Wikipedia
alswiki
https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Medium
Spezial
Diskussion
Benutzer
Benutzer Diskussion
Wikipedia
Wikipedia Diskussion
Datei
Datei Diskussion
MediaWiki
MediaWiki Diskussion
Vorlage
Vorlage Diskussion
Hilfe
Hilfe Diskussion
Kategorie
Kategorie Diskussion
Portal
Portal Diskussion
Buech
Buech Diskussion
Wort
Wort Diskussion
Text
Text Diskussion
Spruch
Spruch Diskussion
Nochricht
Nochricht Diskussion
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Seduner
0
19694
1085331
988114
2026-06-18T11:35:50Z
Jcb
356
1085331
wikitext
text/x-wiki
D '''Seduner''' ([[Latein|lat]]. Seduni) sind en [[Kelten|keltische]] Stamm im [[Wallis]] gsii. De name isch [[Gallische Sprache|Gallisch]] und bidütet ''Sesshafti''.
D Seduner hend im mittlere Wallis gsidlet und ire Vorort isch Sedunum (hüt [[Sittu]]) gsii. Archäologisch chamer si för s 1.Jh.v. Chr. guet vo irne binochburte Stämm underschaide ahand vo Armring wo i Schlangechöpf uslaufet. Denoo hend si im Oste bis zum [[Pfynwald]] glebt und im Weste bis is Tal vom Flüssli La Morge.
Ane 57 v. Chr. hend si a de binochburte Veragrer gege d Römer ghulfe und die bisigt. Si sind denn underem Chaiser [[Augustus]] im Alpefeldzug vom Drusus und [[Tiberius]] underworfe worde und is [[Römisches Reich|Römische Riich]] iiglideret wore. Zäme mit de [[Nantuaten|Nantuate]], de [[Veragrer]] und de [[Uberer]] hend si denn en Bund bildet (''quattuor civitates vallis Poeninae''), wo zu de Verwaltigsainhait ''Raeti Vindelici vallis Poeninae'' ghört het. Underem Chaiser Claudius (41–54) sind die vier Stämm zu de ''[[Vallis Poeninae|civitas Vallensis]]'' zämegschlosse wore und zu de Provinz ''Alpes Graiae et Poeninae'' choo. Nochem Undergang vom Römische Riich isch s Wallis zum [[Burgunder]]riich cho und Sedunum isch Bischofssitz wore.
==Büecher==
* ''Der Neue Pauly'', Bd.11: »Seduni«
* SPM IV: ''Eisenzeit''; Basel 1999. {{#isbn:3-908006-53-8}}
[[Kategorie:Walliser Gschicht]]
[[Kategorie:Vorgschicht (Schwiiz)]]
[[Kategorie:Keltische Stamm]]
i97oa1foe6cb6utgzmdcynxp4yqs3c3
Yoga
0
21546
1085332
1031694
2026-06-18T11:37:56Z
Jcb
356
1085332
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Halasana.jpg|thumb|right|150px|de Pflueg]]
De '''Yoga''' ([[Sanskrit]]: योग, ''yoga'' m., zo ''yuj''- „aspanne, aajoche, igschirre“) isch aini vo de sechs klassische System i de indische Philosophii. De [[Patañjali]] het as erste i siim [[Yogasutra]] de Yoga systematisch dargstellt und beinhaltet ethischi Grundsätz, Körper- und Ooteüebige, Zruggbinde vo de Gidanke und Meditation. Im [[Westliche Welt|Weste]] werd under Yoga maist nume de [[Hatha Yoga]] gmaint, wo us Körperhaltige und Ooteüebige bistoot und werd dromm vo villne as [[Sport]]art oder [[Wellness]] bitribe, ooni oder nu mit gringem [[Spiritualität|spirituellem]] Kontegscht. Zudem findet de Yoga au immer mee Aawendig i Therapie. E Maa, wo regelmässig und ernsthaft Yoga macht, werd Yogi oder Yogin (skt. ''yogī'') gnennt und e Frau Yogini (skt. ''yoginī'').
== Gschicht ==
[[Datei:Image-Pashupati.jpeg|thumb|right|150px|e Sigel us de Industalkultur]]
D Ursprüng vom Yoga liged im Dunkle. Aahand vo bildliche Darstellige uf Fundobjekt vo de Industalkultur werd agnoo, as d Wurzle vom Yoga vorarisch sind. I aaltindische Schrifte tauchet Zügnis öber de Yoga scho früe uuf, so i de [[Upanishaden|Upanischade]], im [[Indien|indische]] Nationalepos Mahabharata (6.Jh.v. Chr.) oder i de [[Bhagavadgita]].
De klassischi Yoga isch zerschmol vom [[Patañjali]] (2./4.Jh.n. Chr.) im Yogasutra bischribe wore und isch denn scho früe vo verschidnige Autore kommentiert wore.
De Yoga isch im 19. Jh. im Weste bikannt wore, het aber nu süüferli Fuess gfasst. Erst ab de sibezger Joore vom 20. Jh. het sich de Yoga afange mee uusbraite. Hüt erlebt er en regelrechte Boom.
== Yogaforme ==
=== Astanga Yoga ===
[[Datei:Sivakempfort.jpg|thumb|right|150px|de [[Shiva]] gelt as Herr vom Yoga]]
De ''Astanga Yoga'' (skt. ''aṣṭāṅgayoga'' „Achtglidrige Yoga“) isch im Yogasutra vom Patañjali erchlärt und bistoot us acht Schritt:
:'''Moralischi Üebige'''
:1) Yama (skt. यम, ''yama'' „Selbstkontrolle“): 5 ethischi Grundsätz: Gwaltlosigkait, Wooret, Eerlichkait, Enthaltsamkait und Bsitzlosigkait. Si helfet em Yogi s Gwüsse rainige und stärched de Charakter.
:2) Niyama (skt. नियम, ''niyama'' „Regle, Iischränkig“): 5 Diszipliine: Rainhait, Zfridehait, Askeese, Aigestudium, Hiigoob a Gott. Si stärched d Selbsterkenntnis, d Moraal und Diszipliin vom Yogi.
:'''Körperüebige'''
:3) [[Asana]] (skt. आसन, ''āsana'' „Sitz“): Körperstelige förderet d Konzentration und gaistigi Flexibilität, stärched d Gsundhait und d Widerstandschraft vom Yogi.
:4) Pranayama (प्राणायाम, ''prāṇāyāma'' „Ooteregelig“): Ooteüebige rainiget und harmonisieret d Energije im Körper und förderet d Konzentration
:5) Pratyahara (skt. प्रत्याहार, ''pratyāhāra'' „Entwönig“): s Zruggbinde vom Gaist het d Folg, as de Gidankefluss rüebiger werd.
:'''Gaistigi Üebige'''
:6) Dharana (skt. धारणा, ''dhāraṇā''): Konzentration dient um de Gedankegang völlig zum Stillstoo bringe und förderet s Loosloo vo Aahaftige.
:7) Dhyana (skt. ध्यान, ''dhyāna'' „Meditation“): [[Meditation]], Versenkig. De Gaist isch nu endgültig rüebig und Fride und Uusglichehait weret gfestigt.
:8) Samadhi (skt. समाधि, ''samādhi'' „Sammlig, Versenkig“) bidüütet Erchenntnis und Bifraiijig.
=== Raja Yoga ===
De ''Raja Yoga'' (skt. राजयोग, ''rājayoga'' „Königliche Yoga“) folgt allne Schritt vom Astanga Yoga, lait aber mee Wert uf Gedankekontrolle, Zruggzüche vom Gaist und Meditation.
=== Bhakti Yoga ===
De ''Bhakti Yoga'' (skt. भक्ति योग, ''bhakti yoga'' „Yoga vo de Hiigoob“) werd i de [[Bhagavadgita]] uusfüerli bischribe. S Ziil isch as de Yogi sini Gidanke ständig uf Gott richtet. Zu de Praxis ghört s Singe vo [[Mantra|Mantre]] und vo religiööse Lieder und s Tanze zu Eere vo Gott. De Bhakti Yoga wert intensiv vo de [[ISKCON Schweiz|Hare Krishna]] uusgüebt.
=== Jñana Yoga ===
Im Jñana Yoga (skt. ज्ञानयोग, ''jñānayoga'' „Erchenntnisyoga“) werd de Gaist träniert dör s Studium vo hailige und philosophische Schrifte. S Ziil isch nöd en Aasammlig vo möglichst vill Wösse sonder s werd d Fääigkait vom Underschaide und s Erchenne vo de Wooret aagstrebt.
[[Datei:Suryathon6.jpg|thumb|right|200px|Hatha Yoga ferusse]]
=== Hatha Yoga ===
De ''[[Hatha Yoga]]'' (skt. हठ योग, ''haṭha yoga'' „Chraft Yoga“) isch d Aarbet mitem Körper und em Oote, wo mit [[Asana]]s (Körperstellige), Pranayama (Ooteregelig) und anderne Technike schafft. Er isch im 9. Jh.n. Chr. vom Matsyendra und sim Schüeler Goraksha entwickelt wore, indem si de klassischi Yoga mit [[Tantra|tantrische]] Methoode verbunde hend. Im Gegesatz zu de ältere Philosophie vom [[Hinduismus]] vernaint de Hatha Yoga de Körper nümm, sondern bruucht en wie de Tantra as Werchzüüg för Erlöösig. As erste het de Svatamarama (14.Jh.) verschidnigi Asanas bischribe. Noch de Öberliferig gits 8'400'000 Asana, wo de Gott [[Shiva]] för all Arte vo Lebewese ersune het. Aber nu 84 weret as gaignet för de Mentsch bitrachtet und nu 32 saiet effizient. Hütt weret öber hundert Asanas underrichtet, de B.K.S. Iyengar erchlärt i siim Buech 200 Asanas.
=== Kundalini Yoga ===
De ''Kundalini Yoga'' (skt. कुण्डलिनी योग, ''kuṇḍalinī yoga'' „Yoga vo de Schlangechraft“) stoot nööch zum [[Tantra]] und siis Ziil isch s Uufwecke vo de Kundalini oder Schlangechraft. De Kundalini Yoga schafft miteme subtile [[Astralkörper]], wo under anderem us sibe Hoptenergizentre oder Chakre bistoot und merere Energiikanäl. Do die Yogarichtig vill mit Symbol und [[Mantra|Mantre]] schafft, isch e profundi Kenntnis vom [[Hinduismus]] wichtig. Die Yogaform schafft mit bsundrige Körperrainigunge, Ootereglig, [[Mantra]], Mudra, Asana und [[Meditation]].
=== Purna Yoga ===
De ''Purna Yoga'' (skt. ''pūrṇayoga'' „Volle Yoga“) oder „Integrale Yoga“ werd nöd d Weltflucht sondern d Iibindig vom Yoga is Alltagslebe gförderet. De Uusdruck Integrale Yoga isch unabhängig sowoll vom Sri Aurobindo wie vom vom Swami Sivananda gschaffe wore. De Integral Yoga isch e Noischöpfig usem Aafang vom 20. Joorhundert und het Bistandtail us de westliche Kultur iibaut.
De [[Aurobindo Ghose|Sri Aurobindo]] ninnt d [[Bhagavadgita]] as Grundlaag för sin Integrale Yoga. De Yogi söll mit Hiigoob sini Uufgoobe und Werch, Wort und Gidanke em Brahman (s Absoluti Aini) widme. Statt Bifraijig vom Körper söll de Yogi s Göttliche dör Meditation und Konzentration abehole und integriere, demit er sich und d Menschhait positiv witterentwicklet. De Hatha Yoga spillt bim Aurobindo kai Role.
De [[Sivananda|Swami Sivananda]] het di verschidnige Yogarichtige kombiniert: De Yogi söll zerscht mit Hatha und Kundalini Yoga sini Praxis afange und denn zum Raja Yoga öbergoo. Denebet söll er Bhakti Yoga und Jñana Yoga uusüebe. Am maiste Bitoonig aber lait er uf de Karma Yoga, won er as „Dienst a de Mentschhait“ düttet. S Helfe en andere Mensche bringt nochem Sivananda de Yogi am schnellste as Ziil.
=== Moderni Yogaforme ===
[[Datei:BKS Iyengar.jpg|thumb|right|100px|BKS Iyengar]]
D Verbraitig vom Yoga i di ganzi Welt und bsunders in Weste abem 20. Jh. het vili noiji Yogaforme förebroocht. Em bikannteste hüt isch de Iyengar-Yoga (sprich: ''Aijengarjooga''), wo en bsunders strenge Hatha Yoga isch und de Körper starch is Zentrum stellt. De Bigründer isch de Südinder B.K.S. Iyengar (1918-2014). De Inder Choudhury Bikram (*1946) het de Bikram Yoga bigründet: e festi Abfolg vo 26 Asana werd i ghaizte Rüüm döregfüert, wobi d Temperatur zwöschet 30 und 40˚C bitrait. Verbraitet isch au Yoga för Schwangeri, e sanfti Form vom Hatha Yoga wo d Schwangerschaft understützt und d Giburt vorbiraitet.
[[Pilates]] isch vom Tütsche Joseph Pilates (1880-1967) erfunde wore und leent sich an Hatha Yoga aa, isch aber vom klassische Yoga scho recht wiit ewegg. De [[Lachyoga]] (Hāsyayoga) isch ane 1995 vom indische Arzt Madan Kataria erfunde wore und het mit aigetlichem Yoga grad gäär nünt z tue.
== Büecher ==
* Mathias Tietke: ''Der Stammbaum des Yoga''; Stuggart 2007. {{#isbn:978-3-89620-199-7}}
* Helmtrud Wieland: ''Das Spektrum des Yoga''; Gladenbach 2006. {{#isbn:3-87348-150-2}}
* Elvira Friedrich: ''Yoga. Der indische Erlösungsweg''; Diedrichs Gelbe Reie 138; Münche 1993. {{#isbn:3-424-01378-1}}
* Erling Petersen: ''Yoga'': Münche 2007. {{#isbn:3-453-17963-9}}
* BKS Iyengar: ''Licth auf Yoga''. {{#isbn:3-502-61166-0}}
* [[Sri Aurobindo]]: ''Licht auf Yoga''; Gladenbach 2006. {{#isbn:3-87348-171-5}}
* Swami [[Vishnu-devananda]]: ''Das grosse illustrierte Yoga-Buch''. {{#isbn:3-89901-183-8}}
* Swami Svâtmârâma: ''Hatha-yoga Pradipikâ''; usem Sanskrit vom Hermann Walter 1893. {{#isbn:3-933321-61-9}}
== Lueg au ==
{{commonscat|Yoga}}
* [[Sonnengruss|Surya Namaskar (Sunnegruez)]]
* [[Selvarajan Yesudian]]
[[Kategorie:Yoga| ]]
[[Kategorie:Hinduismus]]
[[Kategorie:Indischi Kultur]]
7q9q5t32dvvwjrwog2guz8ftp05htys
Landschaftsmalerei
0
37835
1085328
1083357
2026-06-18T08:05:58Z
Jcb
356
1085328
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Landschaftsmoolerei}}
[[Datei:Altdorfer-Donau.jpg|thumb|upright=1.5|[[Albrecht Altdorfer]]: ''Donaulandschaft mit em Schloss Wörth'' (um 1522)]]
D '''Landschaftsmoolerei''' isch näben em [[Historienbild|Historiebild]], em [[Porträtmalerei|Bordret]], em [[Genrebild|Schãrbild]] und em [[Stillleben|Stilllääbe]] e Gaddig vo dr geegeständlige Moolerei.
== Überblick ==
[[Datei:Scenery painter Schlosspark Charlottenburg berlin 20080423.jpg|thumb|E Landschaftsmooler im Schlosspark Charlotteburg, Berlin]]
D Landschaftsmoolerei umfasst d Daarstellig vo Usschnitt us eme Ruum, wo vo dr Natuur wie au vo Menschehand bestimmt isch. Bildgeegeständ chönne konkreeti und idealisierti [[Naturlandschaft| natürligi]] Landschafte si, vom [[Hügelland]] bis zum [[Hochgebirge|Hoochgebirg]], zum Bischbil Seestück, [[Fluss|Flüss]], Bärgseeli und Gipfelformazioone oder Motive an dr [[Meeresküste]]. Hüffigi Motiv si au [[Kulturlandschaft]]e – öbbe Aasichte vo [[Stadt|Stedt]] und Archidekduuren, Gärte und [[Parklandschaft]]e, Industriimotiv und [[Fabrik]]landschafte.
Züügniss für d Daarstellig vo landschaftlige Motiv in dr Moolerei git s scho im [[Altes Ägypten|alte Egüpte]], in [[Mesopotamien|Mesopotamie]] und in Öiropa sit dr griechische [[Antike]], aber vo deene wäiss mä nume us schriftlige Kwelle.
D Landschaftsmoolerei isch e bedütende Zwiig vo dr bildende Kunst in [[Chinesische Malerei|China]] und [[japanische Kunst|Japan]], wäärend die vorkolumbianische Kultuure in Südamerika käi Landschaftsmoolerei kenne. In dr islamische Kunst git s Landschaftsmoolerei im Raame vo dr hoochentwicklete [[Persische Miniaturmalerei| Buechmoolerei z Persie]] und Indie.
== landschaftliche Sümbolismus ==
Eine vo de früe-italiäänische Wäägberäiter vom landschaftliche Sümbolismus isch dr [[Francesco Filippini]] (1853–1895) gsii, wo zwüsche [[Brescia]] un [[Mailand]] gwürkt het un zerscht mit em post-skapigliatische Naturalismus in Verbindig gstande isch. Au wenn er nie offiziäll zur sümbolistische Bewegig ghöört het, het dr Filippini ab em Joor 1882 e nöie, dieff atmosfäärische un konzeptuelle Moolereistiil entwicklet. D Grundlaage vo däm Stiil sin:
* d Integrierig vo dr mänschlige Figuur in d Landschaft – nit als erzäälende, sondern als emozionaali un strukturälli Komponänte;
* s Liecht als bsüchischs, nit als beschriibends Elemänt;
* d Landschaft as «Gränze» zwüschem Sichtbare un Gedanggliche, zwüsche Mateerie un Erinnerig;
* e reduzieriti un chüeli Faarbpalette, voorwiegend mit silbrig-graaue un bruune Döön.
Sottigi Märggmool sin in Wäärk wie ''[[Verso sera]]'' (1888) z finde un gälted als Vorlöoffer vo de Haupttheeme im italiäänische Sümbolismus. Si hen diräggte Iifluss ghaa uf di früe-sümbolistisch Faase vom [[Umberto Boccioni]].<ref>V. Terraroli (Ug.): ''Francesco Filippini. Catalogo generale dell’opera.'' Skira, Mailand, 1999.</ref><ref>G. Causa: ''Il paesaggio simbolico: da Filippini a Boccioni.'' In: ''Arte lombarda,'' Nr. 159. Mailand 2009.</ref>
Dr Filippini gilt hüt as dr erscht, wo e nit-meer-beschriibendi, sondern innersichtligi Vorstellig vo dr Landschaft in di italiäänischi Moolerei broocht het – un doodrmit as Bindegliid zwüschem Naturalismus vum 19. Jorhundert un dr sümbolistische Sicht vum früeje 20. Jorhundert.<ref>Enciclopedia Bresciana, Artikel ''Francesco Filippini''.</ref>
== Litratuur ==
* Svetlana Alpers: ''Kunst als Beschreibung. Holländische Malerei des 17. Jahrhunderts''. Dumont, Köln 1998, {{#isbn:3-7701-4445-7}}
* Anonym: [Artikel] '' Landschaft''. In: Karlheimz Barck u. a. (Hrsg.): ''Ästhetische Grundbegriffe. Studien zu einem historischen Wörterbuch''. 3. Metzler, Stuttgart 2001, {{#isbn:3-476-01657-9}}, S. 617 - 695
* Oskar Bätschmann: ''Entfernung der Natur. Landschaftsmalerei 1750-1920''. DuMont, Köln 1989, {{#isbn:978-3-7701-2193-9}}
* Nils Büttner: ''Die Erfindung der Landschaft. Kosmographie und Landschaftskunst im Zeitalter Bruegels''. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2000, {{#isbn:3-525-47900-X}}
* Nils Büttner: ''Geschichte der Landschaftsmalerei''. Hirmer, München 2006, {{#isbn:3-7774-2925-2}}
* Adrian von Buttlar: ''Der Landschaftsgarten, Gartenkunst des Klassizismus und der Romantik''. Dumont, Köln 1989, {{#isbn:3-7701-2088-4}}
* Bastian Eclercy (Hrsg.): ''Nah und Fern. Landschaftsmalerei von Brueghel bis Corinth''. Wienand, Köln 2011, {{#isbn:978-3-86832-060-2}}, mit DVD.
* Barbara Eschenburg: ''Landschaft in der deutschen Malerei – vom späten Mittelalter bis heute''. C.H. Beck, München, 1987, {{#isbn:3-406-32044-9}}
* Uta Feldges: ''Landschaft als topographisches Porträt. Der Wiederbeginn der europäischen Landschaftsmalerei in Siena''. Benteli, Bern 1980, {{#isbn:3-7165-0338-X}}
* Günther Hermann: ''Die Kunst-Akademie. Faszination Garten. Eine Malreise durch die schönsten Gärten Europas.'' [[Englisch Verlag]]. Wiesbaden 2007 {{#isbn:978-3-8241-1350-7}}
* Tanja Michalsky: ''Projektion und Imagination. Die niederländische Landschaft der Frühen Neuzeit im Diskurs von Geographie und Malerei''. Fink, München 2011, {{#isbn:978-3-7705-5043-2}}
* Götz Pochat: ''Figur und Landschaft. Eine historische Interpretation der Landschaftsmalerei von der Antike bis zur Renaissance''. De Gruyter, Berlin 1973, {{#isbn:3-11-004104-9}}
* Norbert Schneider: ''Geschichte der Landschaftsmalerei – vom Spätmittelalter bis zur Romantik''. 2. Aufl., Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt, 2009, {{#isbn:978-3-89678-672-2}}
* Erich Steingräber: ''Zweitausend Jahre europäische Landschaftsmalerei''. Hirmer, München, 1985, {{#isbn:3-7774-3570-8}}
* Martin Warnke: ''Politische Landschaft. Zur Kunstgeschichte der Natur''. Hanser, München 1992, {{#isbn:3-446-17216-5}}
* Norbert Wolf: ''Landschaftsmalerei''. Taschen, Köln u. a., 2008, {{#isbn:3-8228-5463-1}}
== Weblingg ==
{{Commonscat|Landscape paintings|Landschaftsgmäld}}
* [https://web.archive.org/web/20130319072503/http://www.atelier-knorr-kleine.de/text_ueber_landschaftsmalerei.htm Bedrachdige über d Landschaftsmoolerei]
== Fuessnote ==
<references />
[[Kategorie:Landschaftsmoolerei| ]]
co2cmjipugi7ibggj7a9b25ihoybny1
Bünzli
0
44792
1085330
1085290
2026-06-18T10:14:41Z
Freigut
8945
1085330
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
'''Bünzli''' isch zum äinten en [[Schweiz|Schwyzer]] Familiename, zum anderen im [[Schweizerdeutsch|Schwyzertüütsch]] s Woort für e chlykarierti Persoon, aso für en Spiessbürger.
== Familiename ==
De Familiename Bünzli isch im [[Zürcher Oberland|Züri-Oberland]] scho syt Jarhunderte dihäime.<ref>''Familiennamenbuch der Schweiz,'' hg. von der Schweizerischen Gesellschaft für Familienforschung unter Mitwirkung des Eidgenössischen Amtes für Zivilstandswesen und der Zivilstandsämter der Schweiz, Zürich 1940 (und spööter zwäimaal nöi und korigiert uufgläit), under ''Bünzli'' (au [http://www.hls-dhs-dss.ch/famn/index.php online]); [[Viktor Schobinger]], [[Alfred Egli]], Hans Kläui: ''Zürcher Familiennamen. Entstehung, Verbreitung und Bedeutung der Namen alteingesessener Zürcher Familien,'' Zürich 1994, S. 52.</ref>
Weli Bidüütig dëë Name uursprüngli ghaa hät, wäiss me nööd. En alte Persoonename ''Bunzo'' isch es waarschyndli nöd gsy, wil s en söttige schynts nie ggëë hät.<ref>Vgl. Ernst Förstemann: ''Altdeutsches namenbuch,'' <!--sic--> Erster Band: ''Personennamen. '' Zweite, völlig umgearbeitete auflage, <!--sic--> P. Hanstein's Verlag: Bonn 1900, Sp. 345.</ref> Me hät drum a mittelhoochtüütsch ''binez, binz'' ‚Binse, graasartigi Sumpfpflanze‘ tänkt, was vilicht au scho en Oortsbizäichnig hät chöne gsy sy, öppe ''Binz'' in de Gmäind [[Maur|Muur]] im Kanton Züri oder en Hoofname ''(bi de) Binse''.<ref>[[Viktor Schobinger]], [[Alfred Egli]], [[Hans Kläui]]: ''Zürcher Familiennamen. Entstehung, Verbreitung und Bedeutung der Namen alteingesessener Zürcher Familien,'' Zürich 1994, S. 52.</ref> En andere Voorschlaag gaat vo mittelhoochtüütsch ''punze'' ‚ggäichts Wyfässli‘ uus, emene Leenwoort us em Latynisch;<ref>Josef Brechenmacher: ''Eymologisches Wörterbuch der Deutschen <!--sic--> Familiennamen,'' 2 Bänd, Limburg/Lahn 1957–1963; für öises Woort Bd. I, S. 248; lueg au de Woortartikel ''Bunze'' im ''[[Brüder Grimm#In s Grimms ihre Deutsches Wörterbuch|Tüütsche Wöörterbuech von Grimm-Brüedere]]'' Bd. II Sp. 531 aa.</ref> tumm isch nu, das eso-n-es Woort i de mittelhoochtüütsche Wöörterbüecher nienets voorchunt.
== Spiessbürger ==
Di [[Appellativ|appellativisch]] Bidüütig ‚Spiessbürger‘, wo im modërne Schwyzertüütsch gang und gëëb isch, hät das Woort eerscht im Lauff vom 20. Jarhundert überchoo. De viert Band vom ''[[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerischen Idiotikon]],'' wo 1901 usechoo isch und wo das Woort müesst vorchoo, gchänt si ämel nanig.<ref>S Lemma ''Bünzli,'' wo s ''Idiotikon'' im Bd. IV Sp. 413 mit de Bidüütig ‚Pustel, Knötchen‘ bringt, hät mit öisem Bünzli nüüt z tue. Das ''bünzlein,'' wo deet praacht wiird, isch schynts en Truckfëëler für ''bützlein''.</ref>
Der Uusgangspunkt für de Wandel vom Familiename zum Appellativ törfft d Jumpfere Züs Bünzli us em [[Gottfried Keller|Göpf Chäller]] synere Nowäle ''Die drei gerechten Kammacher'' (1856) sy – wo i dère Gschicht rächt zwyfelhaft ewäggchunt: Si isch «ein Wesen, dessen Gedanken am Ende doch so kurz sind als seine Sinne» und lueget sich «als die alleinige Quelle alles Guten» aa. Ab den 1920er-Jaar chunt de Familienamen dänn plötzli au i vilne schwyzertüütsche Theaaterstückli und suschtige Tialäktgschichtli voor und schaffets i de 1930er-Jaar sogaar i zwee Kinofilm. Vo dän aa isch es nu na en chlyni Schritt gsy zum Appelatyv, wie mirs hütt gchäned.<ref>[[Christoph Landolt]]: [https://www.idiotikon.ch/wortgeschichten/buenzli ''Bünzli.''] I: ''Wortgeschichten,'' useggëë von de Redakzioon vom Schwyzerischen Idiotikon am 4. Juli 2012 / 18. Juni 2026.</ref>
== Beleeg und Quäle ==
<references />
== Weblinks ==
* [[Christoph Landolt]] und [[Martin Hannes Graf|Martin Graf]]: [https://www.idiotikon.ch/wortgeschichten/buenzli ''Bünzli,''] i: ''Wortgeschichten'' vom 4. Juli 2012, nöi gschriben im Juni 2026 und useggää vo de Redaktion vom Schwyzerischen Idiotikon.
{{SORTIERUNG:Bunzli}}
[[Kategorie:Familiename]]
[[Kategorie:Alemannisch]]
[[Kategorie:Schimpfwort]]
9c2bvt96ft13g75qddefvxm9emn3ghz
Sydney
0
45967
1085324
1085285
2026-06-17T18:31:32Z
~2026-35490-37
120880
/* */
1085324
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ort in Australien
|Name = Sydney 2029
|Wappen =
|Flagge =
|Bild = Sydney_Skyline.jpg
|Beschriftung =
|Bundesstaat = New South Wales
|Verwaltung =
|Gegründet = 1788
|lat = 33/51/0/S
|lon = 151/12/0
|Höhe = 3
|Einwohner = 4627345
|EinwohnerStand = 2011
|Metropolregion =
|Fläche = 1664
|Zeitzone = [[UTC+10]] [[Zeitzonen in Australien|AEST]]<br />[[UTC+11]] [[Zeitzonen in Australien#Sommerzeit|AEDT]] (Oktober bis Merz)
|Telefonvorwahl =
|Postleitzahl = 2000-2009
|LGA = 40 Local Government Areas
|Bürgermeister = Clover Moore
|Webpräsenz = www.cityofsydney.nsw.gov.au
|Karte =
|Kartenbreite = 280
}}
'''Sydney''' [{{IPA|ˈsɪdni}}] isch e Stadt in [[Australien|Australie]] und d Hauptstadt vom Bundesstaat [[New South Wales]]. Si isch am 26. Januar 1788 gründet worde und het 4,63 Millione Iiwooner (2011)<ref name=3218-10-11>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1|title=3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2010-11|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=2012-03-30|accessdate=2012-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417121207/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1|archivedate=2012-04-17|offline=yes}}</ref> im stedtische Gebiet ''(Urban Centre)'' und isch eso die grössti Stadt uf em [[Australien (Kontinent)|australische Kontinänt]]. In dr [[Metropolregion]] ''(Sydney Statistical Division)'' läbe 4,12 Millione Lüt (2006).<ref name="Metropolregion">Australian Bureau of Statistics: Sydney (Statistical Division) (änglisch) In: 2006 Census QuickStats. 25. Oktober 2007. </ref>
D [[Agglomeration]] bestoot us dr Kärnstadt [[Sydney City]] mit 177'000 Iiwooner (2009)<ref>[http://cityofsydney.nsw.gov.au/AboutSydney/CityResearch/AtAGlance.asp Offizielli Website vo dr City of Sydney (änglisch)]</ref> und 37 witere Gmäinde und isch s Industrii-, Handels- und Finanzzentrum vo Australie und e wichdige Turismusort. Es het au e Hufe Uniwersidääte, Museum und Galerie doo. Sydney isch e [[Römisch-katholische Kirche|römisch-katholische]] und en [[Anglikanische Gemeinschaft|anglikanische]] Erzbischofsitz.
Vili Lüt mäine, Sydney siig d Hauptstadt vo Australie. Das isch aber falsch. D Hauptstadt isch [[Canberra]].
== Litratuur ==
* ''Architektur & Wohnen Special,'' Nr.7, Sydney. Jahreszeitenverlag, Hamburg 1999, ISBN 3-7742-4320-4
* John Birmingham: ''Leviathan: The Unauthorised Biography of Sydney.'' Random House, New York City 1999, ISBN 0-09-184203-4
* Tim Flannery: ''The Birth of Sydney.'' Avalon Travel Publishing, Emeryville 2000, ISBN 0-8021-3699-0
* Robert Freestone (Hrg.), Bill Randolph (Hrg.), Caroline Butler-Bowden (Hrsg.): ''Talking about Sydney: Population, Community and Culture in Contemporary Sydney.'' University of New South Wales Press, Sydney 2006, ISBN 0-86840-938-3
* Francoise Fromonot, Christopher Thompson: ''Sydney: The History of a Landscape.'' Vilo International, Paris 2000, ISBN 2-84576-004-3
* Francesca Morrison, Keith Collie: ''Sydney. Ein Führer zeitgenössischer Architektur.'' Könemann, Köln 1999, ISBN 3-89508-633-9
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: ''Kolonie Sydney.'' Scheffler, Frankfurt am Main 1951, ASIN B0000BM1G1
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: ''Strafkolonie Sydney.'' Büchergilde Gutenberg, Frankfurt am Main 1953, ASIN B0000BM1G2
* Peter Spearritt: ''Sydney’s Century: A History.'' University of New South Wales Press, Sydney 2000, ISBN 0-86840-513-2
* Peter Turbet: ''Aborigines of the Sydney District Before 1788.'' Kangaroo Press, Kenthurst 1990, ISBN 0-86417-222-2
== Fuessnoote ==
<references />
== Weblingg ==
{{Commonscat|Sydney|Sydney}}
* [http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/ Offizielli Website vo dr Stadt Sydney] (änglisch)
* [http://www.sydney.diplo.de/Vertretung/sydney/de/Startseite.html S dütsche Generalkonsulat Sydney]
* [http://www.goethe.de/ins/au/lp/deindex.htm Goethe-Institut Australie z Melbourne und Sydney]
[[Kategorie:Ort (Australie)]]
[[Kategorie:Millionestadt]]
7v6wdl020t1pl409irpho02t68csxlm
1085325
1085324
2026-06-17T18:32:46Z
NDG
110441
Rückgängig gmacht zur letschte Änderig vo Ikar.us
1085285
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ort in Australien
|Name = Sydney
|Wappen =
|Flagge =
|Bild = Sydney_Skyline.jpg
|Beschriftung =
|Bundesstaat = New South Wales
|Verwaltung =
|Gegründet = 1788
|lat = 33/51/0/S
|lon = 151/12/0
|Höhe = 3
|Einwohner = 4627345
|EinwohnerStand = 2011
|Metropolregion =
|Fläche = 1664
|Zeitzone = [[UTC+10]] [[Zeitzonen in Australien|AEST]]<br />[[UTC+11]] [[Zeitzonen in Australien#Sommerzeit|AEDT]] (Oktober bis Merz)
|Telefonvorwahl =
|Postleitzahl = 2000-2009
|LGA = 40 Local Government Areas
|Bürgermeister = Clover Moore
|Webpräsenz = www.cityofsydney.nsw.gov.au
|Karte =
|Kartenbreite = 280
}}
'''Sydney''' [{{IPA|ˈsɪdni}}] isch e Stadt in [[Australien|Australie]] und d Hauptstadt vom Bundesstaat [[New South Wales]]. Si isch am 26. Januar 1788 gründet worde und het 4,63 Millione Iiwooner (2011)<ref name=3218-10-11>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1|title=3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2010-11|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=2012-03-30|accessdate=2012-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417121207/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1|archivedate=2012-04-17|offline=yes}}</ref> im stedtische Gebiet ''(Urban Centre)'' und isch eso die grössti Stadt uf em [[Australien (Kontinent)|australische Kontinänt]]. In dr [[Metropolregion]] ''(Sydney Statistical Division)'' läbe 4,12 Millione Lüt (2006).<ref name="Metropolregion">Australian Bureau of Statistics: Sydney (Statistical Division) (änglisch) In: 2006 Census QuickStats. 25. Oktober 2007. </ref>
D [[Agglomeration]] bestoot us dr Kärnstadt [[Sydney City]] mit 177'000 Iiwooner (2009)<ref>[http://cityofsydney.nsw.gov.au/AboutSydney/CityResearch/AtAGlance.asp Offizielli Website vo dr City of Sydney (änglisch)]</ref> und 37 witere Gmäinde und isch s Industrii-, Handels- und Finanzzentrum vo Australie und e wichdige Turismusort. Es het au e Hufe Uniwersidääte, Museum und Galerie doo. Sydney isch e [[Römisch-katholische Kirche|römisch-katholische]] und en [[Anglikanische Gemeinschaft|anglikanische]] Erzbischofsitz.
Vili Lüt mäine, Sydney siig d Hauptstadt vo Australie. Das isch aber falsch. D Hauptstadt isch [[Canberra]].
== Litratuur ==
* ''Architektur & Wohnen Special,'' Nr.7, Sydney. Jahreszeitenverlag, Hamburg 1999, ISBN 3-7742-4320-4
* John Birmingham: ''Leviathan: The Unauthorised Biography of Sydney.'' Random House, New York City 1999, ISBN 0-09-184203-4
* Tim Flannery: ''The Birth of Sydney.'' Avalon Travel Publishing, Emeryville 2000, ISBN 0-8021-3699-0
* Robert Freestone (Hrg.), Bill Randolph (Hrg.), Caroline Butler-Bowden (Hrsg.): ''Talking about Sydney: Population, Community and Culture in Contemporary Sydney.'' University of New South Wales Press, Sydney 2006, ISBN 0-86840-938-3
* Francoise Fromonot, Christopher Thompson: ''Sydney: The History of a Landscape.'' Vilo International, Paris 2000, ISBN 2-84576-004-3
* Francesca Morrison, Keith Collie: ''Sydney. Ein Führer zeitgenössischer Architektur.'' Könemann, Köln 1999, ISBN 3-89508-633-9
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: ''Kolonie Sydney.'' Scheffler, Frankfurt am Main 1951, ASIN B0000BM1G1
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: ''Strafkolonie Sydney.'' Büchergilde Gutenberg, Frankfurt am Main 1953, ASIN B0000BM1G2
* Peter Spearritt: ''Sydney’s Century: A History.'' University of New South Wales Press, Sydney 2000, ISBN 0-86840-513-2
* Peter Turbet: ''Aborigines of the Sydney District Before 1788.'' Kangaroo Press, Kenthurst 1990, ISBN 0-86417-222-2
== Fuessnoote ==
<references />
== Weblingg ==
{{Commonscat|Sydney|Sydney}}
* [http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/ Offizielli Website vo dr Stadt Sydney] (änglisch)
* [http://www.sydney.diplo.de/Vertretung/sydney/de/Startseite.html S dütsche Generalkonsulat Sydney]
* [http://www.goethe.de/ins/au/lp/deindex.htm Goethe-Institut Australie z Melbourne und Sydney]
[[Kategorie:Ort (Australie)]]
[[Kategorie:Millionestadt]]
c9o0e3hqa2ji2p2xmxl3xml4n2i7i3x
1085326
1085325
2026-06-17T19:35:55Z
~2026-35490-37
120880
/* */
1085326
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ort in Australien
|Name = Sydney 2029
|Wappen =
|Flagge =
|Bild = Sydney_Skyline.jpg
|Beschriftung =
|Bundesstaat = New South Wales
|Verwaltung =
|Gegründet = 1788
|lat = 33/51/0/S
|lon = 151/12/0
|Höhe = 3
|Einwohner = 4627345
|EinwohnerStand = 2011
|Metropolregion =
|Fläche = 1664
|Zeitzone = [[UTC+10]] [[Zeitzonen in Australien|AEST]]<br />[[UTC+11]] [[Zeitzonen in Australien#Sommerzeit|AEDT]] (Oktober bis Merz)
|Telefonvorwahl =
|Postleitzahl = 2000-2009
|LGA = 40 Local Government Areas
|Bürgermeister = Clover Moore
|Webpräsenz = www.cityofsydney.nsw.gov.au
|Karte =
|Kartenbreite = 280
}}
'''Sydney''' [{{IPA|ˈsɪdni}}] isch e Stadt in [[Australien|Australie]] und d Hauptstadt vom Bundesstaat [[New South Wales]]. Si isch am 26. Januar 1788 gründet worde und het 4,63 Millione Iiwooner (2011)<ref name=3218-10-11>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1|title=3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2010-11|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=2012-03-30|accessdate=2012-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417121207/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1|archivedate=2012-04-17|offline=yes}}</ref> im stedtische Gebiet ''(Urban Centre)'' und isch eso die grössti Stadt uf em [[Australien (Kontinent)|australische Kontinänt]]. In dr [[Metropolregion]] ''(Sydney Statistical Division)'' läbe 4,12 Millione Lüt (2006).<ref name="Metropolregion">Australian Bureau of Statistics: Sydney (Statistical Division) (änglisch) In: 2006 Census QuickStats. 25. Oktober 2007. </ref>
D [[Agglomeration]] bestoot us dr Kärnstadt [[Sydney City]] mit 177'000 Iiwooner (2009)<ref>[http://cityofsydney.nsw.gov.au/AboutSydney/CityResearch/AtAGlance.asp Offizielli Website vo dr City of Sydney (änglisch)]</ref> und 37 witere Gmäinde und isch s Industrii-, Handels- und Finanzzentrum vo Australie und e wichdige Turismusort. Es het au e Hufe Uniwersidääte, Museum und Galerie doo. Sydney isch e [[Römisch-katholische Kirche|römisch-katholische]] und en [[Anglikanische Gemeinschaft|anglikanische]] Erzbischofsitz.
Vili Lüt mäine, Sydney siig d Hauptstadt vo Australie. Das isch aber falsch. D Hauptstadt isch [[Canberra]].
== Litratuur ==
* ''Architektur & Wohnen Special,'' Nr.7, Sydney. Jahreszeitenverlag, Hamburg 1999, ISBN 3-7742-4320-4
* John Birmingham: ''Leviathan: The Unauthorised Biography of Sydney.'' Random House, New York City 1999, ISBN 0-09-184203-4
* Tim Flannery: ''The Birth of Sydney.'' Avalon Travel Publishing, Emeryville 2000, ISBN 0-8021-3699-0
* Robert Freestone (Hrg.), Bill Randolph (Hrg.), Caroline Butler-Bowden (Hrsg.): ''Talking about Sydney: Population, Community and Culture in Contemporary Sydney.'' University of New South Wales Press, Sydney 2006, ISBN 0-86840-938-3
* Francoise Fromonot, Christopher Thompson: ''Sydney: The History of a Landscape.'' Vilo International, Paris 2000, ISBN 2-84576-004-3
* Francesca Morrison, Keith Collie: ''Sydney. Ein Führer zeitgenössischer Architektur.'' Könemann, Köln 1999, ISBN 3-89508-633-9
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: ''Kolonie Sydney.'' Scheffler, Frankfurt am Main 1951, ASIN B0000BM1G1
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: ''Strafkolonie Sydney.'' Büchergilde Gutenberg, Frankfurt am Main 1953, ASIN B0000BM1G2
* Peter Spearritt: ''Sydney’s Century: A History.'' University of New South Wales Press, Sydney 2000, ISBN 0-86840-513-2
* Peter Turbet: ''Aborigines of the Sydney District Before 1788.'' Kangaroo Press, Kenthurst 1990, ISBN 0-86417-222-2
== Fuessnoote ==
<references />
== Weblingg ==
{{Commonscat|Sydney|Sydney}}
* [http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/ Offizielli Website vo dr Stadt Sydney] (änglisch)
* [http://www.sydney.diplo.de/Vertretung/sydney/de/Startseite.html S dütsche Generalkonsulat Sydney]
* [http://www.goethe.de/ins/au/lp/deindex.htm Goethe-Institut Australie z Melbourne und Sydney]
[[Kategorie:Ort (Australie)]]
[[Kategorie:Millionestadt]]
7v6wdl020t1pl409irpho02t68csxlm
1085327
1085326
2026-06-17T19:44:52Z
NDG
110441
Rückgängig gmacht zur letschte Änderig vo NDG
1085285
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ort in Australien
|Name = Sydney
|Wappen =
|Flagge =
|Bild = Sydney_Skyline.jpg
|Beschriftung =
|Bundesstaat = New South Wales
|Verwaltung =
|Gegründet = 1788
|lat = 33/51/0/S
|lon = 151/12/0
|Höhe = 3
|Einwohner = 4627345
|EinwohnerStand = 2011
|Metropolregion =
|Fläche = 1664
|Zeitzone = [[UTC+10]] [[Zeitzonen in Australien|AEST]]<br />[[UTC+11]] [[Zeitzonen in Australien#Sommerzeit|AEDT]] (Oktober bis Merz)
|Telefonvorwahl =
|Postleitzahl = 2000-2009
|LGA = 40 Local Government Areas
|Bürgermeister = Clover Moore
|Webpräsenz = www.cityofsydney.nsw.gov.au
|Karte =
|Kartenbreite = 280
}}
'''Sydney''' [{{IPA|ˈsɪdni}}] isch e Stadt in [[Australien|Australie]] und d Hauptstadt vom Bundesstaat [[New South Wales]]. Si isch am 26. Januar 1788 gründet worde und het 4,63 Millione Iiwooner (2011)<ref name=3218-10-11>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1|title=3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2010-11|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=2012-03-30|accessdate=2012-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417121207/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2010-11~Main+Features~Main+Features?OpenDocument#PARALINK1|archivedate=2012-04-17|offline=yes}}</ref> im stedtische Gebiet ''(Urban Centre)'' und isch eso die grössti Stadt uf em [[Australien (Kontinent)|australische Kontinänt]]. In dr [[Metropolregion]] ''(Sydney Statistical Division)'' läbe 4,12 Millione Lüt (2006).<ref name="Metropolregion">Australian Bureau of Statistics: Sydney (Statistical Division) (änglisch) In: 2006 Census QuickStats. 25. Oktober 2007. </ref>
D [[Agglomeration]] bestoot us dr Kärnstadt [[Sydney City]] mit 177'000 Iiwooner (2009)<ref>[http://cityofsydney.nsw.gov.au/AboutSydney/CityResearch/AtAGlance.asp Offizielli Website vo dr City of Sydney (änglisch)]</ref> und 37 witere Gmäinde und isch s Industrii-, Handels- und Finanzzentrum vo Australie und e wichdige Turismusort. Es het au e Hufe Uniwersidääte, Museum und Galerie doo. Sydney isch e [[Römisch-katholische Kirche|römisch-katholische]] und en [[Anglikanische Gemeinschaft|anglikanische]] Erzbischofsitz.
Vili Lüt mäine, Sydney siig d Hauptstadt vo Australie. Das isch aber falsch. D Hauptstadt isch [[Canberra]].
== Litratuur ==
* ''Architektur & Wohnen Special,'' Nr.7, Sydney. Jahreszeitenverlag, Hamburg 1999, ISBN 3-7742-4320-4
* John Birmingham: ''Leviathan: The Unauthorised Biography of Sydney.'' Random House, New York City 1999, ISBN 0-09-184203-4
* Tim Flannery: ''The Birth of Sydney.'' Avalon Travel Publishing, Emeryville 2000, ISBN 0-8021-3699-0
* Robert Freestone (Hrg.), Bill Randolph (Hrg.), Caroline Butler-Bowden (Hrsg.): ''Talking about Sydney: Population, Community and Culture in Contemporary Sydney.'' University of New South Wales Press, Sydney 2006, ISBN 0-86840-938-3
* Francoise Fromonot, Christopher Thompson: ''Sydney: The History of a Landscape.'' Vilo International, Paris 2000, ISBN 2-84576-004-3
* Francesca Morrison, Keith Collie: ''Sydney. Ein Führer zeitgenössischer Architektur.'' Könemann, Köln 1999, ISBN 3-89508-633-9
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: ''Kolonie Sydney.'' Scheffler, Frankfurt am Main 1951, ASIN B0000BM1G1
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: ''Strafkolonie Sydney.'' Büchergilde Gutenberg, Frankfurt am Main 1953, ASIN B0000BM1G2
* Peter Spearritt: ''Sydney’s Century: A History.'' University of New South Wales Press, Sydney 2000, ISBN 0-86840-513-2
* Peter Turbet: ''Aborigines of the Sydney District Before 1788.'' Kangaroo Press, Kenthurst 1990, ISBN 0-86417-222-2
== Fuessnoote ==
<references />
== Weblingg ==
{{Commonscat|Sydney|Sydney}}
* [http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/ Offizielli Website vo dr Stadt Sydney] (änglisch)
* [http://www.sydney.diplo.de/Vertretung/sydney/de/Startseite.html S dütsche Generalkonsulat Sydney]
* [http://www.goethe.de/ins/au/lp/deindex.htm Goethe-Institut Australie z Melbourne und Sydney]
[[Kategorie:Ort (Australie)]]
[[Kategorie:Millionestadt]]
c9o0e3hqa2ji2p2xmxl3xml4n2i7i3x
Vorlage:Wechselkursdaten/EZB
10
53385
1085323
1085319
2026-06-17T18:07:08Z
LkhBot
98539
Bot: Aktualisierung
1085323
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#switch: {{{1|}}}
|STAND=2026-06-17
|USD = 1.1591
|JPY = 185.82
|BGN = 1.9558
|CZK = 24.147
|DKK = 7.4749
|GBP = 0.86463
|HUF = 349.68
|PLN = 4.241
|RON = 5.232
|SEK = 10.891
|CHF = 0.9193
|ISK = 144.4
|NOK = 11.008
|HRK = 7.5365
|RUB = 117.2010
|TRY = 53.6863
|AUD = 1.6418
|BRL = 5.8929
|CAD = 1.6241
|CNY = 7.8349
|HKD = 9.0821
|IDR = 20635.52
|ILS = 3.3854
|INR = 109.5745
|KRW = 1758.45
|MXN = 19.9487
|MYR = 4.7152
|NZD = 1.9952
|PHP = 70.054
|SGD = 1.4876
|THB = 37.804
|QUELLE=[http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml EZB Euro foreign exchange reference rates]
}}</includeonly><noinclude>
Liefert den Gegenwert von 1 EUR in einer Fremdwährung. Datenquelle: http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html
[[Kategorie:Vorlage:Metadaten|Wechselkursdaten/EZB]]
</noinclude>
n7a677m6n8bmnwr7oiunq026qjxwpb0
Muggensturm
0
55639
1085329
1035794
2026-06-18T08:11:14Z
Jcb
356
1085329
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Muggesturm}}
{{Infobox Gemeinde in Deutschland niederalemannisch
| Wappen = Wappen Muggensturm.png
| Breitengrad = 48/52/21/N
| Längengrad = 08/16/46/E
| Lageplan = Muggensturm in RA.svg
| Bundesland = Baden-Württemberg
| Regierungsbezirk = [[Regierungsbezirk Karlsruhe|Karlsruh]]
| Landkreis = Rastatt
| Landkreisalem = Raschti
| Höhe = 122
| Fläche = 11.56
| PLZ = 76461
| Vorwahl = 07222
| Kfz = RA
| Gemeindeschlüssel = 08216033
| Straße = Hauptstraße 33–37
| Website = [https://www.muggensturm.de www.muggensturm.de]
| Bürgermeister = Johannes Kopp
}}
'''Muggesturm''' (amtlich ''Muggensturm'') isch e Gmai im [[Landkreis Rastatt|Landkrais Raschdi]] z [[Baden-Württemberg|Bade-Wirttebärg]]. D Gmai het {{EWZ|DE-BW|{{#Property:P439}}}} Iiwohner (Stand: {{EWD|DE-BW}}).
== Geografi ==
Muggesturm lit am Federbach in dr Rhineweni am Fuß vum [[Nordschwarzwald]]. Dr Bann bsteht us 54,3 % Landwirtschaftsflechi, 17,2 % Wald, 24,2 % Sidlungsflechi un 4,2 % sunschtiger Flechi.<ref>Statistisches Bundesamt: Bodenfläche nach Art der tatsächlichen Nutzung - Stichtag 31.12. - regionale Tiefe: Gemeinden, Samt-/Verbandsgemeinden (bis 2011)</ref> D Nochbergmaine vun Muggesturm sin [[Bietigheim|Bietje]], [[Malsch (Landkreis Karlsruhe)|Malsch]], [[Bühl (Baden)|Bihl]], [[Kuppenheim|Kuppene]] un [[Rastatt|Raschdi]].
== Gmaindsgliderung ==
Zu Muggesturm ghert newem glichnamige Dorf au no dr Wohnblatz Ziegelhütte in der Steinhardt.<ref>''Das Land Baden-Württemberg. Amtliche Beschreibung nach Kreisen und Gemeinden. Band V: Regierungsbezirk Karlsruhe'' Kohlhammer, Stuttgart 1976, {{#isbn:3-17-002542-2}}, S. 180 f.</ref>
== Gschicht ==
Muggesturm isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1193 as ''Mugetstrum''. 1219 isch beleit, dass s Dorf de [[Eberstein (südwestdeutsches Adelsgeschlecht)|Ebersteiner]] ghert het.<ref>{{Literatur |Titel=Oberrheinische Studien. Band III. Festschrift für Günther Haselier. Hrsg. von Alfons Schäfer im Auftrag der Arbeitsgemeinschaft für geschichtliche Landeskunde am Oberrhein. Mit Abb. und Kartenskizzen.|Seiten=100}}</ref> Im Johr 1298 het de Grof Heinrich vun Eberstein si Hof vun Eichelbach, hit e Wischtung uf em Bann vun Muggesturm, uf Muggesturm gleit.<ref>{{Internetquelle |url=https://www2.landesarchiv-bw.de/ofs21/olf/struktur.php?bestand=10724&sprungId=7658006&letztesLimit=suchen |titel=A 489 K U 595 |hrsg=Landesarchiv Baden-Württemberg – Hauptstaatsarchiv Stuttgart |datum=1298-04 |abruf=2020-11-05 |kommentar=Digitalisat vun de Urkund}}</ref> Awer schun 1387 het de starik verschuldet Grof Wolf vun Eberstein d Burig un d Stadt Muggesturm an Markgrof vun Bade verkauft.<ref>{{Literatur |Autor=Ernst Schneider |Titel=Muggensturm: Ein Dorf erinnert sich |Verlag=twp druck + verlag |Ort=Muggensturm |Datum=1985 |ISBN=3-924310-02-3 |Seiten=4}}</ref>
== Verwaltung ==
Muggesturm het mit dr Stadt Raschti un dr Gmaine Etje, Iffeze un Steimure e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
; Vegt un Burgermaischter
{| class="wikitable"
|-
!Name
!Amtsziit
|-
| Paul Nagel (Vogt) || 1807–1810
|-
| Lorenz Dahringer (Vogt) || 1810–1831
|-
| Josef Schäfer || 1832–1845
|-
| Georg Melcher || 1845–1848
|-
| Josef Schäfer || 1849–1852
|-
| Michael Zittel || 1852–1861
|-
| Georg Melcher || 1861–1864
|-
| Lukas Melcher || 1864–1873
|-
| Xaver Hornung || 1873–1879
|-
| Valentin Schaub || 1879–1904
|-
| Christof Späth || 1904–1913
|-
| Josef Schäfer || 1913–1927
|-
| Karl Werner || 1927–1933
|-
| Otto Burkhardt || 1933–1934
|-
| Karl Bender || 1934–1945
|-
| Jakob Knapp || 1945–1946
|-
| Otto Schäfer || 1946
|-
| Josef Weßbecher || 1947–1948
|-
| Albert Zittel || 1948–1969
|-
| Josef Glaser || 1969–1985
|-
| Christoph Müller || 1985–1993
|-
| Dietmar Späth || 1993–2022
|-
| Johannes Kopp || sitt 2022
|}
== Dialäkt ==
Dr Dialäkt vun Muggesturm ghert zum [[Oberrheinalemannisch|Owerrhinalemannisch]]. Im Dialäkt vun Muggesturm sin mhd. ie, üe un uo monophthongiert, d. h. mer sait ''Bruuder'' statt 'Brueder' un ''miid'' statt 'mied'.
Muggesturm isch e Belegort vum [[Südwestdeutscher Sprachatlas|SSA]] gsii (RA-4).
== Bauwerk ==
* Katholischi Kirich „Maria Kinigin vun de Ängel“ (ingweit 1907)
* Evangelischi Kirich „Zum gute Hirt“ (ingweit 1953)
* Ehmoligi Neiapostolischi Kirich (1966)
* St. Margarethenkapell (10. Jh.)
<gallery widths="200">
Muggensturm-Maria Koenigin der Engel-12-gje.jpg|Katholischi Kirich
Ev Kirche Mugg.jpg|Evangelischi Kirich
NA Kirche Mugg.jpg|Ehmoligi Neiapostolischi Kirich
StMargaretheMuggensturm.jpg|St. Margarethenkapell
</gallery>
== Literatur ==
* Ernst Schneider: ''Muggensturm: Ein Dorf erinnert sich.'' twp druck + verlag, Muggensturm 1985.
* Christian Jung, Ernst Schneider: ''Tradition durch Erinnerung - Die Geschichte von Muggensturm.'' verlag regionalkultur, 2019, {{#isbn:978-3-95505-126-6}}
== Weblink ==
{{Commonscat|Muggensturm}}
* [https://www.muggensturm.de/ www.muggensturm.de]
== Fußnote ==
<references/>
{{Navigationsleiste Städte und Gemeinden im Landkreis Rastatt}}
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Ort (Landkreis Raschti)]]
l44akg7th2n8h79jh5bedi8vqv9c9cu
Ararat
0
83114
1085333
1011002
2026-06-18T11:41:01Z
Jcb
356
1085333
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Berg|NAME=Ararat|REGION-ISO=TR|BILD1=NEO ararat big.jpg|BESONDERHEITEN=höchsti Bärg vo der Türkei|NORMALWEG=|ERSCHLIESSUNG=|ERSTBESTEIGUNG=1829 dür e [[Friedrich Parrot]]|LETZTE ERUPTION=Juli 1840|ALTER=|GESTEIN=[[Andesit]] und [[Basalt]]|TYP=[[Schichtvulkan]]|LÄNGENGRAD=44/17/50/E|BILD=Mount Ararat and the Araratian plain (cropped).jpg|BREITENGRAD=39/42/7/N|SCHARTE=|SCHARTENHÖHE=3611|DOMINANZ-BEZUG=[[Schchara]]|DOMINANZ=379|GEBIRGE=[[Armenisches Hochland]]|LAGE=[[Ağrı (Provinz)|Provinz Ağrı]] ([[Türkei]])|HÖHE-BEZUG=TR|HÖHE=5137|BILDBESCHREIBUNG=Der Grösser u der chlyner Ararat vo Oste här|BILD1-BESCHREIBUNG=Satellitebild vom Ararat}}
{{Dialekt|Berndeutsch|Bärndütsch|Bärndütsch}}
Der Bärg '''Ararat''' (us em [[Hebräische Sprache|Hebräische]], entstanden us em [[Assyrien|assyrische]] ''[[Urartäisches Reich|Urartu]]''), me seit ihm ou der '''Gross Ararat''' ([[Türkische Sprache|türkisch]] Büyük A''ğrı Dağı,'' [[Armenische Sprache|armenisch]] Մասիս ''Masis'' oder Արարատ ''Ararat,'' [[Kurdische Sprache|kurdisch]] ''Çiyayê Agirî / Shaxi'', ou traditionell [[Persische Sprache|persisch]] كوه نوح, [[DIN 31635|DMG]] ''Kūh-e Nūḥ'', ‘Bärg Noah’), isch e schlafende [[Vulkan]] im [[Armenisches Hochland|Ararathochland]] z [[Ostanatolien|Oschtanatolie]]. Är steit ganz i der Neechi vo der [[Armenien|armenische]] Gränze, sowi der Gränze zum [[Iran]] u der [[Aserbaidschan|aserbaidschanische]] Exklave [[Autonome Republik Nachitschewan|Nachitschewan]]. Är isch mit 5137 [[Höhe über dem Meeresspiegel|m]]<ref name=":0">[https://www.erisi.com/gelisim/harita/trmap/fiziki.jpg Türkeikarte der Geographischen Fakultät der Universität Ankara]</ref> der höchschti [[Berg|Bärg]] uf em Gebiet vo der [[Türkei]]. Der kurdisch Name, ''Çiyayê Agirî'', bedütet ‘der füürig Bärg’ (''agir'' ‚Füür‘, ''çiya'' ‚Bärg‘).
Der chlyneri Nachberbärg, der '''Chly Ararat''' ([[Türkische Sprache|türkisch]] ''Küçük Ağrı Dağı'', [[Armenische Sprache|armenisch]] Սիս ''Sis''), isch 3896 m höch.<ref name=":0" /> Im Jahr 2004 sy beidi Araratbärge Teil von ne Nationalpark worde.
== Geologi u Usbruchsgschicht ==
Der letschti Usbruch vom Vulkan het 1840 stattgfunde. Daderby isch ds Dorf Ahora uf der Nordoschtsyte kabutt gange.<ref>Pointdexter, Joseph: ''Zwischen Himmel und Erde. Die 50 höchsten Gipfel.'' Könemann, Köln 1999, {{#isbn:3-8290-3561-6}}, Syte 77</ref>
== Mythos ==
Der [[Tanach]] u d [[Bibel]] verzelle das d [[Arche Noah]] nach der [[Sintflut|Sintfluet]] im Ararat Gebirge gstrandet isch. {{Bibel|1 Mose|8|4|ELB}}. D [[Vulgata]] redt hingäge vo de ''montes Armeniae,'' also de Bärge vo Armienie. I der [[Vulgata|Nova Vulgata]] het me das i ''montes Ararat'' also i d Bärge vo Ararat gänderet. Wüsseschaftlechi Belege für dä Bricht fählen allerdings. Einigei Autore säge, di biblischi Gschicht verwysi nid diräckt uf e Bärg Ararat, sondern allgemein uf ds [[Urartäisches Reich|Rych Urartu]], wo i den assyrische Keilschrifte glych gschribe wird.<ref>Tessa Hofmann: ''Annäherung an Armenien: Geschichte und Gegenwart.'' 2., aktualisierte und erg. Auflage. Beck, München 2006, {{#isbn:978-3-406-54136-0}}.</ref> Der [[Koran]] hingäge seit das der Landeplatz von Noah der Bärg ''Dschudi'' isch (Sure XI, 44), es isch alledings unklar öp sech’s bi däm Bärg um e [[Cudi Dağı|Cudi Daǧı]] handlet oder öp irgend en andere Bärg z Arabie chönnti gmeint sy.<ref>M. Streck: ''Djudī'' In: ''The Encyclopaedia of Islam. New Edition.'' Bd. 2, Brill, Leiden, Syte 572-573.</ref>
E geologischi Formation vom Ararat i der Neechi vom Gipfel mit em Name “[[Ararat-Anomalie|Ararat-Anomali]]” isch im 20. Jahrhundert dür Luftufnahme bekannt worde. Syt die Ufnahme us em Jahr 1949 sy bekannt worde, wird die Stell gärn mit de Überräschte vo der biblische Arche Noah i Verbindig bracht.
== Wappestryt ==
Ou we der Ararat hüt i der Türkei lyt, isch är ds [[Nationalsymbol]] vo de [[Armenier|Armene]], wo bis zum [[Völkermord an den Armeniern|Völkermord a de Armene]] 1915 ihre Sidligsruum um e Ararat hei gha. D Provinze vo de Armene hei zum [[Osmanisches Reich|Osmanische Rych]] ghört. Der Bärg isch im Staatswappe vo der Armenische SSR Abbildet gsi, genau so wi im Wappe vo Armenie. D Türkei het dergäge proteschtiert u druuf higwyse, dass der Bärg uf türkischem Bode steit u nid vo Armenie oder vo der [[Sowjetunion]] darf verynamt wärde. Der sowjetisch Usseminischter [[Andrei Andrejewitsch Gromyko|Gromyko]] het später mit em Hiwys konteret, im Gägesatz daderzue füehrt d Türkei der Mond i Form vonere Mondsichlen uf der Flagge, obwohl weder der Mond no e Teil dervo der Türkei ghört.<ref>Times online vom 15. April 2009: ''[https://www.thetimes.co.uk/ A promise of peace in the shadow of Ararat.]''</ref>
== Erstbestygig ==
Di erschti historisch beleiti Gipfelbestygig vom Grossen Ararat het am {{JULGREGDATUM|9|10|1829}}<ref>Ludwig Stieda: ''Parrot, Friedrich''. In: ''Allgemeine Deutsche Biographie'' (ADB). Band 25. Drucker & Humblot, Leipzig 1887, Syte 186-189 (hie Syte 188).</ref> stattgfunde. Es isch e chlyni Expedition gsi, wo vom [[Friedrich Parrot]] isch agfüehrt worde. Der Friedrich Parrot isch denzmal der Rektor vo der Universität Dorpat (hüt [[Tartu]], z [[Estland|Eschtland]]) gsi. Är isch begleitet worde vo sym armenische Füehrer [[Chatschatur Abowjan]], wo später isch bekannt worde als Romancier. Äbefalls derby gsi sy di beide russische Soldate der Alexei Sdorowenko u der Matwei Tschalpanow. Si sy us em 41. russische Jegerregiment gsi. U di beide Buure der Howhannes Ajwasjan u der Murad Poghosjan hei die Expedition äbefalls begleitet. Si sy us em Arkori cho. Dä Ort isch nid wyt vom Bärg ewäg.
Der [[James Bryce, 1. Viscount Bryce|James Bryce]] isch 1876 uf der Ararat ueche gchlädderet u het verzellt, das är uf 4000 m Höchi es Stück bearbeitets Holz gseh heig.
== Alpinismus ==
Syt em 2001 erloube di türkische Behörde under Uflage ne Gipfelbestygig für Ussländer. Me bruucht es Usnahmevisum. Das wird dür d Botschaft usgstellt u die bruucht d Gnämigung vom Tourismus- u em Verdeidigungsminischterium. Zuesätzlech wird ne Erloubnis vom türkische Bärgstygerberband gforderet. D Usstellig cha einigi Mönet duure.<ref name=":1">Joseph Pointdexter: ''Zwischen Himmel und Erde. Die 50 höchsten Gipfel.'' Könemann, Köln 1999, {{#isbn:3-8290-3561-6}}, Syte 78.</ref> Ds Visum muess mindischtens zäh Wuche vor der Abreis beatreit wärde. Nid erloub sy Individualturischte; jede Bärgstyger muess sech enere Gruppe aschliesse.<ref>Jörn Klare: ''[https://www.genios.de/presse-archiv/artikel/faz/20090409/0/frb200904091871251.html Hinauf zum Gipfel einer Maiestät.]'' In: Frankfurter Allgemeine Zeitung, 9. April 2009.</ref> Wäret de klimatisch günschtige Summermonet für d Bestygig finde sech zahlrychi Expeditionen am Bärg y. Meischtens stygt mer vo der Südsyte uf der Bärg. Usgangspunkt isch d Gränzstadt [[Doǧubeyazıt]], wo ne Fahrstrass zu der letschte Sidlig, em [[Kurden|kurdische]] Hirtedorf Eliköy, füehrt.<ref name=":1" /> Ds Basislager lyt uf 315 m ü. M. D Gipfelbestygig wird vom Lager I vo 4200 m gstartet. Näbe der gängige Südroute git’s no e Ost- u e Nordroute. D Nordroute führt vo der Stadt [[Aralık]] zum erschte Camp uf 2750 [[Höhe über dem Meeresspiegel|m]]. D Bestygig geit de vom Bärgsee Köp Gölü us. I de Mönet März bis Mai cha mer ou mit Ski uf der Bärg. “Viele empfinden den Ararat als sehr leichten Berg, zum Beispiel im Juni, Juli und August […] doch im Winter ist är total schwierig und kann sehr gefählich sein. Wir haben auch ein Rettungssteam. Wir haben schon ein paar Leute runtergebracht – Tote.” (Uussag vom kurdische Bärgfüehrer Kemal Çeven, wo lut eigeten Agabe scho 200 Mal uf em Bärg gsy isch.) (Jörn Klare)<ref>''Noahs Berg im Land der Kurden.'' SWR2 Feature am Sonntag, 6. Mai 2007.</ref> I de Wintermonet isch ds Klima am Bärg sehr unbeständig, wäge [[Schneesturm|Schneestürm]] chunt mer fasch nid uf der Bärg ueche.
<gallery>
Datei:Khor Virap.jpg|<center>Blick übere [[Kloster Chor Wirap|Chor Virap]] (Armenie) zum Ararat.
Datei:Ararat – summit seen from Armenia.jpg|<center>Asicht vo der Gipfelparti vo Oschte.
Datei:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|<center>Der Gross Ararat vo Doğubeyazıt (Türkei) us gseh.
Datei:Iğdırdan Ağrı Dağı.jpg|<center>Der Gross Ararat vo [[Iğdır]] (Türkei) us gseh.
Datei:MountArarat.jpg|<center>Der Gross Ararat vo Weschten
Datei:Mount Ararat and the Yerevan skyline.jpg|<center>Di armenischi Houptstadt [[Jerewan]] mit em Ararat im Hindergrund.
</gallery>
== Film ==
* A''ğrı Daǧı Efsanesi'' (“Die Legende vom Berg Ararat”), e Film vom türkische Filmregisseur [[Memduh Ün]] us em Jahr 1975, wo uf e glychnamig Roman vom [[Yaşar Kemal]] basiert
* ''Ararat,'' es Filmdrama vom kanadisch-armenisch Filmregisseur Atom Egoyan us em 2002, wo sech mit der Erinnerig a Völkermord a de Armene beschäftiget.
== Literatur ==
* H. Hoffmann: ''Der grosse Ararat und die Versuche zu seiner Besteigung.'' In: ''Mitteilungen des Vereins für Erdkunde in Leipzig.'' 1884, Syte 133-202 ([https://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/74186/1 digital.slub-dresden.de]).
* Friedrich Parrot: ''Reise zum Ararat.'' Berlin 1834 ([https://dspace.ut.ee/handle/10062/14425 dspace.utlib.ee]).
* Frank Westerman: ''Ararat – Pilgerreise eines Ungläubigen.'' (Übersetzt aus dem Niderländischen von Stefan Häring und Verena Kiefer), Links, Berlin 2008, {{#isbn:978-3-86153-487-7}}; erweiterte Taschenbuchauflage: Malik bei Piper, München 2010, {{#isbn:978-3-492-40380-1}}.
== Weblink ==
{{Commonscat|Mount Ararat|Ararat}}
== Quelle ==
<references />
{{Übersetzungshinweis|de|Ararat|dütsch|213010200}}
[[Kategorie:Bärg z Asie]]
[[Kategorie:Geografii vo dr Türkei]]
[[Kategorie:Ort im Alte Teschtamänt]]
[[Kategorie:Ort im Tanach]]
[[Kategorie:Vulkanismus]]
0fimeorfs3hn69igqs3rkosyzfespcc