeïese vorm te doen het.</ref> |Gouritsrivier | |- |Grappies<ref name="Bothaplekname" /> |Xorabes (Khoinaam) |“graafwaterplek” |- |Gous<ref name="Bothaplekname" /> |≠Goas (Khoinaam) |“modder(plek)” |- |Kaap<br>Kaapseberg<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Ghaap' is afgelei van die Hottentotwoord !hab, wat "plato" beteken. Vir die Blanke intrekkers het dié naam baie geklink soos "kaap", wat wel vir hulle betekenis gehad het, en omdat hulle nie die betekenis van die oorspronklike naam geweet het nie, het hulle sonder meer "-berg" bygevoeg, sodat die naam "Kaapseberg" tot stand gekom het.</ref> |Ghaap → !hab |"plato", "platoberg" |- |[[Kraairivier]]<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Kraairivier', die naam van 'n rivier en 'n veldkornetskap, is 'n vervorming van die Engelse naam 'Grey's River'</ref> |Grey's River |vernoem na genl. sir [[Henry George Grey]] |- |Oubees<ref name="Bothaplekname" /> |!Khobes (Khoinaam) |“kalkfontein” |- |Ouhoop<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 52: Auob is langs die Auobrivier, 'n sytak van die Nossobrivier, in Gordonia geleë. Die naam 'Auob' is afgelei van die Namas, naamlik uo-!ab (Bitterrivier). Die Basters, wat ná 1865 met hierdie streeknaam kennis gemaak het, het dit sonder die suigklank uitgespreek, dit wil sê Uo-ab. Metatesis het plaasgevind, 'uo' > 'ou', waar 'ou' in Afrikaans 'n tweeklank is. Daarna het assimilasie ingetree ('Ouab' > 'Ouob'), en verskerping van die slotklank (b > p), wat meegebring het dat die Blankes die naam uitgespreek het as 'Ouhoop'.</ref> |Auob → uo-!ab |"Bitterrivier" |- |Slangapiesberg<ref>Du Plessis, E.J. 1973. '' 'n Ondersoek na die oorsprong en betekenis van Suid-Afrikaanse berg- en riviername (1973)'' Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 27: "Hlangampisi > Slangapiesberg (Slang Apies Berg)".</ref> |Hlangampisi,<ref>[https://upjournals.co.za/index.php/EUSA/article/download/5435/3270 Raper, P.E. 1975. Interlinguistic contact in onomastics in South Africa. ''Actes Du XIe Congres International des Sciences Onomastiques'' Sofia, herdruk in, Raper, P. E. 1978. Interlinguistic contact in onomastics in South Africa. ''English Usage in Southern Africa'', 9(1), 1-9.]{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: 'Slang' is the Afrikaans word for 'snake'; apie is 'little monkey'. But Slangapiesberg has no reference to either snake or monkey. We have a Folk etymological corruption of the Bantu 'Hlangampisi' plus Afrikaans 'berg', meaning 'mountain'. The initial Hl is a lateral spirant, thus easily interpreted as s.</ref> 'n verkorting van IDlangampisi |"Plek of berg van die hiëna"<ref>[Möller, L. A. (2019). Multilingual Place Names in Southern Africa. ''Names'', 67(1), 5–15. https://doi.org/10.1080/00277738.2017.1415536 : "Similarly, the mountain name IDlangampisi underwent multilingual toponymic metamorphoses, appearing as Hlangampisi or iDlangampisi It is another example of reinterpretation of an obsolete generic term from Bushman leading to an apparent tautology. Several versions of the origin and meaning of the name have been encountered, namely “gathering place of the hyena”, “feeding place of the hyena”, the “place of the raw meat eaters” i.e. “scavengers”. Since it is the name of a prominent mountain, it may be assumed that it had already been named long before other language speakers arrived, translating and adapting it because of its “unknown” generic and loss of meaning. Analysis of the component dlang shows that it was either adapted from a proto-type generic !goa, “mountain” (Bleek 1956, 737), thus “mountain of the hyena”, or that the word //goaan already stood for “hyena”, in which case it was correctly translated, with the Zulu word mpisi “hyena” added, that resulted in the tautology “hyena+hyena”. In the toponym it was grammatically adapted by Nguni prefixes which led to different interpretations. Phonologic adaptations occurred by softening of the clicks ! and // to dl or hl and eliding the oa of the phonemic cluster oaaŋ to ang (since juxta-positioning of two vowels does not occur in Nguni). The Afrikaans-speakers heard the name Hlangampisi, reinterpreted it phonologically and with folk-etymological adaptation to a name understandable in their own language, Slangapiesberg, which means “snake monkeys’ mountain” "</ref> |- |Sneesvlakte<br>Sneeze Flats<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151-152: 'Sneesvlakte', sowel as die Engelse ekwivalent 'Sneeze Flats', is 'n vervorming van 'Sineesvlakte'. Hierdie streek is so genoem want dit is deur Hottentotte bewoon, wie se gelerige gelaatskleur aan dié van Sjinese (Sinese) herinner het.</ref> |Sineesvlakte |"Sjineesvlakte" |- |Sous<ref name="Bothaplekname" /> |Tsaus (Khoinaam) |“put” |} == Verwysings == {{verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Etimologie]] [[Kategorie:Taalkunde]] 40c1tol58kh0ev6ke1dodslcbdliunf 0 268640 2925709 2022550 2026-08-17T00:59:25Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2925709 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Trevor Howard | Beeld = Trevor Howard Allan Warren.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Trevor Wallace Howard-Smith | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1913|9|29}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1913|9|29|1988|1|7}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1934–1988 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0002145 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Trevor Howard''' (29 September 1913 – 7 Januarie 1988) was 'n [[Engeland|Engelse]] akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Brief Encounter'' (1945), ''The Third Man'' (1949), ''Superman'' (1978), en ''Gandhi'' (1982). == Filmografie == === Rolprente === * 1945: ''[[Brief Encounter]]'' * 1946: ''I See a Dark Stranger'' * 1946: ''Green for Danger'' * 1947: ''So Well Remembered'' * 1947: ''I Became a Criminal'' * 1949: ''The Third Man'' * 1949: ''The Passionate Friends'' * 1950: ''The Clouded Yellow'' * 1950: ''Golden Salamander'' * 1950: ''Odette'' * 1951: ''Outcast of the Islands'' * 1952: ''Glory at Sea'' * 1953: ''The Heart of the Matter'' * 1954: ''La mano dello straniero'' * 1955: ''Les amants du Tage'' * 1955: ''The Cockleshell Heroes'' * 1956: ''Run for the Sun'' * 1957: ''Pickup Alley'' * 1957: ''Stowaway Girl'' * 1958: ''The Key'' * 1958: ''The Roots of Heaven'' * 1960: ''Malaga'' * 1960: ''Sons and Lovers'' * 1962: ''The Lion'' * 1962: ''Mutiny on the Bounty'' * 1964: ''Father Goose'' * 1964: ''The Winston Affair'' * 1965: ''The Liquidator'' * 1965: ''Morituri'' * 1965: ''Operation Crossbow'' * 1965: ''Von Ryan's Express'' * 1966: ''Triple Cross'' * 1967: ''The Long Duel'' * 1968: ''The Charge of the Light Brigade'' * 1969: ''Battle of Britain'' * 1970: ''Ryan's Daughter'' * 1971: ''The Night Visitor'' * 1971: ''Catch Me a Spy'' * 1971: ''Kidnapped'' * 1973: ''Ludwig'' * 1973: ''A Doll's House'' * 1973: ''The Offence'' * 1973: ''Conflict'' * 1974: ''11 Harrowhouse'' * 1974: ''Cause for Concern'' * 1974: ''Persecution'' * 1974: ''Who?'' * 1975: ''Conduct Unbecoming'' * 1975: ''Hennessy'' * 1976: ''The Bawdy Adventures of Tom Jones'' * 1978: ''Superman'' * 1978: ''Slavers'' * 1978: ''Stevie'' * 1979: ''Hurricane'' * 1980: ''The Sea Wolves'' * 1980: ''...And the Band Played On'' * 1980: ''Sir Henry at Rawlinson End'' * 1980: ''Windwalker'' * 1980: ''Flashpoint Africa'' * 1980: ''Arch of Triumph'' * 1981: ''Light Years Away'' * 1982: ''Gandhi'' * 1982: ''The Missionary'' * 1985: ''Dust'' * 1988: ''The Dawning'' * 2016: ''My Lion and Me'' === Televisiereekse === * 1975: ''The Don Lane Show'' * 1978: ''Scorpion Tales'' * 1989: ''An Invitation to Remember'' === Televisierolprente === * 1957: ''The World Our Stage'' * 1962: ''Hedda Gabler'' * 1963: ''Invincible Mr. Disraeli'' * 1963: ''Greece: The Golden Age'' * 1965: ''Eagle in a Cage'' * 1975: ''The Count of Monte-Cristo'' * 1979: ''The Spirit of Adventure: Night Flight'' * 1980: ''Staying On'' * 1981: ''No Country for Old Men'' * 1982: ''The Deadly Game'' * 1985: ''God Rot Tunbridge Wells!'' * 1986: ''Christmas Eve'' * 1987: ''Hand in Glove'' === Video's === * 2012: ''Tod in der Sonne: Ein Interview mit Jürgen Goslar'' * 2012: ''Erik Schumann über 'Der flüsternde Tod''' * 2012: ''Wie fotografiert man den flüsternden Tod? Interview mit Wolfgang Treu'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0002145|Trevor Howard}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Howard, Trevor}} [[Kategorie:Geboortes in 1913]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 1aam4fhtdj1h13iwdddhxquf3xnycan 0 282687 2925592 2228671 2026-08-16T15:16:51Z Aliwal2012 39067 2925592 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Marie Fredriksson of Roxette live at Odderøya Live 2012 (cropped).jpg|duimnael|regs|Fredriksson besig met vertoning te Odderøya in [[Kristiansand]], [[Noorweë]] op 13 Julie 2012.]] '''Gun-Marie Fredriksson''', bekend as '''Marie Fredriksson''' (30 Mei 1958 – 9 Desember 2019) was 'n [[Swede|Sweedse]] sanger-liedjieskrywer, pianis en skilder bekend vir haar lidmaatskap aan die duo Roxette saam met Per Gessle.<ref name="maroela" /><ref name="bbc" /> == Sterwe == Frederiksson sterf op 9 Desember 2019 in die ouderdom van 61 aan [[Kanker|breinkanker]].<ref name="maroela" /><ref name="bbc" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="maroela">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/roxette-sangeres-oorlede/ |title=‘Roxette’-sangeres oorlede |work=[[Maroela Media]] |date=10 Desember 2019 |access-date=10 Desember 2019 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304083024/https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/roxette-sangeres-oorlede/ |archive-date=4 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="bbc">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-50730052 |title=Roxette singer Marie Fredriksson dies, aged 61 |date=10 Desember 2019 |work=[[BBC]] |access-date=10 Desember 2019 |first=Mark |last=Savage |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412163750/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-50730052 |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fredriksson, Marie}} [[Kategorie:Sweedse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Sterftes in 2019]] mvpif7orc0l4x18460ar06eect4zj85 0 286346 2925788 2811179 2026-08-17T11:40:56Z ~2026-45031-27 212942 2925788 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Edgar Lungu | beeld = Edgar Lungu, 26 july 2018 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Edgar Lungu in 2018 | orde = 6de [[President van Zambië]] | termynaanvang = [[26 Januarie]] [[2015]] | termyneinde = [[24 Augustus]] [[2021]] | vise = Inonge Wina | voorganger = [[Guy Scott]] (waarnemend) | opvolger = [[Hakainde Hichilema]] | geboortenaam = Edgar Chagwa Lungu | geboortedatum = {{Geboortedatum|1956|11|11}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = Ndola, Loangwa, [[Noord-Rhodesië]], [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] <small>(nou [[Zambië]])</small> | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1956|11|11|2025|6|5}} | sterfteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | party = [[Patriotic Front (Zambia)|Patriotic Front]] | orde2 = Minister van Verdediging | termynaanvang2 = [[23 Desember]] [[2013]] | termyneinde2 = [[25 Januarie]] [[2015]] | president2 = [[Michael Sata]]<br />[[Guy Scott]] | voorganger2 = Geoffrey Bwalya Mwamba | opvolger2 = Davies Chama | orde3 = Parlementslid | termynaanvang3 = September [[2011]] | termyneinde3 = [[25 Januarie]] [[2015]] | kiesafdeling3 = Chawama | voorganger3 = Violet Sampa-Bredt | opvolger3 = Lawrence Sichalwe | eggenoot = Esther Lungu <small>(ná 1986)</small> | kinders = 6 | alma_mater = [[Universiteit van Zambië]] | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Edgar Chagwa Lungu''' ([[11 November]] [[1956]] – [[5 Junie]] [[2025]]) was 'n Zambiese politikus wat van Januarie 2015 tot Augustus 2021 as die president van [[Zambië]] gedien het. Onder president [[Michael Sata]] het Lungu as Minister van Justisie en Minister van Verdediging gedien. Na die dood van Sata in Oktober 2014 is Lungu as kandidaat van die regerende Patriotiese Front verkies in 'n Konvensie in Kabwe vir die presidensiële verkiesing in Januarie 2015, wat sou bepaal wie die res van die termyn van Sata sou uitdien. In die verkiesing het hy die opposisie-kandidaat [[Hakainde Hichilema]] net-net verslaan en op 25 Januarie 2015 die amp aanvaar. Lungu is vir 'n volle presidensiële termyn verkies tydens die verkiesing in Augustus 2016, nadat hy Hichilema weereens naelskraaps verslaan het. Hichilema het aanvanklik die uitslag van die verkiesing betwis en 'n saak by die konstitusionele hof aanhangig gemaak om die uitslag tersyde te stel. Op 5 September het die hof die saak egter van die hand gewys. Lungu is op 13 September 2016 vir sy eerste volle termyn ingehuldig. Hy verloor die presidensiële verkiesing van 2021 vir die jarelange teenstander Hakainde Hichilema. Edgar Lungu is op 5 Junie 2025 in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]], oorlede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn4gp07y3xmo |title=Former Zambian President Lungu dies aged 68 |publisher=[[BBC]] |author=Kennedy Gondwe en Damian Zane |date=5 Junie 2025 |accessdate=5 Junie 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lungu, Edgar}} [[Kategorie:Presidente van Zambië]] [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] dc5jn4o9in98306rped74479y18sto5 0 286347 2925784 2719278 2026-08-17T11:37:54Z ~2026-45031-27 212942 2925784 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Michael Sata | beeld = Michael Sata 2013 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Michael Sata in 2013 | orde = 5de [[President van Zambië]] | termynaanvang = [[23 September]] [[2011]] | termyneinde = [[28 Oktober]] [[2014]] | vise = [[Guy Scott]] | voorganger = [[Rupiah Banda]] | opvolger = [[Guy Scott]] | geboortenaam = Michael Charles Chilufya Sata | geboortedatum = {{Geboortedatum|1937|7|6}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = Mpika, Awemba-Noord, [[Noord-Rhodesië]] <small>(nou [[Zambië]])</small> | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1937|7|6|2014|10|28}} | sterfteplek = [[Londen]], [[Engeland]] | party = [[Patriotic Front (Zambia)|Patriotic Front]] (2001–2014)<br />[[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] (1991–2001)<br />[[United National Independence Party|UNIP]] (voor 1991) | orde2 = Parlementslid | termynaanvang2 = [[1983]] | termyneinde2 = [[1996]] | kiesafdeling2 = Kabwata | voorganger2 = Maxwell Sibongo | opvolger2 = Godfrey Miyanda | orde3 = | termynaanvang3 = [[1996]] | termyneinde3 = [[2001]] | kiesafdeling3 = Mpika | voorganger3 = [[Guy Scott]] | opvolger3 = Mateyo Mwaba | eggenoot = Margaret Manda<br />Christine Kaseba | kinders = 8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://online.wsj.com/articles/zambia-president-michael-sata-dies-1414564364 |title=Zambia President Michael Sata Dies |last1=Bariyo |first1=Nicholas |date=29 Oktober 2014 |publisher=[[WSJ]] |accessdate=29 Oktober 2014}}</ref> | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Michael Charles Chilufya Sata''' ([[6 Julie]] [[1937]] – [[28 Oktober]] [[2014]]) was 'n Zambiese politikus wat van 23 September 2011 tot sy dood op 28 Oktober 2014 die vyfde president van [[Zambië]] was. Sata was onder president Frederick Chiluba 'n minister gedurende die negentigerjare as deel van die Movement for Multiparty Democracy- (MMD) regering. Hy gaan in 2001 in opposisie en vorm die PF. As 'n opposisieleier het Sata – in die volksmond bekend as "King Cobra" – voorgekom as die toonaangewende mededinger vir president [[Levy Mwanawasa]] in die 2006-presidentsverkiesing, maar is verslaan. Na Mwanawasa se dood het Sata weer in 2008 gestaan en teen president [[Rupiah Banda]] verloor. Na tien jaar in die opposisie het Sata die dienende pres. Banda verslaan om die presidentsverkiesing in September 2011 met 'n veelvoud van stemme te wen. Hy is op 28 Oktober 2014 in Londen oorlede, en vise-president [[Guy Scott]] het waargeneem as president totdat 'n presidensiële tussenverkiesing op 20 Januarie 2015 gehou is. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sata, Michael}} [[Kategorie:Presidente van Zambië]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 2014]] 9m0t8ldibceamnwhvg7sxxd4bebb5vw 0 296143 2925744 2810284 2026-08-17T06:38:12Z ~2026-45031-27 212942 /* Presidente (1964–nou) */ 2925744 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n '''lys van staatshoofde van [[Zambië]]'''. == Goewerneurs (1924–1964) == {| class="wikitable" ! style="width: 40%;" | Naam<br />{{small|(Geboorte–afsterwe)}} ! Foto ! Aanvang ! Bedank |- | Sir [[Herbert Stanley]]<br />{{small|(1872–1955)}} |[[Lêer:Sir Herbert James Stanley.jpg|60px]] | 1 April 1924 | 25 Julie 1927 |- | [[Richard Allmond Jeffrey Goode]]<br />{{small|(1873–1953)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1927 | 1927 |- | Sir [[James Maxwell]]<br />{{small|(1869–1932)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1927 | 1932 |- | Sir [[Ronald Storrs]]<br />{{small|(1881–1955)}} |[[Lêer:Sir Ronald Storrs LCCN2014717333 (cropped).jpg|60px]] | 1932 | 1935 |- | Major Sir [[Hubert Winthrop Young]]<br />{{small|(1885–1950)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1935 | 1938 |- | Sir [[John Maybin]]<br />{{small|(1889–1941)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1938 | 1941 |- | [[William Marston Logan]]<br />{{small|(1889–1968)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1941 | 1941 |- | Sir [[John Waddington]]<br />{{small|(1890–1957)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1941 | 1947 |- | [[Robert Christopher Stafford Stanley]]<br />{{small|(1899–1981)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1947 | 1948 |- | Sir [[Gilbert Rennie]]<br />{{small|(1895–1981)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1948 | 1954 |- | [[Alexander Thomas Williams]]<br />{{small|(1903–1984)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1954 | 1954 |- | Sir [[Arthur Benson]]<br />{{small|(1907–1987)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1954 | 1959 |- | Sir [[Evelyn Dennison Hone]]<br />{{small|(1911–1979)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1959 | 1964 |} == Presidente (1964–nou) == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Nr ! rowspan="2" style="width:80px;" | Foto ! rowspan="2" | Naam<br />{{small|(Geboorte–afsterwe)}} ! colspan="2" |Regeringstermyn ! rowspan="2" | Politieke Party |- !<small>Aanvang</small> !<small>Einde</small> |- |1 | [[Lêer:Kenneth David Kaunda detail DF-SC-84-01864.jpg|80px]] | '''[[Kenneth Kaunda]]'''<br />{{small|(1924–2021)}} | 24 Oktober 1964 || 2 November 1991 | [[United National Independence Party|UNIP]] |- |2 | [[Lêer:Frederick Chiluba on February 3, 1994 (cropped).jpg|80px]] | '''[[Frederick Chiluba]]'''<br />{{small|(1943–2011)}} | 2 November 1991 || 2 Januarie 2002 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |3 | [[Lêer:Levy Mwanawasa.jpg|80px]] | '''[[Levy Mwanawasa]]'''<br />{{small|(1948–2008)}} | 2 Januarie 2002 || 19 Augustus 2008 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |4 | [[Lêer:Rupiah Banda.jpg|80px]] | '''[[Rupiah Banda]]'''<br />{{small|(1937–)}} | 19 Augustus 2008 || 23 September 2011 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |5 | [[Lêer:Michael Chilufya Sata on April 2, 2014 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Michael Sata]]'''<br />{{small|(1937–2014)}} | 23 September 2011 || 28 Oktober 2014 | [[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |6 | [[Lêer:Guy Scott.png|80px]] |[[Guy Scott]]<br />{{small|(1944–)}} | 29 Oktober 2014 || 25 Januarie 2015 | [[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |7 |[[Lêer:Edgar Lungu, 26 july 2018 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Edgar Lungu]]'''<br />{{small|(1956–2025)}} | 25 Januarie 2015 || 24 Augustus 2021 |[[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |8 |[[Lêer:Hakainde Hichilema 2022 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Hakainde Hichilema]]'''<br />{{small|(1962–)}} | 24 Augustus 2021 || ''Dienend'' |[[United Party for National Development|UPND]] |} {{Commons-kategorie inlyn}} {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Presidente van Zambië|*]] [[Kategorie:Lyste van ampsbekleërs|Zambie]] 3en0k0rmouqvbkhmcvfcor77l1y8hzm 2925746 2925744 2026-08-17T06:40:43Z ~2026-45031-27 212942 /* Presidente (1964–nou) */ 2925746 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n '''lys van staatshoofde van [[Zambië]]'''. == Goewerneurs (1924–1964) == {| class="wikitable" ! style="width: 40%;" | Naam<br />{{small|(Geboorte–afsterwe)}} ! Foto ! Aanvang ! Bedank |- | Sir [[Herbert Stanley]]<br />{{small|(1872–1955)}} |[[Lêer:Sir Herbert James Stanley.jpg|60px]] | 1 April 1924 | 25 Julie 1927 |- | [[Richard Allmond Jeffrey Goode]]<br />{{small|(1873–1953)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1927 | 1927 |- | Sir [[James Maxwell]]<br />{{small|(1869–1932)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1927 | 1932 |- | Sir [[Ronald Storrs]]<br />{{small|(1881–1955)}} |[[Lêer:Sir Ronald Storrs LCCN2014717333 (cropped).jpg|60px]] | 1932 | 1935 |- | Major Sir [[Hubert Winthrop Young]]<br />{{small|(1885–1950)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1935 | 1938 |- | Sir [[John Maybin]]<br />{{small|(1889–1941)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1938 | 1941 |- | [[William Marston Logan]]<br />{{small|(1889–1968)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1941 | 1941 |- | Sir [[John Waddington]]<br />{{small|(1890–1957)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1941 | 1947 |- | [[Robert Christopher Stafford Stanley]]<br />{{small|(1899–1981)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1947 | 1948 |- | Sir [[Gilbert Rennie]]<br />{{small|(1895–1981)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1948 | 1954 |- | [[Alexander Thomas Williams]]<br />{{small|(1903–1984)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1954 | 1954 |- | Sir [[Arthur Benson]]<br />{{small|(1907–1987)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1954 | 1959 |- | Sir [[Evelyn Dennison Hone]]<br />{{small|(1911–1979)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1959 | 1964 |} == Presidente (1964–nou) == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Nr ! rowspan="2" style="width:80px;" | Foto ! rowspan="2" | Naam<br />{{small|(Geboorte–afsterwe)}} ! colspan="2" |Regeringstermyn ! rowspan="2" | Politieke Party |- !<small>Aanvang</small> !<small>Einde</small> |- |1 | [[Lêer:Kenneth David Kaunda detail DF-SC-84-01864.jpg|80px]] | '''[[Kenneth Kaunda]]'''<br />{{small|(1924–2021)}} | 24 Oktober 1964 || 2 November 1991 | [[United National Independence Party|UNIP]] |- |2 | [[Lêer:Frederick Chiluba on February 3, 1994 (cropped).jpg|80px]] | '''[[Frederick Chiluba]]'''<br />{{small|(1943–2011)}} | 2 November 1991 || 2 Januarie 2002 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |3 | [[Lêer:Levy Mwanawasa.jpg|80px]] | '''[[Levy Mwanawasa]]'''<br />{{small|(1948–2008)}} | 2 Januarie 2002 || 19 Augustus 2008 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |4 | [[Lêer:Rupiah Banda.jpg|80px]] | '''[[Rupiah Banda]]'''<br />{{small|(1937–)}} | 19 Augustus 2008 || 23 September 2011 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |5 | [[Lêer:Michael Chilufya Sata on April 2, 2014 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Michael Sata]]'''<br />{{small|(1937–2014)}} | 23 September 2011 || 28 Oktober 2014 | [[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |— | [[Lêer:Guy Scott.png|80px]] |[[Guy Scott]]<br />{{small|(1944–2026))}} | 29 Oktober 2014 || 25 Januarie 2015 | [[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |7 |[[Lêer:Edgar Lungu, 26 july 2018 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Edgar Lungu]]'''<br />{{small|(1956–2025)}} | 25 Januarie 2015 || 24 Augustus 2021 |[[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |8 |[[Lêer:Hakainde Hichilema 2022 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Hakainde Hichilema]]'''<br />{{small|(1962–)}} | 24 Augustus 2021 || ''Dienend'' |[[United Party for National Development|UPND]] |} {{Commons-kategorie inlyn}} {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Presidente van Zambië|*]] [[Kategorie:Lyste van ampsbekleërs|Zambie]] qxvj8jdtpie25ivzycgvz9q47cwt8x3 2925747 2925746 2026-08-17T06:41:21Z ~2026-45031-27 212942 /* Presidente (1964–nou) */ 2925747 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n '''lys van staatshoofde van [[Zambië]]'''. == Goewerneurs (1924–1964) == {| class="wikitable" ! style="width: 40%;" | Naam<br />{{small|(Geboorte–afsterwe)}} ! Foto ! Aanvang ! Bedank |- | Sir [[Herbert Stanley]]<br />{{small|(1872–1955)}} |[[Lêer:Sir Herbert James Stanley.jpg|60px]] | 1 April 1924 | 25 Julie 1927 |- | [[Richard Allmond Jeffrey Goode]]<br />{{small|(1873–1953)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1927 | 1927 |- | Sir [[James Maxwell]]<br />{{small|(1869–1932)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1927 | 1932 |- | Sir [[Ronald Storrs]]<br />{{small|(1881–1955)}} |[[Lêer:Sir Ronald Storrs LCCN2014717333 (cropped).jpg|60px]] | 1932 | 1935 |- | Major Sir [[Hubert Winthrop Young]]<br />{{small|(1885–1950)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1935 | 1938 |- | Sir [[John Maybin]]<br />{{small|(1889–1941)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1938 | 1941 |- | [[William Marston Logan]]<br />{{small|(1889–1968)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1941 | 1941 |- | Sir [[John Waddington]]<br />{{small|(1890–1957)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1941 | 1947 |- | [[Robert Christopher Stafford Stanley]]<br />{{small|(1899–1981)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1947 | 1948 |- | Sir [[Gilbert Rennie]]<br />{{small|(1895–1981)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1948 | 1954 |- | [[Alexander Thomas Williams]]<br />{{small|(1903–1984)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1954 | 1954 |- | Sir [[Arthur Benson]]<br />{{small|(1907–1987)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1954 | 1959 |- | Sir [[Evelyn Dennison Hone]]<br />{{small|(1911–1979)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1959 | 1964 |} == Presidente (1964–nou) == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Nr ! rowspan="2" style="width:80px;" | Foto ! rowspan="2" | Naam<br />{{small|(Geboorte–afsterwe)}} ! colspan="2" |Regeringstermyn ! rowspan="2" | Politieke Party |- !<small>Aanvang</small> !<small>Einde</small> |- |1 | [[Lêer:Kenneth David Kaunda detail DF-SC-84-01864.jpg|80px]] | '''[[Kenneth Kaunda]]'''<br />{{small|(1924–2021)}} | 24 Oktober 1964 || 2 November 1991 | [[United National Independence Party|UNIP]] |- |2 | [[Lêer:Frederick Chiluba on February 3, 1994 (cropped).jpg|80px]] | '''[[Frederick Chiluba]]'''<br />{{small|(1943–2011)}} | 2 November 1991 || 2 Januarie 2002 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |3 | [[Lêer:Levy Mwanawasa.jpg|80px]] | '''[[Levy Mwanawasa]]'''<br />{{small|(1948–2008)}} | 2 Januarie 2002 || 19 Augustus 2008 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |4 | [[Lêer:Rupiah Banda.jpg|80px]] | '''[[Rupiah Banda]]'''<br />{{small|(1937–)}} | 19 Augustus 2008 || 23 September 2011 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |5 | [[Lêer:Michael Chilufya Sata on April 2, 2014 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Michael Sata]]'''<br />{{small|(1937–2014)}} | 23 September 2011 || 28 Oktober 2014 | [[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |— | [[Lêer:Guy Scott.png|80px]] |[[Guy Scott]]<br />{{small|(1944–2026)}} | 29 Oktober 2014 || 25 Januarie 2015 | [[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |7 |[[Lêer:Edgar Lungu, 26 july 2018 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Edgar Lungu]]'''<br />{{small|(1956–2025)}} | 25 Januarie 2015 || 24 Augustus 2021 |[[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |8 |[[Lêer:Hakainde Hichilema 2022 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Hakainde Hichilema]]'''<br />{{small|(1962–)}} | 24 Augustus 2021 || ''Dienend'' |[[United Party for National Development|UPND]] |} {{Commons-kategorie inlyn}} {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Presidente van Zambië|*]] [[Kategorie:Lyste van ampsbekleërs|Zambie]] qsp48fek94k2ob1ju0ilv7wz2xuigjv 2925749 2925747 2026-08-17T06:43:02Z ~2026-45031-27 212942 /* Presidente (1964–nou) */ 2925749 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n '''lys van staatshoofde van [[Zambië]]'''. == Goewerneurs (1924–1964) == {| class="wikitable" ! style="width: 40%;" | Naam<br />{{small|(Geboorte–afsterwe)}} ! Foto ! Aanvang ! Bedank |- | Sir [[Herbert Stanley]]<br />{{small|(1872–1955)}} |[[Lêer:Sir Herbert James Stanley.jpg|60px]] | 1 April 1924 | 25 Julie 1927 |- | [[Richard Allmond Jeffrey Goode]]<br />{{small|(1873–1953)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1927 | 1927 |- | Sir [[James Maxwell]]<br />{{small|(1869–1932)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1927 | 1932 |- | Sir [[Ronald Storrs]]<br />{{small|(1881–1955)}} |[[Lêer:Sir Ronald Storrs LCCN2014717333 (cropped).jpg|60px]] | 1932 | 1935 |- | Major Sir [[Hubert Winthrop Young]]<br />{{small|(1885–1950)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1935 | 1938 |- | Sir [[John Maybin]]<br />{{small|(1889–1941)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1938 | 1941 |- | [[William Marston Logan]]<br />{{small|(1889–1968)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1941 | 1941 |- | Sir [[John Waddington]]<br />{{small|(1890–1957)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1941 | 1947 |- | [[Robert Christopher Stafford Stanley]]<br />{{small|(1899–1981)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1947 | 1948 |- | Sir [[Gilbert Rennie]]<br />{{small|(1895–1981)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1948 | 1954 |- | [[Alexander Thomas Williams]]<br />{{small|(1903–1984)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1954 | 1954 |- | Sir [[Arthur Benson]]<br />{{small|(1907–1987)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1954 | 1959 |- | Sir [[Evelyn Dennison Hone]]<br />{{small|(1911–1979)}} |[[Lêer:No image.png|60px]] | 1959 | 1964 |} == Presidente (1964–nou) == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Nr ! rowspan="2" style="width:80px;" | Foto ! rowspan="2" | Naam<br />{{small|(Geboorte–afsterwe)}} ! colspan="2" |Regeringstermyn ! rowspan="2" | Politieke Party |- !<small>Aanvang</small> !<small>Einde</small> |- |1 | [[Lêer:Kenneth David Kaunda detail DF-SC-84-01864.jpg|80px]] | '''[[Kenneth Kaunda]]'''<br />{{small|(1924–2021)}} | 24 Oktober 1964 || 2 November 1991 | [[United National Independence Party|UNIP]] |- |2 | [[Lêer:Frederick Chiluba on February 3, 1994 (cropped).jpg|80px]] | '''[[Frederick Chiluba]]'''<br />{{small|(1943–2011)}} | 2 November 1991 || 2 Januarie 2002 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |3 | [[Lêer:Levy Mwanawasa.jpg|80px]] | '''[[Levy Mwanawasa]]'''<br />{{small|(1948–2008)}} | 2 Januarie 2002 || 19 Augustus 2008 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |4 | [[Lêer:Rupiah Banda.jpg|80px]] | '''[[Rupiah Banda]]'''<br />{{small|(1937–2022)}} | 19 Augustus 2008 || 23 September 2011 | [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] |- |5 | [[Lêer:Michael Chilufya Sata on April 2, 2014 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Michael Sata]]'''<br />{{small|(1937–2014)}} | 23 September 2011 || 28 Oktober 2014 | [[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |— | [[Lêer:Guy Scott.png|80px]] |[[Guy Scott]]<br />{{small|(1944–2026)}} | 29 Oktober 2014 || 25 Januarie 2015 | [[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |7 |[[Lêer:Edgar Lungu, 26 july 2018 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Edgar Lungu]]'''<br />{{small|(1956–2025)}} | 25 Januarie 2015 || 24 Augustus 2021 |[[Patriotic Front (Zambia)|PF]] |- |8 |[[Lêer:Hakainde Hichilema 2022 (cropped).jpg|80px]] |'''[[Hakainde Hichilema]]'''<br />{{small|(1962–)}} | 24 Augustus 2021 || ''Dienend'' |[[United Party for National Development|UPND]] |} {{Commons-kategorie inlyn}} {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Presidente van Zambië|*]] [[Kategorie:Lyste van ampsbekleërs|Zambie]] 51u8dwvf65amygrcwsq1ylrlrzw6ody 0 306334 2925648 2920492 2026-08-16T18:26:24Z Aliwal2012 39067 2925648 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 4 Maart |Year = 1978 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Previous_round= 1978 Brasiliaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXIV Citizen and Asseng [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[Niki Lauda]] |Pole_Country = AUT |Pole_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:14.65 |Fast_Driver = [[Mario Andretti]] |Fast_Country = VSA |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |Fast_Time = 1:17.09 |Fast_Lap = 2 |First_Driver = [[Ronnie Peterson]] |First_Country = Swede |First_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |Second_Driver = [[Patrick Depailler]] |Second_Country= Frankryk |Second_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[John Watson]] |Third_Country = VK |Third_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Lapchart = {{F1Laps1978|RSA}} }} Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[4 Maart]] [[1978]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur die [[Swede|Sweed]] [[Ronnie Peterson]] in 'n [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | 1:42:15.767 | 12 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Depailler''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | +0.466 secs | 11 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 78 | +4.442 secs | 10 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | +30.986 secs | 18 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 78 | +1:09.218 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 77 | +1 Rondte | 14 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 2 | |- ! 8 | 10 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | ATS-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 17 | |- ! 9 | 36 | {{DE-VLAG}} Rolf Stommelen | Arrows-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 22 | |- |- ! 10 | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Ronde | 21 | |- ! 11 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondes | 20 | |- ! 12 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondes | 19 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Enjin | 7 | |- ! NF | 20 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Tol | 5 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | Olielek | 8 | |- ! NF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | Tol | 9 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | Enjin | 1 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 23 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 15 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Suspensie | 26 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 38 | Enjin | 6 | |- ! NF | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Koppeling | 24 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Olielek | 25 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 3 | |- ! NQ | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Martini (cars)|Martini]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Suid-Afrika]] azidx9ngke6ryugabmrvzdr1vtkqbim 0 374627 2925787 2922270 2026-08-17T11:39:53Z ~2026-45031-27 212942 2925787 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Guy Scott | beeld = Guy Scott.png | beeldonderskrif = Guy Scott in 2014 | orde = Waarnemende [[President van Zambië]] | termynaanvang = [[29 Oktober]] [[2014]] | termyneinde = [[25 Januarie]] [[2015]] | vise = ''Vakant'' | voorganger = [[Michael Sata]] | opvolger = [[Edgar Lungu]] | geboortenaam = Guy Lindsay Scott | geboortedatum = {{Geboortedatum|1944|6|1}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Livingstone]], Batoka, [[Noord-Rhodesië]] <small>(nou [[Zambië]])</small> | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1944|6|1|2026|7|15}} | sterfteplek = [[Lusaka]], [[Zambië]] | party = [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] (1990–1996)<br />[[Patriotic Front (Zambia)|Patriotic Front]] (2001–2016)<br />[[United National Independence Party|UNIP]] (sedert 2021) | orde2 = 12de Adjunkpresident van Zambië | termynaanvang2 = [[23 September]] [[2011]] | termyneinde2 = [[29 Oktober]] [[2014]] | president2 = [[Michael Sata]] | voorganger2 = George Kunda | opvolger2 = Inonge Wina (2015) | eggenoot = Charlotte Harland <small>(huwelik in 1994)</small> | kinders = 4 | alma_mater = [[Universiteit van Cambridge]]<br />[[Universiteit van Sussex]]<br />[[Universiteit van Oxford]] | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Guy Lindsay Scott''' ([[1 Junie]] [[1944]] – [[15 Julie]] [[2026]]) was 'n [[Zambië|Zambiese]] politikus van die [[Patriotic Front (Zambia)|Patriotic Front]]-party. Hy was adjunkpresident van 23 September 2011 tot 29 Oktober 2014 en daarna tot 25 Januarie 2015 waarnemende [[president van Zambië]]. As 'n [[Movement for Multi-Party Democracy]]-lid was hy van 1991 tot 1993 reeds minister van Landbou. Scott is op 15 Julie 2026 ná 'n siekte op sy plaas in Lusaka oorlede. Hy was 82 jaar oud. President [[Hakainde Hichilema]] het aangekondig dat hy 'n staatsbegrafnis sal ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/zambia-guy-scott-president-africa-obit-afae246d995e14b1d90bd08e746da790 |title=Zambia’s Guy Scott, who was Africa’s first white head of state in decades, has died at 82 |publisher=Associated Press |date=15 Julie 2026 |accessdate=16 Julie 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://olatorera.com/where-is-guy-scott-former-acting-president-of-zambia/ Where Is Guy Scott Former Acting President Of Zambia?], Olatorera.com, 16 Augustus 2018 {{Saadjie}} {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scott, Guy}} [[Kategorie:Presidente van Zambië]] [[Kategorie:Ministers van Landbou]] [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] hu1hcxsbdlculfpz499hif0vh6mg8m2 0 375172 2925602 2590171 2026-08-16T15:59:24Z Oesjaar 7467 /* Beskrywing */ Skakels 2925602 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks3 | name = <big>Spermatophyta</big> | image = PinusSylvestris.jpg | image_width = 220px | image_caption = ''Pinus sylvestris'', ’n lid van die [[Pinophyta]]. | fossil_range = <big>[[Famennium]]–tans {{Fossil range|380|0}}</big> | regnum = [[Plantae]] | klade1b = [[Tracheophytes]] | klade1c = '''Spermatophyta''' | authority = | subdivision_ranks = '''Afdelings''' | subdivision = *[[Gymnospermae]] **[[Cycadophyta]] **[[Ginkgophyta]] **[[Pinophyta]] **[[Gnetophyta]] **Bennettitales† *[[Angiospermae]] *Pteridospermatophyta† | synonyms = * *Phanerogamae *Phaenogamae }} Die '''spermatofiete''' ([[klade]] '''Spermatophyta'''), ook bekend as '''fanerogamme''' ([[takson]] Phanerogamae) of '''fenogamme''' (takson Phaenogamae), bestaan uit [[plant]]e wat [[Saad|sade]] produseer, vandaar die alternatiewe naam '''saadplante'''. Hulle is ’n onderafdeling van die [[embriofiet]]e of landplante. Die term "fanerogamme" is afgelei van die antieke [[Grieks]]e φανερός ''phanerós'' ("sigbaar"), in teenstelling met die [[Cryptogamae|kriptogamme]], van die Griekse κρυπτός ''kryptós'' ("saam versteek"). Dié terme onderskei die bedekbloeiende plante (kriptogamme, met versteekte seksorgane) van die sigbaar bloeiende plante (fanerogamme, met sigbare seksorgane). ==Beskrywing== Bestaande spermatofiete kom in vyf afdelings voor, waarvan die eerste vier tradisioneel gegroepeer word as Gymnospermae, of [[Naaksadiges]], dus plante met naakte sade:<ref name=Judd>{{cite book |first1=Walter S.|last1=Judd|first2=Christopher S.|last2=Campbell |first3=Elizabeth A. |last3=Kellogg |first4=Peter F. |last4=Stevens |first5=Michael J. |last5=Donoghue |title=Plant systematics, a phylogenetic approach |edition=2 |date=2002 |publisher=Sinauer Associates Inc. |location=Sunderland MA, USA |isbn=0-87893-403-0 }}</ref>{{rp|172}} * [[Cycadophyta]], die sikadees of [[broodbome]], ’n subtropiese en tropiese groep plante, * Ginkgophyta, wat ’n enkele bestaande spesie van die [[genus]] ''[[Ginkgo]]'' insluit, * [[Pinophyta]], die [[Naaldboom|naaldbome]], wat keëldraende bome en struike is, en * Gnetophyta, verskeie houtagtige plante in die oorblywende genusse ''Ephedra'', ''Gnetum'' en ''Welwitschia''. Die vyfde bestaande afdeling is die plante wat se voortplanting [[blom]]me behels, ook bekend as [[Angiospermae]] of [[Magnoliophyta]] – dit is die grootste en uiteenlopendste groep spermatofiete: * Angiospermae, die blomplante, het sade wat in ’n [[vrug]] bedek is, anders as die Naaksadiges. Benewens die vyf bestaande taksons wat hier bo genoem word, bevat fossielrekords bewyse van baie [[Uitsterwing|uitgestorwe]] groepe saadplante, onder meer: * Pteridospermae, die sogenaamde saadvarings, veral uit die [[Paleosoïkum]]. * ''Glossopteris'' was die volopste boomgenus in die antieke suidelike superkontinent [[Gondwana]] tydens die [[Perm (geologie)|Perm-periode]]. Teen die [[Trias|Trias-periode]] het saadvarings afgeneem in ekologiese belangrikheid, en lede van moderne Gymnospermae-groepe was volop en oorheersend tot aan die einde van die [[Kryt (geologie)|Kryt-periode]], toe die Angiospermae begin floreer het. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Spermatophyta}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Spermatophyte}} {{Normdata}} [[Kategorie:Embryophyta]] [[Kategorie:Soorte plante]] 2l0ijh2wb2nf8vxy35qxpf0fw4tfyes 0 384323 2925737 2924407 2026-08-17T06:20:33Z Oesjaar 7467 /* Bronne */ Verbeter 2925737 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Persoon |name=Gladys West |image=181206-F-DT527-087.jpg |caption=in 2018 |birth_name=Gladys Mae Brown |birth_place=Sutherland, Virginië, VSA |birth_date={{Birth date|1930|10|27}} | death_date = {{Death date and age|2026|1|17|1930|10|27}} |nationality=American |alma_mater={{unbulleted list |Virginia State University (BS),(MS), |University of Oklahoma (MA), |Virginia Tech (PhD) }} |known_for=Satellite geodesy |spouse={{marriage|Ira West |1957}} |children=3 }} '''Gladys Mae West''' (née '''Brown'''; 27 Oktober 1930<ref name="britannica-bio" /> – 17 Januarie 2026) was 'n Amerikaanse [[wiskundige]] wat bekend geraak het vir haar bydraes tot die wiskundige modellering van die die aarde se vorm en haar bydraes tot die ontwikkeling van satellietgeodesiemodelle wat uiteindelik gelei het tot die [[GPS|Globale Posisioneringstelsel]] (GPS).<ref name=Dyson2018 /> West is in 2018 opgeneem in die [[Amerikaanse Lugmag]] se Hall of Fame. == Vroeë lewe en opvoeding == West is gebore as Gladys Mae Brown in Sutherland, [[Virginië]], in Dinwiddie County, 'n landelike gebied suid van [[Richmond, Virginië|Richmond]].<ref name=SPotomacPilot>{{Cite news |url=https://issuu.com/dcmilitary/docs/sppt_061915 |title=Boomtown Discussion Draws Crowd for Dahlgren Museum Series |last=Hayes |first=Jaron |work=South Potomac Pilot |page=1 |date=June 19, 2015 |access-date=February 9, 2018 |archive-date= 3 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703190829/https://issuu.com/dcmilitary/docs/sppt_061915 |url-status=dead }}</ref><ref name="Dyson2018">{{Cite news|last=Dyson|first=Cathy|url=http://www.fredericksburg.com/features/gladys-west-s-work-on-gps-would-impact-the-world/article_26e82f21-bb5a-5d76-9789-69a5039ad018.html|title=Gladys West's work on GPS 'would impact the world'|date=January 19, 2018|work=The Free Lance Star, Fredericksburg.com|access-date=February 9, 2018}}</ref><ref name="Kinkade2019">{{Cite web|url=https://www.gideons.org/blog/dr_gladys_west|title=Destination on Right: the Influence of Dr. Gladys West|last=Kinkade|first=Daniel|date=May 3, 2019|website=Gideons International|access-date=May 29, 2019|archive-date=28 Oktober 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028004927/https://www.gideons.org/blog/dr_gladys_west|url-status=dead}}</ref> Haar gesin was 'n Afro-Amerikaanse boeregesin in 'n gemeenskap van bywoners. Sy het vir 'n groot deel van haar kinderjare op haar gesin se plot gewerk.<ref name=Mohdin>{{Cite news|date=November 19, 2020|title=Gladys West: the hidden figure who helped invent GPS|first=Aamna|last= Mohdin|url=http://www.theguardian.com/society/2020/nov/19/gladys-west-the-hidden-figure-who-helped-invent-gps|access-date=November 20, 2020|newspaper=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name="BBC, 100 Women" >{{Cite news |title=Gladys West – the 'hidden figure' of GPS |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-43812053 |date= May 20, 2018 |last=Butterfly |first=Amelia |work=BBC News Online |series=[https://www.bbc.com/news/world-46225037 BBC 100 Women 2018] }}</ref> Haar ma het by 'n tabakfabriek gewerk. Haar pa was 'n boer wat ook vir die spoorweë gewerk het.<ref name="Kinkade2019" /> West se ouers was 'n groot inspirasie vir haar en het haar aangespoor om 'n sterk en gedrewe vrou te word. West het vroeg besef dat sy nie soos die res van haar gesin in die tabakvelde of fabrieke wou werk nie, en het besluit dat geleerdheid haar uitweg sou wees.<ref name="Lane2018">{{Cite web|url=https://blackdoctor.org/524934/dr-gladys-west-gps/|title=Dr. Gladys West: The Black Woman Behind GPS Technology|last=Lane|first=Derrick|date=December 18, 2018|website=BlackDoctor.org|access-date=March 17, 2019}}</ref> Terwyl West besig was om hoërskool te voltooi, het sy besef dat die enigste struikelblok wat haar van hoër onderwys sou weerhou, finansieel was. Haar ouers het hul bes probeer om te spaar, maar moes 'n hele gesin op die loon van 'n bywoner onderhou, wat nie veel vir West se opvoeding oorgelaat het nie. West het begin om kinders op te pas om te help om geld bymekaar te skraap, maar uiteindelik het haar voortreflike akademiese prestasie die verskil gemaak. By West se hoërskool het die twee voorste studente van elke afstudeerklas volledige beurse ontvang vir studie aan Virginia State College, 'n histories swart openbare universiteit.<ref name="BBC, 100 Women" /> West, vasberade en gedissiplineerd, het in 1948 eerste in haar klas geëindig en die beurs ontvang.<ref name="Kinkade2019" /><ref name="Lane2018"/> Sy was aanvanklik nie seker watter hoofvak sy by VSU wou volg nie, aangesien sy in al haar vakke op hoërskool presteer het. Sy is aangemoedig om wetenskap of wiskunde te studeer vanweë hul moeilikheidsgraad, en het uiteindelik besluit om wiskunde te studeer, 'n vak waarin die meeste van haar klasmaats mans was.<ref name="BBC, 100 Women" /> Sy het ook 'n lid geword van die Alpha Kappa Alpha sorority. West behaal in 1952 haar Bachelor of Science in Wiskunde.<ref name="Kinkade2019" /> Na haar voorgraadse studies, het sy twee jaar lank wiskunde en wetenskap gegee in Waverly, Virginië.<ref name="Kinkade2019" /> Daarna is sy terug na VSU om haar meestersgraad in Wiskunde te voltooi, wat sy in 1955 verwerf het.<ref name="Lane2018" /><ref name="Kinkade2019" /> Daarna het sy kortliks 'n ander aanstelling in [artinsville, Virginië beklee. <ref name="Kinkade2019" /> == Loopbaan == [[Lêer:Data_processing_for_GeoSat.png|duimnael| Dataverwerkingsverslag vir GeoSat deur Gladys West <ref name="geosat1986">{{Cite web|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a181113.pdf|title=Data Processing System Specifications for the Geosat Satellite Radar Altimeter|last=West|first=Gladys B.|date=June 1986|publisher=Naval Surface Weapons Center, Report NSWC TR 86-149|access-date=February 9, 2018|archive-date= 6 Februarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190206003159/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a181113.pdf|url-status=dead}}</ref>]] In 1956 is West aangestel by die Naval Proving Ground in Dahlgren, [[Virginië]], (tans die Naval Surface Warfare Center), waar sy die tweede swart vrou was wat ooit aangestel is en een van slegs vier swart werknemers.<ref name=SPotomacPilot /><ref name="BBC, 100 Women" /> West het as programmeerder op grootskaalse rekenaars gewerk en was 'n projekbestuurder vir dataverwerkingstelsels wat gebruik is in die ontleding van satellietdata.<ref>{{Cite web|url=http://dahlgrenmuseum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=96:forum-to-recount-impact-of-the-war-years-on-dahlgren-and-region&catid=40:press&Itemid=78|title=Forum to Recount Impact of the War Years on Dahlgren and Region|date=June 11, 2015|website=Dahlgren Museum|access-date=February 9, 2018|archive-date= 7 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507095237/https://dahlgrenmuseum.org/?option=com_content&view=article&id=96%3Aforum-to-recount-impact-of-the-war-years-on-dahlgren-and-region&catid=40%3Apress&Itemid=78|url-status=dead}}</ref> Terselfdertyd het West 'n tweede meestersgraad in openbare administrasie aan die [[Universiteit van Oklahoma]] verwerf.<ref name="Kinkade2019"/> In die vroeë 1960's het sy deelgeneem aan 'n bekroonde astronomiese studie wat die reëlmatigheid van [[Pluto]] se beweging relatief tot [[Neptunus]] bewys het.<ref name="AirForce">{{Cite web|url=https://www.afspc.af.mil/News/Article-Display/Article/1707464/mathematician-inducted-into-space-and-missiles-pioneers-hall-of-fame/|title=Mathematician inducted into Space and Missiles Pioneers Hall of Fame|last=Air Force Space Command Public Affairs|date=December 7, 2018|website=Air Force Space Command|language=en-US|access-date=February 4, 2019|archive-date= 3 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603171222/https://www.afspc.af.mil/News/Article-Display/Article/1707464/mathematician-inducted-into-space-and-missiles-pioneers-hall-of-fame/|url-status=dead}}</ref> Daarna het West begin om data van [[satelliet]]e, veral satelliethoogtemeters soos GEOS 3, te ontleed en modelle van die aarde se vorm saam te stel. Sy word projekbestuurder vir die Seasat-radarhoogtebepalingsprojek, die eerste satelliet wat oseane op 'n afstand kon bespeur.<ref>{{Cite web|url=https://www.jpl.nasa.gov/missions/seasat|title=Seasat|website=www.jpl.nasa.gov|access-date=February 9, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1978-064A|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=February 9, 2018|archive-date=30 Januarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130095202/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1978-064A|url-status=dead}}</ref> West het deurgaans ekstra ure ingesit en haar span se verwerkingstyd met die helfte verminder.<ref name="BBC, 100 Women" /> Sy is in 1979 uitgesonder met lof.<ref>{{Cite news |url=https://www.theatlantavoice.com/articles/celebrate-black-history-month-when-you-use-your-gps-remember-gladys-west/ |title=Celebrate Black History Month: When you use your GPS, remember Gladys West |date=February 7, 2018 |author=Riley, Ricky |work=The Atlanta Voice {{!}} Atlanta GA News |access-date=February 9, 2018 |archive-date= 5 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205012653/https://theatlantavoice.com/celebrate-black-history-month-when-you-use-your-gps-remember-gladys-west/ |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:Gladys_West_and_Sam_Smith.jpg|duimnael| Gladys West en Sam Smith ondersoek data van die Globale Posisioneringstelsel by Dahlgren in 1985]] Vanaf die middel sewentiger- tot tagtigerjare het West 'n IBM 7030 transistorgedrewe rekenaar, die vinnigste rekenaar van sy tyd, geprogrammeer om toenemend akkurate berekeninge te lewer om die vorm van die aarde te modelleer, naamlik 'n ellipsoïd met ekstra golwings, bekend as die ''[[Geoid|geoïde]]''.<ref name=Mohdin /> Om 'n uiters akkurate geopotensiële model te genereer, moes sy komplekse algoritmes gebruik om rekening te hou met variasies in gravitasie-, gety- en ander kragte wat die aarde se vorm beïnvloed. West se span het een keer 'n fout tydens die studie ontdek, en uit al die briljante wetenskaplikes in die span, was sy die enigste een wat dit kon oplos. West se model het uiteindelik die basis geword vir die [[GPS|Globale Posisioneringstelsel]] (GPS). <ref name="AirForce"/> In 1986 publiseer West die ''spesifikasies van die dataverwerkingsstelsel vir die Geosat Satellite Radar Altimeter'', 'n tegniese verslag van 51 bladsye van The Naval Surface Weapons Center (NSWC). Die gids is gepubliseer om te verduidelik hoe om die akkuraatheid van die skatting van geoïedhoogtes en vertikale defleksie, belangrike komponente van satellietgeodesie, te verhoog. Dit is bewerkstellig deur die verwerking van data vanuit die radiohoogtemeter op die Geosat satelliet, wat op 12 Maart 1984 sy wentelbaan betree het.<ref name="geosat1986"/> West het 42 jaar by Dahlgren gewerk en in 1998 afgetree.<ref name="BBC, 100 Women" /> Na haar aftrede voltooi sy 'n PhD in Publieke Administrasie aan Virginia Tech. == Nalatenskap == [[Lêer:Dr_Gladys_West.jpg|duimnael| Gladys West word in 2018 opgeneem in die Air Force Space and Missile Pioneers Hall of Fame]] West se belangrike bydraes tot GPS-tegnologie is herontdek toe 'n lid van haar sorority Alpha Kappa Alpha groep, 'n kort biografie voorgelees het wat Gladys vir 'n alumnifunksie voorgelê het. West is in 2018 opgeneem in die United States Air Force Hall of Fame, een van die hoogste eerbewyse wat deur die Air Force Space Command (AFSPC) toegeken word.<ref>{{Cite web|url=https://gazette.com/news/hidden-figure-mathematician-who-helped-develop-gps-technology-inducted-into/article_7d8d191a-03d3-11e9-81dd-6750bb894cd1.html|title=Hidden Figure {{!}} Mathematician who helped develop GPS technology inducted into Air Force hall of fame|last=|first=|date=December 19, 2019|website=Colorado Springs Gazette|language=en|via=9News|access-date=February 12, 2019|archive-date= 3 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703190825/https://gazette.com/news/hidden-figure-mathematician-who-helped-develop-gps-technology-inducted-into/article_7d8d191a-03d3-11e9-81dd-6750bb894cd1.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="AirForce"/> Die destydse persverklaring van die AFSPC noem haar "een van die sogenaamde ''Hidden Figures'', deel van die span wat in die era voor elektroniese stelsels berekeninge vir die Amerikaanse weermag gedoen het'. Dit was 'n verwysing na Margot Lee Shetterly se boek van 2016, wat in dieselfde jaar verfilm is.<ref>{{Cite web|url=https://cosmosmagazine.com/mathematics/gladys-west-maps-the-future|title=Science History: Gladys West maps the future|last=Glorfeld|first=Jeff|date=October 14, 2019|website=Cosmos|access-date=17 Augustus 2021|archive-date=17 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817220235/https://cosmosmagazine.com/mathematics/gladys-west-maps-the-future|url-status=dead}}</ref> Kapt. Godfrey Weekes, bevelvoerder by die Naval Surface Warfare Center Dahlgren Division in 2018, beskryf die rol wat West gespeel het in die ontwikkeling van die [[GPS|Globale Posisioneringstelsel]]: 'Sy het deur die geledere gestyg, aan die satellietgeodesie gewerk en bygedra tot die akkuraatheid van GPS en die meting van satellietdata. Toe Gladys West in 1956 haar loopbaan as wiskundige by Dahlgren begin het, het sy waarskynlik nie 'n idee gehad dat haar werk die wêreld nog dekades lank sou beïnvloed nie."<ref>Capt. Godfrey Weekes, in a 2017 message about ''Black History Month'', as quoted by Dyson (2018).</ref> West het ingestem en gesê dat sy destyds nie 'n idee gehad het dat haar werk soveel mense sou raak nie: "Wanneer 'n mens elke dag werk, dink jy nie: 'Watter impak gaan dit op die wêreld hê?' nie. Jy dink: 'Ek moet dit regkry'. As alumna van die Virginia State University het Dr Gladys West die toekenning gewen vir "Vroulike Alumna van die jaar" by die ''Historically Black Colleges and Universities Awards'' in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.progress-index.com/news/20180529/vsu-finalist-in-nine-hbcu-award-categories|title=VSU finalist in nine HBCU Award categories|website=The Progress-Index|language=en|access-date=May 4, 2020|archive-date=17 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817220236/https://www.progress-index.com/news/20180529/vsu-finalist-in-nine-hbcu-award-categories|url-status=dead}}</ref> West is deur die [[BBC]] gekies as deel van hul program ''100 Women of 2018''.<ref name="BBC, 100 Women" /> In 2021 ontvang sy die Prince Philipmedalje van die Royal Academy of Engineering, die vereniging se hoogste individuele eerbetoning.<ref>{{Cite web|url=https://www.raeng.org.uk/news/news-releases/2021/june/%E2%80%98hidden-figure-whose-mathematical-modelling-enable|title=‘Hidden Figure’ whose mathematical modelling enabled GPS becomes first woman to win the Prince Philip Medal|authorlink=Royal Academy of Engineering|website=Royal Academy of Engineering|language=English|access-date=10 June 2021|archive-date=10 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610105910/https://www.raeng.org.uk/news/news-releases/2021/june/%E2%80%98hidden-figure-whose-mathematical-modelling-enable|url-status=dead}}</ref> == Persoonlike lewe == Sy ontmoet haar man Ira West by die Naval Surface Warfare Center Dahlgren Division, waar hy ook as wiskundige gewerk het. Hulle was destyds twee van slegs vier swart werknemers. Hulle is in 1957 getroud en het drie kinders: Carolyn, David en Michael, en sewe kleinkinders. West woon in King George County, [[Virginië]].<ref name="BBC, 100 Women" /><ref name=SPotomacPilot /><ref name="Dyson2018" /> West het aanvanklik die pos by Dahlgren van die hand gewys vanweë die ligging en die vereiste om 'n onderhoud te voer. West het nie 'n motor gehad nie en kon nie Dahlgren op 'n kaart vind nie. Dit, gepaard met haar vrees dat hulle haar na die onderhoud sou afkeur weens haar ras, het haar laat besluit om eers te wag om van ander aansoeke te hoor, maar sy het geen terugvoer gekry nie. Gelukkig het Dahlgren weer kontak gemaak en vir haar die pos sonder 'n onderhoud aangebied. Die salaris was tweekeer soveel as haar onderwyspos, en sy het geen ander aanbiedings gekry nie. Om slegs op grond van haar kwalifikasies aangestel te word, met 'n salaris wat haar uiteindelik sou help om haar gesin te onderhou, was destyds 'n seldsame vonds vir 'n swart vrou, dus het sy die geleentheid aangegryp. Dit was in die tyd toe die Hooggeregshof 'n belangrike oordeel gevel het in die saak van ''Brown vs Board of Education of Topeka, Kansas'', wat beslis het dat Amerikaanse staatswette wat rasseskeiding in openbare skole opstel, ongrondwetlik was. Skole in Virginië was egter steeds volgens ras geskei omdat die Hooggeregshof nie bepaal het watter state volgens die nuwe uitspraak moes hervestig nie. Dit het bygedra tot senuweeagtigheid by West oor die pos in die middel van nêrens in die Suide. Verskeie groepe soos die [[Ku Klux Klan]] en die ''Night Riders'' was steeds op vrye voet en die vooruitsig om na 'n plattelandse area in 'n suidelike staat te trek, kon vir 'n ongetroude swart vrou skrikwekkend wees, maar West het haarself nie laat afskrik nie. Die Burgerregtebeweging was in volle gang tydens haar tyd by Dahlgren. Alhoewel sy die beweging ondersteun het, kon sy nie aan vreedsame protesoptredes deelneem nie omdat sy 'n regeringswerknemer was. In Boomtown, waar getroude mense op die basis woon, was sy deel van 'n klub van swart vroue wat onderwerpe rondom burgerregte bespreek het. Gedurende haar loopbaan het sy baie ontberinge ondervind weens rassisme teen Afro-Amerikaners, primêr die gebrek aan erkenning wat sy tydens haar werk gekry het, terwyl haar blanke kollegas lof en voorregte ontvang het. Haar teleurstelling kom na vore in haar biografie dat sy nie die projekte gegee is wat reismoontlikhede en blootstelling moontlik gemaak het nie. In 2018 het West 'n PhD voltooi via 'n afstandsonderrigprogram by die School of Public and International Affairs by [[Virginia Tech]].<ref name="AirForce"/> West verkies steeds om 'n papierkaart bo 'n GPS te gebruik en sê dat sy steeds haar brein meer vertrou.<ref>{{Cite web|url=https://atlantablackstar.com/2018/02/04/meet-gladys-west-black-female-engineer-played-pivotal-role-developing-gps/|title=Meet Gladys West, The Black Female Engineer Who Played a 'Pivotal' Role In Developing the GPS|last=Kenney|first=Tanasia|date=February 4, 2018|website=Atlanta Black Star|language=en-US|access-date=March 17, 2019}}</ref> Sy het gesê: 'Ek is 'n praktiese soort persoon. As ek die pad kan sien en kan sien waarheen dit draai en waarheen dit gaan, voel ek meer seker."<ref name=Mohdin /> == Publikasies == * {{cite journal | last=West | first=Gladys B. | title=Smoothing of Geos 3 satellite radar altimeter data | journal=Journal of Geophysical Research | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=84 | issue=B8 | year=1979 | issn=0148-0227 | doi=10.1029/jb084ib08p04055 | page=4055}} * {{cite book | last=West | first=Gladys B | title=SEASAT Satellite Radar Altimetry Data Processing System. | publisher=[[Naval Surface Weapons Center]] | location = Dahlgren, VA | date=May 1981 |id=NSWC TR 81-234|via=Defense Technical Information Center}} * {{cite journal | last=West | first=Gladys B. | title=Mean Earth ellipsoid determined from SEASAT 1 altimetric observations | journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=87 | issue=B7 | date=1982-07-10 | issn=0148-0227 | doi=10.1029/jb087ib07p05538 | pages=5538–5540}} * {{cite book | last=West | first=Gladys B. | title=Data Processing System Specifications for the GEOSAT Satellite Radar Altimeter. | publisher=Naval Surface Weapons Center |location=Dahlgren VA |id=NSWC TR 86-149 |via=Defense Technical Information Center}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="britannica-bio">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Gladys-West|title=Gladys West &#124; Biography, Accomplishments, Hidden Figure, GPS, Mathematician, & Facts &#124; Britannica|date=October 23, 2023 }}</ref> }} == Bronne == * {{Cite web|url=https://www.amightygirl.com/blog?p=22639|title=Dr.&nbsp;Gladys West: The "Hidden Figure" who pioneered GPS technology|last=Handcock|first=Katherine|date=23 May 2019|website=A Mighty Girl|access-date=2021-01-15}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Gladys}} [[Kategorie:Geboortes in 1930]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Rekenaarprogrammeerders]] n2rw72xx7gy3gah9pzz9pww5simi8gy 0 391283 2925635 2886746 2026-08-16T18:05:19Z Aliwal2012 39067 2925635 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Mario Gabriele Andretti''' (gebore 28 Februarie [[1940]])<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Mario-Andretti|title=Mario Andretti|website=Encyclopædia Britannica|access-date=September 18, 2020}}</ref> is 'n voormalige Italiaans-gebore Amerikaanse renjaer. Andretti is een van die suksesvolste Amerikaners in die geskiedenis van motorsport,<ref>{{Cite web|url=http://www.carophile.org/greatest-race-car-drivers-of-all-time/7/|title=10 Greatest Race Car Drivers of All Time|date=May 7, 2015|publisher=carophile.org|access-date=April 9, 2017}}</ref> hy is een van slegs twee jaers wat wedrenne in [[Formule Een]], IndyCar, die World Sportscar Championship en NASCAR gewen het (die ander is Dan Gurney). Hy het ook wedrenne in dwergmotorrenne en naelmotorrenne gewen . Tydens sy loopbaan het Andretti die [[1978 Formule Een-seisoen|1978 Formule Een Wêreldkampioenskap]] gewen, vier IndyCar- titels (drie onder USAC -sanksionering, en een in CART), en IROC VI. Tot op hede bly hy die enigste jaer ooit wat die Indianapolis 500 (1969), Daytona 500 (1967) en die Formule Een-wêreldkampioenskap gewen het, en, saam met [[Juan Pablo Montoya]], die enigste jaer wat 'n wedren in die NASCAR-bekerreeks, Formule Een en 'n Indianapolis 500 gewen het. Andretti se oorwinning by die 1978 [[Nederlandse Grand Prix]] is die laaste Formule Een-oorwinning deur 'n Amerikaanse jaer.<ref>{{Cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4196/is_20050618/ai_n14672796|title=U.S. GRAND PRIX; Feel the need for Speed; Formula One racer tops|last= Kallmann, Dave|date=June 18, 2005|website=Milwaukee Journal Sentinel|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726114333/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4196/is_20050618/ai_n14672796|archive-date=July 26, 2013|access-date=June 12, 2007}}</ref> Andretti het 109 loopbaanoorwinnings op groot bane behaal.<ref name="IMHoF">{{Cite web|url=http://www.motorsportshalloffame.com/halloffame/2000/Mario_Andretti_main.htm|title=Biography|website=International Motorsports Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20060508043942/http://www.motorsportshalloffame.com/halloffame/2000/Mario_Andretti_main.htm|archive-date=May 8, 2006|access-date=February 22, 2007}}</ref> [[Lêer:MarioAndretti.jpg|links|duimnael|Andretti in 1991]] In 1973 het USAC sy nasionale kampioenskap in grond- en baankampioenskappe verdeel.<ref name="NSCHoF">{{Cite web|url=http://www.sprintcarhof.com/Inductees.aspx|title=National Sprint Car Hall of Fame Inductees|publisher=National Sprint Car Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703120306/http://www.sprintcarhof.com/Inductees.aspx|archive-date=July 3, 2007|access-date=July 10, 2007}}</ref> Andretti het een oorwinning op die baan behaal en het vyfde in die seisoenpunte geëindig en tweede in die grondkampioenskap geëindig.<ref name="NSCHoF" /> Hy het in 1974 aan USAC se grondbaanafdeling deelgeneem en die grondbaankampioenskap gewen terwyl hy aan albei reekse deelgeneem het.<ref name="sportscentury">{{Cite web|url=http://www.espn.go.com/classic/biography/s/andretti_mario.html|title=Super Mario had speed to burn|last=Larry Schwartz|website=[[ESPN]]|access-date=June 14, 2007}}</ref> Andretti het ook in 1973 en 1974 aan die Noord-Amerikaanse Formule 5000 -reeks deelgeneem en in albei seisoene tweede in die kampioenskap geëindig.<ref name="sportscentury" /> == Formule Een-loopbaan == [[Lêer:Andretti_at_1981_Dutch_Grand_Prix.jpg|links|duimnael|Andretti het die Alfa Romeo 179C by die [[1981 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix in 1981]] bestuur.]] [[Lêer:Chapman_and_Andretti_at_1978_Dutch_Grand_Prix.jpg|links|duimnael|Andretti en Colin Chapman by die [[1978 Nederlandse Grand Prix]].]] [[Formule Een]] is die hoogste vorm van oopwielrenne wat deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA), motorsport se internasionale beheerliggaam, goedgekeur word. Alhoewel dit in Europa ontstaan het, het dit teen die 1960's renne wêreldwyd ingesluit. Tydens Andretti se eerste Indianapolis 500, in 1965, ontmoet hy Colin Chapman, eienaar van die [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus Formule Een-span]], wat die uiteindelike renwenner [[Jim Clark]] se motor ingeskryf het.<ref name="FormulaOne.com">{{Cite web|url=http://www.formula1.com/teams_and_drivers/hall_of_fame/242/|title=Mario Andretti|last=Gerald Donaldson|website=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629190346/http://www.formula1.com/teams_and_drivers/hall_of_fame/242/|archive-date=June 29, 2007|access-date=July 16, 2007}}</ref> Andretti het vir Chapman vertel van sy ambisie om aan Formule Een deel te neem en is gesê "Wanneer jy gereed is, bel my." Teen 1968 het Andretti gevoel hy is gereed. Chapman het vir hom 'n motor gegee, en die jong Amerikaner het die voorste wegspringplek ingeneem in sy Lotus 49 tydens sy debuut by die 1968 Verenigde State Grand Prix by [[Watkins Glen Internasionale Renbaan|Watkins Glen]].<ref name="FormulaOne.com" /><ref>{{Cite journal|last=Taylor|first=Simon|title=Lunch with...Mario Andretti|journal=Motorsport|volume=LXXXIII|pages=33–42|date=March 2007}}</ref> Andretti het sporadies aan Formule Een deelgeneem oor die volgende vier jaar vir Lotus, March en [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], terwyl hy voortgegaan het om op sy renloopbaan in Amerika te fokus.<ref name="FormulaOne.com" /> By die [[1971 Suid-Afrikaanse Grand Prix]], tydens sy debuut vir Ferrari, het hy sy eerste Grand Prix gewen. Drie weke later, by die nie-kampioenskaps Questor Grand Prix in die VSA, het hy die Italiaanse span 'n tweede oorwinning besorg.<ref>{{Cite web|url=http://www.forix.com/8w/questor.html|title=The Questor Grand Prix|last=Tom Prankerd|website=forix.com|access-date=15 April 2007}}</ref> Die dag voor die Questor GP het hy 9de geëindig in die Indy-motorren by Phoenix International Raceway.<ref>{{Cite web|url=http://www.champcarstats.com/races/197103.htm|title=1971 Jimmy Bryan 150|website=www.champcarstats.com}}</ref> [[Lêer:Mario_Andretti_1984.jpg|links|duimnael|Andretti in 1984]] == Indianapolis 500 == Andretti het die Indianapolis 500 slegs eenkeer in 29 pogings gewen. Andretti het soveel voorvalle en amperse oorwinnings by die baan gehad dat kritici die gesin se prestasie ná Mario se 1969 Indianapolis 500-oorwinning die "Andretti Curse" gedoop het.<ref name="KnightRidder">{{Cite web|url=http://archive.southcoasttoday.com/daily/05-01/05-26-01/c05sp125.htm|title=What curse? Andretti is back at Indy|last=Steve Crowe|website=Knight Ridder|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020095644/http://archive.southcoasttoday.com/daily/05-01/05-26-01/c05sp125.htm|archive-date=20 Oktober 2007|access-date=11 Julie 2007}}</ref> Andretti het slegs vyf keer die volle 800 km (500 myl) voltooi, insluitend sy 1969 Indianapolis 500- oorwinning. Andretti was die eerste bestuurder wat 200 myl per uur (320 km/h) oorskry het terwyl hy vir die 1977 Indianapolis 500 geoefen het.<ref name="ESPNclassic">{{Cite web|url=http://espn.go.com/classic/s/add_andretti_mario.html|title=Andretti's only Indy 500 win came in 1969|website=ESPN classic|access-date=April 21, 2007}}</ref> In 1969, na 4 jaar van teëspoed, het Andretti die Indianapolis 500 oorheers op pad na sy enigste oorwinning in die wedren.<ref>Indianapolis 500, Bruce R. Craig Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=230525&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref> Die wedren is opvallend aangesien dit die enigste Indy 500 in die geskiedenis is waar die wenjaer die hele wedren op slegs een stel bande voltooi het. Die 1993 Indianapolis 500 was Andretti se laaste noemenswaardige lopie, nadat hy pas 'n oorwinning by Phoenix behaal het. Op paaldag was Andretti die eerste motor wat 'n kwalifiserende lopie voltooi het, en het op die voorlopige voorste posisie gesit. Andretti se spoed het die hele middag volgehou, maar met minder as 'n uur oor het Arie Luyendyk sy spoed verbygesteek en die paal gevat. Op die wedrendag was Andretti die grootste deel van die middag 'n faktor en het die meeste rondtes (72) gelei. Terwyl hy in rondte 134 voorgeloop het, is Andretti gepenaliseer omdat hy by die kuipe aangedoen het terwyl dit gesluit was. 'n Stop-en-ry straf het hom net na die tweede plek laat val. In die laaste 50 rondtes het hy hanteringsprobleme begin ontwikkel as gevolg van sy bande, en kon slegs vyfde eindig. Andretti se laaste wedren by Indy was die 1994 Indianapolis 500.<ref name="KnightRidder"/> Op 23 April 2003, in die aanloop tot die 2003 Indy 500, het Andretti op die ouderdom van 63 die baan vir die eerste keer in tien jaar in 'n oopwielmotor aangepak. Hy het aan 'n toetssessie vir sy seun Michael se AGR IndyCar-span deelgeneem. Een van die span se gereelde bestuurders, Tony Kanaan, het 'n week vroeër 'n radiale fraktuur van sy arm opgedoen in 'n ongeluk op 15 April by Twin Ring Motegi. Indien Kanaan nie betyds toegelaat is om te jaag nie, is voorlopige planne voorberei vir Andretti om die motor vir hom te kwalifiseer. Hy sou die motor op die wedrendag na Kanaan oorgee, hoewel geen planne gemaak is vir Andretti om werklik in die wedren te jaag nie. Tydens die toets het Andretti teen mededingende spoed gejaag, maar het ongelukkig oor puin op die baan gery, wat sy motor in die lug gelanseer. Andretti se poging het met 'n skouspelagtige ongeluk geëindig en hy kon met net 'n geringe snywond aan sy ken van die wrak wegstap. Dit was Andretti se laaste belangrike aktiwiteit op die baan by Indianapolis. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1940]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2t553kgv4k6kjesjd9vdlqwl0rx6ont 0 392338 2925745 2916217 2026-08-17T06:39:46Z Jcb 223 2925745 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Mandisa Maya | beeld = Mmaya img.jpg | beeldonderskrif = Regter M. Maya in kamers, Bloemfontein, 2015 | orde1 = 23ste Hoofregter van Suid-Afrika | termynaanvang1 = 1 September 2024 | termyneinde1 = | voorganger1 = [[Raymond Zondo]] | opvolger1 = | orde2 = 8ste Adjunkhoofregter van Suid-Afrika | termynaanvang2 = 1 September 2022 <ref>https://mg.co.za/news/2022-07-25-ramaphosa-appoints-mandisa-maya-as-deputy-chief-justice/</ref> | termyneinde2 = 31 Augustus 2024 | voorganger2 = [[Raymond Zondo]] | opvolger2 = Dunstan Mlambo | orde3 = 4de President van die Hoogste Hof van Appèl van Suid-Afrika |termynaanvang3 = 26 Mei 2017<br />Waarnemend: Oktober 2016 – 25 Mei 2017 |termyneinde3 = 31 Augustus 2022 |voorganger3 = Lex Mpati |adjunk3 = Jeremiah Shongwe {{small|(Waarnemend)}}<br />Xola Petse |orde4 = 5de adjunkpresident van die Hoogste Hof van Appèl van Suid-Afrika |president4 = Lex Mpati |termynaanvang4 = 23 September 2015 |termyneinde4 = Oktober 2016 |voorganger4 = Kenneth Mthiyane<br />Mahomed Navsa {{small|(Waarnemend)}} |opvolger4 = Jeremiah Shongwe {{small|(Waarnemend)}}<br />Xola Petse |orde5 = Kansellier van die [[Universiteit van Mpumalanga]] |termynaanvang5 = 1 Julie 2021 |1blankname5 = Vise-Kansellier |1namedata5 = Thoko Mayekiso |voorganger5 = [[Cyril Ramaphosa]] |geboortenaam = Mandisa Muriel Lindelwa Maya |geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1964|03|20}} |geboorteplek = [[Tsolo]], [[Transkei]] |sterfdatum = |sterfplek = |huweliksmaat = Dabulamnazi Mlokoti |kinders = 3 |alma_mater = Duke University<br />Georgetown University<br />[[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]] <br /> Universiteit van Transkei {{small|(tans deel van die Walter Sisulu Universiteit vir Tegnologie en Wetenskap)}} <br /> [http://home.intekom.com/stjohns/first.html St. Johns College,Mthatha] | religie = | handtekening = }} '''Mandisa Muriel Lindelwa Maya Mlokoti''' (gebore [[20 Maart]], [[1964]]) is Suid-Afrikaanse regsgeleerde wat sedert September 2024 as die Hoofregter van die [[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]] dien. Sy is die eerste vrou om die amp te beklee. Sy was ook die eerste vrou om as regterpresident van die [[Hoogste Hof van Appèl, Suid-Afrika|Appèlhof]] (HHA) te dien. Sy het die aanstelling beklee vanaf 26 Mei 2017, voordat sy die benoeming as die eerste vroulike adjunkhoofregter van die Grondwetlike Hof in September 2022 aanvaar het. Sy is ook die eerste vroulike kansellier van die [[Universiteit van Mpumalanga]], welke aanstelling sy sedert 1 Julie 2021 beklee.<ref>{{Cite web|url=http://www.justice.gov.za/sca/judges_cv.html|title=SCA Judges' CV|website=www.justice.gov.za|access-date=2017-04-03|archive-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213094033/https://www.justice.gov.za/sca/judges_cv.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ewn.co.za/2017/05/26/justice-mandisa-maya-becomes-first-woman-to-occupy-president-of-sca-post|title = Justice Mandisa Maya becomes first woman to occupy top SCA post}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timeslive.co.za/local/2017/05/26/Judge-Mandisa-Maya-is-new-president-of-the-Supreme-Court-of-Appeal|title=Judge Mandisa Maya is new president of the Supreme Court of Appeal|first=TMG|last=Digital|date=26 Mei 2017|website=The Times|accessdate=26 Mei 2017}}</ref> Sy het voorheen gedien as onder andere regter van die Mthatha Hooggeregshof, as juniorregter van die Appèlhof, en later as adjunk-regterpresident van dieselfde hof, bykomend tot aanstellings as waarnemende regter by verskeie howe.<ref>{{cite news |first=Jenni |last=Evans |date=6 Maart 2017 |newspaper=News24 |title=Judge Maya makes SCA history… again |url=http://www.news24.com/SouthAfrica/News/judge-maya-makes-sca-history-again-20170306 |accessdate=28 Mei 2017}}</ref> Op 3 Mei 2022 het Maya President [[Cyril Ramaphosa]] se benoeming om as adjunkhoofregter vir Suid-Afrika aangestel te word aanvaar.<ref name="swart">{{cite news |first=Megan |last=Swart |date=25 Julie 2022 |newspaper=[[Maroela Media]] |title=Eerste vrou as adjunkhoofregter aangestel |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/eerste-vrou-as-adjunkhoofregter-aangestel/ |accessdate=27 Julie 2022}}</ref><ref name="swart2">{{cite news |first=Megan |last=Swart |date=25 Julie 2022 |newspaper=[[Maroela Media]] |title='Mylpaal' met aanstelling van nuwe adjunkhoofregter |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/mylpaal-met-aanstelling-van-nuwe-adjunkhoofregter/ |accessdate=27 Julie 2022}}</ref><ref name="jsc">{{cite web |author1=Judicial Service Commission |title=Request for comments on candidate nominated for the position of Deputy Chief Justice of the Republic of South Africa |url=https://www.judiciary.org.za/images/news/2022/Media_statement_-_Request_for_comments_on_candidate_nominated_for_the_position_of_Deputy_Chief_Justice_of_the_Republic_of_South_Africa.pdf |publisher=Office of the Chief Justice, Republic of South Africa |access-date=10 Mei 2022 |date=4 Mei 2022}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Mandisa Maya is op 20 Maart 1964 in [[Tsolo]] in die destydse [[Transkei]] gebore as die oudste van ses kinders. Haar ma en pa was albei onderwysers.<ref name=CJ>{{cite web|url=https://theconversation.com/south-africa-could-soon-have-its-first-woman-chief-justice-heres-who-she-is-176896|work=The Conversation|title=South Africa could soon have its first woman Chief Justice: here’s who she is|date=11 Februarie 2022|access-date=11 Junie 2022|first=Omphemetse|last=Sibanda}}</ref> Sy het grootgeword in [[King William's Town]] naby die voormalige [[Ciskei]]-tuisland, en matrikuleer aan St John's College,<ref name=CJ/> Mthatha. Hierna sou sy voortgaan om drie regsgrade te verwerf aan onderskeidelik die Universiteit van Transkei, die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]] (ontbind op 1 Januarie 2004, tans deel van die [[Universiteit van KwaZulu-Natal]]) en Duke-universiteit in die [[Verenigde State]] vanaf 1986 tot 1990.<ref>{{Cite web|url=https://www.concourt.org.za/index.php/judges/acting-judges/12-acting-judges/197-justice-maya-mandisa-muriel-lindelwa|title=Justice Maya Mandisa Muriel Lindelwa|website=www.concourt.org.za|access-date=2019-12-29}}</ref> == Loopbaan == Regter Maya het aanvanklik van 1987 tot 1988 as regsklerk (kandidaatprokureur) by Dazana Mafungo Ing. in [[Mthatha]] gewerk, voordat sy 'n betrekking aanvaar het as tolk en aanklaer by die Mthatha-landdroshof. Hierna was sy van 1991 tot 1993 assistent-staatsregsadviseur, voordat sy haar klerkskap (aansoek om as advokaat toegelaat te word en te praktiseer) by die Johannesburgse Balie in 1993 voltooi het. Sy was 'n geruime tyd in die VSA werksaam by die Woman's Legal Defense Fund in [[Washington DC]] as regsbeleidsadvokaat. Vanaf 1993 tot 1995 het Maya as [[lektor|regsdosent]] aan die Universiteit van Transkei (tans deel van die Walter Sisulu Universiteit vir Tegnologie en Wetenskap) doseer, en ook as advokaat in Transkei gepraktiseer.<ref name=CJ/> Maya is in 1999 na die regbank opgeroep, aanvanklik as waarnemende regter van die [[Mthatha]] Hooggeregshof, en daarna in die arbeidshof te [[Grahamstad]], [[Port Elizabeth]], die [[Bisho]] Hooggeregshof, die [[Hoogste Hof van Appèl, Suid-Afrika|Appèlhof]], vanaf 2005, en die [[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]], vanaf 2011. Sy het in 2008 as waarnemende Regter van die Hooggeregshof van Namibië gedien, en ook in 2015 in dié hoedanigheid by die Appèlhof van [[Lesotho]].<ref name=CJ/> Maya is in 2016 as president van Suid-Afrika se [[Hoogste Hof van Appèl, Suid-Afrika|Appèlhof]] in [[Bloemfontein]] aangestel; die eerste vrou wat die rol beklee het,<ref name=CJ/> en op 3 Mei 2022 aanvaar Maya President [[Cyril Ramaphosa]] se benoeming om as die eerste vroulike adjunkhoofregter van Suid-Afrika te dien.<ref name="swart" /><ref name="swart2" /><ref name="jsc" /> Maya is in Julie 2024 deur Ramaphosa as Suid-Afrika se eerste vroulike hoofregter aangewys. Sy het die amp op 1 September 2024 aanvaar.<ref>[https://www.justice.gov.za/m_statements/2024/20240725-ChiefJusticeMaya.html Ministry welcomes the appointment of Justice Mandisa Maya as Chief Justice]</ref> == Eerbewyse en toekennings == Regter Maya het eredoktorsgrade in regte van 'n aantal universiteite ontvang. Sy is verkies tot president van die Suid-Afrikaanse afdeling van die Internasionale Vereniging van Vroueregters, en het in 2012 die Suid-Afrikaanse Vroueprokureurs-ikoon-toekenning ontvang vir haar rol in die bemagtiging en mentorskap van vroue in beide die regbank en die breër regsprofessie.<ref name=CJ/> == Persoonlike lewe == Maya is getroud met Dabulamanzi Mlokoti en het drie kinders.<ref name=CJ/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Maya, Mandisa}} [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Xhosas]] s6buolkbisdeai6k61zx7e25sboui7k 0 393439 2925791 2916846 2026-08-17T11:43:59Z Jcb 223 2925791 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Het adelsdiploma van de Bye.jpg|duimnael|Adelsdiploma van die familie De Bye, omstreeks 1830.]] Die '''Nederlandse adel''' is 'n groep mense wat tot 'n oorspronklik bevoorregte stand (die edeles) behoort. In die huidige tyd word die [[adel]] as 'n historiese instelling van die Nederlandse samelewing beskou. Die huidige adel is in 1814 gevorm deur die Nederlandse Grondwet wat die bestaan van 'n adelstand vasgelê het. Die geskiedenis van die adel in Nederland is wel veel ouer. == Geskiedenis == Die begrip adel gaan terug na die [[Middeleeue]] toe vorste hulle omring het met krygsliede en raadgewers wat op die langeduur in ridderskappe ontwikkel het. In die periode van die [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande|Republiek van die Verenigde Nederlande]] (1581 tot 1795) het die adel hul konstitusionele rol behou. In elk van die sewe provinsies was die adel in ridderskappe georganiseer en het hulle verteenwoordig in die [[Provinsiale State]] gehad. Met die totstandkoming van die [[Bataafse Republiek]] in 1795 is die stande en die adel afgeskaf.<ref name="ges">[https://www.adelsvereniging.nl/over-ons/geschiedenis Geschiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908091647/https://www.adelsvereniging.nl/over-ons/geschiedenis |date= 8 September 2022 }}. ''Over ons''. Nederlandse Adelsvereniging. Geraadpleeg 8 September 2022.</ref> In 1813/1815, toe die [[Koninkryk van die Nederlande]] tot stand gebring is, is die regte van die adel weer herstel en het die adel 'n amptelike status verky wat in 1814 in die Grondwet vasgelê is. Die grondwet het onder meer bepaal dat adeldom deur die koning verleen word. Die Eerste en Tweede Kamer van die [[Stategeneraal van Nederland|Stategeneraal]] is indirek verkies. As deel van die adel se staatsregtelike rol, is die kieskolleges vir die verkiesing onder andere uit die ridderskappe saamgestel. Die koning het ook 'n advieskollege, die Hoge Raad van Adel, ingestel wat hom moes bystaan in die uitvoer van adelsbeleid en die byhou van 'n register (die filiasieregister) van die Nederlandse adel.<ref name="raad">[https://www.hogeraadvanadel.nl/adel/nederlandse-adel-van-1814-tot-nu Nederlandse adel van 1814 tot nu]. ''Adel''. Hoge Raad van Adel. Geraadpleeg 8 September 2022.</ref><ref name="ges" /> Hierdie voorregte wat die huidige adel geniet het, sou van korte duur wees. Die adel se voorregte en konstitusionele rol is deur die Nederlandse Grondwet van 1848 afgeskaf. Dit was tydens die [[Revolusiejaar 1848]], toe opstande in vele Europese en ander lande voorgekom het met die doel om monargiese strukture te verwyder en meer regte aan die gewone mens te gee. Om 'n opstand in Nederland te verhoed het die koning demokratiese hervormings laat deurvoer wat tot die instelling van verteenwoordigende demokrasie en die afskaffing van stande gelei het.<ref>Evans, R.J.W. and Hartmut Pogge von Strandmann, eds., ''The Revolutions in Europe 1848–1849'' (2000) pp. v, 4</ref> Die koning se mag is aansienlik ingeperk en die Grondwet het weggedoen met die begrip adelstand en dit met adeldom vervang. Na 1848 is die enigste voorregte wat die adel in Nederland geniet die voer van titels en predikate, en die toekenning van familiewapens by koninklike besluit.<ref name="raad" /> In 1994 is die Wet op die Adeldom in [[Nederland]] uitgevaardig, wat adelsreg vir die eerstemaal gekodifiseer en in die Nederlandse wet neergelê het. Voorheen was adelsreg slegs 'n ongeskrewe tradisionele [[gewoontereg]]. Die wet van 1994 bepaal aan wie en wanneer adeldom aan iemand verleen kan word.<ref name="raad" /> Die Nederlandse adel vorm 'n klein onderdeel van die samelewing. In 2011 was daar 8459 adellikes in Nederland woonagtig en sowat 2500 in die buiteland<ref name="ain">"[https://www.adelinnederland.nl/veel-gestelde-vragen/ Veel gestelde vragen]". ''Adel in Nederland''. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 3 September 2022.</ref> - altesaam, minder as 0,07% van die Nederlandse bevolking. == Adellike titulatuur == Die enigste (sigbare) voorreg wat die Nederlandse adel nog het, is die voer van 'n adellike titel of adellike predikaat. Ongetitelde Nederlandse adel het die reg op die predikaat jonkeer of jonkvrouw. Getitelde adel het die reg op die titels ridder, baron/barones, burggraaf/burggravin, graaf/gravin, markies/markiesin, hertog/hertogin of prins/prinses, nagelang van watter titel verleen, erken of ingelyf is. Die titel van [[ridder]] het nie 'n vroulike vorm nie.<ref>"[https://www.hogeraadvanadel.nl/adel/adellijke-titulatuur/adellijke-titels-en-predicaten-in-nederland Adellijke titels en predicaten in Nederland]". ''Adellijke titulatuur.'' Hoge Raad van Adel. Geraadpleeg 3 September 2022.</ref> In Nederland betaan die grootste deel van die sowat 300 bestaande adellike families uit ongetiteldes wat die predikaat [[jonkheer]] of [[Jonkheer|jonkvrouw]] voer.<ref name="ain" /> Adeldom is nou verbonde aan die regerende koningshuis en het 'n erflike status.<ref>"[https://www.hogeraadvanadel.nl/adel Adel]". Hoge Raad van Adel. Geraadpleeg 3 September 2022.</ref> Iemand behoort tot die Nederlandse adel wanneer hulle of deur koninklike besluit adellikheid toegestaan is, of wanneer hul vader 'n lid van die adel was. Volgens gewoontereg vererf adeldom slegs langs die manlike lyn. Dogters van 'n adellike man is dus van adel, maar kan hul adeldom nie aan hul nageslag deurgee nie. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nederlandse adel]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] 60ppjr85wzn1ci88iv46u0h22k0lzic 0 393703 2925594 2925431 2026-08-16T15:23:07Z Aliwal2012 39067 2925594 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Samuel_Merrill_Woodbridge_1819-1905.jpg|regs|duimnael|Eerwaarde Samuel Merrill Woodbridge, laat 1860's]] Eerwaarde '''Samuel Merrill Woodbridge''', DD, LL. D. ([[5 April]] [[1819]] – [[23 Junie]] [[1905]]) was 'n Amerikaanse geestelike, [[Teologie|teoloog]], skrywer en universiteitsprofessor. Woodbridge was 'n gegradueerde van die New York Universiteit en die New Brunswick Theological Seminary en het sestien jaar lank as 'n geestelike in die Hervormde Kerk in Amerika gepreek. Nadat hy in [[New Brunswick, New Jersey]], gevestig het, het hy vir 44 jaar as professor in kerkgeskiedenis en kerkregering aan die New Brunswick Theological Seminary onderrig gegee, en vir sewe jaar as professor in "[[metafisika]] en filosofie van die menslike verstand" by Rutgers College (nou Rutgers, die Staatsuniversiteit van New Jersey) in New Brunswick. Woodbridge het later die New Brunswick-kweekskool gelei as Dekaan en President van die Fakulteit van 1883 tot 1901. Hy was die skrywer van drie boeke en verskeie gepubliseerde preke en toesprake wat verskeie aspekte van Christelike geloof, [[teologie]], kerkgeskiedenis en regering dek. == Biografie == [[Lêer:Second Reformed Church, New Brunswick, NJ.jpg|regs|duimnael|Woodbridge het die Tweede Hervormde Kerk in New Brunswick, New Jersey, vir vyf jaar van 1852 tot 1857 bedien.]] Samuel Merrill Woodbridge is op 5 April 1819 in Greenfield, [[Massachusetts]] gebore. Hy was die derde van ses kinders van ds. Sylvester Woodbridge, DD (1790–1863) en Elizabeth Gould (oorlede in 1851).<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref><ref name="WoodbridgeRecord">Mitchell, Donald Grant and Mitchell, Alfred. ''[https://books.google.com/books?id=9glgAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=Woodbridge+Record&hl=en&sa=X&ei=e_g5UuqEPNOv4AO0nYGwDQ&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=Woodbridge%20Record&f=false The Woodbridge Record: Being an Account of the Descendants of the Rev. John Woodbridge of Newbury, Massachusetts]''. (New Haven, Connecticut: Tuttle, Morehouse & Taylor, 1883).</ref> (p.140).  Volgens 'n genealogiese kaart wat in 1907 in ''Munsey's Magazine'' gepubliseer is, was Woodbridge in die elfde geslag van 'n familie van geestelikes wat terugdateer na die laat 15de eeu.<ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref><ref name="SonsClergymenMunseys"> Lowell, D.O.S. [https://books.google.com/books?id=A3lRAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=onepage&q=Merrill%20Woodbridge&f=false "The Sons of Clergymen"] in ''Munsey's Magazine'' 37(6) (September 1907), 704-706; citing Clark, Sereno Dickenson. ''The New England Ministry Sixty Years Ago: The Memoir of John Woodbridge, D.D.'' (Boston: Lee and Shepard, 1877).</ref> Die vroegste geestelike in hierdie voorvaderlike geslag, ds. John Woodbridge (gebore in 1493), was 'n volgeling van [[John Wycliffe]].<ref name="CorwinRCAmanual" /><ref name="SonsClergymenMunseys" /> Woodbridge het aan die Universiteit van New York studeer en 'n [[Baccalaureus Artium]]-graad in 1838 behaal.<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref> As 'n voorgraadse student was Woodbridge 'n lid van die universiteit se geheimsinnige, vol manlike Eucleian Society en is verkies tot Phi Beta Kappa.<ref name="NYU1906Catalogue" /> Hy is in 1841 met 'n [[Magister Artium]] van die New Brunswick Theological Seminary toegeken en is as [[Dominee|predikant]] aangestel deur die Hervormde Kerk se klassis van New York, 'n beheerliggaam wat toesig hou oor kerke in die streek.<ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref><ref name="NBTS40thAnnivWoodbridge">''[https://books.google.com/books?id=OZ0eBlu1Iz4C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Fortieth Anniversary of the Inauguration of the Rev. S. M. Woodbridge, D.D., LL.D., as Professor in the Theological Seminary of the Reformed (Dutch) Church in America at New Brunswick, 1857–1897]''. (New Brunswick, New Jersey: New Brunswick Theological Seminary Alumni Association, 1897) : bl.4.</ref> Op hierdie tydstip het sy ''[[alma mater]]'', die Universiteit van New York, sy baccalaureusgraad tot 'n [[Meestersgraad]] in die kunste opgegradeer.<ref name="NYU1906Catalogue" /> Na sy kweekskool het hy as [[Pastoor|leraar]] gedien by die Suidelike Hervormde Nederlandse Kerk in South Brooklyn (1841–49), by die Tweede Hervormde Kerk in Coxsackie, New York (1849–52), en by die Tweede Hervormde Kerk in New Brunswick, New Jersey (1852–57).<ref name="NYU1906Catalogue" /><ref name="NBTS40thAnnivWoodbridge" /> In Desember 1857 is Woodbridge in die fakulteit van twee skole in New Brunswick, New Jersey aangestel. Hy het 44 jaar as professor in kerklike geskiedenis en kerkregering gedien by New Brunswick Theological Seminary (van 1857 tot 1901) en vir sewe jaar as professor in "[[Metafisika]] en filosofie van die menslike verstand" by Rutgers College (van 1857 tot 1864).<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref><ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref><ref name="NBTS40thAnnivWoodbridge" /><ref name="RutgersColl1916Catalogue">Raven, John Howard (Rev.) (compiler). ''[https://books.google.com/books?id=nK1BAAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Catalogue of the Officers and Alumni of Rutgers College (originally Queen's College) in New Brunswick, N.J., 1766–1916]''. (Trenton, New Jersey: State Gazette Publishing Company, 1916).</ref> (pp.40, 397).  Beide skole was toe geaffilieer by die [[Protestantisme|Protestantse]] Nederduitse Gereformeerde geloof.<ref name="McCormickRutgers">McCormick, Richard P. ''Rutgers: a Bicentennial History''. (New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, 1966), passim.</ref> Hy is deur die Sinode aangestel in 'n vakature in beide professorate wat deur die dood van ds. John Ludlow, DD (1793–1857), op 8 September 1857.<ref name="DemarestNBTSCentennial1885">Demarest, David D. ''[https://books.google.com/books?id=nAcAAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Centennial of the Theological Seminary of the Reformed Church in America, formerly the Reformed Protestant Dutch Church, 1784–1884]''. (New Brunswick, New Jersey: Board of Publication of the Reformed Church in America, 1885).</ref> (p.128).  Tydens sy ampstermyn by die kweekskool het Woodbridge ook onderrig verskaf in die velde van pastorale, didaktiese en polemiese teologie —dikwels wanneer daar vakatures in die fakulteit was.<ref name="DemarestNBTSCentennial1885" /> [[Lêer:New_Brunswick_Theological_Seminary_Faculty_c1904.jpg|regs|duimnael|Emeritus professor Woodbridge (sittende, met wit baard en mantels) met die kweekskool se personeel, omstreeks 1904]] In 1883 het die Kerk se Algemene Sinode besluit dat die "oudste professor in diens in die Teologiese Kweekskool te New Brunswick as Dekaan van die Kweekskool aangewys word, en aan hom sal die dissipline van die Inrigting toevertrou word, volgens die regulasies waaroor ooreengekom kan word. deur die Fakulteit." <ref name="DemarestNBTSCentennial1885" />(p.134). Woodbridge het die kweekskool gelei as sy eerste Dekaan van die Kweekskool, en daarna as President van die Fakulteit tot sy aftrede in 1901. Beide posisies was voorgangers van die huidige kweekskoolpresident. Tydens sy loopbaan het Woodbridge eregrade van Union College (DD 1858) en van Rutgers College (AM, 1841; DD, 1857; LL. D. 1883) ontvang.<ref name="RutgersColl1916Catalogue2">Raven, John Howard (Rev.) (compiler). ''[https://books.google.com/books?id=nK1BAAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Catalogue of the Officers and Alumni of Rutgers College (originally Queen's College) in New Brunswick, N.J., 1766–1916]''. (Trenton, New Jersey: State Gazette Publishing Company, 1916): pp. 339, 346, 362.</ref> Hy het in 1901 as [[Emeritaat|emeritus-professor]] uit die onderwys getree, op die ouderdom van 82.<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref> == Huwelike == Woodbridge was tweekeer getroud. Sy eerste huwelik was met Caroline Bergen (sterf in 1861) in Februarie 1845; die egpaar het een dogter gehad, Caroline Woodbridge (gebore 1845). Op 20 Desember 1866 trou hy met sy tweede vrou, Anna Wittaker Dayton (1823–1920), met wie hy twee dogters gehad het, Anna Dayton Woodbridge (gebore 1869) en Mary Elizabeth Woodbridge (gebore 1872).<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref><ref name="WoodbridgeRecord"/> == Afsterwe == Woodbridge is op 23 Junie 1905 in New Brunswick, New Jersey, in die ouderdom van 86 oorlede.<ref name="NYU1906Catalogue">''[https://books.google.com/books?id=W6FBAAAAYAAJ&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&q=Merrill+Woodbridge#v=snippet&q=Merrill%20Woodbridge&f=falseGeneral Alumni Catalogue of New York University, 1833–1905: College, Applied Science and Honorary Alumni]''. (New York: General Alumni Society of New York University, 1906), 8.</ref> Hy is begrawe in 'n familiegraf in die Elmwood-begraafplaas, Noord-Brunswick, New Jersey.<ref>Staff. Brief news item in ''New Brunswick Daily Times'' (June 27, 1905), page 5, column 2.</ref> Die kerkhistorikus Charles Edward Corwin het opgeteken dat Woodbridge beskryf is as 'n sterk persoonlikheid wat "droë onderwerpe laat gloei van die lewe", en bygevoeg dat hy "baie vas in die geloof was, maar sy liefdevolle hart het hom vriendelik gemaak, selfs teenoor diegene wie se mening hy as gevaarlik beskou het."<ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref> == Werke == [[Lêer:NBTS_from_George_Street_New_Brunswick_NJ_1880_print.jpg|regs|duimnael|'n 1880-afdruk van die New Brunswick Theological Seminary-kampus, waar Woodbridge vir 44 jaar onderrig gegee het]] === Boeke === * 1872: ''Analise van sistematiese teologie'' (1ste uitgawe) * 1883: ''Analise van Sistematiese Teologie'' (2de Uitgawe) * 1895: ''Handleiding van Kerkgeskiedenis'' <ref>The seminary's [http://65.217.178.199/TLCScripts/interpac.dll?SearchForm?Directions=1&Config=pac&Branch=0 Gardner A. Sage Library catalogue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226005710/http://65.217.178.199/TLCScripts/interpac.dll?SearchForm%3FDirections=1&Config=pac&Branch=0|date=February 26, 2012}} lists "Jersey City, New Jersey: J.H. Pilson, 1895" as the publishing imprint, and its Library of Congress Catalogue number as "XT8 W85m" and "MC2 W85".</ref> * 1896: ''Opsomming van Kerkregering'' <ref>The seminary's [http://65.217.178.199/TLCScripts/interpac.dll?SearchForm?Directions=1&Config=pac&Branch=0 Gardner A. Sage Library catalogue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226005710/http://65.217.178.199/TLCScripts/interpac.dll?SearchForm%3FDirections=1&Config=pac&Branch=0|date=February 26, 2012}} does not list any publishing information available for this volume, but lists its Library of Congress Catalogue number as "OB1 W85"</ref> === Preke en diskoerse === Verskeie preke, toesprake en toesprake in die openbaar gehou deur ds. Woodbridge is in koerante en tydskrifte gedruk, as deel van 'n versameling adresse in boeke, en as afsonderlik gepubliseerde pamflette. Hierdie kleiner werke sluit in: <ref name="CorwinRCAmanual">Corwin, Charles Edward. ''[https://books.google.com/books?id=pYguAAAAYAAJ&pg=PA597&lpg=PA597&dq=Samuel+Merrill+Woodbridge+1819+1905&source=bl&ots=kIuD57mNhD&sig=tdFO-a5R6-WW8MuBxMpQHJOiOaM&hl=en&sa=X&ei=lOs5UqGIKuPD4AP4voCQDQ&ved=0CEwQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Samuel%20Merrill%20Woodbridge%201819%201905&f=false A Manual of the Reformed Church in America (formerly Reformed Protestant Dutch Church), 1628–1922]''. (5th Edition&nbsp;– New York: Board of Publication and Bible-School Work of the Reformed Church in America, 1922), 598.</ref> * 1853: "Beginsels van ons regering: 'n Dankseggingsdiskoers" * 1856: "Preek oor menslike regering", gedruk in die ''New Brunswick Fredonian'' * 1857: "Intreerede as professor in kerklike geskiedenis" * 1857: "On the Family", gedruk in ''The Christian Intelligencer'' <ref>Woodbridge, Samuel Merrill. "On the Family" in ''The Christian Intelligencer of the Reformed Dutch Church'' (December 24, 1857)</ref> * 1865: "Krag van die Bybel", gedruk in ''Die Nasionale Prediker en Dorpskansel'' <ref>Woodbridge, Samuel Merrill. "Power of the Bible" in ''The National Preacher and Village Pulpit''. (New York: W.H. Bidwell, 1865)</ref> * 1867: "Adres" gepubliseer in Richard Holloway Steele se ''Historiese Diskoers gelewer tydens die Viering van die Honderd-en-vyftigste herdenking van die Eerste Gereformeerde Nederlandse Kerk'' <ref>Steele, Richard Holloway. ''[https://books.google.com/books?id=eM_DzHFDiCYC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Historical Discourse delivered at the Celebration of the One Hundred and Fiftieth Anniversary of the First Reformed Dutch Church, New-Brunswick, N.J., October 1, 1867]''. (New York: John A. Gray & Green, Printers, 1867), 145–148.</ref> * 1869: "Toespraak" opgeneem in ''Verrigtinge by die Eeufeesherdenking van die Inwyding van die Noord-Hollandse Kerk, 25 Mei 1869'' <ref>"Address of Professor Woodbridge" in Collegiate Reformed Protestant Dutch Church of the City of New York. ''[http://catalog.hathitrust.org/Record/011564055 Proceedings at the centennial anniversary of the dedication of the North Dutch Church, May 25th, 1869: and also, at the laying of the corner-stone of the new church, on Fifth avenue, corner Forty-eighth street, on the same day]''. (New York : Aldine Press, 1869), 48–57.</ref> * 1871: "Diskoers oor welwillendheid gehou voor die Algemene Sinode te Albany", gedruk in ''Christian Intelligencer'' * 1875: ''Faith: It's True Position in the Life of Man: A Discourse, gepreek 22 November 1874, in die kapel van Rutgers College'' <ref>Woodbridge, Samuel Merrill. ''iarchive:cu31924031450947|Faith, its true position in the life of man: a discourse, preached November 22d, 1874, in the chapel of Rutgers College'' (New York: Board of Publications for the Reformed (Dutch) Church of America, 1875).</ref> * 1885: "Historical Theology: An Address", opgeneem in David Demarest se ''Centennial of the Theological Seminary of the Reformed Church in America, voorheen die Reformed Protestants Dutch Church, 1784–1884'': <ref name="DemarestNBTSCentennial1885">Demarest, David D. ''[https://books.google.com/books?id=nAcAAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Centennial of the Theological Seminary of the Reformed Church in America, formerly the Reformed Protestant Dutch Church, 1784–1884]''. (New Brunswick, New Jersey: Board of Publication of the Reformed Church in America, 1885).</ref> pp.21–44  * 1894: "Kenmerke van Dr. Campbell", opgeneem in ''<nowiki/>'n Gedenkteken van ds.'' ''William Henry Campbell, DD, LL.'' ''D., Wyle President van Rutgers College'' <ref>''[https://books.google.com/books?id=yaMaAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false A Memorial of Rev. William Henry Campbell, D.D., LL.D., Late President of Rutgers College]'' (New Brunswick, New Jersey: Rutgers College Board of Trustees, 1894), 33–34.</ref> * 1897: "Toespraak deur Professor Woodbridge", opgeneem in ''die veertigste herdenking van die inhuldiging van ds. SM Woodbridge, DD, LL.D., as professor in die Teologiese Seminarium van die Gereformeerde (Nederlandse) Kerk in Amerika in New Brunswick, 1857 –1897'': <ref name="NBTS40thAnnivWoodbridge" />pp.23–38  == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse teoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1819]] [[Kategorie:Sterftes in 1905]] b41fzh41fyzm1lijt93win80jxcfciy 0 395483 2925759 2916790 2026-08-17T07:40:56Z Jcb 223 2925759 wikitext text/x-wiki [[Lêer:I don´t believe in global warming.png|duimnael|Kritiek op Klimaatontkenning deur [[Banksy]].]] Die '''meningsverskil oor aardverwarming''', ook genoem die '''klimaatdebat''' of die '''klimaatkontroversie''', is die verskillende dispute oor die aard, oorsake en gevolge van [[aardverwarming]] (onlangse [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]]). Hierdie polemiek kom hoofsaaklik in die openbare debat en op [[sosiale media]] voor, terwyl daar al jare lank 'n breë konsensus in die [[wetenskap]] oor hierdie aard, oorsaak en gevolg bestaan. Die polemiek is aangevuur deur onder meer [[disinformasie]] uit die olie- en energiesektore. == Klimaatskeptisisme== [[Lêer:WetenskapontkenningAAA.jpg|duimnael|Kenmerke van wetenskapontkenning.]] Klimaatskepsis of klimaatontkenning is twyfel, verwerping of ontkenning van mensgemaakte klimaatsverandering. Die verskynsel het vanaf 1988 in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] ontstaan in reaksie op 'n groeiende politieke konsensus oor klimaatbeleid.<ref>https://history.aip.org/history/climate/public2.htm |''The Public and Climate Change'' (cont.— since 1980).besoekdatum 20 September 2019</ref> Dit het sedertdien ook in ander lande kop uitgesteek. Verdagmakery van die wetenskaplike konsensus oor klimaatsverandering kan verskeie vorme aanneem: ontken of twyfel oor verhitting self; van sy omvang, in vergelyking met vorige skommelinge in klimaat; van die menslike invloed op aardverwarming; of van die gevolge van aardverwarming en die behoefte om iets daaromtrent te doen. Mense wat die wetenskaplike breë kennis van klimaatsverandering bevraagteken, noem hulself soms klimaatskeptici of klimaattwyfelaars, en stel hul benadering as 'n vorm van wetenskaplike skeptisisme voor. Hulle teenstanders sien dit egter eerder as pseudoskeptisisme, en wys daarop dat dieselfde, voorheen ontkende argumente dikwels ingebring word en dat gedetailleerde kritiek op klimaatskennis vergroot word. Dit is hoekom hulle soms verkies om 'n term soos klimaatsveranderingontkener te gebruik, dikwels verkort tot klimaatontkenner (''climate change denier'' of ''climate denier''), 'n meer pejoratiewe term wat verwys na ander vorme van negationisme. [[Ontkenning van klimaatsverandering]] kan ook implisiet wees wanneer individue of groepe die wetenskaplike bewyse aanvaar, maar nie daarin slaag om dit in daadwerklike optrede te vertaal nie.<ref>{{en}}[https://ncse.com/library-resource/why-is-it-called-denial Why Is It Called Denial?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190612153621/https://ncse.com/library-resource/why-is-it-called-denial |date=12 Junie 2019 }} National Center for Science Education (geraadpleeg op 1 Julie 2019)</ref> === Morele ontkoppeling === Klimaatontkenning het toon meganismes van morele ontkoppeling. Die gevolge word dus deur 'n oordrewe optimisme afgeskaal, geïgnoreer of verdraai. [[Kognitiewe dissonansie]] maak dit makliker om skadelike effekte te ignoreer. Morele regverdiging kan ook gevind word deur slegte gedrag te regverdig deur vroeër goeie gedrag aan te haal. Vergoeding deur 'n enkele goeie daad sou voldoende wees. As gevolg van die omstander-effek en verspreiding en verskuiwing van verantwoordelikheid, word geen persoonlike verantwoordelikheid gevoel om aksie te neem nie. Versagtende vergelykings kan lei tot die dilemma van kollektiewe optrede en [[kuddegedrag]] waar die fokus op ander is. Die beperking van vryhede, beide waargeneem en werklik, kan lei tot sielkundige weerstand, waar die druk om 'n sekere houding aan te neem die teenoorgestelde uitwerking het.<ref>[https://www.ad.nl/economie/wij-zijn-allemaal-klimaatontkenners-wat-is-jouw-excuus~a09432fd/ Irene van den Berg: 'Wij zijn allemaal klimaatontkenners, wat is jouw excuus?' www.ad.nl 27-07-19] in ''Algemeen Dagblad''</ref> === Klimaatskeptisme en geslag === Die verband tussen klimaatskepsis en [[geslag]], veral manlikheid, word al 'n geruime tyd gerapporteer<ref>http://www.lse.ac.uk/GranthamInstitute/news/male-climate-change-sceptics-problem-women/ ''Why do male climate change ‘sceptics’ have such a problem with women?'' London School of Economics, 20 Februarie 2018, besoekdatum 14 Desember 2019</ref><ref>https://www.climategate.nl/auteurs/ ''Climategate'', besoekdatum 14 Desember 2019</ref> en is ook sedert 2017 wetenskaplik nagevors.<ref>Hultman, Martin, Pulé, Paul M. 2018. ''Ecological Masculinities. Theoretical Foundations and Practical Guidance''.Routledge, ISBN = 9781138719910, bl. 254, https://www.routledge.com/Ecological-Masculinities-Theoretical-Foundations-and-Practical-Guidance/Hultman-Pule/p/book/9781138719910 .Besoekdatum=14 Desember 2019</ref><ref>https://doi.org/10,1177%2F1097184X19839444 .Book Review: Ecological Masculinities: Theoretical Foundations and Practical Guidance, Harri Salovaara, 9 April 2019, Besoekdatum 14 Desember 2019</ref><ref>Griffin Cohen, Marjorie. 2017. Climate Change and Gender in Rich Countries, Routledge, ISBN =9781138222403, bl. 322, https://www.routledge.com/Climate-Change-and-Gender-in-Rich-Countries-Work-public-policy-and-action/Griffin-Cohen/p/book/9781138222403, Besoekdatum, 14 Desember 2019</ref> Die histories taamlik patriargale en destruktiewe houding van die ryk Noorde teenoor die natuur, wat beskou word as verantwoordelik vir 'n groot deel van die klimaatprobleem, laat wetenskaplikes deur die klimaatbeweging aangepas word na 'n meer ekologiese en (omgewings-) sorgsame houding. Hierdie dinamiek word ook aangevuur deur ekofeminisme. === Klimaatskeptisme en politieke konserwatisme === Mense is geneig om inligting te ignoreer wat nie by hul politieke oortuigings pas nie, selfs wanneer hierdie inligting deur wetenskaplikes as feite beskou word op grond van die beskikbare bewyse. Dit kan 'n [[Sielkunde|psigologiese]] verwerping van wetenskap wees, wanneer wetenskap implisiet verwerp word, of 'n [[ideologie]]se verwerping van wetenskap, wanneer politieke ideologie wetenskap eksplisiet verwerp.<ref name="sagepub">https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0963662521989193 , ''The nature and origins of political polarization over science''. Besoekdatum=2021-10-21</ref> Byvoorbeeld, in die VSA beskou 94% van die liberale vleuel van die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]] klimaatsverandering as 'n bedreiging, maar slegs 19% van die konserwatiewe vleuel van die [[Republikeinse Party (Verenigde State) |Republikeine]].<ref name="sagepub" /> == Wetenskaplike konsensus == [[Lêer:Aardverwarming.jpg|duimnael|Slegs 'n klein fraksie van wetenskaplike artikels tussen 1991 en 2012 verwerp aardverwarming.]] Twyfel oor klimaatsverandering word aansienlik meer in die populêre [[Media (kommunikasie)|media]] geopper deur sommige hoëprofiel-kritici as in die wetenskaplike literatuur.<ref>Boykoff, M.; Boykoff, J. (2004). [http://julesboykoff.org/wp-content/uploads/2013/06/B-as-B-2004-in-GEC.pdf Balance as bias: global warming and the US prestige press ]. Global Environmental Change Part A 14 (2): 125–136. {{DOI|10.1016/j.gloenvcha.2003.10.001}}</ref><ref>Oreskes, Naomi; Conway, Erik. Merchants of Doubt: How a Handful of Scientists Obscured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming (first ed.). Bloomsbury Press. {{ISBN|978-1-59691-610-4}}.</ref> Verskeie studies toon dat 90-100% van klimaatwetenskaplikes die konsensus deel dat klimaatsverandering deur menslike invloed veroorsaak word,<ref>Cook, John., Oreskes, Naomi., Doran, Peter T., Anderegg, William R. L., Verheggen, Bart., Maibach, Ed W., Carlton, J. Stuart, Lewandowsky. Stephan., Skuce, Andrew., G., Green, Sarah., A.. Nuccitelli, Dana., Jacobs, Peter., Richardson, Winkler, Bärbel., Painting, Rob en Rice, Ken. 2016. ''Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming'', http://stacks.iop.org/1748-9326/11/i=4/a=048002 , Environmental Research Letters, Volume=11, Uitgawe 4, bl. 048002, doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002, issn=1748-9326, Toegang Februarie 2019, argiefdatum 11 Desember 2019, https://web.archive.org/web/20191211121747/http://stacks.iop.org/1748-9326/11/i=4/a=048002</ref> diegene wat nie hierdie konsensus volg nie, publiseer gemiddeld minder wetenskaplike studies oor die onderwerp en word as minder prominent beskou.<ref>Anderegg, W.R.L., Prall, J.W., Harold, J. & Schneider, S.H. ''Expert credibility in climate change, Proceedings of the Natural Academy of Sciences of the U.S.A.'', 2010, http://www.pnas.org/content/early/2010/06/04/1003187107.full.pdf+html Volume 107, Uitgawe 27, bl. 12107–9, Toegang 30 Maart 2014, argief 22 Oktober 2018, https://web.archive.org/web/20181022184656/https://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WGIAR5_SPM_brochure_en.pdf</ref><ref>''Examining the Scientific Consensus on Climate Change'', Doran, P.T., Zimmerman, M.K., ''Eos, Transactions American Geophysical Union'', Volume 30, Uitgawe 3, 2009, http://tigger.uic.edu/~pdoran/012009_Doran_final.pdf , Toegang 30 Maart 2014, argiefdatum, 6 November 2015, https://web.archive.org/web/20151106083011/http://tigger.uic.edu/~pdoran/012009_Doran_final.pdf</ref> Die studie deur Cook et al het getoon dat die konsensus geleidelik toegeneem het in die tydperk 1991-2011. <ref> Cook J., Nuccitelli, D., Green, S.A., Richardson M, Winkler, B., Painting, R., Way, Jacobs, P. & Skuce, A. .2013 , ''Expert credibility in climate change'', Volume 8, ''Environ. Res. Lett.'' Uitgawe 2, bl. 024024</ref> Die konsensus was nader aan 99% in 2019.<ref>https://www.theguardian.com/science/2019/jul/24/scientific-consensus-on-humans-causing-global-warming-passes-99 , '''No doubt left' about scientific consensus on global warming, say experts''. [[The Guardian]], 24 Julie 2019, besoekdatum=20 September 2019</ref> Slegs 'n beperkte deel van die kritiek is in eweknie-geëvalueerde joernale gepubliseer, wat die wetenskaplike waarde daarvan onduidelik maak. Erger nog, bewese invloed deur groot belanghebbendes<ref>''Exxon Knew about Climate Change Almost 40 Years Ago,'' http://www.scientificamerican.com/article/exxon-knew-about-climate-change-almost-40-years-ago/ ,Scientific American, besoekdatum, 2015-12-17</ref> laat die vraag ontstaan of die kontroversie kunsmatig geskep word. == Wetenskaplike argumente == Die betwiste kwessies sluit in die oorsake van die verhoogde globale gemiddelde lugtemperatuur, veral sedert die middel van die [[20ste eeu]], of hierdie verwarmingstendens ongekend is, of binne normale klimaatveranderlikheid, of die [[mensdom]] aansienlik bygedra het, en of die styging geheel en al of gedeeltelik 'n artefak is is van slegte metings. Ander dispute hou verband met klimaatsensitiwiteitskattings, voorspellings van bykomende verwarming en wat die impak van aardverwarming sal wees. === Waarnemings === Kritiek op waarnemings fokus onder meer op die effek van die hitte-eiland-effek, die effek van swak moniteringstasies en op beweerde gepeuter met die globale datastelle. Stedelike gebiede is geneig om warmer te wees en skeptici voer aan dat die bestendige groei van stede rondom moniteringstasies die toename in gemete temperatuur verklaar. Dit is egter in verskeie studies weerlê, wat getoon het dat stede wel warmer is, maar ook dat temperature in beide stedelike en landelike gebiede ewe veel gestyg het. Boonop word verwarming ook in moniteringstasies op afgeleë eilande of uitgebreide natuurreservate waargeneem. In 2005 het kontroversie ontstaan oor die statistiese metodes wat gebruik word om die "hokkiestok"-kromme te bereken, wat onder meer in die derde verslag van die [[IPCC]] aangebied is.<ref>{{Aut|McIntyre, S. and McKitrick, R.,}} (2005). Hockey sticks, principal components, and spurious significance, ''Geophys. Res. Lett.'', 32, L03710, {{DOI|10.1029/2004GL02}}.</ref> Hierdie kritiek is in die wetenskaplike literatuur weerlê.<ref>Rutherford, S., Mann, M.E., Osborn, T.J., Bradley, R.S., Briffa, K.R., Hughes, M.K., Jones, P.D., ''Proxy-based Northern Hemisphere Surface Temperature Reconstructions: Sensitivity to Methodology, Predictor Network, Target Season and Target Domain'', ''Journal of Climate'', http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/JCLI3351.1, Volume 18, bl. 2308–2329, 2005</ref> Verskeie ander studies het sedertdien die algemene vorm van hierdie kromme bevestig deur verskeie ander statistiese metodes te gebruik.<ref>https://www.nature.com/articles/s41561-019-0400-0 . ''Consistent multidecadal variability in global temperature reconstructions and simulations over the Common Era'', besoekdatum 2021-10-16</ref> Klimaatskeptici gaan egter voort om na die 2005-kontroversie te verwys, en verontagsaam al die verdere navorsing wat die hokkiestokkurwe bevestig en weerlê het. Temperatuurreekse word soms aangepas om dit reg te stel vir 'n eksterne effek op die gemete temperatuur. Dit, byvoorbeeld, om te kompenseer vir die uitwerking van 'n veranderde meetmetode of die verskuiwing van 'n meetstasie. As jy byvoorbeeld jou [[termometer]] hoër hang, sal jy ander resultate kry as voorheen. So 'n regstelling word dan gereeld aangehaal as bewys van beweerde knoeiery, maar is in werklikheid bedoel om 'n meer betroubare langtermyn-tendens vas te stel. In 2010 is Berkerley Earth gestig deur 'n aantal wetenskaplikes wat skepties was oor temperatuurmetings van [[Nasa|NASA]] en ander nasionale institute. Hulle het algemene kritiek op die temperatuurreekse ondersoek, soos die effek van die hitte-eiland-effek en lae kwaliteit van verskillende temperatuurstasies. Tot hul verbasing was die resultate van hul ontleding vergelykbaar met die standaard temperatuurreekse.<ref> http://www.sciencedaily.com/releases/2011/10/111021144716.htm . http://www.sciencedaily.com/releases/2011/10/111021144716.htm , www.sciencedaily.com|, besoek 2015-12-17</ref><ref> The New York Times, http://www.nytimes.com/2012/07/30/opinion/the-conversion-of-a-climate-change-skeptic.html|datum, 2012-07-28, besoekdatum 2015-12-17, Richard A. Muller</ref> === Vertraagde opwarming 1998-2012 === Die vyfde IPCC-verslag het gesê dat die gemiddelde temperatuur tussen 1998 en 2012 met sowat 0,055 °C per dekade toegeneem het, vergeleke met 'n toename van 0,12 °C per dekade in die voorafgaande tydperk. Daar is aangevoer dat dit ooreenstem met die natuurlike wisselvalligheid van die klimaat. Boonop was 1998 'n uiters warm [[El Niño]]-jaar en dus nie 'n goeie verwysingsjaar nie.<ref name="SFPM">IPCC, Climate Change 2013: [https://web.archive.org/web/20140226155600/http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_SPM_FINAL.pdf The Physical Science Basis - Summary for Policymakers, Observed Changes in the Climate System.], in IPCC AR5 WG1 2013Uiters waarskynlik word gedefinieer as 'n waarskynlikheid tussen 95-100% op bl. 2</ref> Hierdie vertraging in verwarming is 'n hiatus genoem en het daartoe gelei dat sommige beweer dat aardverwarming gestop het. Verskeie studies van 2015 het bevind dat hierdie hiatus 'n artefak was van die klein hoeveelheid metings in die Arktiese gebied en 'n gevolg van die skuif na 'n meer akkurate metode van skeepsmetings,<ref>''Global warming 'hiatus' never happened, Stanford scientists say'',http://news.stanford.edu/news/2015/september/global-warming-hiatus-091715.html ,Stanford-universiteit, besoekdatum = 2015-12-17</ref> Die verklaring vir hierdie vertraagde opwarming kan nie in 'n swakker [[kweekhuiseffek]] gevind word nie: konsekwent meer straling kom in as wat van die [[Aarde]] af uitgestraal word. 'n Aantal moontlike oorsake is voorgestel: ekstra hitte is deur die [[Stille Oseaan]] geabsorbeer of meer weerkaatsing van [[sonlig]] as gevolg van [[lugbesoedeling]] ([[aërosol]]s) in die [[Volksrepubliek China|Volksrepubliek van China]].<ref>M. H. England, S. McGregor, P. Spence, G.A. Meehl, A. Timmermann, W. Cai, A.S. Gupta, M.J. McPhaden, A. Purich & A. Santoso . http://www.nature.com/nclimate/journal/v4/n3/full/nclimate2106.html ,''Recent intensification of wind-driven circulation in the Pacific and the ongoing warming hiatus'', 2014, ''Nature Climate Change'', Volume 4, bl. 222–227.</ref> === Oorsaak van die verwarming === [[Lêer:Globaltemp trendsbydecade 1240.gif|duimnael|Klimaatskeptici beweer meer dikwels dat daar gapings in die verwarmingstendens is of dat verwarming vir 'n rukkie opgehou het. Dit is egter die gevolg van normale sikliese temperatuurskommelings bo en behalwe die werklike neiging, soos gesien in hierdie figuur.<ref>https://skepticalscience.com/graphics.php?g=47</ref>]] Yskernboor monsters wys dat die begin van die temperatuurstyging in die geologiese verlede dikwels 'n toename in CO2-konsentrasie met sowat 200 tot 1 200 jaar verwag het.<ref>Caillon, N., Severinghaus, J. P., Jouzel, J., Barnola, J., Kang, J. & Lipenkov, V.Y., 2003, http://www.sciencemag.org/content/299/5613/1728.abstract, ''Timing of Atmospheric CO2 and Antarctic Temperature Changes Across Termination III.'' ''Science,'' Volume 14, Uitgawe 299, bl. 1728-1731 </ref> Hierdie aanvanklike natuurlike temperatuurverhogings kan verklaar word deur die Milanković-siklusse. As gevolg van hierdie natuurlike verwarming is CO2 vrygestel uit die oseane, wat minder CO2 by warmer temperature kan bevat, en het as 'n positiewe terugvoer gedien sodat 'n verhoogde hoeveelheid CO2 ook in die verlede tot aardverwarming bygedra het.<ref>Shakun, J., Clark, P., Feng, H., Marcott, S., Mix, A., Liu, Z., Otto-Bliesner, B., Bard, E. (2012). “Global warming preceded by increasing carbon dioxide concentrations during the last deglaciation.” Nature, 2012, {{DOI|10.1038/nature10915}}</ref> Die algemene begrip is nou dat die huidige toename in CO2 hoofsaaklik veroorsaak word deur die verbranding van [[fossielbrandstowwe]]<ref>"The increases in global atmospheric CO₂ since the industrial revolution are mainly due to CO₂ emissions from the combustion of fossil fuels, gas flaring and cement production. Other sources include emissions due to land use changes such as deforestation and biomass burning." ([http://www.ipcc.ch/ IPCC (2007). Fourth Assessment Report])</ref> (sien Kweekhuiseffek vir verdere verduideliking). Hierdie toename is hierdie keer die oorsaak van die verwarming, terwyl dit in die geologiese verlede 'n gevolg was.<ref>https://www.nature.com/articles/srep21691 ,''On the causal structure between CO2 and global temperature'', besoekdatum 2021-10-16</ref> Die veranderende intensiteit van [[Kosmiese straling|kosmiese strale]] of veranderinge in sonaktiwiteit word deur kritici (soos Henrik Svensmark) as die eintlike primêre oorsaak van verwarming beskou. Die impak van hierdie en ander natuurlike faktore blyk egter baie meer beperk te wees as dié van die verskillende antropogeniese faktore. === Klimaatmodelle === Klimaatmodelle nog nie in staat om klimaatsveranderinge op 'n subkontinentale skaal te beskryf nie. Vir 'n lang tyd het die gesimuleerde verwarming van die [[troposfeer]] in die [[trope]] nie ooreenstem met die waarnemings nie.<ref name="santer">{{Aut|Santer, B.D., T.M.L. Wigley, C. Mears, F.J. Wentz, S.A. Klein, D.J. Seidel, K.E. Taylor, P. W. Thorne, M.F. Wehner, P.J. Gleckler, J.S. Boyle, W.D. Collins, K.W. Dixon, C. Doutriaux, M. Free, Q. Fu, J.E. Hansen, G.S. Jones, R. Ruedy, T.R. Karl, J.R. Lanzante, G.A. Meehl, V. Ramaswamy, G. Russell, G.A. Schmidt}} (2005). [http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/309/5740/1551. Amplification of Surface Temperature Trends and Variability in the Tropical Atmosphere, ''Science'', 309, bl. 1551-1556.]</ref> Daar moet kennis geneem word dat metings hier baie moeilik is as gevolg van die hoogte vanaf die Aarde se oppervlak en die groot variasie in temperatuur op daardie hoogte. 'n Nuwe ontleding van die metingsdata van 2015 was in lyn met die klimaatmodelle en verwagtinge.<ref>''New study finds a hot spot in the atmosphere,'' John Abraham, http://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2015/may/15/new-study-finds-a-hot-spot-in-the-atmosphere , [[The Guardian]], besoekdatum = 2015-12-17, John Abraham</ref> Die klimaatmodelle is gebaseer op 'n aantal verskillende demografiese en ekonomiese groei-scenario's wat deur die [[Verenigde Nasies]] (VN) vir hul langtermynvoorspellings gebruik word. 'n Ontleding van die verwagte aardverwarming deur modelle wat in 1970 tot 2007 gepubliseer is, het 'n redelike goeie ooreenstemming met die gemete globale temperatuurverhoging getoon wanneer die effektiewe kweekhuisgasvrystellings in hierdie ou modelle in ag geneem is.<ref>{{cite web|url=https://doi.org/10.1029/2019GL085378|titel=Evaluating the Performance of Past Climate Model Projections|besoekdatum=2021-10-16}}</ref> Dit lyk asof 'n aantal klimaatmodelle aardverwarming oorskat. In die IPCC-verslag van 2021 word dus modelle gebruik wat reggestel word deur die temperature wat in reële terme van vorige dekades gemeet is, in ag te neem. Skeptici voer aan dat daar geen bewyse van antropogeniese aardverwarming is nie, omdat die modelle onbetroubaar is en die verwagte temperatuurverhoging oorskat. Hulle ignoreer die feit dat hierdie oorskatting net vir sommige van die modelle waar is, dat die historiese modelle reeds 'n redelike goeie skatting gegee het en dat hulle intussen verbeter is, en dat die bewyse vir klimaatsverwarming op veel meer as net gegrond is hierdie modelle. Om hul bewering te ondersteun dat klimaatmodelle temperatuurstyging oorskat, verwys die skeptici dikwels na 'n grafiek wat deur die skeptikus John Christy vervaardig is. Christy het nog nooit hierdie grafiek in 'n wetenskaplike publikasie aangebied nie en dit lyk of hy baie statistiese onreëlmatighede toegepas het om 'n wetenskaplik onverantwoordelike, misleidende grafiek te verkry.<ref>http://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2016/feb/19/republicans-favorite-climate-chart-has-some-serious-problems ,''Republicans' favorite climate chart has some serious problems.'' Dana Nuccitelli, besoekdatum=2021-10-17, 2016-02-19, The Guardian</ref><ref>''How to make the misleading John Christy climate model graph'' https://www.youtube.com/watch?v=qpSEXCQ9U6c</ref> === Klimaatsensitiwiteit === Een van die faktore wat gebruik word om die omvang van die toekomstige temperatuurverhoging te skat, is klimaatsensitiwiteit. Dit is die toename in die gemiddelde temperatuur by die Aarde se oppervlak na 'n verdubbeling van die konsentrasie CO2-ekwivalent in die atmosfeer, met inagneming van terugvoer in die klimaatstelsel.<ref>IPCC, 2013: [http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_AnnexIII_FINAL.pdf Annex III: Glossary]. In: Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to AR5 of the IPCC [Stocker, T.F., D. Qin, G.-K. Plattner, M. Tignor, S.K. Allen, J. Boschung, A. Nauels, Y. Xia, V. Bex and P.M. Midgley (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA.</ref> In sy vierde verslag het die IPCC klimaatsensitiwiteit tussen 2,0 en 4,5 °C beraam. In die IPCC se vyfde verslag is daardie skatting na 1,5 tot 4,5 °C hersien.<ref>{{Aut|Stocker et al.}} IPCC WGI (2013) [https://web.archive.org/web/20140308023118/http://www.ipcc.ch/report/ar5/wg1/docs/WGIAR5_SPM_brochure_en.pdf Summary for Policymakers]</ref> In die sesde verslag van die IPCC kan dit tot 2,5 tot 4,0 °C verskerp word. In 2014 het die Global Warming Policy Foundation ('n beïnvloedingsgroep wat skepties is oor klimaatbeleid)<ref>https://www.sourcewatch.org/index.php/Global_Warming_Policy_Foundation|titel=Global{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Warming Policy Foundation - SourceWatch , bedoekdatum=2021-10-16|werk=www.sourcewatch.org</ref> 'n verslag gepubliseer met laer ramings van klimaatsensitiwiteit. Die skrywers het gesê dat studies wat deur die IPCC gebruik word om by die skatting uit te kom, onvanpaste data bevat en 'n verkeerde statistiese basis het. Deur strenger kriteria vir die seleksie van studies toe te pas, het hulle geglo dat hulle tot die gevolgtrekking kon kom dat daar slegs een studie bestaan met 'n betroubare waarde vir klimaatsensitiwiteit. Hierdie waarde sou dus slegs 1.6 °C<ref>Lewis, N. & Crok, M. (2014) [http://www.thegwpf.org/content/uploads/2014/02/Oversensitive-How-The-IPCC-hid-the-Good-News-on-Global-Warming.pdf OVERSENSITIVE: HOW THE IPCC HID THE GOOD NEWS ON GLOBAL WARMING]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, The Global Warming Policy Foundation, UK</ref> wees. Die klimaatwetenskaplike Steven Sherwood het aangevoer dat die skrywers van hierdie GWPF-verslag betrokke was by selektiewe inkopies deur kriteria te neem wat na hierdie een studie deur Piers Forster en Jonathan Gregory lei. Piers Forster het aangedui dat hulle self nie dink dat hul resultate meer robuust is nie, aangesien hulle rowwe aannames in hul navorsing gemaak het en data van lae gehalte gebruik het.<ref>Readfearn, Graham, 6 Maart 2014, Besoek op 23 Maart 2014, The Guardian, Lord Lawson climate sceptic thinktank's report rebuked by scientists, http://www.theguardian.com/environment/planet-oz/2014/mar/06/lord-lawson-climate-sceptic-thinktank</ref> == Aanpassing teenoor Versagting == Hierdie kritiek gaan oor die implikasies van aardverwarming. Geoloog Salomon Kroonenberg plaas die IPCC-gevolgtrekkings in perspektief, want volgens hom sal die [[Interglasiale tyd|interglasiale]] oor 10 000 jaar eindig en die aarde sal in elk geval weer afkoel. Hy voer aan dat dit beter is om in hoër dyke te belê as om kweekhuisgasvrystellings te verminder. Die klimaatskeptikus Bjørn Lomborg wys op die hoë koste om kweekhuisgasvrystellings te verminder en bepleit ook aanpassing by klimaatsverandering. Volgens die ''Stern Review'' en die IPCC is versagting kostedoeltreffend.<ref name="ipcc">[http://www.ipcc.ch/ IPCC (2007). Fourth Assessment Report]</ref><ref>{{Citeer web | url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_10_06_exec_sum.pdf |title="Stern Review executive summary" | author=Nicholas Stern | date=30 Oktober 2006 | publisher=New Economics Foundation}}</ref> Sommige navorsers verwag reeds 'n wêreldwye voedselkrisis voor die helfte van hierdie eeu, deels as gevolg van die negatiewe gevolge van klimaatsverandering.<ref>BBC NEWS: Prof John Beddington: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7951838.stm Global crisis 'to strike by 2030']</ref><ref>Cribb, Julian. ''The Global Food Crisis and What We Can Do to Avoid It'', http://www.ucpress.edu/book.php?isbn=9780520260719 |location= |publisher=Universiteit van Californië|ucpress.edu . isbn 9780520260719, besoekdatum 20170212</ref> == Politiek en beïnvloeding == === Kritiek op die IPCC === Volgens klimaatskeptici sou die IPCC nie onafhanklik wees nie en sou kritiek van sommige wetenskaplikes<ref>Byvoorbeeld: {{Citeer web|url= http://www.lavoisier.com.au/papers/articles/landsea.html|title= An Open Letter to the Community from Chris Landsea|accessdate= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080719162111/http://www.lavoisier.com.au/papers/articles/landsea.html|archivedate= 2008-07-19}}(Internet Archive)</ref> nie by die finale verslae ingesluit word nie. Die Ekonomiese Sake-komitee van die [[Britse Hoërhuis]] het in 2005 twyfel uitgespreek het oor of die IPCC-emissiescenario's en die opsommings vry van politieke invloed was. Hierdie twyfel is later deur die Britse regering verwerp.<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12i.pdf The Economics of Climate Change]</ref><ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/71/7104.htm House of Lords - Economic Affairs - Third Report]</ref> Daarteenoor het sommige kritici kommer uitgespreek dat die IPCC se verslae geneig is om die impak en risiko's van klimaatsverandering te onderskat.<ref>Sien byvoorbeeld [http://www.loe.org/shows/segments.htm?programID=07-P13-00005&segmentID=1 interview met James Hansen, director van GISS van NASA]</ref> Oor die algemeen blyk dit egter dat die meeste klimaatwetenskaplikes wat nie by die IPCC betrokke is nie, dieselfde sienings oor die oorsaak en gevolge van aardverwarming deel as hul kollegas wat by die IPCC betrokke is.<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.academia.edu/26328070/The_Bray_and_von_Storch_5_th_International_Survey_of_Climate_Scientists_2015_2016|titel=The Bray-and-von Storch Surveys on the perceptions of climate scientists, 2015/2016}}</ref> === Omstredenheid oor gesteelde e-posse van klimaatwetenskaplikes === Aan die einde van November 2009, op die vooraand van die Kopenhagen-klimaatkonferensie, is meer as duisend vertroulike [[e-pos]]se van wetenskaplikes by die [[Universiteit van Oos-Anglië]] se klimaatdepartement bekom en gepubliseer. Hierdie voorval is deur sommige as ''climategate'' gedoop. Die wetenskaplike mededeling het skynbaar voorgestel dat daar bedrog was in die interpretasie van metadata en dat die wetenskaplikes dus die erns van die moontlike klimaatprobleem oordryf het. Die VN het navorsing laat doen oor die gedrag van hierdie wetenskaplikes en hul instituut. Verskeie ander internasionale ondersoeke na die saak het 'n mate van kritiek ontlok oor die wetenskaplikes se hantering van versoeke om inligting. In alle gevalle was die hoofgevolgtrekking van hierdie studies dat fragmente van die e-posse uit konteks gehaal is en dat die navorsers geen inligting weerhou, vervals, verdraai of gemanipuleer het nie. Die hele aangeleentheid het dus nie afbreuk gedoen aan die gevolgtrekking dat mense bydra tot aardverwarming nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20100215071321/http://www.research.psu.edu/orp/Findings_Mann_Inquiry.pdf Iquiry Report, Pennsylvania State University], Februarie 2010</ref><ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmsctech/387/387i.pdf UK government's House of Commons Science and Technology Committee], Maart 2010</ref><ref>[http://www.uea.ac.uk/mac/comm/media/press/CRUstatements/SAP International Scientific Assessment Panel, University of East Anglia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422185328/http://www.uea.ac.uk/mac/comm/media/press/CRUstatements/SAP |date=22 April 2010 }}, April 2010</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200206132925/http://www.cce-review.org/pdf/FINAL%20REPORT.pdf Independent Climate Change Email Review Report, University of East Anglia], Julie 2010</ref><ref>[http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/d0cf6618525a9efb85257359003fb69d/56eb0d86757cb7568525776f0063d82f%21OpenDocument US Environmental Protection Agency], juli 2010</ref><ref>[http://www.official-documents.gov.uk/document/cm79/7934/7934.pdf UK Government response to the House of Commons Science and Technology Committee Report], sept. 2010</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140712144605/http://www.oig.doc.gov/OIGPublications/2011.02.18-IG-to-Inhofe.pdf Inquiry of the Inspector General of the US Department of Commerce], Februarie 2011.</ref><ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmsctech/496/496.pdf Second Special Report, UK House of Commons], Mei 2011</ref> === Teistering van klimaatwetenskaplikes === Pogings om klimaatwetenskaplikes in 'n ongunstige lig uit te beeld, het veral toegeneem ná ''Climategate'', 'n 2009-kontroversie dat beweerde klimaatwetenskaplikes data gemanipuleer het.<ref name="face">https://www.theguardian.com/environment/2017/feb/22/climate-change-science-attacks-threats-trump ,''Climate scientists face harassment, threats and fears of 'McCarthyist attacks'',[[The Guardian]], 22 Februarie 2017, besoekdatum, 30 Desember 2017</ref><ref name="eco">https://www.ecowatch.com/silence-climate-scientists-2491043851.html |titel=The Desperate But Effective Attempts to Silence Climate Scientists, 30 September 2017, besoekdatum 28 Desember 2017</ref> Alhoewel geen bewyse gevind is nie, <ref>http://www.uea.ac.uk/about/media-room/press-release-archive/statements/cru-statements/independent-reviews/ueareviewresponse ,''INDEPENDENT CLIMATE CHANGE E-MAILS REVIEW - JULY 2010'', Universiteit van East Anglia, 2 September 2010, besoekdatum 28 Desember 2017</ref> het klimaatontkenners sedertdien Amerikaanse openbaarmakingswette gebruik om klimaatwetenskaplikes te dwing om hul e-poskorrespondensie openbaar te maak, in die hoop om inkriminerende materiaal te vind. Klimaatwetenskaplikes glo dat, hoewel hierdie aansprake ongegrond is, dit wel waardevolle tyd en hulpbronne in beslag neem. Federale wetenskaplike amptenare is beter hierteen toegerus.<ref name="eco" /> Maar die universiteit se klimaatwetenskaplike Michael Mann, in die besonder, het herhaalde regsgedinge in die gesig gestaar, nie net om sy e-poskorrespondensie aan te vra nie, maar ook om hom te beskuldig van bedrog in die aansoek om subsidies.<ref name="face" /> Sommige klimaatwetenskaplikes vrees 'n 1950's McCarthyisme-smeerveldtog, versterk deur die anti-(klimaat)wetenskaplike houding van die Trump-administrasie<ref>https://punt.avans.nl/2017/03/nederlandse-klimaatwetenschappers-vrezen-bezuinigingen-trump/ ,''Nederlandse klimaatwetenschappers vrezen bezuinigingen Trump'', 15 Maart 2017, besoekdatum 28 Desember 2017</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/daily-comment/why-scientists-are-scared-of-trump-a-pocket-guide ,''Why Scientists Are Scared of Trump: A Pocket Guide'', The New Yorker, 8 Desember 2016, besoekdatum 28 Desember 2017</ref> In die Verenigde State is 'n fonds selfs gestig om wetenskaplikes in regsgedinge te ondersteun.<ref>http://www.motherjones.com/politics/2011/09/legal-defense-fund-climate-scientists/ , ''A Legal Defense Fund for Climate Scientists'', 12 September 2011, 28 Desember 2017</ref><ref>https://www.csldf.org |titel=Climate Science Legal Defense Fund, besoekdatum 28 Desember 2017</ref> === Finansiering van Klimaat Skeptici === Verskeie maatskappye aktief in die fossielbrandstofsektor het 'n aktiewe poging aangewend om klimaat- en energiebeleid teen te staan of te verswak. Vir hierdie doel is PR-veldtogte gevoer,<ref> Byvoorbeeld deur die Global Climate Coalition (1989-2001)</ref> en wetenskaplikes is betaal om resultate te publiseer wat in hul guns werk. Koch Industries het byvoorbeeld groot bedrae geld aan Willie Soon betaal om navorsing te publiseer wat sou wys dat die [[son]] die hoofoorsaak van klimaatsverandering is. ExxonMobil en die American Petroleum Institute het hom ook geborg. Omstredenheid het ontstaan omdat Soon hierdie borgskap geheim gehou het in sy publikasies.<ref>''Climate sceptic Willie Soon received $1m from oil companies, papers show'', http://www.theguardian.com/environment/2011/jun/28/climate-change-sceptic-willie-soon, ''The Guardian'', besoekdatum 2015-12-16, John Vidal</ref> In 2018 en 2019 het die Amerikaanse oliesektor 'n multi-miljoen dollar-veldtog deur Energy in Depth<ref>[https://eidclimate.org/ eidclimate.org]</ref> befonds wat klimaatwetenskap bevraagteken wat ongunstig is vir die fossielsektor.<ref> https://www.huffpost.com/entry/climate-denial-energy-in-depth_n_5df7eff6e4b0ae01a1e59371 ,Fossil Fuel Giants Claim To Support Climate Science, Yet Still Fund Denial, ''The Huffington Post'', 18 Desember 2019, besoekdatum 19 Desember 2019</ref> ''Mother Jones''-tydskrif het in Mei 2005 aangekondig dat ExxonMobil meer as $8 miljoen oorgeplaas het na meer as 40 dinkskrums mediamaatskappye en verbruikers-, burgerregte- en godsdiensgroepe wat skeptisisme oor klimaatsverandering verkondig. Die tydskrif het 'n uitgebreide lys gepubliseer. <ref>https://www.motherjones.com/politics/2005/05/put-tiger-your-think-tank/ , ''Put a Tiger In Your Think Tank'', ''Mother Jones'', Mei 2005, besoekdatum 24 Januarie 2020</ref> Die presiese bronne van befondsing bly dikwels onduidelik weens Amerikaanse wetgewing. As 'n maatskappy kan jy jou geld oorplaas na 'n fonds wat as 'n liefdadigheidsorganisasie geregistreer is en anoniem bly. Baie konserwatiewe dinkskrums is so geregistreer. Tussen 2000 en 2010 is $120 miljoen deur sulke liefdadigheidsorganisasies geskenk aan groepe wat twyfel werp oor mensveroorsakende klimaatsverandering.<ref>''Secret funding helped build vast network of climate denial thinktanks'', http://www.theguardian.com/environment/2013/feb/14/funding-climate-change-denial-thinktanks-network|werk , The Guardian, besoekdatum 2015-12-16, Suzanne Goldenberg</ref> Ander dinkskrums en prominente konserwatiewes wat teen ingrypende klimaatbeleid is, sluit in, in die VSA, The Heartland Institute, Committee for a Constructive Tomorrow (CFACT), Competitive Enterprise Institute (CEI) en ''[[Breitbart|Breitbart News]];'' in Europa pro-Brexit borg Arron Banks, Europese Instituut vir Klimaat en Energie (EIKE), en die Verenigde Koninkryk se Global Warming Policy Foundation.<ref>https://www.desmog.co.uk/2019/09/15/attacks-greta-thunberg-right-wing-free-market-network ,''Attacks on Greta Thunberg Are About More Than Anti-Environmentalism,'' 15 September 2019</ref> Skeptici van mens-gemaakte klimaatsverandering beweer gereeld dat hulle weens hul sienings nie finansiering vir navorsing kan kry nie. === Voorkennis in die olie- en energiesektor === In 2015 het twee studies uitgekom oor hoe ExxonMobil die openbare debat oor klimaatsverandering beïnvloed het. Dit het bevind dat hul eie wetenskaplikes die bestaan van mensveroorsakende klimaatsverandering vir 40 jaar erken het en aktief disinformasie versprei het om nie hul [[sakemodel]] in gevaar te stel nie.<ref>''Exxon Knew about Climate Change Almost 40 Years Ago. Scientific American.'' Geraadpleeg op 17 Desember 2015</ref> Dieselfde jaar is 'n geregtelike ondersoek na hierdie bewerings van stapel gestuur. Verskeie studies<ref name="ucsusa"> https://www.ucsusa.org/press/2016/new-evidence-reveals-fossil-fuel-industry-funded-cutting-edge-climate-science-research#.W2xh0cMa9ME , ''New Evidence Reveals Fossil Fuel Industry Funded Cutting-Edge Climate Science Research Dating Back to 1950s'', Union of Concerned Scientists, 13 April 2016</ref> het sedertdien getoon dat die olie- en energiesektor self sedert die 1950's deeglik bewus was van dreigende klimaatsverandering deur hul eie navorsing: *1957: Navorsing met die titel "''Radiocarbon Evidence on the Dilution of Atmospheric and Oceanic Carbon by Carbon from Fossil Fuels''" deur Humble Oil, 'n voorloper van ExxonMobil, demonstreer die verband tussen koolstofdioksiedvrystellings van fossielbrandstofverbranding en die klimaat.<ref name="ucsusa" /> <ref>https://www.smokeandfumes.org/fumes ,''Smoke & Fumes'', ciel.org, besoekdatum 9 Augustus 2018</ref> *1959: Op 4 November het die [[Kernfisika|kernfisikus]] [[Edward Teller]] tydens 'n konferensie van die Amerikaanse Petroleuminstituut ter viering van die eeufees van die Amerikaanse olie-industrie gewaarsku dat koolstofdioksiedvrystellings deur die verbranding van fossielbrandstowwe tot aardverwarming teen die draai van die eeu sou lei, wat moontlik sal lei tot die smelting van die poolyskoppe.<ref>https://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2018/jan/01/on-its-hundredth-birthday-in-1959-edward-teller-warned-the-oil-industry-about-global-warming , ''On its 100th birthday in 1959, Edward Teller warned the oil industry about global warming'', [[The Guardian]] , 1 Januarie 2018</ref> *1960-1970: Navorsers by groot motorvervaardigers [[General Motors]] en [[Ford]] het berig dat motors die klimaatkrisis versnel het. Maar toe politieke druk gekom het om te druk vir vermindering van emissies, het die maatskappye alles in hul vermoë gedoen om daardie pogings te laat afneem.<ref>https://www.eenews.net/stories/1063717035 , https://web.archive.org/web/20201028003856/https://www.eenews.net/stories/1063717035 , argiefdatum 28 Oktober 2020, ''Exclusive: GM, Ford knew about climate change 50 years ago'', 26 Oktober 2020, besoekdatum 29 Oktober 2020</ref> *1966: In Augustus het James Garvey, president van die Bitumous Coal Research Inc. in ''Mining Congress Journal'', ’n joernaal van die steenkoolbedryf: Daar is bewyse dat die hoeveelheid CO2 in die atmosfeer vinnig toeneem as gevolg van die verbranding van fossielbrandstowwe. As die tempo van toename voortduur … groot veranderinge in die Aarde se klimaat word voorspel … smelting van die ysplate … oorstroom baie kusstede, insluitend [[New York]] en [[Londen]]<ref>https://www.eenews.net/stories/1063717035 , argief https://web.archive.org/web/20201028003856/https://www.eenews.net/stories/1063717035 , argiefdatum 28 Oktober 2020, ''Exclusive: GM, Ford knew about climate change 50 years ago'', 26 Oktober 2020, besoekdatum 29 Oktober 2020</ref> *1968: 'n Wetenskaplike studie wat deur die olie-industrie versoek is van die [[SRI International|Stanford Research Institute]] het Edward Teller se 1959 waarskuwings bevestig.<ref>https://www.smokeandfumes.org/documents/document16, Sources, abundance, and fate of atmospheric pollutants, besoekdatum 30 Desember 2017</ref> *1968: By die jaarlikse konferensie van die Edison Electric Institute, die sambreelorganisasie van Amerikaanse energiemaatskappye, het dr. Donald F. Hornig, wetenskaplike raadgewer van destydse president [[Lyndon B. Johnson]] oor die potensieel katastrofiese gevolge van die massiewe verbranding van fossielbrandstowwe gewaarsku.<ref>{{Citeer web |url=http://www.energyandpolicy.org/utilities-knew-about-climate-change/ |titel=''The electric utility industry was warned about climate change in 1968'', Julie 2017, besoekdatum 30 Desember 2017}}</ref><ref>https://www.huffingtonpost.com/entry/utilities-climate-change_us_597673e0e4b0c95f375dd60d ,''Utilities Knew About Climate Change Back In 1968 And Still Battled The Science'', ''The Huffington Post'', 25 Julie 2017, besoekdatum 30 Desember 2017</ref> *1977: James Black, ExxonMobil se wetenskaphoof, het in Julie aan die maatskappy se uitvoerende komitee gewys op die groeiende wetenskaplike konsensus rondom die impak van mense op klimaatsverandering, veral deur die verbranding van fossielbrandstowwe<ref>''Exxon Knew about Climate Change Almost 40 Years Ago'', http://www.scientificamerican.com/article/exxon-knew-about-climate-change-almost-40-years-ago/ ,Scientific American, besoekdatum, 2015-12-17</ref> Eers daarna het die maatskappy 'n veldtog van disinformasie geloods om aandag af te lei. Die onthullings het gelei tot 'n geregtelike ondersoek in die VSA. *Van 1979 tot 1983 het die American Petroleum Institute 'n werkgroep van topwetenskaplikes van groot olie- en gasmaatskappye soos ExxonMobil, Texaco, Shell, en die voorlopers van wat later BP, ConocoPhillips en Chevron sou word, saamgestel om wetenskaplike navorsing oor aardverwarming volg en intern deurgee.<ref>https://insideclimatenews.org/news/22122015/exxon-mobil-oil-industry-peers-knew-about-climate-change-dangers-1970s-american-petroleum-institute-api-shell-chevron-texaco , ''Exxon's Oil Industry Peers Knew About Climate Dangers in the 1970s, Too,'' 22 Desember 2015, besoekdatum, 30 Desember 2017</ref> Die span is aanvanklik gepas genoem CO2 and Climate Task Force.<ref>https://gizmodo.com/exxon-isn-t-the-only-oil-company-that-knew-about-climat-1749498557 ,''Exxon Isn’t the Only Oil Company That Knew About Climate Change in the 70s''. 23 Desember 2015, bwsoekdatum. 30 Desember 2017</ref> *1991: In die film ''Climate of Concern'', waarvan die bestaan deur ''De Correspondent'' onthul is, het [[Shell]] in groot besonderhede verduidelik hoe verbranding van fossielbrandstowwe die wêreld warm gemaak het en dat dit ernstige gevolge kan hê.<ref>https://thecorrespondent.com/6286/if-shell-knew-climate-change-was-dire-25-years-ago-why-still-business-as-usual-today/692773774-4d15b476 ,''If Shell knew climate change was dire 25 years ago, why still business as usual today?'' ,''De Correspondent'', 28 Februarie 2017, besoekdatum 30 Desember 2017</ref> Die film was moontlik gebaseer op 'n interne Shell-dokument, ''The Greenhouse Effect'', wat in 1988 gepubliseer is.<ref>http://www.climatefiles.com/shell/1988-shell-report-greenhouse/ , 1988 Shell Confidential Report “The Greenhouse Effect”, [[Royal Dutch Shell]] , 1988</ref> === Beïnvloedingwerk vanuit de voedselindustrie === Navorsing van die Universiteit van New York het bevind dat groot Amerikaanse vleis- en suiwelmaatskappye, tesame met vee- en landbou-beïnvloedingsgroepe, van 2000 tot 2019 miljoene dollars bestee het aan 'n veldtog teen klimaatsaksie, wat twyfel gebring het oor die verband tussen veeteelt en klimaatsverandering.<ref>https://doi.org/10.1007/s10584-021-03047-7 ,argief https://web.archive.org/web/20210331085043/https://doi.org/10.1007/s10584-021-03047-7 ,31 Maart 2021, ''The climate responsibilities of industrial meat and dairy producers.'' Lazarus, O., McDermid, S. & Jacquet, J. , ''Climatic Change'' 165, 30 (2021) , 25 Maart 2021</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Klimatologie]] ot8ffzzswmt50efcene2792xzqv5mx3 0 399103 2925560 2919221 2026-08-16T12:43:11Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2925560 wikitext text/x-wiki Die '''[[1991 Formule Een-seisoen|1991]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' het op [[10 Maart]] [[1991]] in [[Phoenix, Arizona]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[McLaren]]-[[Honda]]''' | 81 | 2:00.47.828 | 1 | '''10''' |- ! 2 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 81 | + 16.322 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 20 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 81 | + 1:17.376 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{IT-VLAG}} '''Stefano Modena''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Honda]]''' | 81 | + 1:25.409 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{JP-VLAG}} '''Satoru Nakajima''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Honda]]''' | 80 | + 1 rondte | 16 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{JP-VLAG}} '''[[Aguri Suzuki]]''' | '''Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 2 rondtes | 21 | '''1''' |- ! 7 | 34 | {{IT-VLAG}} Nicola Larini | Modena-[[Lamborghini]] | 78 | + 3 rondtes | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{IT-VLAG}} Gabriele Tarquini | AGS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 4 rondtes | 22 | &nbsp; |- ! 9 | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! 10 | 32 | {{BE-VLAG}} Bertrand Gachot | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! 11 | 7 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Brabham]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | 73 | + 8 rondtes | 12 | &nbsp; |- ! 12 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Jean Alesi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 72 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! 13 | 11 | {{FI-VLAG}} [[Mika Häkkinen]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Judd]] | 59 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 49 | Ratkas | 3 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Botsing | 8 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Arrows]]-[[Porsche]] | 41 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} Ivan Capelli | Leyton House-Ilmor | 40 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Lamborghini]] | 40 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[McLaren]]-[[Honda]] | 36 | Brandstofpomp | 7 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 35 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{BR-VLAG}} Mauricio Gugelmin | Leyton House-Ilmor | 34 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{GB-VLAG}} Mark Blundell | [[Brabham]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | 32 | Tol | 24 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} Emanuele Pirro | [[Dallara]]-[[Judd]] | 16 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} Gianni Morbidelli | [[Minardi]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 15 | Ratkas | 26 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{FI-VLAG}} [[Jyrki Järvilehto]] | [[Dallara]]-[[Judd]] | 12 | Ratkas | 10 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{FR-VLAG}} Éric Bernard | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Enjin | 19 | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1991|Verenigde State]] 2hbmi6xmd6u57do5kn085zdksxe3ktq 0 400934 2925750 2922244 2026-08-17T06:49:27Z Jcb 223 2925750 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar |Name=Marco Misciagna |image=Marco Misciagna.jpg |birth_date={{Birth date and age|1984|02|05|df=yes}} |birth_place=[[Bari]], Italië |genre=[[klassieke musiek]] |occupation=[[Violis]] [[Altviolis]] |instrument=[[Altviool]] [[Viool]] |label=[[Brilliant Classics]] |website=https://www.marcomisciagna.com/ }} '''Marco Misciagna''' (gebore 5 Februarie 1984) is 'n Italiaanse violis en [[Altviool|altviolis]]. == Biografie == Marco Misciagna is in [[Bari]], Italië, gebore.<ref>{{Cite web|url=https://www.ercolefragasso.it/2021/11/03/marco-misciagna-eccelso-violinista-violista-internazionale-e-soldato-di-pace/|title=Marco Misciagna: eccelso violinista/violista internazionale e soldato di pace!|date=3 November 2021|website=ercole fragasso|language=it|access-date=15 March 2023}}</ref> Hy studeer op die ouderdom van 15 in viool en altviool aan die N.Piccinni Konservatorium van Bari en verwerf later die diploma aan die [[Accademia Nazionale di Santa Cecilia|Nasionale Akademie van Santa Cecilia]] in [[Rome]]. <ref name="alion">{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> Hy is deur die voormalige President van die [[Italië|Italiaanse Republiek]] [[Carlo Azeglio Ciampi]] na die [[Quirinaalpaleis|Quirinal-paleis]] in Rome genooi, as die beste student van die konservatorium.<ref name="alion" /> Hy het by Corrado Romano en by Đorđe Trkulja gestudeer.<ref name="alion" /> Hy het gevorder om saam met [[Salvatore Accardo]] aan die Accademia Stauffer in Cremona te studeer, met [[Boris Belkin]] en met [[Juri Bashmet|Jury Bashmet]] by die Accademia Chigiana in [[Siëna|Siena]], waar hy met twee Ere-diplomas bekroon is en twee keer die Monte dei Paschi di Siena Prys gewen het as beste violis en beste altvioolspeler in die skool (eerste keer in die geskiedenis van die Akademie).<ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-03-19}}</ref> Hy was jare lank solis van die Spaanse strykorkes van Màlaga<ref>{{Cite web|url=https://www.diariosur.es/v/20120811/cultura/marco-misciagna-concerto-malaga-20120811.html|title=Marco Misciagna, de Concerto Málaga, rinde tributo al violinista Ruggiero Ricci|date=2012-08-11|website=Diario Sur|language=es-ES|access-date=2023-03-19}}</ref> en was 'n gas van die groot sale en internasionale instellings, insluitend die Berliner Philarmonie,<ref>{{Cite web|url=https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php|title=Pantonale Musikveranstaltungen des Pantonale e.V. Berlin - PHILHARMONIKA 2016|website=www.pantonale.com|access-date=2023-03-14}}</ref> Essen Philarmonie, Hamburg Laieszahalle, Mannheim Rosengarten, die Meistersingerhalle Neurenberg, die Prinzeregententeater van Monaco, Arriaga-teater in Bilbao,<ref>{{Cite web|url=https://www.teatroarriaga.eus/programacion/kissar-quartet-wolfgang-amadeus-mozart-juan-crisostomo-de-arriaga/|title=Kissar Quartet: Wolfgang Amadeus Mozart - Juan Crisóstomo de Arriaga|last=Antzokia|first=Teatro Arriaga|website=Teatro Arriaga Antzokia|language=es-ES|access-date=2023-04-14}}</ref> Musikverein in [[Wene]],<ref>{{Verwysing|title=Bach in Jazz reportage Vienna Musikverein|url=https://www.youtube.com/watch?v=X7iPV3Kvmgc|access-date=2023-04-14|language=en}}</ref> Victoria Eugenia-teater in San Sebastian, Komitas Chamber Music Hall,<ref>{{Cite web|url=https://www.tomsarkgh.am/hy/event/38997/%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8-%D5%84%D5%AB%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A1.html|title=Մարկո Միշանիա|website=Tomsarkgh.am|language=en|access-date=2023-04-14}}</ref> Kiev Opera House, Dar Sebastian in Tunisië,<ref>{{Cite web|url=https://www.challenges.tn/economie/a-dar-sebastian-rien-que-pour-le-plaisir-de-jouer-avec-francesco-mariozzi-marco-misciagna-et-todor-petrov/|title=A Dar Sebastian: Rien que pour le plaisir de jouer avec Francesco Mariozzi, Marco Misciagna et Todor Petrov|last=challenges|date=2016-05-25|website=Challenges TN|language=fr-FR|access-date=2023-04-14}}</ref> Sala Sinopoli ''Auditorium Parco della Musica'' in Rome, Balboa-teater in San Diego in Kalifornië, Fox Tucson teater, St. Francis ouditorium van Santa Fe in New Mexico, CW Eisemann-sentrum, Rudder-teater, Empire-teater in Texas, Amerikaanse teater in Hampton in Virginia, Lehman-sentrum en [[Carnegie Hall]] in New York. <ref>{{Verwysing|title=Italiano: Marco Misciagna durante il concerto tenuto presso la Carnegie Hall di New York - 23 maggio 2015|date=2015-05-23|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Marco_Misciagna_durante_il_concerto_tenuto_presso_la_Carneige_Hall_di_New_York_-_23_maggio_2015.jpg|access-date=2023-04-14}}</ref> Hy het saamgewerk met Uto Ughi,<ref>{{Cite web|url=https://www.vivoumbria.it/uto-ughi-in-quartetto-a-gubbio/|title=Uto Ughi in quartetto a Gubbio|last=Umbria|first=Redazione Vivo|date=2019-08-29|website=Vivo Umbria|language=it-IT|access-date=2023-03-13}}</ref> Alexander Rudin,<ref>{{Cite web|url=https://www.sanattanyansimalar.com/aima-ustalik-siniflari-18-haziran-da-basliyor/2905/|title=AIMA ustalık sınıfları 18 Haziran'da başlıyor|language=tr|access-date=2023-03-19}}</ref> Sergey Stadler,<ref>{{Cite web|url=https://sonumid.ee/2018/08/08/virtuoosid-kinkisid-publikule-unustamatu-kontserdielamuse/|title=Virtuoosid kinkisid publikule unustamatu kontserdielamuse|date=2018-08-08|website=Raplamaa Sõnumid|language=et|access-date=2023-03-19}}</ref> Alexander Markov, Mariana Sirbu, Gianluigi Gelmetti, Ramin Bahrami, Antony Pay,<ref>{{Cite web|url=https://ravellofestival.photoshelter.com/gallery-image/09-03-Quartetto-Prometeo-Antony-Pay/G0000an2F.6M92ok/I0000BZdBYXeqaoM/C0000MRAvHVAlM.U|title=DSC_0358.JPG {{!}} Fondazione Ravello|website=ravellofestival.photoshelter.com|access-date=2023-04-14}}</ref> Franco Petracchi, José Serebrier, en Vladimir Zubitsky.<ref>{{Verwysing|title=Vladimir Zubitsky: Omaggio ad Astor Piazzolla (Marco Misciagna, vl) Konzert Berliner Philharmonie|url=https://www.youtube.com/watch?v=fnDXd3fgn68|access-date=2023-04-14|language=en}}</ref> Hy is Ereprofessor van die [[Sergei Rachmaninoff|S.Rachmaninov]] Staatskonservatorium in [[Tambof|Tambov]],<ref>{{Cite web|url=https://rachmaninov.ru/institut/personalii/pochyotnyie-professora/marko-mishanya|title=Марко Мишанья|website=rachmaninov.ru|access-date=2023-03-14}}</ref> die Verre Oosterse Staatsakademie vir Kuns van [[Wladiwostok|Vladivostok]] (Rusland), <ref name="alion" /> die Institut Supérieur de Musique de Sousse (Universiteit van Sousse, Tunisië),<ref name="alion" /> die Estaban Salas-konservatorium van Santiago de Cuba, <ref name="alion" /> die Pettman Nasionale Junior Akademie vir Musiek (Auckland, Nieu-Seeland), die Komitas-staatskonservatorium van Jerevan (Armenië). <ref name="alion" /> Hy is ere-hoofsolis van die [[Archangelsk]] Staatskamerorkes,<ref>{{Cite web|url=https://pravdasevera.ru/2016/01/09/60b0a0feb43ef52e7c683526.html|title=Известный итальянский скрипач выступит с Архангельским государственным камерным оркестром|website=pravdasevera.ru|access-date=2023-03-27}}</ref> die Camerata Esteban Salas en die Orchestra Sinfonica de Oriente (Kuba).<ref>{{Verwysing|title=Marco Misciagna for Cuba Television|url=https://www.youtube.com/watch?v=cAkrqwlEifU|access-date=2023-04-15}}</ref> In 2018 het hy die Goue Medalje van die Adjunk Eerste Minister van [[Oekraïne]] ontvang vir die herdenking van die 150ste bestaansjaar van die Kiëf-operahuis.<ref>{{Cite web|url=https://biz.nv.ua/finance/-50023972.html|title=День Европы в Киеве: в Национальной опере Украины состоялся концерт Gala Europa|date=2019-05-31|website=NV|language=ru|access-date=2023-04-14}}</ref> Hy is luitenant-kommissaris van die Vrywillige Militêre Korps van die Italiaanse Rooi Kruis, hulp van die Gewapende Magte, met dekreet van die President van die Republiek.<ref>{{Cite web|url=http://www.one-magazine.it/la-speranza-vede-linvisibile/|title=LA SPERANZA VEDE L'INVISIBILE|date=2020-03-27|website=One Magazine|language=en|access-date=2023-03-19}}</ref> == Diskografie == === Albums === * ''Note di Solidarietà per Casalnuovo Monterotaro'' - Werke deur Henri Wieniawski, Heinrich Wilhelm Ernst en [[Niccolò Paganini]]. Uitgegee deur Dynamic (CDT5065). Marco Misciagna (viool). Vrygestel in 2003.<ref>{{Citation |title=Note di Solidarietà per Casalnuovo Monterotaro |url=https://www.discogs.com/it/release/24747410-Marco-Misciagna-Note-di-Solidarietà-per-Casalnuovo-Monterotaro |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Christmas In Classic'' - Klassieke Kersfees-ordeninge vir viool/bratsj en kitaar. Bevat: ''Joy To The World'', ''Silent Night'', ''We Wish You A Merry Christmas'', ''Jingle Bells''. Marco Misciagna (viool), Vito Vilardi (kitaar). Terramiamusic. Vrygestel in 2010.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna, Vito Vilardi - Christmas In Classic |url=https://www.discogs.com/release/24747050-Marco-Misciagna-Vito-Vilardi-Christmas-In-Classic |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Carulli, Giuliani, Paganini'' - Bevat: ''Fantasia con variazioni sulle arie de La Gazza Ladra'' deur Ferdinando Carulli; ''Grand Duo Concertant Op. 85'' deur Mauro Giuliani; en ''Sonatas Nos. 1, 2 & 6 Op. 2'' deur Niccolò Paganini. Marco Misciagna (viool), Vito Vilardi (kitaar). Digressione Music (DCTT113). Vrygestel in 2018.<ref>{{Citation |title=Carulli {{!}} Giuliani {{!}} Paganini - Marco Misciagna, Vito Vilardi - Carulli, Giuliani, Paganini |url=https://www.discogs.com/release/14533436-Carulli-Giuliani-Paganini-Marco-Misciagna-Vito-Vilardi-Carulli-Giuliani-Paganini |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''The Curve Of A Day'': ''L'ultima strada di Janusz Korczak'' (viool) en ''Canto Per Groznyj'' (bratsj). Marco Misciagna (viool, bratsj). Idyllium. Vrygestel in 2016.<ref>{{Citation |title=L'ultima strada di Janusz Korczak |url=https://www.youtube.com/watch?v=-C6YfWch-Cw |access-date=2023-04-15 |language=en}}</ref> * ''Sette'' - Marco Misciagna (viool). Digressione Music (DIGR77). Vrygestel in 2017.<ref>{{Cite web |title=Sette |url=https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/sette/ |access-date=2023-04-15 |website=Digressione Music |language=it-IT}}</ref> * ''Chamber and Piano Solo Works, Vol. 3'' - Marco Misciagna (bratsj). IMD. Vrygestel in 2020.<ref>{{Cite web |title=Chamber and Piano Solo Works, Vol. 3 |url=https://www.qobuz.com/ar-es/album/chamber-and-piano-solo-works-vol-3-marco-ciannella/iqm11s7bedchc |access-date=2023-04-15 |website=Qobuz |language=es-AR}}</ref> * ''Beautiful Melodies for Viola and Piano'' - Werke deur [[Johann Sebastian Bach]], Johann Georg Benda, [[Joseph Haydn]], [[Camille Saint-Saëns]], [[Claude Debussy]]. Marco Misciagna (bratsj). IMD100. Vrygestel in 2021.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna - Beautiful Melodies for Viola and Piano |url=https://www.discogs.com/release/24749288-Marco-Misciagna-Marco-Ciannella-Beautiful-Melodies-for-Viola-and-Piano |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''The Greatest Movie Soundtracks for Viola and Piano'' - Bevat: Gabriel's Oboe, Over The Rainbow, Summertime, Last Tango In Paris, Merry Christmas Mr. Lawrence. Marco Misciagna (bratsj). IMD200. Vrygestel in 2022.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna - The Greatest Movie Soundtracks For Viola And Piano |url=https://www.discogs.com/release/24749663-Marco-Misciagna-Marco-Ciannella-The-Greatest-Movie-Soundtracks-For-Viola-And-Piano |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Maurice Vieux: Complete Music for Unaccompanied Viola (World Premiere Recording)'' - Bevat: 20 Études (1927); 10 Études sur des traits d'orchestre (1928); 10 Études sur les intervalles (1931); 10 Études nouvelles (1956). Marco Misciagna (bratsj). Digressione Music (DCTT129). Vrygestel in 2022.<ref>{{Cite web |title=Maurice Vieux |url=https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/maurice-vieux/ |access-date=2023-03-14 |website=Digressione Music |language=it-IT}}</ref> * ''Bartolomeo Campagnoli: 41 Caprices for Viola, Op. 22, gearrangeer vir bratsj en klavier deur Carl Albert Tottmann''. Marco Misciagna (bratsj). Brilliant Classics (96551). Vrygestel in 2022.<ref>{{Cite web |title=Campagnoli: 41 Caprices for Viola Op.22, arranged for Viola & Piano by Carl Albert Tottmann - Marco Misciagna, viola - Brilliant Classics |url=https://www.brilliantclassics.com/articles/c/campagnoli-41-caprices-for-viola-op22-arranged-for-viola-piano-by-carl-albert-tottmann/ |access-date=2023-03-14 |website=www.brilliantclassics.com |language=nl}}</ref> * ''Federigo Fiorillo: 36 Caprices Op.3 for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). Brilliant Classics (97018). Vrygestel in 2023.<ref>{{Cite web |title= Fiorillo: 36 Caprices Op.3 for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna - Marco Misciagna, viola - Brilliant Classics |url=https://www.brilliantclassics.com/articles/f/fiorillo-36-caprices-op3-for-violin-transcribed-for-viola-by-marco-misciagna/ |access-date=2023-08-17 |website= www.brilliantclassics.com |language=nl}}</ref> * ''Albrecht Blumenstengel: 24 Etudes Op.33 for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2023.<ref>{{Citation |title=Blumenstengel: 24 Etudes Op.33 for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/29217133-Marco-Misciagna-Blumenstengel-24-Etudes-Op33-for-Violin-Transcribed-for-Viola-By-Marco-Misciagna|access-date=2023-12-15}}</ref> * ''Richard Hofmann: 15 Studies Op.87 for Viola''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title=Hofmann: 15 Studies Op.87 for Viola|url= https://www.discogs.com/it/release/30144461-Marco-Misciagna-Hofmann-15-Studies-Op87-for-Viola|access-date=2024-03-18}}</ref> * ''Francesco Paolo Supriani: 12 Toccatas for Cello, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title= Supriani: 12 Toccatas for Cello, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/30726404-Marco-Misciagna-Supriani-12-Toccatas-for-Cello-Transcribed-for-Viola-by-Marco-Misciagna|access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Émile Poilleux: 20 Études chantantes et caractéristiques for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title= Poilleux: 20 Études chantantes et caractéristiques for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/31321767-%C3%89mile-Poilleux-Marco-Misciagna-20-%C3%89tudes-chantantes-et-caract%C3%A9ristiques-for-Violin|access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Antonio Bartolomeo Bruni: 25 Etudes for Viola (World Premiere Recording)''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/32304222-Antonio-Bruni-Marco-Misciagna-Bruni-25-Etudes-for-Viola-World-Premiere-Recording | title=Bruni: 25 Etudes for Viola (World Premiere Recording)|website=Discogs|date=2024-11-16|language=en-US|access-date=2024-11-16}}</ref> * ''Franz Anton Hoffmeister: 12 Etudes for Viola''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/33469751-Franz-Anton-Hoffmeister-Marco-Misciagna-12-Etudes-for-Viola | title=Hoffmeister: 12 Etudes for Viola|website=Discogs|date=2025-03-21|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> * ''Agustín Barrios Mangoré: Compositions arranged for Viola Solo by Marco Misciagna'' - Bevat: Julia Florida, Las Abejas, Canción de Cuna, Leyenda de España, La Catedral ''(I. Preludio Saudade, II. Andante Religioso, III. Allegro Solemne)'', Una Limosna por el Amor de Dios, Preludio, Capricho Español, Gavota al Estilo Antiguo, Villancico de Navidad. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/33864405-Agust%C3%ADn-Barrios-Mangor%C3%A9-Marco-Misciagna-Agust%C3%ADn-Barrios-Mangor%C3%A9-Compositions-Arranged-for-Viola- | title=Agustín Barrios Mangoré: Compositions Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna|website=Discogs|date=2025-03-21|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> * ''Georg Abraham Schneider: 6 Solos for Viola, Op. 19 & Variations, Op. 44 (gearrangeer vir bratsj deur Marco Misciagna)''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/34509157-Georg-Abraham-Schneider-Marco-Misciagna-6-Solos-for-Viola-Op-19-Variations-Op-44- | title=Georg Abraham Schneider: 6 Solos for Viola, Op. 19 & Variations, Op. 44 (arr. Misciagna)|website=Discogs|date=2025-07-11|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> === Singels en EP’s === * ''[[Bohemian Rhapsody (rolprent)|Bohemian Rhapsody]], Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Marco Misciagna (viola) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM04.<ref>{{Citation |title=Bohemian Rhapsody, Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/release/30797481-Marco-Misciagna-Bohemian-Rhapsody |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Tico-Tico no Fubá, Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Marco Misciagna (viola) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM05.<ref>{{Citation |title=Tico Tico No Fubá, Arranged for Viola Solo (Live) |url=https://www.discogs.com/release/31018411-Marco-Misciagna-Tico-Tico-No-Fubá-Live |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Marco Misciagna: Samba for Viola Solo (Live)'' (2024) – Oorspronklike komposisie deur Marco Misciagna – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM06.<ref>{{Citation |title=Samba for Viola Solo (Live) |url=https://www.discogs.com/release/31281698-Marco-Misciagna-Samba-for-Viola-Solo-Live |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Heinrich Ignaz Franz Biber: Passacaglia for Solo Viola, Arranged by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM08.<ref>{{Citation |title=Biber: Passacaglia for Solo Viola, Arranged by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31551832-Marco-Misciagna-Biber-Passacaglia-for-Solo-Viola-Arranged-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-08-23}}</ref> * ''Johann Sebastian Bach: Sonata No.1, BWV 1001, Transcribed for Viola by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM09.<ref>{{Citation |title=Bach: Sonata No.1, BWV 1001, Transcribed for Viola by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31779158-Marco-Misciagna-Bach-Sonata-No1-BWV-1001-Transcribed-for-Viola-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-09-20}}</ref> * ''Johann Sebastian Bach: Toccata & Fugue BWV 565, Arranged for Viola by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM10.<ref>{{Citation |title=Bach: Toccata & Fugue BWV 565, Arranged for Viola by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31901515-Marco-Misciagna-Bach-Toccata-Fugue-BWV-565-Arranged-for-Viola-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-10-04}}</ref> * ''Marco Anzoletti: Four Etudes for Viola Solo'' (2024) – Etudes Nos. 2 & 5 (1919) / Nos. 2 & 11 (1929). Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM11.<ref>{{cite web |url=https://www.discogs.com/it/release/32170062-Marco-Anzoletti-Marco-Misciagna-Four-Etudes-for-Viola-Solo |title=Anzoletti: Four Etudes for Viola Solo|website=Discogs|date=2024-11-01|language=en-US|access-date=2024-11-01}}</ref> * ''Jiří Herold: Études for Viola (World Premiere Recording)'' (2025) – Ses Études vir solo bratsj. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM17.<ref>{{cite web |title=Jiří Herold: Études for Viola |url=https://www.discogs.com/release/33010086-Jiří-Herold-Études-for-Viola |access-date=2025-01-31}}</ref> == Oorspronklike komposisies en verwerkings == '''Oorspronklike komposisies''' : * Drie [[Flamenco]] Caprices vir onbegeleide altviool - El Vito / Capricho Andaluz / Malagueña (ook 'n weergawe vir onbegeleide viool) <ref>{{Verwysing|title=Misciagna: Three Flamenco Caprices for Solo Viola – El Vito – Capricho Andaluz – Malagueña (2010) für Viola|url=https://www.universaledition.com/Werke/Three-Flamenco-Caprices-for-Solo-Viola/P0350473 |access-date=2026-02-18 |website=www.universaledition.com |language=en}}</ref><ref>{{Verwysing|title=El Vito - Caprice Flamenco for viola sola (Marco Misciagna)|url=https://www.youtube.com/watch?v=6oOtmOd7hhc|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Inleiding en variasies oor die tema Mer Hayrenik (Armeense volkslied) vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=Marco Misciagna - Variations on Armenian National Anthem for viola solo|url=https://www.youtube.com/watch?v=JJ6ShQHOQak|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Morricone Film Suite vir solo altviool (Suite in 8 bewegings, hulde aan [[Ennio Morricone]] ) <ref name="list">{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/list-arrangements/|title=List Arrangements|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15|archive-date=2023-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415105622/https://www.marcomisciagna.com/list-arrangements/|url-status=dead}}</ref> * Altviool Blues vir onbegeleide altviool <ref name="viola">{{Verwysing|title=VIOLA BLUES - Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=y9jzriePZXE|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * 6 Jazz Viola Preludes vir onbegeleide altviool (1-Ragtime, 2-Cafè Concerto, 3-Ragtime Boogie, 4-Ballade, 5-A J.S.Bach Joke, 6-Just After Midnight) <ref name="viola" /> * Fantasie vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=Jerusalem Fantasy (for viola solo) - Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=1In6qJ7efEU|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Samba vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=SAMBA for viola solo, Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=0GpdZV1egoM|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Star Wars Suite vir onbegeleide altviool (huldiging aan [[John Williams]]) <ref name="list" /> * Jazz Caprices vir onbegeleide altviool <ref name="list" /> * 3 stukke, hulde aan Charlie Byrd vir onbegeleide altviool (1-Swing'59, 2-Blues vir Felix, 3-Spaanse Altviool Blues) <ref name="list" /> * Fantasia op die Ierse volksliedjie "The last rose of summer" : vir viool en klavier / Romolo Pio Misciagna ; (hersiening en vioolkadens deur Marco Misciagna) <ref>{{Cite web|url=http://www.bncs.beniculturali.it/opac_cosenza/opac/cosenza/scheda.jsp?bid=CSA0066190|title=Ricerca bibliografica|last=Admin|website=www.bncs.beniculturali.it|language=it|access-date=2023-03-14|archive-date=2023-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314222158/http://www.bncs.beniculturali.it/opac_cosenza/opac/cosenza/scheda.jsp?bid=CSA0066190|url-status=dead}}</ref> '''Reëlings''' : * [[Isaac Albeniz|Isaac Albéniz]] : Asturias vir altviool (uit: Suite española No. 1, vir klavier, op. 47) / Rumores de la caleta vir altviool (uit: Recuerdos de viaje, vir klavier, op. 71) <ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * [[Francisco Tárrega]] : Tango, Recuerdos de la Alhambra, Caprice Arabe vir altviool (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * Fernando Sor : Andante - Duo for one Viola (uit: 24 leçons progressives, vir kitaar, op. 31) <ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * Manuel De Falla : Danza del molinero aus El sombrero de tres picos vir altviool<ref>{{Cite web|url=https://www.stretta-music.it/viola-virtuosa-2-nr-664339.html|title=Viola virtuosa 2 {{!}} comprare nello shop online di Stretta|website=www.stretta-music.it|language=it|access-date=2023-03-19}}</ref> * Julio Salvador Sagreras : El colibrí - Imitación al vuelo del picaflor vir altviool<ref>{{Cite web|url=https://www.stretta-music.it/viola-virtuosa-2-nr-664339.html|title=Viola virtuosa 2 {{!}} comprare nello shop online di Stretta|website=www.stretta-music.it|language=it|access-date=2023-03-19}}</ref> * Jacques Bittner : Suite vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emmanuel Bach]] : Pedaloefening, vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emmanuel Bach]] : Sonate in a mineur, vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * Agustín Barrios Mangoré: La Catedral / Julia Florida vir altviool (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web |url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/augustin-barrios-mangore-1885-1944-la-caterdal-julia-floridafuer-viola/category_pathway-12 |title= Augustín Barrios Mangoré (1885–1944) La Catedral - Julia Florida für Viola |website=partitura-verlag.com|access-date=2024-06-07 }}</ref> * Agustín Barrios Mangoré: La Catedral / Julia Florida vir tjello (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web |url= https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/mangore/category_pathway-12 |title= Augustín Barrios Mangoré (1885–1944) La Catedral - Julia Florida for Violoncello |website= partitura-verlag.com |access-date= 2024-06-07 |archive-date= 2024-06-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240607214519/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/mangore/category_pathway-12 |url-status= dead }}</ref> == Toekennings == * 2017 - [https://garanteminori.consiglio.puglia.it/-/alla-garante-regionale-dell-infanzia-e-dell-adolescenza-rosy-paparella-il-premio-speciale-all-educatore Toekenning "Arte, Sport e territorio" - Uitnemendheid van Puglia.] * 2019 - Internasionale Toekenning "Fontane di Roma" (37ste uitgawe) <ref>{{Cite web|url=https://www.agenziacomunica.net/2019/06/12/37-premio-fontane-di-roma-i-vincitori-e-la-cerimonia/?print=print|title=37° Premio Fontane di Roma, i vincitori e la cerimonia - Agenzia Comunica|website=www.agenziacomunica.net|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Elmo Prys "Stories van Gewone Kultuur" <ref>{{Cite web|url=https://www.eventspress.it/2019/08/04/nomi-di-eccezione-per-il-premio-elmo-2019-rizziconi-rc-6-agosto-2019-ore-21/|title=NOMI DI ECCEZIONE PER IL PREMIO ELMO 2019 RIZZICONI (RC) 6 AGOSTO 2019 - ORE 21 » Eventspress|website=Eventspress|language=it-IT|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Internasionale Prys - Goue Medalje "Maison des Artistes" ( [[Universiteit van Rome|Sapienza Universiteit van Rome]] ); * 2019 - Constantinus Magnus Internasionale Toekenning (Konstantiniese Nemagniese Orde van St.Stephen); <ref>{{Cite web|url=http://www.consolatorusan.it/pag.php?n=830|title=IL CONSOLE ONORARIO MARCO GINESI PRESENZIA ALLA VIII EDIZIONE DEL "CONSTATINUS MAGNUS".|website=www.consolatorusan.it|access-date=2023-03-14}}</ref> * 2019 - "Vigna d'Argento" Award ( Palazzo Montecitorio, Kamer van Afgevaardigdes, Rome); <ref>{{Cite web|url=https://www.romatoday.it/eventi/premio-vigna-d-argento-26-settembre-2019.html|title=Da Lecce a Roma: il premio Vigna D'argento, edizione speciale in collaborazione con l'Associazione Pugliesi nel mondo|website=amp.romatoday.it|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Internasionale Toekenning "Hertogin Lucrezia Borgia" <ref>{{Cite web|url=https://www.cronacacomune.it/notizie/37226/iv-edizione-del-premio-internazionale-duchessa-lucrezia-borgia-bisceglie-ba.html#null|title="IV Edizione del Premio Internazionale Duchessa Lucrezia Borgia" a Bisceglie (Ba)|website=www.cronacacomune.it|access-date=2023-03-14}}</ref> * 2019 - City of Naples International Award for Art, Culture and Fashion, 9th Edition Academy Oscar <ref>{{Cite web|url=http://occhioallartistamagazine.it/2019/09/12/meritato-successo-per-la-nona-edizione-del-premio-citta-di-napoli-al-maschio-angioino/|title=Meritato successo per la nona edizione del premio "Città di Napoli" al Maschio Angioino|date=2019-09-12|website=Occhio all'Artista Magazine|language=it-IT|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123842/http://occhioallartistamagazine.it/2019/09/12/meritato-successo-per-la-nona-edizione-del-premio-citta-di-napoli-al-maschio-angioino/|url-status=dead}}</ref> * 2019 - "Cicero Award" ''(Fondazione "Marco Tullio Cicerone")'' <ref>{{Cite web|url=https://fondazionecicerone.it/cicero-award-2019/|title=Cicero Award 2019 {{!}} Fondazione M.T. Cicerone|last=Castellucci|first=Pubblicato da Ciro|language=it-IT|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Vincenzo Crocitti- Award ("VINCE International", Rome) ''<ref>{{Cite web|url=https://premiovincenzocrocitti.com/premiazioni/premiazioni-2019/|title=Premiazioni 2019|date=2020-03-26|website=Premio Vincenzo Crocitti International|language=it-IT|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123840/https://premiovincenzocrocitti.com/premiazioni/premiazioni-2019/|url-status=dead}}</ref>'' * 2019 - Goue Histonium Award <ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-27}}</ref> * 2019 - [[Mona Lisa]] Award 2019 <ref>{{Cite web|url=https://www.pastorevito.it/biennale-internazionale-darte-contemporanea-barocco-salentino-vitoronzo-pastore/|title=BIENNALE INTERNAZIONALE D'ARTE CONTEMPORANEA "BAROCCO SALENTINO" - Vitoronzo Pastore ⋆|last=Pastore|first=Vitoronzo|date=2020-07-30|language=it-IT|access-date=2023-03-27}}</ref> * 2020 - Ubaldo Lay Award <ref>{{Cite web|url=https://www.pastorevito.it/biennale-internazionale-darte-contemporanea-barocco-salentino-vitoronzo-pastore/|title=BIENNALE INTERNAZIONALE D'ARTE CONTEMPORANEA "BAROCCO SALENTINO" - Vitoronzo Pastore ⋆|last=Pastore|first=Vitoronzo|date=2020-07-30|language=it-IT|access-date=2023-03-27}}</ref> * 2020 - Die "Silver Chimera" 2020 Award <ref>{{Cite web|url=https://www.cataniatoday.it/cronaca/premio-chimera-argento-medici-operatori-sanitari-comune-catania.html|title=Il premio Chimera d’argento 2020 assegnato a medici e sanitari|website=amp.cataniatoday.it|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2021 - Nasionale Toekenning "Silver Eagle" <ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-19}}</ref> == Eerbewyse == * Silwer Jubileum Meriete Medalje van die Heilige Militêre Konstantiniese Orde van Saint George toegeken op 16/04/2016; <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|title=Premi e riconoscimenti Marco Misciagna|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804103641/https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|url-status=dead}}</ref> * Silwer Medalje van Verdienste vir die 300ste herdenking van die ''Bolla Militantis Ecclesiae'' ''afgekondig deur Pous Clemens XI'' van die Heilige Militêre Konstantiniese Orde van Saint George toegeken op 27/05/2018; <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|title=Premi e riconoscimenti Marco Misciagna|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804103641/https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|url-status=dead}}</ref> * Goue Medalje - Herdenking van die 150ste herdenking van die Nasionale Opera van Oekraïne (Mei 2018) <ref>{{Cite web|url=https://biz.nv.ua/finance/-50023972.html|title=День Европы в Киеве: в Национальной опере Украины состоялся концерт Gala Europa|date=2019-05-31|website=NV|language=ru|access-date=2023-04-15}}</ref> * Ereburgerskap van die stad Ayvalık – Turkye (Februarie 2018) <ref>{{Cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/fahri-ayvalikli-misciagnadan-cilgin-ispanyol-danslari-40908977|title=Fahri Ayvalıklı Misciagna’dan çılgın İspanyol dansları|website=www.hurriyet.com.tr|language=tr|access-date=2023-03-14}}</ref> * Medalje vir samewerking in die Oekraïne. No. 988 - 2 November 2020 <ref>{{Cite web|url=https://vto-orden.com.ua/catalog/award/znak-narodnoyi-poshani-za-plidnu-spivpracyu|title=Medal for Cooperation in Ukraine. No. 988 (02/11/2020)}}</ref> * Medalje van die Orde van St George Oekraïne. No.1725 – 2 November 2020 <ref>{{Cite web|url=https://vto-orden.com.ua/catalog/award/vidznaka-za-sluzhinnya-bogu-i-ukrayini-dlya-kapela|title=Medal of the Order of St. George Ukraine. No.1725 – 2 November 2020;}}</ref> * Geagte Besoeker van die Stad [[Santiago de Cuba]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.marcomisciagna.com/Marco Misciagna Amptelike webwerf] * [https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/maurice-vieux/ MAURICE VIEUX] * [https://www.brilliantclassics.com/articles/c/campagnoli-41-caprices-for-viola-op22-arranged-for-viola-piano-by-carl-albert-tottmann/ Campagnoli: 41 Caprices for Viola Op.22, verwerk vir Altviool & Klavier deur Carl Albert Tottmann - Brilliant Classics] * [https://www.discogs.com/it/artist/7545335-Marco-Misciagna Marco Misciagna] * [https://rachmaninov.ru/institut/personalii/pochyotnyie-professora/marko-mishanya Марко Мишанья] * [http://alionbalticfestival.com/miscignia.html Alion Baltiese Musiekfees | Marco Misciagna] * [https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php Pantonale Musikveranstaltungen des Pantonale e.] [https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php V. Berlyn - PHILHARMONIKA 2016] * [http://www.consolatorusan.it/pag.php?n=830 IL CONSOLE ONORARIO MARCO GINESI PRESENZIA ALLA VIII EDIZIONE DEL “CONSTATINUS MAGNUS”.] * [https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/fahri-ayvalikli-misciagnadan-cilgin-ispanyol-danslari-40908977 Fahri Ayvalıklı Misciagna'dan çılgın İspanyol dansları] {{Normdata}} [[Kategorie:Violiste]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Artikels met hAudio-mikroformate]] t5le8g6tjfd8esydycbs02gbhpvdf3t 0 402858 2925772 2592850 2026-08-17T08:27:42Z BT1121 109898 Een film bygevoeg by die lys gevoeg. 2925772 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Karakter | naam = Venom | beeld = Venom_Cosplay.jpg | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = 'n [[Cosplayer]] as Venom. | verskyning1 = As '''Spider-Man''': ''The Amazing Spider-Man'' #252 (Mei 1984) <br>As '''Venom''': ''The Amazing Spider-Man'' #300 (Mei 1988) | verskyning2 = | geskep = [[Marvel Comics]] <br>{{Plain list| * '''"The Alien Costume":''' * Randy Schueller * Roger Stern * Tom DeFalco * Mike Zeck * Ron Frenz * '''Venom:''' * David Michelinie * Todd McFarlane}} |alter_ego = Verskeie |spesie = [[Simbioot (Marvel Comics)|Simbioot]] }} '''Venom''' is 'n karakter in [[Amerika]]anse [[strokiesverhale]] van [[Marvel Comics]]. Hy is een van [[Spider-Man]] se grootste vyande, saam met [[Doctor Octopus]] en die [[Green Goblin]]. Die karakter is 'n [[Buiteaardse lewe|buiteaardse]] [[Simbioot (Marvel Comics)|simbioot]] met 'n vormlose, [[vloeistof]]agtige liggaam wat oorleef deur in 'n gasheer, gewoonlik 'n mens, te bly. Dié dubbele lewensvorm kry verhoogde kragte en verwys meestal na homself as "Venom". Hy het aanvanklik in 'n buiteaardse kostuum verskyn in ''The Amazing Spider-Man'' #252 (Mei 1984), en 'n volle verskyning as Venom gemaak in ''The Amazing Spider-Man'' #300 (Mei 1988). Die simbioot se eerste gasheer was Spider-Man self, wat uiteindelik sy ware aard ontdek en hom van Venom gedistansieer het in ''The Amazing Spider-Man'' #258 (November 1984).<ref name=Amazing258>{{cite |author=Tom DeFalco |title=The Sinister Secret of Spider-Man's New Costume, The Amazing Spider-Man #258 |date=November 1984 |publisher=Marvel Comics}}</ref> Hy het later in ander gashere gebly, soos '''Eddie Brock''', sy tweede en bekendste gasheer. Hy het toe die eerste keer as Venom bekend geword. Sedert sy skepping het Venom ontwikkel tot 'n soort [[antiheld]], wat opgehou het om Spider-Man se lewe te probeer ruïneer en eerder goeie dade verrig het. Hy het Spider-Man selfs met tye gehelp. Ná Brock het talle ander gashere gevolg, soos die skurke '''Mac Gargan''' en '''Flash Thompson'''. In 2017 het Venom na Brock teruggekeer. Venom se mees onlangse en huidige gasheer is Brock se biologiese seun, '''Dylan.''' Hy het ook al verskeie kinders, soos Scream, Lasher, Phage, Agony, Riot, Mania, Sleeper en Carnage, wat Venom se aartsvyand word nadat hy aan die [[reeksmoordenaar]] Cletus Kasady gebind word. Venom is gewild onder aanhangers en veral die Eddie Brock-inkarnasie is die bes herkenbare vyand van Spider-Man wat nie deur die aanvanklike span van [[Stan Lee]] en Steve Ditko bekend gestel is nie. Hy het al verskyn in [[rolprent]]e, [[televisie]]programme en [[videospeletjie]]s. Die karakter is al deur [[Tobey Maguire]] en [[Topher Grace]] uitgebeeld in die fliek ''Spider-Man 3'' (2007) en hoofsaaklik deur [[Tom Hardy]] in ''Venom'' (2018), ''Venom: Let There Be Carnage'' (2021), en ''Venom: The Last Dance'' (2024). Venom is gelys as 33ste op die tydskrif ''Empire'' se "50 Grootste Strokiesboekkarakters,<ref>[http://www.empireonline.com/50greatestcomiccharacters/default.asp?c=33 33 Venom], "The 50 Greatest Comic Book Characters", ''Empire''. Besoek op 2 Julie 2011.</ref> en 22ste op die webtuiste IGN se "100 Grootste Strokiesboekskurke van Alle Tye".<ref>{{cite web|title='22. Venom': Top 100 Comic Book Villains of All Time|url=http://comics.ign.com/top-100-villains/22.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100416080151/http://comics.ign.com/top-100-villains/22.html|archive-date=2010-04-16|access-date=July 2, 2011|url-status=dead|website=IGN}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Venom (character)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Marvel Comics]] 6ohd4eb6mtg76ymst810f190sosl9hr 0 403003 2925545 2594377 2026-08-16T12:14:11Z Aliwal2012 39067 2925545 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas gholfspeler | naam = Christo Lamprecht | beeld = | image_size = | caption = | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2001|1|30|df=y}} | birth_place = [[George]], [[Wes-Kaap]], RSA | height = 203 cm | weight = 100 kg | nationality = {{ZAF}} | residence = [[Atlanta, Georgia]], V.S. | college = Georgia Tech | status = Amateur | yearpro = | tour = | masters = Nie gespeel nie | usopen = Nie gespeel nie | open = T74: 2023 | pga = Nie gespeel nie | awardssection = <!-- location of awards page or section --> }} '''Christo Lamprecht''' (gebore 30 Januarie 2001) is 'n Suid-Afrikaanse beroepsgholfspeler. In 2023 het hy die derde Suid-Afrikaner in ses jaar geword om die Amateurkampioenskap te wen, wat hom vrystellings gegee het vir die 2023 Ope Kampioenskap, 2024 Meesterstoernooi en 2024 Amerikaanse Ope. Hy is bekend vir sy lengte van 6 voet 8 duim.<ref>{{cite magazine |last=Huggan |first=John |title=It's a tall order to win British Amateur, and 6-foot-8 South African from Georgia Tech pulls it off |url=https://www.golfdigest.com/story/Brtiish-Amateur-championship-South-Africa-christo-lamprecht-wins |access-date=18 July 2023 |magazine=Golf Digest |date=24 June 2023}}</ref> == Amateurloopbaan == Lamprecht het 'n suksesvolle amateurloopbaan gehad en het die jongste speler ooit geword wat die Suid-Afrikaanse Amateurkampioenskap in 2017 gewen het. Hy het in 2017 en 2019 aan die Junior Presidentsbeker deelgeneem. In 2018 het hy die eerste internasionale kampioen van die East of Ireland Amateur geword, gelykop vir agtste by die St Andrews Links Trophy, en gelykop vir die 11de plek by die Junior Players Championship in Jacksonville, Florida. In 2019 was hy naaswenner by die Suid-Kaap Amateur Ope en die All Africa Juniors Challenge, en het die Junior Gholf Wêreldbeker in Japan saam met die Suid-Afrikaanse span gewen. Lamprecht het gelyk geëindig in die sesde plek in die 36-putjie houespelgedeelte by die 2022 VS Amateur, en gelyk vir die negende plek in die Europese Amateurkampioenskap in Valencia, Spanje. In 2023 het hy die Amateurkampioenskap by Hillside Gholfklub in Engeland gewen en 'n 3- en 2-oorwinning oor Rohan Kleu van Switserland in die 36-putjie-eindstryd behaal.<ref>{{cite magazine |last=Hall |first=Mike |title=Christo Lamprecht Wins Amateur Championship After Thrilling Finale |url=https://www.golfmonthly.com/news/christo-lamprecht-wins-amateur-championship-after-thrilling-finale |access-date=18 July 2023 |magazine=Golf Monthly}}</ref><ref>{{cite web |title=Lamprecht wins The Amateur Championship in style at Hillside |url=https://www.randa.org/articles/lamprecht-wins-the-amateur-championship-in-style-at-hillside |access-date=18 July 2023}}</ref> Daarna het hy tot 3de op die Wêreldamateurgholfranglys geklim. == Beroepsloopbaan == Lamprecht het in Mei 2024 professioneel geword en daarmee sy vrystelling vir die 2024 Amerikaanse Ope verbeur.<ref>{{cite magazine |url=https://www.golfmonthly.com/news/world-no1-amateur-gives-up-us-open-exemption-to-turn-pro |title=World No.1 Amateur Gives Up US Open Exemption To Turn Pro |magazine=Golf Monthly |first=Ben |last=Fleming |date=30 May 2024 |access-date=4 June 2024}}</ref> Hy het by die Korn Ferry-toer aangesluit, waarvoor hy vrystelling gekry het deur tweede te eindig in die PGA-toer se universiteitsranglys. Hy het gelykop 5de geëindig in sy vierde begin en was naaswenner by die 2025 Astara Gholfkampioenskap.<ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Ankita |title=Top 5 players on the final PGA Tour University Class of 2024 rankings ft. Christo Lamprecht |url=https://www.sportskeeda.com/golf/top-5-players-final-pga-tour-university-class-2024-rankings-ft-christo-lamprecht |access-date=18 July 2024 |date=28 May 2024}}</ref> == Amateuroorwinnings == *2016 Dimension Data Junior Ope *2017 Suid-Afrikaanse Amateurkampioenskap *2018 East of Ierland Amateur Opekampioenskap, Dimension Data Junior Ope *2020 Kaapprovinsie Ope *2022 Inverness Intercollegiate *2023 Die Amateurkampioenskap == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse gholfspelers]] c4sbvx2d689nhch49wqi6shy3v2fta1 2925549 2925545 2026-08-16T12:19:31Z Aliwal2012 39067 /* Beroepsloopbaan */ 2925549 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas gholfspeler | naam = Christo Lamprecht | beeld = | image_size = | caption = | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2001|1|30|df=y}} | birth_place = [[George]], [[Wes-Kaap]], RSA | height = 203 cm | weight = 100 kg | nationality = {{ZAF}} | residence = [[Atlanta, Georgia]], V.S. | college = Georgia Tech | status = Amateur | yearpro = | tour = | masters = Nie gespeel nie | usopen = Nie gespeel nie | open = T74: 2023 | pga = Nie gespeel nie | awardssection = <!-- location of awards page or section --> }} '''Christo Lamprecht''' (gebore 30 Januarie 2001) is 'n Suid-Afrikaanse beroepsgholfspeler. In 2023 het hy die derde Suid-Afrikaner in ses jaar geword om die Amateurkampioenskap te wen, wat hom vrystellings gegee het vir die 2023 Ope Kampioenskap, 2024 Meesterstoernooi en 2024 Amerikaanse Ope. Hy is bekend vir sy lengte van 6 voet 8 duim.<ref>{{cite magazine |last=Huggan |first=John |title=It's a tall order to win British Amateur, and 6-foot-8 South African from Georgia Tech pulls it off |url=https://www.golfdigest.com/story/Brtiish-Amateur-championship-South-Africa-christo-lamprecht-wins |access-date=18 July 2023 |magazine=Golf Digest |date=24 June 2023}}</ref> == Amateurloopbaan == Lamprecht het 'n suksesvolle amateurloopbaan gehad en het die jongste speler ooit geword wat die Suid-Afrikaanse Amateurkampioenskap in 2017 gewen het. Hy het in 2017 en 2019 aan die Junior Presidentsbeker deelgeneem. In 2018 het hy die eerste internasionale kampioen van die East of Ireland Amateur geword, gelykop vir agtste by die St Andrews Links Trophy, en gelykop vir die 11de plek by die Junior Players Championship in Jacksonville, Florida. In 2019 was hy naaswenner by die Suid-Kaap Amateur Ope en die All Africa Juniors Challenge, en het die Junior Gholf Wêreldbeker in Japan saam met die Suid-Afrikaanse span gewen. Lamprecht het gelyk geëindig in die sesde plek in die 36-putjie houespelgedeelte by die 2022 VS Amateur, en gelyk vir die negende plek in die Europese Amateurkampioenskap in Valencia, Spanje. In 2023 het hy die Amateurkampioenskap by Hillside Gholfklub in Engeland gewen en 'n 3- en 2-oorwinning oor Rohan Kleu van Switserland in die 36-putjie-eindstryd behaal.<ref>{{cite magazine |last=Hall |first=Mike |title=Christo Lamprecht Wins Amateur Championship After Thrilling Finale |url=https://www.golfmonthly.com/news/christo-lamprecht-wins-amateur-championship-after-thrilling-finale |access-date=18 July 2023 |magazine=Golf Monthly}}</ref><ref>{{cite web |title=Lamprecht wins The Amateur Championship in style at Hillside |url=https://www.randa.org/articles/lamprecht-wins-the-amateur-championship-in-style-at-hillside |access-date=18 July 2023}}</ref> Daarna het hy tot 3de op die Wêreldamateurgholfranglys geklim. == Beroepsloopbaan == Lamprecht het in Mei 2024 professioneel geword en daarmee sy vrystelling vir die 2024 Amerikaanse Ope verbeur.<ref>{{cite magazine |url=https://www.golfmonthly.com/news/world-no1-amateur-gives-up-us-open-exemption-to-turn-pro |title=World No.1 Amateur Gives Up US Open Exemption To Turn Pro |magazine=Golf Monthly |first=Ben |last=Fleming |date=30 May 2024 |access-date=4 June 2024}}</ref> Hy het by die Korn Ferry-toer aangesluit, waarvoor hy vrystelling gekry het deur tweede te eindig in die PGA-toer se universiteitsranglys. Hy het gelykop 5de geëindig in sy vierde begin en was naaswenner by die 2025 Astara Gholfkampioenskap.<ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Ankita |title=Top 5 players on the final PGA Tour University Class of 2024 rankings ft. Christo Lamprecht |url=https://www.sportskeeda.com/golf/top-5-players-final-pga-tour-university-class-2024-rankings-ft-christo-lamprecht |access-date=18 July 2024 |date=28 May 2024}}</ref> In Desember 2024 was Lamprecht naaswenner by die "AfrAsia Bank Mauritius Ope" op die Europese Toer. In Augustus 2025 het Lamprecht sy eerste professionele oorwinning by die "Pinnacle Bank- kampioenskap" op die Korn Ferry-toer behaal.<ref>{{cite magazine |url=https://golfweek-eu.usatoday.com/story/sports/golf/2025/08/11/christo-lamprecht-holes-bunker-shot-wins-korn-ferry-tour-pinnacle-bank-championship/85604899007/ |title=Christo Lambrecht holes bunker shot at 18 for birdie, first Korn Ferry Tour win in Omaha |magazine=Golfweek |first=Adam |last=Schupak |date=11 August 2025 |access-date=11 August 2025}}</ref> == Amateuroorwinnings == *2016 Dimension Data Junior Ope *2017 Suid-Afrikaanse Amateurkampioenskap *2018 East of Ierland Amateur Opekampioenskap, Dimension Data Junior Ope *2020 Kaapprovinsie Ope *2022 Inverness Intercollegiate *2023 Die Amateurkampioenskap == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse gholfspelers]] 8pn30u9urt7rwfweilvg8knnf6ggot0 2925550 2925549 2026-08-16T12:21:13Z Aliwal2012 39067 /* Amateuroorwinnings */ 2925550 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas gholfspeler | naam = Christo Lamprecht | beeld = | image_size = | caption = | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2001|1|30|df=y}} | birth_place = [[George]], [[Wes-Kaap]], RSA | height = 203 cm | weight = 100 kg | nationality = {{ZAF}} | residence = [[Atlanta, Georgia]], V.S. | college = Georgia Tech | status = Amateur | yearpro = | tour = | masters = Nie gespeel nie | usopen = Nie gespeel nie | open = T74: 2023 | pga = Nie gespeel nie | awardssection = <!-- location of awards page or section --> }} '''Christo Lamprecht''' (gebore 30 Januarie 2001) is 'n Suid-Afrikaanse beroepsgholfspeler. In 2023 het hy die derde Suid-Afrikaner in ses jaar geword om die Amateurkampioenskap te wen, wat hom vrystellings gegee het vir die 2023 Ope Kampioenskap, 2024 Meesterstoernooi en 2024 Amerikaanse Ope. Hy is bekend vir sy lengte van 6 voet 8 duim.<ref>{{cite magazine |last=Huggan |first=John |title=It's a tall order to win British Amateur, and 6-foot-8 South African from Georgia Tech pulls it off |url=https://www.golfdigest.com/story/Brtiish-Amateur-championship-South-Africa-christo-lamprecht-wins |access-date=18 July 2023 |magazine=Golf Digest |date=24 June 2023}}</ref> == Amateurloopbaan == Lamprecht het 'n suksesvolle amateurloopbaan gehad en het die jongste speler ooit geword wat die Suid-Afrikaanse Amateurkampioenskap in 2017 gewen het. Hy het in 2017 en 2019 aan die Junior Presidentsbeker deelgeneem. In 2018 het hy die eerste internasionale kampioen van die East of Ireland Amateur geword, gelykop vir agtste by die St Andrews Links Trophy, en gelykop vir die 11de plek by die Junior Players Championship in Jacksonville, Florida. In 2019 was hy naaswenner by die Suid-Kaap Amateur Ope en die All Africa Juniors Challenge, en het die Junior Gholf Wêreldbeker in Japan saam met die Suid-Afrikaanse span gewen. Lamprecht het gelyk geëindig in die sesde plek in die 36-putjie houespelgedeelte by die 2022 VS Amateur, en gelyk vir die negende plek in die Europese Amateurkampioenskap in Valencia, Spanje. In 2023 het hy die Amateurkampioenskap by Hillside Gholfklub in Engeland gewen en 'n 3- en 2-oorwinning oor Rohan Kleu van Switserland in die 36-putjie-eindstryd behaal.<ref>{{cite magazine |last=Hall |first=Mike |title=Christo Lamprecht Wins Amateur Championship After Thrilling Finale |url=https://www.golfmonthly.com/news/christo-lamprecht-wins-amateur-championship-after-thrilling-finale |access-date=18 July 2023 |magazine=Golf Monthly}}</ref><ref>{{cite web |title=Lamprecht wins The Amateur Championship in style at Hillside |url=https://www.randa.org/articles/lamprecht-wins-the-amateur-championship-in-style-at-hillside |access-date=18 July 2023}}</ref> Daarna het hy tot 3de op die Wêreldamateurgholfranglys geklim. == Beroepsloopbaan == Lamprecht het in Mei 2024 professioneel geword en daarmee sy vrystelling vir die 2024 Amerikaanse Ope verbeur.<ref>{{cite magazine |url=https://www.golfmonthly.com/news/world-no1-amateur-gives-up-us-open-exemption-to-turn-pro |title=World No.1 Amateur Gives Up US Open Exemption To Turn Pro |magazine=Golf Monthly |first=Ben |last=Fleming |date=30 May 2024 |access-date=4 June 2024}}</ref> Hy het by die Korn Ferry-toer aangesluit, waarvoor hy vrystelling gekry het deur tweede te eindig in die PGA-toer se universiteitsranglys. Hy het gelykop 5de geëindig in sy vierde begin en was naaswenner by die 2025 Astara Gholfkampioenskap.<ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Ankita |title=Top 5 players on the final PGA Tour University Class of 2024 rankings ft. Christo Lamprecht |url=https://www.sportskeeda.com/golf/top-5-players-final-pga-tour-university-class-2024-rankings-ft-christo-lamprecht |access-date=18 July 2024 |date=28 May 2024}}</ref> In Desember 2024 was Lamprecht naaswenner by die "AfrAsia Bank Mauritius Ope" op die Europese Toer. In Augustus 2025 het Lamprecht sy eerste professionele oorwinning by die "Pinnacle Bank- kampioenskap" op die Korn Ferry-toer behaal.<ref>{{cite magazine |url=https://golfweek-eu.usatoday.com/story/sports/golf/2025/08/11/christo-lamprecht-holes-bunker-shot-wins-korn-ferry-tour-pinnacle-bank-championship/85604899007/ |title=Christo Lambrecht holes bunker shot at 18 for birdie, first Korn Ferry Tour win in Omaha |magazine=Golfweek |first=Adam |last=Schupak |date=11 August 2025 |access-date=11 August 2025}}</ref> == Amateuroorwinnings == *2016 Dimension Data Junior Ope *2017 Suid-Afrikaanse Amateurkampioenskap *2018 East of Ireland Amateur Opekampioenskap, Dimension Data Junior Ope *2020 Kaapprovinsie Ope *2022 Inverness Intercollegiate *2023 Die Amateurkampioenskap, OFCC Fighting Illini Invitational == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse gholfspelers]] 6s2dpjw11evlketzxhooonl9wden5uk 2925552 2925550 2026-08-16T12:28:26Z Aliwal2012 39067 2925552 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas gholfspeler | naam = Christo Lamprecht | beeld = | image_size = | caption = | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2001|1|30|df=y}} | birth_place = [[George]], [[Wes-Kaap]], Suid-Afrika | height = 203 cm | weight = 100 kg | nationality = {{ZAF}} | residence = [[Atlanta, Georgia]], V.S. | college = Georgia Tech | status = Beroepsgholfspeler | yearpro = Mei 2024 | tour = Europese Toer | masters = Nie gespeel nie | usopen = Nie gespeel nie | open = T74: 2023 | pga = Nie gespeel nie | awardssection = <!-- location of awards page or section --> }} '''Christo Lamprecht''' (gebore 30 Januarie 2001) is 'n Suid-Afrikaanse beroepsgholfspeler. In 2023 het hy die derde Suid-Afrikaner in ses jaar geword om die Amateurkampioenskap te wen, wat hom vrystellings gegee het vir die 2023 Ope Kampioenskap, 2024 Meesterstoernooi en 2024 Amerikaanse Ope. Hy is bekend vir sy lengte van 6 voet 8 duim.<ref>{{cite magazine |last=Huggan |first=John |title=It's a tall order to win British Amateur, and 6-foot-8 South African from Georgia Tech pulls it off |url=https://www.golfdigest.com/story/Brtiish-Amateur-championship-South-Africa-christo-lamprecht-wins |access-date=18 July 2023 |magazine=Golf Digest |date=24 June 2023}}</ref> == Amateurloopbaan == Lamprecht het 'n suksesvolle amateurloopbaan gehad en het die jongste speler ooit geword wat die Suid-Afrikaanse Amateurkampioenskap in 2017 gewen het. Hy het in 2017 en 2019 aan die Junior Presidentsbeker deelgeneem. In 2018 het hy die eerste internasionale kampioen van die East of Ireland Amateur geword, gelykop vir agtste by die St Andrews Links Trophy, en gelykop vir die 11de plek by die Junior Players Championship in Jacksonville, Florida. In 2019 was hy naaswenner by die Suid-Kaap Amateur Ope en die All Africa Juniors Challenge, en het die Junior Gholf Wêreldbeker in Japan saam met die Suid-Afrikaanse span gewen. Lamprecht het gelyk geëindig in die sesde plek in die 36-putjie houespelgedeelte by die 2022 VS Amateur, en gelyk vir die negende plek in die Europese Amateurkampioenskap in Valencia, Spanje. In 2023 het hy die Amateurkampioenskap by Hillside Gholfklub in Engeland gewen en 'n 3- en 2-oorwinning oor Rohan Kleu van Switserland in die 36-putjie-eindstryd behaal.<ref>{{cite magazine |last=Hall |first=Mike |title=Christo Lamprecht Wins Amateur Championship After Thrilling Finale |url=https://www.golfmonthly.com/news/christo-lamprecht-wins-amateur-championship-after-thrilling-finale |access-date=18 July 2023 |magazine=Golf Monthly}}</ref><ref>{{cite web |title=Lamprecht wins The Amateur Championship in style at Hillside |url=https://www.randa.org/articles/lamprecht-wins-the-amateur-championship-in-style-at-hillside |access-date=18 July 2023}}</ref> Daarna het hy tot 3de op die Wêreldamateurgholfranglys geklim. == Beroepsloopbaan == Lamprecht het in Mei 2024 professioneel geword en daarmee sy vrystelling vir die 2024 Amerikaanse Ope verbeur.<ref>{{cite magazine |url=https://www.golfmonthly.com/news/world-no1-amateur-gives-up-us-open-exemption-to-turn-pro |title=World No.1 Amateur Gives Up US Open Exemption To Turn Pro |magazine=Golf Monthly |first=Ben |last=Fleming |date=30 May 2024 |access-date=4 June 2024}}</ref> Hy het by die Korn Ferry-toer aangesluit, waarvoor hy vrystelling gekry het deur tweede te eindig in die PGA-toer se universiteitsranglys. Hy het gelykop 5de geëindig in sy vierde begin en was naaswenner by die 2025 Astara Gholfkampioenskap.<ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Ankita |title=Top 5 players on the final PGA Tour University Class of 2024 rankings ft. Christo Lamprecht |url=https://www.sportskeeda.com/golf/top-5-players-final-pga-tour-university-class-2024-rankings-ft-christo-lamprecht |access-date=18 July 2024 |date=28 May 2024}}</ref> In Desember 2024 was Lamprecht naaswenner by die "AfrAsia Bank Mauritius Ope" op die Europese Toer. In Augustus 2025 het Lamprecht sy eerste professionele oorwinning by die "Pinnacle Bank- kampioenskap" op die Korn Ferry-toer behaal.<ref>{{cite magazine |url=https://golfweek-eu.usatoday.com/story/sports/golf/2025/08/11/christo-lamprecht-holes-bunker-shot-wins-korn-ferry-tour-pinnacle-bank-championship/85604899007/ |title=Christo Lambrecht holes bunker shot at 18 for birdie, first Korn Ferry Tour win in Omaha |magazine=Golfweek |first=Adam |last=Schupak |date=11 August 2025 |access-date=11 August 2025}}</ref> == Amateuroorwinnings == *2016 Dimension Data Junior Ope *2017 Suid-Afrikaanse Amateurkampioenskap *2018 East of Ireland Amateur Opekampioenskap, Dimension Data Junior Ope *2020 Kaapprovinsie Ope *2022 Inverness Intercollegiate *2023 Die Amateurkampioenskap, OFCC Fighting Illini Invitational == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse gholfspelers]] hdq2r0yxajtbyerqjuhddzm4amrlies 0 414299 2925732 2917742 2026-08-17T06:11:09Z Jcb 223 2925732 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} [[Johann Sebastian Bach]] se '''Magnificat''', [[Bach-Werke-Verzeichnis|BWV]]&nbsp;243, is 'n toonsetting van die Bybelse lied Magnificat. Dit word beset vir vyf stemme(twee soprane, alt, tenoor en bas), en 'n Barokorkes met trompette en keteltromme. Dit is Bach se eerste groot liturgiese komposisie oor 'n Latynse teks. In 1723, nadat hy die pos as Thomaskantor in [[Leipzig]] opgeneem het, het Bach die teks van die Magnificat in 'n komposisie van twaalf bewegings in die toonsoort E-mol-majeur getoonset. Vir 'n uitvoering tydens [[Kersfees]] het hy vier lofgesange (''laudes'') ingevoeg wat met Kersfees verband hou. Hierdie weergawe, insluitend die Kersfees-laudes, het die nommer 243.1 (voorheen 243a) in die [[Bach-Werke-Verzeichnis|katalogus van Bach se werke]] gekry.<ref>Werk [https://www.bachdigital.de/receive/BachDigitalWork_work_00000303?lang=en 00303] op die Bach Digital-webtuiste</ref> Bach het 'n nuwe weergawe van sy Latynse Magnificat gekomponeer, waarskynlik vir die Fees van die Maria-besoek (Duits: [[:de:Mariä_Heimsuchung|Mariä Heimsuchung]]) ('n feesdag in die Lutherse Kerk om die besoek van Maria aan Elizabeth te gedenk) van 1733, of 'n ander fees in of rondom daardie jaar. Dié weergawe het geen Kersfees-''laudes'' gehad nie, en die instrumentbesetting van sommige bewegings is verander of uitgebrei, terwyl die toonsoort van E-mol-majeur tot [[D-majeur]] getranskribeer is om die trompette te kon akkommodeer. Hierdie weergawe van Bach se Magnificat staan dus bekend as BWV 243.2 (voorheen BWV 243).<ref>Werk [https://www.bachdigital.de/receive/BachDigitalWork_work_00000302?lang=en 00302] op die Bach Digital-webtuiste</ref> Nadat beide weergawes in die 19de eeu gepubliseer is, het die tweede die standaard vir uitvoering geword. Dit is een van Bach se gewildste vokale werke. == Geskiedenis == In Leipzig was die Magnificat gereelde toevoeging tydens dienste op Sondae uitgevoer. Dit is op gewone Sondae egter in Duits gesing, maar vir groot feesdae (Kersfees, [[Paasfees]] en [[Pinkster]])<ref name="stein32">Sien Steinberg 2005, bl. 32.</ref> en op die drie belangrike Mariafeeste (die Fees van die Aankondiging van die Here, die Fees van die Mariabesoek en die Fees van die Maria-reiniging) is meer uitgebreide toonsettings in Latyn uitgevoer.<ref name="j13">Sien Jones 2013.</ref><ref name="schr12">Sien Schröder 2012.</ref> === Bach se ampstermyn as Thomaskantor in Leipzig === Afgesien van 'n vroeë toonsetting van die Kyrie, op 'n gemengde Griekse en Duitse teks (BWV 233a ),<ref>Werk [https://www.bachdigital.de/receive/BachDigitalWork_work_00000292?lang=en 00292] op die Bach Digital-webtuiste.</ref><ref>Die [[scores:Kyrie_in_F_major,_BWV_233a_(Bach,_Johann_Sebastian)|bladmusiek]] is beskikbaar by die International Music Score Library Project.</ref> is Bach se bekende liturgiese komposisies wat hy tydens sy ampstermyn as Thomaskantor in Leipzig (1723–1750) gekomponeer uitsluitlik in Latyn. Vergeleke met die Lutherse praktyk elders is 'n ongekende hoeveelheid Latyn in kerkdienste in Leipzig gebruik.<ref>Sien Spitta 1884, bl. 263ff.</ref> 'n Vroeë staaltjie van Bach se belangstelling in liturgiese praktyke in Leipzig dateer uit 1714, toe hy die volgorde van die diens op die eerste Sondag in Advent tydens 'n besoek aan die dorp opgeteken het.<ref>Sien Spitta 1884, bl. 265.</ref> Johann Kuhnau was destyds die kantor in Leipzig.<ref>Sien Schrok 2009, bl. 279.</ref> Ná Kuhnau se sterfte in 1722 het Christoph Graupner naas Bach aansoek gedoen vir die pos van Thomaskantor. Graupner was 'n oudleerling van Kuhnau en het 'n [[scores:Magnificat anima mea, GWV 1172/22 (Graupner, Christoph)|Magnificat wat hy vir Kersfees 1722 gekomponeer het]] as 'n oudisiestuk in Januarie 1723 hergebruik het. Drie weke later het Bach sy oudisiekantate ''Jesus nahm zu sich die Zwölfe'' (BWV 22) en ''Du wahrer Gott und Davids Sohn'' (BWV 23) voorgelê.<ref name="Graupner">[http://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Mus-Ms-430-29 Mus.ms 430/29 (outograafmanuskrip van Graupner se 1722-Magnificat)] by die webtuiste van die Technische Universität Darmstadt, bl. 1 en 8.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_work_00000027|title=Jesus nahm zu sich die Zwölfe BWV&nbsp;22; {{nowrap|BC A 48}}|year=1992|publisher=Leipzig Universiteit|access-date=5 April 2024|archive-date=18 Julie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718205332/https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_work_00000027|url-status=dead}} bl. 219</ref> Bach het die posisie van Thomaskantor op 30 Mei 1723 beset. Dit was die eerste Sondag ná Drie-Eeenheidsondag, en Bach het ambisieuse kantate met 14 bewegings uitgevoer: ''Die Elenden sollen essen'' (BWV 75). Die volgende Sondag het hy 'n vergelykbare kantate uitgevoer, naamlik Die Himmel erzählen die Ehre Gottes (BWV 76). === Tradisionele toonsetting van die Duitse Magnificat === [[Lêer:Magnificat_im_9._Psalmton_deutsch_(Luther).jpg|duimnael|600x600px|Die tradisionele toonsetting in D-mineur van Luther se Duitse Magnificat, wat 'n spesifieke Duitse weergawe van die negende psalmtoon of ''tonus peregrinus'' is.<ref>Sien Lundberg 2012, bl. 10–11.</ref>]] Die tradisionele toonsetting van [[Martin Luther|Luther]] se Duitse vertaling van die Magnificat ("Meine Seele erhebt den Herren") is 'n Duitse variant van die ''tonus peregrinus'', 'n taamlik uitsonderlike psalmtoon in [[Gregoriaanse gelyksang]].<ref>Sien Lundberg 2012, bl. 10–11.</ref> Die ''tonus peregrinus'' (of negende psalmtoon) word geassosieer met die negende of eoliese modus.<ref>Sien Lundberg 2012, bl. 45.</ref> Vir die tradisionele toonsetting van Luther se Duitse Magnificat is dit die mineurmodus, waarvan die laaste noot van die melodiese formule die [[tonika]] is, 'n vyfde onder die openingsnoot. Die ''tonus peregrinus''-variant wat met Luther se Duitse Magnificat geassosieer word, kom voor in komposisies van onder andere Johann Hermann Schein, [[Heinrich Schütz]], Johann Pachelbel en [[Dieterich Buxtehude|Dietrich Buxtehude]]. Bach gebruik die melodiese formule as 'n instrumentale ''cantus firmus'' in die tiende beweging van sy Latynse Magnificat, "Suscepit Israel".<ref>Sien Rathey 2016.</ref> Hy gebruik dit weer in sy Duitse Magnificat – die kantate ''Meine Seel erhebt den Herren'' (BWV 10) – wat hy vir die Fees van die Maria-besoek van 1724 gekomponeer het, asook in die koraalharmonisasies (BWV 323 en 324) en in die vierde Schübler-korale (BWV 648).<ref>Sien Rizzuti 2013, bl. 2–4.</ref><ref>Sien Spitta 1884, bl. 283ff.</ref> Ook in ''Fuga sopra il Magnificat'' (BWV 733) word die melodiese formule as tema gebruik: hierdie koraalvoorspel kan egter die werk van Bach se leerling Johann Ludwig Krebs wees.<ref>[http://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_work_00000858 Koraalverwerking ''Meine Seele erhebt den Herren'' (fuga) BWV 733] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231130210630/https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_work_00000858 |date=30 November 2023 }} by {{URL|bach-digital.de}}.</ref><ref>''Meine Seele erhebet den Herren (''BWV 733): [[scores:Meine_Seele_erhebet_den_Herren_(Krebs,_Johann_Ludwig)|Bladmusiek]] by die International Music Score Library Project.</ref> === Uitgebreide toonsettings van die Magnificat === As 'n fundamentele deel van vespers, evensong of mette, was die Magnificat reeds langer as 'n eeu voordat Bach dit getoonset het die liturgiese teks wat die meeste getoonset is, naas die gewone orde van die [[mis]].<ref>Sien Lowther Clarke 1922.</ref><ref>Sien Taft 1986.</ref><ref>Sien Porter 2008, bl. 63.</ref> In die Protestantisme was daar geen Latynse teks wat meer dikwels as die Magnificat getoonset is nie.<ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> Toonsettings van die Duitse vertaling van die Magnificat was algemeen vanaf die vroeë 17de eeu, sonder dat een vorm die ander onderdruk het.<ref name=":0" /> Uitgebreide toonsettings van die Magnificat, insluitend toonsettings in 'n concertato-formaat (met verskeie bewegings wat vir koor-, orkes- en vokale soliste getoonset is) en 'n nielineêre hantering van die teks (dit wil sê dele van die teks word verskeie kere deur die sangers herhaal), gaan terug na die ou Italiaanse musiekskool.<ref>Sien Franz 1863, bl. 6.</ref> So 'n voorbeeld kan gevind word in [[Claudio Monteverdi]] se Magnificat a 7 voci, een van twee alternatiewe Magnificat-toosettings wat in sy ''Vespro della Beata Vergine'' ingesluit is.<ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> In die Lutherse tradisie is daar byvoorbeeld Schütz se Latynse Magnificat (SWV 468).<ref name=":0" /> Die Magnificat-toonsettings van komponiste soos Johann Levini, Antonio Lotti en Francesco Durante het as moontlike inspirasies vir Bach gedien.<ref>Schering 1924, "Introduction".</ref><ref>Sien Kretzschmar 1921, bl. 394f.</ref> Tydgenote van Bach soos Heinichen en [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] het ook die Magnificat getoonset. In baie van hierdie toonsettings kan 'n enkele vers van die Magnificat deur een of meer soliste gesing word, afgewissel met koorsang. 'n Voorbeeld hiervan is Bach se hantering van die derde Magnificat-vers ("Quia respexit humilitatem ancillae suae ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes"): Die sopraansolis sing die eerste woorde van die vers, terwyl die koor met "omnes generationes" afsluit. Dié spesifieke hantering van die derde vers, wat slegs die laaste twee woorde ("omnes generationes") aan die koor oorlaat, is voorheen al deur Ruggiero Fedeli gedoen, asook in 'n Magnificat in G-mineur van 1720 – wat Bach waarskynlik geken het. (Dié Magnificat is voorheen aan [[Tomaso Albinoni]] toegeskryf.)<ref name="stein32" /><ref>Sien Kretzschmar 1921, bl. 394f.</ref><ref>Sien Marshall 1989a, bl. 12 & 13.</ref><ref>Sien Jenkins 2000, bl. 1.</ref> Ook Graupner se 1722 Magnificat toon dié verdeling.<ref name="Graupner"/> 'n Verdere kenmerk van Bach se Magnificat is dat dit vir 'n vyfstemmige koor getoonset is. Die vergroting van 'n standaard-SATB- koor met meer stempartye was egter geen nuutjie wat Magnificat-komposisies betref nie: Johann Pachelbel, die onderwyser van Johann Sebastian se oudste broer (Johan Christoph, orrelis by Ohrdruf), het byvoorbeeld 'n ses Magnificats vir SSATB-koor gekomponeer, en een vir soliste, SSATB-dubbelkoor en orkes. Kuhnau se Magnificat in C-majeur span ook 'n SSATB-koor in.<ref>Sien Schrok 2009, bl. 279.</ref> Bach het reeds vir 'n SSATB-koor in [[Weimar]] gekomponeer (''Der Himmel lach! Die Erde jubilieret!'' (BWV 31), 'n Paaskantate uit 1715). Hy het dieselfde gedoen in sy begrafnismotet ''Jesu, meine Freude'' (BWV 227). Rondom die tyd toe die D-majeurweergawe van die Magnificat ontstaan het, het hy vir dieselfde vergrote koor gekomponeer in sy 1733-mis vir die Dresden-hof (BWV 232). Ander vergrote toonsettings vir koor deur Bach sluit in sy Sanctus vir ses stemme (SSSATB) vir Kersfees 1724, en komposisies vir dubbelkoor soos die ''Matteuspassie'' (BWV 244) van 1727 en die sekulêre kantate ''Preise dein Glücke, gesegnetes Sachsen'' (BWV 215) van 1734. Sulke komposisies met 'n vergrote koor is egter buite Bach se gewone werkswyse vir liturgiese musiek.<ref>Sien Jones 2013, bl. 133.</ref> Bach was nie die eerste wat gemengde Duitse/Latynse Kersfees-insetsels in 'n Magnificat ingesluit het wat in Latyn gesing word nie: Hieronymus Praetorius het in 1622 'n [[scores:Ausgewählte Werke (Praetorius, Hieronymus)|Magnificat met sulke insetsels]] gepubliseer.<ref>Sien [[choralwiki:Magnificat Quinti Toni (Hieronymus Praetorius)|Magnificat 5. Toni cum canticis Ecclesiasticis]] by {{URL|cpdl.org}}.</ref> Samuel Scheidt se ''Geistliche Konzerte III'' (1635) bevat drie Magnificats met insetsels,<ref>Sien [http://www.klassika.info/Komponisten/Scheidt/wv_wvz1.html Samuel-Scheidt-Werke-Verzeichnis, 2000] by {{URL|klassica.info}}.</ref> die eerste hiervan (SSWV 299 vir SSATTB en basso continuo) met die eerste strofe ''Vom Himmel hoch da komm ich her'' (Luther 1534) as eerste insetsel.<ref>[[choralwiki:Magnificat (with German interpolations for Christmas), SSWV 299 (Samuel Scheidt)|Magnificat (met Duitse insetsels vir Kersfees), SSWV 299]] by {{URL|cpdl.org}}.</ref> === Weergawes vir die Fees van die Maria-besoek === In die [[Evangelie volgens Lukas|Evangelie van Lukas]] word die woorde van die Magnificat deur [[Maria]] gespreek wanneer sy haar niggie Elizabeth besoek. Albei vroue was swanger: Maria met [[Jesus van Nasaret|Jesus]] en Elisabet met [[Johannes die Doper]]. In sekere denominasies van die [[Christendom]] word die fees ter herdenking van daardie besoek die Fees van die Maria-besoek genoem. Dit is 'n uiteraard 'n uitstekende geleentheid om meer as die gewone aandag aan die Magnificat-lied in die liturgie te gee, terwyl die fees die gebeurtenis herdenk wat aan die oorsprong daarvan gekoppel is. In Bach se tyd het die Fees van die Maria-besoek op [[2 Julie]] geval. Die D-majeurweergawe van Bach se Magnificat (dus BWV 243.2) is dus moontlik op 2 Julie 1733 uitgevoer as deel van die kerkdiens in die Sint Thomas-kerk (of Thomaskirche) in Leipzig. Daardie jaar was daar 'n tydperk van rou ná die dood van die keurvors van Sakse, [[August II van Pole|Augustus die Sterke]]. Gedurende die routydperk – wat gestrek het van die tweede Sondag voor die Vaste (15 Februarie) tot die vierde Sondag ná Drie-eenheidsondag (28 Junie) – is geen konsertmusiek in die kerke toegelaat nie. In dié tydperk het Bach 'n Kyrie-Gloria-mis in B-mineur gekomponeer wat hy aan die opvolger, Frederick Augustus II, opgedra het in 'n brief wat {{Nowrap|27 July 1733}} gedateer is.<ref name=":2">Sien Glöckner 2009.</ref><ref>Sien Stockigt 2013, bl. 39–53.</ref> Die eerste geleentheid vir konsertkerkmusiek ná die routydperk was die Fees van die Maria-besoek van Donderdag 2 Julie 1733. Dit is heel moontlik dat Bach sy nuwe weergawe van die Magnificat vir hierdie geleentheid gekomponeer het, hoewel dit ook moontlik is dat die eerste uitvoering van dié nuwe Magnificat op Kersdag geval het. Dit kan dus nie met sekerheid bepaal word op watter dag van omstreeks 1732 tot 1735 die D-majeurweergawe van die Magnificat vir die eerste keer uitgevoer is nie, of wanneer Bach die komposisie uiteindelik gefinaliseer het in die formaat wat ons vandag ken nie. Omstreeks 1733 het Bach twee kantates deur Gottfried Heinrich Stölzel voorgehou vir die vyfde en die sesde Sondag ná Drie-eenheidsondag (5 en 12 Julie in 1733) – Bach het moontlik op kerkmusiek deur ander komponiste staatgemaak vir die dienste in Leipzig in Julie 1733 omdat hy besig was met die komponering van die uitgebreide eerste deel van van die bekende Mis in B-mineur (BWV 232) en die uitskryf van die orkespartye daarvan.<ref name=":2" /><ref>Sien Stockigt 2013, bl. 39–53.</ref> In 2003 het Bach-geleerde Andreas Glöckner aangevoer dat die heel eerste weergawe van Bach se Magnificat – dus die E-mol-majeurweergawe vóórdat die vier Kersfeeslofsange by die outograafpartituur gevoeg is – vir die eerste keer op 2 Julie 1723 uitgevoer is.<ref name=":3">Sien Glöckner 2003.</ref><ref>Sien Butler 2008, bl. 53.</ref> Dit sou presies tien jaar voor die getransponeerde weergawe wees, en gekomponeer vir dieselfde Mariafees. Bach het sy pos as Thomaskantor op 30 Mei 1723 in Leipzig opgeneem, dus die eerste Sondag ná Drie-eenheidsondag. Die Fees van die Maria-besoek was die eerste feesdag van sy ampstermyn, wat uitsonderlike feestelike musiek vereis het.<ref>Sien Rizzuti 2013.</ref> === Die Kersfees-''laudes'' === Voor Glöckner se 2003-artikel oor die ontstaan van die Magnificat – en vir sommige outeurs nog daarna – is daar algemeen aanvaar dat Bach sy Magnificat in die stil tyd van [[Advent]] 1723 gekomponeer het vir 'n eerste uitvoering tydens die Kersfeesvespers. Vir daardie uitvoering het Bach vier Kersfees-''laudes'' gekomponeer: lofliedere deels in Duits, deels in Latyn om op sekere punte in die E-mol-majeurweergawe van die Magnificat gesing te word.<ref name="j13" /> Dié weergawe van die Magnificat is genommer BWV 243.1 (voorheen BWV 243a). Bach se voorganger, Kuhnua, het die teks van hierdie Kersfees-''laudes'' in 'n Kersfeeskantate in Leipzig gebruik.<ref>Sien Cantagrel 2011.</ref> Dit is moontlik dat daardie toonsettings in C-majeur van dieselfde vier tekste as wat Bach as Kersfees-''laudes'' in sy Kersfees-Magnificat ingesluit het nie 'n selfstandige kantate was nie, maar ''laudes'' wat Kuhnau gekomponeer het vir invoeging toe sy eie Magnificat in C-majeur met Kersfees uitgevoer is.<ref>Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> Hierdie ''laudes'' illustreer wat die [[Evangelie|Evangelies]] beskryf as die omstandighede rondom [[Jesus van Nasaret|Christus]] se geboorte, en is ingebed in 'n ou tradisie genaamd Kindleinwiegen (die gewieg van die kinderwieg).<ref name=":4">Sien Spitta 1884, bl. 369ff.</ref> Aangesien hierdie ''laudes'' met 'n baie beperkte begeleiding van instrumente uitgevoer sou word, is hulle vermoedelik vanuit die klein galery in die hoë koorruimte van die Thomaskirche uitgevoer, oorkant die groot orrelgalery waar die ander bewegings van die Magnificat uitgevoer is.<ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> Die outograafpartituur van die E-mol-majeurweergawe van die Magnificat (BWV 243.1) gee te kenne dat Bach van plan was om die eerste weergawe van sy Magnificat ook sonder die ''laudes'' uit te voer, afhangende van omstandighede, byvoorbeeld op ander feeste as Kersfees.<ref name=":0" /> === Ander Magnificats deur Bach? === Bach se ''Nekrolog'', die doodsberig uit 1754 wat deur Johann Friedrich Agricola en die komponis se seun [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emanuel]] geskryf is, noem dat die komponis "verskeie" Magnificats gekomponeer het.<ref>Sien Jenkins 2000, bl. 5.</ref><ref>Bach, C.P.E. & Agricola, J.F. 1754. Nekrolog. Elegie vir Johann Sebastian Bach. In Mizler se ''Musikalische Bibliothek'', Volume 4:1. Leipzig, bl. 168.</ref> Afgesien van die bestaande kopieë van die Latynse Magnificat BWV 243, van die ''Duitse Magnificat'' (BWV 10) en van die koraalharmonisering (BWV 324), is 'n Magnificat vir sopraansolo in die 19de eeu as verlore beskou.<ref>Sien Spitta 1884, bl. 374ff.</ref> Die partituur van dié sogenaamde "klein" Magnificat (Kleine Magnificat) is in die 20ste eeu herontdek en as BWV Anh. gelys. Die egtheid daarvan is egter betwyfel.<ref>Hudson, F. & Dürr, A. 1955. [https://www.jstor.org/stable/730970 An investigation into the authenticity of Bach's ‘Kleine Magnificat’]. ''Music & Letters'' XXXVI (3): 233–236. Geraadpleeg op 11 April 2024.</ref> In 1982 is [[Melchior Hoffmann]] as die komponis van hierdie Duitse Magnificat, ''Meine Seel erhebt den Herren'', geïdentifiseer.<ref>Glöckner, A. 1983. Die Leipziger Neukirchenmusik und das "Kleine Magnificat" BWV Anh. 21. In: Schulze, H.-J. & Wolff, C. (reds.). ''Bach-Jahrbuch 1982.'' Volume 68. Neue Bachgesellschaft. Berlyn: Evangelische Verlagsanstalt, bl. 97–102. DOI: https://doi.org/10.13141/bjb.v1982. </ref><ref>Hoffmann, G.M (1679–1715). [https://www.carus-verlag.com/en/music-scores-and-recordings/georg-melchior-hoffmann-meine-seele-erhebt-den-herren-1013900.html?searchparam=georg%20melchior Meine Seele erhebt den Herren].</ref> 'n Soortgelyke kantate oor 'n Duitse parafrase van die Magnificat, ''Meine Seele rühmt und preist'' (BWV 189) vir tenoor solo en gekomponeer vir die Fees van die Maria-besoek, word ook aan Hoffmann toegeskryf.<ref>[https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_Work_00000229?lang=en "Meine Seele rühmt und preist BWV 189 / Anh. II 23→"]. ''Bach Digital''. Leipzig: Bach Archive; et al. 2019-03-11.</ref><ref>Hoffmann, G.M. (1679–1715). [https://www.carus-verlag.com/en/music-scores-and-recordings/georg-melchior-hoffmann-meine-seele-erhebt-den-herren-1013900.html?searchparam=georg%20melchior ''Meine Seele rühmt und preist''.]</ref> 'n Ander Duitse teks wat die Magnificat parafraseer en wat deur Picander in sy 1728–29 kantatesiklus vir uitvoering op 2 Julie 1728 gepubliseer is, is moontlik deur Bach getoonset;<ref> Picander (=Christian Friedrich Henrici). 1732/1737. ''[https://archive.org/details/bub_gb_GSJLAAAAcAAJ/page/n7/mode/2up?view=theater Ernst-Schertzhaffte und Satyrische Gedichte, Volume III]''. Leipzig: Joh. Theod. Boetii Tochter, bl. [https://archive.org/details/bub_gb_GSJLAAAAcAAJ/page/n176/mode/1up?view=theater 153–155].</ref><ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> so ook 'n ''Meine Seele erhebet den Herrn''-kantate deur 'n onbekende librettis vir die Fees van die Maria-besoek van 1725.<ref name=":0" /> Bach het Latynse Magnificats deur ander komponiste gekopieer: * In die vroeë 1740's het Bach Antonio Caldara se Magnificat in C-majeur gekopieer en Caldara se "Suscepit Israel" verwerk (BWV 1082).<ref>[https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalSource_Source_00018350?lang=en ''D-B Mus.ms. 2755, Fascicle 1 (voorheen Mus. ms. Bach P 977)'']. ''Bach Digital''. Leipzig: Bach Archive; et al. 2020-07-21.</ref><ref>Beißwenger, K. (red.). 2000. ''[https://www.baerenreiter.com/en/shop/product/details/BA5095_41/ Werke zweifelhafter Echtheit, Bearbeitungen fremder Kompositionen]'' (Volume 9 of Series II: Masses, Passions, Oratorios from the New Bach Edition). Kassel: Bärenreiter.</ref><ref>[https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_Work_00001268?lang=en Suscepit Israel, e BWV 1082]. ''Bach Digital''. Leipzig: Bach Archive; et al. 2019-09-20.</ref> * BWV Anh. 30 is 'n Magnificat in C-majeur vir SATB-dubbelkoor en orkes, omstreeks 1742 deur Bach gekopieer. Die handskrifpartituur dui op geen komponis nie, maar in 2012 is daar ontdek dat dit Bach se verwerking is (deur die byvoeging van dele vir ketektromme en vir 'n derde trompet) van 'n laat 17de-eeuse komposisie deur Pietro Torri. Die werk is vroeër aan Antonio Lotti toegeskryf.<ref>[https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_Work_00001338?lang=en Magnificat in C BWV Anh. 30]. ''Bach Digital''. Leipzig: Bach Archive; et al. 2019-02-14.</ref><ref>Thielemann, A. 2012. [https://journals.qucosa.de/bjb/article/view/2316 Zur Identifizierung des Magnificats BWV Anh. 30 aus Johann Sebastian Bachs Notenbibliothek]. In Wollny, P. (red.). ''Bach-Jahrbuch 2012''. Volume 98. Neue Bachgesellschaft. Leipzig: Evangelische Verlagsanstalt. bl. 217–224. DOI: https://doi.org/10.13141/bjb.v2012. </ref> == Struktuur en bewegings == Bach se Magnificat bestaan uit elf bewegings vir die teks van Lukas 1:46–55, afgesluit deur 'n doksologie as twaalfde beweging. Elke vers van die lofsang word aan een beweging toegeken, buiten vers 48 (die derde vers van die Magnificat), wat in die derde beweging as sopraansolo begin, maar in die vierde beweging deur die koor afgesluit word. Bach verskil dus van die tradisionele indeling van die Magnificat soos wat dit sedert die laat Middeleeue deur komponiste toegepas is: Bach bied vers 48 as twee bewegings aan (waar die tradisionele indeling dit as een beweging hou), terwyl hy die doksologie oor een bewegings aanbied, wat in die tradisionele indeling twee beweging is. Sowel die tradisionele as Bach se indeling behou egter die totaal van 12 bewegings.<ref>Sien Porter 2008, bl. 65.</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Tradisionele ververdeling in die Bybel ! scope="col" |Teksbron ! scope="col" |Bach se indeling !Tradisionele indeling |- |1. |Magnificat anima mea Dominum. |Lukas 1:46 |Beweging 1 |Beweging 1 |- |2. |Et exultavit spiritus meus in Deo salutari meo. |Lukas 1:47 |Beweging 2 |Beweging 2 |- | rowspan="2" |3. |Quia respexit humilitatem ancillae suae ecce enim ex hoc beatam me dicent ... | rowspan="2" |Lukas 1:48 |Beweging 3 | rowspan="2" |Beweging 3 |- |... omnes generationes. |Beweging 4 |- |4. |Quia fecit mihi magna qui potens est et sanctum nomen ejus. |Lukas 1:49 |Beweging 5 |Beweging 4 |- |5. |Et misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum. |Lukas 1:50 |Beweging 6 |Beweging 5 |- |6. |Fecit potentiam in brachio suo dispersit superbos mente cordis sui. |Lukas 1:51 |Beweging 7 |Beweging 6 |- |7. |Deposuit potentes de sede et exaltavit humiles. |Lukas 1:52 |Beweging 8 |Beweging 7 |- |8. |Esurientes implevit bonis et divites dimisit inanes. |Lukas 1:53 |Beweging 9 |Beweging 8 |- |9. |Suscepit Israel puerum suum recordatus misericordiae suae. |Lukas 1:54 |Beweging 10 |Beweging 9 |- |10. |Sicut locutus est ad patres nostros Abraham et semini ejus in saecula. |Lukas 1:55 |Beweging 11 |Beweging 10 |- |11. |Gloria Patri, et Filio et Spiritui Sancto. | rowspan="2" |Doksologie |Bewegin 12 (in 4/4-tyd) |Beweging 11 |- |12. |Sicut erat in principio, et nunc, et semper et in saecula saeculorum. Amen. |Bewegin 12 (in 3/4-tyd) |Beweging 12 |} Daar is egter geen numering van bewegings in Bach se outograafpartituur nie. Daar is ook nie 'n sesuur (''caesura'') tussen die derde en die vierde beweging nie; die 25ste maat van die "Quia respexit"-beweging (waarin die sopraansolis haar laaste noot sing) is ook die eerste maat van die "Omnes generationes"-beweging (wat deur die koor gesing word). Die vier Kersfees-''laudes'' word ná die tweede, die vyfde, die sewende en die negende beweging van die Magnificat-teks gesing. Hierdie vier ''laudes'' word gewoonlik met die letters A tot D aangedui, met hierdie teksbronne:<ref>Sien Marshall 1989a, bl. 8ff.</ref> * A: Gesang deur Martin Luther * B: Vers toegeskryf aan Sethus Calvisius * C: Lukas 2:14 * D: Fragment van 'n Kerslied 'n Tipiese uitvoering van die Magnificat duur tussen 25 en 30 minute,<ref>Byvoorbeeld [http://www.arkivmusic.com/classical/album.jsp?album_id=11247 Hickox/Collegium Musicum 90 (1992):] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306001539/http://www.arkivmusic.com/classical/album.jsp?album_id=11247 |date= 6 Maart 2021 }} , wat 27 minute en 14 sekondes duur.</ref> met 'n bykomende vyf minute vir die Kersfees-''laudes''.<ref>Byvoorbeeld [http://www.laphil.com/philpedia/music/magnificat-including-four-christmas-interpolations-bwv-243a-johann-sebastian-bach Dudamel/LA Phil:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126045048/http://www.laphil.com/philpedia/music/magnificat-including-four-christmas-interpolations-bwv-243a-johann-sebastian-bach |date=26 Januarie 2018 }}, wat 32 minute duur.</ref> Die duur van 'n uitvoering sonder die Kersfees-laudes is vergelykbaar met dié van 'n gemiddelde Bach-kantate. Daar is egter baie verskille: Die Magnificat bevat bykans twee keer meer bewegings as 'n gemiddelde kantate, hoewel dit kort gehou word omdat dit da capos in die arias vermy en geen resitatiewe bevat nie.<ref>Sien Hogwoord 2011.</ref> Die teks is ook in Latyn (nie die gewone taal vir 'n Bach-kantate nie); die argitektuur van die bewegings is redelik kompleks, in teenstelling met die redelik eenvoudige struktuur van 'n gemiddelde kantate; en die koorbesetting is in vyf stemme – heel ongewoon in Bach se ander gewyde vokale werke.<ref>Sien Jones 2013, bl. 133.</ref> === Besetting en toonsoort === Die drie hoekstene van die komposisie is die eerste bewegings ("Magnificat anima mea"), die sewende ("Fecit potentiam") en die tweelfde ("Gloria patri"). Dié bewegings is in die tonika (D-mol-majeur in BWV 243.2; E-mol-majeur in BWV 243.1) en is die enigste bewegings wat sowel 'n vyfstemmige koor as 'n ''tutti''-orkes bevat. Die koor sing ook in die vierde beweging, "Omnes generationes" (begelei deur 'n orkes sonder trompette en keteltromme, en in beweging) en in die elfde beweging, "Sicut locutus est" (slegs begelei deur die continuo). Die eerste drie koorbewegings word in die weergawe sonder die Kersfees-''laudes'' deur twee bewegings vir 'n vokale solis gevolg, waarvan die tweede een dikwels 'n ryker orkesbesetting het. In die bewegings vir vokale soliste is die instrumentasie soos ooreenstemmend met dié van Bach se kantates: Die soliste word begelei deur 'n obligaatinstrument, slegs strykers en/of continuo. Die laudes-beweging A ("Vom Himmel hoch") is die enigste a cappella-beweging. Aangesien natuurtrompette gewoonlik in Sakse in D gestem is,<ref>Sien Stockigt 2013, bl. 46.</ref> word dit voorgehou as rede waarom Bach die aanvanklike E-mol-majeur-weergawe na D-majeur getransponeer het.<ref name=":5">Sien Jenkins 2000.</ref> ==== Koor en soliste ==== Bach het die Magnificat vir vyfstemmige (SSATB-)koor koor getoonset. Vyf vokale soliste word vereis: twee soprane, alt, tenoor en bas. In die tiende beweging ("Suscepit Israel") sing albei soprane saam met die alt. ==== Orkestrasie ==== Die Barokorkes vir BWV 243.1 (die E-mol-majeur-weergawe) bestaan uit "due violini, due hoboe, tre trombi, tamburi, basson, viola e basso continuo",<ref> Sien Simrock 1811.</ref> dit wil sê, twee [[Viool|viole]], twee [[Hobo|hobo's]], drie [[Trompet|trompette]] (in die tonika), [[Keteltrom|keteltromme]] (in die tonika en dominant), [[fagot]], [[altviool]], en [[basso continuo]]. Twee blokfluite ("flauto dolce") word vir die negende beweging ("Esurientes") vereis, maar vorm nie deel van die ''tutti''-gedeeltes nie.<ref>Sien Jenkins 2000 ("Introduction", bl. 5).</ref> Vir die D-majeur- (dus 1733-)weergawe het Bach 'n ietwat meer uitgebreide orkes gebruik: die blokfluite word deur dwarsfluite (Fl) vervang en hulle kry aparte dele in al vier koorbewegings.<ref name="Bach1733">Sien Bach 1733 (outograafpartituur van die D-majeur-weergawe).</ref> In die derde ("Quia respexit") en vierde beweging ("Omnes generationes") word die hobo's vervang deur oboes d'amore. In die tiende beweging ("Suscepit Israel") vervang die hobo's die trompet vir die obligaat- instrumentale deel.<ref>Sien Jenkins 2000 ("Introduction", bl. 5).</ref> Die continuo-deel word in die meeste bewegings deur [[orrel]], [[fagot]], [[tjello]] en kontrabasviola gespeel. In die 1723-weergawe het die tiende beweging ("Suscepit Israel") 'n continuo-rol wat slegs deur eenstemmige viole en altviool gespeel word. In die 1733-weergawe word hierdie continuo-rol gegee aan 'n continuo wat tjello insluit, maar nie fagot en viool nie. === Simmetriese struktuur === Bach se Magnificat is simmetries rondom die sewende beweging ("Fecit potentiam") gebou:<ref>Sien Rathey 2016.</ref> Tussen die eerste en die sewende beweging is daar vier verse van die Magnificat; so ook tussen die sewende en die laaste bewegings. Die eerste, sewende en laaste beweging is in die tonika, met volle orkes en koor. Die tweede en 11de beweging is in dieselfde majeurtoonsoort; die derde en die 10de beweging is in die relatiewe mineurtoonsoort. Die beweging voor en ná die sentrale sewende beweging is ook in 'n mineurtoonsoort. Die vyfde en die negende is in 'n majeurtoonsoort, maar nie die tonika nie. Die Kersfees-''laudes'' word geskei deur twee Magnificat-verse, waarvan die eerste ''laudes'' ná die tweede vers ingevoeg word. Die Kersfees-''laudes'' is altyd in dieselfde toonsoort as die voorafgaande beweging. Dit is hoe die harmoniese struktuur lyk volgens die verse:<ref name="Marshall1989p11">Sien Marshall 1989a, bl. 11 (figuur 1 en omliggende teks).</ref><ref name="Marshall1989p15">Sien Marshall 1989b, bl. 15 (figuur 3 en omliggende teks).</ref> * Versreël 1 en 2 (bewegings 1 en 2, gevolg deur ''laudes'' A in die Kersfeesweergawe): '''tonika''' (majeur) ** Vers 3: begin in relatiewe mineurtoonsoort (beweging 3), beweeg na 'n ander mineur (beweging 4) *** Versreël 4 (beweging 5, gevolg deur ''laudes'' B in die Kersgeesweergawe): majeur anders as tonika **** Vers 5 (beweging 6): mineur ***** Versreël 6 (beweging 7, gevolg deur ''laudes'' C in die Kersfeesweergawe): '''tonika''' **** Vers 7 (beweging 8): mineur *** Vers 8 (beweging 9, gevolg deur ''laudes'' D in die Kersfeesweergawe): majeur anders as tonika ** Vers 9 (beweging 10): relatiewe mineur * Vers 10 en doksologie (bewegings 11 en 12): '''tonika''' Wat betref stemme en orkestrasie het die vier Magnificat-verse tussen die eerste en die sewende beweging, en dié tussen die sewende en die laaste, 'n minder simmetriese struktuur: hier is die idee eerder dat daar ná 'n ''tutti''-beweging twee of drie arias is wat tot die volgende koorbeweging opbou:<ref name="Marshall1989p11">Sien Marshall 1989a, bl. 11 (figuur 1 en omliggende teks).</ref> * tweede en derde beweging, albei vir solosopraan, bou op tot die "Omnes generationes"-koorbeweging (vierde beweging) * vyde (solo-)bewegings en sesde (duet-)beweging bou op tot die 7de tutti-beweging * agste en negende bewegings (albei solobewegings), gevolg deur 'n aria vir vokale trio, bou op tot die laaste twee koorbewegings Die laaste aria in elk van hierdie stelle arias is eers 'n solo, dan 'n duet, dan 'n trio.<ref name="Marshall1989p11">Sien Marshall 1989a, bl. 11 (figuur 1 en omliggende teks).</ref> As die Kersfees-''laudes'' bygevoeg word, word die opbou tot die sewende beweging gekenmerk deur 'n afwisselling tussen arias en koorbewegings. In die tweede helfte van die komposisie word die koorbewegings aan die buitenste punte deur 'n stel van vier arias geskei: solo → solo → duet → trio.<ref name="Marshall1989p15">Sien Marshall 1989b, bl. 15 (figuur 3 en omliggende teks).</ref> In so 'n sestienbeweginguitvoering (twaalf bewegings plus vier Kersfees-''laudes'') is daar egter 'n ander simmetrie: Die derde afdeling (beweging A), en die derde as mens vanaf die laaste (beweging 10) terugtel, gebruik albei 'n Lutherse koraalmelodie as ''cantus firmus'': sopraanstemme in die eerste geval ("Vom Himmel hoch, da komm ich her"), instrumenteel in die tweede ("Meine Seele erhebt den Herren").<ref>Sien Steinberg 2005, bl. 31–32.</ref><ref>Sien Spitta 1884, bl. 374ff.</ref> Die simmetrie van die Kersfeesweergawe kan soos volg uitgebeeld word:<ref name="Marshall1989p15" /> [[Lêer:Vonhimmelhoch.jpg|duimnael| "Vom Himmel hoch da komm' ich her", die melodie van die ''cantus firmus'' van die Kersfees-laudes A]] * Twee bewegings (1, 2) in die '''tonika''' → ''cantus firmus''-beweging (''laudes'' A) ** Vers in mineur (beweging 3, 4) → twee bewegings in dieselfde majeurtoonsoort (5, ''laudes'' B) *** Vers in mineurtoonsoort (beweging 6) → twee bewegings in '''tonika''' (7, ''laudes'' C) ** Vers in mineur (beweging 8) → twee bewegings in dieselfde majeurtoonsoort (9, ''laudes'' D) * Twee bewegings in '''tonika''' (11, 12) ← ''cantus firmus''-beweging (10) Dit is ook vyf keer wat twee verse van die Magnificat gevolg word deur 'n beweging met 'n teks wat vanuit 'n ander bron kom, en waar die enigste aanhaling van dié ander tekste direk uit die Bybel aangehaal word (beweging C, wat ook 'n doksologie is, soos die laaste beweging) gekoppel word aan die sentrale sewende beweging.<ref name="Marshall1989p15">Sien Marshall 1989b, bl. 15 (figuur 3 en omliggende teks).</ref>   {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | ! colspan="3" |BWV 243.1 (243a) Kersfees 1723-weergawe ! colspan="3" |BWV 243.2 (243) Weergawe vir die Fees van die Maria-besoek |- | colspan="2" |'''Nommer en titel''' |'''Tyd''' |'''Stemme''' |'''Instrumente''' |'''Toonaard''' |'''Bladsyno. in oermanuskrip''' |Instrumente |Toonaard |Bladsyno. in oermanuskrip |- |1 |Magnificat |3/4 |SSATB-koor |''Tutti'' |E-mol-majeur |1–9 |Tutti |D-majeur |1–15 |- |2 |Et exultavit |3/8 |Sopraan 2-solis |2 viole, altviool, basso cont. |E-mol-majeur |3–7 |2 viole, altviool, basso cont. |D-majeur |16–18 |- |Laudes A |Vom Himmel hoch |2/4 |SATB-koor | |E-mol-majeur |23, 25–27 | colspan="3" | |- |3 |Quia respexit |4/4 |Sopraan 1-solis |Hobo, basso cont. |C-mineur |8–9 |1 amorhobo basso cont. |B-mineur |18–19 |- |4 |Omnes generationes |4/4 |SSATB-koor |2 hobo's, 2 viole, altviool, basso cont. |G-mineur |10–12 |2 fluite, 2 amorhobo's, 2 viole, altviool, basso cont. |F-kruis-mineur |20–25 |- |5 |Quia fecit |4/4 |Bassolis |Basso cont. |B-mol-majeur |12–13 |Basso cont. |A-majeur |20–23 |- |Laudes B |Freut euch und jubiliert |4/4 |SSAT-koor |Basso cont. |B-maol-majeur |28–30 | colspan="3" | |- |6 |Et misericordia |12/8 |Alt- en tenoorsolis |2 viole, altviool, basso cont. |F-mineur |13–15 |2 fluite, 2 viole, altviool, basso cont. |E-mineur |24–28 |- |7 |Fecit potentiam |4/4 |SSATB-koor |''Tutti'' |E-mol-majeur |15–19 |''Tutti'' |D-majeur |28–34 |- |Laudes C |Gloria in excelsis |4/4 |SSATB-koor |1 viool, basso cont. |E-mol-majeur |30–31 | colspan="3" | |- |8 |Deposuit potentes |3/4 |Tenoorsolis |2 viole, altviool basso cont. |G-mineur |17–20 |2 viole, basso cont. |F-kruis-majeur |34–36 |- |9 |Esurientes |4/4 |Altsolis |2 fluite, basso cont. |F-majeur |20–21 |2 fluite, basso cont. |E-majeur |36–38 |- |Laudes D |Virga Jesse floruit |12/8 |Sopraan 1- en bassolis |Basso cont. |F-majeur |32 | colspan="3" | |- |10 |Suscipet Israel |4/4 |Sopraan 1-, sopraan 2- en altsolis |1 trompet, 2 viole altviool |C-mineur |22 |Hobo, basso cont. |B-mineur |38–40 |- |11 |Sicut locutus est |4/4 |SSATB-koor |Basso cont. |E-mol-majeur |23–24 |Basso cont. |D-majeur |40–42 |- | rowspan="2" |12 |Gloria Patri |4/4 | rowspan="2" |SSATB-koor | rowspan="2" |''Tutti'' | rowspan="2" |E-mol-majeur |24–27 | rowspan="2" |''Tutti'' | rowspan="2" |D-majeur |42–45 |- |Sicut erat in principio |3/4 |27–29 |45–48 |} Die struktuur van Bach se Magnificat is al vergelyk met dié van Kuhnau (wat Bach waarskynlik geken het), asook met dié van Johann Philipp Krieger se [[scores:Magnificat (Krieger, Johann Philipp)|Magnificat van 1685]] (wat Kuhnau waarskynlik geken het). Kuhnau se Magnificat – sy grootste vokale werk wat nog bestaan – het 'n soortgelyke "uitbreibaarheid" met toonsettings van dieselfde Kersfees-''laudes'' vir 'n Kersfeesuitvoering; dit het ook 'n soortgelyke orkestrasie as die eerste weergawe van Bach se Magnificat – die verskille is dat Kuhnau 'n tweede altviool inspan, en dat Bach twee blokfluite in een beweging gebruik). Kuhnau se Magnificat het standaard-SATB-soliste, maar, soos dié van Bach, 'n SSATB-koor. Al drie Magnificats beset vers 1, 6, 10 en 12 van die Magnificat-teks vir koor. Kuhnau se Magnificat het vyf koorbewegings (soos Bach s'n), maar sy tweede is vers 4 (in plaas van vers 3b vir Bach), en sy laaste is slegs vers 12. Bach het daarenteen sowel vers 11 en 12 as finale koorwerk getoonset. In al drie Magnificats is die ander verse toegewys aan soliste, óf as 'n enkelstem, óf gekombineer in duette en trio's.<ref>Sien Rimbach 2005, bl. 105.</ref> === Die twaalf bewegings van die Magnificat === Verwysings na maatnommers volg die partituur wat op [https://www.bach-digital.de/servlets/solr/select?q=%2BobjectType%3A%22work%22+%2B%28musicrepo_work01%3Amagnificat+musicrepo_work01shelfmark%3Amagnificat+musicrepo_work02%3Amagnificat%29+%2Bcategory%3A%22BachDigital_class_00000006%5C%3A0001%22+-state%3A%22STAT0005%22&fl=id%2CreturnId%2CobjectType&sort=musicrepo_worksort01+asc&rows=25&version=4.5&mask= Bach-digital.de] beskikbaar is. ==== 1. "Magnificat anima mea Dominum" ==== ''Magnificat anima mea Dominum. ('My siel maak God groot.')'' Die beweging bestaan uit 6 blokke van 15 mate elke (dus altesaam 90 mate musiek), waarvan presies die helfte daarvan met koorsang is. * Maat 1–30: die orkes speel wat lyk soos 'n ritornello,<ref name="stein32" /> maar dit is in werklikheid eerder 'n ''concerto tutti''.<ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> Die beweging het die vorm van 'n Italiaanse aria wat geskoei is op die concertostyl wat Bach in Köthen ontwikkel het: In daardie styl word die materiaal in 'n instrumentale ''tutti'' aangebied.<ref name=":0" /> ** Maat 1–15: Die motief wat hobo I in die eerste maat speel, gee die jubeltoon van die ''tutti'' aan.<ref name=":0" /> Dit is die eerste van twee hoofmotiewe.<ref name=":1">Sien Kretzschmar 1921, bl. 394f.</ref> ** Maat 16–30: In maat 16, byna onmerkbaar in die warrelende beweging van ander instrumente, bied viool I 'n nuwe motief: dit is die tweede hoofmotief.<ref name=":1" /> Dié motief word in die laaste mate voor die intrede van die koor deur verskeie instrumente herhaal. :: Eerste motief (soos gesing deur die eerste soprane in maat 31): <score sound="1">\relative c' { \clef treble \time 3/4 \key d \major \partial 8*5 fis16[ g] a[ d cis b] a[ b a b] | \autoBeamOff a8. g16 fis } \addlyrics { Ma- – - – - – - – - – gni~ fi~ cat }</score> :: Tweede motief (soos gesing deur die tenore in maat 35): <score sound="1"> \relative c'' { \clef treble \time 3/4 \key d \major \partial 8*5 a8 d16 e fis8~ fis16 e d cis | d8. d16 d } \addlyrics { ma- – - – - – - gni~ fi~ cat }</score> * Maat 31–75: Begelei deur die continuo tree die koor as 'n concerto-solis in, wat die openingsmateriaal naboots.<ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> ** Maat 31–45: Die soprane tree eerste in (met die eerste hoofmotief), en in maat 32 boots die alt en tenoor dieselfde na. Die basse tree in maat 33 in, terwyl die volle orkes 'n kort intervensie vir twee mate speel. In maat 35 tot 36 sing die koor die tweede hoofmotief uit die openings-''tutti''. Daarna oorheers die orkes weer, met die koor wat kontrasterende melodieë volg of gee. Vanaf die einde van maat 37 begin die stemme een na die ander "anima mea" sing totdat al die stemme in die laaste drie mate van hierdie blok die teks "Dominum" ('die Here') een keer sing, almal met die laaste lettergreep van daardie woord op die eerste maatslag van die maat 45. Die orkes is, afgesien van die continuo, stil is tot aan die begin van maat 47, en die eers die tenore en alte, en daarna die twee sopraangroepe, sing die eerste hoofmotief oor maat 45 en 46. ** Maat 46–60: Nadat die soprane die begin van die beweging gerekapituleer het, en ’n kort ingryping deur die orkes in mate 47–48, word die tweede hoofmotief weer gesing, eers deur die hoogste stemme in maat 49, gevolg deur die laer stemme in maat 50. In hierdie blok neem die koor 'n leidende rol, beperkte groepe instrumente begelei met kort idees geneem uit die openingstutti, totdat alle instrumente in die laaste twee mate aansluit. Die blok eindig met die tweede hoofmotief wat deur trompet I in maat 60 gespeel word. In hierdie tweede van drie blokke vir die sangers is die enigste teks wat hulle sing ’n herhaling van die woord “magnificat”. ** Maat 61–75: In die eerste maat van hierdie blok sing die alte die eerste hoofmotief terwyl alle instrumente vir ten minste 'n paar maatslae stil is. Die sangers behou die hoofrol, terwyl groepe instrumente bykomende motiewe speel. Later word die orkestrasie digter, en die musiek keer van die subdominant na die tonika terug.<ref name=":0" /> Die teks bly hoofsaaklik "magnificat" vir die grootste deel van hierdie blok; die gevolgtrekking "anima mea" ('my siel') word vir die eerste keer weer deur die alte gesing (in maat 67), en daarna ook in die ander stemme. Sopraan 2 begin met 'n lang noot wat voortgesit word deur 'n melisma in maat 73, die ander in 74. * Maat 76–90: Ná 45 mate van koorsang volg vyftien mate van 'n instrumentale postlude, met materiaal gekondenseer uit die openingsgedeelte.<ref name="stein32" /><ref name=":0" /> ==== 2. "Et exultavit" ==== ''Et exultavit spiritus meus in Deo salutari meo. ('En my siel verbly hom in God my verlosser.')'' Dit is 'n aria vir die tweede sopraan wat deur deur die strykers begelei word.<ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> Die aria sit die vreugdesgevoel van die eerste beweging voort, maar op 'n meer intieme wyse.<ref name=":1">Sien Kretzschmar 1921, bl. 394f.</ref> In die Kersfees 1723-weergawe word hierdie beweging gevolg deur die ''laudes'': die lofsang "Vom Himmel hoch da komm ich her".<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[Lêer:Accompaniment_Bach_polyphon.png|duimnael|600x600px| Die eerste mate van "Quia respexit" uit die D-majeur-weergawe van die Magnificat (BWV 243.2)]] '''3. "Quia respexit"''' ''Quia respexit humilitatem ancillae suae: Ecce enim ex hoc beatam me dicent ... (Omdat Hy die nederigheid van sy dienares gesien het. Want kyk, ek sal gelukkig genoem word deur ...)'' Dit is 'n aria gesing vir die eerste sopraan, met 'n obligaathobo as begeleiding (of 'n amorhobo in die D-majeurweergawe (BWV 243.2)). Dit is die enigste beweging waarvoor Bach die tempo aan die begin gemerk het: Adagio (slegs in die D-majeurweergawe). Steinberg merk op dat stem en instrument eers die materiaal in 'n "peinsende duet" deel, maar met die woorde "ecce enim ex hoc beatam" ('ek sal voortaan geseënd genoem word') neem die sopraan 'n eenvoudiger, dog deklamatoriese styl aan.<ref name="schr12" /> Spitta merk op: "Scarcely ever has the idea of virgin purity, simplicity, and humble happiness found more perfect expression than in this German picture of the Madonna, translated, as it were, into musical language."<ref>Sien Spitta 1884, bl. 374ff.</ref> ==== 4. "Omnes generationes" ==== ''... omnes generationes. ('... alle geslagte.')'' As voortsetting van die vers (en voltooiing van die sin) word die woorde "omnes generationes" ('alle gesagte') aan die koor gegee. Die toonsetting is al vergelyk met 'n turba-koor ('n koor wat 'n groep omstanders uitbeeld, byvoorbeeld 'n woedende gepeupel), soos dié wat Bach in sy Passies gebruik.<ref>''BBC Music Magazine''. 2012. [https://www.classical-music.com/miscellaneous/js-bach-vivaldi Bach; Vivaldi,] 20 January. Geraadpleeg op 26 April 2024.</ref> Sommige kommentators sien 'n atmosfeer wat aan aggressie grens;<ref>Sien Franz 1863.</ref> ander eerder 'n uitroep deur die menigte.<ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> Die klank in die E-mol-majeurweergawe is effens skeller as dié van die D-majeurweergawe, byvoorbeeld die baslyn in maat 3, asook in maat 24, waar die eerste (E-mol-majeur-)weergawe 'n dissonante dominante negende het wat in die latere weergawe na 'n minder dissonante harmonie verander is.<ref name=":0" /><ref name=":6">Sien Jenkins 2000, bl. 3.</ref> ==== 5. "Quia fecit" ==== ''Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen eius. ('Want Hy wat magtig is, het groot dinge aan my gedoen, en sy naam is heilig.')'' Dit is 'n aria vir bas wat slegs deur die basso continuo begelei word. Die motief, wat weer met herhalende note begin, word deur vier mate van die continuo ingelei, wat dan deur die bas herhaal word. ==== 6. "Et misericordia" ==== ''Et misericordia eius in progenies et progenies timentibus eum. ('En sy genade is van geslag tot geslag van dié wat hom vrees.')'' Dié duet vir alt en tenoor begin met ’n golwende beweging in 12/8-tyd, gespeel deur viole en altviool. In die D-majeurweergawe speel die strykers met sordino's, terwyl die fluite die viole verdubbel.<ref>Sien Jenkins 2000, bl. 5.</ref> ==== 7. "Fecit potentiam" ==== ''Fecit potentiam in brachio suo: dispersit superbos mente cordis sui. ('Hy het kragtige dade met sy arm verrig: hy het hoogmoediges in hul eiewaan uitmekaargejaag.')'' Dié werk vir koor deel die toonaard en orkesbesetting met die eerste beweging. Die tenoor is die eerste stem wat inkom, gevolg deur alt, tweede soprane, bas en eerste soprane, wat lei tot twee uitroepe sonder melismas naby die middel van die beweging. Die woord "dispersit" verskyn in verskeie stemme, maar dan geïsoleer in 'n volgorde van die hoogste (tweede sorpaan) na die tweedelaagste stem (tenore), waarna die bas saam gelyktydig met al die ander stemme op die woord "superbos" inval. Die gevolgtrekking, "mente codis sui", is gemerk Adagio en kleur die teks met lang akkoorde en aksente deur die trompette in. ==== 8. "Deposuit" ==== ''Deposuit potentes de sede et exaltavit humiles. ('Hy het maghebbers van hul trone afgeruk en nederiges verhoog.')'' Dié aria vir tenoor word deur continuo en eenstemmige viole begelei, wat bied materiaal aan 'n ritornello van 14 mate. Die tweede gedagte van die vers, wat met die woorde "et exaltavit humiles" begin, word sonder inleiding gesing. Ná 'n korter ritornello sing die tenoor weer die volledige teks (die eerste deel in 'n effens gewysigde weergawe), maar die verdieping het aansienlik vergroot, waarna die ritornello in volle lengte aan die einde herhaal word. ==== 9. "Esurientes" ==== ''Esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes. ('Hy het armes met goeie gawes oorlaai en rykes met leë hande weggestuur.')'' [[Lêer:Esurientes.pdf|duimnael| Openingsreëls van die "Esurientes"-beweging (LilyPond-bronkode deur Libre art.net-projek)]] Dié aria word deur die alt gesing, begelei deur twee fluite. Die ritornello van agt mate stel 'n motief bekend wat boontoe beweeg op 'n continuo-begeleiding van bestendige kwartnote van vier mate lank, wat later op "esurientes implevit bonis" gesing word. Later gaan afwaartse lyne en 'n continuo in agtste note saam met "et divites dimisit inanes". ==== 10. "Suscepit Israel" ==== ''Suscepit Israel puerum suum: recordatus misericordiae suae. ('Hy het sy dienaar Israel te hulp gekom deur aan sy beloftes van ontferming te dink.)'' Dié beweging is getoonset vir 'n ongewone kombinasie van die drie hoogste stemme (eerste en tweede sopraan, en alt), en twee hobo's wat eenstemmig speel (asook 'n enkele trompet in die E-mol-majeurweergawe).<ref>Sien Jenkins 2000, bl. 1.</ref> Die hobo's (en trompet in BWV 243.1) haal die tonus peregrinus as 'n cantus firmus aan op continuo-lyn wat meestal net met elke maat verander en dan slegs een trap op of af beweeg.<ref>Sien Rizzuti 2013.</ref> Die stemme boots mekaar in 'n sagte beweging na. Byna die enigste spronge in die hele maat kom op die woord "recordatus" voor, met 'n afwaartse vierde op elke lettergreep. ==== 11. "Sicut locutus est" ==== ''Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini eius in saecula. ('Soos wat Hy aan ons vaders belowe het, aan Abraham en sy nageslag, tot in ewigheid.')'' Dié laaste reël van die Magnificat is 'n fuga wat soos volg deur die stemme beset word: bas > tenoor > alt > sopraan 2 > sopraan 2 > alt > tenoor > bas. Die beweging eindig met 'n meer homofoniese gedeelte waarin die bas weer die tema sing, terwyl die eerste sopraan lang note in 'n dalende toonleer sing wat amper oor 'n oktaaf strek. ==== 12. "Gloria patri" ==== ''Gloria Patri, et Folio, et Spiritui Sancto, sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen. ("Eer aan die Vader, en die Seun, en die Heilige Gees, soos wat dit was in die begin, en nou is, en tot in ewigheid sal wees. Amen.')'' Die werk word afgesluit deur die doksologie "Gloria Patri", wat deur die volledige ensemble uitgevoer word. Die eerste deel van die teks eindig in 'n lang kadens. Nadat die maatslag van enkelvoudige (4/4-) na drieslag- (3/4-)maat verander is, heraal die tweede deel van die teks ("sicut erat in principio") material uit die begin van die werk. === Die Kersfees-''laudes'' (vir die Kersfees 1723-weergawe) === Die eerste keer wat die Kersfees-''laudes'' van die E-mol-majeur-weergawe (BWV 243.1) van Bach se Magnificat gepubliseer is, was in dieselfde volume as die D-majeurweergawe van die Magnificat (dus BWV 243.2), naamlik die 1862 Bach Gesellschaft XI/1-publikasie, wat die ''laudes'' in 'n bylae aangebied het. In dié publikasie is die ''laudes'' egter nie getransponeer om by die D-majeurtoonaard van die Magnificat aan te pas nie. Meer onlangs bied uitgewers sulke getransponeerde (en voltooide) weergawes van die ''laudes'' aan, sodat dit as deel van die D-majeurweergawe uitgevoer kan word. Voorbeelde hiervan is die Novello-uitgawe in 2000 (Neil Jenkins), en Bärenreiter-uitgawe in 2014. ==== A. ''Vom Himmel hoch'' ==== [[Lêer:Straßburger_Gesangbuch_1541_Vom_Himmel_hoch_(Isny).jpg|duimnael| "Vom Himmel hoch", Luther se loflied in 'n 1541-gesangboek]] Die teks is die eerste strofe van "Von Himmel hoch da komm' ich her", ’n lofsang deur Martin Luther wat die aankondiging aan en aanbidding deur die herders uit Lukas 2:8–18 parafraseer. Bach het hierdie eerste ''laudes'' a cappella in vier dele getoonset, en (soos die twee voorafgaande bewegings), in die tonika van die werk (dus E-mol-majeur). Die vorm is 'n koraalfantasie, met alle soprane wat die 1539-koraalmelodie sing wat as 'n ''cantus firmus'' aan Luther toegeskryf word. Die laer stemme sing [[Kontrapunt|kontrapuntaal]] deur dele van die melodielyn in verminderde tyd na te boots.<ref name="stein32" /><ref name=":0">Sien Rimbach 2005, bl. 102ff.</ref> Waar die Latyn van die voorafgaande bewegings moontlik in Bach se tyd vir die gemeente grootliks onverstaanbaar was, is hier 'n eerste beweging wat nie net aan die woorde herkenbaar was nie, maar ook aan die melodie: die gemeente sou die koraal die voorafgaande aand tydens die [[Oukersaand|Oukersaanddiens]] gesing het.<ref name=":0" /> 'n Kwarteeu later het Bach teruggekeer na die koraalmelodie van "Vom Himmel hoch da komm' ich her", en 'n stel van vyf kanonieke variasies op daardie tema geskryf (BWV 769), een van 'n paar komposisies wat gedurende sy leeftyd gepubliseer is. Bach het ook drie toonsettings van die koraalmelodie in sy ''Kersfeesoratorium'' ingesluit. {{Nowrap|BWV 606}} (in die ''Orgelbüchlein''), 700, 701, 738 en 738a is koraalvoorspele wat op die "Vom Himmel hoch"-tema gebaseer is. ==== B. ''Freut euch und jubiliert'' ==== Die teks van hierdie Kersfees-''laudes'' is 'n vers deur Sethus Calvisius,<ref>Sien Cantagrel 2011.</ref><ref>Sien Spitta 1884, bl. 369ff.</ref> en is vir SSAT getoonset. ==== C. ''Gloria in excelsis'' ==== Die teks "Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bona voluntas" is 'n variant van die openingsvers van die Gloria (die onderdeel van die [[mis]]). Die meer bekende weergawe van die [[Vulgata|Vulgaat]], wat op "... bona'''e''' volunta'''tis'''" eindig, is 'n verkeerde vertolking van die oorspronklike Griekse weergawe van Luke 2:14, wat daar gesê word deur engele op Kersnag. Die Vulgaat-weergawe vertaal as "Eer aan God in die hoogste hemele, en vrede op aarde aan mense '''van goeie wil'''", terwyl die einde van die Griekse weergawe meer korrek weergegee word as "Vrede op aarde, en in die mense 'n welbehae", soos wat dit ook deur Luther gebryp is ("Friede auf Erden und den Menschen ein Wohlgefallen"). Hoewel die Lutherse teoloë dus die Vulgaat-weergawe verwerp het (en die vers in Latyn dus op "... bonae volunt'''es'''" sou laat eindig), was komponiste egter geheg aan die klassieke formule vir die melodieuse metrum daarvan. Hierdie Kersfees-''laudes'' is die enigste plek waar Bach 'n weergawe van die Gloria-teks gebruik wat van die Vulgaat verskil, wat min of meer die gees van die teoloog-goedgekeurde weergawe vasvang.<ref name=":4" /> ==== D. ''Virga Jesse floruit'' ==== Die teks is 'n fragment van 'n langer Kerslied wat in Gottfried Vopelius se ''Neu Leipziger Gesangbuch'' gedruk is.<ref>Vopelius, G. 1682. [https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10592508?page=127 Alia pia Cantio de Incarnatione Jesu Christi, à 4. Vocibus cum Basso continuo]. In ''Neu Leipziger Gesangbuch''pp, bl. 77–83. Leipzig: Christoph Klinger.</ref><ref>Sien Spitta 1884, bl. 371.</ref> : == Ontvangs == Ná die komponis se dood was die outograagmanuskrif van sowel die E-mol-majeur- as die D-majeur-weergawe in besit van sy seun Carl Philipp Emanuel. Dit is in die 19de eeu gepubliseer, insluitend die Kersfees-''laudes'', asook 'n verskeidenheid vokale en instrumentale partiture wat vir kontemporêre uitvoeringspraktyk vir die D-majeur-weergawe aangepas is.<ref>Sien Bach 1811, 1841, 1862, 1864, 1874 en 1895.</ref> Teen die einde van daardie eeu is die Magnificat in D beskou as een van die grootste illustrasies van Bach se genialiteit.<ref name="Upton1886">Sien Upton 1886.</ref> Oor die algemeen was dit ook eerder die D-majeurweergawe sonder die Kersfees-laudes wat uitgevoering is.<ref name="Upton1886" /> 'n Nuwe kritiese uitgawe van sowel BWV 243.2 en 243.1 is in 1955 gepubliseer as Reeks 2, Volume 3 van die New Bach Edition.<ref>Sien Bach 1955.</ref> Hoewel die D-majeurweergawe die standaard gebly het vir sowel lewende uitvoerings as ateljeeopnames, is die E-mol-majeurweergawe later ook gepubliseer as nuwe uitgawes wat vir uitvoering aangepas is.<ref name=":5" /> Dit is verskeie kere opgeneem, en die komposisiegeskiedenis daarvan is verder ontrafel.<ref name=":3" /> === 18de eeu === In 1749 – 'n jaar voor sy pa se dood – is Carl Philipp Emanuel Bach se eie Magnificat in D-majeur is in Leipzig uitgevoer. Soos dié van sy pa, was dié Magnificat ook 'n uitgebreide toonsetting. Ná Johann Sebastianse afsterwe het Carl Philipp Emanuel die outograafmanuskrip van albei weergawes van sy pa se Magnificat besit en die komposisie in 1786 in [[Hamburg]] uitgevoer.<ref name=":6" /> Kersfees-''laudes'' A en B (getransponeer om by 'n D-majeurkomposisie in te pas) is gekombineer met 'n beweging van 'n kantate deur Graun (waarskynlik Carl Heinrich Graun) om die Kersfeesmotet ''Kündlich groß ist das gottselige Geheimnis'' (BWV Anh. 161) te vorm.<ref>''[https://www.bachdigital.de/receive/BachDigitalWork_work_00001472 Kündlich groß ist das gottselige Geheimnis]'' by www.bachdigital.de.</ref> === 19de eeu === Die bladmusiek van die E-mol-majeurweergawe van Bach se Magnificat is vir die eerste keer in 1811 deur Simrock onder redaksie van Georg Pölchau gepubliseer, maar met drukfoute<ref>Sien Spitta 1884, bl. 376 (voetnoot 373).</ref> en sonder die Kersfees-''laudes''.<ref>Sien Schweitzer 1966, bl. 166.</ref><ref>Sien Zenck 1986.</ref> Dit was die eerste komposisie van Bach vir vokale soliste, koor en orkes wat in orkespartituur gepubliseer is,<ref>[http://www.gutenberg.org/ebooks/35041 ''Johann Sebastian Bach: His Life, Art and Work''.] Vertaal uit die Duits van Johann Nikolaus Forkel. Met notas en bylaes deur Charles Sanford Terry, Litt.D. Cantab. Harcourt, Brace en Howe, New York, 1920: Introduction (Terry), bl. xvii</ref> maar destyds het hierdie publikasie swak verkoop. Toe die jong [[Felix Mendelssohn]] in 1822 'n Magnificat in D-majeur gekomponeer het, het hy gewys dat hy Bach se weergawe ken.<ref>Zappalà, P. (red.). 1996. [http://www.carus-verlag.com/images-intern/medien/40/4048400/4048400x.pdf ''Felix Mendelssohn Bartholdy: Magnificat MWV A2''] {{Webarchive}} Carus 40.484, 1996. Voorwoord, bl. VI</ref> Die D-majeurweergawe het egter nie in druk verskyn voor die Bach-herlewing wat gevolg het op Mendelssohn se 1829-uitvoering van die ''Mattheus-passie'' (BWV 244) nie. In die 1840's het 'n klavierreduksie deur Robert Franz van Bach se D-majeurweergawe verskyn, en in 1862 is die orkes- en vokale partituur in Volume 11/1 van die Bach-Gesellschaft-uitgawe gepubliseer. Die Kersfees-''laudes'' is ook vir die eerste keer gedruk in dié uitgawe gepubliseer.<ref>Sien Bach/Rust 1862.</ref> 'n Jaar later het Robert Franz gekla dat die komposisie steeds te min aandag van musiekkritici gekry het en dus feitlik onbekend onder die algemene publiek gebly het.<ref>Sien Franz 1863, bl. 3–5.</ref> ’n Jaar later het hy die D-majeurweergawe van die Magnificat met 'n orkespartituur in ooreenstemming met die 19de-eeuse uitvoeringspraktyk gepubliseer. Hy het byvoorbeeld die orrel-en-continuo-enkelmaat met geannoteerde bas in die outograafmanuskrip en die Bach-uitgawe uitgebrei na verskeie afsonderlike mate vir orrel, fagot en tjello's.<ref>Sien Bach/Franz 1864.</ref> Novello het 'n ''Octavo-'' uitgawe van die D-majeurweergawe van die Magnificat in 1874 gepubliseer, met 'n vertaling na Engels wat John Troutbeck gebaseer het op teks in ''The Book of Common Prayer''.<ref>Sien Novello 1874.</ref> In 1880, toe Bach se outograafmanuskrip van die komposisie reeds in die [[Staatsbibliothek zu Berlin|Koninklike Biblioteek (later Staatsbiblioteek) van Berlyn]] gehou is, het Philipp Spitta etlike bladsye aan die Magnificat in sy Bach-biografie gewy, en beskou dit as een van die grootste prestasies van die komponis se genialiteit.<ref name=":4" /> Bach se Magnificat is verskeie kere in die laaste kwart van die 19de eeu uitgevoer, byvoorbeeld in Duitsland en Nederland.<ref>Grill, T. 2007. [http://epub.ub.uni-muenchen.de/ ''Die Rezeption der Alten Musik in München zwischen ca. 1880 und 1930''] LMU-Publikationen: Geschichts- und Kunstwissenschaften Nr. 27, bl. 19–20.</ref><ref>Sien Jansen 2006, bl. 81 & 87.</ref> === 20ste eeu === In 1924 het Arnold Schering die volle orkespartituur van die D-majeurweergawe van Bach se Magnificat vir publikasie deur Ernst Eulenburg en Edition Peters voorberei.<ref>Sien Schering 1924.</ref> Uitvoerings van die Magnificat deur onder andere [[Serge Koussevitzky]] en die Boston Simfonieorkes is in die 1940's opgeneem en het op [[Grammofoonplaat|78 rpm-]]<nowiki/>plate verskyn.<ref>[http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV243-Rec1.htm Magnificat in D&nbsp;major BWV&nbsp;243, Complete Recordings 1900–1949] by {{URL|www.bach-cantatas.com}}.</ref> LP-opnames van die vroeë 1950's het lewende uitvoerings van die Magnificat ingesluit onder leiding van [[Otto Klemperer]] en [[Herbert von Karajan]], die laaste een met [[Elisabeth Schwarzkopf]] as sopraan.<ref>[http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV243-Rec2.htm Magnificat in D&nbsp;major BWV&nbsp;243, Complete Recordings 1950–1959] by {{URL|www.bach-cantatas.com}}.</ref> Die ''Neue Bach Ausgabe'' het Bach se Magnificat (sowel BWV 243.1 as BWV 243.2) in 1955 gepubliseer, voorberei deur Alfred Dürr. Hierdie oerteks is hergebruik in verskeie daaropvolgende publikasies deur Bärenreiter, waaronder verskeie met 'n Engelse vertaling.<ref>BYvoorbeeld Bärenreiter 1956 (Müller – Redlich), 1959 (Dürr – Redlich).</ref> Meer opnames van die Magnificat het beskikbaar geword, byvoorbeeld onder leiding van Kurt Redel, [[Leonard Bernstein]], Karl Richter en Karl Ristenpart.<ref name="BC1960s">[http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV243-Rec3.htm Magnificat in D major BWV 243, Complete Recordings 1960–1969] by {{URL|www.bach-cantatas.com}}.</ref> In die tweede helfte van die 1960's het die eerste opnames van die Kersfeesweergawe van die Magnificat BWV 243.1 (insluitend die Kersfees-''laudes'') en nuwe opnames van die D-majeurweergawe deur Von Karajan, Karl Münchinger en [[Daniel Barenboim]] verskein.<ref name="BC1960s" /><ref name="BC243a">[http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV243a-Rec1.htm Magnificat in {{Nowrap|E flat major}} BWV&nbsp;243a, Recordings] by {{URL|www.bach-cantatas.com}}.</ref> Die vroegste LP-vrystellings wat die Kersfees-''laudes'' van BWV 243.1 bevat het, het dit getransponeer in die D-majeurweergawe (BWV 243.2) ingevoeg. Helmuth Rilling se opname met die Bach-Collegium Stuttgart en die Figuralchor der Gedächtniskirche Stuttgart het in 1967 verskyn met 'n uitvoeringstyd van 40:06.<ref>[https://www.amazon.com/Bach-Magnificat-Buxtehude-Musicians-Gundermann/dp/B003ZJADZK Bach: Magnificat – Buxtehude: Magnificat anima mea]. (Vouer)". Amazon. Geraadpleeg op 29 April 2024.</ref> Wolfgang Gönnenwein se ''Bach: Magnificat in D (including Christmas Interpolations)'', met die Deutsche Bachsolisten en die Süddeutscher Madrigalchor het in die 1970's verskyn.<ref>[http://www.baroquecds.com/721Web.html BACH 721] by {{URL|www.baroquecds.com}}.</ref> Bruno Maderna het BWV243.1 in 1971 opgeneem met die koor en orkes van die Südwestdeutscher Rundfunk en Hedy Graf, Hildegard Laurich, Adalbert Kraus en Michael Schopper as soliste,. Die CD-vrystelling daarvan as volume 8 van die Maderna-uitgawe deur Arkadia was in 1991.<ref name="BC243a"/> Die eerste opname op periode-instrumente van Bach se Magnificat, met die vier korale Kersfees-laudes (BWV 243.1) is in 1978 deur Simon Preston en die Academy of Anciant Music opgeneem (L'Oiseau Lyre / Decca), tesame met Vivaldi se Gloria.<ref>Nicholas Anderson. [http://www.gramophone.co.uk/editorial/bachs-magnificat-vivaldis-gloria Bach's Magnificat & Vivaldi's Gloria] op die [[Gramophone (magazine)|Gramophone]]-webtuiste.</ref> [[Nikolaus Harnoncourt|Nicolaus Harnoncourt]] se eerste opname van die D-majeurweergawe het in 1984 gevolg.<ref name="BC1980s">[http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV243-Rec5.htm Magnificat in D&nbsp;major BWV&nbsp;243, Complete Recordings 1980–1989] by {{URL|www.bach-cantatas.com}}.</ref> Ook Helmuth Rilling en John Eliot Gardiner het teen daardie tyd die D-majeurweergawe van die Magnificat opgeneem.<ref name="BC1980s" /><ref>[http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV243-Rec4.htm Magnificat in D major BWV 243, Complete Recordings 1970–1979] by {{URL|www.bach-cantatas.com}}.</ref> 20ste eeuse Magnificat-komponiste verwys dikwels na Bach se komposisie in hul nuwe toonsetting: [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]] (1932) en Rutter (1990) sluit ook gesange en liedere buite die liturgiese teks in hul uitgebreide toonsettings in, soos Bach se Kersfeesweergawe;<ref>[http://www.prestoclassical.co.uk/sm/7080759 Vaughan Williams: Magnificat] {{ISBN|978-0-19-339154-3}} by {{URL|www.prestoclassical.co.uk}}.</ref><ref>Sien Bawden.</ref> [[Krzysztof Penderecki|Penderecki]] se uitgebreide toonsetting (1973–74) maak musikale assosiasies met Bach se D-majeurweergawe;<ref name="Dover1997">Dover, D.G. 2016. [https://ifcm.net/public/enews/eICB_2016-1/eICB_2016-1.pdf Pärt and Penderecki: Divergent voices and common bonds]. ''International Choral Bulletin'' 35(1): 7–13 (bl. 10). Geraadpleeg op 2 Mei 2024.</ref> [[Arvo Pärt|Pärt]] gebruik 'n SSATB-koor in sy a cappella-toonsetting (1989).<ref>Dover, D.G. 2016. [https://ifcm.net/public/enews/eICB_2016-1/eICB_2016-1.pdf Pärt and Penderecki: Divergent voices and common bonds]. ''International Choral Bulletin'' 35(1): 7–13 (bl. 8). Geraadpleeg op 2 Mei 2024.</ref> Voor die einde van die eeu is verskeie CD-opnames van die D-majeurweergawe van Bach se Magnificat vrygestel, onder meer deur Sigiswald Kuijken, Robert Shaw, Andrew Parrott, Philippe Herreweghe, [[Neville Marriner]], Peter Schreier, Harry Christophers, [[Ton Koopman]] en die Bach Collegium Japan.<ref>[http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV243-Rec6.htm Magnificat in D&nbsp;major BWV&nbsp;243.2, Complete Recordings 1990–1999] by {{URL|www.bach-cantatas.com}}.</ref> Philip Pickett se 1995-opname van die E-mol-majeurweergawe het op L'Oiseau Lyre verskyn.<ref name="BC243a"/> Ander CD-vrystellings van BWV 243.1 wat voor die einde van die eeu beskikbaar gestel is, sluit in 'n opname deur Rilling en die Gächinger Kantorei, een met die Regensburger Domspatzen, en een met Rolf Schweizer, die Motettenchor Pforzheim en L'arpa festante, wat op periode-instrumente uitgevoer word.<ref name=":7">Sien Oron 2012.</ref> Novello het sowel die E-mol-majeur- as die D-majeurweergawe van die Magnificat in 'n enkele publikasie in 2000 gepubliseer, onder redaksie van Neil Jenkins.<ref name=":5" /> Hierdie uitgawe het ook 'n getransponeerde weergawe van die 1723-Kersfees-laudes bevat, sodat dit in uitvoerings van die D-majeurweergawe van die Magnificat gebruik kon word.<ref name=":5" /> Die laaste mate van ''Virga Jesse'', wat in die outograafgpartituur ontbreek, is in hierdie uitgawe voltooid aangebied op grond van 'n soortgelyke komposisie deur Bach.<ref name=":5" /> === 21ste eeu === Philippe Herreweghe se 2002-opname van die E-mol-majeurweergwe met Collegium Vocale Gent is in 2003 deur Harmonia Mundi vrygestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20150721050248/http://store.harmoniamundi.com/magnificat-bwv-243a-6667.html#desc Magnificat BWV 243a]. Geargiveer op 21 Mei 2015 deur Wayback Machine by store.harmoniamundi.com.</ref><ref>[http://www.muziekcentrum.be/carrier.php?ID=80906 Bach Johann Sebastian – Leipziger Weihnachtskantaten] by {{URL|www.muziekcentrum.be}}.</ref> In 2003 het [[Ton Koopman]] die E-mol-majeurweergawe saam met Amsterdam Baroque in die St. Thomas-kerk in Leipzig opgeneem. 'n DVD van dié opname – wat ook sowel 'n uitvoering van Kuhnau se Magnificat met sy vier Kersfees-laudes ingesluit het as van Bach se Duitse Magnificat (BWV 10) insluit – is in 2004 vrygestel.<ref>[http://www.naxos.com/catalogue/item.asp?item_code=2053419 BACH, J.S. / KUHNAU: Magnificat] op die [[Naxos Records|Naxos]]-webtuiste.</ref> Thomas Hengelbrock se opname van die E-mol-majeurweergawe, met die Balthasar-Neumann-koor en Ensemble, is in 2008 deur Deutsche Harmonia Mundi vrygestel.<ref name=":7" /> In 2009 het Philippe Pierlot die D-majeurweergawe met die Ricercar Consort en met vyf vokale soliste sonder koor opgeneem.<ref>[http://www.gramophone.co.uk/editorial/bachs-magnificat "Bach's Magnificat: The Gramophone Choice"] op die [[Gramophone (magazine)|Gramophone]]-webtuiste.</ref> Faksimiles van Bach se outrgraafpartiture van beide weergawes van die Magnificat is deesdae aanlyn beskikbaar.<ref name="Bach1733">Bach 1733 (autograph of D&nbsp;major version)</ref><ref name="Bach1723">Bach 1723 (autograph of E-flat&nbsp;major version)</ref> Bärenreiter het in 2014/15 'n kritiese uitgawe van alle partituurweergawes gepubliseer, wat op Dürr se 1955-uitgawe gepubliseer is.<ref>Sien Bärenreiter 2014a en Bärenreiter 2014b. </ref> Die "sintetiese" D-majeurweergawe – die D-majeurweergawe van die Magnificat wat die Kersfees-laudes in getransponeerde weergawes bevat om by die toonaard van die res van die werk te pas, en wat nou deur sowel Novello as Bärenreiter gepubliseer is – het reeds aanhangers onder sowel kunstenaars as gehore gevind.<ref>Sien Steinberg 2005: bl. 31.</ref> Dat dié komposisie onder Bach se gewildste vokale werke wissel, word geïllustreer deur sy gereelde verskyning in klassieke musiekpeilings soos Klara se Top75/Top 100. In Desember 2016 was Bach se outograafpartituur van die D-majeurweergawe onder die topdrie mees besoekte partuture op die Bach Digital-webtuiste.<ref name="nmz 2017">{{Cite web|url=https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/weihnachtsoratorium-beliebteste-bach-handschrift-im-internet|title=Weihnachtsoratorium beliebteste Bach-Handschrift im Internet|date=9 June 2010|website=[[Neue Musikzeitung]]|language=de|access-date=19 November 2017}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * ''[https://www.amazon.com/Bach-Magnificat-Buxtehude-Musicians-Gundermann/dp/B003ZJADZK Bach: Magnificat – Buxtehude: Magnificat anima mea.]'' [CD-omslag ]. Amazon. Geraadpleeg op 2 Mei 2024. * Bach, Johann Sebastian. ''Magnificat in E-mol-majeur''. ** 1720–1739. [https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalSource_source_00000859 Outograafmanuskrip van die Magnificat in E-mol-majeur en Kersfees-''laudes'']. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz, D-B Mus. ms. Bach P 38, by www.bach-digital.de) Nota: ''Virga Jesse'' onvolledig. ** 1811. Pölchau, G. (red.). 1811. ''Magnificat à cinque voci, due violini, due oboe, tre trombi, tamburi, basson, viola e basso continuo''. Bonn: N. Simrock. Eerste uitgawe van die Magnificat-partituur, E-mol-majeurweergawe, sonder die Kersfees-''laudes''. ** 1862. Von Himmel hoch (SATB) / Freut euch und jubiliert (SSAT, continuo) / Gloria (SSATB with colla parte instruments & violino obligato) / Virga Jesse (fragment – S, B, continuo). [https://vmirror.imslp.org/files/imglnks/usimg/6/67/IMSLP06476-Bach_-_BGA_-_BWV_243a.pdf Bach-Gesellschaft Ausgabe, Volume 11.1, Bylaag]. Bewerk deur Wilhelm Rust. Leipzig: Breitkopf & Härtel. ** 1959. ''Magnificat Es-dur: Herausgegeben von Alfred Dürr, Taschenpartituren No. 58''. Bärenreiter, 1959. ** 2014a. ''[https://web.archive.org/web/20141015224439/https://www.baerenreiter.com/fileadmin/Domain/User/Download_Allgemein/Werbemittel/deutsch/SPA481_Chor_2014_15_oPr_web.pdf Magnificat Es-Dur BWV 243a (mit den vier Einlagesätzen: Vom Himmel hoch / Freut euch und jubilieret / Gloria in excelsis / Virga Jesse floruit). Für Soli (SSATB), Chor (SSATB), Orchester und Orgel (lat). Nach dem Urtext der Neuen Bach-Ausgabe. Ed. A. Dürr].'' [PDF, in Duits]. Bärenreiter. 2014a. bl. 3. Geargiveer van die oorspronklik op 15 Oktober 2014. Geraadpleeg op 2 Mei 2024. * Bach, Johann Sebastian. ''Magnificat in D-majeur''. ** c. 1732–1735. Outograafpartituur. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz, D-B Mus. ms. Bach P 39: *** Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz : D-B Mus. ms. Bach P 39. [https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalSource_source_00000860 Outograafpartituur van BWV 243.2] by www.bach-digital.de. Geraadpleeg op 2 Mei 2024. *** [https://vmirror.imslp.org/files/imglnks/usimg/3/37/IMSLP436995-PMLP06399-Partitur.pdf Outograafmanuskrip] by IMSLP. ** 1841. ''Magnificat in D-Dur : Klavierauszug'', bewerk deur Robert Franz. Breslau: Leuckart. ** 1862. Bach-Gesellschaft Ausgabe, Band 11.1. ''[https://vmirror.imslp.org/files/imglnks/usimg/3/34/IMSLP02458-Bach-BWV243fs.pdf Magnificat D dur und vier Sanctus]'', bewerk deur Wilhelm Rust. Leipzig: Breitkopf & Härtel. ** 1864. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044040189433&seq=1#view=1up&seq=86 Magnificat (in D-dur)]'', bewerk deur Robert Franz. Leipzig: Leuckart ** 1874. ''Magnificat in D, in vocal score with an accompaniment for the organ or pianoforte – The adaptation to English words by J. Troutbeck''. Novello se oorspronklike Octavo-uitgawe. Novello, Ewer and Co. ** 1895. ''Magnificat in D dur: Klavierauszug von Salomon Jadassohn''. Leipzig: Breitkopf und Härtel ** 1924. ''[https://vmirror.imslp.org/files/imglnks/usimg/f/fa/IMSLP26731-PMLP06399-Bach-BWV243FSeul.pdf Magnificat]'', bewerk deur Arnold Schering. Ernst Eulenburg & Edition Peters. ** c. 1956. ''Neue Ausgabe sämtlicher Werke, Series 2: Messen, Passionen und oratorische Werke, Volume 3: Magnificat D-dur BWV 243: Klavierauszug (Eduard Müller)''. Kassel: Bärenreiter. ** c. 1956. ''Magnificat D-Dur, BWV 243. Urtext of the New Bach Edition (Alfred Dürr). Foreword by the editor in German. English translation by Hans Ferdinand Redlich. For solo voices (SSATB), chorus (SSATB) and orchestra. Parts for: fl1, fl2, ob1, ob2, bsn1, tpt1, tpt2, tpt3, timp. – organ – strings (3,3,2,2)''. Duration: 30 min. ** 1959. ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015069375619 Magnificat in D major, BWV 243].'' Oerteksuitgawe geneem uit: J.S. Bach, Neue Ausgabe sämtlicher Werke, Series II, Vol. 3: Magnificat (Alfred Dürr). Voorwoord in Duits met Engelse vertaling deur Hans Ferdinand Redlich, Jeremy Noble en J. Bradford Robinson. Kassel: Bärenreiter. 11de druk, 2005. ** 2014b. ''[https://www.baerenreiter.com/fileadmin/Domain/User/Download_Allgemein/Werbemittel/deutsch/SPA481_Chor_2014_15_oPr_web.pdf Magnificat D-Dur BWV 243 (mit den vier Einlagesätzen aus der Es-Dur-Fassung BWV 243a, transponiert) für Soli (SSATB), Chor (SSATB), Orchester und Orgel (lat). Nach dem Urtext der Neuen Bach-Ausgabe. Ed. A. Dürr]''. Bärenreiter. 2014b. bl. 3. Geargiveer van die oorspronklike op 15 Oktober 2014. Geraadpleeg op 2 Mei 2024. * Bach, Johann Sebastian. ''Magnificat in E-flat major'' and ''Magnificat in D major'' (saam gepubliseer) ** 1955. ''[https://vmirror.imslp.org/files/imglnks/usimg/2/29/IMSLP739978-PMLP6399-Bach_Magnificat_in_D_major,_BWV_243_(Critical)_-_Conductor_Score.pdf Magnificat: erste Fassung in Es-Dur BWV 243a, zweite Fassung in D-Dur BWV 243. Neue Ausgabe sämtlicher Werke, Series 2: Messen, Passionen und oratorische Werke. Vol. 3]''. Bewerk deur Alfred Dürr. Kassel: Bärenreiter. ** 2000. Jenkins, N. ''[https://www.neiljenkins.info/documents/magnificatind.pdf Bach Magnificat in D & E flat BWV 243 & 243a / (Novello edition ed. N. Jenkins)].'' neiljenkins.info/. Bl. 1–6. Geraadpleeg op 2 Mei 2024. * Bach, J.S. 1967. ''[https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalWork_work_00000054?lang=en Brich dem Hungrigen dein Brot BWV 39; BC A 96 / Cantata]''. Leipzig Universiteit. Geraadpleeg op 2 mei 2024. * Bawden, J. S.d. ''[http://www.choirs.org.uk/prognotes/Rutter%20-%20Magnificat.htm Magnificat – John Rutter (b. 1945)]''. choirs.org.uk. Geraadpleeg op 2 Mei 2024. * Butler, G. (red.). 2008. ''J.S. Bach's concerted ensemble music, the Concerto''. Bach perspectives, volume 7. Chicago: University of Illinois Press, bl. 53. * Cantagrel, G. 2011. ''J.S. Bach: Passions, messes, motets''. Parys: Fayard, bl. 260. * Lowther Clarke, W.K. 1922. ''[http://anglicanhistory.org/liturgy/clarke_evensong.html Evensong explained, with notes on matins and the litany].'' Londen: S.P.C.K. – via Project Canterbury. * Lundberg, M. 2012. ''Tonus peregrinus: The history of a psalm-tone and its use in polyphonic pusic''. Farnham: Ashgate Publishing, Ltd. * Franz, R. 1863. ''Mittheilungen über Johann Sebastian Bach's "Magnificat".'' Halle: H. Karmrodt. * Glöckner, A. 2003. Bachs Es-Dur-Magnificat BWV 243a – eine genuine Weihnachtsmusik? ''Bach-Jahrbuch'' 89: 37–45. DOI: https://doi.org/10.13141/bjb.v20031781. * Glöckner, A. 2009. Ein weiterer Kantatenjahrgang Gottfried Heinrich Stölzels in Bachs Aufführungsrepertoire? In Wollny, P. (red.). ''Bach-Jahrbuch'' 95: 95–115. DOI: https://doi.org/10.13141/bjb.v2009. * Hogwood, C. 2011. ''[https://www.gresham.ac.uk/watch-now/keep-it-short Keep it short: J S Bach Magnificat]''. Lesing gegee op 18 Oktober by die Gresham College. * Jansen, F. 2006. Passie in de polder: Het begin van de Nederlandse Bach-traditie in de negentiende eeuw. Universiteit van Utrecht. * Jones, R.D.P. 2013. ''The creative development of Johann Sebastian Bach, Volume II: 1717–1750: Music to delight the spirit''. Oxford: Oxford University Press, bl. 131–136. * Kretzschmar, H. 1921. ''[https://archive.org/details/bub_gb_1N05AAAAIAAJ/page/394/mode/2up?view=theater Führer durch den Konzertsaal. Part II, Volume 1: Kirchliche Werke]''. Vyfde uitgawe. Lepizig: Breitkopf & Härtel. * Marshall, R.L. 1989a. On the origin of Bach's Magnificat: a Lutheran composer's challenge. In Franklin, D.O. (red.). ''Bach Studies''. Volume 1. Cambridge: Cambridge University Press, bl. 3–17. * Oron, A. 2012. ''[https://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV243.htm Magnificat in D major BWV 243 – Magnificat in E flat major BWV 243a].'' Geraadpleeg op 2 Mei 2024. * Porter, C.M. 2008. ''Salzburg W.B. XIV: Historical Context, Liturgical Significance and Critical Edition''. Doctor of Musical Arts thesis. * Rathey, M. 2016. ''Bach's major vocal works: music, drama, liturgy''. New Haven: Yale University Press. * Rimbach, E. 2005. "The Sacred Vocal Music of Johann Kuhnau". In Schalk, C. & Messerli, C.R. (reds.). ''Thine the Amen: Essays on Lutheran church music in honor of Carl Schalk''. Bursnville: Kirk House, bl. 83–110. * Rizzuti, A. 2013. One verse, two settings, and three strange youths. ''Gli Spazi della Musica'' 2(2): 1–11. Geraadpleeg op 2 Mei 2024. * Shrock, D. 2009. ''Choral repertoire''. Oxford: Oxford University Press. * Schröder, D. 2012. Johann Sebastian Bach. C.H. Beck. {{ISBN|978-0-19-969628-4}}. * Spitta, P. 1880/1921. [https://archive.org/details/johsebbach02spit?view=theater#page/n20/mode/1up Fünftes Buch: Leipziger Jahre von 1723–1734]. In ''Johann Sebastian Bach'', Zweiter Band. Breitkopf & Härtel. Leipzig: Breitkopf & Härtel, bl. 3–479. * Spitta, P. 1884. [https://archive.org/details/johannsebastia02spit/page/181/mode/1up?view=theater Book V: Leipzig, 1723–1734]. In ''Johann Sebastian Bach: his work and influence on the music of Germany, 1685–1750''. Volume II. Vertaal deur Clara Bell. Londen: Novello & Co., bl. 181–648. * Steinberg, M. 2005. ''Choral masterworks: a listener's guide''. Oxford: Oxford University Press, bl. 31–34. * Stockigt, J.B. 2013. Bach's Missa BWV 232I in the context of Catholic mass settings in Dresden, 1729–1733. In Tomita, Y., Leaver, R.A. & Smaczny, J. (reds.). ''Exploring Bach's B-minor Mass''. Cambridge: Cambridge University Press. * Taft, R.F. 1986. ''The Liturgy of the Hours in East and West: The origins of the Divine Office and its meaning for today''. Collegeville: Liturgical Press. * Upton, G.P. 1886. [https://www.gutenberg.org/files/22793/22793-h/22793-h.htm#c05 The Magnificat in D]. ''The Standard Oratorios: Their stories, their music, and their composers''. Chicago, bl. 49–50. * Schweitzer, A.1966 [1911]. The Magnificat and the St. John Passion. In ''J.S. Bach''. Volume 2. Leipzig: Breitkopf & Härtel, bl. 166–185.. * Zenck, M. 1986. ''Die Bach-Rezeption des späten Beethoven: zum Verhältnis von Musikhistoriographie und Rezeptionsgeschichtsschreibung der "Klassik"''. Archiv für Musikwissenschaft. Vol. 24. Franz Steiner Verlag, bl. 234. === Verdere leeswerk === * Marshall, R.L. 1989b. ''The music of Johann Sebastian Bach. The sources, the style, the significance''. New York: Schirmer Books. * Vernier, D. S.d. J.S. ''[https://www.classicstoday.com/review/review-9783/ Bach: Leipzig Christmas Cantatas; Magnificat/Herreweghe]''. Classics.com. Geraadpleeg op 2 Mei 2024. {{Normdata}} [[Kategorie:Komposisies van Johann Sebastian Bach]] [[Kategorie:AS1-bronne in Duits (de)]] [[Kategorie:AS1-bronne in Frans (fr)]] [[Kategorie:Artikels met teks in Latyn]] krw7keipoji106pun5jre0asbxzzzr5 0 415882 2925742 2719299 2026-08-17T06:34:07Z ~2026-45031-27 212942 2925742 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Hakainde Hichilema | beeld = Hakainde Hichilema 2022 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Hakainde Hichilema in 2022 | orde = 7de [[President van Zambië]] | termynaanvang = [[24 Augustus]] [[2021]] | termyneinde = | vise = Mutale Nalumango | voorganger = [[Edgar Lungu]] | opvolger = | geboortenaam = | geboortedatum = | geboortejaar = 1962 | geboortemaand = 6 | geboortedag = 4 | geboorteplek = Hachipona, [[Noord-Rhodesië]], [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] <small>(nou [[Zambië]])</small> | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[United Party for National Development|UPND]] | eggenoot = Mutinta Hichilema | kinders = 3 | alma_mater = [[Universiteit van Zambië]]<br />[[Universiteit van Birmingham]] | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Hakainde Hichilema''' (gebore [[4 Junie]] [[1962]]) is 'n Zambiese sakeman, boer en politikus wat die sewende en huidige [[President van Zambië|president]] van [[Zambië]] sedert 24 Augustus 2021 is. Nadat hy vyf vorige verkiesings in 2006, 2008, 2011, 2015 en 2016 betwis het, het hy die 2021 gewen. presidensiële verkiesing met 59,02% van die stemme. Hy het die Verenigde Party vir Nasionale Ontwikkeling sedert 2006 gelei ná die dood van die partystigter [[Anderson Mazoka]]. Voor sy verkiesing was Hichilema 'n groot teenstander van [[Edgar Lungu]], die president van Zambië van 2015 tot 2021. Op 11 April 2017 is Hichilema gearresteer en van hoogverraad aangekla, 'n stap wat beskou is as 'n onwettige daad deur Lungu om 'n stil te maak politieke mededinger. Die arrestasie en aanklag is wyd veroordeel, met betogings wat in Zambië en in die buiteland gehou is, waarin Hichilema se vrylating geëis is en die toenemende outoritarisme van Lungu se regime veroordeel is. Hichilema is op 16 Augustus 2017 uit die tronk vrygelaat, en die klag van hoogverraad is laat vaar. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Presidente van Zambië}} {{Regeringshoofde van die Statebond}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hichilema, Hakainde}} [[Kategorie:Presidente van Zambië]] [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3moiafimev1y1f3kmt431nhxm2a55rr 0 416246 2925703 2677327 2026-08-17T00:01:35Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[A-pokke]] reggemaak 2925703 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[A-pokke]] t7ewecd3njhlnzq3viq8nqor7860r8g 1 416247 2925702 2678039 2026-08-17T00:01:30Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[Bespreking:A-pokke]] reggemaak 2925702 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:A-pokke]] fet4bg9ej5l54gqsqghxowu9vmt5wc2 0 418218 2925790 2923323 2026-08-17T11:42:55Z Jcb 223 2925790 wikitext text/x-wiki '''Moorreesburg se betrokkenheid by die Anglo-Boereoorlog''' word hier vermeld. Om volkekundige verwarring en dubbelsinnigheid (soos "[[Engeland|Engelse]] soldaat") te vermy word voortaan 'Kakies' en 'Tommies' in die artikel gebruik om na enigiemand te verwys wat aan die Engelse kant geveg het. == Afkondiging van die krygswet == Die krygswet is nie oombliklik dwarsoor die hele Kolonie afgekondig nie, maar stuk-stuk. Op '''7 Januarie 1901''' is die krygswet so afgekondig in Calvinia, Clanwilliam, Piquetberg, Malmesbury, Tulbagh, Paarl en Stellenbosch, waaronder Moorreesburg ook sou ressorteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA13&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 13]</ref> === Meer omtrent die krygswet === In die woorde van die owerheid self is die krygswet nie 'n wet ''per se'' nie; maar dit setel alle mag van elke afsonderlike krygswetdistrik in die hande van sy aangewese kommandant om te maak soos sy smaak, al is sy dade ook hoe onbillik, onredelik of teenstrydig met die Wet (en selfs Victoriaanse waardes), om die veiligheid, die orde en die regering na goeddunke te verseker.<ref name="MartjieLouw.78">[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA78&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. pp. 78-115]</ref> Al word die wens uitgespreek dat daar eenvormigheid dwarsoor die Kolonie moet geld wat die reëls betref, het dit in die praktyk glad nie gebeur nie, soos duidelik blyk in die advokaat Frederic Mackarness se ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''.<ref name="Mackarness">[https://web.archive.org/web/20250308175218/https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/16091/file/A000001000.pdf Mackarness, F. 1901. ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''. London: National Press Agency.]</ref> Beamptes kon sonder 'n lasbrief iemand in hegtenis neem wie ook al maar verdink word dat hy (of sy) die Boere sou help.<ref name="MartjieLouw.78" /> En dan was daar ook nog die suiwere magsvertoon of intimidasie. 'n Mens dink hier in die besonder aan ds. [[Adriaan Moorrees]] en ds. Gustav Adolph Scholtz (van Colesberg) wat in die middel van die nag, nadat al die lampe uitgedoof is, by die pastorie in die Paarl lastig geval is, selfs al is al die reëlings vooraf nougeset by die polisie aangemeld. Die volgende oggend, die [[Vrydag]], is die pastorie omring deur wagte, en Scholtz is verbied om na [[Kaapstad]] te reis. Eers die Maandag is die wagte verwyder, en 'n boodskap is aan Scholtz gerig: "By order of the Commandant, your guards have been removed, and you are permitted to proceed to Cape Town."<ref name="Mackarness" /> Niks kon mense keer om kwaadwillig hul medemens te vervolg nie. Blykbaar was die skoolkomitee van Moorreesburg nie geneë met Pappie Walters nie, en wou van hom ontslae raak. Matthys (Pappie) Walters (die oupa van die digter [[M.M. Walters]]), toe nog 'n skoolhoof, het 'n possak van Moorreesburg wat deur die drywer van 'n poskar agterweë gelaat is geneem en te perd die poskar probeer inhaal. Dit was alles duidelik ''bona fide'' bedoel. Hy word egter buite die dorp aangekeer en gearresteer op twee aanklagte: hy is buite die bepaalde grens en in die onwettige besit van 'n possak. Hy is met 8 medegevangenes na die gevangenis op Malmesbury gestuur, word tot dwangarbeid gevonnis en na Matjiesfontein gestuur. Pappie is sy pos as skoolhoof en onderwyser ook boonop kwyt. Na afloop van die oorlog het hy en sy jongste broer, Roelof, 'n winkeltjie op Moorreesburg oopgemaak.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> Die kommandant kon burgers wat die gewone wette (dus, gewone [[misdaad]], soos gestipuleer in die strafreg) oortree in hegtenis neem en voor die [[landdros]] daag,<ref name="MartjieLouw.78" /> maar die burgerlike regbank op sy beurt het feitlik nie die geringste invloed op die krygsraad uitgeoefen nie. Gestel 'n ongewenste persoon (ongeag of dit nou 'n invloedryke boer of raadslid, 'n predikant, onderwyser of selfs dokter was) word sonder 'n lasbrief summier opgepak en in aanhouding gehou, dan het selfs 'n petisie by die Hooggeregshof om 'n verklaring te eis vir die inhegtenisname, en waar die beskuldigde hom tans bevind, 'n doodloopstraat bereik.<ref name="Mackarness" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Daar was ook die sogenaamde "leërkontrakteurs" wat rekwisisievorms van die Britse owerhede gebruik het om die burgers te dwing om byvoorbeeld hul ossewaens met 16 osse volledig met trekgoed en drywer en al net so aan hulle af te staan teen 'n geringe bedrag. Sou die burgers dan enige beswaar opper, is hulle bloot begroet met 'n dreigement dat hulle goed gekonfiskeer sou word. Sulke handelaars het enorme winste gemaak. Met die militêre owerheid wat vierkant agter hom staan, kon hierdie leërkontrakteur die boere se graan laat afsny en oplaai; ook tafelgerei is sonder vergoeding afgedwing.<ref name="VVeVR2001.121" /> === Kernreëls === Wat nou volg is die kernreëls wat feitlik dwaroor die hele [[Kaapkolonie]] gegeld het, en dus ook in Moorreesburg. Met die uitsondering van 'n permit wat toegestaan is deur die kommandant, of 'n persoon wat deur hom afgevaardig is om die permit af te lewer, was geen persoon toegelaat om:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) die distrik binne te kom of te verlaat nie :(b) om na of uit die distrik uit te trek nie :(c) enige dorp te betree of te verlaat nie, met die uitsondering van ::(1) om produkte na die mark toe te bring ::(2) om diere aan die krygsmag te verkoop ::(3) om hul by die krygsmag aan te meld ::(4) om kerk by te woon Die kommandante kon egter besluit dat alle boere eenvoudig tuis moes bly (as daar Boere of rebelle in die omgewing was); dan mag niemand produkte na die mark toe bring of kerke bywoon nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Niemand mag enige dorp betree of verlaat in die Distrik tussen sonsondergang of sonop, behalwe om 'n dokter te spreek nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Enige besoeker of vreemdeling wat by 'n huis of plaas aanklop moes sonder verwyl aan die kommandant gerapporteer word, <ref name="MartjieLouw.78" /> al was dit ook te voet. Alle vergaderings of samekomste (dit wil sê, waar meer as 6 persone teenwoordig is) was verbode, buiten:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) dié wat met spesiale vergunning deur die Kommandant skriftelik toegestaan is :(b) dié van godsdienstige aard, soos kerkdienste, kerkraadvergaderings en die Nagmaal :(c) vergaderings van die afdelings- en munisipale rade. :(d) waar almal in dieselfde huis woonagtig was Saans moes iedere persoon tussen 10 nm. en 5 vm. tuis wees. Die lampe moes uitgedoof wees tussen halfelf die aand en vyfuur soggens, met die uitsondering van siekte of noodgevalle. Ook hierdie uitsondering moes die volgende oggend onmiddellik by die Kommandant se kantoor aangemeld word; en selfs 'n permit moes aangevra word nadat 'n doktersbrief ingelewer is.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen vure mag saans op die plase buite brand nie (of enigiets wat as ligsein op die heuwels kan dien nie); ook die aansteek daarvan is verbode.<ref name="MartjieLouw.78" /> Alle vee wat van die vyand gebuit is, word staatsbesit.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen persoon mag 'n fiets, driewiel of motor bestuur of besit alvorens die masjien nie by die Kommandant se kantoor geregistreer is nie. Daarna sal 'n nommerplaat uitgereik word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Fietsers mag nie vinniger as 6 myl per uur verby enige wag ry nie; ook moet die ryer afklim indien so gevra word. 'n Fietslamp moet ook aangebring word indien saans gery word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Smouse is verbied, maar handelsreisigers kon spesiale vergunning by die kommandant kry om in die distrik rond te beweeg.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 20 Junie 1901 het sekere Distrikte nietemin wel permitte aan smouse begin uitreik.<ref name="MartjieLouw.78" /> Koerierdienste is feitlik verbode, want alle pakkies moes in poskantoorsakke vervoer word (om natuurlik gesensor te word).<ref name="MartjieLouw.78" /> Briewe en telegramme is gesensor;<ref name="MartjieLouw.78" /> koerante wat die Boere goedgesind was, is toegemaak; die besit van heelwat Hollandse en Duitse koerante is verbied.<ref name="Mackarness" /> Selfs gedagtevryheid is ontneem.<ref name="VVeVR2001.121" /> Ene Basson, 'n boer, het teenoor 'n mnr. Fick, 'n lojalis, gekruide taal gebruik - 'n boete van 10 sjielings is hom opgelê. Stel hierteenoor Hendrik de Waal, 'n 16-jarige van Fraserburg, wat £3 (of sy maandelikse loon) moes opdok omdat hy "abusive language" teenoor 'n stadswag gebesig het.<ref name="Mackarness" /> Vergelyk hiermee A.W. Schultz, van Caledon, wat aangekla word van "opruiende taalgebruik" (5 September 1901): sy eerste straf is 2 jaar dwangarbeid, maar daarna word hy 'n krygsgevangene en word gedeporteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA238&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 238]</ref> Alle perde, muile, esels, osse, karre en toerusting moes na die Kommandant besorg word, sou hy daarvoor vra.<ref name="MartjieLouw.78" /> Luidens 'n Reuters-korrespondent by Piquetberg was daar die voorval waar 'n jong en onervare boer, ene Maritz, £5 beboet is omdat hy nie sy perde 'om beskerming' laat wegstuur het nie.<ref name="Mackarness" /> Niemand mag enige sketse maak of foto's neem van enige wapenopslagplek of fort nie. Ook as jy in jou onkunde met 'n kamera in die omtrek betrap is, was jy diep in die sop.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 21 Augustus 1901 is die wetgewing heelwat gewysig:<ref name="MartjieLouw.78" /> Uit vrees dat die invallende Boere proviand in die hande kon kry, moes elke huisgesin op rantsoene leef - elke veertien dae moes die kos in die dorp waaronder 'n plaas sou val afgehaal word. Nou wel te voet, want die trekdiere is ontneem.<ref name="MartjieLouw.78" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Die krygswet in die kolonie het, soos gestel op 25 Oktober 1901, Engeland 'n halfmiljoen pond sterling per week gekos.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMDA03:000103990:mpeg21:p001 BUITENLAND. Zuid-Afrika.. "Provinciale Drentsche en Asser courant". Assen, 25-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 08-03-2025]</ref> Al is vrede op 31 Mei 1902 gesluit, is die krygswette van die Kaapkolonie eers op '''16 September 1902''' opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> == Verloop == Die eerste suidwaartse offensief van Maritz het beoog om rebelle te werf en die strydperk dieper die Kolonie in te skuif, om meer aandag op hom te vestig, sodat die Boere in Transvaal tyd kan kry om hulself te herbewapen, of om ten minste daarvoor te sorg dat Engeland nie al sy magte op die Republieke konsentreer nie.<ref name="Fourie" /> Op 30 September 1901 trek Boerekommandant Manie Maritz met 'n kommando van plus-minus 600 persone deur die Sandveld na Piketberg.<ref name="VVeVR2001.80">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 80-85.</ref> Die Britte het verwag dat Maritz vroeër of later Piketberg of Hopefield sou aanval, omdat groot Britse voorraaddepots hier te vinde was, maar ook moontlike rebellerekrute.<ref name="Fourie">[https://web.archive.org/web/20250311085117/https://repository.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39083/Fourie_Lambertus%20Myburgh.pdf?sequence=1 Fourie, L.M. 1975. Die militêre loopbaan van Manie Maritz tot aan die einde van die Anglo-Boereoorlog. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Potchefstroom: Portchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 93-106.]</ref> Op 5 Oktober kom Maritz in Piketberg aan. 'n Deel van sy manskappe staan hy af aan kaptein J.J. Smith.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die volgende dag, 6 Oktober, beset Maritz Porterville en Vredenburg. By Hoedjiesbaai kom hy te staan teenoor die Engelse; nog skermutselings woed op Drie Heuwels en Kersefontein.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maandag, die 9de Oktober, beset Maritz vir Hopefield. Hier bekom hy heelwat voorrade.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die regeringsamptenare van Hopefield is op 10 Oktober opgesluit; die telegraafkantoor is vernietig om die uitlek van inligting rakende die rebelle se doen en late tot tyd en wyl te vertraag. Dit is waarskynlik ook die enigste voorval waar die Boeremag die Kakies (halfpad) op see aangedurf het.<ref name="Fourie" /> 12 Oktober woed nog 'n skermutseling naby Darling. Veldkornet Hildebrand sterf. Maritz en die Colonial Light Horse veg by Hoedjiesbaai.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 13 Oktober val Maritz vir Piketberg aan. Hier word 27 gewere en ammunisie gebuit. Generaal French en Stephenson kom met 1 200 Kakies per trein in Porterville aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Sondag, '''15 Oktober 1901''', val Manie Maritz Moorreesburg die eerste maal aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 17 Oktober is 300 perde deur Maritz by die Bergrivier gebuit en na Calvinia gestuur.<ref name="Fourie" /> 19 Oktober: By Vier-en-twintig-riviere (naby Porterville) woed 'n hewige stryd tussen Maritz en Stephenson (wat ook uit eenhede van koll. Capper, Wyndham en maj. Wormald bestaan het). Drie Kakies het gesterf, en drie is gewond. Aan Boerekant is daar 5 gewondes (waaraan een later beswyk het), maar 48 perde en 5 karre vol voorraad is van die Kakies gebuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maritz word teruggedryf.<ref name="Fourie" /> Daar is nie verwag dat Maritz onmiddellik 'n tweede suidwaartse offensief sou onderneem nie, omdat die Britse magte in die nabyheid was en vanweë hul sukses by Vier-en-twintig-riviere.<ref name="Fourie" /> Op Saterdag, '''21 Okober 1901''' bereik Maritz Darling, en gevegte woed op Malmesbury, Moorreesburg en Bodam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Teen 25 Oktober word besluit Maritz, Theron en Smith moet die Boland aanval. Maritz beweeg deur Vanrhynsdorp na die Karoovlakte, Ebenaezer en Strandfontein. Soos die dae verloop, is hul visier later ingestel op die pad tussen Lambertsbaai en Clanwilliam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 7 November poog Maritz se kommando (onder leiding van Theron) om Piketberg weer aan te val en te verower, maar dit geluk nie.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Woensdag, '''8 November 1901''' val Theron vir Piketberg aan op Maritz se bevel, maar word deur die Stadswagte, die Western Province Mounted Rifles, die berede polisie en ander troepe onder leiding van majoor Pilson gestuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Drie Kakies is dood en vyf gewond. Twee Boere is dood en sewe gewond in Theron se geledere.<ref name="Fourie" /> Maritz val ''vir die laaste keer'' Porterville en Moorreesburg aan, en hy beset Hopefield vir een dag.<ref name="VVeVR2001.80" /> By die gelyktydige aanval op Moorreesburg en Porterville het hy die kommando in twee verdeel en self die voortou geneem by die groep wat Moorreesburg sou aanval. Op 9 November 1901 het hy die Bergrivier oorgesteek en sy mag op Honigberg, 20 km suidoos van Piketberg, saamgetrek. Daarna het hy Moorreesburg maklik verower, die telegraaftoestelle vernietig en in die rigting van Darling ingeslaan.<ref name="Fourie" /> Daar is verwag dat Maritz tot in Kaapstad sou deurdruk, en daarvoor het die stad sy kanonne ontplooi en gereed gemaak vir 'n Boere-aanval op die stad. Wat nie sou gebeur nie. Maritz se mag sou miskien Kavanagh by Malmesbury kon verslaan, maar sy kommando sou nie die pyp kon rook teen kol. H. Cooper se 1 000 man nie. Dit is juis weens 'n tekort aan wapens en rydiere dat Maritz nie verder as Moorreesburg kon vorder nie.<ref name="Fourie" /> Crabbe se troepe het hom nog heeltyd vanaf Piketberg agtervolg (waar die Kakies op 9 November daar per trein afgelaai is) en is later gesteun deur Wormald wat intussen by die huidige gevegsgebied opgedaag het.<ref name="Fourie" /> Maritz het daarom teen 14 November die Bergrivier noordwaarts oorgesteek.<ref name="Fourie" /> Op 15 November 1901 dryf die Britse magte die Boere kwaai noordwaarts terug; die Boerekommando's spat hierna in alle rigtings.<ref name="VVeVR2001.80" /> Daar kom wel 'n Reuter-telegram van 19 November 1901 uit Moorreesburg wat meld: Toe Maritz enkele dae tevore oor die Bergrivier verdryf is, laat hy 'n deel van sy stydmag agter (Theron en kommando). En dan word die volgende sinnetjie geskryf, soos dit in die Nederlandse pers ook telkemale verskyn: "De Boeren trekkend voortdurend naar het westelijk deel der Kaapkolonie, waar de afwezigheid van een spoorweg gunstig is voor hunne taktiek."<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000098359:mpeg21:p006 BUITENLAND.. "Arnhemsche courant". Arnhem, 21-11-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> Presies dieselfde laasgenoemde sinnetjie word tot vervelens toe in menig Franse koerant sonder feitlik enige afwisseling herhaal: ''Les Boers se montrent très actifs et se portent vers la partie ouest de la colonie du Cap, où l'absence de chemin de fer est favorable à leur tactique.''<ref>[https://www.retronews.fr/search#allTerms=moorreesburg&sort=score&publishedBounds=from&indexedBounds=from&page=1&searchIn=all retronews.fr s.v. moorreesburg]</ref> == Volgens Ockie T. De Villiers == === Agtergrond === Ockie T. De Villiers deel sy wederervaringe tydens die Anglo-Boereoorlog as Kaapse Rebel mee terwyl hy in ballingskap in Nederland verkeer. Feitlik geen presiese datums word in die boek verskaf nie, omdat heelwat van die dokumentasie byderhand in sy rondreis verlore geraak het. Die boek se naam heet ''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PP7&hl=en_ZA Met De Wet en Steyn in het Veld]'' en is in 1903 uitgegee, kort nadat daar sprake was van amnestie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 253</ref> Dit is nie hy self wat skryf nie, maar 'Mevrouw A. H. van Gent' te Hilversum, want die teks is in Nederlands, al kom heelwat afrikanismes daarin voor.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.10</ref> Uit die gegewens kry mens 'n vae beeld hoe die lewe in die Moorreesburg-Piketberg-omgewing was ten tyde van die oorlog. Kort nadat oorlog verklaar is, besluit De Villiers om sy ouerhuis naby die Paarl te verlaat en hom by die Boere aan te sluit, te wete dat sy vader en broers Engelsgesind was. Tog is sy moeder veel meer besorg oor haar seun se veiligheid as die politiek; om daardie rede probeer sy hom tevergeefs afraai. Op 16 Januarie 1900 gaan hy sak en pak na Kaapstad om hom as vrywilliger by die Engelse leër aan te sluit. Van Dag 1 af koester De Villiers geen illusies nie: die soldate word eerder soos bagasie en kanonvoer behandel as diegene wat vir die eer van Engeland veg. Hy word saam met nege ander in 'n enkele treinkompartement geboender, waar daar skaars slaapplek was vir vier mense. Die deur word gesluit vir die volgende twee dae en drie nagte - dus, afgesien van die higiëneprobleme, moes die soldate onder mekaar maar kyk wie iets te ete het. De Villiers slaag later daarin om by die Boere aan te sluit, hy word met verloop van tyd die adjudant van Generaal De Wet, en vergesel hom totdat De Wet in die rigting Kaap toe druk. De Wet het probeer om sover moontlik die strydperk Kaap toe te skuif waarskynlik om twee redes: eerstens, om tyd te wen sodat die Boeremagte wapens kon bekom, en tweedens om die spoorlyne op te blaas wat proviand, wapens en Kakies die binneland in vervoer het (dus, in die kiem te smoor). Die Kakies het hul ou taktiek probeer gebruik om De Wet in 'n hoek te dryf, hier tussen twee riviere (die Brakrivier en Oranjerivier). Die Oranjerivier was ondeurwaadbaar, so ook die driwwe, want dit was immers middel-Februarie, in die middel van die somerreëntyd.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.90</ref> Generaal de Wet het dikwels aan De Villiers gesê die Boere se grootste redding sou wees as hulle die Kaapkolonie kon bereik en daar 'n opstand kon verwek.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, pp. 90, 91</ref> Verder wou die Mosterd-broers wat uit Transvaal gekom het, terugkeer Kaap toe.<ref name="vil91">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.91</ref> Op die 22ste Februarie 1901 vertrek De Villiers saam met hulle.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 92,93</ref> 'n Paar puntjies: * Die Engelse regering het proklamasies uitgevaardig, waarby die koloniale Burgers gelas is om perde, voer, lewensmiddele en wapens by die naaste militêre stasie in te lewer.<ref name="vil91" /> * Baie Afrikaners het geweier om by die stadswagte aan te sluit. Want dikwels as mens eers by die stadswag aangesluit het, is die persoon na die Britse leër gestuur en so gedwing om teen die Boere te veg.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.101</ref> Hierdie driemanskap moes nie alleen die Kakies ontwyk nie, maar veral Afrikaners wat hulle sou rapporteer. Hierdie rapportering was, in De Villiers se oë, eintlik belaglik, aangesien die boer, wat van sy perd deur die Britse Owerheid deur proklamasie ontneem is, nou spesiaal sou moes loop (of 'n plaaswerker te voet moes stuur) net om die persoon te gaan aanmeld. Al waarom die boere dit nog sou doen, is uit vrees wat die Britse regering nóg aan sy onderdane kon doen. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.99</ref> Die hoofrede waarom De Villiers na die distrikte Malmesbury en Piketberg wou uitwyk, is omdat die graan klaar afgeoes was en die Boerekommando's daar 6 maande of langer mee sou kon uitkom.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.102</ref> Die Mosterds wou na hul ouerhuis in die Paarl, en De Villiers wou dieselfde doen,<ref name="vil108">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> onder andere om sy familie te waarsku om hulle nie by die Engelse aan te sluit nie. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109</ref> Hulle verneem in die Distrik Piketberg alle driwwe van die Bergrivier is deur Kakies beset, of so is gesê - in die werklikheid kon die Kakies nie elke liewe voetpaadjie oor die rivier bewaak nie - dit was somer, en die rivier droër (want die Swartland is 'n winterreënvalstreek). <ref name="vil108" /> In die distrik bly hulle oor op die plaas Springfontein, van "den heer G."; die driemanskap is na hom verwys, omdat hy vroeër naby die rivier gewoon het en hulle goed die weg kon wys.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.107</ref> Op baie plase wemel dit bedags van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg was in aanbou, en die werk moes klaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108, 109</ref> Dit was immers Maart 1901 toe De Villiers en die Mosterds in die streek aankom, en die treinspoor sou eers op 9 September 1901 geopen word. De Villiers sê hulle was toe al 18 dae onderweg (sedert 22 Februarie 1901).<ref name="vil108" /> Nadat die drie mans op 'n plaas hul voorgedoen het as builepesinspekteurs, deel die boer hulle mee dat die krygswet baie streng heers in Malmesbury, die Paarl en Piketberg, en dat daar baie stadswagte is (daar was 300 by Malmesbury alleen);<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113</ref> die gasheer wou hulle na Kaapstad neem, waar die krygswet nog nie afgekondig is nie, en dus nog betreklik veilig was. Dit is 'n saadjie wat in die Mosterds se koppe geplant is, want later wou hul liewer na hulle ooms in Kaapstad gaan,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.110</ref> wat ook die rede is waarom die broers later van De Villiers sou skei. Want De Villiers wou sy ouers baie graag sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.112</ref> Die Mosterds het veilig by Leeuwendans aangekom, en het selfs 'n telegram aan hul ouers in die Paarl gestuur om hulle daar te kom besoek,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.115</ref> terwyl De Villiers in die donker rondkruip na uitkomkans. Op die plaas Waterval kom hy te hore dat die Kakies sy ouerhuis bewaak het - dit was vir hom 'n bedekte seën dat hy nie sy ouerhuis kon besoek nie. <ref name="vil122">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.122</ref> En, net soos hy verwag het, is die Mosterds in Kaapstad gevange geneem.<ref name="vil122" /> De Villiers besluit om sy heenkome te vind op Springfontein. Daar naby sou hy vir 6 tot 7 maande lank in 'n grot moes bly, en vyfdaagliks kos by die plaashuis gaan haal. Die plaasbewoners van Springfontein was altyd bly om hom te sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.139-160</ref> Dit is eintlik ironies dat De Villiers feitlik niks hoef te gedoen het om die omstandighede in sy guns te verander nie. Dit gebeur sommer vanself: * Een van die Mosterd-broers het, in die hoop om vrygelaat te word, al die name genoem van die boere wat hulle op hul reis gehelp het. Dit het meegebring dat baie boere sonder meer gevange geneem is, en die De Kocks wat die Mosterds met hul rytuig na die stasie gebring het, is vir agt maande in die tronk gestop. Ook die boer wat hulle die pad oor die rivier gewys het, is aangekeer en na Kimberley gestuur (hy is later vrygelaat by gebrek aan bewyse). Die naam van die boer en die plaasnaam Springfontein het die Mosterdbroer egter ontgaan. Dit was vir De Villiers duidelik dat hy nêrens nou heen kon uitwyk nie, want niemand sou hom nou wil ontvang nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.143</ref> Omtrent 'n week later is De Villiers voëlvry verklaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.145</ref> Meneer G. wou ook geensins daarvan hoor dat De Villiers die grot moes verlaat nie - al sou dit ook twee jaar duur, kon hy daar bly; al voel De Villiers skaam om van hul goedheid misbruik te maak. Ondertussen het Mosterd onder kruisverhoor so in sy eie leuens verstrengel geraak dat alle boere vrygelaat is en na hul plasies kon terugkeer.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.146</ref> Stadig het dit ongeduld onder die boere begin kweek. * Soos ''Ons Land'' eers onder sensuur en "verengelst" verskyn (wat De Villiers by die grot lees), maar later heeltemal gestaak is, was dit 'n duidelike teken dat die Boerekommando's in aantog was.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.147, 155</ref> * Die Engelse regering het feitlik alle perde in die distrik Piketberg opgekommandeer, om glo beskerm te word, uit vrees dat die Boerekommando's anders self die perde sou afneem. Dié word op een plek versamel, wat uiters onnosel was. Die Boere sou hulle later almal buit. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.148, 154</ref> * Dominee J.N. Vlok, van NG Gemeente Piketberg, het hom gehaat gemaak by sy boeregemeente, omdat hy die boere aangesê het om die wapen op te neem en ''vir'' die Engelse te gaan veg. Die diens wat op 'n plaas sowat 'n uur vanaf Springfontein een keer of agt keer per jaar gehou is, loop so te sê dood. Die boere wou geen preek hoor uit die mond van die man wat hom met volksvyande heul nie. Die predikant sou nog ná die oorlog ook met agterdog bejeen word.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.154</ref> * De Villiers waarsku die plaasmense dat hulle moes sorg om voorraad vroegtydig op te berg, want uit ervaring weet hy hoe dit in die Oranje-Vrystaat en in die Noordelike geweste van die Kaapkolonie verloop het: Die winkels op die plase sou hul goedere op die dorp moes inlewer, en gaan 'n boer dus dorp toe, om goedere te koop, word hy daar vasgehou. Op sy beurt het Mnr. G. ook ander boere in die omgewing vroegtydig gewaarsku om dieselfde te doen. So kring die nuus uit.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.155</ref> Die dag sou egter in vroeg Oktober 1901 aanbreek wanneer "de knecht" (aan wie De Villiers ook geheg geraak het) hom by sy grot sou kom opsoek. Daar het nuus gekom: 'n paar dae tevore het 'n Jood Sacks, wat 'n winkel op Zuurfontein bedryf het, te voet langs "oom Gert" ['n kennis van Mnr. G] verbygegaan. Mnr. Sacks was woedend omdat 13 Boere naby Clanwilliam hom van sy perd ontneem het en hom te voet huis toe gestuur het. Omdat Clanwilliam ongeveer 12 uur te perd ver was, was dit 'n duidelike teken dat die Boere al baie naby moes wees.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.156</ref> Ook 'n meisie van 'n plaas 4 uur van Springfontein af, het gewapende mans ontmoet, maar weet nie of dit Boere was nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.157</ref> 'n Paar dae later deel Oom Gert aan De Villiers mee hy was by 'n kommando gewees en het selfs met die kommandant gepraat. Die naam het hom egter ontgaan. Toe Oom Gert hom beskryf as 'n 'kort, swart kêreltjie, met 'n dik, swart snor', het De Villiers onmiddellik geweet dit is Generaal [[Manie Maritz]].<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.159</ref> Toe De Villiers daar aankom, was Generaal Maritz nie daar nie, maar het met 16 mans gekyk of hulle Hopefield kon inneem. Maritz het geen offisiere in sy plek aangestel nie. Hulle het teruggekeer met 600 perde, juis dié wat die Kakies so versamel het van die omliggende boere en oor die Bergrivier gevoer het.<ref name="vil162">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.162</ref> De Villiers was besig om in die rivier te baai, toe Generaal Manie Maritz hom die hand gee en in die boot laai, en al geselsende bereik hulle die ander oewer waar De Villiers se klere lê. Dié was so vol gate en verrinneweer deur die 6 maande in die berge, dat die geskokte Maritz uit die buit vir hom 'n nuwe pak klere aangee.<ref name="vil162" /> === Die Kommando van De Villiers neem twee blokhuise weerskante van die Bergrivierbrug in === Die kommando vertrek in die rigting van Zuurfontein (32° 50’ 48.3" S, 18° 32’ 46.1" O). Die volgende aand trek hulle oor die gevegslinie tussen Moorreesburg en Piketberg. Tussen hierdie twee berge was daar twee Kakie-blokhuise ('''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA163&hl=en_ZA Sien Kaart]'''). Rondom die blokhuise was daar geen versterking nie; dus kon hulle sonder veel slag of stoot ingeneem word (wat onnodige aandag deur geweervuur kon trek), het De Villiers gereken. Buitendien wou hy daardie Afrikanerluitenant ontmoet wat hom op Springfontein kom soek het en tans, so het hy verneem, by een blokhuis die bevel voer.<ref name="DeVilliers164">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 164</ref> Omdat daar baie vrywilligers uit die streek was wat by die Boere aangesluit het, was daar onder die kommando 'n dringende behoefte aan klere, ammunisie en gewere. De Villiers doen by Maritz aan die hand om die twee blokhuise langs die rivier in te neem, met so 19 mans, om nog meer oorlogsbuit in die hande te kry. Maritz sê De Villiers moet versigtig wees, omdat mens nie seker kon weet wie die blokhuise beset nie. Die Tommies sal nie maklik oorgee nie, maar die Vrywilligers wat vir die Engelse veg waarskynlik wel. De Villiers moet ook op sy hoede wees wat uit die rigting van Moorreesburg kan kom, want daar was sprake van 'n strydmag van 600 Kakies op Moorreesburg self. Maritz spreek met De Villiers af om die pad na Piketberg te bewaak.<ref name="DeVilliers164" /> Maritz en De Villiers soek Boerevrywilligers, en 50 mans het slaggereed gestaan. Maritz kies hier self 19 mans met die hand uit, waaronder 2 wat die pad goed bekend was. Na al die afskeidsgroete, vertrek die Gideonsbende teen omstreeks 6 uur die aand te perd. 'n Halfuur later kom hul by die bestemming aan.<ref name="DeVilliers164" /> Die blokhuise het aan beide kante van die brug van die Bergrivier gebou om hierdie infrastruktuur te bewaak, en met goeie rede - daar was taamlik druk verkeer tussen Moorreesburg en Piketberg.<ref name="DeVilliers165">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 165</ref> Hierdie blokhuise was agthoekig en van gegalvaniseerde ysterplate gemaak. Die ruimte tussen die twee ysterplate is met sand opgevul, met skietgate bokant die dubbele plate. Die dak was piramidevormig.<ref name="DeVilliers165" /> Sowat 400 meter van 'n plaashuis naby die Bergrivier (aan Piketberg se kant), gee De Villiers bevel dat almal van hul perde moet afklim en die perde aan die doringdraad vasbind. 10 mans word deur 'n drif gestuur: hulle moes deur die rivier langs die ou pad oorsteek en probeer om so naby as moontlik die ander blokhuis aan die oewer te nader (dit is nou die blokhuis aan die Moorreesburg-kant van die Bergrivier), sonder om onnodige lawaai te maak. Hulle moes ook nie skiet voordat De Villiers die bevel gegee het nie.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers en die ander oorblywende 9 mans sluip in die rigting van die plaashuis. Toe hulle naby genoeg was, trek hulle hul skoene uit, om geluidloos die eerste gebou, 'n skuur, uit te kom wat ongeveer 25 treë vanaf die blokhuis geleë was. Daar plaas hy twee mans om die blokhuis fyn dop te hou.<ref name="DeVilliers165" /> Die agt mans wat oorbly sluip saggies na die volgende huis en daar sien De Villiers 'n lig in die groot huis brand, en hy beveel 5 mans om die pad oor te steek en in die rigting van die huis te loop. Daar moes een man by die voordeur staan, een aan die kant met twee vensters en een by die agterdeur. Die twee oorblywende mans moes saggies langs die rivier gaan om die blokhuis van agter so naby as moontlik te nader.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers self gaan eers terug na die twee mans by die eerste huis net om weer vir hulle te sê om die blokhuis fyn dop te hou. Toe hy na die werkershuisie wou gaan, wat naby die groot huis geleë was, merk De Villiers op en vra wie hy is. De Villiers loop non-chalant voort na die huis, asof die plaas aan hom behoort, en klop aan die deur. 'n Ou bruin man maak die deur oop en spring groot van die skrik terug toe hy De Villiers sien. De Villiers maak 'n gebaar dat hy kalm moet bly en gaan die vertrek binne.<ref name="DeVilliers165" /> Hier kom hy te wete dat daar in elkeen van die blokhuise vyf Kakies was, dat die offisier aan die plaashuis se kant van die rivier was (waar De Villiers hom nou bevind, dit is aan Piketberg se kant van die Bergrivier) en dat daar geen Kakies in die huis was nie. De Villiers beveel die man om saam met hom te kom, en plaas hom onder bewaking van die man wat die posisie by die agterdeur van die groot huis ingeneem het.<ref name="DeVilliers166" /> De Villiers klop aan die agterdeur en stap met sy rewolwer die kombuis deur na die eetsaal, waar die familie aan tafel sit. Van die meisies was vreeslik ontsteld toe hulle 'n gewapende Boer sien, en wou amper flou val, maar al die gehuil en gegil werk net op De Villiers se senuwees. Hy belowe dat hy niemand sou leed aandoen solank hulle net rustig bly nie. Hy betrek die eienaar by sy plan. Moontlik weens die Engelse propaganda, neem De Villiers aan, was die eienaar vreeslik bang vir die Boere, en het hul vir barbare aangesien.<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> Voordat hulle by die waenhuis kon uitkom, het 'n skoot geklap, dan 'n tweede en 'n derde. De Villiers roep dat die skietery gestaak moet word, gee die plaaseienaar opdrag om die bevelvoerende offisier mee te deel dat Generaal Manie Maritz met 300 mans by die blokhuise is. Ook moet die plaaseienaar die offisier aanraai om "op staanden voet over te geven", omdat die blokhuis andersins met dinamiet opgeblaas sou word. Dit was natuurlik 'n leuen. Hierdie "Mr. Th." roep die kaptein en waarsku hom dat Generaal Maritz met 300 mans die hele blokhuis na die maan gaan blaas as hul nie oorgee nie. Die kaptein laat onmiddellik van hom hoor: "All right, we'll consider".<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> De Villiers laat ook nie op hom wag nie, storm op die blokhuis af, vuur twee rewolwerskote af, en skreeu met barse woorde: "Hands up, will you surrender?" Die Kakies gee oor. Hulle was nog slaapdronk in die kooi gevang toe hulle die blokhuis uitgejaag word - duidelik was die aanval onverwags. Eers soek De Villiers uit wat hy nodig het (waaronder klere) en gee toe twee mans die opdrag om die res in 'n karretjie te laai. Die offisier is verheug om te hoor dat sy lewe behoue sal bly; duidelik was hy "misinformed", soos hy self sê, oor die edelmoedigheid van 'n Boerekommandant. Die offisier probeer buite gevaar bly, en op opdrag van De Villiers, roep ook hy sy kollega by die ander blokhuis die jobstyding toe. Ook hier was die aanval onverwags.<ref name="DeVilliers167">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 167</ref> Dié luitenant sê hy sou nooit oorgegee het as die ander offisier dit nie gedoen het nie. De Villiers is maar bra skepties hieroor, aangesien die luitenant nie eens die moeite gedoen het om 'n skoot af te vuur nie, en gebied hom om sy mooi jas uit te trek waarvoor die luitenant nog 5 ghienies betaal het.<ref name="DeVilliers168">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 168</ref> (Dit wil sê 1 [[ghienie]] was 21 [[sjieling]]s werd, dus 105 sjielings, wat vir 'n gewone voetsoldaat wat 5 sjielings per dag besoldig deur die owerheid, 21 dae se loon sou kos; vir 'n luitenant waarskynlik minder).<ref name="DeVilliers171">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 171</ref> Wat De Villiers opval is hoe bitterjonk drie van soldate was, want een, byna nog maar 'n kind, trek hom aan die arm en smeek De Villiers om hom tog nie dood te skiet nie. De Villiers verneem die jong soldaat het 'n proklamasie in die ''Times'' gelees waarin Generaal Botha glo gesê het, voortaan sal alle krygsgevangenes voor die voet doodgeskiet word. De Villiers was daarvan oortuig hierdie versinsel is deur die Engelse bewind self bedink om te keer dat die Kakies by die sien van die eerste Boer sommer dadelik sou oorgee.<ref name="DeVilliers168" /> De Villiers laat die soldate ontwapen, en sê hulle kan ongedeerd na Moorreesburg toe gaan. Die volgende oggend is De Villiers byna onherkenbaar uitgevat in 'n splinternuwe pak Kakieklere en kamaste, sonder die lang swart baard waarmee hy by die kamp 'n paar dae tevore aangekom het. Ook dra hy 'n snor ''à la mode''.<ref name="DeVilliers168" /> Maritz was baie in sy skik dat die ekspedisie so vlot afgeloop het; veral die gewere was goud werd, want byna elke dag sluit daar nog Boere aan en die gewere is altyd te min.<ref name="DeVilliers169">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 169</ref> Die kommando van Maritz het binne 6 maande aangegroei van 7 mans tot 800 mans.<ref name="DeVilliers179">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 179</ref> Dit is opvallend hoe Hollandse koerante meld van 'n veldslag wat die 15de Oktober 1901 by Moorreesburg gewoed het,<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010993805:mpeg21:p002 Een gevallen held.. "Nieuwe Tilburgsche Courant". Tilburg, 22-10-1901, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSADB01:000011811:mpeg21:p002 Buitenland.. "Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche courant". 's Hertogenbosch, 23-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> want die 20ste Oktober 1901 bevind Maritz en De Villiers hulle op die plaas van ene Turin (Toerien?).<ref name="DeVilliers169" /> Hier vra Maritz vir De Villiers of hy lus het om 'n paar Kakies te gaan vang wat op 'n plaas naby 'n rivier is. Laasgenoemde stem dadelik toe. Hy neem drie manne saam, waaronder Thijs Boonzaaier, die eerste opstandeling in die Distrik Brandvlei. 'n Verbitterde Boonzaaier het 'n hekel in die Britse bewind ontwikkel nadat hulle alles van sy plaas gestroop het, en boonop nog sy skape wou saamvat. Van daardie dag af het hy die wapen teen die Kakies opgeneem.<ref name="DeVilliers169" /> Hierna sou die geveg volg by Vierentwintigriviere waar De Villiers se neef, Frans Retief, wat onlangs nog by die Boere aangesluit het, in sy hele regteronderarm geskiet en verbrysel sou word, en later sterf.<ref name="DeVilliers174">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 174</ref> Op dieselfde datum, die 20ste Oktober 1901, stuur Kaptein Smith die volgende rapport vanaf Zanddrift, Groot-Bergrivier, distrik Malmesbury: Die vyand is tot nog toe hier in klein getalle en nie baie nie. Die mense sluit hier by die hope aan, sodat hulle nie genoeg met wapens voorsien kan word nie. As daar maar gewere en ammunisie was, kon daar binne 'n kort tydjie 'n groot mag bymekaar gewees het. Daar heers 'n algemene opstand onder die mense, en die manne wat aansluit is almal met 'n goeie gees besiel, sê Smith. Die mense het almal 'n opregte Afrikaanse gevoel, sodat hulle as voorbeeld kan dien vir meer as een van hul broers in Transvaal en die Vrystaat. Hy sê dan: 'maak dit bekend aan alle burgers dat hier in die verte ook warm Afrikaners is, wat goed en bloed vir ons Afrikanerdom opoffer.' Smith was 'n halfuur van Darling af, 9 uur vanaf Kaapstad, en hoe verder mens (die binneland) ingaan, hoe meer wil die mense by die Boere aansluit; tot 20 per dag. Voerkos en perde is in goeie kondisie of liewer vet. Ten tyde van die afsending bevind Smith hul op die grens van die distrik Piketberg en Malmesbury, noord van Moorreesburg, 3 uur van laasgenoemde plek.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000745226:mpeg21:p00001 GEMENGD BUITENLANDSCH NIEUWS. "De nieuwe courant". 's-Gravenhage, 15-05-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000183194:mpeg21:p006 BOERENRAPPORTEN.. "De Maasbode". Rotterdam, 18-05-1902. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> === Moorreesburg vir enkele ure in Boerebesit === Ná heelwat omswerwinge rond, vanaf Ceres, Clanwilliam, Hopefield, ens. trek De Villiers en sy kommando in die rigting van Darling. Hulle span uit op die plaas van 'n De Klerk en vertoef daar vir ongeveer twee dae. 'n Rapportryer bring daarso die berig, dat Kommandant Maritz gou by hulle sal aansluit; Maritz het 'n aanval geloods op Piketberg, maar moes die stryd gewonne gee, omdat 'n versterking uit Moorreesburg aan die opmars was. Daar word van beide kante hewig geveg. De Villiers kry die oggend die opdrag om soveel moontlik perde uit die omtrek bymekaar te maak. De Villiers en veldkornet Hildebrand sou die volgende oggend in Darling ontmoet. De Villiers trek met 15 mans uit en kom omstreeks 5 uur die middag op 'n plaas naby Moorreesburg aan. Hier hoor hy hoe 'n rukkie tevore 'n gepantserde trein na Moorreesburg op pad was, en ook 'n troep Kakieruiters. Nadat 'n perdekommando 'n halfuur weg was, was daar nog, kort voor De Villiers, nog 7 Kakies op dieselfde plaas. De Villiers het toe al 14 perde, sodat 14 mans 'n handperd het. Hy gee 5 mans die opdrag om op te saal en hom te volg, sodat hy daardie sewe Kakies kon agternasit en vang (om die perde te kry), voordat hulle Moorreesburg sou bereik. Dit was egter te laat - die Kakies het die kamp bereik. Met onverrigter sake keer De Villiers na die plaas terug.<ref name="DeVilliers191">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 191</ref> Hy het daarna 60 perde bymekaar gemaak;<ref name="DeVilliers192">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 192</ref> maar was te laat om hulle by Darling te besorg - Hildebrand het in 'n skermutseling met die Engelse gesneuwel.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir De Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193" /> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Kakies wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Dit is 'n vernedering wat nie in die Engelse koerante gepubliseer sou word nie. Veral gegewe hul eie [[krygswet]] wat dikwels die koop en verkoop van sterk drank verbied het. Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Boerekop, by Zanddrift, Bergrivier === Op 'n topografiese kaart sal mens langs die Bergrivier, by die plaas Zanddrift, 'n kop aantref genaamd "Boerekop" (32° 53’ 41.1" S, 18° 34’ 44.6" O). Dit is ook nie om dowe neute so gedoop nie. Die rus naby Vogelstruisfontein was van korte duur, en gou moes die kommando trek na Zanddrift op die wal van die Bergrivier, terwyl die Kakies na Hopefield inslaan. Die Boerekamp het nou mooi in 'n driehoek gelê: Moorreesburg, Hopefield en Piketberg was al drie hoekpunte waarvandaan Kakies kon kom (en die Boere kon vaskeer), want dit is waar hul leërs kamp opgeslaan het.<ref name="DeVilliers194" /> De Villiers en sy manskappe gaan bespied op "een grooten kop bij Moorreesburg". Die dag was winderig; die stofwolke kon dus net so goed deur die Kakies as deur die wind gemaak word. Op 'n kaal vlakte kon hulle toe wel die Engelse sien optrek. De Villiers stuur rapport aan Maritz dat omtrent 400 ruiters in aantog was, met 2 kanonne. Hy raai Maritz aan dat die kommando noordwaarts moet trek, want die Engelse mag stuur op Zanddrift af.<ref name="DeVilliers195">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 195</ref> Maritz maak so, en stuur 'n ander spioenkorps om De Villiers af te los by die koppe by Moorreesburg om op die Kakies verder te spioeneer, en De Villiers keer na Zanddrift terug. Die kommando was reeds weg, maar Maritz het 5 ervare ruiters laat agterbly, en stuur ook 'n 20 man-patrollie na die drif wat op Zanddrift volg. Tussen een van hierdie twee drifte moes die Kakies deurtrek. Daarom sou die Boere die Kakies tot in die walle van die rivier laat kom en dan op hulle losbrand; want die Engelse sou nie weet daar het nog manne op die walle agtergebly nie.<ref name="DeVilliers195" /> Luitenant Springler was effe nalatig om die groot mag Kakies op te merk wat van agter na Zanddrift op pad was. Maritz het dit gou genoeg opgemerk en die Boere beveel om onmiddellik pad te gee. Die patrollie by die Bergrivierdrif sien ook uit Hopefield is 'n Engelse mag in aantog. Uit al drie hoeke sou hul omsingel word.<ref name="DeVilliers195" /> Op die kop aangekom, word die Boere tydelik versterk deur ongeveer 25 mans. Teen daardie tyd was daar reeds ongeveer 200 Engelse aan die voet van die kop. Maar toe die Engelse kanonne begin rig, bly daar net een man by Kommandant De Villiers agter.<ref name="DeVilliers196">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 196</ref> Vir 'n uur en 'n half skiet die twee, totdat Maritz met versterkings opdaag.<ref name="DeVilliers197">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 197</ref> En die geveg was vir eers verby. Die Kakies span uit op 'n plaas in die nabyheid. Die Boerekommando span uit op Springfontein.<ref name="DeVilliers197" /> == Nasleep == Toe vrede afgekondig is, was die Boerekommandoleiers aanvanklik verlig, maar baie gou geweldig geskok toe hulle moes verneem die Transvaal en Vrystaat is nou in Britse besit. Lees mens ook die Vredesooreenkoms én die klousule wat afgekondig is met aandag, kom die Kaapse of Natalse Rebelle so te sê net met hul lewens daarvan af. Die howe kon die skuldige (aan hoogverraad) enige straf na goeddunke oplê, solank dit net nie die doodstraf was nie.<ref name="DeVilliers242.244">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.242-244</ref> Ook, kragtens Wet Nommer 10,<ref name="DeVilliers243">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 243</ref> was die Ryk slegs van voorneme om kompensasie aan die Transvalers en Vrystaters toe te staan (n.a.v. die kritiek op die 'verskroeide aarde'-beleid), wat beteken het selfs die mees apolitiese, onbetrokke Kaapse boere (wat in 'n uiters moeilike situasie was, omdat die Boere én Engelse hul proklamasies op elke plaas opgeplak het) asook dorpenaars in die Kaapse Kolonie, wat ook maar deurgeloop het wanneer militêre magte op hul grond toegesak, dit geplunder en verniel het, is nie eens 'n agterspeen gebied om aan te suig nie. Wat die storie nog meer ingewikkeld maak: die Kaapse owerheid het teenmaatreëls probeer tref vir al die proklamasies wat die Boere orals in die verbygaan op die plase opgeplak het. Alle proklamasies en kommanderings van die Boere moes deur die Kaapse burgers ignoreer word, is vanuit Kaapstad laat hoor, anders sou hulle aan hoogverraad skuldig bevind word. Sou hulle weier om aan hierdie kommanderingsbevele van die Boere gehoor te gee, sou hulle volle kompensasie verkry vir enige ongerief of skade wat hulle mag ly, as gevolg van die uitlewing van hul lojaliteit aan die Britse kroon. Daar moes ook nie enige ooreenkomste met die Boere aangegaan of gesluit word nie; maar as die Kaaplanders uit dwang onderwerp word om hul bevele te gehoorsaam, sal dit nie teen hul gehou word nie - solank hulle nie saam met die vyand werk om die wettige soewerein (dit is Engeland) te ondermyn nie. In der waarheid is die burgers onvoldoende bewapen gelaat toe die oorlog uitgebreek het, intééndeel, selfs ontwapen. Die verkoop van wapens en ammunisie onder die burgers is verbied, omdat die algemene bewapening van die burgerlike bevolking 'n bron van gevaar vir beskerming vir die inwoners sou wees - so is gereken - want netnou beland die wapens moontlik in die verkeerde hande. Maar die soldate kon nie orals wees nie, en 'n boer sou op homself die beste aangewese gewees het. Kortom: die regering se onvermoë om die burgers die nodige beskerming te bied in 'n tyd waarop hulle daarop geregtig sou wees en op kon aanspraak maak, het baie Kaaplanders net verder aangemoedig om by die Boere aan te sluit.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 166-170]</ref> En nou kom die storie rondom kompensasie ter sprake. Chamberlain het aangevoer die versekering wat die Goewerneur gegee het vir diegene wat vir Engeland gely het, verwys na die beloftes wat die '''Kaapse Regering''' gemaak het, en daardie lettertjies op papier dui nêrens daarop dat Sy Majesteit se Regering (wat in Engeland sit) enigsins hierby betrek is met die uitbetaal en vergoeding van die Kaapse lojaliste nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 356]</ref> Nog 'n probleem wat hom voordoen is die uitbetaling van die Kommandeerbriefies wat skielik verminder het. Byvoorbeeld: meneer David W. Krynauw, van die plaas Zwartfontein, Moorreesburg is op verskillende datums in 1901 die volgende opgekommandeer: tien esels teen £25 stuk; 210 skape teen 17 sjielings, 6 pennies stuk; en twee perde teen £12 stuk. Op die kommandeerbriefie word elke keer die prys aangeteken waarteen die diere gekommandeer is. Dit staan swart op wit. Omdat die prys deur die militêre mag bepaald is, was dit op daardie tydstip reeds ver benede die markwaarde. Na 'n lang gewag breek die dag toe wel aan waarop meneer Krynauw sy tjeks by die landdros kan gaan afhaal. Daar vind hy skielik die prys van die tien esels is nou verminder na £20 stuk; 70 skape word voluit betaal, maar die res (140) word nou teen slegs 13 sjielings stuk betaal; die perde word wel volledig uitbetaal soos op die briefie staan. Die verlies op die skuldbewyse was dus £81, 10 sjielings en 6 pennies vir die boer.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010647231:mpeg21:p001 Commandeer-schulden.. "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 12-01-1903, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 28-02-2025]</ref> Die boere het nie gou vergeet wie in diens van Haar en Sy Majesteit was nie, en ná die oorlog is wraak geneem. Daar was byvoorbeeld ene I. Hermann wat gedurende Oktober 1901 die Waarnemende Kommandant van Moorreesburg was. Hy sou ná die oorlog gou agterkom dat hy nie meer onder Afrikanergeledere welkom was nie. Hy was handelaar op die dorp en het ook van plaas tot plaas met handelsware gesmous. Sy wa is van die plase af verwilder, en die boere het openlik vir hom gesê hulle wil geen verbintenis hê met 'n jingo of dié wat "King and country" bygestaan het nie. Die name van die boere wat dan nou genoem word (uit weerwraak gerig aan die Goewerneur op 2 September 1902) is Jan Basson van Anyskop, Dirk Bester van Geelkuil, Evert Smit van Donkerkloof, Hendrik Greef van Breekmuur en L. Lategan van Zomerveld - wat hom gevra het om onder hulle oë uit te kom. Al was daar onder die boere diegene wat twee keer per week dorp toe is om inkopies te doen, het niemand Hermann ondersteun nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 262]</ref> Hierdie boikotte wat landswyd voorgekom het, voer Snyman aan, het dit maar net uitgelig en benadruk hoe die Afrikaner maar eintlik 'n boer en feitlik nie 'n handelaar was nie. Hierdie boikotte sou later ook die dryfkrag vorm vir die oprigting en totstandkoming van koöperasies.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 357-358]</ref> Hierdie woede en frustrasie, benewens nog die Konsentrasiekamp-verhale, verklaar moontlik hoekom die gemoedere hooggeloop het op Moorreesburg; 'n gebeurtenis wat in 'n Franse koerant<ref>[https://www.retronews.fr/journal/l-echo-de-paris-1884-1938/15-octobre-1902/120/599759/3?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=10 ''L'Écho de Paris''. 1902. Boers contre officiers anglais. 15 octobre]</ref> 'n Nederlandse koerant<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010178504:mpeg21:p005 De reis der Boeren-generaals.-Zuidatrikaanch nieuws.. "Rotterdamsch nieuwsblad". Rotterdam, 17-10-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> en drie Sweedse koerante berig word.<ref>[https://tidningar.kb.se/t8qdnx7lrrf64wh2/part/1/page/3?q=morreesburg ''Malmö-tidningen''. 1902. Utlandet. 18 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/0g0548krxcn586xr/part/1/page/3?q=morreesburg ''Sala Allehanda.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 20 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/5hql7x1w34shj907/part/1/page/3?q=morreesburg ''Avesta Tidning.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 21 Oktober, s. 3]</ref> Die nuusbron is die Amerikaanse nuusagentskap, Laffan Agency (wat mens kan aflei uit die letterlike vertaling in die Sweeds, bv. ''kapholländere'' vir "Cape Dutch"). Op 10 Oktober 1902, op Krugersdag, enkele maande nadat die oorlog op 31 Mei 1902 beëindig is, word twee offisiere toegetakel. {| class="wikitable" style="max-width:40em;" |- ! Frans ! Nederlands ! Sweeds ! Afrikaans<br /><small>vertaling van Sweeds</small> |- | valign="top" align="left" | Un incident asses significatif vient de se produire près de Moreesburg: Deux officiers anglais se dirigeaient à pied vers Capetown: ils rencontrèrent une bande de Hollandais qui célébraient l'anniversaire de la naissance de Krüger; les officiers furent l'objet de quelques plaisanteries; il s'ensuivit une mêlée dans laquelle l'un des deux officiers fur jeté à terre et maltraité; l'autre officier tira son sabre pour venir au secours de son ami; la bande se dispersa et plus tard les chefs présentèrent des excuses. Une enquête a été ouverte. | valign="top" align="left"|Nabij Morreesburg, in Kaapkolonie, werden Vrijdag der vorige week twee Engelsche officieren gemolesteerd door een troep Hollanders, die president Kruger's verjaardag op luidruchtige wijze vierden. De officieren werden eerst uitgejouwd en ten slotte werd één hunner op den grond geworpen en mishandeld. Toen de andere daarop zijn sabel trok, gingen de aanranders op de vlucht. Een onderzoek is ingesteld. | valign="top" align="left"| Vid Morreesburg har ett slagsmål ägt rum mellan tvä engelska officerare och ett antal kapholländere, som firade expresident Krügers födelsedag. Officerarna, hvilka till fots voro på väg till Kapstaden, hälsades med skymford, som de icke stillatigande kunde fördraga. Det uppstod slutligen slagsmål, hvarunder en af officerarna blef omkullslagen och misshandlad. Hans kamrat drog värian för att komma honom till hjälp. Då togo angriparna till flykten och deras anförare har sedan bedt officerarna om ursäkt. Rättslig undersökning är inledd. | valign="top" align="left"| By Moorreesburg het 'n bakleiery plaasgevind tussen twee Engelse offisiere en 'n aantal Kaaps-Hollanders, wat oudpresident Krüger se verjaardag gevier het. Die offisiere, wat te voet op pad na Kaapstad was, is met beledigings begroet, wat hulle nie stil kon verdra nie. 'n Bakleiery het uiteindelik uitgebreek waartydens een van die beamptes platgeslaan en afgeransel is. Sy kameraad het met sy wapen gedreig, om hom te help. Toe het die aanvallers gevlug en hul leier het intussen die beamptes om verskoning gevra. 'n Regsondersoek is van stapel gestuur. |} == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Moorreesburg]] 2rnnbly8b0gfu0g1pka4rytexbjp2j9 0 421660 2925582 2895421 2026-08-16T14:20:00Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2925582 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 | naam = Huakintos | beeld = Jean Broc - The Death of Hyacinthos.jpg | beeldonderskrif = ''Die dood van Huakintos'' (1801), deur Jean Broc. Die [[skyfwerp|diskus]] wat Huakintos gedood het, kan aan sy voete gesien word. Musée Sainte-Croix, Poitiers, Frankryk. | opskrif1 = Godheid van | 1 = Goddelike held van Sparta | opskrif2 = Blyplek | 2 = Sparta, [[Olimpus]] | opskrif3 = Geliefdes | 3 = geliefd deur [[Apollo]], Zefoeros, [[Boreas (god)|Boreas]] en Tamoeris | opskrif4 = Ouers | 4 = Amuklas van Sparta en Diomede<br>(b) Oibalos<br>(c) Clio en Píeros | opskrif5 = Broers en susters | 5 = a Argalus, Kunortas, Laodamia (of Leanira), Harpalus, [[Hegesandra|Hegesandre]] en ?Poluboea<br>(a) ''halfsuster deur Amuklas'':<br>?[[Daphne (mitologie)|Daphne]]<br>(c) Rhagus | opskrif6 = Lid van | 6 = die koninklike familie van Sparta | opskrif7 = Kultussentrum | 7 = [[Sparta]] }} In die [[Griekse mitologie]] is '''Huakintos''', '''Huakinthos''' of '''Hiasintus''' ([[Antieke Griekeland|Oudgrieks]]: Ὑάκινθος, {{Lang|grc-Latn|Huákinthos}}, {{IPA|/hy.á.kin.tʰos, iˈa.cin.θos/}}) 'n goddelike held, en die geliefde van [[Apollo]]. Sy kultus by Amuklai, suidwes van [[Sparta]], dateer uit die [[Miceense Griekeland|Miceense tydperk]]. Die held word verbind met plaaslike kultusse en word met Apollo geïdentifiseer. In die Klassieke tydperk het 'n ''temenos'', of heiligdom, versprei rondom wat na bewering sy ''tumulus'' (grafheuwel) was, aan die voete van 'n standbeeld van Apollo.<ref>Daar is vondste van sub-Miceense votiewe figure en votiewe figure uit die [[Geografiese kuns|Geografiese Tydperk]] gevind, maar met 'n gaping in kontinuïteit tussen die vondste by die terrein: Walter Burkert het die opinie uitgespreek dat "it is clear that a radical reinterpretation has taken place," met baie voorbeelde van hierdie breuk in kultus tydens die "[[Griekse Donker Eeue]]", insluitende Amukles (Burkert, ''Greek Religion'', 1985, p 49); voor die na-oorlogse argeologiese periode het Machteld J. Mellink, (''Hyakinthos'', Utrecht, 1943) geargumenteer vir kontiniuïteit met Minoïese oorspronge.</ref> == Familie == Huakintos word verbind met verskeie ouers, wat plaaslike skakels voorsien. Hy is die seun van Clio en Píeros,<ref name="Pseudo-Apollodorus 1.3.3">[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.3.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=3&highlight=Hyacinth 1.3.3]</ref> of koning Oibalos van Sparta,<ref name=":Luc">Lucianus van Samosata, ''Dialoë van die Gode'' [http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:dialogues:dialogues-of-the-gods#section14 Hermes and Apollo I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018194526/http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:dialogues:dialogues-of-the-gods#section14 |date=18 Oktober 2021 }}</ref> of van koning Amuklas van Sparta,<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.10.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=3:chapter=10&highlight=Hyacinth 3.10.3]; [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.1.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160:book=3:chapter=1&highlight=Hyacinthus 3.1.3]</ref> stamvader van die mense van Amuklae, inwoners van Sparta. As die jongste en mooiste seun van Amuklas en Diomede, dogter van Lapithes, was Huakintos die broer van Cynortus,<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], 1.9.5 & 3.10.3; Pausanias, 3.13.1</ref> Argalus,<ref name="Pausanias 3.1.3">Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.1.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160:book=3:chapter=1&highlight=Hyacinthus 3.1.3]</ref> Poluboea,<ref>Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.19.4&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160:book=3:chapter=19&highlight=Hyacinthus 3.19.4]</ref> Laodamia<ref>Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.19.4&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160:book=10:chapter=9&highlight=Hyacinthus 10.9.5]</ref> (of Leanira<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=3:chapter=9&highlight=Leanira 3.9.1]</ref>), Harpalus,<ref>Pausanias, 7.18.5 ([https://books.google.com/books?id=gBkIAAAAQAAJ&dq=Harpalus+Deritus&pg=PA194 Achaica])</ref> Hegesandra,<ref>[[skolion|Skolia]] oor [[Homeros]], ''[[Odusseus]]'' 4.10; Pherecudes van Syros, fr. 132</ref> en in ander weergawes, van Daphne.<ref>Parthenius van Nicaea, ''Erotica Pathemata'' 15</ref> Indien hy die seun was van Clio en Píeros, was Huakintos die broer van Rhagus. == Mitologie == [[Lêer:Hyacinthus and Zephyrus 3.jpg|duimnael|Huakintos en die [[Zephuros|Westewind]] uitgebeeld op 'n [[Rooifiguurstyl|rooifiguurvaas]] terwyl hulle interfemorale seks het (5de eeu v.C.).|links]] In [[Griekse mitologie]] was Huakintos 'n Spartaanse prins van merkwaardige skoonheid en 'n minnaar van die songod [[Apollo]].<ref>[[Plutarchus]], ''Numa'' [https://topostext.org/work/651#Num.4.5 4.5]</ref> Hy is ook bewonder deur Zephuros, die god van die westewind, Boreas, god van die Noordewind en 'n sterflike man genaamd Thamuris. Huakintos het Apollo bo die ander gekies. Hy het Apollo se heilige lande besoek saam met die god, in 'n wa wat deur swane getrek is. So fel was Apollo se liefde vir Huakintos dat hy sy heiligdom in [[Delphi]] verlaat het om Huakintos se geselskap by die Eurotas-rivier te geniet. Hy het Huakintos geleer om die boog en die lier te gebruik.<ref> Philostratus die jongere, Verbeeldings</ref> Op 'n dag was Apollo besig om Huakintos [[skyfwerp]]<ref>{{Cite web |title=HYACINTHUS (Hyakinthos) - Spartan Prince of Greek Mythology |url=https://www.theoi.com/Heros/Hyakinthos.html |access-date=2024-05-21 |website=www.theoi.com}}</ref> te leer.<ref>{{Cite web |title=Hyacinth Plant: The Legend |url=http://www.plant-care.com/legend-of-the-hyacinth-plant.html |access-date=2024-05-21 |website=www.plant-care.com}}</ref> Hulle het besluit om 'n vriendskaplike kompetisie te hou deur beurte te maak om die diskus te gooi. Apollo het eerste gegooi, met soveel krag dat die skyf die wolke in die lug gesplits het. Huakints was gretig om die skyf te vang, maar toe dit die grond tref, het die skyf teruggespring, Huakintos se kop getref en hom noodlottig gewond..<ref name="Pseudo-Apollodorus 1.3.3" /><ref name=Ovid>[[Ovidius]], ''[[Metamorfoses]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Ov.+Met.+10.162&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0028 10.162–219]</ref> Volgens ’n alternatiewe weergawe van die mite, is Zephuros verantwoordelik vir Huakintos se dood. Zephuros was jaloers op Huakintos, en het Apollo se skyf van sy koers af geblaas (hou in gedagte dat Zephuros die god van die westewind is) sodat dit Huakinhos gedood het..<ref name=":Luc"/><ref>Maurus Servius Honoratus, kommentaar op [[Vergilius]] se ''Eclogue'' 3. 63</ref><ref>Philostratus van Lemnos, ''Verbeeldings'' 1.24</ref> [[Lêer:Apollo and Hyacinth. Domenichino.jpg|duimnael|upright=1.5|''Apollo en Huakintos'' (1603-1604), deur Domenichino]] Apollo se gesig het bleek geword toe hy sy sterwende minnaar in sy arms gehou het.<ref name=Ovid/> Hy het allerhande kruie gebruik en selfs probeer om ambrosyn (In Grieks: ''ambrosia'' (ἀμβροσία, 'onsterflikheid'). ''Ambrosia'' is in die [[Griekse mitologie]] die kos, en veral, drank, van die gode) aan Huakintos te gee om sy wond te genees, maar dit was verniet, want hy kon nie die wond genees wat deur die [[skikgodin]]ne toegedien is nie.<ref>Bion, Gedigte 11 (vertaler, Edmonds)</ref> Apollo het getreur oor Huakintos se dood en sy wens uitgespreek om 'n sterfling te word sodat hy by die Spartaanse seun in sy dood kon aansluit.<ref name=Ovid/> Omdat die wens onuitvoerbaar was weens sy onsterflikheid, het Apollo belowe dat hy hom aan Huakintos sal herinner deur sy liedere en deur die musiek van sy lier. Hy het 'n blom geskep uit Huakintos se bloed, die ''[[Hyacinthus orientalis]]'' ('n soort [[hiasint]]), en op die plant se kroonblare die woorde van 'n klaaglied geskryf, "AI AI" – "alas".<ref name=Ovid/> Die blom waarin Huakintos verander het is egter, gebaseer op antieke beskrywings, nie die moderne plant van daardie naam nie.<ref>{{Citation |last=Raven |first=J.E. |year=2000 |title=Plants and Plant Lore in Ancient Greece |location=Oxford |publisher=Leopard Head Press |isbn=978-0-904920-40-6 }}, pp. 26–27</ref> Volgens die [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|''Bibliotheca'']] was Thamuris, wat romantiese gevoelens teenoor Huakintos gekoester het, die eerste man om 'n ander man lief te hê. <ref name="Pseudo-Apollodorus 1.3.3" /> === Apotheosis en Huakintos === [[Lêer:Apollo, Hyacinthus and Cyparis singing and playing by Alexander Ivanov.jpg|regs|duimnael|upright=1.4|[[Apollo]], Huakintos en Cyparissus sing en speel musiek, deur Alexander Ivanov, 1831–1834]] Huakintos is uiteindelik deur Apollo opgewek en het onsterflikheid bereik.<ref>Nonnus, ''Dionysiaca'' [https://topostext.org/work/529#19.102 19.102]</ref> [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]] het opgeteken dat die troon van Apollo in Sparta 'n bebaarde Huakintos uitgebeeld het wat saam met Poluboea deur [[Aphrodite]], [[Athena]] en [[Artemis]] na die hemel geneem word.<ref name="Pausanias 3.19.4">Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.19.4&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160:book=3:chapter=19&highlight=Hyacinthus 3.19.4]</ref > Huakintos was die titulêre godheid van een van die belangrikste Spartaanse feeste, Hyacinthia, wat in die Spartaanse maand van Hyacinthia (in die vroeë somer) gevier is. Die fees het drie dae geduur, een dag van rou oor die dood van Huakintos, met die laaste twee wat sy wedergeboorte vier, hoewel die verdeling van eerbewyse 'n onderwerp vir wetenskaplike onenigheid is.<ref>Soos Colin Edmonson uitwys in: Edmonson, "A Graffito from Amykla", ''Hesperia'' '''28'''.2 (April – Junie 1959:162–164) bl. 164, met die aangee van bibliografie nota 9.</ref> Op die eerste dag het mense sy dood betreur deur so min as moontlik te eet en hulle te weerhou van die sing van liedere, in teenstelling met al die ander feeste van Apollo. Op die tweede dag het seunskore en jongmanne van hul nasionale liedere gesing en ook gedans. Wat die meisies betref, het sommige geparadeer in strydwaens wat deur twee perde getrek is, waarmee resies gejaag is. Burgers het hul vriende en selfs hul eie dienaars vermaak.<ref>Athenaeus, ''Deipnosophistae'' 4.139</ref> Elke jaar het die vroue van Sparta 'n kostuum vir Apollo geweef en dit aan hom gebied, 'n tradisie soortgelyk aan die ''peplos'' wat aan [[Athena]] by [[Athene]] gebied is tydens die Panathenaeën (Die Panathenaia (Oudgrieks: Παναθήναια, Panathênaia) was 'n godsdienstige fees wat in antieke tye een keer elke vier jaar in Athene gevier is aan die einde van die Hekatombaion, die eerste maand van die Attiese jaar (wat ongeveer ooreenstem met ons maand Julie). Tydens hierdie fees, wat etlike dae geduur het, is Athena as die beskermgodin van die stad (Athena Polias) vereer en haar verjaardag is ook gevier.).<ref>Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.16.2&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160: book=3:chapter=16&highlight=APollo 3.16.2]</ref> Minder is bekend oor die derde dag, 'n aanduiding dat misterieë waarskynlik gehou is. Dit word beskryf as 'n "vrolike middernagfees".<ref>[[Euripides]], ''Helena''</ref><ref>Xenophon, ''Hellenics'' IV.5 § 11</ref ><ref>Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.10.1&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160:book=3:chapter=10&highlight=Hyacinthus 3.10.1]</ref> Die Spartane het by geleentheid 'n wapenstilstand van veertig dae met die stad Eira gesluit bloot om terug te keer huis toe en die nasionale fees te vier.<ref> Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+4.19.4&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160:book=4:chapter=19&highlight=Hyacinthus 4.19.4]</ref> Na die verdrag met Sparta het in 421 v.C. het die Atheners, om hul welwillendheid teenoor Sparta te toon, elke jaar belowe om die viering van die Hyacinthia by te woon.<ref>Thucydides, 5.23</ref> == Kultusse en eienskappe == [[Lêer:Giambattista Tiepolo - La morte di Giacinto (1752-53) - Museo Nacional Thyssen-Bornemisza Madrid.jpg|duimnael|''Die dood van Huakintos'' (1752–1753) deur Giovanni Battista Tiepolo. Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid.]] Huakintos het 'n heiligdom in Amuklea gehad wat hy met Apollo gedeel het. Verskeie skolastici stem saam dat Huakintos 'n pre-Helleniese natuurgod was, en sekere aspekte van sy eie kultus dui daarop dat hy 'n chtoniese godheid was, wie se kultusse met Apollo se kultusse saamgevoeg is. Nilsson sê dat Huakintos 'n [[Kreta|Kreteense]] woord is, en die pre-Helleniese oorsprong daarvan word aangedui deur die agtervoegsel -nth.<ref>Bernard C. Dietrich, ''The Origins of Greek Religion''</ref> Huakintos verpersoonlik plantegroei in lente, wat deur die hitte van die somer verlep.<ref>Schömann, Alterth. 2.404</ref> Die apoteose van Huakintos dui aan dat hy, nadat hy godheid verkry het, die natuurlike siklus van verval en vernuwing verteenwoordig het.<ref>Annamarie Hemingway, ''Immortal Yearnings: Mystical Imaginings and Primordial Affirmations of the Afterlife''</ref > Die feit dat 'n Huakintos-graf by Tarentum deur Polubios aan ''Apollo Hyacinthus'' (nie Hyacinthus nie) toegeskryf word, het sommige laat spekuleer dat die persoonlikhede inderwaarheid een is, en dat die held bloot 'n uitbeelding van die god is; bevestiging word gesoek in die Apollynse benaming τετράχειρ, ten opsigte waarvan Hesychius beweer dat dit in Lakonië gebruik is, en ten opsigte waarvan aangeneem word dat dit 'n saamgestelde figuur van Apollo-Huakintos beskryf. Die wesenlike verskil tussen die twee figure maak die teorie egter minder geloofwaardig. Huakints is 'n chtoniese plant-god, wie se aanbidders gekwel en droefgeestig is; alhoewel hy belangstel in plante, word Apollo se dood nie in enige ritueel gevier nie, sy aanbidding is vreugdevol en triomfantelik, en uiteindelik is die Amukleiaanse Apollo spesifiek die god van oorlog en sang. Boonop beskryf Pausanias die monument by Amuklae as bestaande uit 'n ru en growwe figuur van Apollo wat op 'n altaarvormige basis staan wat die graf van Huakintos vorm. In laasgenoemde is offers aan die held gemaak, voordat geskenke aan die god gebring is.<ref>L. R. Farnell, ''Cults of the Greek States'', vol. iv. (1907)</ref><ref>J. G. Frazer, ''Adonis, Attis, Osiris'' (1906)</ref><ref>Roscher, Lexikon d. griech. u. röm. Myth., s.v. ''Hyakinthos'' (Greve)</ref> [[Lêer:Hyakinthos MGEt Inv34624.jpg|duimnael|Huakintos ontmoet Apollo (nie getoon nie) in 'n ''Biga'' wat getrek word deur swane, [[Etruskers|Etruskiese]] oinochoe (omstreeks 370 v.C.)]] === Toeskrywings === Die [[Hiasint]] wat ontkiem het uit Huakintos se bloed het volgens die ou bronne 'n diepblou of pers kleur en 'n teken wat ooreenstem met die inskripsie "AI" op sy blomblare, 'n simbool van rou, hartseer en verdriet.<ref>{{Cite book |last=A.D. |first=Ovid, 43 B.C.-17 A.D. or 18 |url=http://worldcat.org/oclc/970972511 |title=Ovid. Metamorfoses |date=1958–60 |publisher=W. Heinemann |oclc=970972511}}</ref> Die plant is egter geassosieer met 'n ander plant, die [[Ridderspoor (Delphinium)|Ridderspoor]], of 'n [[Iris]], of miskien [[gladiolus italicus]], eerder as die plant wat vandag bekendstaan as die [[hiasint]].<ref>{{cite book | pages = [https://books.google.com/books?id=FlbjDwAAQBAJ&pg=PA71 71—76] | title = Roots and Routes: Poetics at New College of California | first1 = Patrick James | last1 = Dunagan | first2 = Marina | last2 = Lazzara | first3 = Nicholas James | last3 = Whittington | publisher = Vernon Press | date = 6 Oktober 2020 | location = Delaware, Verenigde State | isbn = 978-1-64889-052-9 | url = https://books.google.com/books?id=FlbjDwAAQBAJ}}</ref> Ander geliefde plant-gode wat in hul jeug gesterf het en vegetatief getransformeer is, sluit in [[Narsissus]], Cuparissus, Mekon en [[Adonis]]. Die antieke Grieke het Apollo geassosieer met 'n diepblou of [[violet]]kleurige juweel genaamd [[Jasint|huasint]] (Die '''Jasint''' of '''huasint''' is 'n geelrooi tot rooibruin variëteit van [[sirkoon]] wat as [[edelsteen|edelgesteente]] gebruik word.<ref>{{cite web |url=https://www.gemdat.org/gem-6649.html |title=Hyacinth |publisher=Gemdat.org |accessdate=4 September 2021}}</ref>). Dit is so genoem omdat sy kleur soos dié van die [[hiasint]] gelyk het. Hierdie juweel is vir Apollo heilig gehou weens die mitologiese verband. Die mense wat Apollo se heiligdom besoek het, sowel as sy priesters en die hoëpriesteres Pithië, moes hierdie juweel dra.<ref>A. Hyatt Verrill, ''Precious Stones and Their Stories''</ref> == Sien ook == * [[Apollo]] * [[Hiasint]], die plant wat na Huakintos vernoem is * [[Ridderspoor (Delphinium)|Ridderspoor]], die plant wat voorgestel word as die regte hiasint == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], ''Die Biblioteek'' met 'n Engelse vertaling deur Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes, Cambridge, MA, Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann Bpk. 1921. {{ISBN|0-674-99135-4}}. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0022 Die aanlyn weergawe is beskikbaar by die Perseus digitale biblioteek.] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0021 Die Griekse teks is beskikbaar by dieselfde webwerf]. * {{cite book | last=Gantz | first=Timothy | title=Early Greek Myth | publisher=Johns Hopkins University Press | location=Baltimore | year=1993 }} * [[Homeros]], [[Ilias|''Die Ilias'']] met 'n Engelse vertaling deur A.T. Murray, PhD in twee volumes. Cambridge, MA., Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann, Bpk. 1924. {{ISBN|978-0674995796|}}. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0134 Die aanlyn weergawe kan gevind word by die Perseus digitale biblioteek.] * Homeros, ''Homeri Opera'' in vyf volumes. Oxford, Drukpers van die Universiteit van Oxford. 1920. {{ISBN|978-0198145318|}}. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0133 Die Griekse teks kan gevind word by die Perseus digitale biblioteek]. * {{cite book | last=Kerenyi | first=Karl | title=The Heroes of the Greeks | publisher=Thames and Hudson | location=New York/London | year=1959 }} * Lucianus van Samosata, ''Dialoë van die Gode'' vertaal deur Fowler, H W en F G. Oxford: The Clarendon Press. 1905. [http://www.theoi.com/Text/LucianDialoguesGods1.html Die aanlyn weergawe kan gevind word by theoi.com] * Luciani Samosatensis, ''Opera. Vol I.'' Karl Jacobitz. in aedibus B. G. Teubneri. Leipzig. 1896. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0526 Die Griekse teks kan gevind word by die Perseus digitale biblioteek]. * [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]], ''Beskrywing van Griekeland'' met 'n Engelse vertaling deur W.H.S. Jones, Litt.D., en H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes. Cambridge, MA, Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann Bpk. 1918. {{ISBN|0-674-99328-4}}. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Die aanlyn weergawe kan gevind word by die Perseus digitale biblioteek] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 vols''. Leipzig, Teubner. 1903. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Die Griekse teks kan gevind word by die Perseus digitale biblioteek]. * Philostratus van Lemnos. ''Verbeeldinge,'' vertaal deur Arthur Fairbanks (1864–1944). Loeb-klassieke biblioteek Volume 256. Londen: William Heinemann, 1931. [https://topostext.org/work/225 Aanlyn weergawe kan gevind word by die Topos Teksprojek.] * Philostratus the Lemniër (Philostratus Major), ''Flavii Philostrati Opera. Vol 2''. Carl Ludwig Kayser. in aedibus B. G. Teubneri. Lipsiae. 1871. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0601 Die Griekse teks kan gevind word by die Perseus digitale biblioteek]. * [[Ovidius|Publius Ovidius Naso]], ''[[Metamorfoses]]'' vertaal deur Brookes More (1859–1942). Boston, Cornhill Publishing Co. 1922. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0028 Die aanlyn weergawe kan gevind word by die Perseus digitale biblioteek.] * Publius Ovidius Naso, ''Metamorfoses.'' Hugo Magnus. Gotha (Duitsland). Friedr. Andr. Perthes. 1892. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0029 Die Latynse teks kan gevind word by die Perseus digitale biblioteek]. * Athenaeus, ''Deipnosophistae, Volume V: Boeke 10.420e-11. Geredigeer en vertaal deur S. Douglas Olson.'' Loeb-klassieke biblioteek 274. Cambridge, MA: Drukpers van Harvard-universiteit, 2009. * Nonnus, ''Dionysiaca''; vertaal deur Rouse, W H D, II Boeke XVI-XXXV. Loeb-klassieke biblioteek No. 345, Cambridge, Massachusetts, Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann Bpk. 1940. [https://archive.org/stream/dionysiaca01nonnuoft#page/n7/mode/2up Internet Archive] == Eksterne skakels == {{commons|Hyacinthus}} * [http://www.theoi.com/Heros/Hyakinthos.html HYACINTHUS van The Theoi Project] {{Normdata}} [[Kategorie:Griekse mitologie]] p4sy1powpauyu5b6wbvr575n2wjq91e 0 426225 2925763 2916792 2026-08-17T07:44:05Z Jcb 223 2925763 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:BWV_232_Et_incarnatus.jpg|duimnael|Bach se 1748–1749 outograafpartituur van die "Et incarnatus est", die 13de beweging van sy Mis in B-mineur<ref>[https://www.bach-digital.de/receive/BachDigitalSource_Source_00001048?lang=en D-B Mus.ms. Bach P 180]. ''Bach Digital''. Leipzig: Bach Archive; et al. 2020-01-13.</ref>]] Die '''Mis in B-mineur''' ({{Lang-de|h-Moll-Messe}}), [[Bach-Werke-Verzeichnis|BWV]] 232, is 'n uitgebreide toonsetting van die [[Mis (musiek)|orde van die mis]] deur [[Johann Sebastian Bach]]. Die komposisie is in 1749 voltooi, die jaar voor die komponis se dood, en was tot 'n groot mate gebaseer op vroeëre werk, soos 'n Sanctus wat Bach wat in 1724 gekomponeer het. Gedeeltes wat spesifiek gekomponeer is om die Mis in die laat 1740's te voltooi, sluit die "Et incarnatus est"-deel van die Credo in. Soos die gebruik van die tyd was, is dié mis in die formaat van 'n [[Mis (musiek)|Napolitaanse mis]]: Dit bestaan uit 'n opeenvolging van koorbewegings met 'n breë orkesbegeleiding, en seksies waarin 'n kleiner groep intrumentensembles een of meer solosangers begelei. Van die meer ongewone kenmerke van die komposisie is die skaal daarvan: 'n totale uitvoeringstyd van ongeveer twee uur<ref name="Arkiv">[http://www.arkivmusic.com/classical/Drilldown?name_id1=527&name_role1=1&genre=93&bcorder=19&comp_id=311 Johann Sebastian Bach: Mass in B minor, BWV 232]{{Dooie skakel|date=Maart 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} by [[ArkivMusic]]-webtuiste.</ref> en 'n besetting twee SATB-koor en -sangers, asook 'n orkes met 'n uitgebreide [[Blaasinstrument|blaserseksie]], strykers en [[Basso continuo|continuo]]. Die toonsoort daarvan, B-mineur, is nogal uitsonderlik vir 'n komposisie met natuurtrompette in&nbsp;D, hoewel baie meer seksies van die werk in D eerder as in B-mineur is.<ref>Stockigt, J.B. 2013. Bach's Missa BWV 232I in the context of Catholic Mass settings in Dresden, 1729–1733. In Tomita, Y., Leaver, R. & Smaczny, J. (reds.). ''[https://books.google.co.za/books?id=ZbT1AAAAQBAJ&redir_esc=y Exploring Bach's B-minor Mass]''. Cambridge University Press, bl. 39–53.</ref> Nog meer uitsonderlik is dat Bach – 'n [[Lutheranisme|Lutheraan]] – die komposisie as 'n ''missa tota'' getoonset het. In Bach se tyd het 'n mis wat vir Lutherse dienste saamgestel is gewoonlik net uit 'n Kyrie en Gloria bestaan. Bach het vyf sulke Kyrie-Gloria-misse gekomponeer voordat hy die Mis in B-mineur voltooi het: die Kyrie–Gloria-misse (BWV&nbsp;233–236), wat in die laat 1730's gekomponeer is; en die mis vir die Dresden-hof, wat uiteindelik die eerste deel van sy enigste ''missa tota'' sou word, in 1733. Die mis is waarskynlik nooit in sy geheel in Bach se leeftyd uitgevoer nie. Die vroegste gedokumenteerde volledige uitvoering het eers in 1859 plaasgevind.<ref>{{Cite web|url=http://www.stlsymphony.org/calendar/view.aspx?id=3023|title=Bach Mass in B minor|publisher=STL Symphony|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423133403/http://www.stlsymphony.org/calendar/view.aspx?id=3023|archive-date=2012-04-23|access-date=2012-05-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.coasttocoasttickets.com/concerts/massinbminor_tickets.shtml|title=Mass in B Minor Tickets&nbsp;– Mass in B Minor Concert Tour Schedule&nbsp;– Mass in B Minor Ticket Broker|date=2009-05-26|publisher=Coasttocoasttickets.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050908042043/http://www.coasttocoasttickets.com/concerts/massinbminor_tickets.shtml|archive-date=2005-09-08|access-date=2012-05-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.classictic.com/en/Bach-Mass-in-B-minor/20212/143124|title=Bach: Mass in B minor, Rome|publisher=Classictic.com|location=it|access-date=2012-05-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cityrecitalhall.com/events/id/1213/Bach-s-Mass-in-B-Minor/|title=Bach's Mass in B Minor » St James' Church|publisher=Cityrecitalhall.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320221344/http://www.cityrecitalhall.com/events/id/1213/Bach-s-Mass-in-B-Minor/|archive-date=2012-03-20|access-date=2012-05-27}}</ref> Met 'n legio opnames van die werk, is dit een van Bach se gewildste vokale werke.<ref name="Arkiv"/> In 2015 is Bach se persoonlike handgeskrewe manuskrip van die mis, wat deur die [[Staatsbibliothek zu Berlin|Berlynse Staatsbiblioteek]] bewaar word, in die [[Unesco|UNESCO]] se Memory of the World-register ingesluit,<ref name="unesco">{{Cite web|url=https://en.unesco.org/memoryoftheworld/registry/351|title=Autograph of h-Moll-Messe (Mass in B minor) by Johann Sebastian Bach|date=2015|website=UNESCO|access-date=22 January 2022}}</ref> 'n projek om kultureel beduidende dokumente en manuskripte te beskerm en te bewaar. == Agtergrond en konteks == Op 1 Februarie 1733 het [[August II van Pole|Augustus II]] die Sterke, koning van Pole, groothertog van Litaue en [[Keurvorstedom Sakse|keurvors van Sakse]] gesterf. Vyf maande van rou het hierop gevolg, waartydens alle openbare musiekuitvoerings vernied is. Bach het die geleentheid gebruik om 'n mis (BWV 232a) – 'n gedeelte van die liturgie wat in Latyn gesing is en deel was van die liturgie van sowel die Lutherse as Rooms-Katolieke rites – gekomponeer. Sy doel was om die werk aan die nuwe keurvors, Augustus III, op te dra, wat 'n bekeerling tot Katolisisme was. Hy het hiermee sy hoop geplaas op die pos van hofkomponis van die Saksiese keurvors. Ná voltooiing daarvan het Bach Augustus III in Dresden besoek en 'n afskrif van die Kyrie–Gloria-mis (BWV 232 I – vroeë weergawe) aan die koning oorhandig, tesame met 'n versoekskrif (gedateer 27 Julie 1733) om 'n hoftitel te kry; in die meegaande inskrywing op die omslag van die mis kla Bach dat hy op "onskuldige wyse een of ander onreg" in [[Leipzig]] aangedoen is.<ref>'n Engelse vertaling van die brief word weergegee in: David, H.T. & Mendel, A. 1945. ''The Bach reader: A life of Johann Sebastian Bach in letters and documents''. W. W. Norton, bl. 128. (Ook in: David, H.T. & Mendel, A, revised by Wolff, C. 1988. ''The new Bach Reader: A life of Johann Sebastian Bach in letters and documents'', W.W. Norton, bl. 158.)</ref> Die versoekskrif het nie tot onmiddellike sukses gelei nie, maar Bach se wens is uiteindelik toegestaan toe hy in 1736 as hofkomponis vir Augustus III aangestel is.<ref name="Rathey">Rathey, M. 2016. ''Bach's major vocal works. Music, drama, liturgy.'' New Haven: [[Yale University Press]].</ref> In die laaste jare van sy lewe het Bach die mis ontwikkel tot 'n volledige toonsetting van die Latynse orde van die mis. Dit is egter onbekend wat hierdie kreatiewe poging aangespoor het. Wolfgang Osthoff en ander geleerdes postuleer dat Bach die voltooide Mis in B-mineur gekomponeer het vir uitvoering tydens die inwyding van die nuwe Hofkerk in [[Dresden]], 'n Katolieke katedraal wat aan die Heilige Drie-eenheid gewy is. Bouwerk aan dié katedraal het in 1738 begin, maar eers in 1751 voltooi. Bach se dood in Julie 1750 het verhoed dat sy mis vir gebruik by die inwyding ingedien kon word. Pleks daarvan is Johann Adolph Hasse se Mis in D-mineur uitgevoer, 'n werk wat baie ooreenkomste toon met Bach se mis – die Credo-bewegings in albei werke bevat byvoorbeeld [[Gregoriaanse gelyksang|gelyksang]] oor 'n lopende baslyn.<ref>Stauffer G.B. 1997. ''Bach: The Mass in B Minor''. Schirmer Books, bl. 258–59.</ref> In 2013 het Michael Maul navorsing gepubliseer wat die moontlikheid voorstel dat Bach dit eerder gekomponeer het vir uitvoering in [[Wene]] se [[Sint Stefanus-katedraal]] (Rooms-Katoliek) op [[Cecilia (heilige)|Sint Cecilia-dag]] in 1749, as gevolg van sy verbintenis met graaf Johann Adam von Questenberg.<ref>Maul, M. 2013. 'The Great Catholic Mass': Bach, Count Questenberg and the Musicalische Congregation in Vienna," In: Tomita, Y., Leaver, R.A. & Smaczny, J. ''Exploring Bach's B-minor Mass.'' Cambridge: Cambridge University Press.</ref> Ander verduidelikings is minder gebeurtenisspesifiek en fokus op Bach se belangstelling in "ensiklopediese" projekte (soos ''Die kuns van die fuga'', BWV 1080), wat 'n wye verskeidenheid van style ten toon stel, asook Bach se begeerte om van sy beste vokale musiek in 'n formaat te bewaar wat 'n wyer potensiële toekomstige gebruik sou hê as die kerkkantate waaruit dit ontstaan het (sien "Bewegings en hul oorsprong" hieronder).<ref name="Rathey">Rathey, M. 2016. ''Bach's major vocal works. Music, drama, liturgy.'' New Haven: [[Yale University Press]].</ref> == Chronologie == [[Lêer:Bwv232-credo.jpg|duimnael| Die eerste bladsy uit die outograafpartituur van die ''[[Geloofsbelydenis van Nicea|Symbolum Nicenum]]'', wat met die [[Gregoriaanse gelyksang|Gregoriaanse lied]] ''Credo'' in die tenoorparty begin]] Die chronologie van die Mis in B-mineur trek uitgebreide wetenskaplike aandag. Onlangse literatuur stel die volgende chronologie voor: * In 1724 het Bach 'n Sanctus vir ses vokale partye gekomponeer vir gebruik tydens die Kersdagdiens. Bach het dit hersien toe hy dit vir die Mis in B-Mineur heraangewend het. Hy het onder meer die aanvanklike metrum daarvan van 2/2 na 4/4 verander, en sy vokale besetting van SSSATB na SSAATB.<ref>Wolff, C. 2000. ''Bach: The learned musician''. W.W. Norton, bl. 265.</ref> * Soos hierbo genoem, het Bach in 1733 die ''Missa'' (Kyrie en Gloria) saamgestel gedurende die vyf maande lange rouperiode ná die dood van keurvors Augustus II op 1 Februarie, en voor 27 Julie, toe Bach die Missa (as 'n stel instrumentale en stempartye) aan die opvolger, Augustus III van Pole, oorhandig het. Dit is moontlik dat die Kyrie as roumusiek vir Augustus II bedoel was, en die Gloria as viering van die troonbestyging van Augustus III. * In die middel-1740's (c. 1743–46)<ref name="Peter Williams 2007, pp. 259">Williams, P. 2007. ''J.S. Bach: A life in music.'' Cambridge: Cambridge University Press, bl. 259.</ref> het Bach al drie bewegings uit die Gloria heraangewend vir 'n kantate vir Kersdag ([[Gloria in excelsis Deo, BWV 191|''Gloria in excelsis Deo'', BWV 191]]) met geringe veranderinge aan musiek en teks. Gregory Butler voer aan dat Bach by dieselfde diens (Butler identifiseer die jaar as 1745, toe die Vrede van Dresden gevier is) ook die 1724-Sanctus gebruik het,<ref name="Gregory Butler 1992 pp. 65">Butler, G. 1992. Johann Sebastian Bachs Gloria in excelsis Deo BWV 191: Musik für ein Leipziger Dankfest. In ''Bach Jahrbuch'' 78: 65–71.</ref> en dat hierdie hergebruk van die 1733-Missa die komponis tot verdere ontwikkeling aangespoor het. * In die "laaste drie of so jaar" van sy lewe<ref name="Peter Williams 2007, pp. 259" /> het Bach die Credo (Symbolum Nicenum of [[Geloofsbelydenis van Nicea|Niceense Geloofsbelydenis]]) en die res van die werk gekomponeer of saamgestel; baie geleerdes, insluitend Christoph Wolff, glo dat hy dit in 1748–49 gedoen het. Dié datering word deels weerspieël in die bevindinge van Yoshitake Kobayashi, wat aanvoer dat die Credo in Augustus tot Oktober 1748 gekomponeer is, gebaseer op Bach se toenemend stywer en moeisamer handskrif.<ref>Kobayahsi, Y. 1988. Zur Chronologie der Spätwerke Johann Sebastian Bachs, Kompositions- und Auffuhrungstätigket vom 1736–50. In ''[[Bach-Jahrbuch]]'' 74: 7–72.</ref> Wolff voer onder meer aan dat die "Et incarnatus est"-gedeelte Bach se laaste betekenisvolle komposisie was.<ref name="Christoph Wolff p. 332">Wolff, C. 1991. ''Bach: Essays on his Life and Music.'' Boston: Harvard University Press, bl. 332.</ref> Hoewel die woorde aanvanklik in die voorafgaande duet ingesluit was, het Bach besluit om dit as 'n aparte beweging vir koor te toonset, wat die woorde meer beklemtoning gee en die simmetrie van die Credo verbeter. John Butt voer aan dat 'n definitiewe finale datum van 25 Augustus 1749 gegee kan word, gebaseer op die feit dat [[Carl Philipp Emanuel Bach|CPE Bach]] op dié datum 'n toonsetting van die Magnificat voltooi het met 'n "Amen"-koor wat "duidelike ooreenkomste" met die "Gratias"-gedeelte van die ''Missa'' en die "Et expecto" uit die Credo toon.<ref>Butt, J. 1991. ''Bach: Mass in B Minor'' (Cambridge Music Handbooks). Cambridge: Cambridge University Press, bl. 20–21.</ref> CPE Bach het later geskryf dat hy dié Magnificat (Wq 215) in 1749 in Leipzig uitgevoer het tydens 'n Mariafees, toe sy pa (dus JS Bach) nog geleef het.<ref>"an einem Marienfeste ... noch zu den Lebzeiten des nunmehro seligen Herrn Vaters." ''Bach-Dokumente'' III, bl. 703.</ref> == Titel == Bach het geen titel aan die Mis in B-mineur gegee nie. Pleks daarvan het hy die 1748–49-manuskrip in vier dele georganiseer, elk met 'n ander titel: * 1. Missa: die Kyrie en Gloria * 2. [[Geloofsbelydenis van Nicea|Symbolum Nicenum]]: die Credo * 3. [[Sanktus|Sanctus]]: die Sanctus * 4. Osanna | Benedictus | [[Agnus Dei]] et | Dona nobis pacem: die res. John Butt skryf dat dit lyk asof die formaat doelbewus ontwerp is sodat elkeen van die vier dele afsonderlik gebruik kan word.<ref>Butt, J. 1999. Mass in B Minor. In Boyd, M & Butt, J. (reds.). ''Oxford composer companions: J. S. Bach.'' Oxford: Oxford University Press, bl. 284.</ref> Aan die ander kant is die dele in die manuskrip genommer van 1 tot 4, en Bach se gewone slotformule (SDG, [[Soli Deo gloria|Soli Deo Gloria]]) word eers aan die einde van die ''Dona nobis pacem'' aangetref. Verder skryf Butt: Die merkwaardigste omtrent die algehele vorm van die Mis in B-mineur is dat Bach daarin geslaag het om 'n samehangende volgorde van bewegings uit diverse materiaal te vorm.<ref>Sien Butt 1999, bl. 286.</ref> Butt<ref name="John Butt 1991, pp. 92">Sien Butt 1991, bl. 92–101.</ref> en George Stauffer<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 250–255.</ref> gee besonderhede oor die wyses waarop Bach algehele musikale eenheid aan die werk gegee het. Die eerste oorkoepeldende titel wat aan die werk gegee is, het voorgekom in die 1790-boedelopgawe van CPE Bach (pas oorlede), wat die partituur geërf het. Hierin word dit "Die Grosse Catholische Messe" (die "Groot Katolieke mis") genoem. Dit word ook só genoem in die boedel van CPE Bach se laaste erfgenaam in 1805. Stauffer<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 210.</ref> voer aan dat dié bynaam dus 'n mondelinge tradisie binne die Bach-familie kon weerspieël. Die eerste publikasie van die Kyrie en Gloria – in 1833 deur die Switserse versamelaar Hans Georg Nägeli met Simrock – verwys daarna as "Messe" (dus ''mis'').<ref name="Rathey">Rathey, M. 2016. ''Bach's major vocal works. Music, drama, liturgy.'' New Haven: [[Yale University Press]].</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.zb.uzh.ch/ausstellungen/exponat/006071/|title=Bach: h-Moll-Messe I|publisher=Zentralbibliothek Zürich}}</ref> Laastens het Nageli en Simrock met die eerste publikasie van die volledige werk in 1845 die werk onder die titel ''Hohe Messe in h-mol'' (Afrikaans: ''hoogmis in B-mineur'') uitgegee''.''<ref>{{Cite web|url=http://www.artfact.com/auction-lot/bach,-johann-sebastian.-3-c-buujhcs55e|title=Bach, Johann Sebastain|website=Invaluable.com}}</ref> Die woorddeel "hoog", só voer Butt aan, is sterk beïnvloed deur die monumentale impak van Beethoven se ''[[Mis in D-majeur, op. 106 (Missa solemnis) (Beethoven)|Missa solemnis]].''<ref name="John Butt 1991, pp. 92">Sien Butt 1991, bl. 92–101.</ref> Dié naam het nie baie lank in gebruk gebly nie, hoewel die frase, "in B-mineur" bly voortbestaan het. Dié frase is egter in sekere opsigte misleidend: Slegs vyf van die werk se 27 bewegings is in B-mineur, terwyl 12 – insluitend die finale dele van elk van die vier hoofafdelings – in D-majeur (die verwante majeur van B-mineur) is. Die openings-Kyrie is egter in B-mineur, met die Christe eleison in D-majeur, en die tweede Kyrie in F-kruis-mineur – dus, soos Butt uitwys, skets hierdie tonaliteite 'n B-mineurakkoord.<ref>Sien Butt 1999, bl. 287.</ref> == Orkestrasie == Die stuk is georkestreer vir twee [[Fluit|fluite]], twee amorhobo's (verdubbel as dit gewone [[Hobo|hobo's]] is), twee [[Fagot|fagotte]], een natuurhoring (in D), drie natuurtrompette (in D), [[Keteltrom|keteltromme]], [[Viool|viole]] I en II, [[Altviool|altviole]] en [[basso continuo]] (tjello's, basse, fagotte, orrel en klavesimbel). 'n Derde hobo word vir die Sanctus benodig. == Uitvoeringsgeskiedenis == === In Bach se leeftyd === Bach het die Sanctus in sy eerste weergawe tydens die 1724-Kersdiens in Leipzig gebruik en dit in die mid-1740's weer vir Kersdienste heraangewend.<ref name="Gregory Butler 1992 pp. 65">Butler, G. 1992. Johann Sebastian Bachs Gloria in excelsis Deo BWV 191: Musik für ein Leipziger Dankfest. In ''Bach Jahrbuch'' 78: 65–71.</ref> Geleerdes is dit nie eens of hy die 1733-''Missa'' ooit uitgevoer het nie. Arnold Schering het in 1936 beweer dat dit op 26 April 1733 in Leipzig uitgevoer is toe Augustus III van Pole dié dorp besoek het, maar hedendaagse geleerdes verwerp sy argument om verskeie redes: # Die voorgestelde datum het tydens 'n amptelike tydperk van rou geval, toe konsertmusiek in Saksiese kerke verbied is.<ref>Stauffer, G.F. 2003. ''Bach, the Mass in B Minor: The great Catholic Mass.'' New Haven: Yale University Press, bl. 34.</ref> # Die bestaande dele (waarop Schering sy hipotese gebaseer het) is geskryf op 'n papier wat slegs in dokumente in Dresden gevind is, en is dus waarskynlik in Dresden gekopieer toe Bach in Julie daarheen gegaan het.<ref name="s34">Sien Stauffer 1997, bl. 34.</ref> # Die kopiïste was nie Bach se gewone kopiïste nie, maar Bach en nabyefamilielede wat saam met hom na Dresden gereis het: sy vrou Anna Magdalena, en seuns [[Wilhelm Friedemann Bach|Wilhelm Friedemann]] en [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emanuel]]. Dit blyk ook dat die Bach-gesin 'n kopiïs in Dresden in diens geneem het om hulle by te staan.<ref name="s34" /><ref>Sien Butt 1991, bl. 10–11.</ref> Geleerdes verskil egter oor of die ''Missa'' wel in Julie in Dresden uitgevoer is. Christoph Wolff voer aan dat dit op 26 Julie 1733 in die Sophienkirche in Dresden uitgevoer is, waar Wilhelm Friedemann Bach sedert Junie orrelis was.<ref>Sien Wolff 2000, bl. 268–270.</ref> Wolff baseer sy bevinding op die bestaande Dresden-uitvoeringspartye en deur die inskripsie op die titelomhulsel wat die volgende dag aan die keurvors oorhandig is. Hans-Joachim Schulze voer dié argument deur te wys op die gebruik van die verlede tyd in die omhulsel se inskripsie: "Aan sy koninklike majesteit is die nederige toewyding van die skrywer JS Bach met die ingeslote Missa getoon ..."<ref>Die Afrikaanse vertaling is gebaseer op Butt (1991, bl. 11–12) se vertaling van: "Gegen /S..Koniglichen Hoheit und/ ChurFurstlichen Durchlaucht zu/ Sachssen/ besizgte mit inliegener/ Missa ... Seine unterthanigste Devotion der Autor J. S. Bach".</ref> Joshua Rifkin verwerp egter die argument en wys daarop dat die verledetydbewoording tipies was van die formele aanspreekvorm wat dikwels nie met uitvoering verband gehou het nie.<ref>Sien nota 44 van: Rifkin, J. 1982. The B-minor Mass and its Performance (notas op plaatomslag). S. Bach: Mass in B Minor, Bach Ensemble, Nonesuch Records 79036. </ref> Peter Williams het opgemerk dat daar geen rekord is van musici wat vir so 'n geleentheid saamgestel is nie, en dat Wilhelm Friedmann Bach in Augustus 1731 berig het dat die Sophienkirche-orrel erg vals was." <ref>Peter Williams, ''J.S. Bach: A Life in Music'', Cambridge University Press, 2007, pp. 219–20, {{ISBN|978-0-521-87074-0}}</ref> Daar is egter bewyse van 'n [[Orrel|orrelvoordrag]] deur Bach by die Sophienkirche op 14 September 1731, en dat Wilhelm Friedemann Bach eers op 23 Junie 1733 as orrelis vir die kerk gekies is. Hy sou weer op 1 Desember 1736 'n twee uur lange orreluitvoering indie Frauenkirche in Dresden uitvoer om die nuwe Gottfried Silbermann-orrel in te wy. Geleerdes stem saam dat geen ander openbare uitvoerings in Bach se leeftyd plaasgevind het nie, hoewel Butt die moontlikheid opper dat daar dalk laat in Bach se lewe 'n privaat uitvoering of deurlees van die Credo (Symbolum Nicenum) was.<ref>Sien Butt 1991, bl. 20–21.</ref> === Later in die 18de eeu === Die eerste openbare uitvoering van die Symbolum Nicenum-gedeelte (onder die titel "Credo of Niceense Geloofsbelydenis") het 36 jaar ná Bach se dood in die lente van 1786 plaasgevind. Dit is gelei deur sy seun Carl Philipp Emanuel Bach tydens 'n fondskonsert vir die Mediese Instituut vir die Armes in [[Hamburg]].<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 182–83.</ref> Een van Bach se bewonderaars, [[Joseph Haydn]], het 'n kopie van dié werk besit, asook van [[Das wohltemperierte Klavier]]. === 19de eeu === George Stauffer<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 187–98.</ref> voer aan dat die tweede gedokumenteerde opvoering (weliswaar nie in die openbaar nie) in die negentiende eeu plaasgevind het toe Carl Friedrich Zelter – 'n sleutelfiguur in die 19de-eeuse Bach-herlewing – die Berlynse Sangakademie gelei het in deurlees van die "Groot mis" in 1811, wat slegs die Kyrie ingesluit het. In 1813 het hy die deurlees van die hele werk gelei. Die eerste openbare uitvoering in die 19de eeu – hoewel slegs die Credo-gedeelte – het in Maart 1828 in Frankfurt plaasgevind, met meer as 200 musici en verskeie instrumentale toevoegings. In dieselfde jaar in Berlyn het Gaspare Spontini die Credo-gedeelte gelei en 15 nuwe koordele en talle instrumente bygevoeg. 'n Aantal uitvoerings van gedeeltes van die Mis het in die volgende dekades in Europa plaasgevind, maar die eerste gestaafde openbare uitvoering van die Mis in sy geheel het in 1859 in Leipzig plaasgevind, met Karl Riedel en die Riedel-Verein. Die eerste uitvoering van die Mis in die VK het in 1876 in St James's Hall, Londen, gelei deur The Bach Choir, wat pas deur die dirigent Otto Goldschmidt vir hierdie doel gestig is. === 20ste eeu === Die Bethlehemse Bach-koor het die Amerikaanse première van die volledige Mis op 27 Maart 1900 in Bethlehem (Pennsilvanië) uitgevoer, alhoewel daar bewyse is dat dele van die Mis reeds in 1870 in die Verenigde State uitgevoer is.<ref>Sien Butt 1991, bl. 31.</ref> Reeds vroeg in die 20ste eeu het outeurs soos [[Albert Schweitzer]], Arnold Schering en Frederick Smend 'n pleidooi vir kleiner uitvoeringskragte gelewer, en eksperimente met (relatief) kleiner groepe het in die laat 1920's begin.<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 198–203.</ref> Die eerste volledige opname van die werk is in 1929 gemaak, met 'n groot koor en die Londense Simfonieorkes gelei deur [[Albert Coates]].<ref>{{Cite web|url=http://www.bach-cantatas.com/Articles/MBM-TNT.htm|title=Mass in B Minor, BWV 232 (by Teri Noel Towe)}}</ref> In 2022 lys 'n databasis meer as 350 opnames met verskeie verskillende tipes kragte en uitvoeringstyle.<ref name="Y1900">Anoniem. 2025. ''[https://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV232.htm Mass in B minor BWV 232].'' Besoek op 17 Maart 2025..</ref> Die werk het 'n sentrale rol gespeel in die sogenaamde historiese-uitvoeringsbeweging: [[Nikolaus Harnoncourt]] was verantwoordelik vir die eerste opname met periode-instrumente in 1968 – sy tweede Bach-kooropname. Joshua Rifkin se eerste opname met die een-stem-per-deel- vokale besetting wat hy voorstel, is in 1982 gemaak<ref>Nonesuch 79036-2, 1982</ref><ref>東賢太郎. 2019. J.S.Bach "Mass in B Minor", BWV 232 - Joshua Rifkin. [YouTube-video]. Beskikbaar by https://www.google.com/search?q=joshua+rifkin+bach+mass+in+b+minor&oq=joshua+rifkin+bach+mass+in+b+minor&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIKCAEQABiABBiiBDIKCAIQABiABBiiBNIBCDcwOTJqMGoxqAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:e8acafe8,vid:CAkwhPEatVc,st:0. Geraadpleeg op 30 September 2024.</ref> en het in 1983 'n Gramophone-toekenning gewen. == Belangrikheid == Die Mis in B-mineur word allerweë beskou as een van die grootste prestasies in [[Klassieke musiek|Europese kunsmusiek]]. Alberto Basso som die werk soos volg op (vrye vertaling):<blockquote>Die Mis in B-mineur is die wyding van 'n hele lewe: Hoewel dit in 1733 vir "diplomatieke" redes begin is, is dit eers voltooi in die laaste jare van Bach se lewe, toe hy reeds blind was. Hierdie monumentale werk is 'n samevatting van elke stilistiese en tegniese bydrae wat die kantor van Leipzig tot musiek gemaak het. Maar dit is ook die verstommendste geestelike ontmoeting tussen die wêrelde van Katolieke verheerliking en die Lutherse kruiskultus.<ref>"The 'Great Mass' in B minor" in die meegaande boekie by die opname deur [[Philippe Herreweghe]] en die Collegium Vocale Gent, uitgegee deur Harmonia Mundi, HML5901614.15, in 1999.</ref></blockquote>Akademici het voorgestel dat die Mis in B-mineur tot dieselfde kategorie as ''Die kuns van die fuga'' hoort, naamlik 'n samevatting van Bach se diepgaande, lewenslange betrokkenheid by musiektradisie – in hierdie geval koortoonsettings en teologie. Die Bach-geleerde Christoph Wolff beskryf die Mis as 'n samevatting van Bach se komposisies vir die stem, nie net weens die verskeidenheid van style, komposisietegnieke en reeks sonoriteite wat hy toepas nie, maar ook weens die hoë gehalte daarvan. Hy meen dat dié magtige toonsetting Bach se musikale en artistieke geloofsbelydenis vir die nageslag bewaar.<ref>Wolff, C. 2000. ''Johann Sebastian Bach: The Learned Musician.'' W. W. Norton & Company, bl. 441–42.</ref> Die Mis is in die 19de eeu deur die redakteur Hans Georg Nägeli beskryf as "die aankondiging van die grootste musiekwerk van alle tye en alle volke" (Duits: "Ankündigung des größten musikalischen Kunstwerkes aller Zeiten und Völker").<ref>Rathey, M. 2003. ''Johann Sebastian Bach's Mass in B Minor: The Greatest Artwork of All Times and All People.'' The Tangeman Lecture [http://ism.yale.edu/sites/default/files/files/Johann%20Sebastian%20Bach.pdf delivered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715154931/http://ism.yale.edu/sites/default/files/files/Johann%20Sebastian%20Bach.pdf |date=15 Julie 2014 }} April 18, 2003.</ref> Ten spyte daarvan dat dit selde uitgevoer is, is die Mis deur sommige van Bach se belangrikste opvolgers hoog geag: Teen die begin van die 19de eeu het Forkel en [[Joseph Haydn|Haydn]] kopieë daarvan besit.<ref>John Butt [http://www.aam.co.uk/features/9709.htm ''Mass in B Minor—Bach's only complete setting of the latin ordinary of the Mass''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927200131/http://www.aam.co.uk/features/9709.htm|date=2007-09-27}}</ref> == Outograafpartiture en uitgawes == Twee outograafbronne bestaan: die dele vir die Kyrie- en Gloria-afdelings wat Bach in 1733 in Dresden gelaat het, en die partituur van die volledige werk wat Bach in 1748–50 saamgestel het en wat later deur CPE Bach geërf is (die outograafpartituur is as faksimilee gepubliseer met die outograafpartituur in die [[Staatsbibliothek zu Berlin|Berlynse Staatsbiblioteek]] as bron daarvan).<ref>Staatsbiblioteek Berlyn. S.d. [https://www.omifacsimiles.com/brochures/bach_bminor.html Johann Sebastian Bach Messe in h-Moll BWV 232 / Mass in B Minor]. Geraadpleeg op 20 Februarie 2025. </ref> Vir die openbare uitvoering van die Symbolum Nicenum in 1786 het CPE Bach egter – soos wat dit die tipiese praktyk in die era was – byvoegings tot die outograafpartituur vir die uitvoering gemaak. Dit het 'n 28-maat-inleiding behels, en hy het die tóé uitgediende hobo d'amore met nuwer instrumente (klarinette, hobo's of viole) vervang en selfs ander veranderinge aan instrumentasie aangebring. CPE Bach het ook sy eie oplossings gegee vir die paar gedeeltes wat byna onleesbaar was weens sy vader se onduidelike handskrif aan die einde van sy lewe.<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 183–85.</ref><ref>Sien Butt 1991, bl. 26.</ref> Om hierdie en ander redes stel die Mis in B-mineur 'n aansienlike uitdaging aan voornemende redakteurs. Daar bestaan uiteenlopende variasies in verskillende uitgawes, selfs kritiese oerteksuitgawes. Die Bach Gesellschaft-uitgawe, geredigeer deur Julius Rietz, is in 1856 gepubliseer op grond van verskeie bronne, maar sonder direkte toegang tot die outograafpartituur. Toe daar later egter toegang verkry is, was die teksprobleme in die Rietz-uitgawe egter só duidelik dat die genootskap die volgende jaar 'n hersiene uitgawe gepubliseer het. Die 1857-uitgawe is vir die volgende eeu as standaard gebruik, maar daar is later bevind dat dié uitgawe selfs méér foute as die 1856-weergawe bevat het weens die onopsetlike inkorporering van CPE Bach se veranderinge in die outograafpartituur.<ref>Sien Butt 1991, bl. 30–31.</ref> Dieselfde het met die 1954-uitgawe deur Friedrich Smend vir die Neue Bach-Ausgabe gebeur: Beduidende foute het binne vyf jaar ná publikasie na vore gekom.<ref>Dadelsen, G von. 1959. ''Friedrich Smends Ausgabe der h-moll-Messe von J.S. Bach'' [in Duits]. Vol. 12. Die Musikforschung, bl. 315–34</ref> In sy 1997-uitgawe van die Mis wat in 1997 deur CF Peters uitgegee is,<ref>Wolff, C. 1997. ''Johann Sebastian Bach, Messe in h-Moll BWV 232. Neue Ausgabe''. C. F. Peters: Frankfurt. </ref> maak Christoph Wolff gebruik van twee kopieë van die 1748–50 manuskrip wat gemaak is voor CPE Bach se geknoeiery om Bach se oorspronklike bedoelings te probeer rekonstrueer. Hy poog om besonderhede oor uitvoeringskonvensies te herwin deur alle beskikbare bronne te gebruik, byvoorbeeld kantatebewegings wat Bach vir die Mis herverwerk het.<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 268.</ref> Rifkin het in sy uitgawe, wat in 2006 deur Breitkopf & Härtel gepubliseer is,<ref>{{Cite web|url=http://www.breitkopf.com/inventory/werk/8492?sr.komponistId=42&sr.epochen=&was=2%2C1&sr.query=rifkin&sr.besetzungen=|title=Breitkopf & Härtel – Bach, Johann Sebastian (1685–1750): Messe h-moll BWV 232|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104130948/http://www.breitkopf.com/inventory/werk/8492?sr.komponistId=42&sr.epochen=&was=2%2C1&sr.query=rifkin&sr.besetzungen=|archive-date=4 January 2014|access-date=20 Februarie 2025}}</ref> ook gepoog om die CPE Bach-wysigings te verwyder, maar verskil van Wolff deur aan te voer dat die 1748–50 werk volgens John Butt wesenlik 'n ander entiteit van die 1733-Missa is, en dat 'n kombinsie van die "beste" interpretasies van beide nie regtig ooreenkoms met Bach se finale (en bykans voltooide) konsep van die werk toon nie.<ref>{{Cite web|url=http://www.linnrecords.com/recording-j-s-bach-mass-in-b-minor-breitkopf-hartel-edition-edited-by-j-rifkin-2006.aspx|title=notes to the recording of the B minor Mass by the Dunedin Consort, Linn CDK 354|last=John Butt|access-date=18 May 2013|archive-date=24 Maart 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130324070704/http://www.linnrecords.com/recording-j-s-bach-mass-in-b-minor-breitkopf-hartel-edition-edited-by-j-rifkin-2006.aspx|url-status=dead}}</ref> Rifkin se uitgawe poog om by hierdie finale weergawe te hou. Uwe Wolf het met sy uitgawe, wat in 2010 deur Bärenreiter gepubliseer, op x-straalspektrograaftegnologie gebruik gemaak om JS Bach se handskrif te onderskei van die byvoegings wat deur CPE Bach en ander gemaak is.<ref>Johann Sebastian Bach, Messe in h-Moll BWV 232, Neue Bach Ausgabe rev (NBA rev), Bärenreiter: 2010.</ref><ref>Wolf, U. 2013. ''Many problems, various solutions: editing Bach's B-Minor Mass''. In: Tomita, Y., Leaver, R.A. & Smaczny J. (reds.) Exploring Bach's B-Minor Mass. Cambridge: Cambridge University Press.</ref> Ulrich Leisinger se uitgawe, wat in 2014 deur Carus gepubliseer is, aanvaar sommige van CPE Bach se hersienings en gebruik die 1733 Dresden-dele as die primêre bron vir die Kyrie en Gloria.<ref>Leisinger, E. (red.). 2013. ''Messe in h-Moll BWV 232''. Stuttgart: Carus.</ref> <ref>Tomita, Y. 2015. Review of Leisinger edition. ''[https://www.academia.edu/25837043/_review_Ulrich_LEISINGER_ED_Bach_Messe_in_h_Moll_BWV_232_Stuttgart_Carus_2014_312_pp_1_DVD_ROM_ISMN_9790007142599_199?auto=download Bach Bibliography, Online Book Reviews and Previews].'' </ref> == Bewegings en die oorsprong daarvan == Die werk bestaan uit 27 gedeeltes. Tempo, metriese inligting en geparodieerde kantatebronne kom uit Christoph Wolff se 1997- kritiese oerteksuitgawe, en uit George Stauffer se ''Bach: The Mass in B Minor''.<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 294.</ref> behalwe waar anders vermeld. Met verwysing na navorsing wat tot 1997 gepubliseer is, meen Staufer dat spesifieke modelle of fragmente vir elf van die werk se sewe-en-twintig bewegings vasgestel kan word, en dat "twee ander bewegings ["Domine Deus" en "Et resurrexit"] heel waarskynlik van bronne afgelei is wat nou verlore is.<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 48–49.</ref> Maar Stauffer voeg by dat daar ongetwyfeld veel meer geparodieerde gedeeltes is. Uitsonderings is die vier openingsmate van die eerste Kyrie,<ref name="b44">Sien Butt 1991, bl. 44.</ref> asook die "Et incarnatus est" en die "Confiteor".<ref name="b56">Sien Butt 1991, bl. 56.</ref> Butt wys daarop dat parodiëring (om bestaande vokale musiek by 'n nuwe teks aan te pas) eers in latere musikale estetika as in Bach se leeftyd in 'n ongunstige lig beskou is. In Bach se tyd was dit bykans onvermydelik was.<ref>Sien Butt 1991, bl. 42.</ref> Hy merk verder op dat Bach ongetwyfeld probeer het om bewegings wat hy klaarblyklik as van sy beste vokale werke beskou het – en wat oorspronklik vir spesifieke geleenthede en vir belangrike Sondae in die kerkkalender uitgevoer is – binne die meer duursame konteks van die Latynse orde van die mis te bewaar.<ref>Butt, J. 1999. Mass in B Minor. In Boyd, M. & Butt J. (reds.). ''Oxford composer companions: J. S. Bach.'' Oxford: Oxford University Press, bl. 285.</ref> Besonderhede van die geparodieerde bewegings en hul bronne word hieronder gegee. === I. Kyrie en Gloria (die sogenaamde "Missa") === ==== "Kyrie eleison" (1ste keer) ==== :: Dit is getoonset vir 'n vyfstemmige koor (sopraan I & II, alt, tenoor en bas) in B-mineur, gemerk ''Adagio'' (in die koorinleiding van die eerste vier mate) en dan ''Largo'' in die hoofafdeling met 'n 4/4-tydmaat. Joshua Rifkin voer aan dat – buiten die eerste vier mate – die beweging op 'n vorige weergawe in C-mineur gebaseer is, aangesien ondersoek na outograafbronne 'n aantal oënskynlike transposisiefoute openbaar.<ref>Rifkin, J. 1982. The B-minor Mass and its Performance (notas op plaatomslag). S. Bach: Mass in B Minor, Bach Ensemble, Nonesuch Records 79036.</ref> John Butt stem saam dat dit blyk dat verskeie bewegings – soos baie ander met geen bekende modelle – van 'n vorige weergawe gekopieer is.<ref>Sien Butt 1999, bl. 285.</ref> Butt opper die moontlikheid dat die eerste vier mates oorspronklik slegs vir instrumente geskryf is,<ref name="b44" /> maar Gergely Fazekas voer aan, gebaseer op manuskrip, historiese konteks en musikale struktuur, dat Bach die huidige inleiding vir die oorspronklike C-mineurweergawe in 'n eenvoudiger vorm gekomponeer het, maar die interne tekstuur vir die 1733 digter gemaak het.<ref>Fazekas, G. 2017. [http://bachnetwork.co.uk/ub12/ub12-fazekas.pdf Formal deviations in the first Kyrie of the B minor mass]. ''Understanding Bach'' 12: 22–36.</ref> ==== "Christe eleison" ==== :: Dit is 'n duet (sopraan I en II) in [[D-majeur]] met vioolobligate vir viole en geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur. Dit is in 4/4-tydmaat. ==== "Kyrie eleison" (2de keer) ==== :: Dit is geset vir vierstemmige koor (sopraan, alt, tenoor en bas) in F-kruis-mineur, gemerk ''alla breve'', en (in die 1748–50 partituur) ''stromenti in unisono''. Die tydmaat in die outograafpartituur is 2/4. George Stauffer wys daarop<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 49.</ref> dat die vierstemmige koor op 'n model dui wat buite die konteks van 'n vyfstemmige Mis bedink is. Let op die nege (trinitariese, 3 × 3) bewegings wat met 'n grootliks simmetriese struktuur volg, waarvan die ''Domine Deus'' in die middel is. ==== "Gloria in excelsis Deo" ==== :: Dit is geset vir vyfstemmige koor (sopraan I en II, alt, tenoor en bas) in [[D-majeur]], gemerk ''Vivace'' in die eerste viool- en tjellopartye in die 1733-uitgawe, en 3/8-tyd. In die middel-1740's het Bach dit as die openingskoor van sy kantate [[Gloria in excelsis Deo, BWV 191|''Gloria in excelsis Deo'', BWV 191]] gebruik. ==== "Et in terra pax" ==== :: Dit is geset vir vyfstemmige koor (sopraan I en II, alt, tenoor en bas) in [[D-majeur]], met geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie. Dit is in 4/4-tyd, en in die outograafpartituur skei geen dubbelmaatlyn dit van die voorafgaande Gloria-gedeelte nie. Bach het ook dié gedeelte in die openingskoor van BWV 191 hergebruik. ==== "Laudamus te" ==== :: Dit is 'n aria vir sopraan II in A-majeur met obbligaatviool, maar geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie. Dit is in 4/4-tydmaat. William H. Scheide voer aan dat Bach hierdie beweging gebaseer het op die openingsaria van 'n verlore bruilofkantate wat hy getoonset het (en waarvan ons nou nog net die teks het), [[Lys van komposisies van Johann Sebastian Bach|''Sein Segen fliesst daher wie ein Strom'', BWV Anh.]] [[Lys van komposisies van Johann Sebastian Bach|I 14]].<ref>Scheide, W.H. 2007. BWV Anh. I 14: A source for parodied arias in the B-Minor Mass? In Butler, G.G., Stauffer, G.B. & Dalton Gree, M. (reds.). ''About Bach.'' Illinois: University of Illinois Press, bl. 69–77.</ref> ==== "Gratias agimus tibi" ==== :: Dit is vir vierstemmige koor (sopraan, alt, tenoor en bas) in [[D-majeur]], gemerk ''alla breve'' in 2/4-tydmaat. Die musiek is ’n herbewerking van die tweede beweging van Bach se 1731 Ratswechsel-kantate (inwyding van die dorpsraad) kantate [[Wir danken dir, Gott, wir danken dir, BWV 29|''Wir danken dir, Gott, wir danken dir'', BWV 29]], waarin die tydmaataanduiding die nommer 2 is met ’n skuinsstreep daardeur. (Stauffer voeg ook by dat albei 'n vroeër gemeenskaplike bron kan hê.) ==== "Domine Deus" ==== :: Dit is 'n duet vir sopraan I en tenoor in G-majeur met fluit[[obligaat]] en gedempte strykers (con sordino). Daar is geen tempoaanduiding in die outograafpartituur nie; wel 'n tydmaat van 4/4. Die musiek verskyn as 'n duet in BWV 191. :: In die 1733-dele dui Bach 'n Lombardiese ritme aan in die gebinde tweenootfigure in die fluitparty; hy dui dit egter nie in die finale partituur of in BWV 191 aan nie. Stauffer<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 246.</ref> wys daarop dat hierdie ritme in 1733 in Dresden gewild was. Dit is moontlik dat Bach in die 1733-dele bygevoeg het om die smaak aan die Dresdense hof te komplimenteer, maar dat hy dit nie meer in die 1740's wou gebruik nie, óf dat hy dit steeds verkies het, maar dit nie meer nodig gevind het om dit só aan te dui nie. ==== "Qui tollis peccata mundi" ==== :: Dit is geset vir vierstemmige koor (sopraan II, alt, tenoor en bas) in B-mineur, gemerk ''Adagio'' in die twee viool 1-party van 1733, en ''Lento'' in die tjello-, continuo- en alt-party van 1733. Dit is in 3/4-tydmaat, en in die outograafpartituur skei geen dubbelmaatlyn dit van die voorafgaande beweging nie. Die koornommer is ’n verwerking van die eerste helfte van die openingsbeweging van die 1723-kantate [[Schauet doch und sehet, ob irgend ein Schmerz sei, BWV 46|''Schauet doch und sehet, ob irgend ein Schmerz sei'', BWV 46]]. ==== "Qui sedes ad dexteram Patris" ==== :: Dié aria vir alt is in B-mineur met amorhobo-obligaat. Daar is geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie, maar wel 'n 6/8-tydmaat. ==== "Quoniam tu solus sanctus" ==== :: Dit is 'n aria vir bas in D-majeur met obbligaatdele vir solojaghoring (corno da caccia en twee fagotte. DIe tydmaataanduiding is 3/4, maar daar is geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie. :: Stauffer merk op dat die ongewone besetting toon dat Bach spesifiek die getalsterkte van die Dresden-orkes in ag geneem het: Hoewel Bach geen musiek vir twee obbligaatfagotte in sy Leipzig-kantate geskryf het nie, was sulke besettings algemeen vir werke wat ander komponiste in Dresden gekomponeer het, wat volgens Stauffer met soveel as vyf fagotspelers gespog het.<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 90.</ref> Dresden was juis bekend as 'n sentrum vir horingspel. Peter Damm voer aan dat Bach die horingsolo spesifiek geskryf het vir die Dresdense horingsolis Johann Adam Schindler, wat Bach byna seker in 1731 in Dresden gehoor het.<ref>Damm, P. 1984. Zur Ausfuhrung des 'Corne da Caccia' im Quoniam der Missa h-Moll von J. S. Bach. ''Bach Jahrbuch'' 70: 91–105.</ref> :: Oor verlore oorspronklike bronne sê Stauffer dat 'n aantal navorsers en outeurs die skoon voorkoms van die "Quoniam tu solus" en die fyn gedetailleerde uitvoeringsinstruksies in die outograafpartituur beskou as tekens dat hierdie beweging ook 'n parodie is.<ref name="Stauffer, p. 95">Sien Stauffer 1997, bl. 95.</ref> Klaus Hafner <ref name="a">Hafner, K. 1977. Uber die Herkunft von zwei Satzen der h-Moll-Messe. ''Bach-Jahrbuch'' 63: 55–74.</ref> voer aan dat die fagotpartye in die oorspronklike weergawe vir hobo geskryf is, en dat 'n trompet in die oorspronklike weergawe die solo-instrument was, nie die horing nie. John Butt stem saam, en voeg as bewys by dat Bach oorspronklik albei fagotdele met die verkeerde sleutels noteer het, wat albei 'n omvang van 'n oktaaf hoër as die finale weergawe aandui. Hy het dié fout reggestel en meen dat dat die hobo-partye byna seker met 'n trompet eerder as horing gespeel wou wees.<ref>Sien Butt 1991, bl. 49.</ref> William H. Scheide het in detail aangevoer dat dit 'n parodie is op die derde beweging van die verlore bruilofkantate ''Sein Segen fliesst daher wie ein Strom'', BWV Anh. I 14.<ref>Scheide, W.H. 2007. BWV Anh. I 14: A source for parodied arias in the B-Minor Mass? In Butler, G.G., Stauffer, G.B. & Dalton Gree, M. (reds.). ''About Bach.'' Illinois: University of Illinois Press, bl. 69–77.</ref> Stauffer noem egter die moontlikheid dat dit nuwe musiek kon wees.<ref name="Stauffer, p. 92">Sien Stauffer 1997, bl. 92.</ref> ==== "Cum Sancto Spiritu" ==== :: Dit is geset vrir vyfstemmige koor (sopraan I en II, alt, tenoor en bas) in [[D-majeur]], gemerk ''Vivace'' en in 3/4-tydmaat. :: Bach het die musiek in gewysigde vorm hergebruik as die slotkoor van BWV 191. Wat die oorsprong betref, voer Donald Francis Tovey aan dat dit gebaseer is op 'n verlore koorbeweging waaruit Bach die openingsinstrumentale ritornello verwyder. Tovey se woorde was: "I am as sure as I can be of anything."<ref>Tovey, D.F. 1935–1939. ''Essays in musical analysis.'' Volume 5''.'' Oxford: Oxford University Press, bl. 34–35.</ref> Hafner stem saam, en het soos Tovey 'n rekonstruksie van die verlore ritornello aangebied; hy wys hy ook op notasiefoute (weereens wat sleutels betref) wat daarop dui dat die verlore oorspronklike werk vir vier partye geskryf was, en dat Bach die sopraan II-reël bygevoeg het toe hy die oorspronklikeas die ''Cum Sancto Spiritu-''koorgedeelte verwerk hetis. Rifkin voer aan dat die netjiese handskrif in die instrumentale dele van die eindpartituur daarop dui dat die beweging op 'n nou verlore oorspronklike gebaseer is. Hy voer ook aan – met verwysing na die musikale struktuur, wat twee fuga's behels – dat die oorspronklike waarskynlik 'n verlore kantate uit die middel- of laat 1720's was, toe Bach veral in sulke strukture belang gestel het.<ref>Rifkin, J. 1982. The B-minor Mass and its Performance (notas op plaatomslag). S. Bach: Mass in B Minor, Bach Ensemble, Nonesuch Records 79036.</ref> Stauffer is agnosties oor die vraag. === II. Credo (Symbolum Nicenum) === Let op die nege bewegings met die simmetriese struktuur en die kruisiging ("Crucifixus") in die middel. ==== "Credo in unum Deum" ==== :: Dit is 'n vyfstemmige koor (sopraan I en II, alt, tenoor en bas) in miksolidiese A, maar sonder 'n tempo-aanduiding in die outograafpartituur, wel 'n tydmaat van 4/4. Stauffer identifiseer 'n vroeëre ''Credo in unum Deum'' -koor in G-majeur, wat waarskynlik tussen 1748 en 1749 gekomponeer is. ==== "Patrem omnipotentem" ==== :: Dit is in D-majeur vir vierstemmige koor (sopraan, alt, tenoor en bas) geset. Hoewel daar wel 'n tydmaat aangedui word ('n 2 met 'n streep deur), is daar geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie. Die musiek is 'n verwerking van die openingskoor van [[Gott, wie dein Name, so ist auch dein Ruhm, BWV 171|''Gott, wie dein Name, so ist auch dein Ruhm'', BWV 171]]. ==== "Et in unum Dominum" ==== :: Dié duet vir sopraan I en alt is in G-majeur en gemerk ''Andante'', in 4/4-tydmaat. Stauffer meen dit is ontleen aan ’n verlore duet uit [[Laßt uns sorgen, laßt uns wachen, BWV 213|"Ich bin deine", BWV 213/11]] (1733). Die oorspronklike weergawe het ook "Et incarnatus est" ingesluit, maar dit is in die twee bewegings verdeel toe Bach die volledige Mis in 1748–49 saamgestel het. ==== "Et incarnatus est" ==== :: Dit is vir vyfstemmige koor (sopraan I en II, alt, tenoor en bas) in B-mineur geset, met geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie, en in 3/4-tydmaat. Wolff voer onder meer aan dat die "Et incarnatus est"-beweging Bach se laaste betekenisvolle komposisie was. ==== "Crucifixus" ==== :: Hierdie vierstemmige koor (sopraan II, alt, tenoor en bas) in E-mineur bevat ook tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie; wel 'n 3/2-tydmaataanduiding. Die musiek is 'n verwerking van die eerste gedeelte van die eerste refrein van die 1714-kantate [[Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen, BWV 12|''Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen'', BWV 12]]. ==== "Et resrrexit" ==== :: Dit is geset vir 'n vyfstemmige koor (sopraan I en II, alt, tenoor en bas) in [[D-majeur]]Daar is geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie. Dit is in 3/4-tydmaat met polonaise-ritmes gekomponeer. ==== "Et in Spiritum Sanctum" ==== :: Dié aria vir bas in A-majeur met 'n amorhobo-obligaat is in 6/8-tydmaat geset, maar bevat geen tempo-aanduiding nie. William H. Scheide voer aan dat dit 'n parodie is op die sesde beweging van die verlore bruilofkantate ''Sein Segen fließt daher wie ein Strom'', BWV Anh. I 14 (= [[Lys van komposisies van Johann Sebastian Bach|BWV 1144]] ).<ref>Scheide, W.H. 2007. BWV Anh. I 14: A source for parodied arias in the B-Minor Mass? In Butler, G.G., Stauffer, G.B. & Dalton Gree, M. (reds.). ''About Bach.'' Illinois: University of Illinois Press, bl. 69–77.</ref> Stauffer stel egter die moontlikheid voor dat dit nuwe musiek kan wees. ==== "Confiteor" ==== :: Dit is vyfstemmige koor (sopraan I en II, alt, tenoor en bas) in F-kruis-mineur wat in 2/4-tydmaat geset is, maar daar is geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie (tot die oorgangsmusiek in maat 121, wat as ''Adagio'' gemerk is). :: John Butt merk op dat die enigste positiewe bewys dat Bach werklik opnuut binne die hele partituur van die mis gekomponeer het in die "Confiteor"-gedeelte te sien is. Hiermee hy bedoel dat die musiek direk in die outograafpartituur komponeer is. Hy meen dat selfs die mees ongeoefende oog die verskil tussen hierdie en omliggende bewegings kan sien.<ref name="b56" /> ==== "Et expecto" ==== :: Dit is geset vir vyfstemmige koor (sopraan I en II, alt, tenoor en bas) in [[D-majeur]], gemerk ''Vivace ed allegro'' en implisiet in 2/4-tydmaat (aangesien dit nie verreken word met 'n dubbelmaatlyn in die outograafpartituur van die "Confiteor" nie). Die musiek is 'n herbewerking van die tweede beweging van Bach se 1728 dorpsraad inhuldiging ( {{Lang|de|Ratswechsel}} ) kantate [[Gott, man lobet dich in der Stille, BWV 120|''Gott, man lobet dich in der Stille'', BWV 120]] oor die woorde ''Jauchzet, ihr erfreute Stimmen'' . === III. Sanctus === ==== "Sanctus" ==== :: Dié sesstemmige koor (sopraan I en II, Alt I en II, tenoor en bas) is geset in D-majeur en in 4/4-tydmaat, maar daar is geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie. Dit lei onmiddellik – sonder 'n dubbelmaatreël in die bronne – in die "Pleni sunt coeli", gemerk ''Vivace'', wat in 3/8-tydmaat geset is. Dié beweging is gebaseer op 'n vroeëre werk vir drie soprane en een alt wat in 1724 gekomponeer is en weer, hoewel effens aangepas, vir Pase in 1727 gebruik is. In daardie 1724/1727-Sanctus is die eerste gedeelte in 2/4-tydmaat geset, wat dalk 'n vinniger tempo voorstel as wat Bach in gedagte gehad het toe hy dit uiteindelik in die Mis hergebruik het. [[Lêer:Benedictus-BWV232.jpg|duimnael| Die outograafpartituur van die [[Sanktus|Benedictus]], 'n aria vir tenoor en fluitobligaat]] === IV. Osanna, Benedictus, Agnus Dei en Dona nobis pacem ===   ==== "Osanna" ==== :: Die Osanna-gedeelte is vir dubbelkoor (albei vier partye) in [[D-majeur]] geset en het geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie. Dit is is in 3/8-tydmaat geset, en is 'n verwerking van die A-gedeelte van die koor [[Es lebe der König, der Vater im Lande, BWV Anh. 11|''Es lebe der König'', BWV Anh.]] [[Es lebe der König, der Vater im Lande, BWV Anh. 11|11/1]] (1732) of [[Preise dein Glücke, gesegnetes Sachsen, BWV 215|''Preise dein Glücke'', BWV 215]] (1734). ==== "Benedictus" ==== :: Dié aria vir tenoor en obligaaintstrument (óf fluit, óf viool) in B-mineur is in 3/4-tydmaat, maar geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie. :: Butt skryf dat Bach "vergeet het" om die instrumente vir die obligaatrolle te spesifiseer; <ref>Sien Butt 1991, bl. 58.</ref> Stauffer voeg die moontlikhede by dat Bach nog nie besluit het watter instrument om te gebruik nie of dat hy ongeërg was en die keuse aan die uitvoerder oorlaat.<ref>Sien Stauffer 1997, bl. 159.</ref> Die Bach-Ausgabe-uitgawe het dit aan die viool toegeken, en Stauffer stel voor dat hierdie keuse moontlik beïnvloed is deur Beethoven se gebruik van die viool in die Benedictus-gedeelte van sy ''[[Mis in D-majeur, op. 106 (Missa solemnis) (Beethoven)|Missa solemnis]]''. Moderne redakteurs en kunstenaars verkies egter die fluit; soos Butt opmerk, gebruik dié gedeelte nooit die G-snaar van die viool nie, en moderne kommentators ag die omvang en styl meer geskik vir die [[Fluit|dwarsfluit]]. :: William H. Scheide voer aan dat dit 'n parodie is op die vierde beweging van die verlore bruilofkantate ''Sein Segen fliesst daber wie ein Strom'', BWV Anh. I 14, waarvan die teks begin "Ein Mara weicht von dir".<ref>Scheide, W.H. 2007. BWV Anh. I 14: A source for parodied arias in the B-Minor Mass? In Butler, G.G., Stauffer, G.B. & Dalton Gree, M. (reds.). ''About Bach.'' Illinois: University of Illinois Press, bl. 69–77.</ref> Stauffer oorweeg egter die moontlikheid dat dit nuwe musiek kan wees. ==== "Osanna" (da capo) ==== :: Soos hier bo. ==== "Agnus Dei" ==== :: Dit is 'n aria vir alt in G-mineur met vioolobligaat. Hoewel die outograafmanuskrip geen tempo-aanduiding het nie, is die tydmaat wel 4/4. Dit is 'n parodie op 'n aria, "Entfernet euch, ihr kalten Herzen" ("Staan terug, julle koue harte"), uit 'n verlore bruilofserenade (1725). Bach het ook dié bruilofaria hergebruik vir die altaria, "Ach, bleibe doch" van sy [[Lobet Gott in seinen Reichen, BWV 11|Hemelvaart-oratorium]] [[Lobet Gott in seinen Reichen, BWV 11|''Lobet Gott in seinen Reichen'', BWV 11]] (1735). Alfred Dürr het gedemonstreer dat Bach sowel "Ach, bleibe doch" en die Agnus Dei direk vanuit die verlore serenade se aria aangepas het, eerder as van die een na die volgende.<ref>Dürr, A. 1986. "Enfernet euch, ihr kalten Herzen": Moglichkeiten und Grenzen der Rekonstruktionen einer Bach-Arie. ''Musikforschung'' 39: 32–36.</ref> ==== "Dona nobis pacem" ==== :: Dié vierstemmige koorbeweging is in [[D-majeur]] met geen tempo-aanduiding in die outograafpartituur nie – wel 'n 2/4-tydmaataanduiding. Die musiek is bykans identies aan "Gratias agimus tibi" uit die Gloria (sien hier bo). Tot en met 2025 is daar meer as 350 opnames op die webtuiste Bach Cantates Website gelys,<ref name="Y1900"/> die eerste opname 'n simfonieorkes en bypassende koor, wat deur [[Albert Coates]] gederigeer is. Sedert die 1960, het histories geïnspireerde uitvoerings van die werk die weg gebaan vir opnames met kleiner orkeste, seunskore en periode-instrumente, en uiteindelik tot opnames waarvan elke stemparty deur slegs een stem gesing word, soos wat Joshua Rifkin reeds in 1982 voorgestel het.<ref name="Y1980">{{Cite web|url=http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV232-Rec5.htm|title=Mass in B minor BWV 232 - Recordings Part 5: 1980–1989|publisher=bach-cantatas.com|access-date=23 February 2015}}</ref> == Sien ook == * Mis in B mineur diskografie == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie}} * [http://allofbach.com/en/bwv/bwv-232/ Mis in B mineur]: uitgevoer deur die Nederlandse Bachvereniging (video en agtergrondinligting) * [http://www.bach-cantatas.com/Vocal/BWV232.htm Bach-cantatas.com]: Teks (en die vertaling daarvan in verskeie tale), besonderhede, lys van opnames, resensies en wydlopende besprekings * {{International Music Score Library Project|work=Messe_H_moll_BWV_232_%28Bach%2C_Johann_Sebastian%29|cname=Mass in B minor}} * Gratis partiture van [[choralwiki:Mass in B minor, BWV 232 (Johann Sebastian Bach)|hierdie werk]] in die Choral Public Domain Library (ChoralWiki). * [https://web.archive.org/web/20070416184816/http://www.jsbach.org/232.html Jsbach.org]: Lys van aanbevole opnames * Smith. T.A. 1995. [http://bach.nau.edu/mass/prose/Smith01.pdf Bach's Mass in B Minor as a musical icon]. Lesing by die Ball State University. * [https://web.archive.org/web/20120806191249/http://oregonbachfestival.com/digitalbach/bminor/ Mis in B Mineur] (Flits) by die Oregon Bach-fees. * Gutmann, P. 2012. [http://www.classicalnotes.net/classics4/bachmass.html Johann Sebastian Bach: Mass in B Minor]. Geraadpleeg op 15 Maart 2025. {{Portaalbalk|Musiek}} {{Normdata}} [[Kategorie:Johann Sebastian Bach]] 1capvb0unaif96xnt7o4y7t9r6mohze 0 453696 2925785 2916796 2026-08-17T11:38:43Z Jcb 223 2925785 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Burgerlike aanval | title = Moord op Deveney Nel | location = Hoërskool Overberg, [[Caledon]], [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]] | date = 7 Augustus 2024 ({{Time ago|2024-08-07}}) <ref name="mar">{{Cite web|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/deveney-nel-moord-jong-man-verskyn-in-hooggeregshof/|title=Deveney Nel-moord {{!}} Jong man verskyn in hooggeregshof|last=Van der Watt|first=Elisma|date=12 September 2025|website=maroelameedia.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912181256/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/deveney-nel-moord-jong-man-verskyn-in-hooggeregshof/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref><ref name="cape">{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/overberg-high-student-found-dead-in-schools-storage-room/|title=Overberg High student found dead in school’s storage room|last=De Villiers|first=Jan-Hendrik|date=8 Augustus 2024|website=capetownetc.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912175925/https://www.capetownetc.com/news/overberg-high-student-found-dead-in-schools-storage-room/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> | image = Deveney-Nel.jpg | coordinates = {{Coord|34.2257|S|19.4237|E|type:event_region:ZA|display=inline,title}} | type = Steekaanval | weapon = Skerp Voorwerp | victim = Deveney Nel | motive = Onbekend, heel moontlik 'n sinlose moord | convicted = 1 | verdict = Skuldig | charges = *[[Moord]] *[[Verkragting]] *Dwarsboming van die gereg<ref name="mar" /> }} Op 7 Augustus 2024 is die liggaam van '''Deveney Nel''', 'n 16-jarige leerder van Hoërskool Overberg in [[Caledon]], [[Suid-Afrika]], in 'n geslote skoolstoorkamer gevind.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/08/26/from-a-rapist-to-a-murderer-teen-accused-in-deveny-nel-murder-faced-rape-charge-in-2020|title='From a rapist to a murderer': Teen accused in Deveny Nel murder faced rape charge in 2020|last=Fraser|first=Amy|date=26 Augustus 2024|website=ewn.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912170723/https://www.ewn.co.za/2024/08/26/from-a-rapist-to-a-murderer-teen-accused-in-deveny-nel-murder-faced-rape-charge-in-2020|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Sy is noodlottig gesteek.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/deveney-nel-16-was-stabbed-and-moved/|title=Investigation reveals Deveney Nel (16) was stabbed and moved|last=Van Zyl|first=Ilze-Mari|date=12 Augustus 2024|website=capetownetc.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912170912/https://www.capetownetc.com/news/deveney-nel-16-was-stabbed-and-moved/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Daar word geglo dat sy nie in die stoorkamer vermoor is nie, maar van 'n [[toilet]] daarheen gesleep is.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2024-08-17-minister-welcomes-arrest-of-teen-suspected-of-killing-deveney-nel/|title=Minister welcomes arrest of teen suspected of killing Deveney Nel|last=Cupido|first=Gerry|date=Augustus 2024|website=iol.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912172737/https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2024-08-17-minister-welcomes-arrest-of-teen-suspected-of-killing-deveney-nel/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> 'n 17-jarige seun, wat 'n medeleerling en vriend van Nel was, is op 16 Augustus in hegtenis geneem in verband met haar [[moord]] en is aangekla.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2024-08-19-teenager-accused-in-deveney-nel-murder-taken-to-place-of-safety/|title=Teenager accused in Deveney Nel murder taken to place of safety|last=Marriah-Maharaj|first=Jolene|date=Augustus 2024|website=iol.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912173137/https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2024-08-19-teenager-accused-in-deveney-nel-murder-taken-to-place-of-safety/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Hy is in Oktober 2025 tot 25 jaar [[Tronkstraf|gevangenisstraf]] gevonnis nadat hy in ‘n pleitooreenkoms gebieg het hoe hy haar aangerand, doodgesteek en haar lyk weggesteek het om die moord te verberg.<ref name="wee"> Maygene de Wee (17 Oktober 2025). 25 jr. Tronkstraf: Hy mik met opset na Deveney se hoofslagare. Netwerk24. Besoek 18 Oktober 2025.</ref> == Agtergrond == Nel was 'n 16-jarige graad 10-leerling aan Hoërskool Overberg in Caledon, Suid-Afrika.<ref name=":0" /> Sy het in [[Grabouw]] gewoon.<ref name="cape" /> Op die dag van haar moord het Nel as lid van die noodhulpspan gedien tydens die skool se sportbyeenkoms.<ref name=":1" /> == Voorval == Nel was vermoor in die omgewing van Hoërskool Overberg in Caledon op 7 Augustus. Haar liggaam is in 'n geslote skoolstoorkamer gevind.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/deveney-nel-moord-jong-man-verskyn-in-hooggeregshof/|title=Deveney Nel-moord {{!}} Jong man verskyn in hooggeregshof|last=Van der Watt|first=Elisma|date=12 September 2025|website=maroelameedia.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912181256/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/deveney-nel-moord-jong-man-verskyn-in-hooggeregshof/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Sy is as vermis aangemeld nadat sy haar saamrygeleentheid verpas het en nie by die huis in Grabouw opgedaag het nie.<ref name=":0" /><ref name=":7">{{Cite web|url=https://capeargus.co.za/news/2025-08-21-trial-set-for-teen-accused-of-deveney-nels-murder/|title=Trial set for teen accused of Deveney Nel's murder|last=Booysen|first=Chevon|date=Augustus 2025|website=capeargus.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912180149/https://capeargus.co.za/news/2025-08-21-trial-set-for-teen-accused-of-deveney-nels-murder/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.son.co.za/nuus/boland/verdagte-in-deveney-se-moord-glo-ook-by-troosdiens-gesien-20240817|title=Verdagte in Deveney se moord glo ook by troosdiens|date=17 Augustus 2024|website=son.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912185845/https://www.son.co.za/nuus/boland/verdagte-in-deveney-se-moord-glo-ook-by-troosdiens-gesien-20240817|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Nel is glo sewe keer met 'n skerp voorwerp in haar rug, bolyf en nek gesteek, wat noodlottig was.<ref name=":1" /><ref name=":4" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/deveney-nels-suspected-killer/|title=Deveney Nel: Magistrate dismissed rape case despite warning of suspect’s risk|last=Kulsen|first=Kirshni|date=29 Augustus 2024|website=capetownetc.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912180924/https://www.capetownetc.com/news/deveney-nels-suspected-killer/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Daar word vermoed dat sy nie in die stoorkamer vermoor is nie, maar daarheen gesleep is nadat sy gesteek is, moontlik vanaf 'n toilet.<ref name=":2" /> == Nasleep == 'n 17-jarige medeleerling, wat 'n vriend van Nel was, is op die aand van 16 Augustus in hegtenis geneem en van haar moord aangekla.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/10/16/teen-linked-to-deveney-nel-s-murder-expected-back-in-court|title=Teen linked to Deveney Nel’s murder expected back in court|last=Nene|first=Ntuthuzelo|date=16 Oktober 2024|website=ewn.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912181718/https://www.ewn.co.za/2024/10/16/teen-linked-to-deveney-nel-s-murder-expected-back-in-court|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Die [[polisie]] het ook die resultate van 'n lykskouing en [[Patologie|patologiese]] toetse afgewag om te bepaal of sy [[Verkragting|verkrag]] is.<ref name=":3" /> Die moord is wyd as "sinloos" beskryf en het skok en verontwaardiging in die gemeenskap veroorsaak.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/deveney-nel-murder-postponed-october/|title=Deveney Nel murder case postponed to October for further investigations|last=Westerdale|first=Jarryd|date=18 September 2024|website=citizen.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912181944/https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/deveney-nel-murder-postponed-october/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Nel se troosdiens was op 16 Augustus by die [[NG Kerk]] Caledon Moedergemeente gehou.<ref name=":5" /> === Aanklagte === Die beskuldige het sy eerste verskyning in die Caledon-[[Landdros|landdroshof]] op 18 Augustus 2024 gemaak waar hy van moord aangekla was.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2024-09-18-deveney-nel-murder-accused-due-back-in-court/|title=Deveney Nel murder-accused due back in court|last=Marriah-Maharaj|first=Jolene|date=November 2024|website=iol.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912190553/https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2024-09-18-deveney-nel-murder-accused-due-back-in-court/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Die saak is verkeie kere uitgestel vir verdere ondersoek, op 24 April 2025 het die [[Nasionale Vervolgingsgesag]] (NVG) verklaar dat die saak uitgestel is vir 'n forumbesluit.<ref name=":6" /><ref name=":9" /><ref name=":11">{{Cite web|url=https://iol.co.za/news/south-africa/2025-03-28-teenager-charged-with-deveney-nels-murder-found-fit-to-stand-trial/|title=Teenager charged with Deveney Nel’s murder found fit to stand trial|last=Kay|first=Kim|date=Mei 2025|website=iol.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912191118/https://iol.co.za/news/south-africa/2025-03-28-teenager-charged-with-deveney-nels-murder-found-fit-to-stand-trial/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> Die saak is oorgeplaas van die landdroshof na die [[Wes-Kaap|Wes-Kaapse]] [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|hooggeregshof]].<ref name=":7" /> Die beskuldigde het sy eerste verskyning in die hooggereshof op 12 September 2025 gemaak.<ref name=":7" /> Die NVG het bevestig dat die beskuldigde nie tans borgtog sal aanvra nie, en die NVG sal borgtog teenstaan indien hy wel aansoek doen.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> Gemeenskapslede en betogers het tydens hofverskynings buite die hofgebou bymekaargekom en geregtigheid vir Nel geëis.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://dailyvoice.co.za/news/2024-08-20-deveney-suspect-in-court/|title=Deveney suspect in court|last=Ruiters|first=Tracy-Lynn|date=September 2024|website=dailyvoice.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912190824/https://dailyvoice.co.za/news/2024-08-20-deveney-suspect-in-court/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref><ref name=":11" /> === Beskuldigde === Die beskuldigde se identiteit word weerhou omdat hy 'n minderjarige is en kan nie genoem of gefotografeer word nie.<ref name=":10" /> Die verrigtinge is agter geslote deure gehou as gevolg van sy minderjarige status.<ref name=":12" /> Hy is in 'n plek van veiligheid aangehou en het 'n 30-dae [[Psigiatrie|psigiatriese]] evaluasie by die Valkenburg-hospitaal ondergaan.<ref name=":6" /><ref name=":8" /> Die assessering het bevestig dat hy geskik is om verhoor te word.<ref name=":7" /><ref name=":11" /> ==== Vorige verkragtingsaak ==== Die beskuldigde se geskiedenis van seksuele aanranding teen 'n 11-jarige meisie in 2020 het 'n groot rol gespeel in die publieke gesprek rondom die hofverrigtinge en eise vir geregtigheid.<ref name=":3" /><ref name=":9" /> 'n [[Mosselbaai|Mosselbaaise]] landdros het destyds die 2020-verkragtingsaak geskrap, ten spyte van waarskuwings van 'n [[psigiater]] en kliniese [[sielkundige]] van Valkenburg-hospitaal dat die beskuldigde 'n "''hoë risiko vir herhaaldelike oortreding [en] voortgesette gebruik van fisieke geweld''" gehad het.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/deveney-nel-mother-of-previous-rape-victim-to-take-accused-to-court/|title=Deveney Nel: Mother of previous rape victim to take accused to court|last=De Villiers|first=Jan-Hendrik|date=24 September 2024|website=capetownetc.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912193125/https://www.capetownetc.com/news/deveney-nel-mother-of-previous-rape-victim-to-take-accused-to-court/|archive-date=12 September 2025|access-date=12 September 2025}}</ref> ==Vonnis== Die beskuldigde is in Oktober 2025 tot 25 jaar gevangenisstraf gevonnis nadat hy in ‘n pleitooreenkoms gebieg het hoe hy Nel aangerand, doodgesteek en haar lyk weggesteek het om die moord te verberg.<ref name="wee" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Moord in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Hofsake]] m8dt8g3zstizqq6yu99ca4qmxoque5w 0 454703 2925779 2890373 2026-08-17T10:18:49Z AFM 21229 2925779 wikitext text/x-wiki '''Amsterdamhoek''' is een van die noordoostelike woonbuurte van [[Gqeberha]], geleë aan die [[Swartkopsrivier]] en ‘n 10 km uit die middestad. ==Amsterdamvlakte== Hierdie streek is tussen die [[Coegarivier]], die Swartkopsrivier en die see. In die gebied lê ook [[Motherwell]], [[Coega]], Blouwaterbaai, Markman en St. George’s Strand. Hierdie is woongebiede, vakansieoorde en nywerheidsterreine. ==Naam== Die Nederlandse oorlogskip ''Amsterdam'' onder kapt. Hofmeyr het op 16 Desember 1817 hier by 33° 51′ 54″ suid en 25° 38′ 6″ oos vergaan. Op sy reis van [[Batavia]] het die skip begin lek en met behulp van onder andere Frederick [[Korsten]] kon alle opvarendes op drie na gered word. Helaas het die hele vrag bestaande uit unieke skatte uit [[Java]] bestem vir die Nederlandse koning verlore geraak. Berging daarvan is onmoontlik omdat die wrak in diep sand lê. ==Bibliografie== * Turner, Malcolm: Shipwrecks & Salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. {{ISBN|0-86977-387-9}} [[Kategorie:Skeepswrakke]] [[Kategorie:Voorstede van Port Elizabeth]] [[Kategorie:Streke van die Oos-Kaap]] t4deu6j0zbxn2kvhtlf89t2vazikylu 0 455956 2925730 2893272 2026-08-17T06:09:34Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2925730 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Xavi Hernández | image = [[Lêer:Xavi 13981129001173637176666027076571.jpg|220px]] | caption = Xavi as afrigter van Al Sadd in 2020 | full_name = Xavier Hernández Creus<ref name=fifalist>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|url-status=dead|archive-date=16 June 2010|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|access-date=13 September 2013|page=29|date=4 June 2010}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1980|1|25|df=y}} | birth_place = Terrassa, [[Katalonië]], [[Spanje]] | height = 1,70 m<ref>{{cite web |title=Xavi |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/xavi |publisher=FC Barcelona |access-date=9 June 2018 |archive-date=22 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150422020600/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/xavi |url-status=dead }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub =[[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] (hoofafrigter) | youthyears1 = 1991–1997 | youthclubs1 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | years1 = 1997–1999 | clubs1 = [[:en:FC Barcelona B|Barcelona B]] | caps1 = 55 | goals1 = 3 | years2 = 1998–2015 | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 505 | goals2 = 58 | years3 = 2015–2019 | clubs3 = [[Al Sadd SC|Al Sadd]] | caps3 = 82 | goals3 = 20 | totalcaps = 642 | totalgoals = 81 | nationalyears1 = 1997 | nationalteam1 = Spanje o/17 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 1997–1998 | nationalteam2 = Spanje o/18 | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1998–2014 | nationalteam3 = [[Katalaanse nasionale sokkerspan|Katalonië]] | nationalcaps3 = 12 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 1999 | nationalteam4 = Spanje o/20 | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 2 | nationalyears5 = 1998–2001 | nationalteam5 = Spanje o/21 | nationalcaps5 = 26 | nationalgoals5 = 7 | nationalyears6 = 2000 | nationalteam6 = Spanje o/23 | nationalcaps6 = 6 | nationalgoals6 = 2 | nationalyears7 = 2000–2014 | nationalteam7 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | nationalcaps7 = 133 | nationalgoals7 = 13 | manageryears1 = 2019–2021 | managerclubs1 = [[Al Sadd SC|Al Sadd]] | manageryears2 = 2021–2024 | managerclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | manageryears2 = 2026– | managerclubs2 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] }} '''Xavier Hernández Creus''' (gebore [[25 Januarie]] [[1980]]), algemeen bekend as '''Xavi Hernández''' ([[Spaans]]: [ˈʃaβj eɾˈnandeθ]) of bloot '''Xavi''', is ’n [[Spanje|Spaanse]] professionele sokkerafrigter en voormalige -speler wat die huidige hoofafrigter van die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] is. Xavi word wyd beskou as een van die grootste middelveldspelers van alle tye, en hy was bekend vir sy uitsonderlike spelverdeling en visie.<ref>{{Cite web|date=14 December 2020|title=Is Xavi Hernandez the greatest Spanish player of all time?|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/12/14/5fd7dd1f22601d57638b45ff.html|access-date=16 June 2021|website=MARCA|language=en|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200852/https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/12/14/5fd7dd1f22601d57638b45ff.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=January 2021|first=Paul Sarahs 07|title=The 50 greatest footballers of all time|url=https://www.fourfourtwo.com/gallery/50-greatest-footballers-all-time|access-date=16 June 2021|website=fourfourtwo.com|language=en|archive-date=28 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928145436/https://www.fourfourtwo.com/gallery/50-greatest-footballers-all-time|url-status=live}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2010/11/30/2238990/is-barcelona-star-xavi-the-best-centre-midfielder-of-all|title=Is Barcelona star Xavi the best centre midfielder of all time?|date=30 November 2010|publisher=Goal.com|access-date=19 January 2014|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928225747/https://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2010/11/30/2238990/is-barcelona-star-xavi-the-best-centre-midfielder-of-all/|url-status=live}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/05/28/1291105/cl-special-xavi-the-best-centre-midfielder-in-the-world-the|title=CL Special: Xavi – The Best Centre Midfielder In The World, The Symbol Of Pure Football|date=28 May 2009|publisher=Goal.com|access-date=19 January 2014|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928225750/https://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/05/28/1291105/cl-special-xavi-the-best-centre-midfielder-in-the-world-the/|url-status=live}}</ref> Hy is die Spaanse rekordhouer vir meeste assists in die [[UEFA Champions League]] met 30 assists. Hy het die grootste deel van sy loopbaan by Barcelona deurgebring en is een van die min spelers wat meer as 1 000 professionele loopbaanwedstryde gespeel het. Xavi het op 11-jarige ouderdom by La Masia, Barcelona se jeugakademie, aangesluit en in Augustus 1998 op 18 sy eerstespan-debuut teen RCD Mallorca gemaak. Vir Barcelona het hy 767 amptelike wedstryde gespeel — ’n vroeëre klubrekord wat later deur [[Lionel Messi]] oortref is — en 85 doele aangeteken. Onder die aanvanklike bestuursleiding van [[Pep Guardiola]] en volgens die tiki-taka-sokkerfilosofie was Xavi deel van die hoog aangeskrewe middelveld-trio saam met [[Andrés Iniesta]] en [[Sergio Busquets]]. Van 2008 tot 2015 was die driemanskap van sleutelbelang in Barcelona se buitengewone sukses oor sewe seisoene, waartydens hulle vyf La Liga-titels, drie ''Copa del Rey''-titels en drie Champions League-titels gewen het, insluitende twee kontinentale trebles (al drie groot titels in dieselfde seisoen) in 2008/09 en 2014/15. Xavi was die eerste speler in die klub se geskiedenis om 150 Europese en [[FIFA-Klubwêreldbeker]]-wedstryde gekombineer te speel.<ref>{{Cite web |title=2008-20. The best years in our history |url=https://www.fcbarcelona.com/en/card/643923/2008-16-the-best-years-in-our-history |access-date=2025-05-11 |website=www.fcbarcelona.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marshall |first=Jan-Michael |date=2021-05-04 |title=Passing of the Torch: From Iniesta, Busquets and Xavi to Pedri, Busquets and De Jong |url=https://barcauniversal.com/passing-of-the-torch-from-iniesta-busquets-and-xavi-to-pedri-busquets-and-de-jong/ |access-date=2025-05-11 |website=Barca Universal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-31 |title=Arguments Over Best Midfield Trio Resumes Between Real Madrid And Barcelona Fans |url=https://www.sportbible.com/football/arguments-over-best-midfield-trio-between-madrid-and-barcelona-fans-20220531 |access-date=2025-05-11 |website=SPORTbible |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Andres Iniesta retires: How he, Xavi and Busquets changed football at Barcelona |url=https://www.nationalworld.com/sport/football/andres-iniesta-retires-xavi-sergio-busquets-barcelona-4805001 |access-date=2025-05-11 |website=NationalWorld |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/xavi-150-international-games-with-barca|title=Xavi, 150 international games with Barça|date=23 October 2012|publisher=FC Barcelona|access-date=11 March 2015|archive-date=27 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027012149/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/xavi-150-international-games-with-barca|url-status=live}}</ref> In 2015 het hy Barcelona verlaat vir Al Sadd in [[Katar]], waar hy vier trofees gewen het voordat hy in 2019 afgetree het. Vir [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] het Xavi die FIFA Wêreldjeugkampioenskap in 1999 gewen, asook die silwermedalje by die [[Olimpiese Somerspele 2000|2000 Olimpiese Spele]]. Hy het in 2000 sy senior debuut gemaak en is 133 keer vir Spanje gekies. Xavi het ’n kernrol gespeel in Spanje se oorwinning by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010 FIFA Wêreldbeker]], sowel as hul titels by Euro 2008 en [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|Euro 2012]]. Hy is aangewys as Speler van die Toernooi by Euro 2008 en is in die Span van die Toernooi opgeneem in 2008 en 2012. Met twee assists in die Euro 2012-eindstryd het Xavi die eerste speler geword om assists in twee verskillende Europese eindstrydfinales te lewer.<ref name="UEFA 2008">{{Cite news|url=http://en.euro2008.uefa.com/news/kind=1/newsid=729378.html#xavi+emerges+euros|title=Xavi emerges as EURO's top man|date=30 June 2008|publisher=[[UEFA]]|access-date=20 April 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090501220833/http://en.euro2008.uefa.com/news/kind=1/newsid=729378.html#xavi+emerges+euros|archive-date=1 May 2009}}</ref><ref name="Goal.com">{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/2898/euro-2012/2012/07/01/3204471/casillas-torres-xavi-amongst-record-breakers-for-spain|title=Casillas, Torres & Xavi amongst record-breakers for Spain|publisher=Goal.com|date=1 July 2012|access-date=2 July 2012|archive-date=18 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118145731/http://www.goal.com/en/news/2898/euro-2012/2012/07/01/3204471/casillas-torres-xavi-amongst-record-breakers-for-spain|url-status=live}}</ref> Ná die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 Wêreldbeker]] het hy sy internasionale uittrede aangekondig.<ref>{{Cite web|url = https://www.theguardian.com/football/2014/aug/05/xavi-retires-international-football-spain-barcelona|title = Spain midfielder Xavi announces his retirement from international football|access-date = 24 September 2020|newspaper = The Guardian|date = 5 August 2014|archive-date = 28 September 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200928225801/https://www.theguardian.com/football/2014/aug/05/xavi-retires-international-football-spain-barcelona/|url-status = live}}</ref> Xavi het derde geëindig in beide die 2009 [[FIFA]] Wêreldspeler van die Jaar en die FIFA ''Ballon d’Or'', en weer derde in 2010 en 2011. In 2011 was hy naaswenner agter Lionel Messi vir die [[UEFA]] Beste Speler in Europa-toekenning. Xavi is bekroon met die Prins van Asturië-toekenning in 2012 en het die IFFHS Wêreld se Beste Spelmaker-toekenning vier jaar agtereenvolgens van 2008 tot 2011 gewen. Hy is ses keer ingesluit in die FIFA FIFPro Wêreld-XI (2008–2013) en vyf keer in die UEFA Span van die Jaar (2008–2012). In 2020 is hy opgeneem in die ''Ballon d'Or'' Droomspan, ’n lys van die beste all-star XI deur die Franse maandelikse tydskrif ''France Football'' saamgestel.<ref name="all time">{{cite web |date=14 December 2020 |title=Ballon d'Or Dream Team: Xavi alongside Messi and Cristiano |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd78132268e3e48068b45e4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215113050/https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd78132268e3e48068b45e4.html |archive-date=15 December 2020 |access-date=15 December 2020 |website=[[:en:Marca (newspaper)|Marca]]}}</ref> Na sy aftrede het Xavi oorgegaan na afrigting. In Mei 2019 het hy afrigter van die Qatar Stars League-klub Al Sadd geword, waar hy sewe trofees in minder as drie jaar gewen het. In November 2021 is Xavi aangestel as afrigter van sy ou klub Barcelona waar hy [[Ronald Koeman]] vervang het. In sy eerste volle seisoen het hy die ''Supercopa de España 2023'' en die La Liga-titel van 2022/23 gewen. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Xavi Hernández}} [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] 5awcje3t6qqh88sn3n9bcwbg7ub9gds 2925733 2925730 2026-08-17T06:13:28Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2925733 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Xavi Hernández | image = [[Lêer:Xavi 13981129001173637176666027076571.jpg|220px]] | caption = Xavi as afrigter van Al Sadd in 2020 | full_name = Xavier Hernández Creus<ref name=fifalist>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|url-status=dead|archive-date=16 June 2010|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|access-date=13 September 2013|page=29|date=4 June 2010}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1980|1|25|df=y}} | birth_place = Terrassa, [[Katalonië]], [[Spanje]] | height = 1,70 m<ref>{{cite web |title=Xavi |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/xavi |publisher=FC Barcelona |access-date=9 June 2018 |archive-date=22 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150422020600/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/xavi |url-status=dead }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub =[[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] (hoofafrigter) | youthyears1 = 1991–1997 | youthclubs1 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | years1 = 1997–1999 | clubs1 = [[:en:FC Barcelona B|Barcelona B]] | caps1 = 55 | goals1 = 3 | years2 = 1998–2015 | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 505 | goals2 = 58 | years3 = 2015–2019 | clubs3 = [[Al Sadd SC|Al Sadd]] | caps3 = 82 | goals3 = 20 | totalcaps = 642 | totalgoals = 81 | nationalyears1 = 1997 | nationalteam1 = Spanje o/17 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 1997–1998 | nationalteam2 = Spanje o/18 | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1998–2014 | nationalteam3 = [[Katalaanse nasionale sokkerspan|Katalonië]] | nationalcaps3 = 12 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 1999 | nationalteam4 = Spanje o/20 | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 2 | nationalyears5 = 1998–2001 | nationalteam5 = Spanje o/21 | nationalcaps5 = 26 | nationalgoals5 = 7 | nationalyears6 = 2000 | nationalteam6 = Spanje o/23 | nationalcaps6 = 6 | nationalgoals6 = 2 | nationalyears7 = 2000–2014 | nationalteam7 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | nationalcaps7 = 133 | nationalgoals7 = 13 | manageryears1 = 2019–2021 | managerclubs1 = [[Al Sadd SC|Al Sadd]] | manageryears2 = 2021–2024 | managerclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | manageryears2 = 2026– | managerclubs2 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] }} '''Xavier Hernández Creus''' (gebore [[25 Januarie]] [[1980]]), algemeen bekend as '''Xavi Hernández''' ([[Spaans]]: [ˈʃaβj eɾˈnandeθ]) of bloot '''Xavi''', is ’n [[Spanje|Spaanse]] professionele sokkerafrigter en voormalige -speler wat die huidige hoofafrigter van die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] is. Xavi word wyd beskou as een van die grootste middelveldspelers van alle tye, en hy was bekend vir sy uitsonderlike spelverdeling en visie.<ref>{{Cite web|date=14 December 2020|title=Is Xavi Hernandez the greatest Spanish player of all time?|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/12/14/5fd7dd1f22601d57638b45ff.html|access-date=16 June 2021|website=MARCA|language=en|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200852/https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/12/14/5fd7dd1f22601d57638b45ff.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=January 2021|first=Paul Sarahs 07|title=The 50 greatest footballers of all time|url=https://www.fourfourtwo.com/gallery/50-greatest-footballers-all-time|access-date=16 June 2021|website=fourfourtwo.com|language=en|archive-date=28 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928145436/https://www.fourfourtwo.com/gallery/50-greatest-footballers-all-time|url-status=live}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2010/11/30/2238990/is-barcelona-star-xavi-the-best-centre-midfielder-of-all|title=Is Barcelona star Xavi the best centre midfielder of all time?|date=30 November 2010|publisher=Goal.com|access-date=19 January 2014|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928225747/https://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2010/11/30/2238990/is-barcelona-star-xavi-the-best-centre-midfielder-of-all/|url-status=live}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/05/28/1291105/cl-special-xavi-the-best-centre-midfielder-in-the-world-the|title=CL Special: Xavi – The Best Centre Midfielder In The World, The Symbol Of Pure Football|date=28 May 2009|publisher=Goal.com|access-date=19 January 2014|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928225750/https://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/05/28/1291105/cl-special-xavi-the-best-centre-midfielder-in-the-world-the/|url-status=live}}</ref> Hy is die Spaanse rekordhouer vir meeste assists in die [[UEFA Champions League]] met 30 assists. Hy het die grootste deel van sy loopbaan by Barcelona deurgebring en is een van die min spelers wat meer as 1 000 professionele loopbaanwedstryde gespeel het. Xavi het op 11-jarige ouderdom by La Masia, Barcelona se jeugakademie, aangesluit en in Augustus 1998 op 18 sy eerstespan-debuut teen RCD Mallorca gemaak. Vir Barcelona het hy 767 amptelike wedstryde gespeel — ’n vroeëre klubrekord wat later deur [[Lionel Messi]] oortref is — en 85 doele aangeteken. Onder die aanvanklike bestuursleiding van [[Pep Guardiola]] en volgens die tiki-taka-sokkerfilosofie was Xavi deel van die hoog aangeskrewe middelveld-trio saam met [[Andrés Iniesta]] en [[Sergio Busquets]]. Van 2008 tot 2015 was die driemanskap van sleutelbelang in Barcelona se buitengewone sukses oor sewe seisoene, waartydens hulle vyf [[La Liga]]-titels, drie [[Copa del Rey]]-titels en drie Champions League-titels gewen het, insluitende twee kontinentale trebles (al drie groot titels in dieselfde seisoen) in 2008/09 en 2014/15. Xavi was die eerste speler in die klub se geskiedenis om 150 Europese en [[FIFA-Klubwêreldbeker]]-wedstryde gekombineer te speel.<ref>{{Cite web |title=2008-20. The best years in our history |url=https://www.fcbarcelona.com/en/card/643923/2008-16-the-best-years-in-our-history |access-date=2025-05-11 |website=www.fcbarcelona.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marshall |first=Jan-Michael |date=2021-05-04 |title=Passing of the Torch: From Iniesta, Busquets and Xavi to Pedri, Busquets and De Jong |url=https://barcauniversal.com/passing-of-the-torch-from-iniesta-busquets-and-xavi-to-pedri-busquets-and-de-jong/ |access-date=2025-05-11 |website=Barca Universal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-31 |title=Arguments Over Best Midfield Trio Resumes Between Real Madrid And Barcelona Fans |url=https://www.sportbible.com/football/arguments-over-best-midfield-trio-between-madrid-and-barcelona-fans-20220531 |access-date=2025-05-11 |website=SPORTbible |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Andres Iniesta retires: How he, Xavi and Busquets changed football at Barcelona |url=https://www.nationalworld.com/sport/football/andres-iniesta-retires-xavi-sergio-busquets-barcelona-4805001 |access-date=2025-05-11 |website=NationalWorld |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/xavi-150-international-games-with-barca|title=Xavi, 150 international games with Barça|date=23 October 2012|publisher=FC Barcelona|access-date=11 March 2015|archive-date=27 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027012149/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/xavi-150-international-games-with-barca|url-status=live}}</ref> In 2015 het hy Barcelona verlaat vir Al Sadd in [[Katar]], waar hy vier trofees gewen het voordat hy in 2019 afgetree het. Vir [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] het Xavi die FIFA Wêreldjeugkampioenskap in 1999 gewen, asook die silwermedalje by die [[Olimpiese Somerspele 2000|2000 Olimpiese Spele]]. Hy het in 2000 sy senior debuut gemaak en is 133 keer vir Spanje gekies. Xavi het ’n kernrol gespeel in Spanje se oorwinning by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010 FIFA Wêreldbeker]], sowel as hul titels by Euro 2008 en [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|Euro 2012]]. Hy is aangewys as Speler van die Toernooi by Euro 2008 en is in die Span van die Toernooi opgeneem in 2008 en 2012. Met twee assists in die Euro 2012-eindstryd het Xavi die eerste speler geword om assists in twee verskillende Europese eindstrydfinales te lewer.<ref name="UEFA 2008">{{Cite news|url=http://en.euro2008.uefa.com/news/kind=1/newsid=729378.html#xavi+emerges+euros|title=Xavi emerges as EURO's top man|date=30 June 2008|publisher=[[UEFA]]|access-date=20 April 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090501220833/http://en.euro2008.uefa.com/news/kind=1/newsid=729378.html#xavi+emerges+euros|archive-date=1 May 2009}}</ref><ref name="Goal.com">{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/2898/euro-2012/2012/07/01/3204471/casillas-torres-xavi-amongst-record-breakers-for-spain|title=Casillas, Torres & Xavi amongst record-breakers for Spain|publisher=Goal.com|date=1 July 2012|access-date=2 July 2012|archive-date=18 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118145731/http://www.goal.com/en/news/2898/euro-2012/2012/07/01/3204471/casillas-torres-xavi-amongst-record-breakers-for-spain|url-status=live}}</ref> Ná die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 Wêreldbeker]] het hy sy internasionale uittrede aangekondig.<ref>{{Cite web|url = https://www.theguardian.com/football/2014/aug/05/xavi-retires-international-football-spain-barcelona|title = Spain midfielder Xavi announces his retirement from international football|access-date = 24 September 2020|newspaper = The Guardian|date = 5 August 2014|archive-date = 28 September 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200928225801/https://www.theguardian.com/football/2014/aug/05/xavi-retires-international-football-spain-barcelona/|url-status = live}}</ref> Xavi het derde geëindig in beide die 2009 [[FIFA]] Wêreldspeler van die Jaar en die FIFA ''Ballon d’Or'', en weer derde in 2010 en 2011. In 2011 was hy naaswenner agter Lionel Messi vir die [[UEFA]] Beste Speler in Europa-toekenning. Xavi is bekroon met die Prins van Asturië-toekenning in 2012 en het die IFFHS Wêreld se Beste Spelmaker-toekenning vier jaar agtereenvolgens van 2008 tot 2011 gewen. Hy is ses keer ingesluit in die FIFA FIFPro Wêreld-XI (2008–2013) en vyf keer in die UEFA Span van die Jaar (2008–2012). In 2020 is hy opgeneem in die ''Ballon d'Or'' Droomspan, ’n lys van die beste all-star XI deur die Franse maandelikse tydskrif ''France Football'' saamgestel.<ref name="all time">{{cite web |date=14 December 2020 |title=Ballon d'Or Dream Team: Xavi alongside Messi and Cristiano |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd78132268e3e48068b45e4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215113050/https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd78132268e3e48068b45e4.html |archive-date=15 December 2020 |access-date=15 December 2020 |website=[[:en:Marca (newspaper)|Marca]]}}</ref> Na sy aftrede het Xavi oorgegaan na afrigting. In Mei 2019 het hy afrigter van die Qatar Stars League-klub Al Sadd geword, waar hy sewe trofees in minder as drie jaar gewen het. In November 2021 is Xavi aangestel as afrigter van sy ou klub Barcelona waar hy [[Ronald Koeman]] vervang het. In sy eerste volle seisoen het hy die [[Supercopa de España]] van 2023 en die La Liga-titel van 2022/23 gewen. In Augustus 2026 is hy as die opvolger van Ronald Koeman as hoofafrigter van die Nederlandse nasionale span aangestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/82662/xavi-hern%C3%A1ndez-nieuwe-bondscoach-nederlands-elftal-m|title=Xavi Hernández nieuwe bondscoach Nederlands elftal (m)|date=12 August 2026|language=nl|access-date=12 August 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Xavi Hernández}} [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] p3r9d82fw1ytj1x5lc1ew58i5vm1lwa 0 457067 2925752 2916612 2026-08-17T07:11:01Z Jcb 223 2925752 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |name=Marie Elisabeth Zakrzewska |image=File:Maria E. Zakrzewska crop.jpg |caption=Portret van Maria E. Zakrzewska (1845–1855). |birth_date={{birth date|1829|09|06|df=y}} |death_date={{death date and age|1902|05|12|1829|09|06|df=y}} |occupation=Mediese dokter en stigter |alma_mater=Case Western Reserve Universiteit, Skool vir Gesondheidswetenskappe/ Westelike Reservaat }} '''Marie Elisabeth Zakrzewska''' (6 September 1829 – 12 Mei 1902) was 'n Pools-Amerikaanse [[Dokter|geneesheer]] wat bekend geword het as 'n baanbreker vroulike dokter in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. As 'n inwoner van Berlyn tydens haar kinderjare het sy groot belangstelling in geneeskunde gehad, nadat sy haar moeder, wat as vroedvrou gewerk het, bygestaan het. Sy is veral bekend vir die stigting van die ''New England Hospital for Women and Children'', en het geleenthede geskep vir talle vroue wat in die mediese veld belanggestel het en het ook praktiese leergeleenthede aan vroue in die mediese veld gebied. Binne die ''New England Hospital'' het sy die eerste algemene opleidingskool vir verpleegsters in Amerika gestig. Haar dryfkrag en deursettingsvermoë het die idee van vroue in die veld van medisyne meer aanvaarbaar gemaak. Sy het ook die skepping van die eerste sandtuine vir kinders in Amerika geïnisieer. == Vroeë lewe == Tydens die finale Derde Verdeling van Pole in 1795, het Ludwig Martin Zakrzewski en sy vrou, Caroline Fredericke Wilhelmina Urban, na Berlyn, Duitsland, gevlug nadat hulle baie van sy grond aan Rusland verloor het.<ref>{{Cite web|url=https://www.sueyounghistories.com/2007-12-19-marie-elizabeth-zakrzewska-and-homeopathy/|title=Marie Elizabeth Zakrzewska 1829 - 1902|website=www.sueyounghistories.com|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Nadat hulle in Duitsland 'n nuwe lewe gevestig het, is Marie Elizabeth op 6 September 1829 gebore. Sy was die oudste van ses kinders ''.'' Marie Zakrzewska was 'n intelligente kind en het tydens laerskool uitgeblink. Hier het sy eienskappe van 'n uitsonderlike student vertoon. Haar onderwysers het haar aangeprys vir haar groot prestasies op skool. Haar pa het egter nie beplan om haar toe te laat om met haar opleiding voort te gaan na die jare van basiese vaardighede onderrig nie. Zakrzewska het op dertienjarige ouderdom die skool verlaat.<ref name="quest">{{Cite web|url=https://readingroo.ms/6/7/5/0/67504/67504-h/67504-h.htm|title=A Woman’s Quest - The Life of Marie E. Zakrzewska, M.D., by Agnes C. Vietor—A Project Gutenberg eBook|website=readingroo.ms|access-date=2026-01-05}}</ref> Nadat hy na Berlyn verhuis het, het Ludwig Zakrzewski eers as 'n weermagbeampte en later as 'n regeringsbeampte gewerk. Toe hy sy posisie in die regering verloor het, moes hy noodgedwonge na die weermag terugkeer, maar sy gesin was in armoede gedompel. In die krisisjare het Marie se moeder by die regeringskool van vroedvroue in Berlyn ingeskryf. Soos wat haar moeder se praktyk suksesvol geword het, het Marie haar vergesel, terwyl sy rondtes na haar pasiënte gemaak het. Zakrzewska het nuwe lesse geleer en 'n rekord van hierdie ervarings in haar dagboek aangeteken. Sy het enige boeke oor medisyne wat sy in die hande kon kry gelees. Zakrzewska het toenemend in die veld van verpleging belanggestel en uiteindelik besluit om 'n vroedvrou te word.<ref name="alch">{{Cite web|url=https://alchetron.com/Marie-Elizabeth-Zakrzewska|title=Marie Elizabeth Zakrzewska - Alchetron, the free social encyclopedia|date=2017-08-18|website=Alchetron.com|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref>[[Lêer:Maria_Zakrzewska.jpg|duimnael|Skildery van Maria E. Zakrzewska|links]]Zakrzewska het aansoek gedoen vir toelating tot die regering se vroedvrouskool, die ''Royal Charité''-hospitaal in Berlyn. Sy het op negentienjarige ouderdom en weer op die ouderdom van twintig aansoek gedoen, maar is herhaaldelik nie toegelaat nie. Dr. Joseph Schmidt, 'n professor aan die skool, was beïndruk met haar volharding. Hy was ook gefassineer deur Zakrzewska tydens sy observasies van haar, terwyl sy saam met haar ma gewerk het. Na verskeie aansoeke is Zakrzewska tot die vroedvrouskool toegelaat toe dr. Schmidt vir haar 'n plek verseker het. Sy was die jongste vrou wat die skool bygewoon het, wat haar opvallend in die klaskamer gemaak het. Ongeag die struikelblokke wat oor haar pad gekom het, het sy haar mede-klasmaats oortref en in 1851 van die program gegradueer. Dr. Schmidt was so beïndruk met Zakrzewska se sukses dat hy probeer het om haar as hoofvroedvrou met die rang van professor aan die kollege aan te stel. Geen vrou het ooit voorheen hierdie posisie beklee nie en debatte het rondom die aanstelling ontstaan. Verskeie was van mening dat aangesien sy deur mans omring sou wees, sy verlief sou raak en sodoende haar loopbaan sou beëindig. Ten spyte van die uitdagings is Zakrzewska op twee-en-twintigjarige ouderdom in die pos aangestel. Sy was verantwoordelik vir meer as tweehonderd studente, insluitend mans.<ref name=":2">Walsh, Mary Roth. "Feminine Showplace." ''"Doctors Wanted: No Women Need Apply": Sexual Barriers in the Medical Profession, 1835-1975''. New Haven: Yale UP, 1977. 76-105. Print.</ref> Zakrzewska se mentor is net 'n paar uur nadat sy die pos aanvaar het, oorlede. Sonder dr. Schmidt wat haar rol as hoofvroedvrou ondersteun het, het proteste egter na slegs ses maande tot haar vroeë ontslag uit die pos aanleiding gegee.<ref name=":1">Pula, James S. ""A Passion for Humanity:" Founding the New England Hospital for Women and Children." The Polish Review 57.3 (2012): 67-82. JSTOR. Web. 22 Feb. 2016.</ref> == Verhuis na Amerika == Na haar bedanking as hoofvroedvrou by die ''Royal Charité''-hospitaal in Berlyn en haar studies in medisyne, het Zakrzewska 'n nuwe lewe in Amerika saam met haar suster, Anna Zakrzewska, begin.<ref>{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/history/news-wires-white-papers-and-books/zakrzewska-marie-1829-1902|title=Zakrzewska, Marie (1829-1902) {{!}} Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com|access-date=2026-01-05}}</ref> Marie het daarna gesmag om as vrou in Amerika medisyne te beoefen. In 1853 het Marie en haar suster New York bereik. Nadat sy met 'n familievriend, 'n geneesheer, kontak gemaak het, het sy besef dat vroulike geneeshere aansienlike nadele in die Verenigde State in die gesig gestaar het.<ref name="quest" /> Dit was uiters moeilik vir Marie om 'n werk te vind om 'n manlike geneesheer by te staan, wat nog te sê om haar eie praktyk te vestig. Die Zakrzewska-susters se fondse het stadigaan begin kwyn en ter wille van oorlewing, het hulle met naaldwerk met duursame, geborduurde wolmateriale begin. Hierdie naaldwerk materiaal is op die mark verkoop en het ongeveer 'n dollar per dag gemaak.<ref name="alch" /> Alhoewel haar besigheid gefloreer het, het Zakrzewska steeds drome van 'n lewe in praktiserende medisyne gekoester. 'n Jaar nadat sy in New York aangekom het, het sy die ''Home for the Friendless'' besoek, wat bekend was vir sy ondersteuning van immigrante.<ref>{{Cite web|url=https://kids.kiddle.co/Marie_Elizabeth_Zakrzewska|title=Marie Elizabeth Zakrzewska facts for kids|last=Zakrzewska|first=Quick facts for kids Marie Elisabeth Zakrzewska Portrait of Maria E.|last2=Physician|first2=ca 1845-1855 Born6 September 1829 Died 12 May 1902Alma mater Western Reserve Occupation|website=kids.kiddle.co|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Dit was hier waar sy aan dr. Elizabeth Blackwell voorgestel is, die eerste vrou in die Verenigde State wat haar graad in medisyne aan 'n kollege wat uitsluitlik vir mans gestig is, verwerf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/elizabeth-blackwell|title=Biography: Elizabeth Blackwell|website=Biography: Elizabeth Blackwell|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Zakrzewska was opgewonde om 'n mede-vrou te ontmoet wat dieselfde passie vir medisyne gedeel het. Na haar ontmoeting is Zakrzewska genooi om by die personeel by die Blackwell-apteek aan te sluit.<ref>{{Cite web|url=https://wncri.org/2025/08/07/marie-elisabeth-zakrzewska-pioneer/|title=Marie Elisabeth Zakrzewska Pioneer of Women’s Medical|date=2025-08-07|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Blackwell het gereël vir Zakrzewska se toelating tot die ''Western Reserve Universiteit'' se mediese program, wat uniek was vir die aanvaarding van vroulike studente. Met haar aanvaarding moes sy bereid wees om voldoende Engels te leer. Sy het ook verdere struikelblokke teëgekom, in haar planne om weswaarts te trek en die program te voltooi. Sy was een van slegs vier vroue uit tweehonderd studente wat die mediese skool bygewoon het.<ref>{{Cite web|url=https://case.edu/bicentennial/history/our-stories/marie-zakrzewska|title=Marie Zakrzewska {{!}} Case Western Reserve University|website=case.edu|access-date=2026-01-05}}</ref> Twee van die ander vroue, dr. Cordelia A. Greene, van Castilië, New York, en dr. Elizabeth Griselle, van Salem, Ohio, sou lewenslange vriendinne word. Niemand wou egter 'n woonstel met 'n vroulike dokter deel nie, en daarom het Blackwell gereël vir tydelike huisvesting by die huis van Caroline Severance. Die mans op die kampus het haar met afkeer en vyandigheid hanteer. Hulle het die instelling versoek om te weier om die vroue na die wintertermyn weer in te skryf. Ten spyte van al die struikelblokke het sy egter haar mediese graad in Maart 1856 op die ouderdom van sewe-en-twintig behaal. Nadat sy haar graad in medisyne verwerf het, het sy na New York teruggekeer om werk te soek. Alhoewel dit moeilik was om 'n werk as vroedvrou te kry, het sy gehoop dat die soektog makliker sou wees met 'n mediese graad. Sy het gou uitgevind dat dit as vrou nie anders was nie. As 'n vroulike "dokter" het haar teenwoordigheid in die openbaar minagtende blikke ontvang en Zakrzewska is vinnig deur die publiek verstoot. Uiteindelik het Elizabeth Blackwell die agterste sitkamer van haar huis as 'n dokter se spreekkamer gebruik waar Zakrzewska vir die eerste keer haar kwalifikasies as dokter opgehang het. Die vermoeiende verwerpings en herhaalde struikelblokke om medisyne te beoefen wat Blackwell en Zakrzewska teëgekom het, het die idee laat ontstaan om hul eie hospitaal te skep om aan die mediese behoeftes van vroue en kinders te voldoen.<ref name="jphs">{{Cite web|url=https://www.jphs.org/people/2005/4/14/marie-zakrzewska-medical-pioneer.html|title=Marie Zakrzewska, Medical Pioneer|date=2005-04-14|website=Jamaica Plain Historical Society|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Marie Elizabeth Zakrzewska {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Hulle het saam gereis vir fondsinsamelings geleenthede om die idee te bevorder. Op 1 Mei 1857 het die ''New York Infirmary for Women and Children'' tot stand gekom. Teen 1859 het die ''New York Infirmary'' op stewige finansiele fondamente gestaan met 'n groeiende getal pasiënte. 'n Tipiese dag vir Zakrzewska het om 5:30 vm begin en het eers 11:30 nm geëindig. Zakrzewska het na Boston gereis in 'n soeke na groter uitdagings. Sy het verlief geraak op die stad en is 'n aanstelling as Professor in Verloskunde en Siektes van Vroue en Kinders aangebied,<ref>{{Cite web|url=https://www.aahn.org/zakrzewska|title=Marie E. Zakrzewska|website=www.aahn.org|access-date=2026-01-05}}</ref> asook om as hoof van 'n nuwe kliniese program by die ''Boston Female Medical College'' te dien. Zakrzewska se ervaring was dat die mense van Boston meer ondersteunend teenoor 'n vroulike geneesheer was, as diegene wat sy in New York teëgekom het. Toe die stigter van die kollege, Samuel Gregory, egter daarop aangedring het dat gegradueerde vroulike geneeshere as "dokteresses" in plaas van as dokter aangespreek moes word, het Zakrzewska in 1861 uit haar pos bedank.<ref>{{Cite journal |last=Pula |first=James S. |date=2012-10-01 |title="A Passion for Humanity:" Founding the New England Hospital for Women and Children |url=https://scholarlypublishingcollective.org/tpr/article/57/3/67/214019/A-Passion-for-Humanity-Founding-the-New-England |journal=The Polish Review |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=67–82 |doi=10.5406/polishreview.57.3.0067 |issn=0032-2970}}</ref> === Die ''New England'' Hospitaal vir Vroue en Kinders === Denkend aan die struikelblokke wat sy in haar eie lewe teëgekom het, het Zakrzewska besluit dat sy aspirant-vroulike dokters op een of ander manier wou ondersteun. Sy het geglo dat vroue dringend 'n hospitaal benodig het waarin hulle nie die fasiliteite vir kliniese onderrig ontsê word nie, en waar hulle medisyne kon beoefen.<ref>{{Cite web|url=https://cfmedicine.nlm.nih.gov/physicians/biography_338.html|title=Changing the Face of Medicine {{!}} Marie E. Zakrzewska|website=cfmedicine.nlm.nih.gov|access-date=2026-01-05}}</ref> Die ''New England Hospital for Women and Children'' het sy deure op 1 Julie 1862 geopen. Die doelwitte van hierdie opleidingsinstansie was om aan vroue mediese behandeling van dokters van hul eie geslag te kon bied, om vroue die geleentheid te bied om die kliniese toepassing van medisyne te ervaar, en om verpleegsters op te lei.<ref>{{Cite web|url=https://www.aahn.org/zakrzewska|title=Marie E. Zakrzewska|website=www.aahn.org|access-date=2026-01-05}}</ref> Sy het haar voorneme beklemtoon om te bewys dat vroue net so bekwaam soos mans is om 'n hospitaal te bestuur en medisyne te beoefen. Die ''New England''-hospitaal was nie die enigste hospitaal in Boston wat mediese sorg vir vroue en kinders gebied het nie. Dit was egter uniek in die sin dat dit ook kliniese praktyk aan vroulike dokters gebied het. Vir Zakrzewska was dit een ding om inligting te bestudeer en lesings daaroor te ontvang. Baie vroue is egter die geleentheid ontsê om medisyne vanuit 'n praktiese perspektief te beoefen, wat vir Zakrzewska die sleutel was om 'n uitstekende geneesheer te word. Dit was ook die eerste hospitaal in Boston wat ginekologiese en verloskundige sorg aangebied het en die eerste hospitaal in Amerika wat 'n algemene opleidingskool vir verpleegsters aangebied het.<ref>{{Cite web|url=https://cfmedicine.nlm.nih.gov/physicians/biography_338.html|title=Changing the Face of Medicine {{!}} Marie E. Zakrzewska|website=cfmedicine.nlm.nih.gov|access-date=2026-01-05}}</ref> Hulle het die meeste van hul sorg gratis of teen 'n lae koste aan die armes aangebied deur skenkings van hul ondersteuners te aanvaar. Oor die jare heen het die aantal personeellede gegroei en is noemenswaardige dokters soos dr. Mary Putnam Jacobi, Lucy E. Sewall, dr. Anita Tyng en dr. Henry Ingersoll Bowditch ingesluit. == Latere lewe == Marie Zakrzewska wou graag toelating tot 'n professionele mediese vereniging verkry. Dit was belangrik vir vroulike dokters van die tyd om aanvaarding en erkenning deur hulle eweknieë en in die samelewing te verkry. Toelating tot 'n mediese vereniging was 'n belangrike stap om dit te bereik, want dit sou hul sosiale aanvaarding onder hul manlike kollegas, en dus die publiek, aandui. Haar manlike dokters kollegas het haar aangemoedig om aansoek te doen by die ''Massachusetts Medical Society''. Zakrzewska het kort daarna aansoek gedoen vir die eerbewys. Selfs met die aanmoediging van die kollegas, kon hulle nie haar teenstanders oortuig om aan haar lidmaatskap toe te ken nie. Sy is van die professionele mediese vereniging uitgesluit op grond van haar geslag. In die hoop om mediese skole vir vroue oop te maak, het Zakrzewska, saam met Emily Blackwell, Lucy Sewell, Helen Morton, Mary Putnam Jacobi en verskeie ander vroue, 'n brief aan [[Harvard-universiteit|Harvard Universiteit]] gestuur. Hulle het $50 000 aangebied om 'n mediese program vir vroue te vestig. Die universiteit het hierdie aanbod van die hand gewys. Hulle het hoopvol onversteurd voortgegaan en die aanbod is deur Johns Hopkins Universiteit aanvaar, wat die daaropvolgende jaar sy deure vir vroue oopgemaak.<ref>{{Cite web|url=https://nuhw.org/marie-elizabeth-zakrzewska/|title=Marie Elizabeth Zakrzewska|website=National Union of Healthcare Workers|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> [[Lêer:BostonMA DimockCenter ZakrzewskaBuilding.jpg|duimnael|Die Zakrzewska gebou van die Dimock sentrum van die ''New England Hospital for Women and Children'']] Na baie jare se toegewyde, harde werk as medikus en die vestiging van toeganklike mediese opleiding vir vroue, het Zakrzewska in 1890 afgetree.<ref name="jphs" /> Sy het die res van haar lewe deurgebring met konsultasie oor projekte en die reël van sake. In 1899 is die hoofgebou van die hospitaal herdoop tot die "Zakrzewska-gebou".<ref>{{Cite web|url=https://buildingsofnewengland.com/2023/02/18/dimock-center-zakrzewska-building-1873/|title=Dimock Center – Zakrzewska Building // 1873|last=England|first=Buildings of New|date=2023-02-18|website=Buildings of New England|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Marie Zakrzewska is 'n paar jaar later op 12 Mei 1902 in Jamaica Plain, [[Massachusetts]], oorlede as gevolg van wat vermoedelik 'n hartaanval was.<ref name=":0">Ligouri, M.. "Marie Elizabeth Zakrzewska: Physician". Polish American Studies 9.1/2 (1952): 1–10. Web.</ref> Tydens haar diens het haar kollegas en vriende bymekaargekom om hul respek te betoon en afskeidsbriewe voorgelees wat Zakrzewska vir die geleentheid geskryf het. Haar huis is 'n terrein op die ''Boston Women's Heritage Trail.''<ref>Abram, Ruth J. "Will There Be a Monument?: Six Pioneer Women Doctors Tell Their Own Stories." Send Us Lady Physician: Women Doctors in America, 1835-1920. 1st ed. New York: Norton, 1985. 82+. Print.</ref> Zakrzewska het 'n suksesvolle lewe geleef, verskeie struikelblokke oorkom wat in daardie tyd vroue in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] belemmer het om medisyne te praktiseer, hospitale vir vroue gestig en baanbrekerswerk gedoen in die verpleegberoep vir swart vroue, met die eerste swart verpleegster in Amerika wat in 1879 van die skool gegradueer het.<ref name="Marie Elizabeth Zakrzewska">{{Cite web|url=http://www.distinguishedwomen.com/biographies/zakrzews.html|title=Marie Elizabeth Zakrzewska|website=www.distinguishedwomen.com|access-date=2016-03-05}}</ref> As 'n feminis en abolisionis het sy vriende geword met William Lloyd Garrison, Wendell Phillips en Karl Heinzen.<ref name="jphs" /> == Rol in vroeë speelgrondbeweging == Marie Elizabeth Zakrzewska het die Duitse idee om sandtuine vir kinders te bou aan Amerika bekendgestel, beginnende in die stad Boston,<ref>Abram, Ruth J. "Will There Be a Monument?: Six Pioneer Women Doctors Tell Their Own Stories." Send Us Lady Physician: Women Doctors in America, 1835-1920. 1st ed. New York: Norton, 1985. 82+. Print.</ref><ref name="bostonglobe.com">{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/ideas/2014/03/28/how-american-playground-was-born-boston/5i2XrMCjCkuu5521uxleEL/story.html|title=How the American playground was born in Boston – The Boston Globe|website=[[The Boston Globe]]}}</ref><ref name="play-scapes.com">{{Cite web|url=http://www.play-scapes.com/play-design/natural-playgrounds/the-garden-and-the-playground/|title=The Garden and the Playground – Playscapes|date=29 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024130059/http://www.play-scapes.com/play-design/natural-playgrounds/the-garden-and-the-playground/|archive-date=24 October 2020|access-date=18 September 2020}}</ref><ref>Abram, Ruth J. "Will There Be a Monument?: Six Pioneer Women Doctors Tell Their Own Stories." Send Us Lady Physician: Women Doctors in America, 1835-1920. 1st ed. New York: Norton, 1985. 82+. Print.</ref><ref>{{Cite web|url=https://natureexplore.org/the-history-of-playing-outdoors/|title=The History of Playing Outdoors – Nature Explore Program|date=22 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226044019/https://natureexplore.org/the-history-of-playing-outdoors/|archive-date=26 December 2021|access-date=18 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://natureexplore.org/the-story-of-the-sand-pile-1886/|title=The Story of the Sand Pile (1886) – Nature Explore Program|date=24 April 2014|access-date= 5 Januarie 2026|archive-date= 8 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208145416/https://natureexplore.org/the-story-of-the-sand-pile-1886/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.play-scapes.com/play-history/pre-1900/a-brief-history-of-the-sandbox/|title=A Brief History of the Sandbox – Playscapes|date=29 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026152902/http://www.play-scapes.com/play-history/pre-1900/a-brief-history-of-the-sandbox/|archive-date=26 October 2020|access-date=18 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.architekturfuerkinder.ch/index.php/geschichte/ueberblick-usa/|title=U.S. Playground movement : Architektur für Kinder|website=www.architekturfuerkinder.ch|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503215147/http://architekturfuerkinder.ch/index.php/geschichte/ueberblick-usa/|archive-date=2019-05-03|access-date=2020-09-18}}</ref> geïnspireer deur die Duitse sandtuine wat sy waargeneem het, terwyl sy in die somer van 1885 Berlyn besoek het.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=P4YYAAAAYAAJ&q=sand+1885&pg=PA22|title=The Play Movement in the United States: A Study of Community Recreation|last=Rainwater|first=Clarence Elmer|date=22 August 2018|publisher=University of Chicago Press}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pgpedia.com/s/sand-gardens|title=Sand Gardens|website=www.pgpedia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727013159/https://www.pgpedia.com/s/sand-gardens|archive-date=2021-07-27|access-date=2020-09-18}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{Cite book |last=Atwater |first=Edward C |title=Women Medical Doctors in the United States before the Civil War: A Biographical Dictionary |publisher=University of Rochester Press |year=2016 |isbn=9781580465717 |location=Rochester, NY |oclc=945359277}} * Frances E. Willard; Mary A. Livermore (eds) [[wikisource:Woman_of_the_Century/Maria_Elizabeth_Zakrzewska|Maria Elizabeth Zakrzewska]], ''Woman of the Century'' 1893 * Graves, Mary H. [[wikisource:Representative_women_of_New_England/Marie_Elizabeth_Zakrzewska|"Marie Elizabeth Zakrzewska"]], ''Representative Women of New England''. 1904 * {{Cite book |last=Meyer |first=Paulette |title=Germany and the Americas: Culture, Politics, and History |date=2005 |editor-last=Adam |editor-first=Thomas |edition=1st |chapter=Zakrzewska, Marie Elizabeth}} * "Zakrzewska, Marie." In ''Encyclopedia of Women Social Reformers'', by Helen Rappaport. ABC-CLIO, 2001. * {{Cite book |last=Windsor |first=Laura Lynn |title=Women in medicine: an encyclopedia |date=2002 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, Calif.}} == Eksterne skakels == * Works by Marie Elizabeth Zakrzewska at Project Gutenberg * Works by or about Marie Elizabeth Zakrzewska at the Internet Archive * [http://www.jphs.org/people/2005/4/14/marie-zakrzewska-medical-pioneer.html Jamaica Plain Historical Society] * {{Cite web|url=https://cfmedicine.nlm.nih.gov/physicians/biography_338.html|title=Marie E. Zakrzewska|date=2022-06-02|website=Changing the Face of Medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20250706093420/https://cfmedicine.nlm.nih.gov/physicians/biography_338.html|archive-date=2025-07-06|access-date=2025-12-05}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sterftes in 1902]] [[Kategorie:Geboortes in 1829]] [[Kategorie:Geneeskundiges]] [[Kategorie:Vroue]] [[Kategorie:Pole (nasionaliteit)]] [[Kategorie:Mediese beroepe]] [[Kategorie:Menseregte]] [[Kategorie:Vroue van die 19de eeu volgens beroep]] [[Kategorie:Immigrante]] [[Kategorie:Pruise (nasionaliteit)]] [[Kategorie:Amerikaners]] [[Kategorie:Hospitale]] [[Kategorie:Berlyn]] [[Kategorie:Ginekologie]] [[Kategorie:Massachusetts]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] ck5zr0dorzgspgutq9e0urfkn14jgq9 0 457737 2925754 2916616 2026-08-17T07:13:44Z Jcb 223 2925754 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon|honorific_suffix=Lady Marling|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=Marjorie Frances Esclairmonde Stewart|birth_date=18 May 1912|birth_place=|death_date=9 November 1988|death_place=|occupation=Aktrise, intelligensie-agent|years_active=|organization=Spesiale Operasies Uitvoerende Magte (SOE)|known_for=Diens in die SOE gedurende [[Tweede Wêreldoorlog]]}} '''Marjorie Frances Esclair-Monde Stewart''' (Lady Marling) (18 Mei 1912{{Spaced ndash}} 9 November 1988) was 'n Britse aktrise en 'n lid van die Spesiale Operasies Uitvoerende Magte (SOE) tydens [[Tweede Wêreldoorlog|die Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="zemler">{{Cite web |last=Zemler |first=Emily |date=2024-04-19 |title=How accurate is a new movie about the real-life spies who inspired Bond? We checked |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2024-04-19/ministry-of-ungentlemanly-warfare-james-bond-ian-fleming-fact-fiction |access-date=2024-08-09 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref><ref name="ryan">{{Cite web |last=Ryan |first=Patrick |title='Ministry of Ungentlemanly Warfare' fact check: Did they really kill all those Nazis? |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2024/04/20/ministry-of-ungentlemanly-warfare-true-story/73329544007/ |access-date=2024-08-09 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref><ref name="lincoln">{{Cite web |last=Lincoln |first=Andi Ortiz and Ross A. |date=2024-04-19 |title='The Ministry of Ungentlemanly Warfare': Here's the True Story of Operation Postmaster |url=https://www.thewrap.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-real-true-story/ |access-date=2024-08-09 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> == Agtergrond en familie == Marjorie Frances Esclair-Monde Stewart is op 18 Mei 1912 in Kensington, Londen, Engeland, gebore.<ref name="StewartSociety">{{cite web |title=Marjorie Frances Stewart |url=https://www.stewartsociety.org/history-of-the-stewarts.cfm?histid=5614&section=famous-stewarts&subcatid=21 |access-date=13 January 2026 |website=The Stewart Society}}</ref> Sy was die dogter van sir Francis Hugh Stewart, 'n koloniale handelaar gebaseer in Calcutta (nou Kolkata) in Brits-Indië, en Lady Frances Stewart. Marjorie was een van sewe kinders in die gesin.<ref name="StewartSociety"/> Haar moeder, Lady Frances Stewart, was aktief in sosiale en politieke sake. Sy het as Ere-sekretaris van die National Indian Association gedien en was betrokke by voorspraak met betrekking tot Indiese onderwys en politieke hervorming gedurende die laat negentiende en vroeë twintigste eeue. Deur haar moeder se werk is Marjorie van jongs af blootgestel aan internasionale en politieke kwessies wat met Brits-Indië verband hou.<ref name="StewartSociety"/> Sy het haar teaterdebuut op vyfjarige ouderdom gemaak en het voortgegaan om in verskeie West End-toneelstukke op te tree.<ref>{{Cite web |last=Swrup |first=Aahana |date=2024-05-14 |title=Marjorie Stewart: Was She a Real WWII SOE Agent? What Happened to Her? |url=https://thecinemaholic.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-marjorie-stewart/ |access-date=9 Augustus 2024 |website=The Cinemaholic |language=en-US}}</ref> == Tweede Wêreldoorlog-diens == In 1939 het Marjorie by die Spesiale Operasies Uitvoerende Beampte (SOE) aangesluit. Aanvanklik was sy in diens van 'n hysbakoperateur, maar het vinnig tot die posisie van sekretaris vir die SOE-kontroleur, Patrick Howarth, gestyg. Historiese rekords dui daarop dat haar primêre bydraes administratief was, hoewel sy 'n sleutelrol in die beplanning van operasies en moontlik die opleiding van vroulike spioene gespeel het. Haar verbintenis met Operasie Posmeester was hoofsaaklik agter die skerms, waar sy by strategiese beplanning eerder as direkte aksie betrokke was.<ref name="ryan" /<ref name="lincoln" /><ref>{{Cite book |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C8968449 |title=Catalogue description Marjorie Frances Esclairmonde MARCH-PHILLIPS, nee STEWART - born 18.05.1912 |date=1939–1946}}</ref> == Persoonlike lewe == Marjorie het Gustavus Henry March-Phillipps tydens die oorlog ontmoet en op 18 April 1942, kort na Operasie Posmeester, met hom getrou. March-Phillips het egter later daardie jaar gesneuwel, en Marjorie is as weduwee agtergelaat. Sy het op 15 Junie 1943 die lewe geskenk aan hul dogter, Henrietta Sophia March-Phillipps. Na die oorlog het sy na haar toneelspelloopbaan teruggekeer en met minstens 22 verdere produksies meegewerk.<ref>{{Cite web |last=Swrup |first=Aahana |date=2024-05-14 |title=Marjorie Stewart: Was She a Real WWII SOE Agent? What Happened to Her? |url=https://thecinemaholic.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-marjorie-stewart/ |access-date=2024-08-09 |website=The Cinemaholic |language=en-US}}</ref> In November 1957 is sy met Majoor Sir John Stanley Vincent Marling, seun van Sir Charles Murray Marling en Lucia Slade, getroud. Haar getroude naam het Marling geword. == Na-oorlogse toneelspelloopbaan == Nadat sy die SOE in 1946 verlaat het, het Marjorie haar toneelspelloopbaan hervat en klein rolle in verskeie films deur die 1950's vertolk, insluitend ''Little Big Shot'' en ''The Lost King''. Haar toneelspelloopbaan, hoewel nie so prominent soos haar vroeë jare nie, het tot haar aftrede 'n belangrike deel van haar lewe gebly.<ref>{{Cite web |last=Swrup |first=Aahana |date=2024-05-14 |title=Marjorie Stewart: Was She a Real WWII SOE Agent? What Happened to Her? |url=https://thecinemaholic.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-marjorie-stewart/ |access-date=9 Augustus 2024 |website=The Cinemaholic |language=en-US}}</ref> == Filmografie == === Fliek === * ''Little Big Shot'' (1952) as Mev. Crane<ref name="AllMovieFilmography">{{cite web |title=Marjorie Stewart – Filmography |url=https://www.allmovie.com/artist/marjorie-stewart-an1885225/filmography |website=AllMovie |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''The Master Plan'' (1954) as Yvonne Goulding<ref>{{cite web |title=The Master Plan (1954) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6b18b5fa |website=British Film Institute |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''Young and Willing'' (1954) as Gevangene<ref name="AllMovieFilmography"/> * ''The Woman for Joe'' (1955) as Klerewinkelverkoopster (ongekrediteer)<ref name="AllMovieFilmography"/> === Televisie === * ''BBC Sunday-Night Theatre'' (1953–1955), verskeie rolle<ref name="IMDbMarjorieStewart">{{cite web |title=Marjorie Stewart – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm0829634/ |website=IMDb |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''Lilli Palmer Theatre'' (1956) as Susan Baxter<ref name="IMDbMarjorieStewart"/> * ''IITV Play of the Week'' (1957–1958), verskeie rolle<ref name="IMDbMarjorieStewart"/> * ''The Lost King'' (1958) as hertogin de Castillon-Fouquieres<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> * ''Virtuoso'' (1959) as Mary Creston<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> * ''No Hiding Place'' (1960) as Margaret Fitch<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> == Dood == Marjorie is op 9 November 1988 op 76-jarige ouderdom in Kensington, Middlesex, Engeland, oorlede.<ref name="zemler" /><ref name="ryan" /<ref name="lincoln" /> Volgens beskikbare biografiese rekords is sy oorlede na 'n siekte (aangemeld as kanker).<ref>{{cite web|title=Marjorie Stewart – Biography|url=https://www.imdb.com/name/nm0829634/bio/|website=IMDb|access-date=13 January 2026}}</ref> == Populêre kultuur == In die 2024-film ''The Ministry of Ungentlemanly Warfare'' word Marjorie vertolk deur Eiza González. Die film, hoewel sy aansienlike kreatiewe vryhede neem, beklemtoon die dikwels oor die hoof gesiene rolle van vroue in oorlogstydse spioenasie. Baie aspekte van haar uitbeelding is gefiksionaliseer, insluitend haar direkte deelname aan veldoperasies en haar uitgebeelde skerpskutvaardighede.<ref name="zemler" /><ref name="ryan" /<ref name="lincoln" /><ref>{{Cite web |title= The Ministry of Ungentlemanly Warfare vs. The True Story of Operation Postmaster|url=https://www.historyvshollywood.com/reelfaces/ministry-of-ungentlemanly-warfare/}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse aktrises]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Geboortes in 1912]] 4giw0kpky6ntehrrep9yz32oeqzarly 2925755 2925754 2026-08-17T07:15:21Z Jcb 223 2925755 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon|honorific_suffix=Lady Marling|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=Marjorie Frances Esclairmonde Stewart|birth_date=18 May 1912|birth_place=|death_date=9 November 1988|death_place=|occupation=Aktrise, intelligensie-agent|years_active=|organization=Spesiale Operasies Uitvoerende Magte (SOE)|known_for=Diens in die SOE gedurende [[Tweede Wêreldoorlog]]}} '''Marjorie Frances Esclair-Monde Stewart''' (Lady Marling) (18 Mei 1912{{Spaced ndash}} 9 November 1988) was 'n Britse aktrise en 'n lid van die Spesiale Operasies Uitvoerende Magte (SOE) tydens [[Tweede Wêreldoorlog|die Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="zemler">{{Cite web |last=Zemler |first=Emily |date=2024-04-19 |title=How accurate is a new movie about the real-life spies who inspired Bond? We checked |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2024-04-19/ministry-of-ungentlemanly-warfare-james-bond-ian-fleming-fact-fiction |access-date=2024-08-09 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref><ref name="ryan">{{Cite web |last=Ryan |first=Patrick |title='Ministry of Ungentlemanly Warfare' fact check: Did they really kill all those Nazis? |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2024/04/20/ministry-of-ungentlemanly-warfare-true-story/73329544007/ |access-date=2024-08-09 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref><ref name="lincoln">{{Cite web |last=Lincoln |first=Andi Ortiz and Ross A. |date=2024-04-19 |title='The Ministry of Ungentlemanly Warfare': Here's the True Story of Operation Postmaster |url=https://www.thewrap.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-real-true-story/ |access-date=2024-08-09 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> == Agtergrond en familie == Marjorie Frances Esclair-Monde Stewart is op 18 Mei 1912 in Kensington, Londen, Engeland, gebore.<ref name="StewartSociety">{{cite web |title=Marjorie Frances Stewart |url=https://www.stewartsociety.org/history-of-the-stewarts.cfm?histid=5614&section=famous-stewarts&subcatid=21 |access-date=13 January 2026 |website=The Stewart Society}}</ref> Sy was die dogter van sir Francis Hugh Stewart, 'n koloniale handelaar gebaseer in Calcutta (nou Kolkata) in Brits-Indië, en Lady Frances Stewart. Marjorie was een van sewe kinders in die gesin.<ref name="StewartSociety"/> Haar moeder, Lady Frances Stewart, was aktief in sosiale en politieke sake. Sy het as Ere-sekretaris van die National Indian Association gedien en was betrokke by voorspraak met betrekking tot Indiese onderwys en politieke hervorming gedurende die laat negentiende en vroeë twintigste eeue. Deur haar moeder se werk is Marjorie van jongs af blootgestel aan internasionale en politieke kwessies wat met Brits-Indië verband hou.<ref name="StewartSociety"/> Sy het haar teaterdebuut op vyfjarige ouderdom gemaak en het voortgegaan om in verskeie West End-toneelstukke op te tree.<ref>{{Cite web |last=Swrup |first=Aahana |date=2024-05-14 |title=Marjorie Stewart: Was She a Real WWII SOE Agent? What Happened to Her? |url=https://thecinemaholic.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-marjorie-stewart/ |access-date=9 Augustus 2024 |website=The Cinemaholic |language=en-US}}</ref> == Tweede Wêreldoorlog-diens == In 1939 het Marjorie by die Spesiale Operasies Uitvoerende Beampte (SOE) aangesluit. Aanvanklik was sy in diens van 'n hysbakoperateur, maar het vinnig tot die posisie van sekretaris vir die SOE-kontroleur, Patrick Howarth, gestyg. Historiese rekords dui daarop dat haar primêre bydraes administratief was, hoewel sy 'n sleutelrol in die beplanning van operasies en moontlik die opleiding van vroulike spioene gespeel het. Haar verbintenis met Operasie Posmeester was hoofsaaklik agter die skerms, waar sy by strategiese beplanning eerder as direkte aksie betrokke was.<ref name="ryan" /><ref name="lincoln" /><ref>{{Cite book |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C8968449 |title=Catalogue description Marjorie Frances Esclairmonde MARCH-PHILLIPS, nee STEWART - born 18.05.1912 |date=1939–1946}}</ref> == Persoonlike lewe == Marjorie het Gustavus Henry March-Phillipps tydens die oorlog ontmoet en op 18 April 1942, kort na Operasie Posmeester, met hom getrou. March-Phillips het egter later daardie jaar gesneuwel, en Marjorie is as weduwee agtergelaat. Sy het op 15 Junie 1943 die lewe geskenk aan hul dogter, Henrietta Sophia March-Phillipps. Na die oorlog het sy na haar toneelspelloopbaan teruggekeer en met minstens 22 verdere produksies meegewerk.<ref>{{Cite web |last=Swrup |first=Aahana |date=2024-05-14 |title=Marjorie Stewart: Was She a Real WWII SOE Agent? What Happened to Her? |url=https://thecinemaholic.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-marjorie-stewart/ |access-date=2024-08-09 |website=The Cinemaholic |language=en-US}}</ref> In November 1957 is sy met Majoor Sir John Stanley Vincent Marling, seun van Sir Charles Murray Marling en Lucia Slade, getroud. Haar getroude naam het Marling geword. == Na-oorlogse toneelspelloopbaan == Nadat sy die SOE in 1946 verlaat het, het Marjorie haar toneelspelloopbaan hervat en klein rolle in verskeie films deur die 1950's vertolk, insluitend ''Little Big Shot'' en ''The Lost King''. Haar toneelspelloopbaan, hoewel nie so prominent soos haar vroeë jare nie, het tot haar aftrede 'n belangrike deel van haar lewe gebly.<ref>{{Cite web |last=Swrup |first=Aahana |date=2024-05-14 |title=Marjorie Stewart: Was She a Real WWII SOE Agent? What Happened to Her? |url=https://thecinemaholic.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-marjorie-stewart/ |access-date=9 Augustus 2024 |website=The Cinemaholic |language=en-US}}</ref> == Filmografie == === Fliek === * ''Little Big Shot'' (1952) as Mev. Crane<ref name="AllMovieFilmography">{{cite web |title=Marjorie Stewart – Filmography |url=https://www.allmovie.com/artist/marjorie-stewart-an1885225/filmography |website=AllMovie |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''The Master Plan'' (1954) as Yvonne Goulding<ref>{{cite web |title=The Master Plan (1954) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6b18b5fa |website=British Film Institute |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''Young and Willing'' (1954) as Gevangene<ref name="AllMovieFilmography"/> * ''The Woman for Joe'' (1955) as Klerewinkelverkoopster (ongekrediteer)<ref name="AllMovieFilmography"/> === Televisie === * ''BBC Sunday-Night Theatre'' (1953–1955), verskeie rolle<ref name="IMDbMarjorieStewart">{{cite web |title=Marjorie Stewart – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm0829634/ |website=IMDb |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''Lilli Palmer Theatre'' (1956) as Susan Baxter<ref name="IMDbMarjorieStewart"/> * ''IITV Play of the Week'' (1957–1958), verskeie rolle<ref name="IMDbMarjorieStewart"/> * ''The Lost King'' (1958) as hertogin de Castillon-Fouquieres<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> * ''Virtuoso'' (1959) as Mary Creston<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> * ''No Hiding Place'' (1960) as Margaret Fitch<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> == Dood == Marjorie is op 9 November 1988 op 76-jarige ouderdom in Kensington, Middlesex, Engeland, oorlede.<ref name="zemler" /><ref name="ryan" /><ref name="lincoln" /> Volgens beskikbare biografiese rekords is sy oorlede na 'n siekte (aangemeld as kanker).<ref>{{cite web|title=Marjorie Stewart – Biography|url=https://www.imdb.com/name/nm0829634/bio/|website=IMDb|access-date=13 January 2026}}</ref> == Populêre kultuur == In die 2024-film ''The Ministry of Ungentlemanly Warfare'' word Marjorie vertolk deur Eiza González. Die film, hoewel sy aansienlike kreatiewe vryhede neem, beklemtoon die dikwels oor die hoof gesiene rolle van vroue in oorlogstydse spioenasie. Baie aspekte van haar uitbeelding is gefiksionaliseer, insluitend haar direkte deelname aan veldoperasies en haar uitgebeelde skerpskutvaardighede.<ref name="zemler" /><ref name="ryan" /><ref name="lincoln" /><ref>{{Cite web |title= The Ministry of Ungentlemanly Warfare vs. The True Story of Operation Postmaster|url=https://www.historyvshollywood.com/reelfaces/ministry-of-ungentlemanly-warfare/}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse aktrises]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Geboortes in 1912]] l5hkw44sa51g3ya1jpnujwu6n65n8g5 2925756 2925755 2026-08-17T07:16:41Z Jcb 223 2925756 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon|honorific_suffix=Lady Marling|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=Marjorie Frances Esclairmonde Stewart|birth_date=18 May 1912|birth_place=|death_date=9 November 1988|death_place=|occupation=Aktrise, intelligensie-agent|years_active=|organization=Spesiale Operasies Uitvoerende Magte (SOE)|known_for=Diens in die SOE gedurende [[Tweede Wêreldoorlog]]}} '''Marjorie Frances Esclair-Monde Stewart''' (Lady Marling) (18 Mei 1912{{Spaced ndash}} 9 November 1988) was 'n Britse aktrise en 'n lid van die Spesiale Operasies Uitvoerende Magte (SOE) tydens [[Tweede Wêreldoorlog|die Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="zemler">{{Cite web |last=Zemler |first=Emily |date=2024-04-19 |title=How accurate is a new movie about the real-life spies who inspired Bond? We checked |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2024-04-19/ministry-of-ungentlemanly-warfare-james-bond-ian-fleming-fact-fiction |access-date=2024-08-09 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref><ref name="ryan">{{Cite web |last=Ryan |first=Patrick |title='Ministry of Ungentlemanly Warfare' fact check: Did they really kill all those Nazis? |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2024/04/20/ministry-of-ungentlemanly-warfare-true-story/73329544007/ |access-date=2024-08-09 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref><ref name="lincoln">{{Cite web |last=Lincoln |first=Andi Ortiz and Ross A. |date=2024-04-19 |title='The Ministry of Ungentlemanly Warfare': Here's the True Story of Operation Postmaster |url=https://www.thewrap.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-real-true-story/ |access-date=2024-08-09 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> == Agtergrond en familie == Marjorie Frances Esclair-Monde Stewart is op 18 Mei 1912 in Kensington, Londen, Engeland, gebore.<ref name="StewartSociety">{{cite web |title=Marjorie Frances Stewart |url=https://www.stewartsociety.org/history-of-the-stewarts.cfm?histid=5614&section=famous-stewarts&subcatid=21 |access-date=13 January 2026 |website=The Stewart Society}}</ref> Sy was die dogter van sir Francis Hugh Stewart, 'n koloniale handelaar gebaseer in Calcutta (nou Kolkata) in Brits-Indië, en Lady Frances Stewart. Marjorie was een van sewe kinders in die gesin.<ref name="StewartSociety"/> Haar moeder, Lady Frances Stewart, was aktief in sosiale en politieke sake. Sy het as Ere-sekretaris van die National Indian Association gedien en was betrokke by voorspraak met betrekking tot Indiese onderwys en politieke hervorming gedurende die laat negentiende en vroeë twintigste eeue. Deur haar moeder se werk is Marjorie van jongs af blootgestel aan internasionale en politieke kwessies wat met Brits-Indië verband hou.<ref name="StewartSociety"/> Sy het haar teaterdebuut op vyfjarige ouderdom gemaak en het voortgegaan om in verskeie West End-toneelstukke op te tree.<ref name="swrup">{{Cite web |last=Swrup |first=Aahana |date=2024-05-14 |title=Marjorie Stewart: Was She a Real WWII SOE Agent? What Happened to Her? |url=https://thecinemaholic.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-marjorie-stewart/ |access-date=9 Augustus 2024 |website=The Cinemaholic |language=en-US}}</ref> == Tweede Wêreldoorlog-diens == In 1939 het Marjorie by die Spesiale Operasies Uitvoerende Beampte (SOE) aangesluit. Aanvanklik was sy in diens van 'n hysbakoperateur, maar het vinnig tot die posisie van sekretaris vir die SOE-kontroleur, Patrick Howarth, gestyg. Historiese rekords dui daarop dat haar primêre bydraes administratief was, hoewel sy 'n sleutelrol in die beplanning van operasies en moontlik die opleiding van vroulike spioene gespeel het. Haar verbintenis met Operasie Posmeester was hoofsaaklik agter die skerms, waar sy by strategiese beplanning eerder as direkte aksie betrokke was.<ref name="ryan" /><ref name="lincoln" /><ref>{{Cite book |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C8968449 |title=Catalogue description Marjorie Frances Esclairmonde MARCH-PHILLIPS, nee STEWART - born 18.05.1912 |date=1939–1946}}</ref> == Persoonlike lewe == Marjorie het Gustavus Henry March-Phillipps tydens die oorlog ontmoet en op 18 April 1942, kort na Operasie Posmeester, met hom getrou. March-Phillips het egter later daardie jaar gesneuwel, en Marjorie is as weduwee agtergelaat. Sy het op 15 Junie 1943 die lewe geskenk aan hul dogter, Henrietta Sophia March-Phillipps. Na die oorlog het sy na haar toneelspelloopbaan teruggekeer en met minstens 22 verdere produksies meegewerk.<ref>{{Cite web |last=Swrup |first=Aahana |date=2024-05-14 |title=Marjorie Stewart: Was She a Real WWII SOE Agent? What Happened to Her? |url=https://thecinemaholic.com/the-ministry-of-ungentlemanly-warfare-marjorie-stewart/ |access-date=2024-08-09 |website=The Cinemaholic |language=en-US}}</ref> In November 1957 is sy met Majoor Sir John Stanley Vincent Marling, seun van Sir Charles Murray Marling en Lucia Slade, getroud. Haar getroude naam het Marling geword. == Na-oorlogse toneelspelloopbaan == Nadat sy die SOE in 1946 verlaat het, het Marjorie haar toneelspelloopbaan hervat en klein rolle in verskeie films deur die 1950's vertolk, insluitend ''Little Big Shot'' en ''The Lost King''. Haar toneelspelloopbaan, hoewel nie so prominent soos haar vroeë jare nie, het tot haar aftrede 'n belangrike deel van haar lewe gebly.<ref name="swrup" /> == Filmografie == === Fliek === * ''Little Big Shot'' (1952) as Mev. Crane<ref name="AllMovieFilmography">{{cite web |title=Marjorie Stewart – Filmography |url=https://www.allmovie.com/artist/marjorie-stewart-an1885225/filmography |website=AllMovie |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''The Master Plan'' (1954) as Yvonne Goulding<ref>{{cite web |title=The Master Plan (1954) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6b18b5fa |website=British Film Institute |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''Young and Willing'' (1954) as Gevangene<ref name="AllMovieFilmography"/> * ''The Woman for Joe'' (1955) as Klerewinkelverkoopster (ongekrediteer)<ref name="AllMovieFilmography"/> === Televisie === * ''BBC Sunday-Night Theatre'' (1953–1955), verskeie rolle<ref name="IMDbMarjorieStewart">{{cite web |title=Marjorie Stewart – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm0829634/ |website=IMDb |access-date=13 January 2026}}</ref> * ''Lilli Palmer Theatre'' (1956) as Susan Baxter<ref name="IMDbMarjorieStewart"/> * ''IITV Play of the Week'' (1957–1958), verskeie rolle<ref name="IMDbMarjorieStewart"/> * ''The Lost King'' (1958) as hertogin de Castillon-Fouquieres<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> * ''Virtuoso'' (1959) as Mary Creston<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> * ''No Hiding Place'' (1960) as Margaret Fitch<ref name="IMDbMarjorieStewart" /> == Dood == Marjorie is op 9 November 1988 op 76-jarige ouderdom in Kensington, Middlesex, Engeland, oorlede.<ref name="zemler" /><ref name="ryan" /><ref name="lincoln" /> Volgens beskikbare biografiese rekords is sy oorlede na 'n siekte (aangemeld as kanker).<ref>{{cite web|title=Marjorie Stewart – Biography|url=https://www.imdb.com/name/nm0829634/bio/|website=IMDb|access-date=13 January 2026}}</ref> == Populêre kultuur == In die 2024-film ''The Ministry of Ungentlemanly Warfare'' word Marjorie vertolk deur Eiza González. Die film, hoewel sy aansienlike kreatiewe vryhede neem, beklemtoon die dikwels oor die hoof gesiene rolle van vroue in oorlogstydse spioenasie. Baie aspekte van haar uitbeelding is gefiksionaliseer, insluitend haar direkte deelname aan veldoperasies en haar uitgebeelde skerpskutvaardighede.<ref name="zemler" /><ref name="ryan" /><ref name="lincoln" /><ref>{{Cite web |title= The Ministry of Ungentlemanly Warfare vs. The True Story of Operation Postmaster|url=https://www.historyvshollywood.com/reelfaces/ministry-of-ungentlemanly-warfare/}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse aktrises]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Geboortes in 1912]] rxf0kza5bh6cikv2vojs0vc9ezg8u6d 0 458405 2925631 2880519 2026-08-16T17:55:13Z Oesjaar 7467 Skakel 2925631 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Jamesbrittenia fruticosa | authority = (Benth.) Hilliard, (1992) | synonyms =* ''Aptosimum oppositifolium'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Engl.]]) E.Phillips</small> * ''Chaenostoma fruticosum'' <small>(Benth.) Wettst.</small> * ''Lyperia fruticosa'' <small>Benth.</small> * ''Lyperia littoralis'' <small>Schinz</small> * ''Peliostomum oppositifolium'' <small>Engl.</small> * ''Sutera fruticosa'' <small>(Benth.) Hiern</small> * ''Sutera lilacina'' <small>Dinter</small> * ''Sutera littoralis'' <small>(Schinz) Hiern</small> }} '''''Jamesbrittenia fruticosa''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in die [[Noord-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Galery == <gallery> Jamesbrittenia fruticosa (Scrophulariaceae) (38703313175).jpg Jamesbrittenia fruticosa (Scrophulariaceae) (24731704107).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1074-37 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:964687-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/e56a1ddb-ac3a-46ea-9d53-2d8690712197 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Jamesbrittenia|fruticosa]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] dnifvemyygqpu4igo4c4wo4kl9s6ifb 0 460917 2925551 2901329 2026-08-16T12:22:18Z Sheknowssimmy 206366 /* */ 2925551 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} '''Lotus Manufacturing SA''' is die [[Suid-Afrikaanse]] filiaal van die [[Belgiese]] voedselmaatskappy [[Lotus Bakeries]]. Die maatskappy bedryf vervaardigingsaanlegte in [[Wolseley]], [[Wes-Kaap]], en produseer natuurlike versnaperinge aan plaaslike en uitvoermarkte. == Geskiedenis == Lotus Manufacturing SA het sy eerste aanleg in Wolseley in 2019 geopen gevolg deur 'n tweede aanleg in 2021. Konstruksie van 'n derde fabriek het in 2023 begin, met voltooiing verwag teen Augustus 2023. Die uitbreiding het deel gevorm van van 'n R170 miljoen (VS$11 miljoen) belegging deur die moedermaatskappy Lotus Bakeries. Die totale kapitaalinspuiting deur Lotus Bakeries in [[Suid-Afrikaanse]] produksiefasiliteite het teen 2023 £55 miljoen (VS$60 miljoen) bereik. == Bedrywighede == Die Wolseley-terrein produseer gesonde versnaperinge onder die [[Bear]]-handelsmerk, insluitend vrugterolle, en vervaardig sedert 2023 vrugte- en neutstafies. Voor die Suid-Afrikaanse uitbreiding is [[Nakd]]-stafies uitsluitlik in die [[Verenigde Koninkryk]] vervaardig. Produksie het van 1 800 ton in 2019 tot ongeveer 3 100 ton in 2022 toegeneem. Indiensneming het van 293 poste in 2019 tot 527 poste in 2022 gegroei , en het teen 2023 meer as 700 werknemers oorskry. Die Wolseley-fasiliteit is Lotus Bakeries se tweede grootste vervaardigingsterrein wêreldwyd, na sy tuisbasis in [[Lebbeke]], [[België]]. == Produkte == Terwyl Lotus Bakeries Internasionaal veral bekend is vir [[Speculoos]]-beskuitjies as [[Biscoff]] bemark word, fokus die Suid-Afrikaanse dryf op natuurlike voedsel. Produkte wat in Wolseley vervaardig word, sluit in: * Bear-vrugterolle * Nakd-vrugte-en neutstafies == Ekonomiese Impak == Die R170 miljoen-belegging is verwelkom deur die [[Wes-Kaap|Wes-Kaapse]] LUR vir Landbou Dr. [[Ian Meyer]], wat werkskeping in [[Witzenberg]]-streek en die belangrikheid van landbouverwerking vir landelike indiensneming verwys. Minister-President van [[Vlaandere]] Jan Jambo het by die baanbrekendeseremonie vir die derde fabriek geoffisieer. [[Kategorie:Voedselvervaardigers van Suid-Afrika]] 9oigp64onkno7uz688o1yprksd7alhd 2925553 2925551 2026-08-16T12:31:47Z Sheknowssimmy 206366 /* Bedrywighede */ 2925553 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} '''Lotus Manufacturing SA''' is die [[Suid-Afrikaanse]] filiaal van die [[Belgiese]] voedselmaatskappy [[Lotus Bakeries]]. Die maatskappy bedryf vervaardigingsaanlegte in [[Wolseley]], [[Wes-Kaap]], en produseer natuurlike versnaperinge aan plaaslike en uitvoermarkte. == Geskiedenis == Lotus Manufacturing SA het sy eerste aanleg in Wolseley in 2019 geopen gevolg deur 'n tweede aanleg in 2021. Konstruksie van 'n derde fabriek het in 2023 begin, met voltooiing verwag teen Augustus 2023. Die uitbreiding het deel gevorm van van 'n R170 miljoen (VS$11 miljoen) belegging deur die moedermaatskappy Lotus Bakeries. Die totale kapitaalinspuiting deur Lotus Bakeries in [[Suid-Afrikaanse]] produksiefasiliteite het teen 2023 £55 miljoen (VS$60 miljoen) bereik. == Bedrywighede == Die Wolseley-terrein produseer gesonde versnaperinge onder die [[Bear]]-handelsmerk, insluitend vrugterolle, en vervaardig sedert 2023 vrugte- en neutstafies. Voor die Suid-Afrikaanse uitbreiding is [[nākd]]-stafies uitsluitlik in die [[Verenigde Koninkryk]] vervaardig. Produksie het van 1 800 ton in 2019 tot ongeveer 3 100 ton in 2022 toegeneem. Indiensneming het van 293 poste in 2019 tot 527 poste in 2022 gegroei , en het teen 2023 meer as 700 werknemers oorskry. Die Wolseley-fasiliteit is Lotus Bakeries se tweede grootste vervaardigingsterrein wêreldwyd, na sy tuisbasis in [[Lebbeke]], [[België]]. == Produkte == Terwyl Lotus Bakeries Internasionaal veral bekend is vir [[Speculoos]]-beskuitjies as [[Biscoff]] bemark word, fokus die Suid-Afrikaanse dryf op natuurlike voedsel. Produkte wat in Wolseley vervaardig word, sluit in: * Bear-vrugterolle * Nakd-vrugte-en neutstafies == Ekonomiese Impak == Die R170 miljoen-belegging is verwelkom deur die [[Wes-Kaap|Wes-Kaapse]] LUR vir Landbou Dr. [[Ian Meyer]], wat werkskeping in [[Witzenberg]]-streek en die belangrikheid van landbouverwerking vir landelike indiensneming verwys. Minister-President van [[Vlaandere]] Jan Jambo het by die baanbrekendeseremonie vir die derde fabriek geoffisieer. [[Kategorie:Voedselvervaardigers van Suid-Afrika]] mz9un9aifmhsmkywsw8pe9lashlgiev 0 461256 2925753 2923976 2026-08-17T07:12:14Z Jcb 223 2925753 wikitext text/x-wiki [[Lêer:US 4169534 garment hanger.jpg|duimnael|Patent US 4,169,534 van Marion Donovan van 'n klerehanger.]] '''Marion O'Brien Donovan''' (15 Oktober 1917 – 4 November 1998) was 'n Amerikaanse [[Uitvinding|uitvinder]] en entrepreneur. Sy word erken as een van die era se mees prominente vroulike uitvinders,<ref name="Smithsonian_Matchar">{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/innovation/meet-marion-donovan-mother-who-invented-precursor-disposable-diaper-180972118/|title=Meet Marion Donovan, the Mother Who Invented a Precursor to the Disposable Diaper|last=Matchar|first=Emily|website=Smithsonian Magazine|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731151643/https://www.smithsonianmag.com/innovation/meet-marion-donovan-mother-who-invented-precursor-disposable-diaper-180972118/|archive-date=July 31, 2021|access-date=July 31, 2021}}</ref> en het altesaam 20 [[Patent|patente]] vir haar skeppings verkry. In 1946 het sy 'n herbruikbare, ondeurdringbare luierbedekking geskep wat in babadoeke gebruik is. Uiteindelik het dit gelei tot die uitvinding van die weggooibare doeke, wat toe deur Victor Mills, die skepper van Pampers, gekommersialiseer is.<ref name="lemelson.mit.edu">{{Cite web|url=https://lemelson.mit.edu/resources/marion-donovan|title=Marion Donovan {{!}} Lemelson|website=lemelson.mit.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715190427/https://lemelson.mit.edu/resources/marion-donovan|archive-date=July 15, 2021|access-date=July 31, 2021}}</ref> Donovan het ook verskeie ander oplossings vir huishoudings ontwikkel en is in 2015 in die ''National Inventors Hall of Fame'' opgeneem.<ref name="lemelson.mit.edu" /><ref name="NIHoF">{{Cite web|url=https://www.invent.org/inductees/marion-donovan|title=National Inventors Hall of Fame Inductee Marion Donovan, Who Invented Diapers|website=invent.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127162609/https://www.invent.org/inductees/marion-donovan|archive-date=January 27, 2021|access-date=April 6, 2021}}</ref><ref name="americacomesalive">{{Cite web|url=https://s.yimg.com/ny/api/res/1.2/FVCONHniwYAZOO6yTI5tOw--/YXBwaWQ9aGlnaGxhbmRlcjt3PTY0MDtoPTQyNw--/https://media.zenfs.com/en/vibe_128/71d05b178ec60bac9a745fa9732e54ad|title=Marion Donovan (1917–1998), Inventor of the Disposable Diaper|date=March 7, 2013|website=America Comes Alive|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205007/https://americacomesalive.com/marion-obrien-donovan-1917-1998-inventor-of-the-disposable-diaper/|archive-date=June 24, 2021|access-date=April 6, 2021}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Donovan is op 15 Oktober 1917 in South Bend, Indiana, gebore,<ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/innovation/meet-marion-donovan-mother-who-invented-precursor-disposable-diaper-180972118/|title=Meet Marion Donovan, the Mother Who Invented a Precursor to the Disposable Diaper|last=Matchar|first=Emily|website=Smithsonian Magazine|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> as kind van Anne en Miles O'Brien.<ref name="Lemelson Center-2000">{{Cite web|url=https://invention.si.edu/papers-illustrate-woman-inventors-life-and-work|title=Papers Illustrate Woman Inventor's Life and Work|date=July 1, 2000|website=Lemelson Center for the Study of Invention and Innovation|language=en|access-date=December 5, 2023}}</ref> Na die dood van haar moeder in 1925, is Donovan deur haar vader grootgemaak. Saam met sy identiese tweelingbroer, John, het Miles O'Brien die ''South Bend Lathe Works''-vervaardigingsaanleg bestuur.<ref name="smithsonian_archives">{{Cite web|url=http://invention.smithsonian.org/Resources/online_articles_detail.aspx?id=300|title=Lemelson Center: Article: First Papers of a Woman Inventor Acquired by Archives Center|publisher=Invention.smithsonian.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100311024039/http://invention.smithsonian.org/resources/online_articles_detail.aspx?id=300|archive-date=March 11, 2010|access-date=February 24, 2010}}</ref> Donovan se vader en oom was ook uitvinders, wat erken word vir die uitvinding van produkte soos die "''South Bend''-[[draaibank]] " wat vir die vervaardiging van motorratte en geweerlope aangewend is.<ref name="women-inventors">{{Cite web|url=http://www.women-inventors.com/Marion-Donovan.asp|title=Marion Donovan: Inventor of Disposable Diapers|website=women-inventors.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427231908/http://www.women-inventors.com/Marion-Donovan.asp|archive-date=April 27, 2021|access-date=December 6, 2021}}</ref> Donovan het die meeste van haar vrye tyd in hul vervaardigingsaanleg deurgebring, waar sy die basiese beginsels van masjinerie en ingenieurswese onder die knie gekry het. Haar vader het haar as kind selfs gehelp om haar heel eerste uitvinding, naamlik 'n tandepoeier, te vervaardig.<ref name="Marion Donovan">{{Cite web|url=https://www.invent.org/inductees/marion-donovan|title=Marion Donovan|website=National Inventors Hall of Fame|access-date=April 6, 2026}}</ref> Op die ouderdom van 22 het Donovan haar [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-graad in Engels aan Rosemont College in [[Pennsilvanië]] verwerf. Negentien jaar later, as een van die drie vroue in haar gradeplegtigheidsklas, het Donovan 'n meestersgraad in argitektuur aan die [[Yale-universiteit]] verwerf.<ref name="mac">{{Cite web|url=https://amazingwomenrock.com/marion-donovan-inventor-entrepreneur|title=Marion Donovan (Inventor/Entrepreneur)|last=Macaulay|first=Susan|website=amazingwomenrock.com|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Na afloop van haar graduering is Donovan as assistent-skoonheidsredakteur by [[Vogue (tydskrif)|''Vogue-''tydskrif]] in New York aangestel.<ref>{{Cite web|url=https://lemelson.mit.edu/resources/marion-donovan|title=Marion Donovan {{!}} Lemelson|website=lemelson.mit.edu|access-date=2026-05-12}}</ref> Later het sy bedank om 'n gesin met leerinvoerder James F. Donovan te begin, en het sy na Westport, Connecticut, verhuis.<ref>{{Cite web|url=https://digging-history.com/2014/09/22/mothers-of-invention-marion-donovan-disposable-diapers/|title=Mothers of Invention: Marion Donovan (Disposable Diapers)|last=Hall|first=Sharon|date=2014-09-22|website=Digging History|language=en-CA|access-date=2026-05-12}}</ref> Sy het drie kinders saam met Donovan gehad (Christine Donovan, Sharon Dodd Donovan en James F. Donovan).<ref>{{Cite web|url=https://americacomesalive.com/marion-obrien-donovan-1917-1998-inventor-of-the-disposable-diaper/|title=Marion Donovan (1917-1998), Inventor of the Disposable Diaper|last=Kelly|first=Kate|date=2013-03-07|website=America Comes Alive|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Sy het in die 1970's van Donovan geskei en is in 1981 met John F. Butler getroud.<ref name="mac" /> == Uitvinding van die "Boater" == Moederskap het vir Donovan 'n goeie rede gegee om die innoverende instinkte van haar eie kinderjare weer te herleef. Weens die frustrasies met die herhalende take om haar dogters se lapdoeke, klere en beddegoed gedurig te moet ruil, het Donovan gewonder of sy moontlik 'n meer praktiese oplossing kon skep om luier-of doeklekkasie te voorkom.<ref>{{Cite web|url=https://digging-history.com/2014/09/22/mothers-of-invention-marion-donovan-disposable-diapers/|title=Mothers of Invention: Marion Donovan (Disposable Diapers)|last=Hall|first=Sharon|date=2014-09-22|website=Digging History|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Sy het in haar solder met verskeie materiale begin eksperimenteer en dit het haar uiteindelik daartoe gelei om 'n liggewig stortgordyn te hergebruik om 'n waterdigte luierbedekking te maak.<ref>{{Cite web|url=https://invention.si.edu/invention-stories/papers-illustrate-woman-inventors-life-and-work|title=Papers Illustrate Woman Inventor's Life and Work {{!}} Lemelson|website=invention.si.edu|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Sy het hierdie uitvinding die "Boater", oftewel "bootvaarder", genoem, want dit help babas om "drywend te bly".<ref name="Marion Donovan Disposable Diaper">{{Cite web|url=https://lemelson.mit.edu/resources/marion-donovan|title=Marion Donovan Disposable Diaper|website=Lemelson-Mit|access-date=April 6, 2026}}</ref> Hierdie ontwerp het korte mette van die standaard rubberbroeke van die era gemaak, deur asemhalende, maar lekbestande materiaal te gebruik. Hierdie ontwerp het ook drukknope in plaas van veiligheidspelde toegelaat, wat die risiko van toevallige prikke verminder het.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2014/10/the-woman-who-invented-disposable-diapers/381310/|title=The Woman Who Invented Disposable Diapers|last=Laskow|first=Sarah|date=2014-10-14|website=The Atlantic|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Hierdie verbeterings het ook nie die baba vasgeknyp nie. Die ontwerp het 'n sakkie vir die luierinsetsel geskep, wat die nat luier van die baba weggehou het. Die finale produk is eintlik van nylon-valskermdoek gemaak, aangesien die materiaal die baba se vel toegelaat het om asem te haal.<ref name="disc">{{Cite web|url=https://fseneca.es/descubriendo-cientificas/en/marion-donovan/|title=Marion Donovan {{!}} Discovering Women Scientists|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Toe Donovan probeer het om die "Boater" aan topvervaardigers te verkoop, is dit egter verwerp. As gevolg hiervan het sy self met vervaardiging begin. Die debuut van die doeke-oortreksels het in 1949 by ''Saks Fifth Avenue'' in New York plaasgevind. Dit was 'n onmiddellike treffer. Winkelbestuurders kon nie voorbly met genoeg voorraad op die rakke nie.<ref name="invention.si.edu">{{Cite web|url=https://invention.si.edu/invention-stories/papers-illustrate-woman-inventors-life-and-work|title=Papers Illustrate Woman Inventor's Life and Work|last=Heather|first=Satrom|website=Smithsonian|access-date=April 6, 2026}}</ref> Verkope het toegeneem, en 'n sterk markvraag na 'n produk wat wasgoedladings betekenisvol verminder het en babahigiëne verbeter het, is geskep.<ref>{{Cite web|url=https://www.invent.org/inductees/marion-donovan|title=Marion Donovan: The National Inventors Hall of Fame®|date=2026-05-11|website=www.invent.org|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Donovan se patent is in 1951 toegestaan. In dieselfde jaar het sy haar maatskappy en die gepaardgaande regte aan ''Keko Corp'' vir $1 miljoen verkoop. Sy het intussen 'n nuwe idee ontwikkel, benewens haar aanvanklike waterdigte lapdoekoortreksels. Dit was 'n selfs meer noodsaaklike innovasie: die weggooibare papierdoek. Sy moes 'n spesiale tipe papier vervaardig wat nie net sterk en absorberend was nie, maar wat ook water van die baba se vel weggehou het om sodoende enige uitslag te voorkom. Na heelwat eksperimentering het Donovan 'n weggooibare doek ontwerp wat daarop gemik was om die probleem van lekkende doeke selfs verder op te los.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutclothdiapers.com/the-fascinating-history-of-cloth-to-disposable-diapers/|title=The Fascinating History Of Cloth To Disposable Diapers|date=2013-10-29|website=www.allaboutclothdiapers.com|language=en-US|access-date=2026-05-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.women-inventors.com/marion-donovan|title=Marion Donovan: Inventor of Disposable Diapers|last=Inventors|first=Women|last2=Resources|first2=Inventor|website=Women Inventors|language=en|access-date=2026-05-12|last3=FAQ|first3=Inventors|last4=Inventors|first4=Women|last5=Resources|first5=Inventor|last6=FAQ|first6=Inventors|last7=Inventors|first7=Women|last8=Resources|first8=Inventor|last9=FAQ|first9=Inventors}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jamathews.com/women-and-adversity-marion-donovan-inventor-of-disposable-diapers/|title=Women and Adversity: Marion Donovan Inventor of Disposable Diapers|last=Mathews|first=Jo Ann|date=2024-04-25|website=Jo Ann Mathews|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Donovan het egter nie onmiddellike sukses met haar innovasie behaal nie. Sy het haar finale produk na elke groot vervaardiger in die land geneem, maar niemand het belanggestel nie. Sy is deur Amerikaanse papiermaatskappye uitgelag omdat sy so 'n 'onnodige' en 'onpraktiese' item voorgestel het.<ref name=" disc" /> Dit was eers 'n dekade later, in 1961, dat Victor Mills, skepper van Pampers doeke, op Donovan se idee gekapitaliseer het om volledig weggooibare en meer absorberende doeke te vervaardig. Vandag word beraam dat 95% van babas in die VSA weggooibare doeke dra.<ref name="Marion Donovan">{{Cite web|url=https://www.invent.org/inductees/marion-donovan|title=Marion Donovan|website=National Inventors Hall of Fame|access-date=April 6, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://revistalevel.com.co//contenido/marion-donovan-the-innovator-behind-the-disposable-diaper|title=Marion Donovan: The Innovator Behind the Disposable Diaper|website=revistalevel.com.co|language=es|access-date=2026-05-12}}</ref><ref name="nap">{{Cite web|url=https://www.waterbabies.ie/blog/unravelling-the-environmental-legacy-of-baby-nappies/|title=Unravelling The Environmental Legacy Of Baby Nappies|last=Digital|first=M. R. S.|date=2024-04-19|website=Water Babies Ireland|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Intussen het Donovan teruggekeer universiteit toe om argitektuur te studeer. Sy het beweer dat sy "nog altyd 'n argitek wou wees", aangesien sy gefassineer was deur struktuur. Sy het in 1958 'n graad in argitektuur aan Yale-universiteit verwerf. Sy was een van slegs drie vroue in haar gradeplegtigheidsklas. Donovan het daarna haar eie huis in Greenwich, Connecticut, in 1981 ontwerp.<ref>{{Cite web|url=https://newenglandhistoricalsociety.com/tag/women-inventors/|title=women inventors Archives|website=New England Historical Society|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://engines.egr.uh.edu/episode/3174|title=Engineering Diapers {{!}} The Engines of Our Ingenuity|website=engines.egr.uh.edu|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> Tussen die jare 1951 en 1996 het Donovan 20 patente verkry. Die uitvindings was daarop gemik om praktiese probleme in die huis aan te spreek. Die uitvindings was ondermeer 'n sneesdoekieboks (1953), 'n handdoekhouer (1957), 'n sykoushakie (1962), 'n storingsboks (1966), 'n kasorganiseerder (1979), 'n seepbakkie, die "''Zippity-Do''", 'n elastiese koord wat oor die skouer aan die ritssluiter agteraan 'n rok gekoppel is, en die ''DentaLoop'', 'n flosproduk wat sy, soos haar waterdigte doeke, self gemaak en bemark het.<ref name="invention.si.edu">{{Cite web|url=https://invention.si.edu/invention-stories/papers-illustrate-woman-inventors-life-and-work|title=Papers Illustrate Woman Inventor's Life and Work|last=Heather|first=Satrom|website=Smithsonian|access-date=April 6, 2026}}</ref> Donovan het bewys dat huishoudelike omgewings ruimtes vir innovasie kan wees, deur haar huis as haar laboratorium en huishoudelike items as haar materiale te gebruik. Sy het algemene uitdagings in haar lewe raakgesien en daardie insigte gebruik om beter oplossings vir andere te vind, met verskeie van haar uitvindings wat veral op vroue gemik is.<ref name="Marion Donovan Disposable Diaper">{{Cite web|url=https://lemelson.mit.edu/resources/marion-donovan|title=Marion Donovan Disposable Diaper|website=Lemelson-Mit|access-date=April 6, 2026}}</ref><ref name="nap" /> == Afsterwe == Donovan is op 81-jarige ouderdom op 4 November 1998 in die Lenox Hill-hospitaal in [[Manhattan]] aan hartkwale oorlede.<ref name=":nytimes_obituary">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1998/11/18/business/marion-donovan-81-solver-of-the-damp-diaper-problem.html?pagewanted=1|title=Marion Donovan, 81, Solver Of the Damp-Diaper Problem&nbsp;– Obituary; Biography|last=Mcg|first=Robert|date=November 18, 1998|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309044854/http://www.nytimes.com/1998/11/18/business/marion-donovan-81-solver-of-the-damp-diaper-problem.html?pagewanted=1|archive-date=March 9, 2014|access-date=February 24, 2010}}</ref> == Eerbewyse == Donovan is in Mei 2015 verkies tot die ''National Inventors Hall of Fame.'' Daar is 'n foto van haar op die muur van die ''Hall of Fame''.<ref>{{Cite web|url=https://www.invent.org/blog/inventors/marion-donovan-diaper|title=Marion Donovan: Mother, Inventor, Visionary {{!}} National Inventors Hall of Fame®|date=2026-05-11|website=www.invent.org|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> == Bronnelys == * {{Cite book |last=Busch-Vishniac |first=Ilene |title=Women in the National Inventors Hall of Fame: The First 50 Years |last2=Busch |first2=Lauren |last3=Tietjen |first3=Jill |publisher=Springer Nature |year=2024 |isbn=9783031755255 |pages= |chapter=Chapter 15. Marion Donovan}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1917]] [[Kategorie:Sterftes in 1998]] [[Kategorie:Vroue van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Argitekte]] t1o0m40cpqh5nxb0u4jiz0cwcrl3cw0 0 462749 2925609 2916199 2026-08-16T16:42:11Z Jcb 223 2925609 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = Leonor | beeld = Leonor portada.jpg | breedte = 220 | beeldonderskrif = Omslag van ''Leonor'' | outeur = Pablo Andrés Rial | land = Argentinië | taal = Spaans | genre = Poësie | uitgewer = Caleta Olivia | uitgewingsdatum = 2025 | bladsye = 68 | isbn = 978-987-8430-67-6 }} '''Leonor''' is ’n Argentynse digbundel van [[Pablo Andrés Rial]], gepubliseer in 2025 deur Caleta Olivia.<ref name="letr">{{cite web |url=https://letralia.com/letras/poesialetralia/2025/10/29/leonor-de-pablo-andres-rial/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial |website=Letralia |access-date=2026-06-17}}</ref> Die bundel is gestruktureer as ’n poëtiese briefwisseling tussen die karakters Leonor en Benicio. Dit is beskryf as ’n kombinasie van poësie en die epistolêre genre, waarin die protagoniste deur middel van briewe met mekaar kommunikeer.<ref name="elesp">{{cite web |url=https://www.elespectador.com/el-magazin-cultural/leonor-de-pablo-andres-rial-fragmentos-de-lectura/ |title=Leonor, de Pablo Andrés Rial: fragmentos de lectura |website=El Espectador |access-date=2026-06-17}}</ref> == Oorsig == ''Leonor'' bestaan uit verse wat die vorm van ’n briefwisseling aanneem. Volgens ''Tiempo Argentino'' is die bundel in vyf afdelings verdeel: ''De la calidez de un hogar'', ''Del cuidado y la felicidad'', ''De la sepultura del ángel'', ''De la vejez'' en ''De la despedida''.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> Die werk ontwikkel deur die uitruiling van gedigte tussen Leonor en Benicio, wat temas soos liefde, herinnering, verlange en sterflikheid ondersoek. Die struktuur van die bundel is deur kritici verbind met die tradisie van die literêre briefwisseling.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> == Tematiek == Die sentrale temas van die bundel sluit liefde, verlies, geheue, verganklikheid en die soeke na betekenis in. Volgens ''La Prensa'' bestaan die werk uit "cartas en forma de poemas" wat die leser konfronteer met temas soos eensaamheid, verlies en die broosheid van die menslike bestaan.<ref>{{cite web |url=https://www.laprensa.com.ar/Epistolas-profundas-poemas-como-dardos-566807.note.aspx |title=Epístolas profundas, poemas como dardos |website=La Prensa |access-date=2026-06-17}}</ref> Die digter Andrea Marone het die werk beskryf as ’n ''"textualidad afectiva"'' waarin die twee protagoniste ’n dialoog in versvorm ontwikkel wat emosionele en filosofiese vrae ondersoek.<ref>{{cite web |url=https://aullidolit.com/una-muestra-leonor-poemario-pablo-andres-rial/ |title=Una muestra de Leonor |website=Aullido |access-date=2026-06-17}}</ref> == Publikasie == ''Leonor'' is in 2025 deur die Argentynse uitgewer Caleta Olivia gepubliseer. Die bundel bestaan uit 68 bladsye en dra die ISBN 978-987-8430-67-6.<ref name="letr" /> Die boek vorm deel van Rial se poëtiese oeuvre saam met ander bundels soos ''La casa de barro'', ''Aves desplumadas'' en ''Forzado a viajar''.<ref>{{cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-considero-que-en-la-poesia-reside-lo-bello-y-lo-atemporal |title=Pablo Andrés Rial: considero que en la poesía reside lo bello y lo atemporal |website=Agencia Paco Urondo |access-date=2026-06-17}}</ref> == Kritiese ontvangs == Die bundel het aandag ontvang in verskeie literêre en kulturele publikasies in Argentinië en Latyns-Amerika. ''El Espectador'' het die werk beskryf as ’n kombinasie van poësie en die epistolêre genre en het fragmente uit die bundel gepubliseer as voorbeeld van die literêre dialoog tussen die twee protagoniste.<ref name="elesp" /> ''Tiempo Argentino'' het die bundel omskryf as ’n ''"diálogo en clave poética"'' en beklemtoon dat die boek ’n narratiewe dimensie ontwikkel deur die opeenvolgende briewe tussen Leonor en Benicio.<ref>{{cite web |url=https://www.tiempoar.com.ar/ta_article/leonor-dialogo-clave-poetica/ |title=Leonor: diálogo en clave poética |website=Tiempo Argentino |access-date=2026-06-17}}</ref> ''Revista Ruda'' het die bundel beskryf as ’n poëtiese ruimte waarin herinnering, emosie en taal voortdurend met mekaar in gesprek tree.<ref>{{cite web |url=https://revistaruda.com/2025/09/24/leonor-hurgar-en-el-poema/ |title=Leonor: hurgar en el poema |website=Revista Ruda |access-date=2026-06-17}}</ref> ''Aullido'' het fragmente uit die werk gepubliseer en die emosionele karakter van die briefwisseling tussen die protagoniste beklemtoon.<ref>{{cite web |url=https://aullidolit.com/una-muestra-leonor-poemario-pablo-andres-rial/ |title=Una muestra de Leonor |website=Aullido |access-date=2026-06-17}}</ref> == Agtergrond == In ’n onderhoud met ''Agencia Paco Urondo'' het Rial verduidelik dat hy Leonor en Benicio as twee afsonderlike stemme ontwikkel het. Volgens die skrywer dien die briefwisseling as ’n middel om temas soos liefde, afskeid, herinnering en die verloop van tyd te ondersoek.<ref>{{cite web |url=https://www.agenciapacourondo.com.ar/cultura/pablo-andres-rial-considero-que-en-la-poesia-reside-lo-bello-y-lo-atemporal |title=Pablo Andrés Rial: considero que en la poesía reside lo bello y lo atemporal |website=Agencia Paco Urondo |access-date=2026-06-17}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Boeke van 2025]] [[Kategorie:Poësieboeke]] [[Kategorie:Argentynse literatuur]] [[Kategorie:Spaanstalige boeke]] 2ceq2gehp7m9pyluusqtqe1sr1qnpo9 0 463325 2925748 2923333 2026-08-17T06:42:24Z Jcb 223 2925748 wikitext text/x-wiki '''March and March''' (gestig in Maart 2024)<ref>https://iol.co.za/news/politics/2025-07-26-is-this-the-new-south-africa-march-and-march-ngo-demands-ids-at-kzn-public-hospitals/</ref> is 'n [[Suid-Afrikaanse]] burgerlike organisasie wat op vreedsame protesaksie teen onwettige immigrasie fokus.<ref>{{cite web |title=About our movement |url=https://marchandmarch.org.za/about |website=marchandmarch.org.za |access-date=28 Junie 2026}}</ref><ref name="pilane">{{Cite web |last=Pilane |first=Reitumetse |date=2026-06-23 |title=Police watch as anti-foreigner marchers vandalise businesses, join inspections |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-06-23-police-look-on-as-anti-foreigner-marchers-vandalise-businesses-join-inspections/ |access-date=2026-06-26 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref><ref name="farmer">{{Cite web |last=Farmer |first=Ben |date=21 Junie 2026 |title=Thousands of migrants flee South Africa ahead of anti-foreigner ultimatum |url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/terror-and-security/thousands-flee-south-africa-ahead-anti-foreigner-ultimatum/ |website=The Telegraph}}</ref> Die beweging word geassosieer met [[Operation Dudula|Operasie Dudula]] en [[Patriotic Alliance]] se oproep om onwettige en ongedokumenteerde immigrante te deporteer, met die slagspreuk ''Mabahambe'' (Hulle moet gaan) tydens demonstrasies. In 2026 het hul demonstrasies en protesoptogte landwyd versprei en is gekoppel aan 'n aantal [[xenofobie]]se en gewelddadige optrede teen buitelanders.<ref name="pilane" /><ref name="farmer" /><ref>{{Cite web |last=Cooks |first=Tim |date=26 Junie 2026 |title=What is behind South Africa's anti-immigrant protests? |url=https://www.reuters.com/world/africa/what-is-behind-south-africas-anti-immigrant-protests-2026-06-26/ |access-date=26 Junie 2026 |website=Reuters}}</ref> Die March and March het die eerste keer prominensie in Suid-Afrikaanse en internasionale nuusmedia in 2025 verwerf,<ref>{{Cite web |date=2026-05-11 |title='It's organised intimidation': New wave of anti-migrant violence sweeps South Africa |url=https://www.france24.com/en/africa/20260511-organised-intimidation-new-wave-anti-migrant-violence-south-africa |access-date=2026-05-20 |website=France 24 |language=en}}</ref> toe hulle hulself by openbare gesondheidsfasiliteite in [[KwaZulu-Natal]] gestasioneer het.<ref>{{Cite web |last=Luke |first=Amahle |last2=Phasha |first2=Koketso |last3=Mlambo |first3=Sihle |last4=Majadibodu |first4=Simon |date=2025-04-09 |title=Is this the new South Africa? March and March NGO demands IDs at KZN public hospitals |url=https://iol.co.za/news/politics/2025-07-26-is-this-the-new-south-africa-march-and-march-ngo-demands-ids-at-kzn-public-hospitals/ |access-date=2026-06-05 |website=IOL |language=en}}</ref> Die beweging het vrywilligers buite regeringsklinieke en hospitale gestasioneer en gefokus op poortwagters. Dit het by Addington-hospitaal, R. K Khan-hospitaal en ander openbare gesondheidsorgfasiliteite plaasgevind. Vrywilligers het daarop aangedring dat 'n ID-dokument getoon moet word om toegang te verkry.<ref>{{Cite web |last=Yoganathan |first=Venilla |date=2025-07-30 |title=Anti-foreigner group ups ante at healthcare facilities |url=https://www.medicalbrief.co.za/anti-foreigner-group-ups-ante-at-healthcare-facilities/ |access-date=2026-06-05 |website=Juta MedicalBrief |language=en-US}}</ref> Aan die begin van 2026 het die leierskap die einde van hul veldtog van hekwagklinieke en hospitale aangekondig;<ref>{{Cite web |last=Sithole |first=Wendy |date=2026-01-07 |title=March-And-March to cease hospitals, clinics blockades |url=https://www.citizen.co.za/berea-mail/news-headlines/2026/01/07/march-and-march-to-cease-hospitals-clinics-blockades/ |access-date=2026-06-05 |website=Berea Mail |language=en}}</ref> en 'n aantal anti-immigrasie-protesoptogte regoor die land georganiseer wat die 2026 anti-immigrantbeweging in Suid-Afrika aan die gang gesit het en 'n '30 Junie'-sperdatum ingestel het.<ref name=":0">{{Cite web |last=O'Regan |first=Victoria |date=2026-06-25 |title=Xenophobic unrest — a crisis co-written by March and March and SA’s political class |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-06-25-xenophobic-unrest-a-crisis-co-written-by-march-and-march-and-sas-political-class/ |access-date=2026-06-26 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die fokus het toe verskuif na protes buite Addington Primary School met MK en Operation Dudula wat saamwerk.<ref>{{Cite web |last=Mabaso |first=Nhlanhla |title=KZN Education MEC criticises ongoing protests at Addington Primary School |url=https://www.ewn.co.za/2026/01/30/kzn-education-mec-criticises-ongoing-protests-at-addington-primary-school |access-date=2026-06-05 |website=EWN |language=en}}</ref> Aan die einde van Maart 2026 het die beweging 'n protes gereël teen die kroning van 'n Nigeriër wat as die Igwe Ndigbo gekroon is in [[Oos-Londen|KuGompo-stad]] in die [[Oos-Kaap]].<ref>{{Cite web |last=Asanda |first=Nini |title=Protest over Nigerian king turns violent in Eastern Cape |url=https://www.sowetan.co.za/news/2026-03-31-protest-over-nigerian-king-turns-violent-in-eastern-cape/|access-date=2026-06-30 |website=Sowetan |language=en}}</ref> Voormalige radio-aanbieder [[Ngizwe Mchunu]], tradisionele leiers, burgerlike bewegings en politieke partye, insluitend [[ActionSA]], en die [[Patriotic Alliance]], het by die demonstrasie aangesluit en die seremonie as onwettig veroordeel. Die demonstrasies het gewelddadig geword met motors en winkels van buitelandse burgers wat aan die brand gesteek is.<ref>{{Cite web |last=Nel |first=Brandon |title=Eastern Cape protests turn violent over Nigerian kings coronation|url=https://capetimes.co.za/news/2026-03-31-eastern-cape-protests-turn-violent-over-nigerian-kings-coronation/|access-date=2026-06-30 |website=Capetimes.co.za |language=en}}</ref> ==Leierskap== March and March is geregistreer as 'n [[nie-winsgewende organisasie]]<ref>{{Cite news |last=Pindulaadmin |date=Mei 2026 |title=March and March |url=https://www.pindula.co.zw/March_and_March |access-date=5 Junie 2026 |work=Pindula}}</ref> en word gelei deur [[Jacinta Ngobese-Zuma]]. Ngobese-Zuma is 'n bekroonde voormalige radiopersoonlikheid wat as radio-aanbieder op Vuma FM gewerk het.<ref>{{cite web |title=Presenter takes legal action against Vuma FM over termination of contract |url=https://sundaytribune.co.za/news/2025-08-27-presenter-takes-legal-action-against-vuma-fm-over-termination-of-contract/ |website=sunday tribune.co.za |access-date=28 Junie 2026}}</ref> Sy is in 2025 sonder redes van die stasie ontslaan.<ref>{{cite web |title=Presenter takes legal action against Vuma FM over termination of contract |url=https://sundaytribune.co.za/news/2025-08-27-presenter-takes-legal-action-against-vuma-fm-over-termination-of-contract/ |website=sunday tribune.co.za |access-date=28 Junie 2026}}</ref> Dit is aanvanklik gekenmerk as 'n burgergeleide groep in Durban, wat staatsmislukkings aanspreek.<ref>{{Cite web |last=Simelane |first=Bheki C. |date=2026-04-29 |title=March and March moves into Gauteng as anti-foreigner sentiment swells ahead of elections |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-04-29-march-and-march-moves-into-gauteng-as-anti-foreigner-sentiment-swells-ahead-of-elections/ |access-date=2026-05-20 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Namate die organisasie gegroei het, het die groep begin fokus op onwettige migrante en hul bydrae tot Suid-Afrika se huidige uitdagings. Kritici en ander kommentators het aangevoer dat staatsbeleid oor grensbeheer, dienslewering en misdaad ook faktore is.<ref>{{Cite news |last=Gumede {{!}} AP |first=Mogomotsi Magome and Michelle |date=2026-04-29 |title=Hundreds march in Johannesburg against illegal migration as shops shut over looting fears. |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/29/south-africa-illegal-immigration-march-protests/c4250f8a-43cd-11f1-b19d-32431046b5b4_story.html |access-date=2026-05-20 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Die organisasie het takke in verskeie provinsies, en in April en Mei 2026 het March en March demonstrasies teen ongedokumenteerde migrante in [[Pretoria]], [[Johannesburg]] en [[Durban]] georganiseer.<ref>{{Cite news |last=Mabona |first=Warren |date=28 April 2026 |title=Pretoria disrupted by anti-immigrant march |url=https://groundup.org.za/article/pretoria-disrupted-by-anti-immigrant-march/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260507144200/https://groundup.org.za/article/pretoria-disrupted-by-anti-immigrant-march/ |archive-date=7 Mei 2026 |access-date=25 May 2026 |work=GroundUp |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sebata |first=Silindelo |date=29 April 2026 |title=March and March turns focus to Johannesburg |url=https://www.enca.com/news-top-stories-videos/march-and-march-turns-focus-johannesburg |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520043921/https://www.enca.com/news-top-stories-videos/march-and-march-turns-focus-johannesburg |archive-date=20 Mei 2026 |access-date=25 Mei 2026 |work=[[ENCA]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Buthelezi |first=Siphesihle |date=21 April 2026 |title=March and March Durban CBD clean-up campaigns: Concern over business disruptions |url=https://iol.co.za/mercury/news/2026-04-21-march-and-march-durban-cbd-clean-up-campaigns-concern-over-business-disruptions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520043918/https://iol.co.za/mercury/news/2026-04-21-march-and-march-durban-cbd-clean-up-campaigns-concern-over-business-disruptions/ |archive-date=20 Mei 2026 |access-date=25 Mei 2026 |work=Independent Online |language=en}}</ref> Verslae lui dat ten minste twee Nigeriese mans in afsonderlike voorvalle in Johannesburg gedurende hierdie tydperk dood is.<ref>{{Cite news |last=Onje |first=Ojochenemi |date=28 April 2026 |title=Two Nigerians killed in fresh xenophobic attacks in South Africa |url=https://businessday.ng/news/article/two-nigerians-killed-in-fresh-xenophobic-attacks-in-south-africa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520043918/https://businessday.ng/news/article/two-nigerians-killed-in-fresh-xenophobic-attacks-in-south-africa/ |archive-date=20 Mei 2026 |access-date=25 Mei 2026 |work=BusinessDay |language=en}}</ref> Nog 'n burgerlike aktivis en leier van die Insizwa Nobunsizwa Development Foundation, Nkosikhona ‘Phakel’umthakathi’ Ndabandaba, wat by die demonstrasies wat deur March en March georganiseer is, aangesluit en gelei het, het gesê: "Ons pleit nie vir enige geweld teen ons broers en susters uit ander lande nie. Al wat ons wil hê, is dat hulle wettiglik in ons land kom en dat hulle nie ons kinders dwelms moet voer of allerhande misdade moet pleeg nie."<ref>{{cite web |last1=Hope |first1=Ntanzi |title=KZN police, March and March pledge peaceful protests on Junie 30 |url=https://iol.co.za/news/south-africa/kwazulu-natal/2026-06-26-civil-society-leaders-in-kwazulu-natal-advocate-for-peaceful-protests-ahead-of-june-30-deadline/ |website=iol.co.za |access-date=28 Junie 2026}}</ref> Die organisasie beweer dat hulle apolities is, maar is gekoppel aan die [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto weSizwe]] (MK) politieke party.<ref name=":0" /> ===30 Junie sperdatum en protesaksies=== March and March-filiaal en leier van Insizwa nobunsizwa Nkosikhona Ndabandaba het 'n kennisgewing uitgereik vir alle onwettige buitelanders in Suid-Afrika om te vertrek. Die datum van 30 Junie 2026 is die eerste keer op 7 Desember 2025 uitgereik as 'n kennisgewing van ses maande om hulle toe te laat om voor te berei vir vertrek.<ref>{{cite web |last1=Buthelezi |first1=Siphesihle |title=Anti-illegal immigration group reassures public ahead of June 30 deadline |url=https://iol.co.za/mercury/news/2026-05-28-anti-illegal-immigration-group-reassures-public-ahead-of-june-30-deadline/ |website=iol.co.za |access-date=1 Julie 2026}}</ref> Die sperdatum het paniek veroorsaak onder vlugtelinggemeenskappe en burgerlike samelewingsgroepe. Vroeg in Junie het duisende Malawiese burgers by Sherwood Park in [[Durban]] begin bymekaarkom uit vrees om aangeval te word.<ref>{{cite web |last1=Nxumalo |first1=Sakhiseni |title=Thousands of foreign nationals seek refuge at Durban park as June 30 deadline looms |url=https://www.news24.com/southafrica/news/thousands-of-foreign-nationals-seek-refuge-at-durban-park-as-june-30-deadline-looms-20260612-0836 |website=news24 |access-date=1 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=Comins |first1=Lyse |title=SA xenophobia: Births, rising fury and the state's deportation crackdown |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2026-06-16-sa-xenophobia-births-rising-fury-and-the-state-s-deportation-crackdown/#google_vignette |website=mg|access-date=1 Julie 2026}}</ref> Onwettige immigrante van [[Zimbabwe]] het ook na die Zimbabwiese konsulaat in [[Kaapstad]] begin stroom, in die hoop om Suid-Afrika voor 30 Junie te kan verlaat.<ref>{{cite web |title=Zimbabwean nationals flock to Cape Town Consulate |url=https://www.enca.com/news/zimbabwean-nationals-flock-cape-town-consulate |website=enca |access-date=1 Julie 2026}}</ref> Die onsekerheid oor wat op 30 Junie sou gebeur, het vrees en gerugte regoor die land versprei. Die Suid-Afrikaanse regering het gereageer deur 'n besteding van R600 miljoen aan te kondig om mense te beskerm en potensiële [[geweld]] te verminder.<ref>{{cite web |last1=Massango |first1=Alberto |title=South African Government announces R600-million plan to address xenophobic unrest |url=https://aimnews.org/2026/06/28/south-african-government-announces-r600-million-plan-to-address-xenophobic-unrest/ |website=aimnews |access-date=1 Julie 2026}}</ref> Die waarnemende polisieminister, [[Firoz Cachalia]], het onthul dat R600 miljoen van die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) herlei is om operasionele gereedheid te verseker voor die beplande landwye betogings op 30 Junie.<ref>{{cite web |last1=Nel |first1=Brandon |title=Police pour R600m into 30 Junie security plan |url=https://iol.co.za/news/2026-06-23-police-pour-r600m-into-june-30-security-plan/ |website=iol.co.za |access-date=1 Julie 2026}}</ref> Op die vasgestelde dag van 30 Junie was meer as 20 burgerlike groepe deel van proteste wat in alle provinsies van Suid-Afrika georganiseer is. Volgens ''[[Mail & Guardian]]'' "was die betogings grootliks vreedsaam, met optoggangers wat deur die loop van die dag deur polisiebeamptes vergesel is."<ref>{{cite web |last1=M&G Reporters |title=30 Junie demonstrations conclude relatively peacefully |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2026-06-30-30-june-demonstrations-conclude-relatively-peacefully/ |website=mg |access-date=1 Julie 2026}}</ref> Groot skares betogers is gesien in stede soos Johannesburg, Durban, [[Oos-Londen|KuGompo]], [[Bloemfontein]], [[Pretoria]] en Kaapstad, terwyl kleiner skares byeengekom het in dorpe soos [[Hermanus]], [[Gqeberha]], [[Kroonstad]], [[Zeerust]], [[Tzaneen]], [[Thohoyandou]] en [[Kimberley]], met geïsoleerde voorvalle van intimidasie en geweld.<ref>{{cite web |last1=iol Repoters |title=How June 30 unfolded: Peaceful protests, isolated violence and a movement that isn't over |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2026-06-30-june-30-d-day-comes-and-goes-as-peaceful-protests-mark-anti-immigration-day/ |access-date=1 Julie 2026}}</ref> In [[Hillbrow]] is drie Nigeriërs in hegtenis geneem nadat hulle op betogers geskiet het en 'n 17-jarige gewond het.<ref>{{cite web |last1=Ngcobo, Maseko |first1=Khanyisile, Nomsa |title=Thousands of anti-migrant protesters march in South Africa amid heavy police presence |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy4eq1l184po |website=bbc |access-date=1 Julie 2026}}</ref> Optogte het ook plaasgevind in townships soos Thembisa, [[Soweto]], [[Thokoza]], [[Tsakane]], [[EMalahleni]] en [[Nquthu]].<ref>{{cite web |last1=Mothoa |first1=Seipati |title=Thembisa protesters vow to keep marching until foreign-run shops close |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2026-06-30-thembisa-protesters-vow-to-keep-marching-until-foreign-run-shops-close/ |website=timeslive |access-date=1 Julie 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=NovaNews Reporters |title=30 Junie shutdown: Here's what's happening - Live updates |url=https://novanews.co.za/30-june-shutdown-heres-whats-happening/ |website=novenews |access-date=1 Julie 2026}}</ref> Die totale aantal landwye proteste word as 120 aangemeld, met 108 vreedsaam, terwyl 12 voorvalle van geweld aangemeld is.<ref>{{cite web |last1=Majadibodu |first1=Simon |title=NatJoints: Most of 900 arrested during June 30 protests were illegal foreigners |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2026-07-01-natjoints-most-of-900-arrested-during-june-30-protests-were-illegal-foreigners/ |website=iol.co.za |access-date=1 Julie 2026}}</ref> ==Sien ook== *[[Xenofobie in Suid-Afrika]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Demografie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Onluste in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse samelewing]] 3y0et4scjh7hq2zhvz311zqehdwpkfc 0 463673 2925794 2917974 2026-08-17T11:47:12Z Jcb 223 2925794 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Julie 2026}} {{Inligtingskas Outeur | naam = Nico Moolman | bynaam = "Zembe Malaisha (The Axe that gathers" | Nasionaliteit = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 25 Januarie 1948 | geboorteplek = | dood_datum = 25 Augustus 2025 (op 77) | sterfteplek = Utrecht,[[Kwazulu-Natal]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer,amateur-historikus, versamelaar | bekend = The Boer Whore | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | genre = | bekende_werke = | party = | godsdiens = | eggenoot = Naomi Moolman | kinders = 4 | webblad = | handtekening = }} '''Nico Moolman''' (15 Januarie 1948 – 25 Augustus 2025) was 'n Suid-Afrikaanse skrywer, amateur-historikus en kultuurversamelaar.<ref>https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/skrywer-en-versamelaar-nico-moolman-oorlede/</ref> Hy is veral bekend vir sy historiese navorsing oor die [[Anglo-Boereoorlog]] en as die skrywer van die boek ''The Boer Whore'', wat as direkte inspirasie gedien het vir die bekroonde [[Afrikaans|Afrikaanse]] roman en verhoogproduksie ''Kamphoer''.<ref name="ball">https://www.jonathanball.co.za/product-author/nico-moolman/</ref> == Vroeë lewe en loopbaan == Moolman het die grootste deel van sy lewe in die [[Vaaldriehoek]] gewoon en gewerk, waar hy vir jare lank verbonde was aan [[Yskor ]] wat later ''Mittal'' genoem is ,in [[Vanderbijlpark]].<ref>https://www.citizen.co.za/vaalweekblad/news/2025/08/26/beskermheer-van-sa-geskiedenis-sterf/</ref> Ten spyte van sy korporatiewe loopbaan het hy 'n lewenslange passie vir geskiedenis gekoester, met 'n spesifieke fokus op die Anglo-Boereoorlog.<ref>https://www.netwerk24.com/stemme/profiele/storieman-nico-moolman-hou-geskiedenis-lewend-20220818</ref> Oor die loop van etlike dekades het hy hom toegewy aan die insameling, bewaring en digitalisering van historiese foto's, glasnegatiewe en argivale dokumente, waarvan hy baie later aan die Bloemfonteinse Argief teruggeskenk het.<ref>https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/nico-moolman-die-man-wat-skatte-versamel/</ref> == Literêre bydrae en ''The Boer Whore'' == [[Lêer:Boer Whore book by Nico Moolman 03.jpg|duimnael|The Boer Whore boek.]] Moolman het gedurende sy lewe meer as 16 boeke geskryf, wat hy in die meeste gevalle as selfpublikasies uitgegee het.Sy bekendste werk is die historiese dokumentêre vertelling ''The Boer Whore'' (2012).<ref name="ball" /> Tydens sy argivale navorsing het Moolman afgekom op die ware en tragiese verhaal van Susan Nell, 'n jong meisie wat tydens die Anglo-Boereoorlog in die [[Winburg]]-konsentrasiekamp deur Britse offisiere verkrag en vir dood agtergelaat is. Sy het egter oorleef nadat 'n [[Basotho]]-egpaar haar gevind en in 'n grot versorg het, waarna sy uiteindelik na [[Europa]] gereis en een van die wêreld se eerste vroulike psigiaters geword het. Hierdie historiese verslag het later as die basis gedien vir Francois Smith se debuutroman ''Kamphoer'' (Tafelberg), asook die hoogs suksesvolle gelyknamige eenvrouvertoning waarin [[Sandra Prinsloo]] die hoofrol vertolk het.<ref>{{Cite web|url=https://www.quicket.co.za/events/308399-kultura-fees-sandra-prinsloo-in-kamphoer-die-verhaal-van-susan-nell/|title=Book tickets for Kultura-fees: Sandra Prinsloo in Kamphoer die verhaal van Susan Nell|website=www.quicket.co.za|language=en|access-date=2026-07-17}}</ref> == Erkenning en die Buskruit en Laventel-museum == In Maart 2021 is Moolman deur die [[Russiese]] ambassadeur in [[Suid-Afrika]], Ilya Rogachev, in Utrecht vereer vir sy omvattende navorsing oor die historiese bande tussen die Boere en die Russe wat gedurende die Anglo-Boereoorlog aan die [[Boererepubliek|Boere-republieke]] se kant geveg het.<ref>https://www.netwerk24.com/sarie/boeke/boek-afrikaanse-fotograaf-se-vriendskap-met-die-russe-20210511</ref><ref>https://www.citizen.co.za/vaalweekblad/news/2021/03/26/skrywer-uit-vaal-deur-russe-vereer-vir-navorsing-oor-anglo-boereoorlog/</ref> Moolman en sy vrou, Naomi (met wie hy in 1970 getroud is), het hulle later gevestig op die plaas Cesaréa net buite Utrecht in [[KwaZulu-Natal]].<ref>https://www.citizen.co.za/vaalweekblad/news/2023/02/16/lewensliggies-se-baadjie-kuier-saam-met-nico-in-hongkong/</ref><ref>https://novanews.co.za/bloemnewsexpress/geliefde-storieman-van-utrecht-oorlede/</ref> Hier het hy sy eie huismuseum, genaamd die Buskruit en Laventel Plaasmuseum (in Engels bekend as ''Cordite and Cologne''), bedryf. Die museum huisves 'n massiewe versameling historiese kultuurskatte, militêre gedenkplate en Afrikana. == Mysoektog dokumentêr == In 2021 het Moolman, [[Wessel Mostert]], Tumelo Mokoena, Piet Lombard, Theo Molebatsi, [[Twin Mosia]], Leon Meyer en Dawie Fourie 'n reis per perdekar deur Suid-Afrika onderneem; hulle het in Vereeniging, Gauteng, begin en deur verskeie dorpe in die Vrystaat gereis voordat hulle in Utrecht, KwaZulu-Natal, aangekom het.<ref>{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/groep-reis-van-vegkop-na-amajuba-in-n-spaaider-20210420|title=Groep reis van Vegkop na Amajuba in ’n spaaider|last=Smith|first=Charles|website=Netwerk24|language=af-ZA|access-date=2026-07-17}}</ref> Die span het 'n dokumentêr genaamd ''Mysoektog'' verfilm met behulp van 'n Kaapse kar en ses perde, en sodoende uitgebeeld hoe daar in die ou dae gereis is.<ref>{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/n-perdekarreis-vir-die-boeke-20210514|title=’n Perdekarreis vir die boeke|last=Barnard|first=Jandrí|website=Netwerk24|language=af-ZA|access-date=2026-07-17}}</ref> Moolman is op 25 Augustus 2025 in die ouderdom van 77 jaar in Utrecht oorlede, kort nadat hy sy laaste digbundel, ''Amper daar'', gefinaliseer het.<ref>https://www.netwerk24.com/kunste/aktueel/kultuurgees-skrywer-nico-moolman-het-aarde-verlaat-20250826-0863</ref> == Geselekteerde bibliografie == * ''Kuier in 'n Plaaskombuis'' (2005)<ref>https://journals.co.za/doi/10.10520/EJC30659</ref> * ''South Africa at a Canter: A Cultural Rhapsody''.<ref>https://www.abebooks.com/book-search/author/nico-moolman/</ref> * ''The Boer Whore'' (2012)<ref>https://www.goodreads.com/author/show/6168780.Nico_Moolman</ref> * ''Dankie, Generaal: Op die spoor van 'n oorlogspeurder''<ref>https://www.citizen.co.za/vaalweekblad/news/2018/08/30/sloet-steenkamp-leef-liggies/</ref> * ''Karrenmelk vir Ta Nonnie'' (2015) * ''Sij'' * ''Die Pienk Traaisiekel'' * ''Uit Ouma se Uitsetkist'' * ''Die groot Kwilt'' * ''Amper daar'' (Digbundel, 2025) == Bronne/Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse historici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Mense van die Vrystaat]] [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] fwjtwn9iicyvhp4hjrkuooqk3h041ic 0 463864 2925738 2918027 2026-08-17T06:21:52Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2925738 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër|naam=Tersia Marshall|orde=Lid van die [[Mpumalanga Provinsiale Wetgewer]]|termynaanvang=14 Junie 2024|termyneinde=16 Julie 2026|sterftedatum={{SDEO|1980|9|14|2026|7|16}}|geboortedatum=14 September 1980|party=[[Demokratiese Alliansie]]|sterfteplek=[[Rustenburg]], Noordwes, Suid-Afrika|nasionaliteit=Suid-Afrikaner}} '''Tersia Marshall''' ([[14 September]] [[1980]] – [[16 Julie]] [[2026]]) was 'n Suid-Afrikaanse politikus en prokureur wat van 2024 tot haar dood in 2026 'n lid [[Mpumalanga Provinsiale Wetgewer]] was, waar sy die [[Demokratiese Alliansie]] verteenwoordig het. Sy was tussen 2016 en 2024 'n raadslid in die [[Mbombela Plaaslike Munisipaliteit]]. == Loopbaan == Marshall was 'n prokureur.<ref name="News24">{{Cite web|url=https://www.news24.com/everyday-hero-tersia-marshall-crusader-saved-many-from-hunger-20200717|title=Everyday Hero {{!}} Tersia Marshall: Crusader saved many from hunger|website=News24|language=en-US|access-date=2026-07-16}}</ref> In 2015 het sy by die [[Demokratiese Alliansie]] aangesluit. Sy is tydens die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|2016 munisipale verkiesing]] as 'n wyksraadslid in the [[Mbombela Plaaslike Munisipaliteit]] verkies.<ref name="DA MP">{{Cite web|url=https://mpumalanga.da.org.za/2024/06/da-in-mpumalanga-assembles-strong-caucus-for-seventh-provincial-legislature|title=DA in Mpumalanga assembles strong caucus for Seventh Provincial Legislature|website=Democratic Alliance - Mpumalanga|access-date=2026-07-16}}</ref> In 2020 het Marshall beplan om haar eie regspraktyk te stig, maar die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] en die daaropvolgende inperking het haar gedwing om daardie planne uit te stel. Gedurende die vroeë maande van die pandemie het sy kos aan honger inwoners in haar kiesafdeling versprei. In Julie 2020 het ''[[News24]]'' haar as 'n "alledaagse held" beskryf vir haar werk om voedselsekuriteit in haar gemeenskap te bevorder.<ref name="News24" /> Tydens die DA se provinsiale kongres wat in Oktober 2020 gehou is, is sy as die voorsitter van die party se provinsiale dissiplinêre-komitee verkies.<ref>{{Cite web|url=https://mpumalanga.da.org.za/2020/10/mpumalanga-da-leaders-jane-sithole-bosman-grobler-re-elected-unopposed|title=Mpumalanga DA Leaders Jane Sithole, Bosman Grobler re-elected unopposed|website=Democratic Alliance - Mpumalanga|access-date=2026-07-16}}</ref> Sy het nie vir herverkiesing as 'n wyksraadslid tydens die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021 plaaslike verkiesing]] gestaan nie.<ref name="DA MP" /> Sy is eerder via die partylys terug tot die raad verkies.<ref>{{Cite web|url=https://www.elections.org.za/pw/Documents/LGE2021_Councillors_9_Nov_2021.pdf|title=LGE2021 Councillor Lists - 9 Nov 2021|date=9 November 2021|website=Electoral Commission of South Africa|access-date=17 Julie 2026}}</ref> Marshall is tot die [[Mpumalanga Provinsiale Wetgewer]] in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 provinsiale verkiesing]] verkies, toe die DA ses setels gewen het.<ref name="DA MP"/><ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/mpumalanga-news/news-headlines/local-news/2024/06/14/new-faces-take-the-lead-in-mpumalanga-provincial-legislature/|title=New faces take the lead in Mpumalanga Provincial Legislature|date=2024-06-14|website=Mpumalanga News|access-date=2026-07-16}}</ref> As die party se woordvoerder vir die Landbou, Landelike Ontwikkeling, Grond en Omgewingsake-portefeulje, het sy die [[Valke (SAPD)|Valke]] versoek om die beweerde misbruik van openbare fondse by die provinsiale departement deeglik te ondersoek nadat die agentskap in Februarie 2025 'n korrupsie-ondersoek van stapel gestuur het.<ref>{{Cite web|url=https://highveldchronicle.co.za/articles/hawks-probe-allegations-of-fraud-in-mpumalanga-agriculture-department-4415|title=Hawks probe allegations of fraud in Mpumalanga Agriculture department - Highveld Chronicle|website=highveldchronicle.co.za|access-date=2026-07-16}}</ref> In Mei 2026 het Marshall aangevoer dat geslagte van inwoners van [[Bosbokrand|Bushbuckridge]] steeds onder "sistemiese verwaarlosing" ly, wat sy aan werkloosheid, korrupsie en swak bestuur in die munisipaliteit toegeskryf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/lowvelder/news-headlines/local-news/2026/05/27/bushbuckridge-children-trapped-in-cycle-of-poverty-says-da-mpl/|title=Bushbuckridge children 'trapped in cycle of poverty', says DA MPL|last=Dibakwane|first=Tumelo Waga|date=2026-05-27|website=Lowvelder|access-date=2026-07-16}}</ref> == Persoonlike lewe en dood == Marshall was met 'n boer getroud.<ref name="News24"/> Marshall was op 15 Julie 2026 in 'n motorongeluk in [[Rustenburg]], [[Noordwes]], betrokke. Sy is na Ferncrest-hospitaal oorgeplaas, waar sy die volgende dag aan haar beserings beswyk het.<ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/lowvelder/news-headlines/local-news/2026/07/16/lowveld-mourns-death-of-da-mpl-tersia-marshall/|title=Lowveld mourns death of DA MPL Tersia Marshall|last=Dibakwane|first=Tumelo Waga|date=2026-07-16|website=Lowvelder|access-date=2026-07-16}}</ref> Die DA het hulde aan Marshall gebring en in 'n plasing op [[X (sosiale netwerk)|X]] geskryf dat "sy onthou sal word vir haar toegewyde diens en bydrae tot die mense van Mpumalanga." == Verwysings == {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== *[https://www.pa.org.za/person/tersia-marshall/ Profiel op People's Assembly] {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Tersia Marshall }} {{DEFAULTSORT:Marshall, Tersia}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Politici van die Demokratiese Alliansie]] c274k47uyqblveqw4wcxid841pkpj9f 2925739 2925738 2026-08-17T06:24:41Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2925739 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër|naam=Tersia Marshall|orde=Lid van die [[Mpumalanga Provinsiale Wetgewer]]|termynaanvang=14 Junie 2024|termyneinde=16 Julie 2026|sterftedatum={{SDEO|1980|9|14|2026|7|16}}|geboortedatum=14 September 1980|party=[[Demokratiese Alliansie]]|sterfteplek=[[Rustenburg]], Noordwes, Suid-Afrika|nasionaliteit=Suid-Afrikaner}} '''Tersia Marshall''' ([[14 September]] [[1980]] – [[16 Julie]] [[2026]]) was 'n Suid-Afrikaanse politikus en prokureur wat van 2024 tot haar dood in 2026 'n lid [[Mpumalanga Provinsiale Wetgewer]] was, waar sy die [[Demokratiese Alliansie]] verteenwoordig het. Sy was tussen 2016 en 2024 'n raadslid in die [[Mbombela Plaaslike Munisipaliteit]]. == Loopbaan == Marshall was 'n prokureur.<ref name="News24">{{Cite web|url=https://www.news24.com/everyday-hero-tersia-marshall-crusader-saved-many-from-hunger-20200717|title=Everyday Hero {{!}} Tersia Marshall: Crusader saved many from hunger|website=News24|language=en-US|access-date=2026-07-16}}</ref> In 2015 het sy by die [[Demokratiese Alliansie]] aangesluit. Sy is tydens die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|2016 munisipale verkiesing]] as 'n wyksraadslid in the [[Mbombela Plaaslike Munisipaliteit]] verkies.<ref name="DA MP">{{Cite web|url=https://mpumalanga.da.org.za/2024/06/da-in-mpumalanga-assembles-strong-caucus-for-seventh-provincial-legislature|title=DA in Mpumalanga assembles strong caucus for Seventh Provincial Legislature|website=Democratic Alliance - Mpumalanga|access-date=2026-07-16}}</ref> In 2020 het Marshall beplan om haar eie regspraktyk te stig, maar die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] en die daaropvolgende inperking het haar gedwing om daardie planne uit te stel. Gedurende die vroeë maande van die pandemie het sy kos aan honger inwoners in haar kiesafdeling versprei. In Julie 2020 het ''[[News24]]'' haar as 'n "alledaagse held" beskryf vir haar werk om voedselsekuriteit in haar gemeenskap te bevorder.<ref name="News24" /> Tydens die DA se provinsiale kongres wat in Oktober 2020 gehou is, is sy as die voorsitter van die party se provinsiale dissiplinêre-komitee verkies.<ref>{{Cite web|url=https://mpumalanga.da.org.za/2020/10/mpumalanga-da-leaders-jane-sithole-bosman-grobler-re-elected-unopposed|title=Mpumalanga DA Leaders Jane Sithole, Bosman Grobler re-elected unopposed|website=Democratic Alliance - Mpumalanga|access-date=2026-07-16}}</ref> Sy het nie vir herverkiesing as 'n wyksraadslid tydens die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021 plaaslike verkiesing]] gestaan nie.<ref name="DA MP" /> Sy is eerder via die partylys terug tot die raad verkies.<ref>{{Cite web|url=https://www.elections.org.za/pw/Documents/LGE2021_Councillors_9_Nov_2021.pdf|title=LGE2021 Councillor Lists - 9 Nov 2021|date=9 November 2021|website=Electoral Commission of South Africa|access-date=17 Julie 2026}}</ref> Marshall is tot die [[Mpumalanga Provinsiale Wetgewer]] in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 provinsiale verkiesing]] verkies, toe die DA ses setels gewen het.<ref name="DA MP"/><ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/mpumalanga-news/news-headlines/local-news/2024/06/14/new-faces-take-the-lead-in-mpumalanga-provincial-legislature/|title=New faces take the lead in Mpumalanga Provincial Legislature|date=2024-06-14|website=Mpumalanga News|access-date=2026-07-16}}</ref> As die party se woordvoerder vir die Landbou, Landelike Ontwikkeling, Grond en Omgewingsake-portefeulje, het sy die [[Valke (SAPD)|Valke]] versoek om die beweerde misbruik van openbare fondse by die provinsiale departement deeglik te ondersoek nadat die agentskap in Februarie 2025 'n korrupsie-ondersoek van stapel gestuur het.<ref>{{Cite web|url=https://highveldchronicle.co.za/articles/hawks-probe-allegations-of-fraud-in-mpumalanga-agriculture-department-4415|title=Hawks probe allegations of fraud in Mpumalanga Agriculture department - Highveld Chronicle|website=highveldchronicle.co.za|access-date=2026-07-16}}</ref> In Mei 2026 het Marshall aangevoer dat geslagte van inwoners van [[Bosbokrand|Bushbuckridge]] steeds onder "sistemiese verwaarlosing" ly, wat sy aan werkloosheid, korrupsie en swak bestuur in die munisipaliteit toegeskryf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/lowvelder/news-headlines/local-news/2026/05/27/bushbuckridge-children-trapped-in-cycle-of-poverty-says-da-mpl/|title=Bushbuckridge children 'trapped in cycle of poverty', says DA MPL|last=Dibakwane|first=Tumelo Waga|date=2026-05-27|website=Lowvelder|access-date=2026-07-16}}</ref> == Persoonlike lewe en dood == Marshall was met 'n boer getroud.<ref name="News24"/> Marshall was op 15 Julie 2026 in 'n motorongeluk in [[Rustenburg]], [[Noordwes]], betrokke. Sy is na Ferncrest-hospitaal oorgeplaas, waar sy die volgende dag aan haar beserings beswyk het.<ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/lowvelder/news-headlines/local-news/2026/07/16/lowveld-mourns-death-of-da-mpl-tersia-marshall/|title=Lowveld mourns death of DA MPL Tersia Marshall|last=Dibakwane|first=Tumelo Waga|date=2026-07-16|website=Lowvelder|access-date=2026-07-16}}</ref> Die DA het hulde aan Marshall gebring en in 'n plasing op [[X (sosiale netwerk)|X]] geskryf dat "sy onthou sal word vir haar toegewyde diens en bydrae tot die mense van Mpumalanga." == Verwysings == {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== *[https://www.pa.org.za/person/tersia-marshall/ Profiel op People's Assembly] {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Tersia Marshall }} {{DEFAULTSORT:Marshall, Tersia}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Politici van die Demokratiese Alliansie]] cvcx1ty5248j0crbuda2vx8j9vtz85d 0 463911 2925639 2918099 2026-08-16T18:14:27Z Aliwal2012 39067 2925639 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[13 Augustus]] [[1978]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:41:21.57 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +47,44&nbsp;s | 13 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | +1:39.76 | 11 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1 Ronde | 6 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 53 | +1 Ronde | 5 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1 Ronde | 21 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 53 | +1 Ronde | 10 | |- ! 8 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 17 | |- ! 9 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | Martini-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 26 | |- ! NC | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | +7 Rondes | 22 | |- ! NC | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | +7 Rondes | 25 | |- ! DQ | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Hinder by wegsprong | 19 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Ongeluk | 14 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ongeluk | 23 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 31 | Ratkas | 3 | |- ! DQ | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 28 | Hinder by wegsprong | 12 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 27 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrll]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 15 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 16 | |- ! NF | 23 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ongeluk | 18 | |- ! NF | 29 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ongeluk | 20 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 7 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 2 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] rpzqcin10hi0mva1gl9x6jqlgh3tgnj 0 464012 2925792 2922089 2026-08-17T11:44:51Z Jcb 223 2925792 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nevus flammeus nuchae ("stork bite" "Storchenbiss").JPG|duimnael|'n baba met 'n salmpiesmerk agter die nek.]] '''Nevus simplex,''' algemeen bekend as ’n '''''salmpiesmerk''''' of '''''ooievaarbyt'','''<ref name="derm">{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|date=2023-10-26|website=DermNet®|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> is 'n rooi of pienk vlek wat gewoonlik op die voorkop, agter die nek, ooglede of neusbrug van pasgebore babas verskyn<ref>{{Cite web|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/salmon+patch|title=salmon patch|website=TheFreeDictionary.com|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> .Nevus simplex kan by soveel as 1 uit elke 3 pasgeborenes waargeneem word. <ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/a_to_z/vascular-birthmarks-a-to-z|title=Vascular Birthmarks|date=2019-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref>Hierdie toestand is nie gevaarlik nie en verdwyn dikwels spontaan oor tyd. == Kenmerke van Nevus Simplex == Hierdie geboortemerk is gewoonlik plat en manifesteer as pienk tot rooi vlekke op die vel van ’n pasgebore baba. Die rande van die merk is vaag en onreëlmatig, wat dit onderskei van ander meer gedefinieerde vel afwykings.<ref>{{Cite web|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21975-stork-bite|title=What’s a Stork Bite?|website=Cleveland Clinic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260613072345/https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21975-stork-bite|archive-date=2026-06-13|access-date=2026-07-22|url-status=live}}</ref> Dit kom meestal voor op die voorkop, ooglede, agterkant van die nek of soms op die kopvel.<ref>{{Cite journal |last=Juern |first=Anna M. |last2=Glick |first2=Zoey R. |last3=Drolet |first3=Beth A. |last4=Frieden |first4=Ilona J. |date=2010-11-01 |title=Nevus simplex: A reconsideration of nomenclature, sites of involvement, and disease associations |url=https://www.jaad.org/article/S0190-9622(09)02111-2/abstract |journal=Journal of the American Academy of Dermatology |language=English |volume=63 |issue=5 |pages=805–814 |doi=10.1016/j.jaad.2009.08.066 |issn=0190-9622}}</ref> ’n Belangrike kenmerk is dat die kleur van die merk dikwels donkerder word wanneer die baba huil, koors het of aan temperatuur veranderinge blootgestel word. Nevus simplex is goedaardig en hou geen gesondheidsrisiko’s in nie; dit verdwyn dikwels spontaan binne die eerste 12 tot 18 maande van die kind se lewe, hoewel merke op die nek soms langer kan aanhou. == Oorsake van Nevus Simplex == Die primêre oorsaak is die oppervlakkige uitbreiding van kapillêre naby die epidermis,<ref name="derm" /> wat lei tot ’n verhoogde sigbaarheid van hierdie bloedvate op die veloppervlak. Hierdie kapillêre dilatasie is nie ’n teken van patologie nie, maar eerder ’n normale variasie in vaskulêre ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/001388.htm|title=Stork bite: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=medlineplus.gov|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> Die vlekke word dus gevorm deur ’n plaaslike ophoping van bloedvloei in die klein vaatjies. == Behandeling == Behandeling in die meeste gevalle is nie nodig nie, aangesien hierdie merk goedaardig is.Klinies verdwyn die vlekke spontaan binne die eerste 12 tot 18 maande van ’n kind se lewe.<ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/a_to_z/vascular-birthmarks-a-to-z|title=Vascular Birthmarks|date=2019-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} nkpd9l68t33dhgq4mm3041olzfrzozn 0 464023 2925762 2922105 2026-08-17T07:43:03Z Jcb 223 2925762 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Abrus laevigatus | authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]], (1836) | synonyms = }} Die '''minnaarsboontjie''' ''(Abrus laevigatus)'' is 'n meerjarige, houtagtige [[klimplant]] met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter hoog kan groei.<ref name="sanbi">{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die somermaande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Ná [[bestuiwing]] ontwikkel daar langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of [[donkerbruin]] [[sade]] bevat.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantingsmeganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == 'n Aftreksel van die plantwortel word gebruik om [[oogsiektes]] te verlig en om [[lintwurm]]besmetting, [[bilharzia]], [[asma]] en [[gonorree]] te behandel.<ref name="sanbi" /> Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige [[farmakologie|farmakologiese studies]] op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings bevestig. == Bewaringstatus == Volgens die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut]] (SANBI) word ''Abrus laevigatus'' nie as bedreig beskou nie.<ref>https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1</ref> Die spesie kom wydverspreid voor, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van 'n afname wat enige bedreiging toon nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Abrus|laevigatus]] 6k9sa88244ljwq2ga1aprkt07cdjhu7 0 464102 2925652 2921445 2026-08-16T18:32:39Z Aliwal2012 39067 2925652 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[15 Januarie]] 1978 in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede vir uitval !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | 1:37:04.47 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 52 | +13,21&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +13,64&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +16,05&nbsp;s | 6 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1:14.85 | 3 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1:19.90 | 9 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | +1:22.60 | 2 | |- ! 8 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | +1:38.88 | 7 | |- ! 9 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1:40.60 | 17 | |- ! 10 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1:43.50 | 15 | |- ! 11 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +1:49.07 | 13 | |- ! 12 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +1 Ronde | 11 | |- ! 13 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +1 Ronde | 24 | |- ! 14 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +1 Ronde | 23 | |- ! 15 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Brandstofstelsel | 16 | |- ! 16 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 50 | Enjin | 8 | |- ! 17 | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | +2 Rondes | 18 | |- ! 18 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | +2 Rondes | 12 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 41 | Enjin | 4 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Brandstofstelsel | 14 | |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Verdeler | 21 | |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Lamberto Leoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 22 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Merzario-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ewenaar | 20 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Oorverhit | 19 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] bg33jqapd2x7fi8ln54cvfhmuvjsyuc 0 464121 2925649 2919879 2026-08-16T18:27:59Z Aliwal2012 39067 2925649 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 29 Januarie 1978 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Jacarepagua]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | 1:49:59.86 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | +49,13&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 63 | +57,02&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | +1:33.12 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 Ronde | 19 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | +1 Ronde | 20 | |- ! 8 | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 61 | +2 Rondes | 21 | |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 61 | +2 Rondes | 14 | |- ! 10 | 36 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | +4 Rondes | 18 | |- ! 11 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +5 Rondes | 8 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Fisiek | 22 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 35 | Tol | 6 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Tol | 5 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 2 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Brandstofstelsel | 9 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Botsing | 1 | |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Remmen | 23 | |- ! NF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Oorverhit | 13 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Lamberto Leoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 17 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] 4ftk5jw6q6su2jflb3m8p7z8iseqx6j 2925650 2925649 2026-08-16T18:28:27Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1978]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2925650 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 29 Januarie 1978 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Jacarepagua]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | 1:49:59.86 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | +49,13&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 63 | +57,02&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | +1:33.12 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 Ronde | 19 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | +1 Ronde | 20 | |- ! 8 | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 61 | +2 Rondes | 21 | |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 61 | +2 Rondes | 14 | |- ! 10 | 36 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | +4 Rondes | 18 | |- ! 11 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +5 Rondes | 8 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Fisiek | 22 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 35 | Tol | 6 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Tol | 5 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 2 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Brandstofstelsel | 9 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Botsing | 1 | |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Remmen | 23 | |- ! NF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Oorverhit | 13 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Lamberto Leoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 17 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] 50rcywr04f7qzarp899v2cra2zl41yq 2925651 2925650 2026-08-16T18:29:22Z Aliwal2012 39067 2925651 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 29 Januarie 1978 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Jacarepagua]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | 1:49:59.86 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | +49,13&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 63 | +57,02&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | +1:33.12 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 Ronde | 19 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | +1 Ronde | 20 | |- ! 8 | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 61 | +2 Rondes | 21 | |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 61 | +2 Rondes | 14 | |- ! 10 | 36 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | +4 Rondes | 18 | |- ! 11 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +5 Rondes | 8 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Fisiek | 22 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 35 | Tol | 6 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Tol | 5 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 2 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Brandstofstelsel | 9 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Botsing | 1 | |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Remme | 23 | |- ! NF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Oorverhit | 13 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Lamberto Leoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 17 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] l17pyzbnivxlbnxw2x7745bt6rbdrn5 0 464302 2925637 2920580 2026-08-16T18:11:28Z Aliwal2012 39067 2925637 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 10 September 1978 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 40 | 1:07:04.54 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 40 | +1,48&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 40 | +20,47&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 40 | +37,53&nbsp;s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +40,39&nbsp;s | 19 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +46,33&nbsp;s | 1 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | +48,48&nbsp;s | 2 | |- ! 8 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | +55,24&nbsp;s | 13 | |- ! 9 | 29 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | +1:06.83 | 24 | |- ! 10 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | +1:09.11 | 18 | |- ! 11 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | +1:16.57 | 16 | |- ! 12 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 9 | |- ! 13 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 6 | |- ! 14 | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 20 | |- ! NC | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | +7 Rondes | 15 | |- ! DNF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 12 | |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Verdeler | 10 | |- ! DNF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 22 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 6 | Enjin | 3 | |- ! DNF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Fatale ongeluk | 5 | |- ! DNF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 14 | |- ! DNF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 17 | |- ! DNF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 21 | |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 23 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] 6y5wnafwv3dq72wp2gxt7hozcqyh8tt 0 464304 2925653 2921524 2026-08-16T18:35:29Z Aliwal2012 39067 2925653 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Sweedse Grand Prix]]''' is op 19 Junie 1977 op die [[Skandinawiese Renbaan]] in Anderstorp, Swede gehou. Dit was die agtste wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 72 | 1:46:56.4 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | 8.449 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{AR-VLAG}}'''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 72 | 14.369 | 12 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | 16.308 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 72 | 18.735 | 2 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | 25.277 | 1 | '''1''' |- ! 7 | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | 31.266 | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 1:04.567 | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 1:22.479 | 16 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 71 | + 1 Ronde | 5 | &nbsp; |- ! 11 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 12 | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | + 1 Ronde | 3 | &nbsp; |- ! 13 | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | + 1 Ronde | 24 | &nbsp; |- ! 14 | 31 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | [[LEC (Formule 1)|LEC]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 15 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 16 | 25 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 17 | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 5 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 18 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 6 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 19 | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | Wiellaer | 7 | &nbsp; |- ! NF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Transmissie | 21 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sweedse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1977]] mx184kssxtl9c9ohyzxbuiqqv3vxdp0 0 464305 2925647 2920592 2026-08-16T18:24:29Z Aliwal2012 39067 2925647 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Sweedse Grand Prix]]''' is op 17 Junie 1978 op die op die [[Skandinawiese Renbaan]] in Anderstorp, Swede gehou. Dit was die agtste wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 70 | 1:41:00.606 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 35 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +34.019 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +34.105 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | +1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 69 | +1 Ronde | 11 | |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 14 | |- ! 9 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 69 | +1 Ronde | 7 | |- ! 10 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 69 | +1 Ronde | 8 | |- ! 11 | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 20 | |- ! 12 | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 21 | |- ! 13 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 19 | |- ! 14 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +3 Rondes | 24 | |- ! 15 | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | +7 Rondes | 23 | |- ! NC | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | +8 Rondes | 22 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Enjin | 1 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Wiel | 9 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Suspensie | 12 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 28 | Enjin | 10 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Tol | 2 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Oorverhit | 6 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ongeluk | 17 | |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 18 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sweedse Grand Prix]] sx9twn3auo9ixu6vl80tow8bel1p16q 0 464307 2925642 2920602 2026-08-16T18:17:07Z Aliwal2012 39067 2925642 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule 1]] [[Franse Grand Prix]]''' is op 2 Julie op die [[Paul Ricard-renbaan]] in [[Frankryk]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:38:51.92 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +2,93&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +19,8&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 54 | +36,88&nbsp;s | 1 | '''3''' |- ! 5 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +41,81&nbsp;s | 14 | '''2''' |- ! 6 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +54,53&nbsp;s | 7 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 54 | +54,74&nbsp;s | 10 | |- ! 8 | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +1:24.88 | 12 | |- ! 9 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +1:27.06 | 6 | |- ! 10 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +1:29.98 | 16 | |- ! 11 | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 20 | |- ! 12 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 53 | +1 Ronde | 9 | |- ! 13 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 25 | |- ! 14 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Martini (cars)|Martini]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 18 | |- ! 15 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 21 | |- ! 16 | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 26 | |- ! 17 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 19 | |- ! 18 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | +5 Rondes | 8 | |- ! NF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 24 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Suspensie | 15 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Enjin | 23 | |- ! NF | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 22 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 10 | Enjin | 3 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 13 | |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Elektriese probleem | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 1 | Motor | 11 | |- ! NQ | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Franse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Frankryk]] f5qjf57mu1ey5t16gxf0wwyclz7fjt5 2925643 2925642 2026-08-16T18:17:56Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2925643 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule 1]] [[Franse Grand Prix]]''' is op 2 Julie op die [[Paul Ricard-renbaan]] in [[Frankryk]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:38:51.92 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +2,93&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +19,8&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 54 | +36,88&nbsp;s | 1 | '''3''' |- ! 5 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +41,81&nbsp;s | 14 | '''2''' |- ! 6 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +54,53&nbsp;s | 7 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 54 | +54,74&nbsp;s | 10 | |- ! 8 | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +1:24.88 | 12 | |- ! 9 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +1:27.06 | 6 | |- ! 10 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +1:29.98 | 16 | |- ! 11 | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 20 | |- ! 12 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 53 | +1 Ronde | 9 | |- ! 13 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 25 | |- ! 14 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Martini (cars)|Martini]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 18 | |- ! 15 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 21 | |- ! 16 | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 26 | |- ! 17 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 19 | |- ! 18 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | +5 Rondes | 8 | |- ! NF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 24 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Suspensie | 15 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Enjin | 23 | |- ! NF | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 22 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 10 | Enjin | 3 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 13 | |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Elektriese probleem | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 1 | Enjin | 11 | |- ! NQ | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Franse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Frankryk]] lff7zwkswhrzleu4bisdlgutu98far6 0 464316 2925644 2920629 2026-08-16T18:19:19Z Aliwal2012 39067 2925644 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 16 Julie op Brands Hatch, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | 1:42:12.39 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 76 | +1.23 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 76 | +37.25 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | +1:13.27 | 10 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans-Joachim Stuck]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 ronde | 18 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 ronde | 20 | '''1''' |- ! 7 | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 16 | |- ! 8 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 24 | |- ! 9 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 25 | |- ! 10 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 73 | +3 rondes | 7 | |- ! NC | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | +11 rondes | 26 | |- ! NF | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Suspensie | 22 | |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 46 | Turbo | 12 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Suspensie | 5 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 3 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 11 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Brandstofstelsel | 23 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Wiel | 15 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 2 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Transmissie | 6 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 19 | Transmissie | 13 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 14 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Brandstofstelsel | 1 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] 3ozt08cnzbsfa1lt7lks1xvo8dux1fs 2925645 2925644 2026-08-16T18:20:00Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1978]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2925645 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 16 Julie op Brands Hatch, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | 1:42:12.39 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 76 | +1.23 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 76 | +37.25 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | +1:13.27 | 10 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans-Joachim Stuck]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 ronde | 18 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1 ronde | 20 | '''1''' |- ! 7 | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 16 | |- ! 8 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 24 | |- ! 9 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1 ronde | 25 | |- ! 10 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 73 | +3 rondes | 7 | |- ! NC | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | +11 rondes | 26 | |- ! NF | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Suspensie | 22 | |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 46 | Turbo | 12 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Suspensie | 5 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 3 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 11 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Brandstofstelsel | 23 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Wiel | 15 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 2 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Transmissie | 6 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 19 | Transmissie | 13 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ongeluk | 14 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Brandstofstelsel | 1 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] 91lrfmm4zrxuprsqx9jma22x7n39we2 0 464328 2925646 2920709 2026-08-16T18:21:54Z Aliwal2012 39067 2925646 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 30 Julie 1978 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | 1:28:00.90 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +15,35&nbsp;s | 4 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 45 | +28,01&nbsp;s | 7 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +36,88&nbsp;s | 10 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +57,26&nbsp;s | 16 | '''2''' |- ! 6 | 25 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +1:37.86 | 18 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 45 | +1:39.53 | 5 | |- ! 8 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 45 | +1:56.87 | 15 | |- ! 9 | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 14 | |- ! 10 | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | +3 Rondes | 19 | |- ! 11 | 23 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Enjin | 17 | |- ! DSQ | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | | 23 | |- ! DNF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 2 | |- ! DSQ | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | | 8 | |- ! DNF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Brandstofstelsel | 6 | |- ! DNF | 22 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Enjin | 21 | |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Brandstofstelsel | 20 | |- ! DNF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 11 | |- ! DNF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 14 | Brandstofstelsel | 12 | |- ! DNF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 11 | Enjin | 3 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 5 | Enjin | 9 | |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 22 | |- ! DNF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 24 | |- ! DNF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 13 | |- ! DNQ | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] ffium1izxt88z5svmwfzg16e8ctgh6j 0 464331 2925636 2920728 2026-08-16T18:07:30Z Aliwal2012 39067 2925636 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[27 Augustus]] [[1978]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die dertiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:04.23 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +0,32&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +12,21&nbsp;s | 3 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +20,92&nbsp;s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +21,5&nbsp;s | 10 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +45,95&nbsp;s | 5 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | +1:00.52 | 4 | |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 74 | +1 Ronde | 6 | |- ! 9 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 14 | |- ! 10 | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 7 | |- ! 11 | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 20 | |- ! 12 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 15 | |- ! NF | 33 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Tol | 19 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Transmissie | 18 | |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Martini (cars)|Martini]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Onderstel | 23 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Enjin | 26 | |- ! DQ | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Geduwd bij start | 22 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 35 | Enjin | 9 | |- ! NF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Enjin | 21 | |- ! NF | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Petrolpedaal | 11 | |- ! NF | 29 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Transmissie | 25 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 12 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 13 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 17 | |- ! NS | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | Beseer | | |- ! NQ | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] rl0r7irs5d7tsj0dw6c6nptxqhbjzv5 0 464401 2925554 2922600 2026-08-16T12:34:55Z Aliwal2012 39067 2925554 wikitext text/x-wiki '''The Mommy Club: Van Die Hoofstad''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] realiteitsreeks en die derde van die franchise in die ''The Mommy Club'' reeks. Die reeks volg die lewens van vyf welgestelde Afrikaanse moeders in [[Pretoria]] terwyl hulle ouerskap, verhoudings, besighede en 'n besige sosiale lewe bestuur. Die reeks is 'n [[Showmax]] Original, vervaardig deur POP24, en geregisseer deur Pascual Wakefield wat ook aan ''Beaulah: Queens van die Kaap'' gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://lifestyleandtech.co.za/just-life/article/2025-04-25/the-mommy-club-van-die-hoofstad-breaks-showmax-record-for-afrikaans-viewership|title=The Mommy Club: Van Die Hoofstad breaks Showmax record for Afrikaans viewership|last=Desk|first=LnT|date=2025-04-25|website=Lifestyle & Tech|language=en|access-date=2026-08-02}}</ref> == Konsep == As die derde weergawe van die franchise na ''The Mommy Club'' en ''The Mommy Club: Sugar & Spice'', bring '''Van Die Hoofstad''' die "Jakarandastad" tot lewe. Die reeks bied 'n voorrysitplek tot die lewens van vyf "powerhouse" ma's wat die kuns herdefinieer om ouerskap, mag en prestige te balanseer, terwyl hulle op hul hegte families staatmaak om die volgende geslag groot te maak.[https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Rolverdeling == Die reeks fokus op vyf dames uit Pretoria se Afrikaanse gemeenskap: <ref>{{Cite web|url=https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/|title=Sunday Independent}}</ref> • '''Louise Volschenk''' - 38 jaar oud, 'n florerende entrepreneur in die skoonheidsbedryf. Sy balanseer 'n suksesvolle besigheid, twee kinders en 12 jaar se huwelik. • '''Johandri Johnson''' - 33 jaar oud, ma en vrou. Sy is passievol oor Bikini Fitness en het veelvuldige titels in die sport gewen. Sy is 'n voltydse ma en smaakmaker, getroud met Stiaan Johnson en hulle het 'n 10 maande baba. • '''Ansu Viljoen''' - 30 jaar oud, ma van twee en getroud met Heinrich Viljoen. Sy het veelvuldige grade van NWU [[Potchefstroom]] en [[Universiteit Stellenbosch]]. Ansu is 'n smaakmaker en 'n gekwalifiseerde hidrologis, en balanseer haar loopbaan met twee kleuters onder die ouderdom van vier. • '''Crystal van der Burgh''' - 29 jaar oud, werkende ma van twee en verloof. Sy ontwikkel tans 'n winkelsentrum en werk saam met haar pa in 'n familiebesigheid. Haar eerste kind is gebore toe sy 17 en nog op skool was. • '''Tessa Tullues''' - 36 jaar oud, skoonheidsentrepreneur en enkel ma van twee. Sy is 'n voormalige Mev Suid-Afrika- finalis en navigeer die uitdagings van enkelouerskap tydens 'n egskeiding. [https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Ontvangs == '''''The Mommy Club: Van Die Hoofstad''''' het [[Showmax]] se rekord vir Afrikaanse kykersyfers oortref. Rolspelers het gepraat oor die impak van die reeks, met Johandri Johnson wat gesê het sy het aangesluit om deel te wees van 'n gemeenskap van sterk, inspirerende vroue wat die unieke reis van moederskap uitbeeld.<ref>{{Cite web|url=https://lifestyleandtech.co.za/just-life/article/2025-04-25/the-mommy-club-van-die-hoofstad-breaks-showmax-record-for-afrikaans-viewership|title=}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Werklikheidsreeks]] [[Kategorie:Televisiereeks]] 1gq1e0xw57xl3rh6bz3napbw3t3hle4 0 464403 2925610 2921640 2026-08-16T16:43:08Z Jcb 223 2925610 wikitext text/x-wiki '''Liberalisme in Suid-Afrika''' verwys na ’n uiteenlopende politieke en intellektuele tradisie wat onder meer individuele [[vryheid]], die [[oppergesag van die reg]], grondwetlike regering, [[burgerregte]], verdraagsaamheid, ’n vrye pers en, in verskillende mate, ’n markgebaseerde ekonomie beklemtoon. Die betekenis van [[liberalisme]] het egter oor tyd verander en Suid-Afrikaanse liberales het dikwels verskil oor stemreg, rassegelykheid, ekonomiese beleid en die omvang van staatsingryping. Die oorsprong van die Suid-Afrikaanse liberale tradisie word dikwels met die negentiende-eeuse Kaapse liberale tradisie verbind. In die [[Kaapkolonie]] het hierdie tradisie bygedra tot verteenwoordigende regering, persvryheid en die ontwikkeling van die Kaapse Gekwalifiseerde Stemreg, waaronder stemreg formeel aan eiendoms- en inkomstevereistes, eerder as uitsluitlik aan ras, gekoppel was. Hoewel die stelsel beperk en nie demokraties in die moderne betekenis was nie, het dit aanvanklik aan sommige swart en bruin mans politieke deelname moontlik gemaak. Ná die totstandkoming van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 is hierdie beperkte nierassige stemreg geleidelik verswak en uiteindelik deur rassegebaseerde wetgewing beëindig. <ref name="lsa">Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Gedurende die eerste helfte van die twintigste eeu was liberale idees teenwoordig in die [[Suid-Afrikaanse Party]], die [[Verenigde Party]], die Engelstalige pers, universiteite, kerke en burgerlike organisasies. Hierdie strominge het die oppergesag van die reg, parlementêre regering en sekere burgerlike vryhede verdedig. Hulle liberalisme was egter dikwels beperk: die regerings wat deur die Suid-Afrikaanse Party en Verenigde Party gelei is, het wit politieke oorheersing en verskeie vorme van segregasie gehandhaaf. Die Verenigde Party was dus nie deurgaans ’n liberale party nie, maar eerder ’n breë politieke groepering waarin konserwatiewe, gematigde en liberale faksies saam bestaan het.<ref name="lsa" /> Ná die [[Nasionale Party]] se verkiesingsoorwinning in 1948 het teenkanting teen [[apartheid]] ’n sentrale tema van Suid-Afrikaanse [[liberalisme]] geword. Die Liberale Party van Suid-Afrika, wat in 1953 gestig is, het ’n nierassige lidmaatskap en uiteindelik algemene stemreg voorgestaan. Die party het hom in 1968 ontbind nadat wetgewing veelrassige politieke partye verbied het. Anders as sommige meer gematigde liberales het die [[Liberale Party]]] die gekwalifiseerde stemreg verwerp en volle politieke gelykheid toenemend ondersteun. <ref name="lsa" /> In 1959 het liberale lede van die Verenigde Party weggebreek en die [[Progressiewe Party]] gestig. Die party en sy opvolgers—die [[Progressiewe Reformisteparty]], [[Progressiewe Federale Party]], [[Demokratiese Party]] en uiteindelik die [[Demokratiese Alliansie]]—het ’n belangrike parlementêre tradisie van teenstand teen [[apartheid]], [[rassediskriminasie]] en uitvoerende magsmisbruik verteenwoordig. Die vroeë Progressiewe Party het aanvanklik nog ’n gekwalifiseerde, hoewel nierassige, stemreg voorgestaan, maar het later algemene stemreg binne ’n grondwetlike en federale bestel aanvaar.<ref> Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Liberalisme was nietemin nie beperk tot hierdie partye nie. Liberale beginsels het ook neerslag gevind in organisasies soos die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]], die [[Black Sash]], burgerregtegroepe, onafhanklike media en dele van die anti-apartheidsbeweging. Daar was terselfdertyd spanning tussen liberales en ander teenstanders van apartheid, veral oor gewapende verset, ekonomiese herverdeling, sosialisme, groepsregte en die vraag of formele regsgelykheid voldoende sou wees om historiese ongelykhede te herstel. Die demokratiese oorgang van die 1990’s en die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet van Suid-Afrika van 1996]] het verskeie liberale beginsels in die nuwe staatsbestel opgeneem. Dit sluit ’n omvattende Handves van Regte, geregtelike hersiening, veelparty-demokrasie, vryheid van uitdrukking, godsdiensvryheid, eiendomsreg en onafhanklike staatsinstellings in. Die Grondwet bevat egter ook sosio-ekonomiese regte en bepalings vir regstellende optrede en grondhervorming. Die demokratiese bestel kan daarom as ’n kombinasie van liberale grondwetlikheid en transformasionele of sosiaal-demokratiese doelstellings beskryf word. In die ekonomiese sfeer volg Suid-Afrika ’n gemengde ekonomiese model waarin private eiendom, markte en internasionale handel saam met omvangryke staatsregulering, openbare ondernemings, maatskaplike besteding en herverdelingsbeleid bestaan. Politieke debat oor liberalisme handel gevolglik nie net oor burgerlike vryhede nie, maar ook oor privatisering, mededinging, arbeidswetgewing, eiendomsreg, swart ekonomiese bemagtiging en die gepaste rol van die staat. Ná die algemene verkiesing van 2024 het die [[African National Congress]] sy parlementêre meerderheid verloor. Die [[Demokratiese Alliansie]] het daarna saam met die ANC en verskeie kleiner partye tot ’n [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] toegetree. Dit het die eerste nasionale magsdelingsreëling sedert die vroeë demokratiese oorgang tot gevolg gehad en die ANC se drie dekades lange alleenbeheer oor die nasionale regering beëindig. Die deelname van die DA het liberale beleidsidees, veral oor die oppergesag van die reg, ekonomiese hervorming en staatsdoeltreffendheid, nader aan die sentrum van die uitvoerende regering gebring, hoewel die deelnemende partye steeds beduidend oor ekonomiese en transformasiebeleid verskil.<ref>Wendell Roelf en Nellie Peyton, 15 Junie 2024 (Opgedateer 15 Junie 2024) South Africa's Ramaphosa re-elected as ANC strikes coalition deal, [[Reuters]].https://www.reuters.com/world/africa/south-africa-parliament-convenes-talks-who-will-govern-go-down-wire-2024-06-14/?utm Besoek 31 Julie 2026</ref> ==Geskiedemis== ===Tydlyn=== ====Progressiewe Party na Unioniste Party==== *1890: Die Progressiewe Party is gestig. *1910: Die PP het saamgesmelt met die Konstitusionele Party van die Oranjerivierkolonie en die Progressiewe Party van die Suid-Afrikaanse Republiek om die Unionisteparty te vorm. *1920: Die Unionisteparty het saamgesmelt met die Suid-Afrikaanse Party. ====Suid-Afrikaanse Party==== *1911: Die Suid-Afrikaanse Party is gevorm uit verskeie partye voor die Unie. Onder leiding van die gematigde [[Louis Botha]] het dit die eerste regering van 'n verenigde Suid-Afrika gevorm. Die party se steunbasis het Engelssprekende wit Suid-Afrikaners ingesluit wat 'n patroon ontwikkel het om die mees gematigde Afrikaner-politici te ondersteun om oorheersing te vermy. Die party se eie 'liberale' vleuel is gelei deur [[Jan Hofmeyr]].<ref name=":0">{{Cite web|last=Mills|first=Wallace|title=South African Political Parties|url=http://smu-facweb.smu.ca/~wmills/course322/13_5Pol_parties.html|access-date=2022-02-26|website=smu-facweb.smu.ca}}</ref> *1934: SAP het met die Verenigde Party saamgesmelt. ==== Verenigde Party ==== *1934: Die [[Verenigde Party]] is gestig in reaksie op die [[Groot Depressie in Suid-Afrika|Groot Depressie]], wat [[Jan Smuts]] se [[Suid-Afrikaanse Party]] en die grootste deel van [[Barry Hertzog]] se Nasionale Party gekombineer het.<ref name=":0" /> *1939: Hertzog het die party verlaat en 'n skeuring het ontstaan na Suid-Afrika se toetrede tot die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref>{{Cite web|title=United Party, South Africa|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803111027408|access-date=2022-02-26|website=Oxford Reference|language=en}}</ref> Die party het toenemend soos die voormalige Suid-Afrikaanse Party gelyk.<ref name=":0" /> *1948: Die Verenigde Party, gelei deur Jan Smuts, het in die 1948-verkiesing teen die Herenigde Nasionale Party verloor. Die Verenigde Party het sy platform gebaseer op die aanbevelings van die Fagan-kommissie, wat totale segregasie as onmoontlik bepaal het, en 'n verslapping van beperkings op swart Afrika-migrasie na stedelike gebiede bepleit het.<ref name=":1">{{Cite web|title=South Africa - The 1948 Election|url=http://countrystudies.us/south-africa/24.htm|access-date=2022-02-26|website=countrystudies.us}}</ref><ref>{{Cite book|last=Evans|first=Ivan|title=Bureaucracy and Race: Native Administration in South Africa|publisher=University of California Press|year=1997|isbn=9780520206519|pages=58–59}}</ref> Die Herenigde Nasionale Party, daarenteen, het veldtog gevoer vir totale rasseskeiding.<ref name=":1" /> *1960: Lede van die Matige Nasionale Party het die [[Nasionale Unie]] gestig. *1962: Die NU het met die VP saamgesmelt. *1973: Die [[Demokratiese Party (1973)|Demokratiese Party]] het van die Nasionale Party weggebreek. *1977: Die DP en UP het die [[Nuwe Republiekparty]] gevorm. *1987: Die NRP het ontbind, baie van hul lede het na die Onafhanklike Party gegaan. *1988: Die OP en NRP het met die [[Demokratiese Party]] saamgesmelt. =====Liberale Party van Suid-Afrika===== *1953: Die [[Liberale Party]] van Suid-Afrika is deur [[Alan Paton]] gestig. *1968: Die SALP het besluit om wetgewing wat multirassige politieke partye verbied, te ontbind eerder as om dit te gehoorsaam. Die besluit is ook beïnvloed deur die feit dat die leierskap van die SALP uitgedun is deur verbodsbevele en ander beperkende maatreëls, en deur die feit dat baie steunpilare in ballingskap gedwing is. ====Progressiewe Party tot Demokratiese Alliansie==== *1959: Liberale lede van die Verenigde Party het afgestig en die liberale [[Progressiewe Party]] gestig. Die parlementêre party word gelei deur [[Helen Suzman]]. *1975: Die party het saamgesmelt met die Hervormingsparty onder leiding van [[Harry Schwarz]], 'n faksie van die Verenigde Party, en het die Progressiewe Hervormingsparty geword. *1977: Na die ontbinding van die Verenigde Party het voormalige lede saamgesmelt met die PRP, wat herdoop is tot die [[Progressiewe Federale Party]]. *1987: Nasionale Party-LP [[Wynand Malan]] het die regerende party verlaat om teen PW Botha se beleid te protesteer. Die Suid-Afrikaanse ambassadeur in die VK, [[Denis Worrall]], het sy pos bedank om na Suid-Afrika terug te keer en apartheid te beveg. Die twee het die liberale [[Onafhanklike Party]] gevorm en gelei. *1988: Die PFP het saamgesmelt met die nuutgestigte Nasionale Demokratiese Beweging en die Onafhanklike Party in die [[Demokratiese Party]]. *2000: Die DP het saamgesmelt met die konserwatiewe [[Nuwe Nasionale Party]] in 'n alliansie, die [[Demokratiese Alliansie]]. *2001: Die NNP het die alliansie verlaat en die DP gaan voort as die huidige Demokratiese Alliansie. *2024: Die Demokratiese Alliansie sluit aan by 'n Regering van Nasionale Eenheid en vorm 'n koalisie met die [[African National Congress]] en ander partye. ===Mahlabatini-verklaring=== Op 4 Januarie 1974 het die leier van die Transvaalse Verenigde Party, Harry Schwarz, met [[Mangosuthu Buthelezi]] vergader en 'n vyfpuntplan vir rasse-vrede in Suid-Afrika onderteken, wat bekend geword het as die Mahlabatini-verklaring van geloof. Die doel daarvan was om 'n bloudruk te verskaf vir die regering van Suid-Afrika deur toestemming en rasse-vrede in 'n multirassige samelewing, met klem op geleenthede vir almal, konsultasie, die federale konsep en 'n handves van regte. Dit het ook bevestig dat politieke verandering deur geweldlose middele moet plaasvind, in 'n tyd toe nóg die Nasionale Party nóg die African National Congress na vreedsame oplossings of dialoog gesoek het. Die verklaring het die beginsels van vreedsame magsoorgang en gelykheid vir almal vasgelê, die eerste van sulke ooreenkomste deur erkende swart en wit politieke leiers in Suid-Afrika, en is deur baie as 'n deurbraak in rasseverhoudinge in Suid-Afrika beskou. Liberale figure en ander soos Alan Paton het die verklaring geprys. Die verklaring het baie media-belangstelling binne en buite Suid-Afrika getrek. Schwarz, leier van die liberale 'Jong Turke' in die VP, sou die volgende jaar saam met ander liberale uit die party geskors word. ==Prominente individue== ===Politiek=== *Suid-Afrikaanse Party: Louis Botha, Jan Smuts, Jan Hofmeyr. Botha en Smuts was onderskeidelik die eerste en tweede eerste ministers van Suid-Afrika. *Verenigde Party: Harry Schwarz, Jan Smuts. *Liberale Party van Suid-Afrika: Alan Paton. *Progressiewe Party: [[Jan Steytler]], [[Colin Eglin]], Bernard Friedman, Helen Suzman. *Hervormingsparty: Harry Schwarz. *Progressiewe Hervormings- en Progressiewe Federale Party: Colin Eglin, [[Frederik Van Zyl Slabbert|Frederik van Zyl Slabbert]], Harry Schwarz, [[Zach de Beer]]. *Onafhanklike Party: Denis Worrall, Wynand Malan. *Demokratiese Party: Denis Worrall, Harry Schwarz, Wynand Malan, Zach de Beer, [[Tony Leon]], Sipho Moganedi (eerste swart Demokratiese Party Jeug nasionale president, 1995 tot 1998). *Demokratiese Alliansie: Tony Leon, [[Helen Zille]], [[Mmusi Maimane]], [[John Steenhuisen]]. ====Akademie==== *Donald Barkly Molteno (1908–1972) *[[Edgar Brookes]] (1897–1979) ====Media en literatuur==== *Outeur Alan Paton (1903–1988) *Laurence Gandar<ref name="The Independent">[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-laurence-gandar-1185435.html/ The Independent (UK)]</ref> (1915–1998), redakteur van die liberale dagblad die Rand Daily Mail in Johannesburg van 1957 tot 1969 *Barry Streek<ref name="Mail & Guardian">[http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=278367&area=/obituaries/ Mail & Guardian] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001015817/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=278367&area=%2Fobituaries%2F|date=1 Oktober 2007}}</ref> (1948–2006), politieke joernalis. ====Godsdiens==== *Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK): [[Beyers Naudé]] ==Liberale organisasies== *Helen Suzman Foundation *[[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]] *[[Black Sash]] *Free Market Foundation ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Apartheid]] [[Kategorie:Voormalige politieke partye in Suid-Afrika]] 3likc60h73uicbkyg6h5xx67eiimrcn 0 464622 2925559 2922695 2026-08-16T12:38:35Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2925559 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Vroue-Afrikanasiesbeker | huidige_seisoen = Vroue-Afrikanasiesbeker 2026 | beeld = Vroue-Afrikanasiesbeker embleem.png | beskrywing = | beeldonderskrif = | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = {{Start date and age|df=yes|1998}} | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1998 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 16 (vanaf 2026) | onlangse_kamp = {{vlagland|Nigerië}} (2024) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Vroue-Afrikanasiesbeker''' (Engels: ''Women's Africa Cup of Nations'', '''WAFCON''') is ’n tweejaarlikse internasionale [[Sokker|vrouesokker]]-toernooi wat deur die [[Konfederasie van Afrikasokker]] (CAF) georganiseer word. Dit word sedert 1998 gehou en dien as kwalifisering vir die [[Vrouesokkerwêreldbeker]] vir [[Afrika]]-lande. Aanvanklik het dit as ’n tuis- en wegkwalifiseringskompetisie begin, maar dit is in 1998 herdoop tot ’n tweejaarlikse toernooi en het vanaf die 2016-uitgawe sy huidige naam gekry. Nigerië is die suksesvolste land in die geskiedenis van die toernooi sedert dit in 1998 volledig ingestel is, met tot dusver 10 titels en met ’n plek in minstens die halfeindronde in elke toernooi waaraan hulle deelgeneem het.<ref>{{Cite web |title=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |url=https://www.cafonline.com/caf-womens-africa-cup-of-nations/news/match-facts-nigeria-start-totalenergies-caf-wafcon-campaign-against-tunisia/ |access-date=2025-07-19 |website=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |language=en}}</ref> Ekwatoriaal-Guinee het as gasheer die 2008- en 2012-uitgawes gewen. [[Banyana-Banyana|Suid-Afrika]] het die 2022-uitgawe gewen en daarmee die derde Afrikaland geword wat die toernooi kon wen. Marokko, Ghana en Kameroen is die enigste lande buite die vorige wenners wat ook die eindstryd van die toernooi gehaal het. Nigerië is die huidige kampioen nadat hulle die eindstryd van 2024 gewen het. ==Uitslae== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 100%;" |- bgcolor="#EFC1C4" !rowspan="2"|Uitg. !rowspan="2"|Jaar !rowspan="2"|Gasheerland ! rowspan="17" width="1%" | !colspan="3"|Finale ! rowspan="17" width="1%" | !rowspan="2" colspan="3"|Wedstryd om derde plek ! rowspan="2" |Spanne |- bgcolor="#EFEFEF" !width="14%"|Wenner !width="9%"|Telling !width="14%"|Tweede plek |- |1 || [[1998]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo}} |'''3–3''' <br /><small>3–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |7 |- |2 || [[2000]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0*''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Ghana}} |'''6–3''' |{{vlagland|Zimbabwe}} |8 |- |3 || [[2002]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |4 || [[2004]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''5–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''0–0''' <br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ethiopië}} |8 |- |5 || [[2006]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |6 || [[2008]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–1'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |7 || [[2010]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''4–2''' |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |8 || [[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |8 |- |9 || [[2014]] |align=left|{{vlagland|Namibië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |10 || [[2016]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |11 || [[2018]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''0–0''' <br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''4–2''' |{{vlagland|Mali}} |8 |- bgcolor=#fcd3c7 | - || ''[[2020]]'' |align=left| | colspan="3" |''Gekanselleer weens die [[Covid-19-pandemie]]'' | colspan="4" | |- |12 || [[2022]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |12 |- |13 || [[2024]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |12 |- |14 || [[2026]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} | | | |{{vlagland|Algerië}} |'''1–1'''<br /><small>3–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Marokko}} |16 |} '''Nota:''' * wedstryd in die 73ste minuut gestaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrouesokker]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies]] 5nkwqj76gy9eti9klvqm7j120y60vtf 2925704 2925559 2026-08-17T00:09:29Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 /* Uitslae */ 2925704 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Vroue-Afrikanasiesbeker | huidige_seisoen = Vroue-Afrikanasiesbeker 2026 | beeld = Vroue-Afrikanasiesbeker embleem.png | beskrywing = | beeldonderskrif = | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = {{Start date and age|df=yes|1998}} | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1998 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 16 (vanaf 2026) | onlangse_kamp = {{vlagland|Nigerië}} (2024) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Vroue-Afrikanasiesbeker''' (Engels: ''Women's Africa Cup of Nations'', '''WAFCON''') is ’n tweejaarlikse internasionale [[Sokker|vrouesokker]]-toernooi wat deur die [[Konfederasie van Afrikasokker]] (CAF) georganiseer word. Dit word sedert 1998 gehou en dien as kwalifisering vir die [[Vrouesokkerwêreldbeker]] vir [[Afrika]]-lande. Aanvanklik het dit as ’n tuis- en wegkwalifiseringskompetisie begin, maar dit is in 1998 herdoop tot ’n tweejaarlikse toernooi en het vanaf die 2016-uitgawe sy huidige naam gekry. Nigerië is die suksesvolste land in die geskiedenis van die toernooi sedert dit in 1998 volledig ingestel is, met tot dusver 10 titels en met ’n plek in minstens die halfeindronde in elke toernooi waaraan hulle deelgeneem het.<ref>{{Cite web |title=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |url=https://www.cafonline.com/caf-womens-africa-cup-of-nations/news/match-facts-nigeria-start-totalenergies-caf-wafcon-campaign-against-tunisia/ |access-date=2025-07-19 |website=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |language=en}}</ref> Ekwatoriaal-Guinee het as gasheer die 2008- en 2012-uitgawes gewen. [[Banyana-Banyana|Suid-Afrika]] het die 2022-uitgawe gewen en daarmee die derde Afrikaland geword wat die toernooi kon wen. Marokko, Ghana en Kameroen is die enigste lande buite die vorige wenners wat ook die eindstryd van die toernooi gehaal het. Nigerië is die huidige kampioen nadat hulle die eindstryd van 2024 gewen het. ==Uitslae== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 100%;" |- bgcolor="#EFC1C4" !rowspan="2"|Uitg. !rowspan="2"|Jaar !rowspan="2"|Gasheerland ! rowspan="17" width="1%" | !colspan="3"|Finale ! rowspan="17" width="1%" | !rowspan="2" colspan="3"|Wedstryd om derde plek ! rowspan="2" |Spanne |- bgcolor="#EFEFEF" !width="14%"|Wenner !width="9%"|Telling !width="14%"|Tweede plek |- |1 || [[1998]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo}} |'''3–3''' <br /><small>3–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |7 |- |2 || [[2000]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0*''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Ghana}} |'''6–3''' |{{vlagland|Zimbabwe}} |8 |- |3 || [[2002]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |4 || [[2004]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''5–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''0–0''' <br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ethiopië}} |8 |- |5 || [[2006]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |6 || [[2008]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–1'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |7 || [[2010]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''4–2''' |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |8 || [[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |8 |- |9 || [[2014]] |align=left|{{vlagland|Namibië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |10 || [[2016]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |11 || [[2018]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''0–0''' <br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''4–2''' |{{vlagland|Mali}} |8 |- bgcolor=#fcd3c7 | - || ''[[2020]]'' |align=left| | colspan="3" |''Gekanselleer weens die [[Covid-19-pandemie]]'' | colspan="4" | |- |12 || [[2022]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |12 |- |13 || [[2024]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |12 |- |14 || [[2026]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Malawi}} |{{vlagland|Algerië}} |'''1–1'''<br /><small>3–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Marokko}} |16 |} '''Nota:''' * wedstryd in die 73ste minuut gestaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrouesokker]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies]] 5dk9lr1py2gvduyjvptm5elalkpsqv2 0 464746 2925761 2923962 2026-08-17T07:42:41Z Aliwal2012 39067 2925761 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Cass Abrahams | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Cassandra Magnolia Dorothea Weimers | geboortedatum = [[3 April]] [[1944]]<ref name="LitNet">{{cite web |last=de Vries|first=Izak |title= Cass Abrahams soos sy self vertel het|url=https://www.litnet.co.za/cass-abrahams-soos-sy-self-vertel-het/|work=[[LitNet]] |date=10 Augustus 2026 |access-date=11 Augustus 2026 |language=af}}</ref> | geboorteplek = | dood_datum = [[8 Augustus]] [[2026]] | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}}ner | beroep = Sjef, restaurateur, kookboekskrywer en televisiepersoonlikheid. | ander = | bekend = Kenner van die Kaaps-Maleise kookkuns | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Cassandra Magnolia Dorothea Weimers''', (Bekend as '''Cass Abrahams''' [[3 April]] [[1944]] – [[8 Augustus]] [[2026]]) was ’n [[Suid-Afrikaanse]] sjef, restaurateur, kookboekskrywer en televisiepersoonlikheid. Sy was veral bekend vir haar bevordering en bewaring van Kaaps-Maleise kookkuns en is dikwels as die doyenne van dié kooktradisie beskryf.<ref name="DM">{{cite web |last=Qunta |first=Yolisa |title=Cass Abrahams: Stirring pots and shaking tables |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2019-05-24-cass-abrahams-stirring-pots-and-shaking-tables/ |work=[[Daily Maverick]] |date=24 Mei 2019 |access-date=10 Augustus 2026 |language=en}}</ref> == Vroeë lewe en loopbaan == Abrahams het in [[Gauteng]] grootgeword. Sy het aanvanklik as [[onderwyser]] gewerk en het 17 jaar lank wetenskap en biologie onderrig. Nadat sy ’n BA-graad in sosiale wetenskappe voltooi het, het sy ook as skoolsielkundige gewerk.<ref name="Taste">{{cite web |title=What I know now: Cass Abrahams |url=https://taste.co.za/know-now-cass-abrahams/ |work=Woolworths TASTE |date=11 Oktober 2016 |access-date=10 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Sy het deur haar huwelik met die [[Kaapse Maleiers|Kaaps-Maleise gemeenskap]] en sy koskultuur kennis gemaak. Hoewel sy geen formele opleiding as sjef ontvang het nie, het sy die kooktradisie deur navorsing, waarneming en die kennis van vroue in die gemeenskap aangeleer.<ref>{{cite web |title=Q&A with Cass Abrahams |url=https://mykitchen.co.za/qa-with-cass-abrahams/ |work=MyKitchen |access-date=10 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Sy het later kookklasse aangebied, restaurante en voedselondernemings van advies bedien en Kaaps-Maleise kos plaaslik en internasionaal bevorder.<ref name="DM" /> Abrahams het ook die [[kykNET]]-program ''Cass se kombuis'' aangebied. Die program het op die uiteenlopende kulturele invloede op [[Suid-Afrikaanse kookkuns]] gefokus.<ref>{{cite web |title=Queen of the kitchen |url=https://www.news24.com/queen-of-the-kitchen-20150429 |work=News24 |date=7 November 2013 |access-date=10 Augustus 2026 |language=en}}</ref> == Publikasies == Haar bekendste kookboeke sluit ''The Culture and Cuisine of the Cape Malays'' en ''Cass Abrahams Cooks Cape Malay: Food from Africa'' in. In hierdie werke het sy resepte binne hul kulturele en historiese verband aangebied. Haar outobiografiese kookboek, ''A Life with Food'', wat saam met Marike Bekker geskryf is, het in 2015 verskyn.<ref>{{cite web |title=Cookbooks that inspire food for thought |url=https://iol.co.za/lifestyle/food-and-restaurants/2016-03-31-cookbooks-that-inspire-food-for-thought/ |work=IOL |date=31 Maart 2016 |access-date=10 Augustus 2026 |language=en}}</ref> == Afsterwe en nalatenskap == Abrahams is op 8 Augustus 2026 in die ouderdom van 83 oorlede.<ref>{{cite web |title=‘Ons roer die potte saam met u’: Doyenne van Kaap-Maleise kookkuns sterf |url=https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/ons-roer-die-potte-saam-met-u-doyenne-van-kaap-maleise-kookkuns-sterf-20260809-0922 |work=Netwerk24 |date=9 Augustus 2026 |access-date=10 Augustus 2026}}</ref> Sy word onthou vir haar rol in die bewaring van erfenisresepte en daarvoor dat sy Kaaps-Maleise kos as ’n integrale deel van die Suid-Afrikaanse en Afrika-kookkuns gevestig het.<ref>{{cite web |last=Rhoda |first=Angelica |title=Cape Town mourns beloved Cape Malay food icon Cass Abrahams |url=https://www.capetownetc.com/news/cape-malay-food-icon-cass-abrahams/ |work=Cape Town Etc |date=10 Augustus 2026 |access-date=10 Augustus 2026 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Abrahams, Cass}} [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sjefs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Kookboekskrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisiepersoonlikhede]] nd6rdy9ntm2mxwd72ke62tvbo0yb2y3 0 464845 2925567 2925010 2026-08-16T12:56:17Z AFM 21229 2925567 wikitext text/x-wiki Die '''Koeberg''' is ‘n geskiedkunddige area in die [[Wes-Kaap]] wat bekend geword het weens die kernkragsentrale wat daar teen die see lê. ==Ligging== Koeberg is heuwels noord van die [[Tygerberg]]. Die grens van die oorspronklike gebied Koeberg is [[Durbanville]], [[Potsdam]], [[Killarney]], [[Philadelphia]], [[Klipheuwel]] en die see. Die [[Dieprivier (Swartland)]] loop deur die gebied. Soos die stad noordweswaarts uitbrei, neem al meer woongebiede en nywerhiedsterreine die plek van die eertydse graanlande en suiwelboerdery in. ==Geskiedenis== Die streek het sy naam te danke aan die [[seekoei]]e wat voorheen in die Dieprivier geleef het. In 1685 is die eerste plaas in die Koeberg deur die [[VOC]] toegeken. Dit was die plaas [[Vissershok]] waar die VOC-amptenaar Hendrik Visser gaan woon het. Die Van Niekerks het hulle in 1702 op Bloemendal gevestig. Onder verskeie ander ou plaasname wat in die kontrei behoue gebly het, is die bekendstes [[Diemersdal]], [[Fisantekraal]], [[Maastricht]], [[Meerendal]], [[Contermanskloof]] en [[Eversdal]]. ==Bibliografie== *Green, Lawrence G.: Beyond the City Lights. The Story of the Western Province – the Towns and the Farms, the Life and the People, the Folklore and the Legends. [[Kaapstad]]: Howard Timmins, 1957 [[Kategorie: Wes-Kaap]] [[Kategorie: Kaapstad]] slipm0hejdcn4q9et1jh9h9o5tvzyei 2925568 2925567 2026-08-16T12:56:44Z AFM 21229 /* Ligging */ 2925568 wikitext text/x-wiki Die '''Koeberg''' is ‘n geskiedkunddige area in die [[Wes-Kaap]] wat bekend geword het weens die kernkragsentrale wat daar teen die see lê. ==Ligging== Koeberg is heuwels noord van die [[Tygerberg]]. Die grens van die oorspronklike gebied Koeberg is [[Durbanville]], [[Potsdam]], [[Killarney]], [[Philadelphia]], [[Klipheuwel]] en die see. Die [[Dieprivier (Swartland)]] loop deur die gebied. Soos die stad noordweswaarts uitbrei, neem al meer woongebiede en nywerheidsterreine die plek van die eertydse graanlande en suiwelboerdery in. ==Geskiedenis== Die streek het sy naam te danke aan die [[seekoei]]e wat voorheen in die Dieprivier geleef het. In 1685 is die eerste plaas in die Koeberg deur die [[VOC]] toegeken. Dit was die plaas [[Vissershok]] waar die VOC-amptenaar Hendrik Visser gaan woon het. Die Van Niekerks het hulle in 1702 op Bloemendal gevestig. Onder verskeie ander ou plaasname wat in die kontrei behoue gebly het, is die bekendstes [[Diemersdal]], [[Fisantekraal]], [[Maastricht]], [[Meerendal]], [[Contermanskloof]] en [[Eversdal]]. ==Bibliografie== *Green, Lawrence G.: Beyond the City Lights. The Story of the Western Province – the Towns and the Farms, the Life and the People, the Folklore and the Legends. [[Kaapstad]]: Howard Timmins, 1957 [[Kategorie: Wes-Kaap]] [[Kategorie: Kaapstad]] n2trbz07hc6kyxqlu2xdx4w4hfuxng8 15 464896 2925495 2026-08-16T11:59:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925495 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464897 2925496 2026-08-16T12:00:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925496 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464898 2925498 2026-08-16T12:00:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925498 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464899 2925499 2026-08-16T12:01:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925499 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464900 2925500 2026-08-16T12:01:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925500 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464901 2925502 2026-08-16T12:01:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925502 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464902 2925503 2026-08-16T12:02:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925503 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464903 2925504 2026-08-16T12:02:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925504 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464904 2925505 2026-08-16T12:02:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925505 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464905 2925506 2026-08-16T12:03:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925506 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464906 2925507 2026-08-16T12:03:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925507 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464907 2925508 2026-08-16T12:03:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925508 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464908 2925509 2026-08-16T12:03:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925509 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464909 2925510 2026-08-16T12:04:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925510 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464910 2925511 2026-08-16T12:04:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925511 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464911 2925512 2026-08-16T12:04:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925512 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464912 2925514 2026-08-16T12:05:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925514 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464913 2925515 2026-08-16T12:05:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925515 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464914 2925516 2026-08-16T12:05:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925516 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464915 2925517 2026-08-16T12:06:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925517 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464916 2925518 2026-08-16T12:06:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925518 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464917 2925520 2026-08-16T12:06:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925520 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464918 2925521 2026-08-16T12:06:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925521 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464919 2925522 2026-08-16T12:07:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925522 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464920 2925523 2026-08-16T12:07:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925523 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464921 2925524 2026-08-16T12:07:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925524 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464922 2925525 2026-08-16T12:08:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925525 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464923 2925526 2026-08-16T12:08:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925526 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464924 2925527 2026-08-16T12:08:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925527 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464925 2925528 2026-08-16T12:09:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925528 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464926 2925529 2026-08-16T12:09:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925529 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464927 2925530 2026-08-16T12:10:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925530 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464928 2925532 2026-08-16T12:10:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925532 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464929 2925533 2026-08-16T12:10:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925533 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464930 2925534 2026-08-16T12:11:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925534 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464931 2925535 2026-08-16T12:11:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925535 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464932 2925536 2026-08-16T12:11:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925536 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464933 2925537 2026-08-16T12:12:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925537 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464934 2925538 2026-08-16T12:12:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925538 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464935 2925539 2026-08-16T12:12:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925539 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464936 2925540 2026-08-16T12:12:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925540 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464937 2925541 2026-08-16T12:13:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925541 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464938 2925542 2026-08-16T12:13:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925542 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464939 2925543 2026-08-16T12:13:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925543 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464940 2925544 2026-08-16T12:14:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925544 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464941 2925546 2026-08-16T12:14:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925546 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464942 2925556 2026-08-16T12:37:05Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2925556 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''' is 'n eenjarige of plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] a4w2yfm9dza1m7kp2ye4hddgo2nps4l 2925557 2925556 2026-08-16T12:37:20Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2925557 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''' is 'n eenjarige of plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] hr3yc72b27jdy08rjnl9ua49b8gt6ug 2925562 2925557 2026-08-16T12:49:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925562 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''' is 'n eenjarige of plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Infraspesies == Die spesie het agt [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Limeum viscosum var. dubium'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. glomeratum'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kenyense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kraussii'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. macrocarpum'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. nummulifolium'' <small>(H.Walter) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. transvaalense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. viscosum'' <small></small> == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] hzm5n9awr5121nzviwdbydmgwydubzn 2925563 2925562 2026-08-16T12:49:48Z Oesjaar 7467 /* Infraspesies */ Skakel 2925563 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''' is 'n eenjarige of plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Infraspesies == Die spesie het agt [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Limeum viscosum var. dubium'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. glomeratum'' <small>([Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & Zeyh.) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kenyense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kraussii'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. macrocarpum'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. nummulifolium'' <small>(H.Walter) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. transvaalense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. viscosum'' <small></small> == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] b45e0q7m730emsr02a7puuss7i4ork6 2925564 2925563 2026-08-16T12:50:00Z Oesjaar 7467 /* Infraspesies */ Verbeter 2925564 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''' is 'n eenjarige of plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Infraspesies == Die spesie het agt [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Limeum viscosum var. dubium'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. glomeratum'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & Zeyh.) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kenyense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kraussii'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. macrocarpum'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. nummulifolium'' <small>(H.Walter) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. transvaalense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. viscosum'' <small></small> == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] otitufnhfpiavjghayene1g4sqncguq 2925565 2925564 2026-08-16T12:50:58Z Oesjaar 7467 /* Infraspesies */ Skakel 2925565 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''' is 'n eenjarige of plant wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Infraspesies == Die spesie het agt [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Limeum viscosum var. dubium'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. glomeratum'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kenyense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kraussii'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. macrocarpum'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. nummulifolium'' <small>(H.Walter) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. transvaalense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. viscosum'' == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 66nrpm58fkqm9vto5a2x4b6c07ujf8a 2925570 2925565 2026-08-16T13:01:47Z Aliwal2012 39067 2925570 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''' is 'n eenjarige tweekotiele plantspesie wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Infraspesies == Die spesie het agt [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Limeum viscosum var. dubium'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. glomeratum'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kenyense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kraussii'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. macrocarpum'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. nummulifolium'' <small>(H.Walter) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. transvaalense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. viscosum'' == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 9qp5sknvy3k5yp4nwwsqq59sof0aulh 2925638 2925570 2026-08-16T18:13:57Z JMK 649 inleiding, hofies en paragraafdetails 2925638 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Taaiklosaarbossie | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''', een van die klosaarbossies, is 'n eenjarige of kortlewende kruidagtige, tweekotiele plantspesie wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Dit is inheems aan groot dele van tropiese en suidelike Afrika. ==Groeiwyse== 'n Platlêende of regop kruid wat tot 60 cm lank of hoog word. Die blare is alternatief gerangskik, met taai en klieragtige oppervlaktes. Die blare wissel in vorm van ovaal tot smal lansvormig, afhangend van die spesifieke variëteit. Die klein, with blomme word in trosse gedra. ==Habitat en verspreiding== Hulle groei dikwels in sandgrond van oop bosveld of Karoogebiede, maar is ook pionierplante op versteurde plekke langs paaie. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Infraspesies == Die spesie het agt [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Limeum viscosum var. dubium'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. glomeratum'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kenyense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kraussii'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. macrocarpum'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. nummulifolium'' <small>(H.Walter) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. transvaalense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. viscosum'' == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] fh7tgu0414d6y0sefry0adw1wypzd0h 2925781 2925638 2026-08-17T11:26:08Z JMK 649 sny prent, teksdetails 2925781 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Taaiklosaarbossie | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = COI00070570 - Limeum viscosum var. leiocarpum - Welwitsch, Friedrich - 2421 (cropped).jpg | image_caption = ''L. viscosum'' var. ''leiocarpum'' Welwitsch, F. | taxon = Limeum viscosum | authority = (J.Gay) Fenzl, (1839) | synonyms =* ''Gaudinia viscosa'' <small>J.Gay</small> }} '''''Limeum viscosum''''', een van die klosaarbossies, is 'n eenjarige of kortlewende kruidagtige, tweekotiele plantspesie wat deel van die Limeaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Dit is inheems aan groot dele van tropiese en suidelike Afrika. ==Groeiwyse== 'n Platlêende of regop kruid wat tot 60&nbsp;cm lank of hoog word. Die blare is alternatief gerangskik, met taai en klieragtige oppervlaktes. Die blare wissel in vorm van ovaal tot smal lansvormig, afhangend van die spesifieke variëteit. Die klein, wit blomme word in trosse gedra. ==Habitat en verspreiding== Hulle groei dikwels in sandgrond van mopanieveld, oop bosveld of Karoogebiede, maar is ook pionierplante op versteurde plekke langs paaie. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noord-Kaap]] en [[Noordwes]] voor. == Infraspesies == Die spesie het agt [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Limeum viscosum var. dubium'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. glomeratum'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kenyense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. kraussii'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum var. macrocarpum'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. nummulifolium'' <small>(H.Walter) Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. transvaalense'' <small>Friedrich</small> * ''Limeum viscosum subsp. viscosum'' == Galery == <gallery> Limeum viscosum 38977428.jpg Limeum viscosum 59269108.jpg Limeum viscosum 64823318.jpg Limeum viscosum transvaalense 281984297.jpg Limeum viscosum transvaalense 60091018.jpg Limeum viscosum transvaalense 73042916.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362409-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Limeum|viscosum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] dhtp9rfa04663ruzdmlnkxn1o5xvg08 1 464943 2925558 2026-08-16T12:37:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925558 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2925627 2925558 2026-08-16T17:47:05Z Oesjaar 7467 /* Tweekotiele */ nuwe afdeling 2925627 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Tweekotiele == {{ping|Aliwal2012}}, ek het so bietjie navraag by prof Van Wyk oor jou woord gedoen, sien titel. Hier is sy antwoord: ''Daar is nie so ‘n woord nie! Die Afrikaans vir die Engelse “dicotyledons” is tweesaadlobbiges of dikotiele. Daarteenoor is daar die “monocotyledons”, in Afrikaans eensaadlobbiges of monokotiele.'' Nou moet jy weet hoe ek voel na 3 jaar op hierdie projek: ek het in 1976 in St.7 laas biologie gehad! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:47, 16 Augustus 2026 (UTC) tqjavat48965zcza1qvjcmsd8hep3ak 15 464944 2925566 2026-08-16T12:53:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925566 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464945 2925572 2026-08-16T13:13:16Z Sheknowssimmy 206366 Nuwe bladsy geskep met ''''Bear''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. Bear val onder Lotus se "Natural Foods" portefeulje saam met [[nākd]], TREK en Kiddylicious. == Geskiedenis == • '''2007:''' Bear is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Goldin...' 2925572 wikitext text/x-wiki '''Bear''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. Bear val onder Lotus se "Natural Foods" portefeulje saam met [[nākd]], TREK en Kiddylicious. == Geskiedenis == • '''2007:''' Bear is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, gestig onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], [[VK]]. • '''2016:''' Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', vir meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. • Na die verkoping het die stigters voortgegaan om die besigheid vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie was om beide "toegfeeflik" spesialite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos Bear aan te bied, weens groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en Kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: • '''100% vrugte-gebaseer''' met natuurlike bestandele • '''Geen bygevoegte suiker of preserveermiddels''' • '''Porsiebeheerde peuselhappies''' vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se "Local Heroes" en Natural Foods strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir Bear in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. In vroeg 2024 is 'n aangrensende [[nākd]] produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] Bear en nākd produksieterrein besoek. Ander produksie vind plaas in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] as deel van Lotus se wêreldwye netwerk . iaklenirfqoodu0yq4iybxaueh9xia1 2925599 2925572 2026-08-16T15:40:53Z Oesjaar 7467 Geen bronnelys. 2925599 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} '''Bear''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. Bear val onder Lotus se "Natural Foods" portefeulje saam met [[nākd]], TREK en Kiddylicious. == Geskiedenis == • '''2007:''' Bear is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, gestig onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], [[VK]]. • '''2016:''' Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', vir meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. • Na die verkoping het die stigters voortgegaan om die besigheid vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie was om beide "toegfeeflik" spesialite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos Bear aan te bied, weens groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en Kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: • '''100% vrugte-gebaseer''' met natuurlike bestandele • '''Geen bygevoegte suiker of preserveermiddels''' • '''Porsiebeheerde peuselhappies''' vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se "Local Heroes" en Natural Foods strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir Bear in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. In vroeg 2024 is 'n aangrensende [[nākd]] produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] Bear en nākd produksieterrein besoek. Ander produksie vind plaas in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] as deel van Lotus se wêreldwye netwerk . smjnuhljs9adp3tok1jzgwng5zqyjdc 2925613 2925599 2026-08-16T17:00:22Z Aliwal2012 39067 Proeflees en taalversorging 2925613 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} '''Bear''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. Bear val onder Lotus se "Natural Foods" portefeulje saam met [[nākd]], TREK en Kiddylicious. == Geskiedenis == • 2007: Bear is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, gestig onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], Verenigde Koninkryk. • 2016: Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', teen meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. • Na die oorname het die stigters voortgegaan om die besigheid vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie is om beide gewilde spesialiteite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos Bear aan te bied, weens die groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en Kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: * 100% vrugtegebaseer met natuurlike bestanddele * Geen bygevoegde suiker of preserveermiddels * Porsiebeheerde peuselhappies vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se "Local Heroes" en Natural Foods strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir Bear in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. In vroeg 2024 is 'n aangrensende nākd produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] die Bear en nākd produksiefasiliteit besoek. Uitgebreide produksie vind ook plaas in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] as deel van Lotus se wêreldwye netwerk. 1m4xc5gkfvujmt1xemlv481hsz6rp1l 2925621 2925613 2026-08-16T17:41:39Z JMK 649 +kat, prent, teksdetails 2925621 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:Lotus_Bakeries_logo.svg|duimnael|regs|''Bear'' is tans 'n handelsmerk van Lotus Bakeries, 'n Belgiese familiebedryf]] '''Bear''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. Bear val saam met [[nākd]], TREK en Kiddylicious onder Lotus se "Natural Foods"-portefeulje. == Geskiedenis == • 2007: Bear is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], Verenigde Koninkryk gestig. • 2016: Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', teen meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. • Na die oorname het die stigters voortgegaan om die onderneming vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie is om beide gewilde spesialiteite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos Bear aan te bied, weens die groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: * 100% vrugtegebaseer met natuurlike bestanddele * Geen bygevoegde suiker of preserveermiddels * Porsiebeheerde peuselhappies vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se Local Heroes- en Natural Foods-strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir Bear in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. Vroeg in 2024 is 'n aangrensende nākd-produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] die Bear- en nākd-produksiegeriewe besoek. Uitgebreide produksie vind ook in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] plaas as deel van Lotus se wêreldwye netwerk. [[Kategorie:Handelsmerke]] pek1bdc7b0gfkxo0jxm0kx4kt05mits 2925623 2925621 2026-08-16T17:42:32Z JMK 649 2925623 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:Lotus_Bakeries_logo.svg|duimnael|regs|''Bear'' is tans 'n handelsmerk van Lotus Bakeries, 'n Belgiese familiebedryf]] '''Bear''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. Bear val saam met [[nākd]], TREK en Kiddylicious onder Lotus se Natural Foods-portefeulje. == Geskiedenis == • 2007: Bear is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], Verenigde Koninkryk gestig. • 2016: Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', teen meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. • Na die oorname het die stigters voortgegaan om die onderneming vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie is om beide gewilde spesialiteite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos Bear aan te bied, weens die groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: * 100% vrugtegebaseer met natuurlike bestanddele * Geen bygevoegde suiker of preserveermiddels * Porsiebeheerde peuselhappies vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se Local Heroes- en Natural Foods-strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir Bear in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. Vroeg in 2024 is 'n aangrensende nākd-produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] die Bear- en nākd-produksiegeriewe besoek. Uitgebreide produksie vind ook in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] plaas as deel van Lotus se wêreldwye netwerk. [[Kategorie:Handelsmerke]] pz1by1ttk5jevgc7z5cayqvbv1sw4d9 2925626 2925623 2026-08-16T17:46:19Z JMK 649 byskrif 2925626 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:Lotus_Bakeries_logo.svg|duimnael|regs|''Bear'' is sedert die 2015 verkryging van ''Urban Fresh Foods'' 'n handelsmerk van Lotus Bakeries, 'n Belgiese familiebedryf]] '''Bear''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. Bear val saam met [[nākd]], TREK en Kiddylicious onder Lotus se Natural Foods-portefeulje. == Geskiedenis == * 2007: Bear is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], Verenigde Koninkryk gestig. * 2016: Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', teen meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. * Na die oorname het die stigters voortgegaan om die onderneming vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie is om beide gewilde spesialiteite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos Bear aan te bied, weens die groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: * 100% vrugtegebaseer met natuurlike bestanddele * Geen bygevoegde suiker of preserveermiddels * Porsiebeheerde peuselhappies vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se Local Heroes- en Natural Foods-strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir Bear in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. Vroeg in 2024 is 'n aangrensende nākd-produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] die Bear- en nākd-produksiegeriewe besoek. Uitgebreide produksie vind ook in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] plaas as deel van Lotus se wêreldwye netwerk. [[Kategorie:Handelsmerke]] iraz07n7i1m2i4nzyi2fq0va8thgtfw 2925628 2925626 2026-08-16T17:49:02Z JMK 649 2925628 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:Lotus_Bakeries_logo.svg|duimnael|regs|''Bear'' is sedert 2016, na verkryging van Urban Fresh Foods, 'n handelsmerk van die Belgiese familiebedryf Lotus Bakeries]] '''Bear''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. Bear val saam met [[nākd]], TREK en Kiddylicious onder Lotus se Natural Foods-portefeulje. == Geskiedenis == * 2007: Bear is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], Verenigde Koninkryk gestig. * 2015: Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', teen meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. * Na die oorname het die stigters voortgegaan om die onderneming vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie is om beide gewilde spesialiteite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos Bear aan te bied, weens die groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: * 100% vrugtegebaseer met natuurlike bestanddele * Geen bygevoegde suiker of preserveermiddels * Porsiebeheerde peuselhappies vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se Local Heroes- en Natural Foods-strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir Bear in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. Vroeg in 2024 is 'n aangrensende nākd-produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] die Bear- en nākd-produksiegeriewe besoek. Uitgebreide produksie vind ook in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] plaas as deel van Lotus se wêreldwye netwerk. [[Kategorie:Handelsmerke]] m2re8p5ds38kxui2t3mqmg62e526h61 2925629 2925628 2026-08-16T17:53:27Z JMK 649 kursief 2925629 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}}{{Gekursiveerde titel}} [[Lêer:Lotus_Bakeries_logo.svg|duimnael|regs|''Bear'' is sedert 2016, na verkryging van Urban Fresh Foods, 'n handelsmerk van die Belgiese familiebedryf Lotus Bakeries]] '''''Bear''''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. ''Bear'' val saam met ''[[nākd]]'', ''TREK'' en ''Kiddylicious'' onder Lotus se Natural Foods-portefeulje. == Geskiedenis == * 2007: ''Bear'' is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], Verenigde Koninkryk gestig. * 2015: Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', teen meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. * Na die oorname het die stigters voortgegaan om die onderneming vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie is om beide gewilde spesialiteite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos ''Bear'' aan te bied, weens die groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: * 100% vrugtegebaseer met natuurlike bestanddele * Geen bygevoegde suiker of preserveermiddels * Porsiebeheerde peuselhappies vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se Local Heroes- en Natural Foods-strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir ''Bear'' in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. Vroeg in 2024 is 'n aangrensende ''nākd''-produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] die ''Bear''- en ''nākd''-produksiegeriewe besoek. Uitgebreide produksie vind ook in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] plaas as deel van Lotus se wêreldwye netwerk. [[Kategorie:Handelsmerke]] os7t6xwvudt9ks8jf4m4012hj1sbhoe 2925630 2925629 2026-08-16T17:54:33Z JMK 649 2925630 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}}{{Gekursiveerde titel}} [[Lêer:Lotus_Bakeries_logo.svg|duimnael|regs|''Bear'' is sedert 2016, na verkryging van Urban Fresh Foods, 'n handelsmerk van die Belgiese familiebedryf Lotus Bakeries]] '''''Bear''''' is 'n internasionale handelsmerk vir gesonde kinderversnaperinge wat 100% vrugte-gebaseerde, natuurlike peuselhappies produseer. Die handelsmerk is in 2007 in [[Verenigde Koninkryk]] gestig en is sedert 2016 in besit van die [[Belgiese]] voedselonderneming [[Lotus Bakeries]]. ''Bear'' resorteer saam met ''[[nākd]]'', ''TREK'' en ''Kiddylicious'' onder Lotus se Natural Foods-portefeulje. == Geskiedenis == * 2007: ''Bear'' is deur Hayley Gait-Golding, Andrew Gait-Golding en later met belegging van Giles Brook, voormalige Innocent Drinks direkteur, onder Urban Fresh Foods in [[Buckinghamshire]], Verenigde Koninkryk gestig. * 2015: Lotus Bakeries het Urban Fresh Foods, die eienaar van ''Bear'', teen meer as £70 miljoen oorgeneem. Die doel was om Lotus te posisioneer as 'n internasionale leier in die "gesonde peuselhappies" kategorie. * Na die oorname het die stigters voortgegaan om die onderneming vanuit [[Londen]] te bestuur. Lotus se strategie is om beide gewilde spesialiteite soos Biscoff en gesonde alternatiewe soos ''Bear'' aan te bied, weens die groeiende wêreldwye vraag na gesonde peuselhappies. == Produkte en kenmerke == ''Bear'' fokus op kinderversnaperinge met die volgende eienskappe: * 100% vrugtegebaseer met natuurlike bestanddele * Geen bygevoegde suiker of preserveermiddels * Porsiebeheerde peuselhappies vir kinders Die handelsmerk word as deel van Lotus Bakeries se Local Heroes- en Natural Foods-strategie bemark. == Produksie == Sedert 2019 het Lotus Bakeries 'n produksiefasiliteit vir ''Bear'' in [[Wolseley]], [[Suid-Afrika]]. Vroeg in 2024 is 'n aangrensende ''nākd''-produksiefasiliteit ook daar gebou. In Mei 2024 het die [[Suid-Afrikaanse]] president [[Cyril Ramaphosa]] die ''Bear''- en ''nākd''-produksiegeriewe besoek. Uitgebreide produksie vind ook in [[België]], [[Nederland]], [[Frankryk]] en [[Swede]] plaas as deel van Lotus se wêreldwye netwerk. [[Kategorie:Handelsmerke]] i3k0bm8a78jnhac8pt6b84gqg6din22 0 464946 2925579 2026-08-16T13:44:09Z Raphael1256 97172 Raphael1256 het bladsy [[Kingston, Norfolk]] na [[Kingston, Norfolkeiland]] geskuif 2925579 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Kingston, Norfolkeiland]] jywg95afmd011ny4vl49mfq3u5uu44t 1 464947 2925581 2026-08-16T13:44:09Z Raphael1256 97172 Raphael1256 het bladsy [[Bespreking:Kingston, Norfolk]] na [[Bespreking:Kingston, Norfolkeiland]] geskuif 2925581 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Kingston, Norfolkeiland]] p7cz42ns4lol7zfxrtg8jxndfeoy15o 0 464948 2925615 2026-08-16T17:26:30Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2925615 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[William John Burchell]] 0xxvhjrzdapa19ibyduntptq7dpyven 0 464949 2925616 2026-08-16T17:37:37Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2925616 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Aptosimum |authority = [[William John Burchell|Burch.]] ex Benth., (1836), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Chilostigma'' <small>Hochst.</small> * ''Ohlendorffia'' <small>Lehm.</small> }} '''''Aptosimum''''' (veldviooltjies) is 'n [[genus]] van [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en die [[Arabiese Skiereiland]]. == Spesies == Daar is 22 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331357-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aptosimum albomarginatum]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum arenarium]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Aptosimum decumbens]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Aptosimum elongatum]]'' <small>(Hiern) Engl.</small> * ''[[Aptosimum eriocephalum]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum glandulosum]]'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''[[Aptosimum gossweileri]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum indivisum]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum lineare]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum marlothii]]'' <small>(Engl.) Hiern</small> * ''[[Aptosimum molle]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum neglectum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum patulum]]'' <small>Bremek.</small> * ''[[Aptosimum procumbens]]'' <small>(Lehm.) Burch. ex Steud.</small> * ''[[Aptosimum pumilumv(Hochst.) Benth.</small> * ''[[Aptosimum radiatum]]'' <small>Kolberg & van Slageren</small> * ''[[Aptosimum spinescens]]'' <small>(Thunb.) Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum suberosum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum tragacanthoides]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum transvaalense]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum viscosum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Aptosimum welwitschii]]'' <small>Hiern</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum| ]] lv6syetrqhei4lx1hdxf8kn35gs9x90 2925617 2925616 2026-08-16T17:37:56Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Ai! 2925617 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Aptosimum |authority = [[William John Burchell|Burch.]] ex Benth., (1836), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Chilostigma'' <small>Hochst.</small> * ''Ohlendorffia'' <small>Lehm.</small> }} '''''Aptosimum''''' (veldviooltjies) is 'n [[genus]] van [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en die [[Arabiese Skiereiland]]. == Spesies == Daar is 22 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331357-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aptosimum albomarginatum]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum arenarium]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Aptosimum decumbens]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Aptosimum elongatum]]'' <small>(Hiern) Engl.</small> * ''[[Aptosimum eriocephalum]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum glandulosum]]'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''[[Aptosimum gossweileri]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum indivisum]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum lineare]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum marlothii]]'' <small>(Engl.) Hiern</small> * ''[[Aptosimum molle]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum neglectum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum patulum]]'' <small>Bremek.</small> * ''[[Aptosimum procumbens]]'' <small>(Lehm.) Burch. ex Steud.</small> * ''[[Aptosimum pumilum]]'' <small>(Hochst.) Benth.</small> * ''[[Aptosimum radiatum]]'' <small>Kolberg & van Slageren</small> * ''[[Aptosimum spinescens]]'' <small>(Thunb.) Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum suberosum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum tragacanthoides]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum transvaalense]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum viscosum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Aptosimum welwitschii]]'' <small>Hiern</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum| ]] i17msuysqfpikzapae0xdx1zha1d7tg 2925620 2925617 2026-08-16T17:41:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925620 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = 0555 Aptosimum indivisum, 3km N. Pofadder, Sudáfrica Dscf3036.jpg |image_caption = ''Aptosimum indivisum'' |display_parents = 3 |taxon = Aptosimum |authority = [[William John Burchell|Burch.]] ex Benth., (1836), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Chilostigma'' <small>Hochst.</small> * ''Ohlendorffia'' <small>Lehm.</small> }} '''''Aptosimum''''' (veldviooltjies) is 'n [[genus]] van [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en die [[Arabiese Skiereiland]]. == Spesies == Daar is 22 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331357-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aptosimum albomarginatum]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum arenarium]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Aptosimum decumbens]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Aptosimum elongatum]]'' <small>(Hiern) Engl.</small> * ''[[Aptosimum eriocephalum]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum glandulosum]]'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''[[Aptosimum gossweileri]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum indivisum]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum lineare]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum marlothii]]'' <small>(Engl.) Hiern</small> * ''[[Aptosimum molle]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum neglectum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum patulum]]'' <small>Bremek.</small> * ''[[Aptosimum procumbens]]'' <small>(Lehm.) Burch. ex Steud.</small> * ''[[Aptosimum pumilum]]'' <small>(Hochst.) Benth.</small> * ''[[Aptosimum radiatum]]'' <small>Kolberg & van Slageren</small> * ''[[Aptosimum spinescens]]'' <small>(Thunb.) Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum suberosum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum tragacanthoides]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum transvaalense]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum viscosum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Aptosimum welwitschii]]'' <small>Hiern</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum| ]] 4d3r6u1xdrgmzgnvj04c5wkb8slf61a 2925632 2925620 2026-08-16T17:57:36Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakels 2925632 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = 0555 Aptosimum indivisum, 3km N. Pofadder, Sudáfrica Dscf3036.jpg |image_caption = ''Aptosimum indivisum'' |display_parents = 3 |taxon = Aptosimum |authority = [[William John Burchell|Burch.]] ex Benth., (1836), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Chilostigma'' <small>Hochst.</small> * ''Ohlendorffia'' <small>Lehm.</small> }} '''''Aptosimum''''' (veldviooltjies) is 'n [[genus]] van [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en die [[Arabiese Skiereiland]]. == Spesies == Daar is 22 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331357-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aptosimum albomarginatum]]'' <small>[[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Marloth]] & [[Christian Friedrich Ecklon|Engl.]]</small> * ''[[Aptosimum arenarium]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Aptosimum decumbens]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Aptosimum elongatum]]'' <small>(Hiern) Engl.</small> * ''[[Aptosimum eriocephalum]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum glandulosum]]'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''[[Aptosimum gossweileri]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum indivisum]]'' <small>[[William John Burchell|Burch.]] ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum lineare]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum marlothii]]'' <small>(Engl.) Hiern</small> * ''[[Aptosimum molle]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum neglectum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum patulum]]'' <small>Bremek.</small> * ''[[Aptosimum procumbens]]'' <small>(Lehm.) Burch. ex Steud.</small> * ''[[Aptosimum pumilum]]'' <small>(Hochst.) Benth.</small> * ''[[Aptosimum radiatum]]'' <small>Kolberg & van Slageren</small> * ''[[Aptosimum spinescens]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum suberosum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum tragacanthoides]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum transvaalense]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum viscosum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Aptosimum welwitschii]]'' <small>Hiern</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum| ]] g5or7s2ji11f16b4c6ru3eraao74eeu 2925659 2925632 2026-08-16T19:07:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925659 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = 0555 Aptosimum indivisum, 3km N. Pofadder, Sudáfrica Dscf3036.jpg |image_caption = ''Aptosimum indivisum'' |name = Veldviooltjies |display_parents = 3 |taxon = Aptosimum |authority = [[William John Burchell|Burch.]] ex Benth., (1836), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Chilostigma'' <small>Hochst.</small> * ''Ohlendorffia'' <small>Lehm.</small> }} '''''Aptosimum''''' (veldviooltjies) is 'n [[genus]] van [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en die [[Arabiese Skiereiland]]. == Spesies == Daar is 22 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331357-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aptosimum albomarginatum]]'' <small>[[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Marloth]] & [[Christian Friedrich Ecklon|Engl.]]</small> * ''[[Aptosimum arenarium]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Aptosimum decumbens]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Aptosimum elongatum]]'' <small>(Hiern) Engl.</small> * ''[[Aptosimum eriocephalum]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum glandulosum]]'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''[[Aptosimum gossweileri]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum indivisum]]'' <small>[[William John Burchell|Burch.]] ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum lineare]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum marlothii]]'' <small>(Engl.) Hiern</small> * ''[[Aptosimum molle]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum neglectum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum patulum]]'' <small>Bremek.</small> * ''[[Aptosimum procumbens]]'' <small>(Lehm.) Burch. ex Steud.</small> * ''[[Aptosimum pumilum]]'' <small>(Hochst.) Benth.</small> * ''[[Aptosimum radiatum]]'' <small>Kolberg & van Slageren</small> * ''[[Aptosimum spinescens]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum suberosum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum tragacanthoides]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum transvaalense]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum viscosum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Aptosimum welwitschii]]'' <small>Hiern</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum| ]] jtplqzx0fq29n48cf8v4v73hxb4t64t 2925777 2925659 2026-08-17T10:12:58Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2925777 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = 0555 Aptosimum indivisum, 3km N. Pofadder, Sudáfrica Dscf3036.jpg |image_caption = ''Aptosimum indivisum'' |name = Veldviooltjies |display_parents = 3 |taxon = Aptosimum |authority = [[William John Burchell|Burch.]] ex Benth., (1836), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Chilostigma'' <small>Hochst.</small> * ''Ohlendorffia'' <small>Lehm.</small> }} '''''Aptosimum''''' (veldviooltjies) is 'n [[genus]] van [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en die [[Arabiese Skiereiland]]. Die genusnaam Aptosimum is afgelei van die Grieks “a-” = “nie” + “ptosis” = “val”. Dit verwys na die vrug, ’n kapsule, wat na saadvrystelling nie afval nie, maar blywend is op die plant. == Spesies == Daar is 22 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331357-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aptosimum albomarginatum]]'' <small>[[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Marloth]] & [[Christian Friedrich Ecklon|Engl.]]</small> * ''[[Aptosimum arenarium]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Aptosimum decumbens]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Aptosimum elongatum]]'' <small>(Hiern) Engl.</small> * ''[[Aptosimum eriocephalum]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum glandulosum]]'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''[[Aptosimum gossweileri]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum indivisum]]'' <small>[[William John Burchell|Burch.]] ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum lineare]]'' <small>Marloth & Engl.</small> * ''[[Aptosimum marlothii]]'' <small>(Engl.) Hiern</small> * ''[[Aptosimum molle]]'' <small>Skan</small> * ''[[Aptosimum neglectum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum patulum]]'' <small>Bremek.</small> * ''[[Aptosimum procumbens]]'' <small>(Lehm.) Burch. ex Steud.</small> * ''[[Aptosimum pumilum]]'' <small>(Hochst.) Benth.</small> * ''[[Aptosimum radiatum]]'' <small>Kolberg & van Slageren</small> * ''[[Aptosimum spinescens]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum suberosum]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum tragacanthoides]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> * ''[[Aptosimum transvaalense]]'' <small>Emil Weber</small> * ''[[Aptosimum viscosum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Aptosimum welwitschii]]'' <small>Hiern</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum| ]] 1ubyq8iley5n0aaiw1mrgl4nwyn21pa 10 464950 2925618 2026-08-16T17:39:04Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2925618 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Aptosimum |parent=Scrophulariaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 81adrzpdmtq4aq3taftz5557kjyyd3r 11 464951 2925619 2026-08-16T17:39:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925619 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464952 2925622 2026-08-16T17:41:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925622 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 464953 2925624 2026-08-16T17:42:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925624 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Scrophulariaceae]] mtbp235iv1u39q25c71fp7s705rw07a 15 464954 2925625 2026-08-16T17:42:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925625 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464955 2925641 2026-08-16T18:16:32Z JMK 649 aanstuur 2925641 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Limeum]] markw3xm050ef75soq8yc7ybtvas2b1 0 464956 2925654 2026-08-16T18:53:09Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2925654 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Doringviooltjie | image = | taxon = Aptosimum spinescens | authority = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Emil Weber, (1907) | synonyms =* ''Aptosimum abietinum'' <small>[[William John Burchell|Burch.]] ex Benth.</small> * ''Aptosimum laricinum'' <small>Dinter</small> * ''Aptosimum laricinum var. spinosior'' <small>Dinter</small> * ''Aptosimum scaberrimum'' <small>Schinz</small> * ''Aptosimum scaberrimum var. glabrum'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''Aptosimum scaberrimum var. tenuifolium'' <small>Emil Weber</small> * ''Aptosimum steingroeveri'' <small>Engl.</small> * ''Aptosimum steingroeveri var. glabrum'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''Ruellia spinescens'' <small>Thunb.</small> }} Die '''doringviooltjie''' (''Aptosimum spinescens'') is 'n klien [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Galery == <gallery> Aptosimum spinescens-0269 (2) - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg Aptosimum spinescens (Scrophulariaceae) (39608678660).jpg Aptosimum spinescens (Scrophulariaceae) (40703172234).jpg Aptosimum spinescens -0027 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg Aptosimum spinescens-0269 (1) - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg Blepharis spinescens 1-1-0268 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1043-28 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:799392-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/b507016b-33f5-4bfa-9b91-8ee671ff5fa9 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum|spinescens]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] n8if2xe0gqo6rig5l03dla9c0ohtqai 2925655 2925654 2026-08-16T18:53:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925655 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Doringviooltjie | image = | taxon = Aptosimum spinescens | authority = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Emil Weber, (1907) | synonyms =* ''Aptosimum abietinum'' <small>[[William John Burchell|Burch.]] ex Benth.</small> * ''Aptosimum laricinum'' <small>Dinter</small> * ''Aptosimum laricinum var. spinosior'' <small>Dinter</small> * ''Aptosimum scaberrimum'' <small>Schinz</small> * ''Aptosimum scaberrimum var. glabrum'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''Aptosimum scaberrimum var. tenuifolium'' <small>Emil Weber</small> * ''Aptosimum steingroeveri'' <small>Engl.</small> * ''Aptosimum steingroeveri var. glabrum'' <small>Emil Weber & Schinz</small> * ''Ruellia spinescens'' <small>Thunb.</small> }} Die '''doringviooltjie''' (''Aptosimum spinescens'') is 'n klein [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Galery == <gallery> Aptosimum spinescens-0269 (2) - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg Aptosimum spinescens (Scrophulariaceae) (39608678660).jpg Aptosimum spinescens (Scrophulariaceae) (40703172234).jpg Aptosimum spinescens -0027 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg Aptosimum spinescens-0269 (1) - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg Blepharis spinescens 1-1-0268 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1043-28 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:799392-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/b507016b-33f5-4bfa-9b91-8ee671ff5fa9 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum|spinescens]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] i2g55lukchl7q7syrsbv262j3aa5ppe 1 464957 2925656 2026-08-16T18:56:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925656 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464958 2925657 2026-08-16T18:57:11Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2925657 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Aptosimum spinescens]] hw0aho8kfit1dkqof8oee4eajxslujq 0 464959 2925660 2026-08-16T19:07:48Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2925660 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Aptosimum]] 92hkxyzjg5ebr69xoed440ww9hqfqxj 1 464960 2925661 2026-08-16T19:08:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925661 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 4 464961 2925666 2026-08-16T19:30:37Z SpesBona 2720 + [[Édith Piaf]] 2925666 wikitext text/x-wiki {{Omraam|Piaf Harcourt 1946 2.jpg|200px|links|Édith Piaf in 1946.}} '''Édith Giovanna Gassion''' (19 Desember 1915 - 10 Oktober 1963), bekend as '''[[Édith Piaf]]''' <small>([[Frans]]e uitspraak: ''edit pjaf'')</small>, was 'n Franse sanger en liriekskrywer wat die bekendste was vir liedjies in die kabaret- en Franse chanson-styl. Sy word algemeen beskou as [[Frankryk]] se grootste gewilde sanger en een van die gevierdste kunstenaars van die 20ste eeu. Piaf se musiek was dikwels outobiografies en sy het gespesialiseer in liedjies oor liefde, verlies en hartseer. Haar bekendste liedjies sluit in "La Vie en rose" (1946), "Non, je ne regrette rien" (1960), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), "La Foule" (1957), "L'Accordéoniste" (1940) en "Padam, padam..." (1951). Nadat sy haar loopbaan begin het deur op 14-jarige ouderdom saam met haar pa te toer, het haar roem gedurende die Duitse besetting van Frankryk toegeneem. In 1945 is Piaf se kenmerkende lied, "La Vie en Rose" ("Die Lewe in Pienk"), uitgereik. Sy het in die laat 1940's Frankryk se gewildste vermaakkunstenaar geword en het ook deur [[Europa]], [[Suid-Amerika]] en die [[VSA]] getoer, waar haar gewildheid gelei het tot agt verskynings op ''The Ed Sullivan Show''. Piaf het steeds opgetree, insluitend in verskeie reekse konserte by die Paris Olympia-musieksaal, tot 'n paar maande voor haar dood in 1963 op die ouderdom van 47. Haar laaste lied, "L'Homme de Berlin", is in April 1963 saam met haar man opgeneem. Sedert haar dood is verskeie dokumentêre films en rolprente oor Piaf se lewe vervaardig as 'n belangrike deel van die Franse kultuur. : ''[[Édith Piaf|...lees verder]]'' 11q53rona1szoeirc3y5agnl7ud69zp 4 464962 2925667 2026-08-16T19:31:28Z SpesBona 2720 + [[Lêer:The Beatles arrive at JFK Airport.jpg]] 2925667 wikitext text/x-wiki [[The Beatles]] arriveer in 1964 by [[John F. Kennedy Internasionale Lughawe]]. Op 18 Augustus 1962 het [[Ringo Starr]] amptelik by die Beatles aangesluit. {{Omraam|The Beatles arrive at JFK Airport.jpg|400px|links|The Beatles arriveer in 1964 by John F. Kennedy Internasionale Lughawe. Op 18 Augustus 1962 het Ringo Starr amptelik by The Beatles aangesluit.}} 5p3i5xwn4n7q4rf5g2oiixco7nyehbr 6 464963 2925674 2026-08-16T20:38:52Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Anton Hartman]] en vier sangers, onder wie P. Markgraaff (regs), aan die repeteer}} |bron=Afrikaners in die Goudstad, deel II, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Anton_Hartman_en_vier_sangers,_onder_wie_P_Markgraaff,_aan_die_repeteer.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1960 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[... 2925674 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Anton Hartman]] en vier sangers, onder wie P. Markgraaff (regs), aan die repeteer}} |bron=Afrikaners in die Goudstad, deel II, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Anton_Hartman_en_vier_sangers,_onder_wie_P_Markgraaff,_aan_die_repeteer.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1960 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Anton Hartman en vier sangers, onder wie P Markgraaff, aan die repeteer.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} eyhg6yjt9cvr0s6c8i7gh3ibqktldzk 0 464964 2925705 2026-08-17T00:50:04Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Hets''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Hets | beeld = | regisseur = Alf Sjöberg | produksieleier = Victor Sjöström | draaiboekskrywer = Ingmar Bergman | met = {{Plainlist| * Stig Järrel * Alf Kjellin * Mai Zetterling * Gösta Cederlund * Olof Winnerstrand * Hugo Björne * Stig Olin }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Svensk Filmindust...' 2925705 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Hets''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Hets | beeld = | regisseur = Alf Sjöberg | produksieleier = Victor Sjöström | draaiboekskrywer = Ingmar Bergman | met = {{Plainlist| * Stig Järrel * Alf Kjellin * Mai Zetterling * Gösta Cederlund * Olof Winnerstrand * Hugo Björne * Stig Olin }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Svensk Filmindustri | ateljee = Svensk Filmindustri | vrystelling = [[2 Oktober]] [[2026]] | speeltyd = 101 min | land = | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0036914 }} '''''Hets''''' is 'n [[Swede|Sweedse]] rolprent uit [[1944]]. Die film is geregisseer deur Alf Sjöberg.<ref>[https://letterboxd.com/film/torment/ Torment]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/torment TORMENT]</ref> == Hoofrolspelers == * Stig Järrel as Jan-Erik Widgren * Alf Kjellin as "Caligula" * Mai Zetterling as Bertha Olsson * Gösta Cederlund as Pippi * Olof Winnerstrand * Hugo Björne * Stig Olin == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0036914}} {{Normdata}} dnxwvztranx5rg1m2rm2g4jljw23xst 2925706 2925705 2026-08-17T00:55:02Z Nikolai Kurbatov 125512 2925706 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Hets''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Hets | beeld = | regisseur = Alf Sjöberg | produksieleier = Victor Sjöström | draaiboekskrywer = Ingmar Bergman | met = {{Plainlist| * Stig Järrel * Alf Kjellin * Mai Zetterling * Gösta Cederlund * Olof Winnerstrand * Hugo Björne * Stig Olin }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Svensk Filmindustri | ateljee = Svensk Filmindustri | vrystelling = [[2 Oktober]] [[1944]] | speeltyd = 101 min | land = | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0036914 }} '''''Hets''''' is 'n [[Swede|Sweedse]] rolprent uit [[1944]]. Die film is geregisseer deur Alf Sjöberg.<ref>[https://letterboxd.com/film/torment/ Torment]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/torment TORMENT]</ref> == Hoofrolspelers == * Stig Järrel as Jan-Erik Widgren * Alf Kjellin as "Caligula" * Mai Zetterling as Bertha Olsson * Gösta Cederlund as Pippi * Olof Winnerstrand * Hugo Björne * Stig Olin == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0036914}} {{Normdata}} kevx8xlmuvko9ev44or4qqwb6893eai 2925712 2925706 2026-08-17T01:07:48Z Nikolai Kurbatov 125512 2925712 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Hets''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Hets | beeld = | regisseur = Alf Sjöberg | produksieleier = Victor Sjöström | draaiboekskrywer = Ingmar Bergman | met = {{Plainlist| * Stig Järrel * Alf Kjellin * Mai Zetterling * Gösta Cederlund * Olof Winnerstrand * Hugo Björne * Stig Olin }} | kinematografie = Martin Bodin | musiek = Hilding Rosenberg | redigeerder = Oscar Rosander | verspreider = Svensk Filmindustri | ateljee = Svensk Filmindustri | vrystelling = [[2 Oktober]] [[1944]] | speeltyd = 101 min | land = | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0036914 }} '''''Hets''''' is 'n [[Swede|Sweedse]] rolprent uit [[1944]]. Die film is geregisseer deur Alf Sjöberg.<ref>[https://letterboxd.com/film/torment/ Torment]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/torment TORMENT]</ref> == Hoofrolspelers == * Stig Järrel as Jan-Erik Widgren * Alf Kjellin as "Caligula" * Mai Zetterling as Bertha Olsson * Gösta Cederlund as Pippi * Olof Winnerstrand * Hugo Björne * Stig Olin == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0036914}} {{Normdata}} 9uw9g0c49jqavrcytds9eewxpnv9wqf 0 464965 2925707 2026-08-17T00:58:44Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Brief Encounter''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Brief Encounter | beeld = | regisseur = | produksieleier = Noël Coward<br>Anthony Havelock-Allan<br>Ronald Neame | draaiboekskrywer = Noël Coward<br>Anthony Havelock-Allan<br>David Lean<br>Ronald Neame | met = {{Plainlist| * [[Celia Johnson]] * [[Trevor Howard]] * [[Stanley Holloway]] * [[Joyce Carey]] * [[Cyril Raymond]] }} | kinematografie...' 2925707 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Brief Encounter''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Brief Encounter | beeld = | regisseur = | produksieleier = Noël Coward<br>Anthony Havelock-Allan<br>Ronald Neame | draaiboekskrywer = Noël Coward<br>Anthony Havelock-Allan<br>David Lean<br>Ronald Neame | met = {{Plainlist| * [[Celia Johnson]] * [[Trevor Howard]] * [[Stanley Holloway]] * [[Joyce Carey]] * [[Cyril Raymond]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Eagle-Lion Distributors | ateljee = | vrystelling = [[26 November]] [[1945]] | speeltyd = 87 min | land = {{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0037558 }} '''''Brief Encounter''''' is 'n Britse rolprent uit [[1945]]. Die film is geregisseer deur David Lean.<ref>[https://mubi.com/en/ru/films/brief-encounter BRIEF ENCOUNTER]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/brief-encounter/ Brief Encounter]</ref><ref>[https://variety.com/1944/film/reviews/brief-encounter-2-1200414560/ Brief Encounter]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Celia Johnson]] as Laura Jesson * [[Trevor Howard]] as Dr. Alec Harvey * [[Stanley Holloway]] as Albert Godby * [[Joyce Carey]] as Myrtle Bagot * [[Cyril Raymond]] as Fred Jesson == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0037558}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse rolprente]] bq7iucoevp6gsy0l5hqgaf3ffqtttjp 2925711 2925707 2026-08-17T01:07:11Z Nikolai Kurbatov 125512 2925711 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Brief Encounter''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Brief Encounter | beeld = | regisseur = | produksieleier = Noël Coward<br>Anthony Havelock-Allan<br>Ronald Neame | draaiboekskrywer = Noël Coward<br>Anthony Havelock-Allan<br>David Lean<br>Ronald Neame | met = {{Plainlist| * [[Celia Johnson]] * [[Trevor Howard]] * [[Stanley Holloway]] * [[Joyce Carey]] * [[Cyril Raymond]] }} | kinematografie = Robert Krasker | musiek = Sergei Rachmaninoff | redigeerder = Jack Harris | verspreider = Eagle-Lion Distributors | ateljee = | vrystelling = [[26 November]] [[1945]] | speeltyd = 87 min | land = {{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0037558 }} '''''Brief Encounter''''' is 'n Britse rolprent uit [[1945]]. Die film is geregisseer deur David Lean.<ref>[https://mubi.com/en/ru/films/brief-encounter BRIEF ENCOUNTER]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/brief-encounter/ Brief Encounter]</ref><ref>[https://variety.com/1944/film/reviews/brief-encounter-2-1200414560/ Brief Encounter]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Celia Johnson]] as Laura Jesson * [[Trevor Howard]] as Dr. Alec Harvey * [[Stanley Holloway]] as Albert Godby * [[Joyce Carey]] as Myrtle Bagot * [[Cyril Raymond]] as Fred Jesson == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0037558}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse rolprente]] 0s4teglzsuzyl6h18oyqvsvu4fxvz1s 0 464966 2925710 2026-08-17T01:06:23Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Die letzte Chance''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Die letzte Chance | beeld = | regisseur = Leopold Lindtberg | produksieleier = Lazar Wechsler | draaiboekskrywer = Alberto Barberis<br>Elizabeth Montagu<br>Richard Schweizer | met = {{Plainlist| * Ewart G. Morrison * John Hoy * Ray Reagan * Luisa Rossi * Odeardo Mosini * Giuseppe Galeati * Romano Calò }} | kinematografie = Emil Berna<br>Fra...' 2925710 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Die letzte Chance''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Die letzte Chance | beeld = | regisseur = Leopold Lindtberg | produksieleier = Lazar Wechsler | draaiboekskrywer = Alberto Barberis<br>Elizabeth Montagu<br>Richard Schweizer | met = {{Plainlist| * Ewart G. Morrison * John Hoy * Ray Reagan * Luisa Rossi * Odeardo Mosini * Giuseppe Galeati * Romano Calò }} | kinematografie = Emil Berna<br>Franz Vlasak | musiek = | redigeerder = | verspreider = Metro-Goldwyn-Mayer | ateljee = | vrystelling = [[26 Mei]] [[1945]] | speeltyd = 104 min | land = | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0037871 }} '''''Die letzte Chance''''' is 'n [[Switserland|Switserse]] rolprent uit [[1945]]. Die film is geregisseer deur Leopold Lindtberg. == Hoofrolspelers == * Ewart G. Morrison as Major Telford * John Hoy as John Halliday * Ray Reagan as Jim Braddock * Luisa Rossi as Tonina * Odeardo Mosini * Giuseppe Galeati * Romano Calò == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0037871}} {{Normdata}} m1zidbj5bah2x4nmdnzh0fojdzjevae 0 464967 2925713 2026-08-17T01:14:08Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''De røde enge''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = De røde enge | beeld = | regisseur = Bodil Ipsen<br>Lau Lauritzen Jr. | produksieleier = | draaiboekskrywer = Lech Fischer | met = {{Plainlist| * Poul Reichhardt * Lisbeth Movin * Per Buckhøj * Gyrd Løfqvist * Preben Kaas * Kjeld Jacobsen }} | kinematografie = Rudolf Frederiksen | musiek = Sven Gyldmark | redigeerder = Marie...' 2925713 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''De røde enge''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = De røde enge | beeld = | regisseur = Bodil Ipsen<br>Lau Lauritzen Jr. | produksieleier = | draaiboekskrywer = Lech Fischer | met = {{Plainlist| * Poul Reichhardt * Lisbeth Movin * Per Buckhøj * Gyrd Løfqvist * Preben Kaas * Kjeld Jacobsen }} | kinematografie = Rudolf Frederiksen | musiek = Sven Gyldmark | redigeerder = Marie Ejlersen | verspreider = WarnerBrosPictures | ateljee = WarnerBros<br/>LegendaryEntertainment<br/>Syncopy | vrystelling = [[1945]] | speeltyd = 85 min | land = | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0038043 }} '''''De røde enge''''' is 'n [[Denemarke|Deense]] rolprent uit [[1945]]. Die film is geregisseer deur Bodil Ipsen en Lau Lauritzen Jr..<ref>[https://mubi.com/en/ru/films/red-meadows RED MEADOWS]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/red-meadows/ Red Meadows]</ref> == Hoofrolspelers == * Poul Reichhardt as Micheal Lans * Lisbeth Movin as Ruth Isaksen * Per Buckhøj * Gyrd Løfqvist as Gustav * Preben Kaas as Erik * Kjeld Jacobsen as Hansen == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0038043}} {{Normdata}} g4zi55pqjfr2g4fam6tk3mzxlmmnhw3 0 464968 2925714 2026-08-17T01:34:52Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Muži bez křídel''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Muži bez křídel | beeld = | regisseur = František Čáp | produksieleier = | draaiboekskrywer = Bohumil Štěpánek | met = {{Plainlist| * Gustav Nezval * Ladislav H. Struna * Jaroslav Zrotal * Vladimír Hlavatý * Jan W. Speerger * Jaroslav Seník * Ladislav Hájek }} | kinematografie = Jan Stallich | musiek = Julius Kalaš...' 2925714 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Muži bez křídel''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Muži bez křídel | beeld = | regisseur = František Čáp | produksieleier = | draaiboekskrywer = Bohumil Štěpánek | met = {{Plainlist| * Gustav Nezval * Ladislav H. Struna * Jaroslav Zrotal * Vladimír Hlavatý * Jan W. Speerger * Jaroslav Seník * Ladislav Hájek }} | kinematografie = Jan Stallich | musiek = Julius Kalaš | redigeerder = Jan Kohout | verspreider = WarnerBrosPictures | ateljee = WarnerBros<br/>LegendaryEntertainment<br/>Syncopy | vrystelling = [[25 Oktober]] [[1946]] | speeltyd = 79 min | land = | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0038760 }} '''''Muži bez křídel''''' is 'n [[Tsjeggo-Slowakye|Tsjeggiese]] rolprent uit [[1946]]. Die film is geregisseer deur František Čáp.<ref>[https://mubi.com/en/ru/films/men-without-wings MEN WITHOUT WINGS]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/men-without-wings/ Men Without Wings]</ref> == Hoofrolspelers == * Gustav Nezval as Petr Lom * Ladislav H. Struna as Bureš * Jaroslav Zrotal as Pavlík * Vladimír Hlavatý as Karas * Jan W. Speerger as Vondra * Jaroslav Seník as Zeman * Ladislav Hájek as Jirka == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0038760}} {{Normdata}} 5w0pwfwcoi4y3ztcg0k4zl8ksl8mv4d 2925715 2925714 2026-08-17T01:35:25Z Nikolai Kurbatov 125512 2925715 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Muži bez křídel''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Muži bez křídel | beeld = | regisseur = František Čáp | produksieleier = | draaiboekskrywer = Bohumil Štěpánek | met = {{Plainlist| * Gustav Nezval * Ladislav H. Struna * Jaroslav Zrotal * Vladimír Hlavatý * Jan W. Speerger * Jaroslav Seník * Ladislav Hájek }} | kinematografie = Jan Stallich | musiek = Julius Kalaš | redigeerder = Jan Kohout | verspreider = Státní půjčovna filmů | ateljee = Československá filmová společnost | vrystelling = [[25 Oktober]] [[1946]] | speeltyd = 79 min | land = | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0038760 }} '''''Muži bez křídel''''' is 'n [[Tsjeggo-Slowakye|Tsjeggiese]] rolprent uit [[1946]]. Die film is geregisseer deur František Čáp.<ref>[https://mubi.com/en/ru/films/men-without-wings MEN WITHOUT WINGS]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/men-without-wings/ Men Without Wings]</ref> == Hoofrolspelers == * Gustav Nezval as Petr Lom * Ladislav H. Struna as Bureš * Jaroslav Zrotal as Pavlík * Vladimír Hlavatý as Karas * Jan W. Speerger as Vondra * Jaroslav Seník as Zeman * Ladislav Hájek as Jirka == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0038760}} {{Normdata}} rs3bhpjaut1pz3d0a0q6ofzpah4m189 0 464969 2925716 2026-08-17T01:40:32Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Roma città aperta''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Roma città aperta | beeld = | regisseur = Roberto Rossellini | produksieleier = Giuseppe Amato<br>Ferruccio De Martino<br>Roberto Rossellini<br>Rod E. Geiger | draaiboekskrywer = Sergio Amidei<br>Federico Fellini | met = {{Plainlist| * Aldo Fabrizi * Anna Magnani * Marcello Pagliero * Vito Annicchiarico * Nando Bruno * Harry Feist }} | kinema...' 2925716 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Roma città aperta''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Roma città aperta | beeld = | regisseur = Roberto Rossellini | produksieleier = Giuseppe Amato<br>Ferruccio De Martino<br>Roberto Rossellini<br>Rod E. Geiger | draaiboekskrywer = Sergio Amidei<br>Federico Fellini | met = {{Plainlist| * Aldo Fabrizi * Anna Magnani * Marcello Pagliero * Vito Annicchiarico * Nando Bruno * Harry Feist }} | kinematografie = Ubaldo Arata | musiek = Renzo Rossellini | redigeerder = Eraldo Da Roma | verspreider = Minerva Film | ateljee = | vrystelling = [[27 September]] [[1945]] | speeltyd = 105 min | land = {{ITA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0038890 }} '''''Roma città aperta''''' is 'n [[Italië|Italiaanse]] rolprent uit [[1945]]. Die film is geregisseer deur Roberto Rossellini.<ref>[https://letterboxd.com/film/rome-open-city/ Rome, Open City]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/rome-open-city ROME, OPEN CITY]</ref> == Hoofrolspelers == * Aldo Fabrizi as Don Pietro Pellegrini * Anna Magnani as Pina * Marcello Pagliero as Giorgio Manfredi * Vito Annicchiarico as Marcello * Nando Bruno as Agostino * Harry Feist as Major Bergmann == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0038890}} {{Normdata}} [[Kategorie:Italiaanse rolprente]] h8pu4tusj9i29ke8n12unon4l9o3kjc 0 464970 2925717 2026-08-17T01:46:24Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''La Symphonie pastorale''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = La Symphonie pastorale | beeld = | regisseur = Jean Delannoy | produksieleier = Joseph Bercholz<br>Edouard Gide | draaiboekskrywer = Jean Aurenche | met = {{Plainlist| * Michèle Morgan * Pierre Blanchar * Line Noro * Jean Desailly * Andrée Clément * Jacques Louvigny * Rosine Luguet }} | kinematografie = Armand Thirard | musiek...' 2925717 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''La Symphonie pastorale''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = La Symphonie pastorale | beeld = | regisseur = Jean Delannoy | produksieleier = Joseph Bercholz<br>Edouard Gide | draaiboekskrywer = Jean Aurenche | met = {{Plainlist| * Michèle Morgan * Pierre Blanchar * Line Noro * Jean Desailly * Andrée Clément * Jacques Louvigny * Rosine Luguet }} | kinematografie = Armand Thirard | musiek = Georges Auric | redigeerder = | verspreider = Pathé Consortium Cinéma | ateljee = Les Films Gibé | vrystelling = [[September]] [[1946]] | speeltyd = 110 min | land = {{FRA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0039004 }} '''''La Symphonie pastorale''''' is 'n [[Frankryk|Franse]] rolprent uit [[1946]]. Die film is geregisseer deur Jean Delannoy.<ref>[https://mubi.com/en/ru/films/la-symphonie-pastorale PASTORAL SYMPHONY]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/pastoral-symphony/ Pastoral Symphony]</ref> == Hoofrolspelers == * Michèle Morgan as Gertrude * Pierre Blanchar as Jean Martens * Line Noro as Amélie Martens * Jean Desailly as Jacques Martens * Andrée Clément as Piette Castéran * Jacques Louvigny as Castéran * Rosine Luguet as Charlotte Martens == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0039004}} {{Normdata}} [[Kategorie:Franse rolprente]] edric8tda4sfot9ujgav78i9yzk9n59 0 464971 2925741 2026-08-17T06:32:29Z ~2026-45031-27 212942 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Logo of the United Party for National Development.svg|duimnael]] Die '''United Party for National Development''' ('''UPND''') is 'n politieke party in [[Zambië]], gestig in Desember 1998 deur Anderson Mazoka, 'n voormalige uitvoerende beampte van die [[Anglo American-korporasie|Anglo American Corporation]]. Die party het na vore gekom as 'n beduidende opposisiemag na 'n afsplitsing van die [[Movement for Multi-Party Democracy]] (MMD). Die UPND posisioneer h...' 2925741 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Logo of the United Party for National Development.svg|duimnael]] Die '''United Party for National Development''' ('''UPND''') is 'n politieke party in [[Zambië]], gestig in Desember 1998 deur Anderson Mazoka, 'n voormalige uitvoerende beampte van die [[Anglo American-korporasie|Anglo American Corporation]]. Die party het na vore gekom as 'n beduidende opposisiemag na 'n afsplitsing van die [[Movement for Multi-Party Democracy]] (MMD). Die UPND posisioneer homself as 'n sentristiese party met sterk ideologiese verbintenisse tot sosiale en ekonomiese liberalisme, wat voorspraak maak vir beleide wat vryemarkbeginsels, menseregte en demokratiese regering ondersteun. Die party ontvang sy hoogste steun van landelike streke van die land.<ref name="Ideology">{{Cite journal |last=Hallink |first=Courtney |last2=Siachiwena |first2=Hangala |date=September 2023 |title=Political party ideology in Zambia: comparing the PF and the UPND on social welfare policies |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-modern-african-studies/article/political-party-ideology-in-zambia-comparing-the-pf-and-the-upnd-on-social-welfare-policies/0C301583A66BABB742E674037B940F64 |journal=The Journal of Modern African Studies |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=323–342 |doi=10.1017/S0022278X23000058 |issn=0022-278X|doi-access=free }}</ref> Die UPND het tot nasionale prominensie gestyg onder die leierskap van Anderson Mazoka en sy protégé, [[Hakainde Hichilema]], 'n sakeman wat die party se presidentskap oorgeneem het na Mazoka se dood in 2006. Onder Hichilema se leierskap het die party steeds 'n belangrike mag in die Zambiese politiek gebly en aan verskeie verkiesings deelgeneem voordat hulle uiteindelik die presidentskap beslissend in die 2021-verkiesing gewen het. Die UPND is ook 'n lid van die Africa Liberal Network,<ref>{{cite web|url=http://www.africaliberalnetwork.org/member-parties/|title=ALN Member Parties|agency=Africa Liberal Network|access-date=25 March 2017|archive-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026203838/http://www.africaliberalnetwork.org/member-parties/|url-status=dead}}</ref> wat homself met ander liberale partye regoor die vasteland skaar. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Politiek van Zambië]] [[Kategorie:Politieke organisasies]] n19yalb41t3wc33qeqmwznrk3ys39ah 2925780 2925741 2026-08-17T10:49:09Z Dumbassman 62009 2925780 wikitext text/x-wiki Die '''United Party for National Development''' ('''UPND''') is 'n politieke party in [[Zambië]], gestig in Desember 1998 deur Anderson Mazoka, 'n voormalige uitvoerende beampte van die [[Anglo American-korporasie|Anglo American Corporation]]. Die party het na vore gekom as 'n beduidende opposisiemag na 'n afsplitsing van die [[Movement for Multi-Party Democracy]] (MMD). Die UPND posisioneer homself as 'n sentristiese party met sterk ideologiese verbintenisse tot sosiale en ekonomiese liberalisme, wat voorspraak maak vir beleide wat vryemarkbeginsels, menseregte en demokratiese regering ondersteun. Die party ontvang sy hoogste steun van landelike streke van die land.<ref name="Ideology">{{Cite journal |last=Hallink |first=Courtney |last2=Siachiwena |first2=Hangala |date=September 2023 |title=Political party ideology in Zambia: comparing the PF and the UPND on social welfare policies |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-modern-african-studies/article/political-party-ideology-in-zambia-comparing-the-pf-and-the-upnd-on-social-welfare-policies/0C301583A66BABB742E674037B940F64 |journal=The Journal of Modern African Studies |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=323–342 |doi=10.1017/S0022278X23000058 |issn=0022-278X|doi-access=free }}</ref> Die UPND het tot nasionale prominensie gestyg onder die leierskap van Anderson Mazoka en sy protégé, [[Hakainde Hichilema]], 'n sakeman wat die party se presidentskap oorgeneem het na Mazoka se dood in 2006. Onder Hichilema se leierskap het die party steeds 'n belangrike mag in die Zambiese politiek gebly en aan verskeie verkiesings deelgeneem voordat hulle uiteindelik die presidentskap beslissend in die 2021-verkiesing gewen het. Die UPND is ook 'n lid van die Africa Liberal Network,<ref>{{cite web|url=http://www.africaliberalnetwork.org/member-parties/|title=ALN Member Parties|agency=Africa Liberal Network|access-date=25 March 2017|archive-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026203838/http://www.africaliberalnetwork.org/member-parties/|url-status=dead}}</ref> wat homself met ander liberale partye regoor die vasteland skaar. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Politiek van Zambië]] [[Kategorie:Politieke organisasies]] k25zimu2d1yoypnz8stqyoxh6ybg9oj 3 464972 2925770 2026-08-17T08:20:37Z OutoModerator 183924 Kennisgewing van outomatiese terugrol op [[Data]] 2925770 wikitext text/x-wiki == Augustus 2026 : OutoModerator het jou wysiging teruggerol == Hallo! Ek is [[User:OutoModerator|OutoModerator]], 'n outomatiese stelsel wat 'n [[Masjienleer|masjienleermodel]] gebruik om potensiële slegte wysigings te identifiseer en terug te rol om te verseker dat Wikipedia vertroubaar en betroubaar bly. Ongelukkig het ek een van jou [[Special:Diff/2925769|onlangse wysigings]] teruggestel na [[Data]]. * Omdat die model wat ek gebruik nie perfek is nie, rol dit soms goeie wysigings terug. As jy glo dat die verandering wat jy gemaak het konstruktief was, [[//af.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe/Preload&preloadparams%5B%5D=2925768&preloadparams%5B%5D=Data|rapporteer dit asseblief hier]]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Leer meer]] oor my sagteware. [[Gebruiker:OutoModerator|OutoModerator]] ([[Gebruikerbespreking:OutoModerator|kontak]]) 08:20, 17 Augustus 2026 (UTC) nvko5hfpyvtqsmorj7bku7ep34chowy 0 464973 2925778 2026-08-17T10:14:13Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met 'Die '''Kommetjiesvlakte''' in die [[Oos-Kaap]] is bekend om die aanwesigheid van opvallende grondhopies en pannetjies. ==Panne== Die gebied waar die holtes voorkom is noordoos van [[Grahamstad]], noordwes van [[Peddie]], suidoos van [[Debenek]] en veral tussen Breakfastvlei (33° 4′ suid, 26° 56′ oos) en Committees Drift (33° 9′ suid, 26° 49′ oos) in die [[Groot-Visrivier]]. Die vlakte is maksimaal 8 by 5 km groot, het ‘n ruwe gegroefde voorkoms en i...' 2925778 wikitext text/x-wiki Die '''Kommetjiesvlakte''' in die [[Oos-Kaap]] is bekend om die aanwesigheid van opvallende grondhopies en pannetjies. ==Panne== Die gebied waar die holtes voorkom is noordoos van [[Grahamstad]], noordwes van [[Peddie]], suidoos van [[Debenek]] en veral tussen Breakfastvlei (33° 4′ suid, 26° 56′ oos) en Committees Drift (33° 9′ suid, 26° 49′ oos) in die [[Groot-Visrivier]]. Die vlakte is maksimaal 8 by 5 km groot, het ‘n ruwe gegroefde voorkoms en is vol klein panne van 2 tot 3 m lank en 1 tot 2 m breed. Omdat hulle so na aan mekaar is, is dit moeilik vir ‘n wa om daar tussendeur te ry. ==Oorsaak== Deur die jare heen is verskeie teorieë vir die oorsprong van die besondere aardrykskundige verskynsel genoem. Dit was glo oorblyfsels van vroeëre bewoners se primitiewe landboumetodes. Ander het beweer dat dit reste was van oerbosse. Nog ander was van mening dat die panne gevorm is deur [[buffel]]s wat daar ‘n modderbad geneem het. In werklikheid is die holtes en grondhope die werk van die [[reuse-erdwurm]]. ==Naam== Hierdie holtes, wat aan kommetjies laat dink, het aanleiding gegee tot die naam Kommetjiesvlakte. Vir die later Engelssprekende inwoners van die kontrei was dit ‘n moeilik uitspreekbare naam en het dit in die volksmond Committees Flats geword. In [[Xhosa]] staan dit bekend as Ngqumtesh. Dit is weer ‘n moeilik uitspreekbare naam vir ‘n nie-Xhosa-moedertaalspreker. Ook dit kon gelei het tot die Afrikaanse en Engelse naam vir die streek. Dit was lastig om te voet deur en verby die panne te gaan. Daarom is in Xhosa ook daarna verwys as “Amalinde”, met die betekenis van “vertraging” of “om te wag”. ==Bibliografie== *Logie, Bartle: Water in the Wilderness. A journey down the Great Fish River. [[Port Elizabeth]]: Bluecliff. 2006. ISBN 0-620-36163-8 *Raper, P.E.: Streekname in Suid-Afrika en Suidwes. Naamkundereeks, nr. 1. [[Kaapstad]]: [[Tafelberg Uitgewers]] vir die Suid-Afrikaanse Naamkundesentrum van die [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]], Instituut vir Taal, Lettere en Kuns, 1972. ISBN 0-624-00182-2 *https://sahistory.org.za/place/committees-drift-eastern-cape [[Kategorie: Oos-Kaap]] [[Kategorie: Streke van die Oos-Kaap]] ceeg94uk6tu8nfl4b983uhljrhbjlf4 0 464974 2925782 2026-08-17T11:27:17Z ~2026-45031-27 212942 Nuwe bladsy geskep met 'Die '''Patriotic Front''' ('''PF''') is 'n politieke party in [[Zambië]], gestig in 2001 deur [[Michael Sata]]. Dit het ontstaan ​​as 'n wegbreekparty van die [[Movement for Multi-Party Democracy]] (MMD) nadat Sata nie as die MMD se presidensiële kandidaat vir die 2001-verkiesing gekies is nie. Die PF word hoofsaaklik ondersteun deur die jeug en die stedelike armes, en dit het mettertyd beduidende politieke invloed verkry. Die party het die eerste keer aan be...' 2925782 wikitext text/x-wiki Die '''Patriotic Front''' ('''PF''') is 'n politieke party in [[Zambië]], gestig in 2001 deur [[Michael Sata]]. Dit het ontstaan ​​as 'n wegbreekparty van die [[Movement for Multi-Party Democracy]] (MMD) nadat Sata nie as die MMD se presidensiële kandidaat vir die 2001-verkiesing gekies is nie. Die PF word hoofsaaklik ondersteun deur die jeug en die stedelike armes, en dit het mettertyd beduidende politieke invloed verkry. Die party het die eerste keer aan bewind gekom nadat hy die algemene verkiesing van 2011 gewen het, met Michael Sata wat die presidensiële verkiesing gewen het. Na Sata se dood in 2014 het [[Edgar Lungu]] die party se leier geword en die daaropvolgende presidensiële verkiesings in 2015 en 2016 gewen. In die 2021-verkiesings het die PF egter mag verloor aan die [[ United Party for National Development]] (UPND) onder leiding van [[Hakainde Hichilema]]. Die PF word geassosieer met [[sosiale demokrasie]] en was 'n lid van die Sosialistiese Internasionaal as 'n konsulterende party.<ref>{{Cite web|title=Zambia|url=http://www.worldstatesmen.org/Zambia.html|access-date=26 February 2021|website=www.worldstatesmen.org}}</ref><ref name=ae>{{Cite web|title=Zambia - Africa Elects|url=https://africaelects.com/zambia/|access-date=2022-08-14|website=africaelects.com}}</ref> Sy politieke posisie word as sentrum-links beskou. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Politiek van Zambië]] [[Kategorie:Politieke organisasies]] rrzqkifhwzo2579v6z13bd1c754ovnm 0 464975 2925798 2026-08-17T11:53:16Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2925798 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Karooviooltjie | image = | taxon = Aptosimum procumbens | authority = ([[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]) [[William John Burchell|Burch.]] ex Steud., (1840) | synonyms =* ''Aptosimum depressum'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''Aptosimum depressum var. benthamii'' <small>Harv.</small> * ''Calophanes depressus'' <small>(L.f.) T.Anderson</small> * ''Ohlendorffia procumbens'' <small>Lehm.</small> * ''Ruellia depressa'' <small>L.f.</small> * ''Russelia depressa'' <small>Walp.</small> }} Die '''karooviooltjie''' (''Aptosimum procumbens'') is 'n klein [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Botswana]], [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in die [[Noord-Kaap]], [[Noordwes]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie staan ook as die ''braambossie'', ''brandblare'', ''kankerbos'', ''kinkhoesbossie'', ''seeroogbossie'' en 'wildeviolet'' bekend., == Galery == <gallery> Suráfrica, Goegap 42.jpg Aptosimum procumbens (Scrophulariaceae) (4629557952).jpg Aptosimum procumbens 1DS-II 5082.jpg Aptosimum procumbens 1DS-II 5127.jpg Karoo Violets (Aptosimum procumbens) (32509585126).jpg Aptosimum procumbens..jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1043-25 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:799386-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/ebed7095-ddc4-41a5-84c0-b27de3407b98 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aptosimum|procumbens]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] bak1f5oz252px8opa1qhyggooi0khzb 1 464976 2925801 2026-08-17T11:56:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2925801 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv