Wikipedia alswiki https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Medium Spezial Diskussion Benutzer Benutzer Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Datei Datei Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Vorlage Vorlage Diskussion Hilfe Hilfe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion Portal Portal Diskussion Buech Buech Diskussion Wort Wort Diskussion Text Text Diskussion Spruch Spruch Diskussion Nochricht Nochricht Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Penis 0 9754 1083845 1083836 2026-04-30T14:39:50Z Freigut 8945 das Bild passt doch guet da ane 1083845 wikitext text/x-wiki [[Datei:Flaccid Human Uncut Penis Foreskin covering Glans Penis and pulled back.jpg|mini|Schlaffe Penis mit Vorhut und exponierte Glans]] De '''Penis''' (Membrum virile; männlichs Gliid) isch bim männliche [[Säugetier|Süüger]] s Organ zum uriniere und um Nochkome z züge. Er entsprecht anatomisch de wiibliche [[Klitoris]]. Zäme mit de [[Hoden|Hode]] bildet er die primäre Gschlechtsmerkmol bim [[Mann|Maa]]. == Bezaichnig == S Wort ''Penis'' werd im alemannische Sprochruum nu gad bim [[Arzt|Dokter]] brucht. Die allgemaini Bezaichnig isch ''Schwanz'' oder ''Pfiife,'' und de stiif Penis wird im Volksmund oft ''Latte'' oder ''Ständer'' gnennt. Denebet gits no vill Usdrück, wo je noch Umfeld ener derb ''(Seckel, Rieme)'' oder humorvoll ''(de chlii Fründ)'' sind oder au nötigefalls rücksichtsvoll-vernidlichend ''(Schnäbi, Gliid, Spitzli)''. Im kultische Zämehang redt me vomene ''[[Phallus]]''. De Penis vomene Tier haisst ''Ruete'', dailwiis spricht mo au vumene Wadel oder wi bim Mänsch vum Seckel. == Dä Penis bim [[Mensch]] == === [[Anatomie|Anatomi]] === D Peniswurzle (Radix penis) isch mit [[Muskulatur|Muskle]] und Bänder am undere [[Becken|Becki]] agmacht. De Schaft (Corpus penis) hanget vorenabe und endet mit de Aichle (Glans penis). Die seb werd vom Vorhütli (Praeputium) gschützt. Da isch a de Untersite vo de Aichle mitem Vorhutband (Frenulum praeputii) verbunde und cha zruggzoge werde, so ass d Aichle frailit. Die Aichle isch sehr emfindlich uf Berüerig und dient zur sexuelle Stimulation. A de Aichle befindet sich oft sogenannti Hornzipfeli, wo aber kai Erchrankig darstelled. Es isch wichtig, as e Maa täglich mit Wasser sini Aichle suber wäsche tuet, well sich sus Segma bildet, wo en sehr unagneeme Gruch verbraitet. Im Penisschaft liget drai Schwellkörper, zwee ader Obersite (Corpora cavernosa) und an a de Untersite (Corpus spongiosum). Füled die sich mit Bluet, z.&nbsp;B. dur sexuelli Eregig, werd de Schwanz länger und herter und fot sich a uufrichte; s chunt zunere [[Erektion]]. Die ermöglicht erst de Gschlechtsvercheer. Zwüschet de Schwellkörper verlauft d Harnröhre (Urethra). Si fangt bi de [[Blase|Bloose]] a und endet am Spitz vo de Aichle. Unterhalb vode Blose lit d [[Prostata|Vorsteherdrüese]] (Prostata), wo die baide Soomelaiter (Ductus deferens) i d Harnröhre mündet. Bim Absprütze (Ejakulation) werd de [[Sperma|Soome]] (Sperma) dur d Harnröhre is Fraije gsprüzt. === Grössi und Art === [[Datei:Flaccid and erect penis.jpg|thumb|260px|Bild vomene schlaffe und erigierte Penis]] De Schwanz variert vo Maa zu Maa stärcher as anderi Körpertail: Form, Längi, Farb, Dicki, de Erektionswinkel sind bi jedem Maa verschide. Vor alem aber d Längi werd oft as e Määs vo Männlichkait aglueget und isch e laids und doch immer wider beliebts Thema und so gits mittlerwiile mehriri wüsseschaftlichi Messige, aber irgedwie wöts denn mit dene Zale doch nöd stimme. Und wenn e Pariserfabrik wideremol e nöiji Norm oder Messig usegit, chunts regelmässig zumene globale Protest und die ainte rüefet: ''»Z chlii!«'' und die andere ''»Z grooss!«''. Noch wüsseschaftliche medizinische Agoobe messt de schlaffi Schwanz bi de maiste Mane öber 20i zwüschet 7 und 11 cm und im stiife Zuestand 11 bis 17 cm. Doch stimmet die verschidnige medizinische Agoobe nöd völlig überii und die durchschnittlich Längi vom stiife Penis goht vo 12,9 cm (»Journal of Urology«, 1996) bis 14,9 cm (LifeStyles Condoms) und 15,2 cm (Kinsey). Die medizinisch korrekti Messig erfolgt miteme Linial, wo a de Obersite vom Schwanz ohni Druck am Buch agsetzt werd und denn messt mer so bis zum Spitz vode Aichle. D Längi vom schlaffe Schwanz sait nünt us öber d Längi vom stiife, au do gits grossi Unterschid, wie starch e Schwanz sich binere Erektion usdehnt. De Mensch het im Vergliich zu sinene Vorfahre, de [[Primaten|Primaate]], en groose Schwanz. So messt de erigierti Penis vomene [[Schimpanse|Schimpans]] 8 cm und e [[Gorilla]] bringt s grad uf 4 cm! === Chrankete und Dysfunktione === Vorhutverengig (Phimose) bidütet, as s Vorhütli nöd über d Aichle zoge werde cha, wa recht verbraitet isch. Us hygienische Gründ isch es sinnvoll, denn s Vorhütli z erwiitere lo; alefalls isch au e Beschniidig agroote. En extrem chrumme Penis (Penisdeviation) cha de Gchlechtsvercher behindere. Die hütigi Medizin chan aber au do Abhilf schaffe. Allgemain als [[Erektile Dysfunktion|Impotenz]] werd d Erektionsunfähigkait gnennt. Si isch aber nöd glichzsetze mit Orgasmusunfähigkait. [[Erektile Dysfunktion|Erektili Dysfunktion]] cha zum Bispil uftrete, wenn ann zvill velofahrt und de Sattel ständig uf d Schwanzwurzle druckt. Dem cha mit eme spezielle moderne Velosattel abgholfe werde. Au vill suuffe füert mit de Johre zu Impotenz. En Penisbruch (Ruptur) vo de Schwellkörper cha dur allzuheftige Biwgige oder z starchs Abebüüge bide sexuelle Stimulation passiere und muess wegede starche Bluetige sofort medizinisch behandlet werde. Priapismus isch e sehr schmerzhafti Duurerektion, wo mee als zwoo Stunde duuret und cha schlussendli zu Erektionsunfähigkait füehre. Priapismus cha vor alem dur [[Medikament]] und [[Droge]] wie Viagra oder Koks usglöst werde. Ab er er isch au bi Leukämi-Patiente verbraitet. === Menschlichi Veränderige === Well de Mensch nünt cha lo sii lo wies isch, sind Veränderige am natürliche Usseh vomene Penis dur de Mensch verbraitet. Si chönet scho ide ältischte Kulture beobachtet werde, wie zum Bispil d Beschnidig bi de alten Ägypter. D Ursach chönet religiöser Natur sii oder ästhetisch, medizinisch oder psychologisch motiviert sii. D [[Beschneidung|Beschnidig]] isch am maiste verbraitet und het bide [[Judentum|Jude]] und [[Islam|Muslim]] religiösi Bidütig. Bi de Beschnidig werd s Vorhütli eweg gschnitte, so as d Aichle frai sichtbar isch. Si werd zum Tail scho bi Chlichind, aber au erst bi junge Erwachsene vorgnoo. Bi de alte Grieche het Beschnidig als barbarisch golte, und d Wettchämpfer, wo blutt gspörtlet hend, hend sich s Vorhütli zämebunde, demit mer d Aichle nöd cha gsee. D Harnröhrespaltig isch en brutale Iigriff wo vode australische Aborigines praktiziert werd, um d Vulva z imitiere. Penisverlängerig isch voralem dur s Internet de Hit i moderne Kulture worde und entspringt enere übertribene Schwanzfixierthait. Die maiste Methode aber nützet nünt, usser as de Aabüüter riicher und de Aawender frustrierter werd, und gwüssi Methode chönet gär schädlich würke. == D Ruete bim [[Säugetier|Söiger]] == I de Tierwelt chönet zwai Penistype unterschide werde, de ''kavernösi'' Penistyp und de ''fibroelastisch'' Penistyp. Bim kavernöse Penis isch wie bim Mensch vill Schwellkörpergweb ume (z.&nbsp;B. Ross). Bim fibroelastische Penis sind d Schwellkörper nu wenig entwicklet. Im nöd erigierte Zuestand isch d Ruete s-förmig boge (Flexura sigmoidea) und werd vom Bluet, wo binere Erektion in Penis ine flüsst, grad boge. Dur da werd d Ruete zwor länger, aber chum dicker. Vili Söiger hend im Gegesatz zum Mensch im Penis e [[Penisknochen|Chnoche]] (Os penis; Baculum) oder e Chnorpelröhre, so d [[Primaten|Primaate]], d [[Raubtiere|Röiber]], d [[Insektenfresser|Insektefresser]] und d [[Fledertiere|Fledertier]]. ==Dr Penis vo Schildchrotte == Dr Schildchrottepenis bestoot us ere Ruete und ere Äichle, wo im Allgemäine dunkelgrau, purpuur oder schwerzlig isch. Vo dr Öffnig vom Urether an dr Basis vom Penis goot e Soomekanaal, wo s uf bäide Site von em e Soomegroot het, bis zur Äichle, im Geegesatz zu de Süüger, won e zuenige Soomeläiter in dr Form vom ene Röörli häi. Im schlappe Zuestand isch dr Penis in dr Kloake versteckt. Es het im Penis dinne en äinzelne Schwellkörper, s ''corpus spongiosum'', und wie bi de Süüger stoot dr Penis uf, wenn dä sich mit Flüssikäit füllt. Dr erekti Penis isch, je noch Schildchrotteart, bis öbbe halb solang wie dr Panzer.<ref>{{Webarchiv|url=http://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/2012/06/08/terrifying-sex-organs-of-male-turtles/?WT_mc_id=SA_WR_20120620 |wayback=20140728031005 |text=Darren Naish: ''Terrifying sex organs of male turtles'' |archiv-bot=2019-05-31 23:10:17 InternetArchiveBot}}, i ''Scientific American'' vom 8. Juni 2012</ref> == Weblink == * [https://web.archive.org/web/20070301000309/http://www.netdoktor.at/sex_partnerschaft/fakta/mann_anatomie.shtml Die Anatomie des Mannes] * [http://www.keks.de/penis Penislängen] – Ergebnis vode Studie vo de Pro Familia ==Fuessnoote== <references /> {{Übersetzungshinweis|de|Penis|dütsch}} [[Kategorie:Menschligi Anatomii]] [[Kategorie:Gschlächtsorgan]] spdhx4zo02zm73iqe09k05f4e41syhx 1083846 1083845 2026-04-30T14:44:20Z Freigut 8945 /* Bezaichnig */ 1083846 wikitext text/x-wiki [[Datei:Flaccid Human Uncut Penis Foreskin covering Glans Penis and pulled back.jpg|mini|Schlaffe Penis mit Vorhut und exponierte Glans]] De '''Penis''' (Membrum virile; männlichs Gliid) isch bim männliche [[Säugetier|Süüger]] s Organ zum uriniere und um Nochkome z züge. Er entsprecht anatomisch de wiibliche [[Klitoris]]. Zäme mit de [[Hoden|Hode]] bildet er die primäre Gschlechtsmerkmol bim [[Mann|Maa]]. == Bezaichnig == S Wort ''Penis'' werd im alemannische Sprochruum nu gad bim [[Arzt|Dokter]] brucht. Die allgemaini Bezaichnig isch ''Schwanz, Pfiifeli'' oder ''Binggel(i),'' und em stiiffe Penis sait der im Volch oft ''Stiiffe, Latte'' oder ''Ständer''. Denebet gits no vill Usdrück, wo je noch Umfeld ener derb ''(Seckel, Rieme)'' oder humorvoll ''(de chlii Fründ)'' sind oder au nötigefalls rücksichtsvoll-vernidlichend ''(Schnäbi, Gliid, Spitzli)''. Im kultische Zämehang redt me vomene ''[[Phallus]]''. De Penis vomene Tier haisst ''Ruete,'' dailwiis spricht mo au vumene Wadel oder wi bim Mänsch vum Seckel. == Dä Penis bim [[Mensch]] == === [[Anatomie|Anatomi]] === D Peniswurzle (Radix penis) isch mit [[Muskulatur|Muskle]] und Bänder am undere [[Becken|Becki]] agmacht. De Schaft (Corpus penis) hanget vorenabe und endet mit de Aichle (Glans penis). Die seb werd vom Vorhütli (Praeputium) gschützt. Da isch a de Untersite vo de Aichle mitem Vorhutband (Frenulum praeputii) verbunde und cha zruggzoge werde, so ass d Aichle frailit. Die Aichle isch sehr emfindlich uf Berüerig und dient zur sexuelle Stimulation. A de Aichle befindet sich oft sogenannti Hornzipfeli, wo aber kai Erchrankig darstelled. Es isch wichtig, as e Maa täglich mit Wasser sini Aichle suber wäsche tuet, well sich sus Segma bildet, wo en sehr unagneeme Gruch verbraitet. Im Penisschaft liget drai Schwellkörper, zwee ader Obersite (Corpora cavernosa) und an a de Untersite (Corpus spongiosum). Füled die sich mit Bluet, z.&nbsp;B. dur sexuelli Eregig, werd de Schwanz länger und herter und fot sich a uufrichte; s chunt zunere [[Erektion]]. Die ermöglicht erst de Gschlechtsvercheer. Zwüschet de Schwellkörper verlauft d Harnröhre (Urethra). Si fangt bi de [[Blase|Bloose]] a und endet am Spitz vo de Aichle. Unterhalb vode Blose lit d [[Prostata|Vorsteherdrüese]] (Prostata), wo die baide Soomelaiter (Ductus deferens) i d Harnröhre mündet. Bim Absprütze (Ejakulation) werd de [[Sperma|Soome]] (Sperma) dur d Harnröhre is Fraije gsprüzt. === Grössi und Art === [[Datei:Flaccid and erect penis.jpg|thumb|260px|Bild vomene schlaffe und erigierte Penis]] De Schwanz variert vo Maa zu Maa stärcher as anderi Körpertail: Form, Längi, Farb, Dicki, de Erektionswinkel sind bi jedem Maa verschide. Vor alem aber d Längi werd oft as e Määs vo Männlichkait aglueget und isch e laids und doch immer wider beliebts Thema und so gits mittlerwiile mehriri wüsseschaftlichi Messige, aber irgedwie wöts denn mit dene Zale doch nöd stimme. Und wenn e Pariserfabrik wideremol e nöiji Norm oder Messig usegit, chunts regelmässig zumene globale Protest und die ainte rüefet: ''»Z chlii!«'' und die andere ''»Z grooss!«''. Noch wüsseschaftliche medizinische Agoobe messt de schlaffi Schwanz bi de maiste Mane öber 20i zwüschet 7 und 11 cm und im stiife Zuestand 11 bis 17 cm. Doch stimmet die verschidnige medizinische Agoobe nöd völlig überii und die durchschnittlich Längi vom stiife Penis goht vo 12,9 cm (»Journal of Urology«, 1996) bis 14,9 cm (LifeStyles Condoms) und 15,2 cm (Kinsey). Die medizinisch korrekti Messig erfolgt miteme Linial, wo a de Obersite vom Schwanz ohni Druck am Buch agsetzt werd und denn messt mer so bis zum Spitz vode Aichle. D Längi vom schlaffe Schwanz sait nünt us öber d Längi vom stiife, au do gits grossi Unterschid, wie starch e Schwanz sich binere Erektion usdehnt. De Mensch het im Vergliich zu sinene Vorfahre, de [[Primaten|Primaate]], en groose Schwanz. So messt de erigierti Penis vomene [[Schimpanse|Schimpans]] 8 cm und e [[Gorilla]] bringt s grad uf 4 cm! === Chrankete und Dysfunktione === Vorhutverengig (Phimose) bidütet, as s Vorhütli nöd über d Aichle zoge werde cha, wa recht verbraitet isch. Us hygienische Gründ isch es sinnvoll, denn s Vorhütli z erwiitere lo; alefalls isch au e Beschniidig agroote. En extrem chrumme Penis (Penisdeviation) cha de Gchlechtsvercher behindere. Die hütigi Medizin chan aber au do Abhilf schaffe. Allgemain als [[Erektile Dysfunktion|Impotenz]] werd d Erektionsunfähigkait gnennt. Si isch aber nöd glichzsetze mit Orgasmusunfähigkait. [[Erektile Dysfunktion|Erektili Dysfunktion]] cha zum Bispil uftrete, wenn ann zvill velofahrt und de Sattel ständig uf d Schwanzwurzle druckt. Dem cha mit eme spezielle moderne Velosattel abgholfe werde. Au vill suuffe füert mit de Johre zu Impotenz. En Penisbruch (Ruptur) vo de Schwellkörper cha dur allzuheftige Biwgige oder z starchs Abebüüge bide sexuelle Stimulation passiere und muess wegede starche Bluetige sofort medizinisch behandlet werde. Priapismus isch e sehr schmerzhafti Duurerektion, wo mee als zwoo Stunde duuret und cha schlussendli zu Erektionsunfähigkait füehre. Priapismus cha vor alem dur [[Medikament]] und [[Droge]] wie Viagra oder Koks usglöst werde. Ab er er isch au bi Leukämi-Patiente verbraitet. === Menschlichi Veränderige === Well de Mensch nünt cha lo sii lo wies isch, sind Veränderige am natürliche Usseh vomene Penis dur de Mensch verbraitet. Si chönet scho ide ältischte Kulture beobachtet werde, wie zum Bispil d Beschnidig bi de alten Ägypter. D Ursach chönet religiöser Natur sii oder ästhetisch, medizinisch oder psychologisch motiviert sii. D [[Beschneidung|Beschnidig]] isch am maiste verbraitet und het bide [[Judentum|Jude]] und [[Islam|Muslim]] religiösi Bidütig. Bi de Beschnidig werd s Vorhütli eweg gschnitte, so as d Aichle frai sichtbar isch. Si werd zum Tail scho bi Chlichind, aber au erst bi junge Erwachsene vorgnoo. Bi de alte Grieche het Beschnidig als barbarisch golte, und d Wettchämpfer, wo blutt gspörtlet hend, hend sich s Vorhütli zämebunde, demit mer d Aichle nöd cha gsee. D Harnröhrespaltig isch en brutale Iigriff wo vode australische Aborigines praktiziert werd, um d Vulva z imitiere. Penisverlängerig isch voralem dur s Internet de Hit i moderne Kulture worde und entspringt enere übertribene Schwanzfixierthait. Die maiste Methode aber nützet nünt, usser as de Aabüüter riicher und de Aawender frustrierter werd, und gwüssi Methode chönet gär schädlich würke. == D Ruete bim [[Säugetier|Söiger]] == I de Tierwelt chönet zwai Penistype unterschide werde, de ''kavernösi'' Penistyp und de ''fibroelastisch'' Penistyp. Bim kavernöse Penis isch wie bim Mensch vill Schwellkörpergweb ume (z.&nbsp;B. Ross). Bim fibroelastische Penis sind d Schwellkörper nu wenig entwicklet. Im nöd erigierte Zuestand isch d Ruete s-förmig boge (Flexura sigmoidea) und werd vom Bluet, wo binere Erektion in Penis ine flüsst, grad boge. Dur da werd d Ruete zwor länger, aber chum dicker. Vili Söiger hend im Gegesatz zum Mensch im Penis e [[Penisknochen|Chnoche]] (Os penis; Baculum) oder e Chnorpelröhre, so d [[Primaten|Primaate]], d [[Raubtiere|Röiber]], d [[Insektenfresser|Insektefresser]] und d [[Fledertiere|Fledertier]]. ==Dr Penis vo Schildchrotte == Dr Schildchrottepenis bestoot us ere Ruete und ere Äichle, wo im Allgemäine dunkelgrau, purpuur oder schwerzlig isch. Vo dr Öffnig vom Urether an dr Basis vom Penis goot e Soomekanaal, wo s uf bäide Site von em e Soomegroot het, bis zur Äichle, im Geegesatz zu de Süüger, won e zuenige Soomeläiter in dr Form vom ene Röörli häi. Im schlappe Zuestand isch dr Penis in dr Kloake versteckt. Es het im Penis dinne en äinzelne Schwellkörper, s ''corpus spongiosum'', und wie bi de Süüger stoot dr Penis uf, wenn dä sich mit Flüssikäit füllt. Dr erekti Penis isch, je noch Schildchrotteart, bis öbbe halb solang wie dr Panzer.<ref>{{Webarchiv|url=http://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/2012/06/08/terrifying-sex-organs-of-male-turtles/?WT_mc_id=SA_WR_20120620 |wayback=20140728031005 |text=Darren Naish: ''Terrifying sex organs of male turtles'' |archiv-bot=2019-05-31 23:10:17 InternetArchiveBot}}, i ''Scientific American'' vom 8. Juni 2012</ref> == Weblink == * [https://web.archive.org/web/20070301000309/http://www.netdoktor.at/sex_partnerschaft/fakta/mann_anatomie.shtml Die Anatomie des Mannes] * [http://www.keks.de/penis Penislängen] – Ergebnis vode Studie vo de Pro Familia ==Fuessnoote== <references /> {{Übersetzungshinweis|de|Penis|dütsch}} [[Kategorie:Menschligi Anatomii]] [[Kategorie:Gschlächtsorgan]] 6u72gnnbucf9flz3kdhab4okb8aqgo6 1083847 1083846 2026-04-30T14:44:35Z Freigut 8945 /* Bezaichnig */ 1083847 wikitext text/x-wiki [[Datei:Flaccid Human Uncut Penis Foreskin covering Glans Penis and pulled back.jpg|mini|Schlaffe Penis mit Vorhut und exponierte Glans]] De '''Penis''' (Membrum virile; männlichs Gliid) isch bim männliche [[Säugetier|Süüger]] s Organ zum uriniere und um Nochkome z züge. Er entsprecht anatomisch de wiibliche [[Klitoris]]. Zäme mit de [[Hoden|Hode]] bildet er die primäre Gschlechtsmerkmol bim [[Mann|Maa]]. == Bezaichnig == S Wort ''Penis'' werd im alemannische Sprochruum nu gad bim [[Arzt|Dokter]] brucht. Die allgemaini Bezaichnig isch ''Schwanz, Pfiiffeli'' oder ''Binggel(i),'' und em stiiffe Penis sait der im Volch oft ''Stiiffe, Latte'' oder ''Ständer''. Denebet gits no vill Usdrück, wo je noch Umfeld ener derb ''(Seckel, Rieme)'' oder humorvoll ''(de chlii Fründ)'' sind oder au nötigefalls rücksichtsvoll-vernidlichend ''(Schnäbi, Gliid, Spitzli)''. Im kultische Zämehang redt me vomene ''[[Phallus]]''. De Penis vomene Tier haisst ''Ruete,'' dailwiis spricht mo au vumene Wadel oder wi bim Mänsch vum Seckel. == Dä Penis bim [[Mensch]] == === [[Anatomie|Anatomi]] === D Peniswurzle (Radix penis) isch mit [[Muskulatur|Muskle]] und Bänder am undere [[Becken|Becki]] agmacht. De Schaft (Corpus penis) hanget vorenabe und endet mit de Aichle (Glans penis). Die seb werd vom Vorhütli (Praeputium) gschützt. Da isch a de Untersite vo de Aichle mitem Vorhutband (Frenulum praeputii) verbunde und cha zruggzoge werde, so ass d Aichle frailit. Die Aichle isch sehr emfindlich uf Berüerig und dient zur sexuelle Stimulation. A de Aichle befindet sich oft sogenannti Hornzipfeli, wo aber kai Erchrankig darstelled. Es isch wichtig, as e Maa täglich mit Wasser sini Aichle suber wäsche tuet, well sich sus Segma bildet, wo en sehr unagneeme Gruch verbraitet. Im Penisschaft liget drai Schwellkörper, zwee ader Obersite (Corpora cavernosa) und an a de Untersite (Corpus spongiosum). Füled die sich mit Bluet, z.&nbsp;B. dur sexuelli Eregig, werd de Schwanz länger und herter und fot sich a uufrichte; s chunt zunere [[Erektion]]. Die ermöglicht erst de Gschlechtsvercheer. Zwüschet de Schwellkörper verlauft d Harnröhre (Urethra). Si fangt bi de [[Blase|Bloose]] a und endet am Spitz vo de Aichle. Unterhalb vode Blose lit d [[Prostata|Vorsteherdrüese]] (Prostata), wo die baide Soomelaiter (Ductus deferens) i d Harnröhre mündet. Bim Absprütze (Ejakulation) werd de [[Sperma|Soome]] (Sperma) dur d Harnröhre is Fraije gsprüzt. === Grössi und Art === [[Datei:Flaccid and erect penis.jpg|thumb|260px|Bild vomene schlaffe und erigierte Penis]] De Schwanz variert vo Maa zu Maa stärcher as anderi Körpertail: Form, Längi, Farb, Dicki, de Erektionswinkel sind bi jedem Maa verschide. Vor alem aber d Längi werd oft as e Määs vo Männlichkait aglueget und isch e laids und doch immer wider beliebts Thema und so gits mittlerwiile mehriri wüsseschaftlichi Messige, aber irgedwie wöts denn mit dene Zale doch nöd stimme. Und wenn e Pariserfabrik wideremol e nöiji Norm oder Messig usegit, chunts regelmässig zumene globale Protest und die ainte rüefet: ''»Z chlii!«'' und die andere ''»Z grooss!«''. Noch wüsseschaftliche medizinische Agoobe messt de schlaffi Schwanz bi de maiste Mane öber 20i zwüschet 7 und 11 cm und im stiife Zuestand 11 bis 17 cm. Doch stimmet die verschidnige medizinische Agoobe nöd völlig überii und die durchschnittlich Längi vom stiife Penis goht vo 12,9 cm (»Journal of Urology«, 1996) bis 14,9 cm (LifeStyles Condoms) und 15,2 cm (Kinsey). Die medizinisch korrekti Messig erfolgt miteme Linial, wo a de Obersite vom Schwanz ohni Druck am Buch agsetzt werd und denn messt mer so bis zum Spitz vode Aichle. D Längi vom schlaffe Schwanz sait nünt us öber d Längi vom stiife, au do gits grossi Unterschid, wie starch e Schwanz sich binere Erektion usdehnt. De Mensch het im Vergliich zu sinene Vorfahre, de [[Primaten|Primaate]], en groose Schwanz. So messt de erigierti Penis vomene [[Schimpanse|Schimpans]] 8 cm und e [[Gorilla]] bringt s grad uf 4 cm! === Chrankete und Dysfunktione === Vorhutverengig (Phimose) bidütet, as s Vorhütli nöd über d Aichle zoge werde cha, wa recht verbraitet isch. Us hygienische Gründ isch es sinnvoll, denn s Vorhütli z erwiitere lo; alefalls isch au e Beschniidig agroote. En extrem chrumme Penis (Penisdeviation) cha de Gchlechtsvercher behindere. Die hütigi Medizin chan aber au do Abhilf schaffe. Allgemain als [[Erektile Dysfunktion|Impotenz]] werd d Erektionsunfähigkait gnennt. Si isch aber nöd glichzsetze mit Orgasmusunfähigkait. [[Erektile Dysfunktion|Erektili Dysfunktion]] cha zum Bispil uftrete, wenn ann zvill velofahrt und de Sattel ständig uf d Schwanzwurzle druckt. Dem cha mit eme spezielle moderne Velosattel abgholfe werde. Au vill suuffe füert mit de Johre zu Impotenz. En Penisbruch (Ruptur) vo de Schwellkörper cha dur allzuheftige Biwgige oder z starchs Abebüüge bide sexuelle Stimulation passiere und muess wegede starche Bluetige sofort medizinisch behandlet werde. Priapismus isch e sehr schmerzhafti Duurerektion, wo mee als zwoo Stunde duuret und cha schlussendli zu Erektionsunfähigkait füehre. Priapismus cha vor alem dur [[Medikament]] und [[Droge]] wie Viagra oder Koks usglöst werde. Ab er er isch au bi Leukämi-Patiente verbraitet. === Menschlichi Veränderige === Well de Mensch nünt cha lo sii lo wies isch, sind Veränderige am natürliche Usseh vomene Penis dur de Mensch verbraitet. Si chönet scho ide ältischte Kulture beobachtet werde, wie zum Bispil d Beschnidig bi de alten Ägypter. D Ursach chönet religiöser Natur sii oder ästhetisch, medizinisch oder psychologisch motiviert sii. D [[Beschneidung|Beschnidig]] isch am maiste verbraitet und het bide [[Judentum|Jude]] und [[Islam|Muslim]] religiösi Bidütig. Bi de Beschnidig werd s Vorhütli eweg gschnitte, so as d Aichle frai sichtbar isch. Si werd zum Tail scho bi Chlichind, aber au erst bi junge Erwachsene vorgnoo. Bi de alte Grieche het Beschnidig als barbarisch golte, und d Wettchämpfer, wo blutt gspörtlet hend, hend sich s Vorhütli zämebunde, demit mer d Aichle nöd cha gsee. D Harnröhrespaltig isch en brutale Iigriff wo vode australische Aborigines praktiziert werd, um d Vulva z imitiere. Penisverlängerig isch voralem dur s Internet de Hit i moderne Kulture worde und entspringt enere übertribene Schwanzfixierthait. Die maiste Methode aber nützet nünt, usser as de Aabüüter riicher und de Aawender frustrierter werd, und gwüssi Methode chönet gär schädlich würke. == D Ruete bim [[Säugetier|Söiger]] == I de Tierwelt chönet zwai Penistype unterschide werde, de ''kavernösi'' Penistyp und de ''fibroelastisch'' Penistyp. Bim kavernöse Penis isch wie bim Mensch vill Schwellkörpergweb ume (z.&nbsp;B. Ross). Bim fibroelastische Penis sind d Schwellkörper nu wenig entwicklet. Im nöd erigierte Zuestand isch d Ruete s-förmig boge (Flexura sigmoidea) und werd vom Bluet, wo binere Erektion in Penis ine flüsst, grad boge. Dur da werd d Ruete zwor länger, aber chum dicker. Vili Söiger hend im Gegesatz zum Mensch im Penis e [[Penisknochen|Chnoche]] (Os penis; Baculum) oder e Chnorpelröhre, so d [[Primaten|Primaate]], d [[Raubtiere|Röiber]], d [[Insektenfresser|Insektefresser]] und d [[Fledertiere|Fledertier]]. ==Dr Penis vo Schildchrotte == Dr Schildchrottepenis bestoot us ere Ruete und ere Äichle, wo im Allgemäine dunkelgrau, purpuur oder schwerzlig isch. Vo dr Öffnig vom Urether an dr Basis vom Penis goot e Soomekanaal, wo s uf bäide Site von em e Soomegroot het, bis zur Äichle, im Geegesatz zu de Süüger, won e zuenige Soomeläiter in dr Form vom ene Röörli häi. Im schlappe Zuestand isch dr Penis in dr Kloake versteckt. Es het im Penis dinne en äinzelne Schwellkörper, s ''corpus spongiosum'', und wie bi de Süüger stoot dr Penis uf, wenn dä sich mit Flüssikäit füllt. Dr erekti Penis isch, je noch Schildchrotteart, bis öbbe halb solang wie dr Panzer.<ref>{{Webarchiv|url=http://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/2012/06/08/terrifying-sex-organs-of-male-turtles/?WT_mc_id=SA_WR_20120620 |wayback=20140728031005 |text=Darren Naish: ''Terrifying sex organs of male turtles'' |archiv-bot=2019-05-31 23:10:17 InternetArchiveBot}}, i ''Scientific American'' vom 8. Juni 2012</ref> == Weblink == * [https://web.archive.org/web/20070301000309/http://www.netdoktor.at/sex_partnerschaft/fakta/mann_anatomie.shtml Die Anatomie des Mannes] * [http://www.keks.de/penis Penislängen] – Ergebnis vode Studie vo de Pro Familia ==Fuessnoote== <references /> {{Übersetzungshinweis|de|Penis|dütsch}} [[Kategorie:Menschligi Anatomii]] [[Kategorie:Gschlächtsorgan]] kfa6ndz4fyn6tdj6f2w0r7ifkekpjs6 1083848 1083847 2026-04-30T14:48:28Z Freigut 8945 Das isch es Kausativ zu suuge, und das gaat vom (althoochtüütsche) Präteritum uus, es mues aso Söiger luute und cha nöd Süüger luute. Süüger isch e Hiperkoräkzioon. 1083848 wikitext text/x-wiki [[Datei:Flaccid Human Uncut Penis Foreskin covering Glans Penis and pulled back.jpg|mini|Schlaffe Penis mit Vorhut und exponierte Glans]] De '''Penis''' (Membrum virile; männlichs Gliid) isch bim männliche [[Säugetier|Söiger]] s Organ zum uriniere und um Nochkome z züge. Er entsprecht anatomisch de wiibliche [[Klitoris]]. Zäme mit de [[Hoden|Hode]] bildet er die primäre Gschlechtsmerkmol bim [[Mann|Maa]]. == Bezaichnig == S Wort ''Penis'' werd im alemannische Sprochruum nu gad bim [[Arzt|Dokter]] brucht. Die allgemaini Bezaichnig isch ''Schwanz, Pfiiffeli'' oder ''Binggel(i),'' und em stiiffe Penis sait der im Volch oft ''Stiiffe, Latte'' oder ''Ständer''. Denebet gits no vill Usdrück, wo je noch Umfeld ener derb ''(Seckel, Rieme)'' oder humorvoll ''(de chlii Fründ)'' sind oder au nötigefalls rücksichtsvoll-vernidlichend ''(Schnäbi, Gliid, Spitzli)''. Im kultische Zämehang redt me vomene ''[[Phallus]]''. De Penis vomene Tier haisst ''Ruete,'' dailwiis spricht mo au vumene Wadel oder wi bim Mänsch vum Seckel. == Dä Penis bim [[Mensch]] == === [[Anatomie|Anatomi]] === D Peniswurzle (Radix penis) isch mit [[Muskulatur|Muskle]] und Bänder am undere [[Becken|Becki]] agmacht. De Schaft (Corpus penis) hanget vorenabe und endet mit de Aichle (Glans penis). Die seb werd vom Vorhütli (Praeputium) gschützt. Da isch a de Untersite vo de Aichle mitem Vorhutband (Frenulum praeputii) verbunde und cha zruggzoge werde, so ass d Aichle frailit. Die Aichle isch sehr emfindlich uf Berüerig und dient zur sexuelle Stimulation. A de Aichle befindet sich oft sogenannti Hornzipfeli, wo aber kai Erchrankig darstelled. Es isch wichtig, as e Maa täglich mit Wasser sini Aichle suber wäsche tuet, well sich sus Segma bildet, wo en sehr unagneeme Gruch verbraitet. Im Penisschaft liget drai Schwellkörper, zwee ader Obersite (Corpora cavernosa) und an a de Untersite (Corpus spongiosum). Füled die sich mit Bluet, z.&nbsp;B. dur sexuelli Eregig, werd de Schwanz länger und herter und fot sich a uufrichte; s chunt zunere [[Erektion]]. Die ermöglicht erst de Gschlechtsvercheer. Zwüschet de Schwellkörper verlauft d Harnröhre (Urethra). Si fangt bi de [[Blase|Bloose]] a und endet am Spitz vo de Aichle. Unterhalb vode Blose lit d [[Prostata|Vorsteherdrüese]] (Prostata), wo die baide Soomelaiter (Ductus deferens) i d Harnröhre mündet. Bim Absprütze (Ejakulation) werd de [[Sperma|Soome]] (Sperma) dur d Harnröhre is Fraije gsprüzt. === Grössi und Art === [[Datei:Flaccid and erect penis.jpg|thumb|260px|Bild vomene schlaffe und erigierte Penis]] De Schwanz variert vo Maa zu Maa stärcher as anderi Körpertail: Form, Längi, Farb, Dicki, de Erektionswinkel sind bi jedem Maa verschide. Vor alem aber d Längi werd oft as e Määs vo Männlichkait aglueget und isch e laids und doch immer wider beliebts Thema und so gits mittlerwiile mehriri wüsseschaftlichi Messige, aber irgedwie wöts denn mit dene Zale doch nöd stimme. Und wenn e Pariserfabrik wideremol e nöiji Norm oder Messig usegit, chunts regelmässig zumene globale Protest und die ainte rüefet: ''»Z chlii!«'' und die andere ''»Z grooss!«''. Noch wüsseschaftliche medizinische Agoobe messt de schlaffi Schwanz bi de maiste Mane öber 20i zwüschet 7 und 11 cm und im stiife Zuestand 11 bis 17 cm. Doch stimmet die verschidnige medizinische Agoobe nöd völlig überii und die durchschnittlich Längi vom stiife Penis goht vo 12,9 cm (»Journal of Urology«, 1996) bis 14,9 cm (LifeStyles Condoms) und 15,2 cm (Kinsey). Die medizinisch korrekti Messig erfolgt miteme Linial, wo a de Obersite vom Schwanz ohni Druck am Buch agsetzt werd und denn messt mer so bis zum Spitz vode Aichle. D Längi vom schlaffe Schwanz sait nünt us öber d Längi vom stiife, au do gits grossi Unterschid, wie starch e Schwanz sich binere Erektion usdehnt. De Mensch het im Vergliich zu sinene Vorfahre, de [[Primaten|Primaate]], en groose Schwanz. So messt de erigierti Penis vomene [[Schimpanse|Schimpans]] 8 cm und e [[Gorilla]] bringt s grad uf 4 cm! === Chrankete und Dysfunktione === Vorhutverengig (Phimose) bidütet, as s Vorhütli nöd über d Aichle zoge werde cha, wa recht verbraitet isch. Us hygienische Gründ isch es sinnvoll, denn s Vorhütli z erwiitere lo; alefalls isch au e Beschniidig agroote. En extrem chrumme Penis (Penisdeviation) cha de Gchlechtsvercher behindere. Die hütigi Medizin chan aber au do Abhilf schaffe. Allgemain als [[Erektile Dysfunktion|Impotenz]] werd d Erektionsunfähigkait gnennt. Si isch aber nöd glichzsetze mit Orgasmusunfähigkait. [[Erektile Dysfunktion|Erektili Dysfunktion]] cha zum Bispil uftrete, wenn ann zvill velofahrt und de Sattel ständig uf d Schwanzwurzle druckt. Dem cha mit eme spezielle moderne Velosattel abgholfe werde. Au vill suuffe füert mit de Johre zu Impotenz. En Penisbruch (Ruptur) vo de Schwellkörper cha dur allzuheftige Biwgige oder z starchs Abebüüge bide sexuelle Stimulation passiere und muess wegede starche Bluetige sofort medizinisch behandlet werde. Priapismus isch e sehr schmerzhafti Duurerektion, wo mee als zwoo Stunde duuret und cha schlussendli zu Erektionsunfähigkait füehre. Priapismus cha vor alem dur [[Medikament]] und [[Droge]] wie Viagra oder Koks usglöst werde. Ab er er isch au bi Leukämi-Patiente verbraitet. === Menschlichi Veränderige === Well de Mensch nünt cha lo sii lo wies isch, sind Veränderige am natürliche Usseh vomene Penis dur de Mensch verbraitet. Si chönet scho ide ältischte Kulture beobachtet werde, wie zum Bispil d Beschnidig bi de alten Ägypter. D Ursach chönet religiöser Natur sii oder ästhetisch, medizinisch oder psychologisch motiviert sii. D [[Beschneidung|Beschnidig]] isch am maiste verbraitet und het bide [[Judentum|Jude]] und [[Islam|Muslim]] religiösi Bidütig. Bi de Beschnidig werd s Vorhütli eweg gschnitte, so as d Aichle frai sichtbar isch. Si werd zum Tail scho bi Chlichind, aber au erst bi junge Erwachsene vorgnoo. Bi de alte Grieche het Beschnidig als barbarisch golte, und d Wettchämpfer, wo blutt gspörtlet hend, hend sich s Vorhütli zämebunde, demit mer d Aichle nöd cha gsee. D Harnröhrespaltig isch en brutale Iigriff wo vode australische Aborigines praktiziert werd, um d Vulva z imitiere. Penisverlängerig isch voralem dur s Internet de Hit i moderne Kulture worde und entspringt enere übertribene Schwanzfixierthait. Die maiste Methode aber nützet nünt, usser as de Aabüüter riicher und de Aawender frustrierter werd, und gwüssi Methode chönet gär schädlich würke. == D Ruete bim [[Säugetier|Söiger]] == I de Tierwelt chönet zwai Penistype unterschide werde, de ''kavernösi'' Penistyp und de ''fibroelastisch'' Penistyp. Bim kavernöse Penis isch wie bim Mensch vill Schwellkörpergweb ume (z.&nbsp;B. Ross). Bim fibroelastische Penis sind d Schwellkörper nu wenig entwicklet. Im nöd erigierte Zuestand isch d Ruete s-förmig boge (Flexura sigmoidea) und werd vom Bluet, wo binere Erektion in Penis ine flüsst, grad boge. Dur da werd d Ruete zwor länger, aber chum dicker. Vili Söiger hend im Gegesatz zum Mensch im Penis e [[Penisknochen|Chnoche]] (Os penis; Baculum) oder e Chnorpelröhre, so d [[Primaten|Primaate]], d [[Raubtiere|Röiber]], d [[Insektenfresser|Insektefresser]] und d [[Fledertiere|Fledertier]]. ==Dr Penis vo Schildchrotte == Dr Schildchrottepenis bestoot us ere Ruete und ere Äichle, wo im Allgemäine dunkelgrau, purpuur oder schwerzlig isch. Vo dr Öffnig vom Urether an dr Basis vom Penis goot e Soomekanaal, wo s uf bäide Site von em e Soomegroot het, bis zur Äichle, im Geegesatz zu de Süüger, won e zuenige Soomeläiter in dr Form vom ene Röörli häi. Im schlappe Zuestand isch dr Penis in dr Kloake versteckt. Es het im Penis dinne en äinzelne Schwellkörper, s ''corpus spongiosum'', und wie bi de Süüger stoot dr Penis uf, wenn dä sich mit Flüssikäit füllt. Dr erekti Penis isch, je noch Schildchrotteart, bis öbbe halb solang wie dr Panzer.<ref>{{Webarchiv|url=http://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/2012/06/08/terrifying-sex-organs-of-male-turtles/?WT_mc_id=SA_WR_20120620 |wayback=20140728031005 |text=Darren Naish: ''Terrifying sex organs of male turtles'' |archiv-bot=2019-05-31 23:10:17 InternetArchiveBot}}, i ''Scientific American'' vom 8. Juni 2012</ref> == Weblink == * [https://web.archive.org/web/20070301000309/http://www.netdoktor.at/sex_partnerschaft/fakta/mann_anatomie.shtml Die Anatomie des Mannes] * [http://www.keks.de/penis Penislängen] – Ergebnis vode Studie vo de Pro Familia ==Fuessnoote== <references /> {{Übersetzungshinweis|de|Penis|dütsch}} [[Kategorie:Menschligi Anatomii]] [[Kategorie:Gschlächtsorgan]] b7332m7s6yy12vxo6293r5hjxedgmiz Suriname 0 26322 1083842 987542 2026-04-30T12:41:14Z Mathieu Kappler 76078 /* Weblingg */ + 1083842 wikitext text/x-wiki {{Dieser Artikel|beschäftigt sich mit em Land Suriname. Für dr Fluss Suriname lueg [[Suriname (Fluss)]].}} {{Infobox Staat |NAME = <span style="font-size:1.4em">'''Republik Suriname'''</span><br />Republiek Suriname |BILD-FLAGGE = Flag of Suriname.svg |BILD-FLAGGE-RAHMEN = ja |BILD-WAPPEN = Coat of arms of Suriname.svg |BILD-WAPPEN-BREITE = 120px |TEXT-FLAGGE = Fahne vo Suriname |TEXT-WAPPEN = Wappe vo Suriname |WAHLSPRUCH = ''Justitia - Pietas - Fides''<br />''Grächtigkeit - Pflichtgfüehl - Dreui'' <!--''Gerechtigkeit - Frömmigkeit - Glaube''--> |AMTSSPRACHE = [[Niederländische Sprache|Holländisch]] |HAUPTSTADT = [[Paramaribo]] |STAATSFORM = [[Präsidialrepublik]] |STAATSOBERHAUPT = {{#property:P35}} |REGIERUNGSCHEF = |FLÄCHE = 163.820 |EINWOHNER = 492.829 <small>([[Volkszählung|Census]] August 2004)</small> |BEV-DICHTE = 3 |BIP = 2,404 Mill. [[US-$]] <small>(2007) [[IMF]]</small><ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2007&ssd=1&sort=country&ds=%2C&br=0&c=512%2C446%2C914%2C666%2C612%2C668%2C614%2C672%2C311%2C946%2C213%2C137%2C911%2C962%2C193%2C674%2C122%2C676%2C912%2C548%2C313%2C556%2C419%2C678%2C513%2C181%2C316%2C682%2C913%2C684%2C124%2C273%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C942%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C576%2C642%2C936%2C643%2C961%2C939%2C813%2C644%2C199%2C819%2C184%2C172%2C524%2C132%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C134%2C366%2C652%2C734%2C174%2C144%2C328%2C146%2C258%2C463%2C656%2C528%2C654%2C923%2C336%2C738%2C263%2C578%2C268%2C537%2C532%2C742%2C944%2C866%2C176%2C369%2C534%2C744%2C536%2C186%2C429%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698%2C941&s=NGDPD%2CNGDPDPC&grp=0&a=&pr1.x=29&pr1.y=7 International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, April 2008]</ref> |BIP/EINWOHNER = 4.577 [[US-$]] <small>(2007)</small> |HDI= 0,769 / Platz 97 <small>(2009)</small> |WÄHRUNG = [[Suriname-Dollar]] |UNABHÄNGIGKEIT = vo [[Niederlande|Holland]] am 25. November 1975 |NATIONALHYMNE = ''God zij met ons Suriname'' |ZEITZONE = [[Koordinierte Weltzeit|UTC]] - 3 [[Mitteleuropäische Zeit|MEZ]] - 4 |KFZ-KENNZEICHEN = SME |INTERNET-TLD = .sr |TELEFON-VORWAHL = +597 |BILD-LAGE = South America location SUR.png |BILD1 = Suriname in its region.svg }} '''Suriname''' ([[Sranantongo|surinamisch]]: ''Sranan'' [{{IPA|sra:ˈnaŋ}}]) isch e Staat in [[Südamerika]]. Er gränzt im Norde an dr [[Atlantischer Ozean|Atlantisch Ozean]], im Oste an [[Französisch-Guayana]], im Süde an [[Brasilien|Brasilie]] und im Weste an [[Guyana]]. S Land verdankt si Name wohrschiinlig em Stamm vo de Surine, wo vo de Arawak us däm Gebiet vertriibe worden isch. Dr Nationalfiirtig isch dr 25. Novämber. Sit em 25. Novämber 1975 isch Suriname unabhängig vo Holland. == Geographii == Suriname isch mit ere Flechi vo 163.820 km² s chliinste unabhängige Land in Südamerika. === Gebirg === In dr südlige Helfti vom Land lige drei grossi Gebirgschettene, s Wilhelminagebirg, s Eilerts-de-Haan-Gebirg und s Tumuk-Humak-Gebirg. Die höchsti Erhebig isch dr Julianatop mit 1.280 Meter. === Klima === S Klima isch [[Tropen|tropisch]]. Zweimol im Johr, vom Afang vom Dezämber bis zum Afang vom Februar isch die so genannti Chliini [[Regenzeit|Rägeziit]] und vo Ändi April bis Mitti August die Grossi Rägeziit. Drzwäsche lige vo Afang Februar bis Ändi April die Chliini Drocheziit und vo Mitti August bis Afang Dezämber die Grossi Drocheziit. Die durchschnittligi Tämpratur schwankt zwüsche 24 und 36 Grad Celsius. D Niiderschlagsmängi wachst vo dr Küste (öbbe 1.500 mm) ins Landesinnere (bis fast 3.000 mm im Südoste). D Johresziite folge dr Bewegig vo dr innertropische Konvergänzzone (ITC), wobii mä d Gränze zwüsche de Johresziite vor allem im Küsteberiich nit scharf cha drenne wägem Iifluss vom Atlantische Ozean und dr Seewindzirkulation, wo drzueghört. === Gwässer === Wichtigi Flüss si dr Suriname, der Saramacca, der Coppename und d Gränzflüss Corantijn und Marowijne. Alli Flüss verlaufe vo Süde nach Norde. Vo 1960 bis 1965 isch e [[Stausee]] agleit worde für Stromerzüügig, dr Blommesteinsee. Er liit im Nordoste vo Suriname und bedeckt e Flechi vo maximal 1.560 km². ==== Morast ==== Dr surinamische Küste nooch lige acht grossi Schlammbänk, wo im Durchschnitt 20 km breit si und sich öbbe 15 km wiit in dr Atlantik usstrecke. Dr Schlick stammt zu 90 bis 95 % vom [[Amazonas]]. === Flora und Fauna === [[Datei:Merian Metamorphosis XXIII.jpg|thumb|upright .85|D Siite XXIII us ''Metamorphosis insectorum Surinamensium'', Boccaves-Frucht mit ere Eidächse]] Suriname kennt e grossi Vilfalt an [[Flora]] und [[Fauna]]. D [[Maria Sibylla Merian]] het d Natur vo Suriname zum erste Mol berüehmt gmacht, wo si vo 1699 bis 1701 naturwüsseschaftligi Studie bedriibe und ihri Resultat in ihrem Wärk ''Metamorphosis insectorum Surinamensium'' veröffentligt het. Wo Suriname 1975 unabhängig worden isch, het dr Staat vo Holland eini vo de kostbare Usgobe as Gschänk übercho. Immer no bestoht öbbe 80 % vom Grundgebiet us [[Tropischer Regenwald|Rägewald]] mit u.&nbsp;a. mehr as 1.000 Baumsorte. Dä Urwald isch Deil vom grösste tropische Rägewald uf dr Wält, em Amazonas-Rägewald, wo dr grösst Deil drvo uf brasilianischem Hoheitsgebiet liit. S surinamische Buschland isch dorum e beliebte Studieblatz für Biologe us dr ganze Wält. Zur Fauna vom Rägewald ghöre u.&nbsp;a. dr [[Kaimane|Kaiman]], dr [[Jaguar]], s [[Faultier|Fuuldier]], dr [[Tapir]], s [[Capybara]], s [[Gürteltier|Gürteldier]], dr [[Brüllaffe|Brüllaff]] und dr [[Papageien|Papagei]]. Uf de Stränd bi Galibi git s bsunderi Populatione vo [[Meeresschildkröte|Meerschildchrotte]], won ene d Karibe Aikanti säge, wo dört ihri Eier lege. Wie in de meiste tropische Länder isch d Natur au z Suriname gfährdet dur e Raubbau, wie u.&nbsp;a. Entwaldig dur Abholze, Bauxitmine und dur d Verschmutzig as Folg vo öbbe 2.000 bis 3.000 legale und illegale Goldmine. Allerdings het Suriname au e langi Gschicht uf em Gebiet vom Naturschutz. Do stränge sich verschiideni Organisatione, wie z. B. die staatlige Behörde, ''Dienst van's Lands Bosbeheer'' (LBB), ''Stichting Natuurbehoud Suriname'' (STINASU) und dr [[WWF]] aa, die vorhandene natürlige Ökosystem z schütze. Suriname het elf Naturschutzgebiet, ei Naturpark und vier bsunderi Umwältgebiet (''Multiple-use management areas''), Mehrzwäckareal wo im Küstenberiich lige. == Bevölkerig == D Republik Suriname isch ethnisch sehr heterogen, was sich au in dr Religionszuegehörigkeit und de underschiidlige Muetersproche zeigt. === Ethnie === Die grösste Gruppe in dr Bevölkerig si mit: * 27,4 % (135.117 Persone) vo [[Indien|indischer]] Härkumft – die sog. Hindustane, * 32,4 % (159.755 Persone) vo [[Afrika|afrikanischer]] Härkumft – wo sich in zwei Gruppe ufdeile: ** 17,7 % (87.202 Persone) bezeichne sich as [[Kreolen|Kreole]] (ehemoligi schwarzafrikanischi Sklave, wo nie gflüchtet si. Vili hai sich noch dr Abschaffig vo dr Sklaverei im Johr 1863 und em Ablauf vo dr zähjöhrige Arbetspflicht uf de Plantage in dr Hauptstadt Paramaribo niiderglo und sich dört deilwiis mit andere Bevölkerigsgruppe vermischt), ** 14,7 % (72.553 Persone) rächne sich zur Gruppe vo de Maroons, niederländisch Marrons. Das si Nochkomme vo Sklave, wo vor 1863 gflüchtet si. Dr surinamisch Rägewald het de Marrons e perfekts Versteck bote, und es si Stammesverbänd entstande, wo mä hüt no vili Elemänt vo dr westafrikanische Kultur, Sproche und Religion cha widerfinde. Die beide grösste Gruppe si d Ndyuka und d Saramaccaner, * 14,6 % (71.879 Persone) si Javaner (e Gruppe, wo zwüsche 1890 und 1939 us Java as Immigrante (hüfig under Zwang) as Ersatz für die fehlende Sklave noch Suriname gholt worde si), * 12,5 % (61.524 Persone) zehle sich zur gmischte Gruppe. * Drnäbe git s no chliineri Minderheite vo [[China|Chinese]], [[Araber]] (Syrischi Christe und [[Libanon|Libanese]]), [[Europäer]] und [[Indigene Völker Südamerikas|indigene Völker]] (Stand: Oktober 2004). === Sproche === D Amtssproch isch [[Niederländische Sprache|Holländisch]]. Sit 2005 isch Suriname au Mitgliid vo dr Niiderländische Sprochunion ''(Nederlandse Taalunie)''. Mehr als 500 Wörter us em surinamisch-holländische Sprochgebruuch si in die neusti Version (2005) vom Wörterbuech, „Woordenlijst Nederlandse Taal“ ''(Groene Boekje)'', ufgno worde. Noch ere Sprochundersuechig, wo in Verbindig mit em Iidritt in d Sprochunion in Ufdrag ge worden isch, isch Holländisch für 60% vo de Surinamer d Muetersproch. Holländisch wird bruucht in dr Verwaltig, im Parlamänt, im Underricht, im Handel, in de Medie und im däglige Läbe au as Schriftsproch. Bi dr Volkszehlig vom August 2004 het sich usegstellt, ass s Holländische in Suriname im Ganze in 46,6% vo de Huushalt und in dr Hauptstadt Paramaribo in 66,4% d Umgangssproch isch. Näben em Holländische sind vor allem d [[Kreolsprache|Kreolsproche]] Sranan-Tongo (früehner abwärtend ''Taki-Taki'' gnennt), wo vo fast dr ganze Bevölkerig as Erst- oder Zweitsproch gschwätzt wird, d Muetersproche vo de verschiidene Bevölkerigsgruppe. Au [[Englische Sprache|Änglisch]] isch wiit verbreitet. Sranan-Tongo, oder churz ''Sranan,'' isch ursprünglig d Sproch vo de so genannte Kreole gsi, isch hüt aber au d [[Lingua franca]] uf dr Stross. Wiiteri Umgangssproche si en Usgliichsdialäkt, wo em [[Hindi]] ähnlig isch, s so genannte Sarnami Hindi, Javanisch, d [[Kreolsprache|Kreolsproche]] Saramaccaans und Aukaans, divärsi [[Indigene amerikanische Sprachen|indigeni Sproche]], südligi Dialäkt vom [[Chinesische Sprachen|Chinesische]], dr syrisch Dialäkt vom [[Arabische Sprache|Arabische]] und Portugiisisch under de [[Juden]]. Drzue chunnt in de letzte Johr s brasilianische Portugiisisch wo vo de zahlriiche brasilianische Goldsuecher gschwätzt wird, wo meistens illegal iigwanderet si. D [[Pidginsprache|Pidginsproch]] Ndyuka-Trio Pidgin, wo nit mit Ndyuka, ere Form vo Aukaans, sött verwächslet wärde, wird kuum no bruucht. === Religion === Agobe noch Religionszuegehörigkeit (Resultat vo dr 7. Volkszelig 2004, Zensus 7, Januar 2007):<ref>Amt für Statistik z Suriname, Resultat Census 2004, lueg: {{Webarchiv|url=http://www.statistics-suriname.org/images/stories/pdf/2007/census%20profiel%20website%2016jan07.pdf |webciteID=66gTnawWc |text=Archivierte Kopie |archiv-bot=2019-05-26 22:19:12 InternetArchiveBot}}</ref> * 40,7 % vo dr Bevölkerig si [[Christentum|Christe]] * 19,9 % [[Hinduismus|Hindus]] * 13,5 % [[Muslim]]e * 5,8 % Ahänger vo traditionelle Religione * 4,4 % [[Atheismus|Atheiste]] * 15,7 % unbekannt Under de christlige Religionsgmeinschafte git s vili Konfessione. Die [[Römisch-katholische Kirche|Römisch-katholischi Chille]], die Evangelischi Brüedergmeind, die [[Reformierte Kirche|Reformierti Chille]], d Lutheraner, d Pfingstbewegig, d Züüge Jehovas, d Methodiste etc. si verdräte. Drnäbe git s no e chliini [[Judentum|jüdischi]] Glaubensgmeinschaft. == Nowiis == <references/> == Litratur == * Eveline Bakker u.&nbsp;a.: ''Geschiedenis van Suriname'', Zutphen 1993, Walburg Pers, ISBN 90-6011-837-5. * C.F.A. Bruijning und J. Voorhoeve (red.): ''Encyclopedie van Suriname'', Amsterdam u. Brussel 1977, B.V. Uitgeversmaatschappij Argus Elsevier, ISBN 90-10-01842-3. * Hans Buddingh': ''Geschiedenis van Suriname'', Utrecht 2000 (3. Auflage), Het Spectrum, ISBN 90-274-6762-5. * Edward M. Dew: ''The difficult flowering of Suriname: Ethnicity and politics in a plural society.'' Vaco Uitgeversmaatschappij; [2. ed.] 1996, ISBN 99914-0-052-4. * Hein Eersel: ''Taal en mensen in de Surinaamse samenleving. Verzamelde artikelen over taal, geschiedenis en identiteit 1985–2001.'' Paramaribo 2002, Stichting Wetenschappelijke Informatie, ISBN 99914-62-02-3. * Michiel van Kempen: ''Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur.'' Breda 2003, De Geus, (2 Bände), ISBN 90-445-0277-8. * Rudolf van Lier: ''Samenleving in een grensgebied. Een sociaal-historische studie van Suriname.'' Deventer 1971 (2. Auflage), Van Loghum Slaterus, ISBN 90-6001-154-6. [die ursprüngliche Ausgabe erschien bereits 1949 in ’s-Gravenhage bei Martinus Nijhoff] * Michel Szulc-Krzyzanowski (photography), Michiel van Kempen (text), ''Deep rooted words; ten storytellers and writers from Surinam (South America).'' English translation by Sam Garrett. Amsterdam 1992, Voetnoot, ISBN 90-71877-12-4. == Weblingg == {{commonscat|Suriname|Suriname}} {{Wikiatlas|Suriname}} {{NaviBlock |Navigationsleiste Staaten in Südamerika |Navigationsleiste Union Südamerikanischer Nationen |Navigationsleiste Mitgliedstaaten der OAS |Navigationsleiste Mitgliedstaaten OIC |Navigationsleiste CARICOM }} {{Coordinate |NS=4/18//N |EW=56/0//W |type=country |region=SR}} [[Kategorie:Suriname| ]] [[Kategorie:Staat in Südamerika]] [[Kategorie:Land]] [[Kategorie:Mitgliid i der UNO]] 5e9fboo9k4cmuwwhioalse658ezrek4 Georg Baselitz 0 38556 1083857 967609 2026-05-01T00:40:27Z Middle Distance Biker 39 75616 gstorbe 1083857 wikitext text/x-wiki [[Datei:Georg Baselitz by Lothar Wolleh.jpg|thumb|right|240px|Dr Georg Baselitz, fotografiert vom [[Lothar Wolleh]]]] Dr '''Georg Baselitz''' (* [[23. Januar]] [[1938]] z [[Deutschbaselitz]], hüt en Ortsdäil vo [[Kamenz]] in dr [[Sachsen|säggsische]] Oberlausitz; † [[30. April]] [[2026]]) häisst äigentlig ''Hans-Georg Kern'' und isch e dütsche [[Malerei|Mooler]] und [[Bildhauerei|Bildhauer]] gsi. == Lääbe == Er isch in dr [[Oberlausitz]] ufgwaggse und het 1956 an dr [[Kunsthochschule Berlin-Weißensee|Hochschuel für bildendi Künst]] in [[Berlin-Weißensee]] ([[Ost-Berlin]]) bi de Brofässer [[Herbert Behrens-Hangeler]] und [[Walter Womacka]] Moolerei afo studiere. Scho im Joor druf het en d Hochschuel wäge „gsellschaftliger Unrife“ uusegheit und er het 1957 in Weszberlin an dr [[Universität der Künste Berlin|Universidäät vo de Künst]] bim Brofässer [[Hann Trier]] witer studiert. Dört het sich mit de Theorie vom [[Wassily Kandinsky]], [[Ernst Wilhelm Nay]] und [[Kasimir Sewerinowitsch Malewitsch|Kasimir Malewitsch]] usenandergsetzt. Er isch uf Bariis und Amsterdam gange und het sich mit em [[Antonin Artaud]], [[Jean Dubuffet]] und dr Kunst vo „Gäisteschranke“ ([[Hans Prinzhorn|Sammlig Prinzhorn]]) beschäfdigt. Im Joor 1961 het er dr Künstlernaame Georg Baselitz aagnoo. Zämme mit em [[Eugen Schönebeck]] het er en Ustellig z Berlin organisiert und het e Manifest usegee, wo men em spööter s [[1. Pandämonisches Manifest|1. Pandämonische Manifest]] gsäit het, 1962 häi die bäide s äigentlige [[Pandämonium]] (2. Pandämonischs Manifest) veröffentligt.<ref>Georg Baselitz,'' Pandämonisches Manifest I + II'', 1961/1962, abdruckt in: Harald Szeemann (Hrsg.), ''Georg Baselitz'', Kunsthaus Zürich, 1990, S. 214–217</ref> Aber au im „[[Westdeutschland|Weste]]“ häi sini Wärk nit de gsellschaftlige Wärt und Norme entsproche, was 1963 zum Ekla gfüert het. Sini Bilder ''[[Die große Nacht im Eimer]]'' und ''Der nackte Mann'' häi bi sinere erste Äinzelustellig in dr Berliner Galerie Werner & Katz e Skandaal usglööst und si beschlagnaamt worde. Im Früelig vo 1965 isch dr Baselitz Stipendiaat vo dr [[Villa Romana]] z Floränz worde. 1969 het er ''Der Wald auf dem Kopf'' gmoolt. Im Joor druf het er in dr Kölner Galerii Franz Dahlem die ersti Ustellig gha, wo nume Bilder, wo uf em Chopf stöön, zäigt het. 1971 isch er uf [[Forst an der Weinstraße|Forst an dr Wiistrooss]] züüglet, vier Joor spööter, 1975, ins Schloss [[Derneburg]] bi [[Hildesheim]]. 2006 het er s Schloss Derneburg an dr amerikanisch Kunstsammler Andrew J. Hall verchauft und isch uf Buech go lääbe, eme Ortsdäil vo [[Inning am Ammersee|Inning]] am [[Ammersee]] in Oberbayre. Am 10.&nbsp;Mai 2009 isch si ersti Freiluftskulptuur ''Volk Ding Zero'' im [[Kloster Dalheim (Lichtenau)|Chloster Dalheim]] iigweit worde. Dr Georg Baselitz isch dr Vater vo de Galeriste [[Daniel Blau (Galerie)|Daniel Blau]] und Anton Kern. == Literatur == * Reinhard Herz: ''Georg Baselitz und der Neue Typ. Die frühen Werke. Auf dem Weg zu einem neuen Menschenbild.'' Peter Lang Verlag, Frankfurt am Main 2013. ISBN 978-3-631-63778-4 * {{Literatur|Titel=Benjamin Katz: Georg Baselitz at work|Autor=Cornelia Gockel|Verlag=Hirmer Verlag|Ort=München|Jahr=2013|ISBN=978-3-7774-2054-7}} * {{Literatur|Titel=Georg Baselitz. Gesammelte Schriften und Interviews|Herausgeber=Detlev Gretenkort|Verlag=Hirmer Verlag|Ort=München|Jahr=2011|ISBN=978-3-7774-3751-4}} * {{Literatur|Titel=Das Motiv ohne Inhalt. Malerei bei Georg Baselitz 1959-1969|Autor=Christian Malycha|Verlag=Kerber Verlag|Ort=Bielefeld|Jahr=2008|ISBN=978-3-86678-131-3}} * Edition Sammlung Essl (Hrsg.): ''Baselitz bis Lassnig – Meisterhafte Bilder.'' Klosterneuburg 2008, ISBN 978-3-902001-43-6 * Peter-Klaus Schuster, Werner Spies: ''Georg Baselitz – Top.'' Katalog zur Ausstellung Georg Baselitz - Top, Kunsthalle Würth, Schwäbisch Hall, 27. September 2008–22. März 2009, Swiridoff Verlag, Künzelsau 2008, ISBN 978-3-89929-147-6 * {{Literatur|Titel=Baselitz Remix|Autor=Carla Schulz-Hoffmann und Richard Shiff|Herausgeber=Pinakothek der Moderne München|Verlag=Hatje-Cantz|Ort=Ostfildern-Ruit|Jahr=2006|ISBN=978-3-7757-1846-2}} * {{Literatur|Titel=Georg Baselitz. Bilder, die den Kopf verdrehen|Autor= Richard Shiff u.&nbsp;a.|Herausgeber=Kunst- und Ausstellungshalle der Bundesrepublik Deutschland GmbH|Verlag=Seemann Verlag|Ort=Leipzig|Jahr=2004|ISBN=3-86502-089-5}} * {{Literatur|Titel=Georg Baselitz. Paintings 1962-2001|Autor=Michael Auping|Herausgeber=Detlev Gretenkort|Verlag=Gabrius|Ort=Mailand|Jahr=2002}} * Edition Sammlung Essl (Hrsg.): ''Georg Baselitz – Im Walde von Blainville. Malerei 1996–2000.'' Klosterneuburg 2000. * {{Literatur|Titel=Georg Baselitz. Retrospektive 1964–1991|Herausgeber=Siegfried Gohr|Verlag=Hirmer|Ort=München|Jahr=1992|ISBN=3-7774-5830-9}} * Andrea Firmenich, Johannes Janssen (Hrsg.): ''Georg Baselitz. Das Naturmotiv'', Wienand, Köln 2012. ISBN 978-3-86832-095-4 == Weblingg == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20160923042850/http://kuenstlerdatenbank.ifa.de/datenblatt.php3?ID=82&NAME=Baselitz&ACTION=kuenstler&SUB_ACTION=1%7C8 Ausführliche Biografie in der IFA-Datenbank] * {{documenta Archiv|000000110| Georg Baselitz}} ==Fuessnoote== <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1=de|2=Georg_Baselitz|3=Dütsch}} {{SORTIERUNG:Baselitz, Georg}} [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Bildhauer]] [[Kategorie:Moler, Zeichner, Illustrator]] [[Kategorie:Maa]] [[Kategorie:Läbigi Person]] hglb07f50z9p6q59tjsivm5pm3ngsiz Vorlage:Wechselkursdaten/EZB 10 53385 1083855 1083832 2026-04-30T18:07:15Z LkhBot 98539 Bot: Aktualisierung 1083855 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} |STAND=2026-04-30 |USD = 1.1702 |JPY = 183.21 |BGN = 1.9558 |CZK = 24.366 |DKK = 7.4716 |GBP = 0.86625 |HUF = 364.85 |PLN = 4.2605 |RON = 5.1823 |SEK = 10.8555 |CHF = 0.919 |ISK = 144 |NOK = 10.9123 |HRK = 7.5365 |RUB = 117.2010 |TRY = 52.8757 |AUD = 1.6371 |BRL = 5.8292 |CAD = 1.5994 |CNY = 7.991 |HKD = 9.1662 |IDR = 20297.94 |ILS = 3.4553 |INR = 111.0695 |KRW = 1728.39 |MXN = 20.4973 |MYR = 4.6457 |NZD = 1.9957 |PHP = 71.918 |SGD = 1.4934 |THB = 38.084 |QUELLE=[http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml EZB Euro foreign exchange reference rates] }}</includeonly><noinclude> Liefert den Gegenwert von 1 EUR in einer Fremdwährung. Datenquelle: http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html [[Kategorie:Vorlage:Metadaten|Wechselkursdaten/EZB]] </noinclude> drxl5cm0wt23guxdqer5wbb432bnfal Wörter und Sachen 0 70474 1083849 1083828 2026-04-30T14:59:53Z Freigut 8945 /* grossi Projäkt und Monografye */ langet für d Alemannia 1083849 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Wort und Sache}} '''Wort und Sache''' isch e Methode vo dr Forschig, wo im früene 20. Joorhundert uufchoo isch, zum d Gebiet vo dr [[Linguistik|Sproochforschig]] und vo dr Sachkultur z verbinde. Sid em Joor 1909 isch z Heidelberg d Zytschrift mit em Titel «Wörter und Sache» usecho.<ref>Wörter und Sache. Kulturhistorische Zeitschrift für Sprach- und Sachforschung.</ref> D Iniziante händ probiert, d Sproochforschig mee i die algemeini [[Kultur|Kulturwüssechaft]] z integriere. Es isch drum ggange, d Fänomeen, wo d [[Volkskunde|Volchskund]] undersuecht, und d Erkenntnis vo dr historische Linguistik zämezbringe. D Idee isch die gsi, ass i dr Kultur Wörter überall für so Sache nötig sind, wo d Lüüt au känne. Wenn sech e konkrete Gägestand wie öpen es Wärchzüüg odr e [[Geschichte der Technik|technischi]] Methode odr e bestimti Idee vo eim Kultur- oder [[Sprache|Sproochruum]] in en andere usbreitet, bruuche d Lüüt im nöie Gebiet drfür en Name, sig’s ass si es alts Wort uss irere Sprooch uf die nöji Sach überträge oder ass si eifach es anders Wort us em Ursprungsgebiet vom Gägestand übernää. Ganz algemein chönt ma dänke, ass dr Wortschatz vonere Sproochgruppe immer ungfäär dr Sach- und Ideeèkultur vo dr jewilige Gägewart würd entspräche. Das heisst aber nit, ass alli Persone s komplette Vokabular beherrsche, es git jo so vil Fachsprooche, neui Usdrück für bestimti Technike und Läbensforme, Lüüt wo Innovazioone sofort akzeptiere und anderi wo das nit mache, und denn halt au alti Wörter, wo bi deil Lüüt vergässe wärde, wenn die Sache, wo-n-e entspräche, us dr Mode sind. Das alles sproochgeografisch und gschichtlech z undersueche, isch s Zyl vo dr Forschig rund um d ''Wort und d Sache''. Bedütendi Wüsseschaftler vo dere Richtig sind i dr Afangszyt dr Rudolf Meringer, dr [[Wilhelm Meyer-Lübke]] und dr [[Hugo Schuchardt]] gsi. I deil Kulturrüüm wird us sproochpolitische Gründ s Vokabular vo zueständige Organisazione aktyv vergrösseret, zum für neui Sache eigeti Wörter z ha, so wie öpe im [[Rätoromanische Sprache|Rätoromanische]]. Es isch intressant z gsee, weli Uusdrück sech i dr Umgangsprooch denn au duresetze und weli nit. Zu dr Sachkultur sind bi de grosse Forschigszäntre vo dr Tieläktology vil Grundlage vorhande, so wie öpe im Material vom [[Schweizerisches Idiotikon|Schwiizerischen Idiotikon]] und bi de Büecher vom [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]. == grossi Projäkt und Monografye == ''Grossi Projäkt sind:'' * dr [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Sproochatlas vo dr düütsche Schwiiz]] * dr [[Sprach- und Sachatlas Italiens und der Südschweiz|Sprooch- und Sachatlas vo Italie und vo dr Südschwiiz]] ''Monografye sind zum Byspil:'' * Annemarie Bodmer: ''Spinnen und Weben im französischen und deuschen Wallis.'' Droz, Genève und Rentsch, Zürich-Erlenbach 1940 (Romanica Helvetica 16). * [[Alfred Egli]]: ''Weinbau im Deutschwallis. Sachkultur, Wortschatz, Sprachgeographie.'' Huber, Frauenfeld 1982 (Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung 23). * Otto Frehner: ''Die schweizerdeutsche Älplersprache; alpwirtschaftliche Terminologie der deutschen Schweiz. Die Molkerei.'' Huber, Frauenfeld 1919. * [[Konrad Huber]]: ''Über die Histen- und Speichertypen des Zentralalpengebietes. Eine sach- und sprachgeschichtliche Untersuchung.'' Droz, Genève und Rentsch, Zürich-Erlach 1944 (Romanica Helvetica 19). * Christian Lorez: ''Bauernarbeit im Rheinwald. Landwirtschaftliche Methoden und Geräte und ihre Terminologie in der ältesten urkundlich belegten Walserkolonie Bündens.'' Helbing & Lichtenhahn, Basel 1943 (Schriften der Schweizerischen Gesellschaft für Volkskunde 25). * Walter Mörgeli: ''Die Terminologie des Joches und seiner Teile. Beitrag zur Wort- und Sachkunde der deutschen und romanischen Ost- und Südschweiz sowie der Ostalpen.'' Droz, Paris und Niehans, Zürich/Leipzig 1940 (Romanica Helvetica 13). * Max Reimann: ''Sachkunde und Terminologie der Rückentraggeräte in der deutschen Schweiz.'' Bühler, Zürich 1947. * Oskar Rhiner: ''Dünne, Wähe, Kuchen, Fladen, Zelten. Die Wortgeographie des Flachkuchens mit Belag und ihre volkskundlichen Hintergründe in der deutschen Schweiz.'' Huber, Frauenfeld 1958 (Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung 9). * Hans Ulrich Rübel: ''Viehzucht im Oberwallis. Sachkunde, Terminologie, Sprachgeographie.'' Huber, Frauenfeld 1950 (Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung 2). * Werner Weber: ''Die Terminologie des Weinbaus im Kanton Zürich, in der Nordostschweiz und im Bündner Rheintal.'' Huber, Frauenfeld 1949 (Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung 1). == Kwelle == * Rudolf Meringer: ''Wörter und Sachen.'' In: IF 17, 1904/05. * Hugo Schuchardt: ''Sachen und Wörter.'' In: Anthropos, Bd. 7, 1912. * ''Wörter und Sachen''. In: Metzler Lexikon Sprache. == Fuessnoote == <references /> [[Kategorie:Sprochwüsseschaft]] [[Kategorie:Volchskund]] 9byqoriq1g7uz49qybcwy74g1yktofi 1083850 1083849 2026-04-30T15:00:26Z Freigut 8945 /* grossi Projäkt und Monografye */ 1083850 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Wort und Sache}} '''Wort und Sache''' isch e Methode vo dr Forschig, wo im früene 20. Joorhundert uufchoo isch, zum d Gebiet vo dr [[Linguistik|Sproochforschig]] und vo dr Sachkultur z verbinde. Sid em Joor 1909 isch z Heidelberg d Zytschrift mit em Titel «Wörter und Sache» usecho.<ref>Wörter und Sache. Kulturhistorische Zeitschrift für Sprach- und Sachforschung.</ref> D Iniziante händ probiert, d Sproochforschig mee i die algemeini [[Kultur|Kulturwüssechaft]] z integriere. Es isch drum ggange, d Fänomeen, wo d [[Volkskunde|Volchskund]] undersuecht, und d Erkenntnis vo dr historische Linguistik zämezbringe. D Idee isch die gsi, ass i dr Kultur Wörter überall für so Sache nötig sind, wo d Lüüt au känne. Wenn sech e konkrete Gägestand wie öpen es Wärchzüüg odr e [[Geschichte der Technik|technischi]] Methode odr e bestimti Idee vo eim Kultur- oder [[Sprache|Sproochruum]] in en andere usbreitet, bruuche d Lüüt im nöie Gebiet drfür en Name, sig’s ass si es alts Wort uss irere Sprooch uf die nöji Sach überträge oder ass si eifach es anders Wort us em Ursprungsgebiet vom Gägestand übernää. Ganz algemein chönt ma dänke, ass dr Wortschatz vonere Sproochgruppe immer ungfäär dr Sach- und Ideeèkultur vo dr jewilige Gägewart würd entspräche. Das heisst aber nit, ass alli Persone s komplette Vokabular beherrsche, es git jo so vil Fachsprooche, neui Usdrück für bestimti Technike und Läbensforme, Lüüt wo Innovazioone sofort akzeptiere und anderi wo das nit mache, und denn halt au alti Wörter, wo bi deil Lüüt vergässe wärde, wenn die Sache, wo-n-e entspräche, us dr Mode sind. Das alles sproochgeografisch und gschichtlech z undersueche, isch s Zyl vo dr Forschig rund um d ''Wort und d Sache''. Bedütendi Wüsseschaftler vo dere Richtig sind i dr Afangszyt dr Rudolf Meringer, dr [[Wilhelm Meyer-Lübke]] und dr [[Hugo Schuchardt]] gsi. I deil Kulturrüüm wird us sproochpolitische Gründ s Vokabular vo zueständige Organisazione aktyv vergrösseret, zum für neui Sache eigeti Wörter z ha, so wie öpe im [[Rätoromanische Sprache|Rätoromanische]]. Es isch intressant z gsee, weli Uusdrück sech i dr Umgangsprooch denn au duresetze und weli nit. Zu dr Sachkultur sind bi de grosse Forschigszäntre vo dr Tieläktology vil Grundlage vorhande, so wie öpe im Material vom [[Schweizerisches Idiotikon|Schwiizerischen Idiotikon]] und bi de Büecher vom [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]. == grossi Projäkt und Monografye == ''Grossi Projäkt sind:'' * dr [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Sproochatlas vo dr düütsche Schwiiz]] * dr [[Sprach- und Sachatlas Italiens und der Südschweiz|Sprooch- und Sachatlas vo Italie und vo dr Südschwiiz]] ''Monografye sind zum Byspil:'' * Annemarie Bodmer: ''Spinnen und Weben im französischen und deutschen Wallis.'' Droz, Genève und Rentsch, Zürich-Erlenbach 1940 (Romanica Helvetica 16). * [[Alfred Egli]]: ''Weinbau im Deutschwallis. Sachkultur, Wortschatz, Sprachgeographie.'' Huber, Frauenfeld 1982 (Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung 23). * Otto Frehner: ''Die schweizerdeutsche Älplersprache; alpwirtschaftliche Terminologie der deutschen Schweiz. Die Molkerei.'' Huber, Frauenfeld 1919. * [[Konrad Huber]]: ''Über die Histen- und Speichertypen des Zentralalpengebietes. Eine sach- und sprachgeschichtliche Untersuchung.'' Droz, Genève und Rentsch, Zürich-Erlach 1944 (Romanica Helvetica 19). * Christian Lorez: ''Bauernarbeit im Rheinwald. Landwirtschaftliche Methoden und Geräte und ihre Terminologie in der ältesten urkundlich belegten Walserkolonie Bündens.'' Helbing & Lichtenhahn, Basel 1943 (Schriften der Schweizerischen Gesellschaft für Volkskunde 25). * Walter Mörgeli: ''Die Terminologie des Joches und seiner Teile. Beitrag zur Wort- und Sachkunde der deutschen und romanischen Ost- und Südschweiz sowie der Ostalpen.'' Droz, Paris und Niehans, Zürich/Leipzig 1940 (Romanica Helvetica 13). * Max Reimann: ''Sachkunde und Terminologie der Rückentraggeräte in der deutschen Schweiz.'' Bühler, Zürich 1947. * Oskar Rhiner: ''Dünne, Wähe, Kuchen, Fladen, Zelten. Die Wortgeographie des Flachkuchens mit Belag und ihre volkskundlichen Hintergründe in der deutschen Schweiz.'' Huber, Frauenfeld 1958 (Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung 9). * Hans Ulrich Rübel: ''Viehzucht im Oberwallis. Sachkunde, Terminologie, Sprachgeographie.'' Huber, Frauenfeld 1950 (Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung 2). * Werner Weber: ''Die Terminologie des Weinbaus im Kanton Zürich, in der Nordostschweiz und im Bündner Rheintal.'' Huber, Frauenfeld 1949 (Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung 1). == Kwelle == * Rudolf Meringer: ''Wörter und Sachen.'' In: IF 17, 1904/05. * Hugo Schuchardt: ''Sachen und Wörter.'' In: Anthropos, Bd. 7, 1912. * ''Wörter und Sachen''. In: Metzler Lexikon Sprache. == Fuessnoote == <references /> [[Kategorie:Sprochwüsseschaft]] [[Kategorie:Volchskund]] q7urt9447tu650ph392wzldwvc7dtca Rätisches Namenbuch 0 78116 1083852 1073568 2026-04-30T15:09:35Z Freigut 8945 1083852 wikitext text/x-wiki S '''Rätische Namebuech''' isch e Samlig vo Landschafts- und Personenäme usem [[Kanton Graubünden|Bündnerland]]. == Gschicht == D Bündner Kulturgselschaft [[Societad Retorumantscha]], wo anne 1885 gründet worden isch, het em [[Robert von Planta]] d Glägeheit gää, näbem bündnerromanische Wörterbuech [[Dicziunari Rumantsch Grischun]] non es zwöits grosses Forschigsprojäkt z plaane, es Buech mit de Näme vom Bündner Kulturruum. Me het gmerkt, ass me mit Hilf vo de Nämen i der Landschaft, de [[Ortsname|Ortsnämen]] un de [[Flurname|Fluernäme]], gueti Quelle für die elteri Gschicht vom [[Rätoromanische Sprache|rätoromanische]] Wortschatz chönt finde. Der [[Robert von Planta]] het ganz privat agfange d Näme us de verschidene Bündner Regioone zämezträäge. Är het em Projäkt ''Rätisches Namenbuch'' gseit. Für die grossi Arbet het dr von Planta dr Romanischt [[Andrea Schorta]] z Hilf grueffe. Es isch dr Plaan gsi: * alli no läbige Orts-, Fluer- und Gwässernäme im Kanton Graubünden ufznää, und zwar i däm syne romanische, düütschsproochigen und au de iteliänische Regioone * i den alten Urkunden und übrige handschriftlichen un trukte Gschichtsquelle die ufgschribnige Orts- und Persoonenäme zämezsueche * die eltere Orts- und Fluernämen au in ehemols romanischsproochige Randregioonen usserhalb vom Kanton bis uf Liechteschtei und is Vorarlbäärgischen ufzschrybe * Bischpiil vo den alte Näme i de Regioone Tirol, Alto Adige, Vältlyn, Tessyn und wytere Landschafte zämezstelle * d Bündner Personen- und Familienäme zämezstelle Em von Planta und em Schorta sind die elteri Arbet vom G.&nbsp;A.&nbsp;Bühler und d Materialsamlig vom Dicziunari e wärtvolli Hilf gsi. Anne 1920 het d Suechi nach de Näme i de Bündner Gmeinden agfange, wo me mit ortskundige Lüüt i de Döörffer Lischte vo de dörtige Nämen isch go mache. Sid 1925 het dr Schorta im Uftraag vvom Planta alli 120 Gmeinde bsuecht zum dr Nameschatz go ufschrybe. Er isch zu de Lüüt im Doorff, de Bärgbuure, Fürschter, Jeeger und Hirte, wo er sech vonne d Näme het lo säägen und i dr Landschaft lokalisiere. Der Schorta het se uf syne Bletter foneetisch ufgschribe. Vo 1923 bis 1929 het me d Forschig i allnen [[Archiv|Archyv]] vom Kanton gmacht zum alti Beleeg für d Nämen i den alte Schrifte z finde. Dr Schorta isch is bischöflichen Archyv z [[Chur]] und i d Gmeind- un d Pfarreiarchyv gange. D Dokumäntazioon, wo am Änd sibezgtuusig Fluernäme het, isch gmeindwys in Zedelchäschte organisiert gsi. Derzue het’s im Projäktarchyv en huuffe Notize zu [[Volkskunde|volchskundlichen]] und historische Sache vo de Gmeinde. I de Joor 1934 und 1935 isch dr Schorta mit em ganze Konvoluut vo de lokale Nääme i jedi Gmeind gange zum döört mit den Informante z luege, ob alles rächt isch. == der Truck vom Namebuech == S Namematerial isch in es paar Bänd abtrukt worde. Der erscht Band, wo anne 1939 usecho isch, bringt d Orts- und Fluernäme sortiert nach 220 Gmeinde. Nume bi afangs vom 20. Joorhundert nümme bekante alte Näme het’s die gfundene urkundliche Forme drby, nid aber vo de dozmol no läbige. I däm Buech isch e Widmig ufe [[Franz Fankhauser]] und dr [[Jakob Jud]], wo de Redaktoore bim Projäkt e grossi Hilf gsi sind. Dr zwöit Band het etymologische Erkläärige zu de Landschaftsnäme. Im zwöiteilige dritte Band, wo dr [[Konrad Huber]] zämegstellt het, findt me d Persoonennäme. Dr letscht Teilband isch anne 1986 usecho. S Namebuech dient au dr Familieforschig, wie men uf dr Websyte vom Rätische Verein für Familieforschig cha lääse.<ref>[https://rvff.ch/angebote/index.html Nützliche Hinweise für die Familienforschung] uf rvff.ch</ref> <ref>''Wie benützt der Familienforscher das Rätische Namenbuch.'' uf rvff.ch</ref> 1988 het de Schorta e Churzversion vom zweite Band vom Rätische Namebuech useggää. Für die hät er ali syni Erchläärige nomol überprüeft und zum Teil korigiert: * Andrea Schorta: ''Wie der Berg zu seinem Namen kam. Kleines Rätisches Namenbuch mit zweieinhalbtausend geographischen Namen Graubündens.'' 3. Auflage. Chur, Terra Grischuna Verlag, 1999. == d Usgaab == * ''Rätisches Namenbuch.'' ** Robert von Planta, Andrea Schorta: Band 1: ''Materialien.'' 1939. ** Andrea Schorta: Band 2: ''Etymologien.'' 1964. ** Konrad Huber: Band 3, Teil 1: ''Die Personennamen Graubündens mit Ausblicken auf Nachbargebiete. Von Rufnamen abgeleitete Familiennamen.'' 1986 ** Konrad Huber: Band 3, Teil 2: ''Die Personennamen Graubündens mit Ausblicken auf Nachbargebiete. Von Übernamen abgeleitete Familiennamen.'' 1986. == Literatur == * [[Andrea Schorta]]: ''Entstehung und Aufbau des Rätischen Namenbuches.'' In: [[Vox Romanica]], 4, 1939, S. 288–310. * August Kübler: ''Die romanischen und deutschen Örtlichkeitsnamen des Kantons Graubünden.'' 1926. == Weblink == * [https://www.ortsnamen.ch/index.php/de/regionale-projekte/kanton-graubuenden.html s Rätische Namebuech] uf dr Websyte ortsnamen.ch * [https://giswiki.hsr.ch/Namenbuch_und_Flurnamenforschung Namenbuch und Flurnamenforschung] uf giswiki.hsr.ch == Fuessnoote == <references /> [[Kategorie:Kultur im Bündnerland]] [[Kategorie:Rätoromanisch]] [[Kategorie:Sprochwüsseschaft]] [[Kategorie:Mundartkultur]] 84u2jocuboikv991kwgij8f11h2kso3 1083853 1083852 2026-04-30T15:09:59Z Freigut 8945 /* d Usgaab */ 1083853 wikitext text/x-wiki S '''Rätische Namebuech''' isch e Samlig vo Landschafts- und Personenäme usem [[Kanton Graubünden|Bündnerland]]. == Gschicht == D Bündner Kulturgselschaft [[Societad Retorumantscha]], wo anne 1885 gründet worden isch, het em [[Robert von Planta]] d Glägeheit gää, näbem bündnerromanische Wörterbuech [[Dicziunari Rumantsch Grischun]] non es zwöits grosses Forschigsprojäkt z plaane, es Buech mit de Näme vom Bündner Kulturruum. Me het gmerkt, ass me mit Hilf vo de Nämen i der Landschaft, de [[Ortsname|Ortsnämen]] un de [[Flurname|Fluernäme]], gueti Quelle für die elteri Gschicht vom [[Rätoromanische Sprache|rätoromanische]] Wortschatz chönt finde. Der [[Robert von Planta]] het ganz privat agfange d Näme us de verschidene Bündner Regioone zämezträäge. Är het em Projäkt ''Rätisches Namenbuch'' gseit. Für die grossi Arbet het dr von Planta dr Romanischt [[Andrea Schorta]] z Hilf grueffe. Es isch dr Plaan gsi: * alli no läbige Orts-, Fluer- und Gwässernäme im Kanton Graubünden ufznää, und zwar i däm syne romanische, düütschsproochigen und au de iteliänische Regioone * i den alten Urkunden und übrige handschriftlichen un trukte Gschichtsquelle die ufgschribnige Orts- und Persoonenäme zämezsueche * die eltere Orts- und Fluernämen au in ehemols romanischsproochige Randregioonen usserhalb vom Kanton bis uf Liechteschtei und is Vorarlbäärgischen ufzschrybe * Bischpiil vo den alte Näme i de Regioone Tirol, Alto Adige, Vältlyn, Tessyn und wytere Landschafte zämezstelle * d Bündner Personen- und Familienäme zämezstelle Em von Planta und em Schorta sind die elteri Arbet vom G.&nbsp;A.&nbsp;Bühler und d Materialsamlig vom Dicziunari e wärtvolli Hilf gsi. Anne 1920 het d Suechi nach de Näme i de Bündner Gmeinden agfange, wo me mit ortskundige Lüüt i de Döörffer Lischte vo de dörtige Nämen isch go mache. Sid 1925 het dr Schorta im Uftraag vvom Planta alli 120 Gmeinde bsuecht zum dr Nameschatz go ufschrybe. Er isch zu de Lüüt im Doorff, de Bärgbuure, Fürschter, Jeeger und Hirte, wo er sech vonne d Näme het lo säägen und i dr Landschaft lokalisiere. Der Schorta het se uf syne Bletter foneetisch ufgschribe. Vo 1923 bis 1929 het me d Forschig i allnen [[Archiv|Archyv]] vom Kanton gmacht zum alti Beleeg für d Nämen i den alte Schrifte z finde. Dr Schorta isch is bischöflichen Archyv z [[Chur]] und i d Gmeind- un d Pfarreiarchyv gange. D Dokumäntazioon, wo am Änd sibezgtuusig Fluernäme het, isch gmeindwys in Zedelchäschte organisiert gsi. Derzue het’s im Projäktarchyv en huuffe Notize zu [[Volkskunde|volchskundlichen]] und historische Sache vo de Gmeinde. I de Joor 1934 und 1935 isch dr Schorta mit em ganze Konvoluut vo de lokale Nääme i jedi Gmeind gange zum döört mit den Informante z luege, ob alles rächt isch. == der Truck vom Namebuech == S Namematerial isch in es paar Bänd abtrukt worde. Der erscht Band, wo anne 1939 usecho isch, bringt d Orts- und Fluernäme sortiert nach 220 Gmeinde. Nume bi afangs vom 20. Joorhundert nümme bekante alte Näme het’s die gfundene urkundliche Forme drby, nid aber vo de dozmol no läbige. I däm Buech isch e Widmig ufe [[Franz Fankhauser]] und dr [[Jakob Jud]], wo de Redaktoore bim Projäkt e grossi Hilf gsi sind. Dr zwöit Band het etymologische Erkläärige zu de Landschaftsnäme. Im zwöiteilige dritte Band, wo dr [[Konrad Huber]] zämegstellt het, findt me d Persoonennäme. Dr letscht Teilband isch anne 1986 usecho. S Namebuech dient au dr Familieforschig, wie men uf dr Websyte vom Rätische Verein für Familieforschig cha lääse.<ref>[https://rvff.ch/angebote/index.html Nützliche Hinweise für die Familienforschung] uf rvff.ch</ref> <ref>''Wie benützt der Familienforscher das Rätische Namenbuch.'' uf rvff.ch</ref> 1988 het de Schorta e Churzversion vom zweite Band vom Rätische Namebuech useggää. Für die hät er ali syni Erchläärige nomol überprüeft und zum Teil korigiert: * Andrea Schorta: ''Wie der Berg zu seinem Namen kam. Kleines Rätisches Namenbuch mit zweieinhalbtausend geographischen Namen Graubündens.'' 3. Auflage. Chur, Terra Grischuna Verlag, 1999. == d Usgaab == * ''Rätisches Namenbuch.'' ** Robert von Planta, Andrea Schorta: Band 1: ''Materialien.'' 1939. ** Andrea Schorta: Band 2: ''Etymologien.'' 1964. ** Konrad Huber: Band 3, Teil 1: ''Die Personennamen Graubündens mit Ausblicken auf Nachbargebiete. Von Rufnamen abgeleitete Familiennamen.'' 1986. ** Konrad Huber: Band 3, Teil 2: ''Die Personennamen Graubündens mit Ausblicken auf Nachbargebiete. Von Übernamen abgeleitete Familiennamen.'' 1986. == Literatur == * [[Andrea Schorta]]: ''Entstehung und Aufbau des Rätischen Namenbuches.'' In: [[Vox Romanica]], 4, 1939, S. 288–310. * August Kübler: ''Die romanischen und deutschen Örtlichkeitsnamen des Kantons Graubünden.'' 1926. == Weblink == * [https://www.ortsnamen.ch/index.php/de/regionale-projekte/kanton-graubuenden.html s Rätische Namebuech] uf dr Websyte ortsnamen.ch * [https://giswiki.hsr.ch/Namenbuch_und_Flurnamenforschung Namenbuch und Flurnamenforschung] uf giswiki.hsr.ch == Fuessnoote == <references /> [[Kategorie:Kultur im Bündnerland]] [[Kategorie:Rätoromanisch]] [[Kategorie:Sprochwüsseschaft]] [[Kategorie:Mundartkultur]] hbll6w2tx606kt1ayennp6s6afwz8xz 1083854 1083853 2026-04-30T15:11:47Z Freigut 8945 /* Weblink */ lfx 1083854 wikitext text/x-wiki S '''Rätische Namebuech''' isch e Samlig vo Landschafts- und Personenäme usem [[Kanton Graubünden|Bündnerland]]. == Gschicht == D Bündner Kulturgselschaft [[Societad Retorumantscha]], wo anne 1885 gründet worden isch, het em [[Robert von Planta]] d Glägeheit gää, näbem bündnerromanische Wörterbuech [[Dicziunari Rumantsch Grischun]] non es zwöits grosses Forschigsprojäkt z plaane, es Buech mit de Näme vom Bündner Kulturruum. Me het gmerkt, ass me mit Hilf vo de Nämen i der Landschaft, de [[Ortsname|Ortsnämen]] un de [[Flurname|Fluernäme]], gueti Quelle für die elteri Gschicht vom [[Rätoromanische Sprache|rätoromanische]] Wortschatz chönt finde. Der [[Robert von Planta]] het ganz privat agfange d Näme us de verschidene Bündner Regioone zämezträäge. Är het em Projäkt ''Rätisches Namenbuch'' gseit. Für die grossi Arbet het dr von Planta dr Romanischt [[Andrea Schorta]] z Hilf grueffe. Es isch dr Plaan gsi: * alli no läbige Orts-, Fluer- und Gwässernäme im Kanton Graubünden ufznää, und zwar i däm syne romanische, düütschsproochigen und au de iteliänische Regioone * i den alten Urkunden und übrige handschriftlichen un trukte Gschichtsquelle die ufgschribnige Orts- und Persoonenäme zämezsueche * die eltere Orts- und Fluernämen au in ehemols romanischsproochige Randregioonen usserhalb vom Kanton bis uf Liechteschtei und is Vorarlbäärgischen ufzschrybe * Bischpiil vo den alte Näme i de Regioone Tirol, Alto Adige, Vältlyn, Tessyn und wytere Landschafte zämezstelle * d Bündner Personen- und Familienäme zämezstelle Em von Planta und em Schorta sind die elteri Arbet vom G.&nbsp;A.&nbsp;Bühler und d Materialsamlig vom Dicziunari e wärtvolli Hilf gsi. Anne 1920 het d Suechi nach de Näme i de Bündner Gmeinden agfange, wo me mit ortskundige Lüüt i de Döörffer Lischte vo de dörtige Nämen isch go mache. Sid 1925 het dr Schorta im Uftraag vvom Planta alli 120 Gmeinde bsuecht zum dr Nameschatz go ufschrybe. Er isch zu de Lüüt im Doorff, de Bärgbuure, Fürschter, Jeeger und Hirte, wo er sech vonne d Näme het lo säägen und i dr Landschaft lokalisiere. Der Schorta het se uf syne Bletter foneetisch ufgschribe. Vo 1923 bis 1929 het me d Forschig i allnen [[Archiv|Archyv]] vom Kanton gmacht zum alti Beleeg für d Nämen i den alte Schrifte z finde. Dr Schorta isch is bischöflichen Archyv z [[Chur]] und i d Gmeind- un d Pfarreiarchyv gange. D Dokumäntazioon, wo am Änd sibezgtuusig Fluernäme het, isch gmeindwys in Zedelchäschte organisiert gsi. Derzue het’s im Projäktarchyv en huuffe Notize zu [[Volkskunde|volchskundlichen]] und historische Sache vo de Gmeinde. I de Joor 1934 und 1935 isch dr Schorta mit em ganze Konvoluut vo de lokale Nääme i jedi Gmeind gange zum döört mit den Informante z luege, ob alles rächt isch. == der Truck vom Namebuech == S Namematerial isch in es paar Bänd abtrukt worde. Der erscht Band, wo anne 1939 usecho isch, bringt d Orts- und Fluernäme sortiert nach 220 Gmeinde. Nume bi afangs vom 20. Joorhundert nümme bekante alte Näme het’s die gfundene urkundliche Forme drby, nid aber vo de dozmol no läbige. I däm Buech isch e Widmig ufe [[Franz Fankhauser]] und dr [[Jakob Jud]], wo de Redaktoore bim Projäkt e grossi Hilf gsi sind. Dr zwöit Band het etymologische Erkläärige zu de Landschaftsnäme. Im zwöiteilige dritte Band, wo dr [[Konrad Huber]] zämegstellt het, findt me d Persoonennäme. Dr letscht Teilband isch anne 1986 usecho. S Namebuech dient au dr Familieforschig, wie men uf dr Websyte vom Rätische Verein für Familieforschig cha lääse.<ref>[https://rvff.ch/angebote/index.html Nützliche Hinweise für die Familienforschung] uf rvff.ch</ref> <ref>''Wie benützt der Familienforscher das Rätische Namenbuch.'' uf rvff.ch</ref> 1988 het de Schorta e Churzversion vom zweite Band vom Rätische Namebuech useggää. Für die hät er ali syni Erchläärige nomol überprüeft und zum Teil korigiert: * Andrea Schorta: ''Wie der Berg zu seinem Namen kam. Kleines Rätisches Namenbuch mit zweieinhalbtausend geographischen Namen Graubündens.'' 3. Auflage. Chur, Terra Grischuna Verlag, 1999. == d Usgaab == * ''Rätisches Namenbuch.'' ** Robert von Planta, Andrea Schorta: Band 1: ''Materialien.'' 1939. ** Andrea Schorta: Band 2: ''Etymologien.'' 1964. ** Konrad Huber: Band 3, Teil 1: ''Die Personennamen Graubündens mit Ausblicken auf Nachbargebiete. Von Rufnamen abgeleitete Familiennamen.'' 1986. ** Konrad Huber: Band 3, Teil 2: ''Die Personennamen Graubündens mit Ausblicken auf Nachbargebiete. Von Übernamen abgeleitete Familiennamen.'' 1986. == Literatur == * [[Andrea Schorta]]: ''Entstehung und Aufbau des Rätischen Namenbuches.'' In: [[Vox Romanica]], 4, 1939, S. 288–310. * August Kübler: ''Die romanischen und deutschen Örtlichkeitsnamen des Kantons Graubünden.'' 1926. == Weblink == * [https://www.ortsnamen.ch/de/regionale-projekte/kanton-graubuenden s Rätische Namebuech] uf dr Websyte ortsnamen.ch * [https://giswiki.hsr.ch/Namenbuch_und_Flurnamenforschung Namenbuch und Flurnamenforschung] uf giswiki.hsr.ch == Fuessnoote == <references /> [[Kategorie:Kultur im Bündnerland]] [[Kategorie:Rätoromanisch]] [[Kategorie:Sprochwüsseschaft]] [[Kategorie:Mundartkultur]] c53zfhl6l0larvu2ctspffssya5w6rx Kabylei 0 84994 1083851 1080171 2026-04-30T15:05:14Z Naslechat 109784 1083851 wikitext text/x-wiki {{Titel|Kabyläi}} {| class="infobox bordered float-right" style="width: 22em; font-size: 95%; text-align: left;" cellpadding="3" ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: larger; background-color: #b08261; color: #fee8ab;" | Kabyläi |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fee8ab | [[Datei:Kabylie.svg|300px]] Lààg vu dr Kabyläi ìm Àlgeria |- ! style="background-color: #fee8ab;" | Gsàmtbeväälkerung: | style="background-color: #fff6d9;" | 7,5 Millioona (gschätzt) |- ! style="background-color: #fee8ab;" | bediitenda Beväälkerung&nbsp;ìn: | style="background-color: #fff6d9;" | [[Algerien|Àlgeria]]: Kabyläi (ca. 5&nbsp;Mio.); [[Algier|Àlgier]] (ca. 1,5&nbsp;Mio.) [[Frankreich|Frànkrììch]] (ca. 1,1 Mio.) |- ! style="background-color: #fee8ab;" | Schproocha: | style="background-color: #fff6d9;" | [[Kabylische Sprache|Kabylisch]]<br/>[[Algerisch-Arabisch|àlgerisch Àràwisch]]<br/>[[Arabisch|Hoochàràwisch]] (ìn da Schüala un Ìnschtitüzioona)<br />[[Französische Sprache|Frànzeesch]] (Täcknick un Wìssaschàft, àui ìn ainiga Meedia) |- ! style="background-color: #fee8ab;" | Religioon: | style="background-color: #fff6d9;" | vor àllem [[Islam|Mosläm]] |- ! style="background-color: #fee8ab;" | verwàndta-n-ethnischa Gruppa: | style="background-color: #fff6d9;" | [[Berber]] |} {{Dialäkt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}} D’ '''Kabyläi''' (àui [[Kabylische Sprache|kabylisch]] ''Tamurt Idurar'' „Lànd vu da Barga“, odd’r ''Tamurt Leqbayel'' bzw. ''Tamurt n Iqbayliyen'', [[Tifinagh-Schrift|Tifinagh-Schrìft]]: {{lang|kab-Tfng|ⵜⴰⵎⵓⵔⵜ ⵏ ⵉⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵢⵏ|de=Lànd vu da Kabyla}}; [[Arabische Sprache|àràwisch]] {{lang|ar|منطقة القبائلⵏ}} [[DIN 31635|DMG]] ''Minṭaqat al-Qabāʾil'' „Geejend vu da Volksschtamm“) ìsch d’ Regioon ìm Noorda vum [[Algerien|Àlgeria]], wu d’ Mehrhait vu dr Beväälkerung vum Volksschtàmm vu da [[Kabylen|Kabyla]] labt, un wu maa vor àllem d’ [[Berbersprachen|Berberschprooch]] [[Kabylische Sprache|Kabylisch]] reedet. D’ Kàbyläi ìsch a Gebìrgslànd àn dr [[Mittelmeer|Mìttelmeerkìschta]] mìt hoocher Beväälkerungsdìcht. D’ Regioon hàt kää àdminischtàtiiwa-n-Ainhait un ìsch ìn da zwai àlgerischa Prowìnza Tizi Ouzou un Bidschaya untertailt. Ìm Làuif vu dr Gschìcht hann d’ Bewoohner geega d’ uffanànderfolgenda-n-Äroowerer gekampft. Ìm 20. Joohrhundert ìsch d’ Kabyläi a Sìmbool worra fìr dr Kàmpf um d’ Ànärkännung vu dr berberischa-n-Idäntitäät ìm [[Nordafrika|Nordàfrikà]]. Ìn dr Regioon sìnn d’ Iiwoohner vor àllem [[Islam|Möslamer]]. D’ Kabyläi ìsch aina vu da Regioona ìn dr islàmischa Walt, wu sìch s’ greeschta Tail vu dr Beväälkerung geega dr [[Islamismus|islàmischa Ràdikàlìschmus]] schtällt. Naawa siim ärkitäcktoonischa-n-Äärwa hàt d’ Kabyläi a bediitend [[Immaterielles Kulturerbe|nìt-màteriäll Kültüüräärwa]] mìt mìndliga-n-Ìwwertrààgunga un lokààla Brüüchtummer. Noh-n-em Unàbhangigkait vum Àlgeria ànna 1962 sìnn ìn dr Kabylia mehrera prìwààta un schtàtliga Ìndüschtriikonärner grìnda worra. Drzüa schpìelt Tourischmus a wìchtiga Rolla ìn dr lokààla Wìrtschàft. <gallery mode=packed heights=150px> Kabylie topographic map-fr.svg|a topogràfischa Kàrta vu dr Kabyläi Datei:Beni Yenni.jpg|a Blìck ìwwer d’ Barga vu dr Kabyläi </gallery> == Weblìnks == {{Commonscat|Kabylie|Kabyläi}} {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|de|Kabylei|dütsch|223678669}} {{Übersetzungshinweis|fr|Kabylie|französisch|194817013}} [[Kategorie:Geografii vo Algerie]] tc5bsjjkf7ygybmcckcvltncb3cfzax Wolodymyr Selenskyj 0 85599 1083856 1071019 2026-04-30T22:23:10Z Deltaspace42 118945 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Prime minister Rishi Sunak attends the NATO Summit in Lithunia (53040913570).jpg]] → [[File:Prime minister Rishi Sunak attends the NATO Summit in Lithuania (53040913570).jpg]] [[c:COM:FR|rename criterion 3]] 1083856 wikitext text/x-wiki [[Datei:Владимир Зеленский (53700301709).jpg|mini|Dr Wolodymyr Selenskyj ànna 2024[[Datei:Autograph-VolodymyrZelensky.png|hochkant=0.5|rahmenlos|klasse=notpageimage|zentriert|Ìm Wolodymyr Selenskyj siina Unterschrìft]]]] {{Dialäkt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}} Dr '''Wolodymyr Oleksandrowytsch Selenskyj'''<ref group=N>Fìr ìm Selenskyj sii Nàmma gìtt’s kää offiziälla làtiinischa-n-[[Transliteration|Umschriiwung]]. Uff Anglisch waara-n-àlso mehrera Schriiwunga bnutzt: zem Biischpììl ''Volodymyr Zelensky'' un ''Zelenskyi'' üss’m Ukràinischa, odd’r ''Vladimir Zelenskiy'' üss’m Rüssischa. Uff siim Raisapàss wìrd sii Nàmma ''Zelenskyy'' gschrììwa; dia Umschriiwung hàt d’ ukràinischa Regiarung zitter’m Ààfàng vu siinera Presidàntschàft ànna 2019 bnutzt. Lüag: *{{Internetquelle|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/zelensky-zelenskiy-zelenskyy-spelling-confusion-doesn-t-help-ukraine|titel=Zelensky, Zelenskiy, Zelenskyy: Spelling Confusion Doesn't Help Ukraine|autor=Peter Dickinson|datum=2019-06-09|hrsg=Atlantic Council|sprache=en-gb|abruf=2023-11-19|archiv-datum=2019-06-11|archiv-url=https://web.archive.org/web/20190611093721/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/zelensky-zelenskiy-zelenskyy-spelling-confusion-doesn-t-help-ukraine}} *{{Internetquelle|sprache=en |url=https://twitter.com/IuliiaMendel/status/1138086685181456385|autor=Iuliia Mendel (@IuliiaMendel)|titel=Dear colleagues, this is the official form of the last name that the President has in his passport. This was decided by the passport service of Ukraine. The President won't be offended if BBC standards assume different transliteration |hrsg=[[Twitter]]|abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20201112005504/https://twitter.com/IuliiaMendel/status/1138086685181456385 |archiv-datum=2020-11-12}}</ref> ([[Ukrainische Sprache|ukràinisch]] {{lang|uk|Володимир Олександрович Зеленський}} [{{IPA|ʋoloˈdɪmɪr olekˈsɑndrowɪdʒ zeˈlɛnʲsʲkɪj}}], [[Russische Sprache|rüssisch]] {{lang|ru|Владимир Александрович Зеленский}} ''Wladimir Alexandrowitsch Selenski'' [{{IPA|vlɐˈdʲimʲɪr zʲɪˈlʲenskʲɪj}}]; * [[25. Januar|25. Janner]] [[1978]] z’ Krywyj Rih, Ukràinischa SSR, [[Sowjetunion]]) ìsch a [[Ukraine|ukràinischer]] [[Politiker]] un ehamooliger [[Schauspieler| Schàuispììler]], Filmproduzänt un [[Fernsehen|Farnsahmoderàtoor]]. Zitter Mai 2019 ìsch’r dr Presidànt vu dr Ukràina. == siina Jugend == Dr Wolodymyr Oleksandrowytsch Selenskyj ìsch àm 25. Janner 1978 ìn’ra [[Juden|jìddischa]] Fàmilia z’ Krywyj Rih ìm Süüda vu dr Ukràina uff d’ Walt kumma — àn dara Zitt ìsch’s ìn dr Ukràinischa Soziàlìschta Sowjetrepüblik gsìì, wo zär [[Sowjetunion|Sowjetunioon]] gheert hàt.<ref>{{Internetquelle|sprache=en |autor=Cnaan Liphshiz |datum=2019-03-19 |abruf=2023-11-19|titel=Jewish comic who plays Ukraine president on TV leads Ukraine's presidential race |url=https://www.timesofisrael.com/jewish-comic-who-plays-ukraine-president-on-tv-leads-ukraines-presidential-race/ |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190331233031/https://www.timesofisrael.com/jewish-comic-who-plays-ukraine-president-on-tv-leads-ukraines-presidential-race/ |archiv-datum=2019-03-31 |werk=The Times of Israel}}</ref><ref name=nyt1>{{Internetquelle|sprache=en-us |autor=Andrew Higgins |datum=2019-04-24 |titel=Ukraine’s Newly Elected President Is Jewish. So Is Its Prime Minister. Not All Jews There Are Pleased |werk=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html |abruf=2023-11-19 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190425012514/https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html |archiv-datum=2019-04-25}}</ref> Sii Vàtter Oljeksandr Selenskyj ìsch Profasser un Informàtiker gsìì un hàt àn dr Schtààtsüniwärsiteet fìr Wìrtschàft un Täcknologii z’ Krywyj Rih gschàfft. Siina Müatter Rymma Selenska ìsch Inscheniööra gsìì.<ref>{{Internetquelle|sprache=uk |datum=2017-09-28 |titel=ВОЛОДИМИР ЗЕЛЕНСЬКИЙ РОЗКАЗАВ ПРО СТОСУНКИ З БАТЬКАМИ |url=https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html |werk=1+1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190107072239/https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html |archiv-datum=2019-01-07 |abruf=2023-11-19}}</ref><ref>{{Internetquelle|sprache=uk |url=http://www.kneu.dp.ua/zelenskij-oleksandr-semenovich/ |titel=Зеленський Олександр Семенович |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190107072148/http://www.kneu.dp.ua/zelenskij-oleksandr-semenovich/ |archiv-datum=2019-01-07 |abruf=2023-11-19|hrsg=Schtààtsüniwärsiteet fìr Wìrtschàft un Täcknologii z’ Krywyj Rih |offline=ja }}</ref><ref name="gordon">{{Internetquelle|sprache=ru |url=https://gordonua.com/publications/zelenskiy-esli-menya-vyberut-prezidentom-snachala-budut-oblivat-gryazyu-zatem-uvazhat-a-potom-plakat-kogda-uydu-609294.html |titel=Зеленский: Если меня выберут президентом, сначала будут обливать грязью, затем – уважать, а потом – плакать, когда уйду |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190107015821/https://gordonua.com/publications/zelenskiy-esli-menya-vyberut-prezidentom-snachala-budut-oblivat-gryazyu-zatem-uvazhat-a-potom-plakat-kogda-uydu-609294.html |archiv-datum=2019-01-07 |abruf=2023-11-19|autor=a Interview vum Wolodymyr Selenskyj dur dr Dmitry Gordon |werk=gordonua.com |datum=2018-12-26}}</ref> Sii Groossvàtter Semen Selenskyj ìsch Soldààt gsìì un ìsch wahrem [[Zweiter Weltkrieg|Zwaita Waltkriag]] ìn dr [[Rote Armee|Roota-n-Àrmee]] zem Owerscht b’fäärdert worra.<ref name="DetroitJewishNews_20220228"/><ref>{{Internetquelle|sprache=ru |datum=2019-05-09 |titel=Отбил 4 атаки и уничтожил врага: чем прославился дедушка Зеленского во Второй мировой войне |url=https://znaj.ua/ru/politics/231827-vidbiv-4-ataki-i-znishchiv-voroga-chim-proslavivsya-didus-zelenskogo-u-drugiy-svitoviy-viyni |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200704151037/https://amp.znaj.ua/ru/politics/231827-vidbiv-4-ataki-i-znishchiv-voroga-chim-proslavivsya-didus-zelenskogo-u-drugiy-svitoviy-viyni |archiv-datum=2020-07-04|abruf=2023-11-19}}</ref> Ìm Semen sii Vàtter un siina dräi Briader sìnn ìn dr [[Völkermord an den europäischen Juden|Schoa]] geteedet worra.<ref>{{Internetquelle|sprache=en |datum=2019-05-09 |titel=Zelenskiy: contribution of Ukrainians in victory over Nazism huge |werk=Kyiv Post |hrsg=Interfax-Ukraine |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelenskiy-contribution-of-ukrainians-in-victory-over-nazism-huge.html |abruf=2023-11-19 |archiv-datum=2022-02-27 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220227210706/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelenskiy-contribution-of-ukrainians-in-victory-over-nazism-huge.html}}</ref><ref name="18Things">{{Internetquelle|sprache=en |autor=Philissa Cramer |titel=18 things to know about Jewish defender of Ukrainian democracy Volodymyr Zelensky |url=https://www.timesofisrael.com/18-things-to-know-about-jewish-defender-of-ukrainian-democracy-volodymyr-zelensky/ |werk=The Times of Israel |datum=2022-03-02 |abruf=2023-11-19 |archiv-datum=2022-03-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220308192442/https://www.timesofisrael.com/18-things-to-know-about-jewish-defender-of-ukrainian-democracy-volodymyr-zelensky/}}</ref><ref>{{Internetquelle|sprache=uk |url=https://www.president.gov.ua/en/news/volodimir-zelenskij-rozpoviv-istoriyu-svoyeyi-rodini-pid-cha-59437 |titel=Volodymyr Zelenskyy told the story of his family during a joint speech with Prime Minister Benjamin Netanyahu |datum=2020-01-24 |hrsg=offiziälla Websitta vum ukràinischa Schtààtpresidant |abruf=2023-11-19 |archiv-datum=2022-03-23 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220323102118/https://www.president.gov.ua/en/news/volodimir-zelenskij-rozpoviv-istoriyu-svoyeyi-rodini-pid-cha-59437}}</ref><ref>{{Internetquelle|sprache=en-us |url=https://www.washingtonpost.com/history/2022/02/25/zelensky-family-jewish-holocaust/ |titel=Putin says he'll 'denazify' Ukraine. Its Jewish president lost family in the Holocaust. |autor=Brockell Gillian |datum=2022-02-25 |werk=[[The Washington Post]] |abruf=2023-11-19 |archiv-datum=2022-02-26 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220226082549/https://www.washingtonpost.com/history/2022/02/25/zelensky-family-jewish-holocaust/}}</ref> Ìm März 2022 hàt dr Selenskyj gsajt, àss siina Ürgroossäältra-n-umbrocht worra sìnn, wu d’ diitscha Truppa wahrend’ma Màssàker ìhr Hüüs verbrännt hann.<ref>{{Internetquelle|sprache=en |autor=Philissa Cramer/JTA |datum=2022-03-23 |titel=Zelensky offers insight into family history, igniting debate over Ukrainian Holocaust memory |werk=Ynetnews |url=https://www.ynetnews.com/article/byo5yf00zc |abruf=2023-11-19 |archiv-datum=2022-03-23 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220323145603/https://www.ynetnews.com/article/byo5yf00zc}}</ref> Vor äbb’r ìn d’ Grundschüala gànga-n-ìsch, hàt dr Selenskyj viar Joohra làng ìn dr [[Mongolei|mongoolischa]] Schtàdt Erdenet glabt, wu sii Vàtter gschàfft hàt.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Ìm Selenskyj siina Müatterschprooch ìsch [[Russische Sprache|Rüssisch]].<ref>{{Internetquelle|sprache=en |autor=Yuliya Talmazan |datum=2022-02-27 |titel=3 years ago Zelenskyy was a TV comedian. Now he's standing up to Putin's army. |url=https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html |abruf=2023-11-19 |hrsg=[[CNBC]] |archiv-datum=2022-02-28 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220228121811/https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html}}</ref><ref name="DetroitJewishNews_20220228">{{Internetquelle|sprache=en-us |datum=2022-02-28 |titel=Volodymyr Zelensky Was a Jewish Comedian. Now the World's Eyes Are on Him. |url=https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/ |werk=The Detroit Jewish News|archiv-url=https://web.archive.org/web/20220308151233/https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/ |archiv-datum=2022-03-08|abruf=2023-11-19}}</ref> Mìt 16 Joohra hàt dr Selenskyj a Priafung vum [[Englische Sprache|Anglischa]] b’schtànda un hàt a Schtüpändium bikumma, fìr ìn [[Israel]] geh schtudiara. Sii Vàtter hàt àwwer’na nìt ärlàuibt, ìn Israel z’ geh.<ref>{{Internetquelle|sprache=ru |titel=Зеленський: Якщо мене оберуть президентом, спочатку будуть поливати брудом, потім – поважати, а потім – плакати, коли піду |url=https://gordonua.com/ukr/publications/zelenskyi-yakshcho-mene-oberut-prezydentom-spochatku-budut-polyvaty-brudom-potim-povazhaty-a-potim-plakaty-koly-pidu-609294.html |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190206214807/https://gordonua.com/ukr/publications/zelenskyi-yakshcho-mene-oberut-prezydentom-spochatku-budut-polyvaty-brudom-potim-povazhaty-a-potim-plakaty-koly-pidu-609294.html |archiv-datum=2019-02-06 |abruf=2023-11-29 |werk=gordonua.com|datum=2018-12-26}}</ref> Dr Selenskyj hàt schpeeter àm Wìrtschàftsìnschtitüüt Krywyj Rih a Hochschüalàbschluss vu da Rachtswìssaschàfta bschtànda. Ar hàt jedoch nia ìm Braich Juschtiz gschàfft.<ref name="LIGAZelenskybio" /><ref name="0396374-zelenskiy">{{Internetquelle |sprache=uk |url=https://www.unian.ua/m/politics/10396374-zelenskiy-zayaviv-pro-rishennya-yti-u-prezidenti-video.html |titel=Зеленський заявив про рішення йти у президенти (відео) |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200327203902/https://www.unian.ua/elections/10396374-zelenskiy-zayaviv-pro-rishennya-yti-u-prezidenti-video.html |archiv-datum=2020-03-27 |hrsg=UNIAN |abruf=2023-11-19|datum=2019-01-01}}</ref> == siina Kàrriar àls Koomiker == Mìt 17 Joohra hàt dr Selenskyj mìt’ra lokààla Mànnschàft àm sowjeetischa Farhsah-Luschtschpììlwättbewarb KVN mìtgmàcht.<ref>{{YouTube|muaQpnYf-7s|КВН 95 квартал – Человек рожденный в танце}}</ref> Ar hàt d’rnooh mìt dr verainigta ukràinischa Mànnschàft „Saporischschja-Krywyj Rih-Transit“ àn dr Groossa Liiga vu KVN mìtgmàcht, wo sa ànna 1997 gwunna hann.<ref name="LIGAZelenskybio">{{Internetquelle|sprache=ru |url=https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii |titel=Зеленский Владимир {{!}} Руководитель проекта "Квартал-95" |datum=2018-06-05 |werk=Ligamedia |abruf=2023-11-19 |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190102050545/https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii |archiv-datum=2019-01-02}}</ref><ref name="kvart">{{Internetquelle |url=http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/ |titel=Vladimir Zelenskiy |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190331072643/http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/ |abruf=2023-11-19|archiv-datum=2019-03-31 |hrsg=Kvartal 95 |offline=ja }}</ref><ref>{{Internetquelle|sprache=ru |url=https://kvn.ru/teams/124 |titel=Запорожье - Кривой Рог - Транзит |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190407105357/http://kvn.ru/teams/124 |abruf=2023-11-19|archiv-datum=2019-04-07 |hrsg=KVN}}</ref> Ìm saalwa Joohr hàt dr Selenskyj fìrs Wättbewarb d’ Mànnschàft „Kvartal 95“ grìnda, wo schpeeter a salbschtandiga Komediigruppa worra-n-ìsch. Vu 1998 bis 2003 hàt Kvartal 95 àn dr groossa Liiga so wia àn dr ukràinischa Liiga vu KVN mìtgmàcht. D’ Mànschàftsmìtglììder hann vììl Zitt z’ [[Moskau|Moschkàui]] verbrocht un hann Tournee ìn da ehamooliga Sowjetlander gmàcht.<ref name="LIGAZelenskybio" /><ref name="kvart" /> Ànna 2003 hàt Kvartal 95 ìhra äärschta Sandunga fìr dr ukràinischa Farnsahsander 1+1 produziart. Àb 2005 hàt d’ Gruppa fìr dr ukràinischa Fanrsahsander Inter gschàfft.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Ànna 2008 hàt dr Selenskyj ìm Film ''Lyubov v bolshom gorode'' („Liawa ìn dr groossa Schtàdt“) aina vu da Hàuiptrolla gschpììlt, wia àui ìm Noohschpììl ''Lyubov v bolshom gorode 2''.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Witterscht ìsch’r ànna 2011 ìm Film ''Sluzhebnyy roman. Nashe vremya'' ufftratta, un ìm Joohr druff ìsch’r ìm Film ''Rzhevsky Versus Napoleon'' z’ sah gsìì.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Ìm Janner 2014 hàt’r a Rolla ìm Noohschpììl ''Lyubov v bolshom gorode 3'' gschpììlt.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Üsserdam hàt dr Selenskyj d’ Hàuiptrolla ìm Film ''8 erste Dates'' gschpììlt, wo ànna 2012 ärschììna ìsch, wia àui ìn da Noohschpììler, wo ànna 2015 un 2016 üssagànga sìnn.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Ìn dr ukràinischa Wärsioon vum Film ''Paddington'' (2014) un ''Paddington 2'' (2015) hàt’r d’ Schtìmma vum Paddington-Baar ìwwernumma.<ref>{{Internetquelle|sprache=en-gb |url=https://www.theguardian.com/stage/shortcuts/2019/apr/02/volodymyr-zelenskiy-how-funny-comedian-ukraine-president |titel=How funny is the comedian who may be Ukraine's next president? |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220301174248/https://www.theguardian.com/stage/shortcuts/2019/apr/02/volodymyr-zelenskiy-how-funny-comedian-ukraine-president |archiv-datum=2022-03-01 |autor=Viv Groskop |werk=[[The Guardian]] |datum=2019-04-02 |abruf=2023-11-19}}</ref> [[File:Зеленский.jpg|thumb|left|dr Selenskyj z’ [[Prag|Prààg]] ànna 2009]] Vu 2010 bis 2012 ìsch dr Selenskyj Vorschtàndsmìtglììd un Genrààlproduzänt vum Farnsahsander Inter gsìì.<ref name="0396374-zelenskiy" /> Ìm Àuigscht 2014 hàt s’ ukràinischa Kültüürminìschterium wälla, àlla rüssischa Kunschtwark ìn dr Ukràina verbiata. Dr Selenskyj hàt sìch d’rgeega-n-üssgedruckt.<ref name="sevas.com358742" /> Zitter 2015 därfa rüssischa Kìnschtlera un Schurnàlìschta nìt ìn d’ Ukràina iinageh.<ref name="Zelensky33863697">{{Internetquelle |datum=2015-08-11 |titel=Ukraine bans 38 Russian 'hate' books amid culture war |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697 |werk=BBC News|hrsg=British Broadcasting Corporation |sprache=en-gb |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220302135846/https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697 |archiv-datum=2022-03-02 |abruf=2023-11-19}}</ref> Ànna 2018 ìsch dr Film ''Lyubov v bolshom gorode 2'' ìn dr Ukràina verbotta worra, dänn’r hàt geega s’ ukràinischa Filmgsätz verschtoossa.<ref>{{Internetquelle |sprache=uk |url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/01/17/7204105/ |titel='Нічна варта', 'Кохання у великому місті 2': у Держкіно назвали нові заборонені фільми |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190117200533/https://www.pravda.com.ua/news/2019/01/17/7204105/ |archiv-datum=2019-01-17 |werk=Ukrayinska Pravda |datum=2019-01-17|abruf=2023-11-19}}</ref> Wahrem [[Russisch-Ukrainischer Krieg|Rüssisch-Ukràinischa Kriag]] hàt Kvartal 95 ìm ukràinischa Heer aina Millioon Hrywnji gaa. Wagadam hann rüssischa Politiker wälla, àss àlla Wark vu Kvartal 95 ìn Rüsslànd verbotta wara.<ref name="Zelensky1509516953">{{Internetquelle |sprache=ru |url=https://ria.ru/20171124/1509516953.html |abruf=2023-11-19|titel=Актер Зеленский раскритиковал СБУ из-за запрета сериала "Сваты" |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190102134251/https://ria.ru/20171124/1509516953.html |archiv-datum=2019-01-02 |hrsg=RIA Novosti |datum=2017-11-24}}</ref><ref>{{Internetquelle |sprache=ru |url=https://www.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ |titel=СК проверит, финансировал ли Зеленский украинскую армию |archiv-url=https://web.archive.org/web/20160206163035/http://m.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ |archiv-datum=2016-02-06 |werk=Komsomolskaya Pravda |datum=2015-02-05 |abruf=2023-11-19}}</ref> S’ ukràinischa Kütlüürminìschterium hàt nochamol d’ rüssischa Kunschtwark ìn dr Ukràina wälla verbiata, un nochamol hàt sìch dr Selenskyj d’rgeega-n-üssgedruckt.<ref name="sevas.com358742">{{Internetquelle|sprache=ru|url=http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu |titel=Зеленский намерен требовать отставки Минкультуры Украины|datum=2014-08-09|werk=sevas.com|archiv-url=https://web.archive.org/web/20190221181839/http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu |abruf=2023-11-19|archiv-datum=2019-02-21 |autor=Olga Syrekowa}}</ref> [[File:KVARTAL 95 Vadim Chuprina.jpg|thumb|d’ Gruppa Kvartal 95 ànna 2018]] Ànna 2015 hàt dr Selenskyj ìn dr Farnsahseria ''Sluha narodu'' („Dianer vum Volk“) d’ Rolla vum ukràinischa Presidant gschpììlt.<ref name="0396374-zelenskiy" /> Ìn dr Seria hàt a aifàcher Gschìchtslehrer ìn da driisiiger Joohra d’ Presidantswàhl gwunna, nohdam àss a Video vun em wirààl worra-n-ìsch, ìn wällem’r sìch geega d’ Korrupzioon ìn dr Ukràina ämpöört hàt. D’ Komediiseria ''Swaty'', wu dr Selenskyj z’ sah ìsch, ìsch ànna 2017 ìn dr Ukràina verbotta worra.<ref>{{Internetquelle|sprache=en |datum=2019-04-22 |titel=Volodymyr Zelensky in major lead in Ukraine presidential election runoff: Biography, quotes |hrsg=Ukrainian Independent Information Agency (UNIAN) |url=https://www.unian.info/politics/10526682-volodymyr-zelensky-in-major-lead-in-ukraine-presidential-election-runoff-biography-quotes.html |abruf=2023-11-19 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190930151936/https://www.unian.info/politics/10526682-volodymyr-zelensky-in-major-lead-in-ukraine-presidential-election-runoff-biography-quotes.html |archiv-datum=2019-09-30}}</ref> Dia Äntschaidung ìsch jedoch ìm März 2019 ruckgàngig gmàcht worra.<ref>{{Internetquelle|sprache=uk |titel=Суд скасував заборону на серіал "Свати" |url=http://www.pravda.com.ua/news/2019/03/27/7210352/ |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200429115028/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/27/7210352/ |archiv-datum=2020-04-29 |abruf=2023-11-19|werk=Ukrayinska Pravda}}</ref> Dr Selenskyj hàt vor àllem àn Produkzioona uff Rüssisch mìtgmàcht. Siina äärschta Rolla-n-uff Ukràinisch hàt’r ìn dr Liaweskomedii ''Ya, Ty, On, Ona'' gschpììlt,<ref>{{Internetquelle |sprache=uk |archiv-datum=2017-12-19 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20171219200639/https://zaxid.net/kvartal_95_znime_svoyu_pershu_ukrayinomovnu_komediyu_z_nasteyu_kamenskih_u_golovniy_roli_n1429170 |url=https://zaxid.net/kvartal_95_znime_svoyu_pershu_ukrayinomovnu_komediyu_z_nasteyu_kamenskih_u_golovniy_roli_n1429170 |titel='Kvartal 95' will take off its first Ukrainian-language comedy with Nastya Kamensky in the lead role |werk=Zaxid.net |datum=2017-06-20|abruf=2023-11-19}}</ref> wo ìm Dezamber 2018 ìn dr Ukràina üssagànga-n-ìsch.<ref>{{IMDb Titel|tt9037222|Ya, Ty, On, Ona}}</ref> S’ Dräihbüach ìsch urschprìnglig uff Ukràinisch gschrììwa worra, àwwer ìsch schpeeter ìns Rüssischa-n-ìwwersätzt worra, fìr àss d’ litàuijischa Schàuischpììlera Agnė Grudytė ìm Film kààt schpììla. Schpeeter ìsch dr Film ìn Ukràinisch sünkronisiart worra.<ref>{{Internetquelle|sprache=uk |autor=Tetjana Turlik'yan |datum=2018-12-18 |titel=Мовний факап і чіткі актори: як пройшла презентація комедії "Я, ти, він, вона" від "Квартал 95" |url=https://www.rbc.ua/ukr/lite/kino/zykovoy-fakap-chyotkie-aktery-proshla-prezentatsiya-1545133781.html |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190119155030/https://www.rbc.ua/ukr/lite/kino/zykovoy-fakap-chyotkie-aktery-proshla-prezentatsiya-1545133781.html |archiv-datum=2019-01-19 |abruf=2023-11-19 |hrsg=RBK-Ukràina}}</ref> == siina politischa Kàrriar == Ìm März 2018 hann Mìtàrwaiter vu Kwartal 95 a politischa Pàrtäi grìnda mìt’m gliicha Nàmma wia d’ Seria. Siina Bewarwung fìr d’ ukràinischa Presidàntschàftswàhl vu 2019 hàt dr Selenskyj àm Oowa vum 31. Dezamber 2018 verkìndet, grààd wu dr Presidànt [[Petro Poroschenko]] àm Farnsah a Reed zem Näijoohr hàt düa hàlta. Àls Kàndidààt hàt’r sìch àls Bìrgerschrack un Beschtaachungsbekampfer vorgschtällt un hàt ìmmer mehr Wàhlàbsìchta bikumma. Àn dr zwaita Wààhlrunda hàt’r dr Poroschenko mìt 73,23 Prozant vu da iigaawena Schtìmma gschlààga. Àls Presidànt hàt dr Zelensky a Àrt vun „eläktroonischer Regiarung“ befäärdert, so wia d’ Ainhait zwìscha dr ukràinisch- un rüssischschproochiga Beväälkerung vum Lànd.<ref name="Hosa_2019">{{Internetquelle|sprache=en|autor=Joanna Hosa, Andrew Wilson| datum=2019-09-25|titel= Zelensky Unchained: What Ukraine's New Political Order Means For Its Future|url=https://ecfr.eu/publication/zelensky_unchained_what_ukraines_new_political_order_means_for_its_future/| hrsg=European Council on Foreign Relations |archiv-datum=2022-03-09|archiv-url=https://web.archive.org/web/20220309194934/https://ecfr.eu/publication/zelensky_unchained_what_ukraines_new_political_order_means_for_its_future/ |abruf=2022-09-22}}</ref> Fìr kommuniziara düet’r hüüfig d’ soziààla Nätzwarker, bsunders [[Instagram]], nutza.<ref name="Hosa_2019"/> Kurz noh siinera Àmtsiifiahrung àls Presidànt hàt siina Pàrtäi d’ vorgezoogana Pàrlàmantswààhl gwunna. Àls Presidant hàt’r gaaga d’ Beschtaachung ìm Lànd kampft un hàt müassa mit dr [[COVID-19-Pandemie|COVID-19-Pandemii]] un iira Folga umgoo. Obwohl’r versüacht hàt, mìt’m rüssischa Presidànt [[Wladimir Wladimirowitsch Putin|Wladimir Putin]] z’ reeda, sìnn àb 2021 d’ Beziihunga zwìscha da baida Lander noch gschpànnter worra, un àb Hornung 2022 hàt Rüsslànd dr [[Russischer Überfall auf die Ukraine 2022|Ààgrìffskriag geega d’ Ukràina]] gfiahrt. Noh-n-em Ààfàng vum Kriag hàt dr Selenskyj s’ Schtàndracht ìn dr Ukràina un a generààla Mobilmàchung verkìndet. Waga siinera Fiahrung wahrend dr Kriisa ìsch’r waltwitt globt worra un gìlt àls Sìmbool vu dr ukràinischa Wììderschtànd.<ref>{{Internetquelle |autor=Frank Ledwidge|titel=Ukraine war: what are Russia's strategic aims and how effectively are they achieving them? |url=https://theconversation.com/ukraine-war-what-are-russias-strategic-aims-and-how-effectively-are-they-achieving-them-178243 |werk=The Conversation |abruf=3 March 2022 |sprache=en |datum=2022-03-03 |archiv-datum=2022-03-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220304221517/https://theconversation.com/ukraine-war-what-are-russias-strategic-aims-and-how-effectively-are-they-achieving-them-178243}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=The courage of Ukraine's unlikely wartime leader |url=https://www.ft.com/content/3e637a26-b608-4f45-9501-bd64753480c9 |abruf=2022-03-15 |werk=Financial Times |datum=2022-03-15 |archiv-datum=2022-03-17 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220317173401/https://www.ft.com/content/3e637a26-b608-4f45-9501-bd64753480c9}}</ref> Noh mehrera Mainungsumfrooga wìrd dr Selenskyj vu dr aigena Beväälkerung àls ainer vu da bediitendschta ukràinischa Presidanta ààgluegt.<ref>{{Internetquelle|datum=2020-05-18|titel=Українці визначилися з "найкращим президентом" в історії країни - Рейтинг|url=https://ua-news.liga.net/politics/news/ukraintsi-viznachilisya-z-naykraschim-prezidentom-v-istorii-kraini---reyting|abruf=2020-08-10|werk=LIGA|sprache=ru}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Як змінювався рівень довіри та підтримки Зеленського та його попередників (оновлено) |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/10/27/infografika/polityka/prezydentski-rejtynhy-yak-zminyuvavsya-riven-doviry-zelenskoho-ta-joho-poperednykiv |abruf=2022-05-11 |werk=Слово і Діло |sprache=uk}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Оцінка президентів: найбільше довіряють Зеленському, найкращим вважають Кучму |url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/05/20/7294180/ |abruf=2022-05-11 |werk=Українська правда |sprache=uk}}</ref><ref>{{Internetquelle |datum=2021-12-01 |titel=Історія президентів України в семи актах - Центр спільних дій |url=https://centreua.org/parlamentska-respublika/istoriya-prezydentiv-ukrayiny-v-semy-aktah-abo-chomu-teatr-odnogo-aktora-nam-ne-pidhodyt/ |abruf=2022-05-13 |werk=Сentreua |sprache=uk}}</ref> == a pààr Bìlder vun em == <gallery widths=225px heights=175px> Official visit to Germany.jpg|dr Wolodymyr Selenskyj zamma mìt dr diitscha Bundeskànzlera [[Angela Merkel]] ìm Bundeskànzleràmt z’ Berliin ìm Jüüni 2019 Volodymyr Zelensky visits Brussels 2019.jpg|zamma mìt’m [[NATO]]-Genrààlsekretäär Jens Stoltenberg z’ [[Brüssel]] ìm Jüüni 2019 Volodymyr Zelenskyy voted in parliamentary elections (2019-07-21) 05.jpg|zamma mìt siinera Ehafràui Olena Selenska bii dr Pàrlàmantswàhl 2019 Volodymyr Zelensky and Donald Trump.jpg|zamma mìt’m US-Presidant [[Donald Trump]] z’ [[New York City|Näi York]] ìm Septamber 2019 Lukashenko and Zelenskyi (Oct 2019).jpg|zamma mìt’m wiissrüssischa Schààtspresidant [[Aljaksandr Lukaschenka]] z’ Schytomyr ìm Oktoower 2019 Normandy format (2019-12-09) 01.jpg|uff’ma Traffa mìt’m rüssischa Presidant [[Wladimir Wladimirowitsch Putin|Wladimir Putin]] ìm Dezamber 2019, fìr a Leesung zem Kriag ìm Donbas fìnda — dàs ìsch ìm Rààhma vum „Normàndii-Formààt“ gsìì. Ìm Hìntergrund ìsch dr frànzeescha Schtààtspresidant [[Emmanuel Macron]] z’ sah Volodymyr Zelenskyy and Ilham Aliyev (2019-12-17) 19.jpg|zamma mìt’m aserbaidschàànischa Presidant Ilham Alijew ìm Dezamber 2019 Volodymyr Zelensky in a working visit to the State of Israel, January 2020. XV.jpg|zamma mìt’m isràeelischa Premiarminìschter [[Benjamin Netanjahu]] ìm Janner 2020 Volodymyr Zelensky leaving 10 Downing Street (2020-10-08) 03.jpg|vor’m 10 Downing Street noh-n-ema Traffa mìt’m britischa Premiarminìschter [[Boris Johnson]] ìm Oktoower 2020 Робочий візит Президента України до Турецької Республіки 05.jpg|zamma mìt’m tìrkischa Schtààtspresidant [[Recep Tayyip Erdoğan]] ìm Oktoower 2020 President Joe Biden and President Volodymyr Zelensky.jpg|zamma mìt’m US-Presidant [[Joe Biden]] ìm Septamber 2021 The Prime Minister, Shri Narendra Modi meeting the President of Ukraine, Mr. Volodymyr Zelenskyy, in Glasgow, Scotland on November 02, 2021 (2).jpg|zamma mìt’m ìndischa Premiarminìschter Narendra Modi uff dr COP 26 z’ Glasgow ìm Nowamber 2021 Заявка України на членство у Європейському Союзі, 1.jpg|zamma mìt’m ukràinischa Pàrlàmantsvorsìtzenda Ruslan Stefantschuk un em Minìschterpresidant Denys Schmyhal noh dr Unterzaichnung vum Ààtrààg vu dr Ukràinia uff Mìtglììdschàft ìn dr [[Europäische Union|Öiropäischa Unioon]] àm 28. Hornung 2022 Volodymyr Zelenskyy paid a visit to the wounded defenders of Ukraine undergoing treatment at a military hospital (51937554922).jpg|dr Selenskyj mìt’ma verwundana Soldààt ìn’ma Militäärschpitààl ìm März 2022 Volodymyr Zelenskyy met with the heads of governments of Poland, the Czech Republic and Slovenia in Kyiv. (51940875546).jpg|zamma mìt’m polnischa Minìschterpresidant Mateusz Morawiecki, em tscheechischa Minìschterpresidant Petr Fiala un dr sloweenischa Minìschterpresidant Janez Janša z’ [[Kiew]] ìm März 2022 Working trip of the President of Ukraine to the Kyiv region 71.jpg|dr Selenskyj ìm Oblast Kiew noh-n-em Ruckäroowerung vu dr Regioon dur d’ ukràinischa Truppa-n-àm 4. Àwrìl 2022 Робоча поїздка Президента на Харківщину 21.jpg|dr Selenskyj, wo hìnter’m Frontsliinia bii [[Charkiw]] a Soldààt düat üsszaichna, ìm Mai 2022 Зустріч Президента України та Прем‘єр-міністра Великої Британії у Києві 31.jpg|dr Selenskyj zamma mìt’m britischa Premiarmìnschter [[Boris Johnson]], fìr d’ gschtoorwana ukràinischa Soldààta-n-eehra, ìm Jüüni 2022 Відвідання Президентом школи в Ірпені з нагоди Дня знань 11.jpg|bii’ma B’süach ìn’ma Schüal bii Butscha àm „Tààg vum Wìssa“-n-àm 1. Septamber 2022 Prime minister Rishi Sunak attends the NATO Summit in Lithuania (53040913570).jpg|zamma mìt’m [[Joe Biden]], em [[Rishi Sunak]], dr [[Giorgia Meloni]] un em [[Recep Tayyip Erdoğan]] uff’m [[Vilnius]]-Gìpfel ànna 2023 </gallery> == siina Filmogràfii == {{Mehrspaltige Liste |breite= |anzahl=2 |abstand= |liste= '''àls Schàuischpììler''' * 2005: Tri muschketjora (Farnsahfilm) * 2009: Ljubow w bolschom gorode * 2010: Ljubow w bolschom gorode 2 * 2011: Sluschebnyj roman. Nasche wremja * 2012: Rschewskij protiw Napoleona * 2012: 8 erste Dates * 2012: Skasotschnaja Rus (Farnsahseria) * 2014: Ljubow w bolschom gorode 3 * 2014: Ljubow w bolschom gorode 3 (Farnsahseria) * 2015: 8 novych swidanij * 2015: Diener des Volkes (''Sluha narodu'', Farnsahseria) * 2016: 8 lutschschich swidanij * 2016: Diener des Volkes 2 (''Sluha narodu 2'', Farnsahseria) * 2018: Me You He She (post-production) '''àls Produzänt''' * 2009: Swaty 2 (Farnsahseria) * 2009: Swaty 3 (Farnsahseria) * 2010: Swaty 4 (Farnsahseria) * 2009–2010: Swaty (Farnsahseria, 3 Folga) * 2011: Nowogodnie swaty (Farnsahseria) * 2011: Sluschebnyj roman. Nasche wremja * 2011: Swaty 5 (Farnsahseria) * 2012: Rschewskij protiw Napoleona * 2012: Papaschi (Farnsahseria) * 2012: 8 erste Dates * 2012: Tschempiony is podworotni (Farnsahseria) * 2012: Ja budu rjadom * 2013: 1+1 doma (Farnsah) * 2013: Swaty 6 (Farnsahseria) * 2014: Ljubow w bolschom gorode 3 (Farnsahseria, 8 Folga) * 2016: Diener des Volkes 2 (''Sluha narodu 2'', Farnsahseria) '''àls Dräijbüachàuitoor''' * 2005: Tri muschketjora (Farnsahfilm) * 2006: Kuschat podano! * 2008: Swaty (Farnsahseria) * 2009: Ljubow w bolschom gorode (idea) * 2011: Sluschebnyj roman. Nasche wremja * 2011: Legenda. Ljudmila Gurtschenko (Farnsahfilm) '''àls Sünkroonschpraacher''' * 2008: Horton hört ein Hu! (Schtìmma vum Bìrgermaischter Ned McDodd) * 2014: Paddington (Schtìmma vum Paddington) * 2016: Angry Birds – Der Film (Schtìmma vum Red) * 2017: Paddington 2 (Schtìmma vum Paddington) }} == d’ Üsszaichnunga un Eehrunga, wo-n-’r bikumma hàt (Üsswàhl) == * {{GER|Deutschland|Diitschlànd}}: ** Ààchaner Kàrlspriis, àm 14. Mai 2023 (zamma mìt’m ukràinischa Volk)<ref>{{Internetquelle |sprache=de|titel=Aachener Karlspreis 2023 für Präsident Wolodymyr Selenskyj und die Ukrainer |werk=[[Der Spiegel]]|datum=2022-12-16 |url=https://www.spiegel.de/politik/deutschland/aachener-karlspreis-2023-fuer-praesident-wolodymyr-selenskyj-und-die-ukrainer-a-c09844e8-4cf9-4d7d-9efa-2e6d0bf85714 |abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20221216150604/https://www.spiegel.de/politik/deutschland/aachener-karlspreis-2023-fuer-praesident-wolodymyr-selenskyj-und-die-ukrainer-a-c09844e8-4cf9-4d7d-9efa-2e6d0bf85714|archiv-datum=2022-12-16}}</ref> ** Fräihaitspriis vu da Meedia, àm 22. Àwrìl 2022 waagem Fräihaitkàmpf ìn [[Osteuropa|Oschtöiropà]] àn dr Wolodymyr Selenksyj (Presidant vu dr Ukràina), d’ Sviatlana Tsikhanouskaya (wiissrüssischa Bìrgerrachtlera, Opposizioonsfiahrera un Presidantschàftskàndidààtin) un àn d’ Marina Owsjannikowa (rüssischa Schurnàlìschta) – „As sìnn Ukràinerinna un Ukràiner, Wiissrüssinna un Wiissrüssa un àui Rüssinna un Rüssa, wo ìn Oschtöiropà àn dr Front geega s’ Beesa, geega Kriag un Gwàlthärrschàft schtehn un ìhra, àwwer àui unsra Fräihait tàpfer vertaidiga. Mìt Worta, mìt Tààta, mìt’ma groossa Müat – un mìt ìhrem Laawa. Diitschlànd, Öiropà un d’ Walt hann a Zittawanda-n-ärlaabt, wo zitter’m And vum Zwaita Waltkriag amol mehr ìwwer Frììda un Fräihait, ìwwer Woohrhait un Unracht äntschaidet. Un sa màhnt’s uns: ÌndiwidüPalla Fräihait, Demokràtii un Woohlschtànd sìnn nìt salbschtverschtandlig“<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=https://www.n-tv.de/politik/Ehrung-fuer-charismatischen-Fuehrer-Selenskyj-article23279031.html|titel=Ehrung für „charismatischen Führer“ Selenskyj|datum=2022-04-21|abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230419001558/https://www.n-tv.de/politik/Ehrung-fuer-charismatischen-Fuehrer-Selenskyj-article23279031.html|archiv-datum=2023-04-19}}</ref> ** Öiropäischer Kàrlspriis vu dr Südeetadiitscha Làndsmànnschàft — daa Priis ìsch noh-n-em bööhmischa Keenig un reemisch-diitscher Kaiser [[Karl IV. (HRR)|Kàrl&nbsp;IV.]] gnännt un ìsch nìt mìt’m Ìnternàzionààla Kàrlspriis z’ Ààcha z’ verwacksla, wo noh-n-em [[Karl der Große|Kàrl em Groossa]] gnännt ìsch * {{FRA|Frankreich|Frànkrììch}} Groosskriiz vu dr Eehralegioon, àm 9. Hornung 2023, Verlaihung dur dr Schtààtspresidant [[Emmanuel Macron]] ìm Élysée-Pàlàscht<ref>{{Internetquelle|sprache=fr|titel=Emmanuel Macron a remis la légion d'honneur à Volodymyr Zelensky, président ukrainien|url=https://www.bfmtv.com/international/europe/ukraine/emmanuel-macron-a-remis-la-legion-d-honneur-a-volodymyr-zelensky-president-ukrainien_AN-202302090032.html|hrsg=BFMTV|abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230320223504/https://www.bfmtv.com/international/europe/ukraine/emmanuel-macron-a-remis-la-legion-d-honneur-a-volodymyr-zelensky-president-ukrainien_AN-202302090032.html|archiv-datum=2023-03-20}}</ref> * [[Datei:Flag of the Chechen Republic of Ichkeria.svg|25px]] [[Tschetschenische Republik Itschkerien|Itschkeeria]]: Oorda „Qoman Sij“ (Eehra vu dr Nàzioon) un Oorda „Dschochar Dudajew“, àm 12. Àwrìl 2023 — dàs sìnn d’ zwai heechschta-n-Oorda vu dr Tschetscheenischa Repüblik Itschkeeria — dia wìrd ìnternàzionààl numma vu dr Ukràina àls Schtààt àànärkännt * {{LVA|Lettland|Lettlànd}}: Groosskriiz vum lettischa Westhard-Oorda<ref> {{Internetquelle|sprache=ru|titel=Латвия наградила Зеленского Орденом Виестура — за мужество в защите Украины|url=https://gorod.lv/novosti/331206-latviya-nagradila-zelenskogo-ordenom-viestura-za-muzhestvo-v-zaschite-ukrainy|werk=Gorod.lv|abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20231025231004/https://gorod.lv/novosti/331206-latviya-nagradila-zelenskogo-ordenom-viestura-za-muzhestvo-v-zaschite-ukrainy|archiv-datum=2023-10-25}}</ref> * {{LTU|Litauen|Litàuija}}: Oorda vum Vytautas em Groossa mìt Hàlsbànd — ’s ìsch d’ greeschta-n-Üsszaichnung vum Litàuija<ref>{{Internetquelle|sprache=pl|autor=KW|titel=Zełenski z najwyższym litewskim odznaczeniem. Nausėda wyróżnił ukraińskiego odpowiednika – Kurier Wileński|url=https://kurierwilenski.lt/2022/03/08/zelenski-z-najwyzszym-litewskim-odznaczeniem-nauseda-wyroznil-ukrainskiego-odpowiednika/|werk=Kurier Wilenski|abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20231025232058/https://kurierwilenski.lt/2022/03/08/zelenski-z-najwyzszym-litewskim-odznaczeniem-nauseda-wyroznil-ukrainskiego-odpowiednika/|archiv-datum=2023-10-25}}</ref> * {{POL|Polen|Poola}}: Nagroda Orła Jana Karskiego (Jan-Karski-Ààdler-Priis) „fìr d’ häldahàfta Vertaidigung vu dr Ukràina un vu da morààlischa Warta vu dr wäschtliga Ziwilisàzioon“ àm 17. März 2022<ref>{{Internetquelle|sprache=en-gb|url=https://polishnews.co.uk/volodymyr-zelensky-with-the-jan-karski-eagle-award-it-was-picked-up-by-the-ukrainian-ambassador-to-poland-andriy-deschytsia/|titel=Volodymyr Zelensky with the Jan Karski Eagle Award. It was picked up by the Ukrainian ambassador to Poland, Andriy Deschytsia|werk=Polish News|datum=2022-03-17|abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20221029011310/https://polishnews.co.uk/volodymyr-zelensky-with-the-jan-karski-eagle-award-it-was-picked-up-by-the-ukrainian-ambassador-to-poland-andriy-deschytsia/|archiv-datum=2022-10-29}}</ref> * {{POL|Polen|Poola}}: Oorda vum Wiissa-n-Ààdler — ’s ìsch s’ heechschta-n-Eehrazaicha vu dr Drìtta Repüblik Poola, àm 11. Àwrìl 2022, Verlaihung dur dr Schtààtspresidant Andrzej Duda<ref>{{Internetquelle |url=https://monitorpolski.gov.pl/MP/2023/413 |titel=Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr rej. 105/2022 o nadaniu orderu |datum=2022-02-11 |sprache=pl |abruf=2023-04-17|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230630045458/https://monitorpolski.gov.pl/MP/2023/413|archiv-datum=2023-06-30}}</ref> * {{CZE|Tschechien|Tscheechia}}: Oorda vum Wiissa Leeb, ìm März 2022 dur dr Schtààtspresidant Miloš Zeman verlììha — ’s ìsch d’ heechschta-n-Üsszaichnung ìn dr Tscheechischa Repüblik<ref>{{Internetquelle |url=https://www.parlamentnilisty.cz/profily/Michal-Maly-125709/clanek/-Milos-Zeman-ode-dneska-jiz-neni-muj-prezident-119831 |titel=Miloš Zeman ode dneška již „není“ můj prezident |sprache=cs |abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230419000607/https://www.parlamentnilisty.cz/profily/Michal-Maly-125709/clanek/-Milos-Zeman-ode-dneska-jiz-neni-muj-prezident-119831|archiv-datum=2023-04-19}}</ref> * {{UKR|Ukraine|Ukràina}}: Ìn da Joohra 2010 bis 2013 hàt dr Selenskyj mehrmols dr Nàzionààla Farnsahpriis vu dr Ukràina ''Телетріумф'' (Teletriumph) gwunna.<ref>{{Internetquelle|sprache=uk |url=https://tsn.ua/glamur/volodimir-zelenskiy-stav-volodarem-teletriumfu-2013-334271.html |titel=Володимир Зеленський став володарем нагороди "Телетріумф-2013" |datum=2014-02-13 |werk=ТСН.ua|abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20221007071953/https://tsn.ua/glamur/volodimir-zelenskiy-stav-volodarem-teletriumfu-2013-334271.html|archiv-datum=2022-10-07}}</ref> * {{USA|USA|USA}}: ** dr Ronald Reagan Freedom Award, verlììha àm 7. März 2022 dur d’ Ronald Reagan Presidential Foundation and Institute fìr ìm Selenskyj sii Kàmpf geega Gwàlthärrschàft un sii Engaschment fìr Demokràtii un Fräihait<ref>{{Internetquelle |url=https://www.reaganfoundation.org/media/358625/volodymyr-zelensky-freedom-award-lead-release-4-final.pdf |titel=Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy to Receive Ronald Reagan Freedom Award |hrsg=Ronald Reagan Presidential Foundation and Institute |datum=2022-03-07 |sprache=en |abruf=2022-07-07 |format=PDF|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230705215046/https://www.reaganfoundation.org/media/358625/volodymyr-zelensky-freedom-award-lead-release-4-final.pdf|archiv-datum=2023-07-05}}</ref> ** Priis „Legend in Leadership Award“ vum Chief Executive Leadership Institute vu dr Üniwärsiteet Yale<ref>{{Internetquelle |url=https://som.yale.edu/story/2022/chief-executive-leadership-institute-honors-president-volodymyr-zelensky-legend |titel=Chief Executive Leadership Institute Honors President Volodymyr Zelensky with Legend in Leadership Award |hrsg=Yale School of Management – Chief Executive Leadership Institute |datum=2022-06-07 |abruf=2022-06-08 |sprache=en|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230419000534/https://som.yale.edu/story/2022/chief-executive-leadership-institute-honors-president-volodymyr-zelensky-legend|archiv-datum=2023-04-19}}</ref> ** Global Citizen Award vum Atlantic Council àm 20. Septamber 2023<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/scholz-selenskyj-weltbuergerpreis-100.html |titel=Scholz und Selenskyj erhalten „Weltbürger-Preis“ |werk=tagesschau.de |datum=2023-09-21 |abruf=2023-09-21|archiv-url=https://web.archive.org/web/20231116075525/https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/scholz-selenskyj-weltbuergerpreis-100.html|archiv-datum=2023-11-16}}</ref> ** Sir Winston Churchill Leadership Award àm 26. Jüüli 2022, verlììha dur d’ International Churchill Society – „a Fiahrungspärseenlikait fìr unsra Zitt“.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://winstonchurchill.org/publications/churchill-bulletin/bulletin-170-special-2022/a-leader-for-our-time/ |titel=A Leader for Our Time |hrsg=International Churchill Society |datum=2022-07-26 |sprache=en |abruf=2022-08-12|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230401051144/https://winstonchurchill.org/publications/churchill-bulletin/bulletin-170-special-2022/a-leader-for-our-time/|archiv-datum=2023-04-01}}</ref> ** Üsserdam ìsch dr Selenskyj dur d’ Zittschrìft [[Time]] àls „Pärsoon vum Joohr“ ''(Person of the Year)'' üsszaichent worra.<ref>{{Internetquelle |url=https://time.com/person-of-the-year-2022-volodymyr-zelensky/ |titel=2022 Person of the year, Volodymyr Zelensky |werk=[[Time]] |abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20231112105544/https://time.com/person-of-the-year-2022-volodymyr-zelensky/|archiv-datum=2023-11-12}}</ref> * {{EU|Europäische Union|Öiropäischa Unioon}}: Sacharow-Priis vum [[Europäisches Parlament|Öiropäischa Pàrlàmant]] (àls Vertratter vum ukràinischa Volk)<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=https://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/de/laureates/2021-2030|titel=The Brave People of Ukraine – Represented by their President, elected leaders, and civil society – 2022 Sakharov Prize laureate|hrsg=[[Europäisches Parlament|Öiropäisch Pàrlàmant]]|datum=2022-10-19|abruf=2023-11-19|archiv-url=https://web.archive.org/web/20221019172726/https://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/de/laureates/2021-2030|archiv-datum=2022-10-19}}</ref> Ìm Jüüli 2022 hann Forscher vu dr Üniwärsiteet Kattowitz dr fossiila Hààrschtarn ''Ausichicrinites zelenskyyi'' noh-n-em Selenskyj bnännt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/forscher-benennen-fossilen-haarstern-nach-selenskyj-18185303.html |titel=Forscher benennen fossilen Haarstern nach Selenskyj |werk=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] |datum=2022-07-20 |abruf=2022-07-20|archiv-url=https://web.archive.org/web/20220720195512/https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/forscher-benennen-fossilen-haarstern-nach-selenskyj-18185303.html|archiv-datum=2022-07-20}}</ref> == Lüag àui == * [[Liste der Staatsoberhäupter der Ukraine|Lischta vu da Schtààtsoowerhàuipta vu dr Ukràina]] == Lìteràtüür == *{{Literatur|Sprache=de|Online=https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/volodymyr-selenskyj|Abruf=2022-09-22|Titel=Wolodymyr Selenskyj|Sammelwerk=[[Brockhaus Enzyklopädie|Brockhüüs Enzüklopädii]]|Verlag=Brockhüüs}} *{{Literatur|Sprache=it|Online=https://www.treccani.it/enciclopedia/vladimir-aleksandrovic-zelenskij|Abruf=2022-09-22|Titel=Zelenskij, Vladimir Aleksandrovič|Sammelwerk=Enciclopedia Treccani|Verlag=Istituto della Enciclopedia Italiana fondata da Giovanni Treccani S.p.A.}} *{{Literatur|Sprache=en-GB|Online=https://www.britannica.com/biography/Volodymyr-Zelensky|Abruf=2022-09-22|Titel=Volodymyr Zelensky|Sammelwerk=[[Encyclopædia Britannica]]|Verlag=Encyclopædia Britannica, Inc.}} * André Härtel: ''[https://www.swp-berlin.org/publikation/die-ukraine-unter-praesident-selenskyj Die Ukraine unter Präsident Selenskyj – Entwicklung hin zum »populistischen Autoritarismus«?]'' Stiftung Wissenschaft und Politik, SWP-Aktuell 2022/A 09, 4. Hornung 2022, [[doi:10.18449/2022A09]]. * Régis Genté, Stéphane Siohan: ''Wolodymyr Selenskyj – Geburt eines Helden.'' Vum frànzeescha-n-ìwwersätzt vu dr Andrea Roux un dr Aurelia Zanetti. edition gai saber, Züri 2022, ISBN 978-3-907320-19-8. * Sergii Rudenko: ''Selenskyj. Eine politische Biografie.'' Üss’m Ukràinischa-n-ìwwersätzt vu dr Beatrix Kersten un dr Jutta Lindekugel. Hanser, Mìncha 2022, ISBN 978-3-446-27576-8. == Weblìnks == {{Commonscat|Volodymyr Zelenskyy|Wolodymyr Selenskyj|audio=0|video=0}} * {{Munzinger|00000031696|Wolodymyr Selenskyj|23. Septämber 2022}} * {{IMDb|nm3305952}} == Ainzelnoohwiisa == <references responsive /> == Füassnoota == <references responsive group=N /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|en|Volodymyr_Zelenskyy|änglisch|1111712125}} {{SORTIERUNG:Selenskyj, Wolodymyr}} [[Kategorie:Bresidänt vo dr Ukraine]] [[Kategorie:Schauspiler]] [[Kategorie:Komiker]] [[Kategorie:Dräibuechautor]] [[Kategorie:Jud]] [[Kategorie:Sowjetbürger]] [[Kategorie:Ukrainer]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Kategorie:Maa]] 1ccbet03ppnn8479zertawi5emae1bq Lai Ching-te 0 93986 1083858 1076364 2026-05-01T10:44:36Z IMRH2004 118536 Erstellt durch Übersetzen der Seite „[[:de:Special:Redirect/revision/260962513|Lai Ching-te]]“ 1083858 wikitext text/x-wiki [[Datei:William_Lai_Ching-te_20230814.jpg|mini|Lai Ching-te (2023)]] Lai Ching-te (chinesisch 賴清德, Pinyin Lài Qīngdé; *6. Oktober 1959 z Wanli), au bekannt as William Lai, isch e taiwanesische Politiker vo dr Demokratische Fortschrittspartei (DPP) un sit em 20. Mai 2024 dr amtierend Präsident vo dr Republik China ('''Taiwan'''). [[Kategorie:Maa]] 81pktgvlco3dqea6mdvo9uh96k0w688 Kategorie:Suriname 14 94593 1083841 2026-04-30T12:40:07Z Mathieu Kappler 76078 + 1083841 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Suriname}} [[Kategorie:Staat in Südamerika]] 1x29hkbglnun4yzpssljhjq60dq5nmo Vorlage:Positionskarte Suriname 10 94594 1083843 2026-04-30T12:46:43Z Mathieu Kappler 76078 + 1083843 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = Suriname | top = 6.4 | bottom = 1.3 | left = -58.6 | right = -53.6 | image = {{#switch: {{{2|}}} |relief = Suriname relief location map.jpg |#default = Suriname location map.svg }} | zone = Land }}<noinclude> {{Positionskarte/Info}} </noinclude> tqtredycwbdj7ab8h077owwnq3jr9v1 Wageningen (Suriname) 0 94595 1083844 2026-04-30T12:58:20Z Mathieu Kappler 76078 näi 1083844 wikitext text/x-wiki {{Infobox Stadt in Lateinamerika |NAME = Wageningen |STAAT = [[Suriname]] |BREITENGRAD =5/46/8/N |LÄNGENGRAD =56/41/11/W |REGION-ISO =SR-NI |KARTE = |KARTENGRÖSSE = |INSIGNIE1 = |INSIGNIE1-HÖHE = |INSIGNIE2 = |INSIGNIE2-HÖHE = |REGION = [[Nickerie]] |REGIONSBEZEICHNUNG = Distrikt |GRÜNDUNG = |EINWOHNER = 2937 |EINWOHNER_BALLUNGSRAUM = |CENSUS = 2012 |FLÄCHE = |BEVÖLKERUNGSDICHTE = |HÖHE = |ANZAHL_STADTBEZIRKE = |GEWÄSSER = [[Nickerie (Fluss)|Nickerie]] |POSTLEITZAHL = |VORWAHL = |KFZ_KENNZEICHEN = |ZEITZONE = −3 |STADTVORSITZ = |STADTPATRON = |OFFIZIELLE_WEBSEITE = |ANMERKUNGEN = |BILD1= |BILD1-BESCHREIBUNG = |BILD2= |BILD2-BESCHREIBUNG = |BILD3= |BILD3-BESCHREIBUNG = }}{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}} '''Wageningen''' (ìm [[Niederländische Sprache|Nììderlànd]] sààgt m’r {{Audio-IPA|Nl-Wageningen.ogg|[ˈʋaː.ɣəˌnɪ.ŋə(n)]}} üss) ìsch a Ort un [[Ressort (Suriname)|Ressort]] ìn dr Repüblik [[Suriname]] ìm Distrikt Nickerie. Wageninen lììgt ìm Nordwäschta vu Suriname àm [[Nickerie (Fluss)|Fluss Nickerie]], geega-n-ìwwer dr Iimìndung vum Maratakka. Wageningen ìsch s’ Zäntrum vum [[Reis|Riisààbàui]] vu Suriname. ’S ìsch dr Sìtz gsìì vum friahjera Schtààtsbetriib ''Stichting Machinale Landbouw'' (SML), hìtt d’ prìwàtta ''Suriname Rijst Organisatie'' (SRO) mìt äbba {{formatnum:5000}} [[Hektar|Häktààr]] Ààbàuiflächa. Dr Ort hàt ànna 2012 {{formatnum:2937}} Iiwoohner g’hàà un verfiagt ìwwer a Krànkahüüs, Polizäiposchta, Poschtbüroo, Bààsisschüala, a Reààlschüala, zwai Schwìmmbääder, Schportfalder, mehrera Kìrcha, s’ G’mainschàftszäntrum ''Masanga'', a kültüräll Zäntrum so wia-n-a Hotel un Motel. Z’ Wageninga hàt m’r üsserdam a Làndapischta-n-ààg’lajt mìt’m Airport-Code (AGI) un ’s b’sìtzt a Hààfa fìr klainera Seeschìffa. == lüag àui == * [[Liste der Städte in Suriname|d’ Lischta vu da Schtädt ìn Suriname]] * [[Wageningen]] ìm [[Niederlande|Nììderlànd]] == Lìteràtüür == *{{Literatur|Sprache=nl|Hrsg=C.F.A. Bruijning, J. Voorhoeve|Titel=Encyclopedie van Suriname|Verlag=Elsevier|Ort=Amsterdam u. Brüssel|Jahr=1977|ISBN=9010018423|Online={{Google Buch|BuchID=bNMYAAAAYAAJ}}|Seiten=364–365 u. 659}} == Weblìnks == * [http://www.fallingrain.com/world/NS/14/Wageningen.html Nàwigàzioon, Watter] {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|de|Wageningen_(Suriname)|hochdütsch|260713741}} [[Kategorie:Ort (Südamerika)]] [[Kategorie:Suriname]] [[Kategorie:Ort mit Seehafe]] 9mvrxq64pixmysse37qpmht7k66doip