ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 3340 391247 388457 2026-03-28T16:48:19Z DmitriVolnyi 57540 391247 wikitext text/x-wiki {{የሀገር መረጃ |ስም = ኦሰትሪያ |ሙሉ_ስም = Republik Österreich <br /> የኦሰትሪያ ሪፐብሊከ |ባንዲራ_ሥዕል =Flag of Austria.svg |ማኅተም_ሥዕል = Austria Bundesadler.svg |ባንዲራ_ስፋት = |መዝሙር = ''Land der Berge, Land am Strome''<br><br><center>[[File:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> |ካርታ_ሥዕል = Austria in its region.svg |ካርታ_መግለጫ_ፅሁፍ = |ዋና_ከተማ = [[ቪየና]] |የመንግስት_አይነት = ሪፐብሊክ |የመሪዎች_ማዕረግ = ፕሬዚዳንት <br /> ቻንስለር |የመሪዎች_ስም = [[ሃይንጽ ፊሸር]] <br /> [[ቨርነር ፋይማን]] |ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ጀርመንኛ]] |የገንዘብ_ስም = [[ዩሮ]] (€) |ታሪካዊ_ቀናት = [[ሐምሌ 20]] ቀን [[1947]]<br />(July 27, 1955 እ.ኤ.አ.) |ታሪካዊ_ክስተቶች = የተቋቋመ |የመሬት_ስፋት = 83,871 |የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 115 |ውሀ_ከመቶ = 1.7 |የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2018 እ.ኤ.አ. |የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 8.822.267 |የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 93 |ሰዓት_ክልል = +1 |የስልክ_መግቢያ = +43 |ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .at }} '''ኦስትሪያ''' ([[ጀርመንኛ]]፦ Österreich /ኦስተራይኽ/) የ[[አውሮጳ]] አገር ነው። ==ስም== ከ«ኦስትሪያ» በቀር የአገሩ ስያሜ በ[[አማርኛ]] ደግሞ '''ኦትሪሽ''' እና '''ነምሳ''' ተብሎዋል። «ኦስትሪያ» የ[[እንግሊዝኛ]] አጠራር የሚያሕል ሲሆን ከ[[ሮማይስጥ]] /አውስትሪያ/ የሚመጣ ነው። «ኦትሪሽ» የ[[ፈረንሳይኛ]] አጠራር ያንጸባርቃል፣ እሱም ደግሞ ከኗሪው ስም «ኦስተራይኽ» የመጣ ነው። የ«ኦስተራይኽ» ትርጓሜ በጀርመንኛ ማለት «ምሥራቃዊ ግዛት» ነው። ይህም የአገሩ ስም ከ[[988]] ዓ.ም. ጀምሮ ሆኗል። «ነምሳ» የሚለው ስያሜ ከአረብኛ «አን-ንምሳ» የደረሰ ሲሆን ይህም በድሮ [[ቱርክኛ]] «ነምጸ» በኩል ከ[[ስላቪክ ቋንቋዎች]] «ነምሲ» የተነሣ ነው። በስላቪክ ቋንቋዎች ግን፣ «ነምሲ» ማለት «ጀርመናዊ» ነው። የ[[ኦቶማን]] ቱርኮች የጠቀሙት ለጎረቤታቸው ጀርመናዊ መንግሥት ለ[[ኦስትሪያ-ሀንጋሪ]] ነበር። ከዚህ በላይ በመጀመርያ በስላቪክ ቋንቋዎች «ነምሲ» ማለት «ድዳ» ሲሆን በጊዜ ላይ «ስላቭኛ የማይናገር» ለማለት ስለ ሆነ የጀርመናውያን መጠሪያ ሆኖ ነበር።የ[[ናዚዝም]] ርዕዮተ ዓለም እና የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ዋና ጀማሪ አዶልፍ ሂትለር ተወልዶ ያደገው ኦስትሪያ ውስጥ ነበር። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[ሊበርታሪያኒዝም]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ፋሺዝም]] * [[ናዚዝም]] == አገናኞች == nfsioxejso5rhxfp5rydz2od9xj8ui5 391250 391247 2026-03-28T18:24:06Z Gyalmiso Honest 54087 አንድ ለውጥ [[Special:Diff/391247|391247]] ከ[[Special:Contributions/DmitriVolnyi|DmitriVolnyi]] ([[User talk:DmitriVolnyi|ውይይት]]) ገለበጠ 391250 wikitext text/x-wiki {{የሀገር መረጃ |ስም = ኦሰትሪያ |ሙሉ_ስም = Republik Österreich <br /> የኦሰትሪያ ሪፐብሊከ |ባንዲራ_ሥዕል =Flag of Austria.svg |ማኅተም_ሥዕል = Austria Bundesadler.svg |ባንዲራ_ስፋት = |መዝሙር = ''Land der Berge, Land am Strome''<br><br><center>[[File:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> |ካርታ_ሥዕል = Austria in its region.svg |ካርታ_መግለጫ_ፅሁፍ = |ዋና_ከተማ = [[ቪየና]] |የመንግስት_አይነት = ሪፐብሊክ |የመሪዎች_ማዕረግ = ፕሬዚዳንት <br /> ቻንስለር |የመሪዎች_ስም = [[ሃይንጽ ፊሸር]] <br /> [[ቨርነር ፋይማን]] |ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ጀርመንኛ]] |የገንዘብ_ስም = [[ዩሮ]] (€) |ታሪካዊ_ቀናት = [[ሐምሌ 20]] ቀን [[1947]]<br />(July 27, 1955 እ.ኤ.አ.) |ታሪካዊ_ክስተቶች = የተቋቋመ |የመሬት_ስፋት = 83,871 |የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 115 |ውሀ_ከመቶ = 1.7 |የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2018 እ.ኤ.አ. |የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 8.822.267 |የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 93 |ሰዓት_ክልል = +1 |የስልክ_መግቢያ = +43 |ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .at }} '''ኦስትሪያ''' ([[ጀርመንኛ]]፦ Österreich /ኦስተራይኽ/) የ[[አውሮጳ]] አገር ነው። ==ስም== ከ«ኦስትሪያ» በቀር የአገሩ ስያሜ በ[[አማርኛ]] ደግሞ '''ኦትሪሽ''' እና '''ነምሳ''' ተብሎዋል። «ኦስትሪያ» የ[[እንግሊዝኛ]] አጠራር የሚያሕል ሲሆን ከ[[ሮማይስጥ]] /አውስትሪያ/ የሚመጣ ነው። «ኦትሪሽ» የ[[ፈረንሳይኛ]] አጠራር ያንጸባርቃል፣ እሱም ደግሞ ከኗሪው ስም «ኦስተራይኽ» የመጣ ነው። የ«ኦስተራይኽ» ትርጓሜ በጀርመንኛ ማለት «ምሥራቃዊ ግዛት» ነው። ይህም የአገሩ ስም ከ[[988]] ዓ.ም. ጀምሮ ሆኗል። «ነምሳ» የሚለው ስያሜ ከአረብኛ «አን-ንምሳ» የደረሰ ሲሆን ይህም በድሮ [[ቱርክኛ]] «ነምጸ» በኩል ከ[[ስላቪክ ቋንቋዎች]] «ነምሲ» የተነሣ ነው። በስላቪክ ቋንቋዎች ግን፣ «ነምሲ» ማለት «ጀርመናዊ» ነው። የ[[ኦቶማን]] ቱርኮች የጠቀሙት ለጎረቤታቸው ጀርመናዊ መንግሥት ለ[[ኦስትሪያ-ሀንጋሪ]] ነበር። ከዚህ በላይ በመጀመርያ በስላቪክ ቋንቋዎች «ነምሲ» ማለት «ድዳ» ሲሆን በጊዜ ላይ «ስላቭኛ የማይናገር» ለማለት ስለ ሆነ የጀርመናውያን መጠሪያ ሆኖ ነበር።የ[[ናዚዝም]] ርዕዮተ ዓለም እና የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ዋና ጀማሪ አዶልፍ ሂትለር ተወልዶ ያደገው ኦስትሪያ ውስጥ ነበር። {{በአውሮፓ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}} {{መዋቅር-መልክዐምድር}} [[መደብ:ኦስትሪያ]] 28qe70a7pq59m8sh7trzlkrs7dtwzm2 0 3499 391248 388791 2026-03-28T16:48:37Z DmitriVolnyi 57540 391248 wikitext text/x-wiki {{የሀገር መረጃ| ስም = ስሎቬኒያ| ሙሉ_ስም = Republika Slovenija <br /> የስሎቬኒያ ሪፐብሊከ| ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Slovenia.svg| ማኅተም_ሥዕል = Coat of Arms of Slovenia.svg| መዝሙር = ''Zdravljica'' <br><br><center>[[File:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>| ካርታ_ሥዕል = Slovenia in its region.svg| ዋና_ከተማ = [[ልዩብልያና]]| ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ስሎቬንኛ]]| የመንግስት_አይነት = ፓርለሜንታዊ ሪፐብሊከ| የመሪዎች_ማዕረግ = ፕሬዚዳንት <br /> ጠቅላይ ሚኒስትር| የመሪዎች_ስም = [[ዳኒሎ ቲውርክ]] <br /> [[ቦሩት ፓሖር]]| ታሪካዊ_ቀናት =[[ሰኔ 18]] ቀን [[1983]] <br />(June 25, 1991 እ.ኤ.አ.)| ታሪካዊ_ክስተቶች = የነጻነት ቀን| የመሬት_ስፋት = 20,273| የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 150| የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 2,065,895| የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2017 እ.ኤ.አ.| የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 144| የገንዘብ_ስም = [[ዩሮ]] (€)| ሰዓት_ክልል = +1| የስልክ_መግቢያ = +386| ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .si}} [[በዩጎዝላቪያ መፍረስ ጊዜ ጦርነቶች|ግዛቱ በዘመናዊ መልክ ከዩጎዝላቪያ ጦርነቶች በኋላ ብቅ አለ።]] == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[ሊበርታሪያኒዝም]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ፋሺዝም]] * [[ናዚዝም]] == አገናኞች == ckd5penoqe810kib8mqfuibj8gg0p4n 391252 391248 2026-03-28T18:25:34Z Gyalmiso Honest 54087 አንድ ለውጥ [[Special:Diff/391248|391248]] ከ[[Special:Contributions/DmitriVolnyi|DmitriVolnyi]] ([[User talk:DmitriVolnyi|ውይይት]]) ገለበጠ 391252 wikitext text/x-wiki {{የሀገር መረጃ| ስም = ስሎቬኒያ| ሙሉ_ስም = Republika Slovenija <br /> የስሎቬኒያ ሪፐብሊከ| ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Slovenia.svg| ማኅተም_ሥዕል = Coat of Arms of Slovenia.svg| መዝሙር = ''Zdravljica'' <br><br><center>[[File:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>| ካርታ_ሥዕል = Slovenia in its region.svg| ዋና_ከተማ = [[ልዩብልያና]]| ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ስሎቬንኛ]]| የመንግስት_አይነት = ፓርለሜንታዊ ሪፐብሊከ| የመሪዎች_ማዕረግ = ፕሬዚዳንት <br /> ጠቅላይ ሚኒስትር| የመሪዎች_ስም = [[ዳኒሎ ቲውርክ]] <br /> [[ቦሩት ፓሖር]]| ታሪካዊ_ቀናት =[[ሰኔ 18]] ቀን [[1983]] <br />(June 25, 1991 እ.ኤ.አ.)| ታሪካዊ_ክስተቶች = የነጻነት ቀን| የመሬት_ስፋት = 20,273| የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 150| የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 2,065,895| የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2017 እ.ኤ.አ.| የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 144| የገንዘብ_ስም = [[ዩሮ]] (€)| ሰዓት_ክልል = +1| የስልክ_መግቢያ = +386| ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .si}} [[በዩጎዝላቪያ መፍረስ ጊዜ ጦርነቶች|ግዛቱ በዘመናዊ መልክ ከዩጎዝላቪያ ጦርነቶች በኋላ ብቅ አለ።]] == የውጭ መያያዣዎች == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si]. Your gateway to information on Slovenia. * [http://www.vlada.si/en/ Government of the Republic of Slovenia] * [http://www.slovenia.info ስሎቬኒያ] {{በአውሮፓ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}} {{መዋቅር-መልክዐምድር}} [[መደብ:የአውሮፓ አገራት]] n0pwnx45ht81m7fcu8d47pz3twtznud 0 3500 391246 385570 2026-03-28T16:46:55Z DmitriVolnyi 57540 391246 wikitext text/x-wiki {{የሀገር መረጃ| ስም = ስዊዘርላንድ| ሙሉ_ስም = Confoederatio Helvetica<br /> Schweizerische Eidgenossenschaft<br />Confédération suisse<br />Confederazione Svizzera<br />Confederaziun svizra<br /> የስዊዘርላንድ ኮንፌዴሬሽን| ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Switzerland (Pantone).svg| ማኅተም_ሥዕል = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg| ካርታ_ሥዕል = Europe-Switzerland.svg| መዝሙር =<br>"Schweizerpsalm" - ጀርመንኛ<br>"Cantique Suisse" - ፈረንሳይኛ<br>"Salmo Svizzero" - ጣሊያንኛ<br>"Psalm Svizzer" - ሮማንሽኛ<br><center>[[File:Swiss Psalm (official instrumental).ogg]]</center>| ዋና_ከተማ = [[በርን]]| ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ጀርመንኛ]]<br />[[ፈረንሣይኛ]]<br />[[ጣልያንኛ]]<br />[[ሮማንሽ]]| የመሪዎች_ማዕረግ = የስዊዝ ብሔራዊ ካውንስል ፕሬዚዳንት | የመሪዎች_ስም = [[ሲሞኒታ ሶማሩጋ]]| ታሪካዊ_ቀናት = [[ነሐሴ 1]] ቀን [[1283]] <br />(1 August 1291 እ.ኤ.አ.)| ታሪካዊ_ክስተቶች = ተመሠረተ| የመሬት_ስፋት = 41,285| የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 132| ውሀ_ከመቶ = 4.2| የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 8,482,152| የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2017 እ.ኤ.አ.| የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 96| የገንዘብ_ስም = የሰዊዝ ፍራንክ| ሰዓት_ክልል = +1| የስልክ_መግቢያ = +41| ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .ch }}ስዊዘርላንድ፣ በይፋ የስዊስ ኮንፌዴሬሽን፣ በምዕራብ፣ መካከለኛው እና ደቡብ አውሮፓ መገናኛ ላይ ያለ ወደብ የለሽ ሀገር ነች። አገሪቱ በ26 ካንቶን የተዋቀረች የፌደራል ሪፐብሊክ ነች፣ በበርን ላይ የተመሰረተ የፌዴራል ባለስልጣናት ያሏት። ስዊዘርላንድ በደቡብ ከጣሊያን፣ በምዕራብ ከፈረንሳይ፣ በሰሜን ከጀርመን እና በምስራቅ በሊችተንስታይን ትዋሰናለች። በጂኦግራፊያዊ ሁኔታ በስዊስ ፕላቶ፣ በአልፕስ ተራሮች እና በጁራ መካከል የተከፋፈለ ሲሆን በአጠቃላይ 41,285 ኪ.ሜ. (15,940 ካሬ ማይል) እና የመሬቱ ስፋት 39,997 ኪ.ሜ. (15,443 ካሬ ማይል) ይሸፍናል። ምንም እንኳን የአልፕስ ተራሮች የግዛቱን ትልቁን ቦታ ቢይዙም በግምት 8.5 ሚሊዮን የሚሆነው የስዊዘርላንድ ህዝብ በአብዛኛው በደጋው ላይ ያተኮረ ነው ፣ ትላልቅ ከተሞች እና ኢኮኖሚያዊ ማዕከሎች ባሉበት ፣ ከእነዚህም መካከል ዙሪክ ፣ጄኔቫ ፣ ባዝል እና ላውዛን ናቸው። እነዚህ ከተሞች እንደ WTO፣ WHO፣ ILO፣ የዓለም አቀፍ ኦሊምፒክ ኮሚቴ መቀመጫ፣ የፊፋ ዋና መሥሪያ ቤት፣ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሁለተኛ ትልቁ ጽሕፈት ቤት እንዲሁም የባንኩ ዋና መሥሪያ ቤቶች ያሉባቸው በርካታ የዓለም አቀፍ ድርጅቶች ቢሮዎች ናቸው። ለአለም አቀፍ ሰፈራዎች. የስዊዘርላንድ ዋና ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያዎችም በእነዚህ ከተሞች ውስጥ ይገኛሉ። በመካከለኛው ዘመን መገባደጃ ላይ የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን መመስረት የተገኘው በኦስትሪያ እና በቡርገንዲ ላይ በተደረጉ ተከታታይ ወታደራዊ ስኬቶች ነው። የስዊዘርላንድ ከቅድስት ሮማን ግዛት ነፃ ወጥታ በ1648 በዌስትፋሊያ ሰላም ውስጥ በይፋ እውቅና አገኘ። እ.ኤ.አ. የ 1291 የፌዴራል ቻርተር በስዊዘርላንድ ብሔራዊ ቀን የሚከበረው የስዊዘርላንድ መስራች ሰነድ ነው። ከ 16 ኛው ክፍለ ዘመን ተሐድሶ ጀምሮ ስዊዘርላንድ የታጠቁ የገለልተኝነት ፖሊሲን ጠብቃለች; ከ 1815 ጀምሮ ዓለም አቀፍ ጦርነት አላደረገም እና እስከ 2002 ድረስ የተባበሩት መንግስታትን አልተቀላቀለችም. ቢሆንም, ንቁ የውጭ ፖሊሲን ይከተላል. በአለም አቀፍ የሰላም ግንባታ ሂደቶች ውስጥ በተደጋጋሚ ይሳተፋል። ስዊዘርላንድ የቀይ መስቀል መፍለቂያ ናት፣ በዓለም ካሉት አንጋፋ እና ታዋቂ የሰብአዊ ድርጅቶች አንዱ ነው። እሱ የአውሮፓ ነፃ ንግድ ማህበር መስራች አባል ነው ፣ ግን በተለይም የአውሮፓ ህብረት ፣ የአውሮፓ ኢኮኖሚ ወይም የዩሮ ዞን አካል አይደለም ። ሆኖም በ Schengen አካባቢ እና በአውሮፓ ነጠላ ገበያ በሁለትዮሽ ስምምነቶች ይሳተፋል። ስዊዘርላንድ በአራቱ ዋና ዋና የቋንቋ እና የባህል ክልሎች፡ ጀርመንኛ፣ ፈረንሣይኛ፣ ጣልያንኛ እና ሮማንሽ እንደተገለፀው የጀርመን እና የፍቅር አውሮጳ መስቀለኛ መንገድን ትይዛለች። ምንም እንኳን አብዛኛው ህዝብ ጀርመንኛ ተናጋሪ ቢሆንም የስዊዘርላንድ ብሄራዊ ማንነት ግንኙነቱ የጋራ ታሪካዊ ዳራ፣ የጋራ እሴቶች እንደ ፌዴራሊዝም እና ቀጥተኛ ዲሞክራሲ እንዲሁም የአልፓይን ተምሳሌትነት ነው። በቋንቋ ልዩነት ምክንያት ስዊዘርላንድ በተለያዩ የአፍ መፍቻ ስሞች ትታወቃለች፡ Schweiz [ˈʃvaɪts] (ጀርመንኛ);[ማስታወሻ 5] ስዊስ [sɥis(ə)] (ፈረንሳይኛ); Svizzera [ˈzvittsera] (ጣሊያን); እና Svizra [ˈʒviːtsrɐ፣ ˈʒviːtsʁɐ] (ሮማንሽ)። በሳንቲሞች እና ማህተሞች ላይ፣ የላቲን ስም፣ Confoederatio Helvetica - በተደጋጋሚ ወደ "ሄልቬቲያ" የሚታጠረው - ከአራቱ ብሄራዊ ቋንቋዎች ይልቅ ጥቅም ላይ ይውላል። የበለጸገች አገር፣ በአዋቂ ሰው ከፍተኛው ስምንተኛ-ከፍተኛ የነፍስ ወከፍ ጠቅላላ የአገር ውስጥ ምርት አላት፤ እንደ የግብር ቦታ ተቆጥሯል ። እሱ በአንዳንድ ዓለም አቀፍ መለኪያዎች ፣ ኢኮኖሚያዊ ተወዳዳሪነት እና የሰው ልማትን ጨምሮ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ይገኛል። እንደ ዙሪክ ፣ጄኔቫ እና ባዝል ያሉ ከተሞቿ ምንም እንኳን በአለም ላይ ከፍተኛ የኑሮ ውድነት ቢኖራቸውም በኑሮ ጥራት ከአለም ከፍተኛ ደረጃ ላይ ይገኛሉ። እ.ኤ.አ. በ2020፣ አይኤምዲ የሰለጠነ ሰራተኞችን በመሳብ ስዊዘርላንድን ቀዳሚ አድርጓል። WEF በዓለም አቀፍ ደረጃ አምስተኛውን ተወዳዳሪ አገር አስቀምጧል == ሥርወ ቃል == የእንግሊዝኛው ስም ስዊዘርላንድ በ 16 ኛው እስከ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ጥቅም ላይ የዋለ ለስዊስ ሰው ጊዜ ያለፈበት ቃል ስዊዘርላንድን የያዘ ውህድ ነው። የእንግሊዘኛ ቅፅል ስዊስ ከፈረንሣይ ስዊስ የተገኘ ብድር ነው፣ እሱም ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ጥቅም ላይ ይውላል። ስዊዘርላንድ የሚለው ስም ከአለማኒክ ሽዊዘር የመጣ ነው፣ በመነሻውም የሽዊዝ ነዋሪ እና ተዛማጅ ግዛቱ፣ ከዋልድስተቴ ካንቶኖች አንዱ የሆነው የብሉይ ስዊስ ኮንፌዴሬሽን አስኳል ነው። ስዊዘርላንድ ከ 14 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ጥቅም ላይ የዋለው "ኮንፌዴሬቶች" ከሚለው ቃል ጎን ለጎን ከ 1499 የስዋቢያን ጦርነት በኋላ ስዊዘርላንድ ለራሳቸው ስም መቀበል ጀመሩ ። የስዊዘርላንድ የመረጃ ኮድ፣ CH፣ ከላቲን Confoederatio Helvetica (እንግሊዝኛ፡ Helvetic Confederation) የተገኘ ነው። ሽዊዝ የሚለው ስም እራሱ ለመጀመሪያ ጊዜ የተመሰከረው በ972 ነው፣ እንደ ኦልድ ሃይ ጀርመናዊ ስዊትስ፣ በመጨረሻም ምናልባት ከስዊድን 'ለመቃጠል' ( Old Norse Sviða 'tosing, burn') የተቃጠለውን እና የተጸዳውን የደን ቦታ በመጥቀስ ከስዊድን ጋር ይዛመዳል። ለመገንባት. ይህ ስም በካንቶን የበላይነት ወደሚገኝበት አካባቢ ተስፋፋ እና ከ 1499 የስዋቢያን ጦርነት በኋላ ቀስ በቀስ ለመላው ኮንፌዴሬሽን ጥቅም ላይ መዋል ጀመረ። የስዊዝ ጀርመናዊው የአገሪቷ ስም ሽዊዝ ከካንቶን እና ሰፈራው ጋር ተመሳሳይ ነው ፣ ግን የተወሰነውን አንቀፅ በመጠቀም (d'Schwiz for the Confederation ፣ ግን በቀላሉ Schwyz ለካንቶን እና ከተማ) ይለያል። ረጅም [iː] የስዊዘርላንድ ጀርመን በታሪካዊ እና ዛሬም ብዙ ጊዜ ⟨y⟩ ከ ⟨ii⟩ ይልቅ ⟨y⟩ ይጽፋል፣ የሁለቱን ስሞች የመጀመሪያ ማንነት በጽሁፍም ይጠብቃል። የላቲን ስም Confoederatio Helvetica neologised ነበር እና በ 1848 የፌዴራል ግዛት ምስረታ በኋላ ቀስ በቀስ አስተዋወቀ, ወደ ናፖሊዮን ሄልቬቲክ ሪፐብሊክ ወደ ኋላ harking, 1879 ጀምሮ ሳንቲሞች ላይ ታየ, 1902 ውስጥ የፌዴራል ቤተ መንግሥት ላይ የተጻፈው እና 1948 በኋላ ኦፊሴላዊ ማኅተም ጥቅም ላይ (1948) ለምሳሌ የ ISO የባንክ ኮድ "CHF" ለስዊስ ፍራንክ እና የሀገሪቱ ከፍተኛ ደረጃ ጎራ ".ch" ሁለቱም ከስቴቱ የላቲን ስም የተወሰዱ ናቸው)። ሄልቬቲካ ከሮማውያን ዘመን በፊት በስዊዘርላንድ አምባ ላይ ከሚኖረው ከሄልቬቲ የተገኘ የጋሊሽ ጎሳ ነው። ሄልቬቲያ በ 17 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊስ ኮንፌዴሬሽን ብሔራዊ ሰው ሆኖ በ 1672 በጆሃን ካስፓር ዌይሰንባክ ተውኔት ታየ == ታሪክ == በአካባቢው በጣም የታወቁት የባህል ጎሳዎች ከኒውቸቴል ሀይቅ በስተሰሜን በሚገኘው በላ ቴኔ አርኪኦሎጂካል ቦታ የተሰየሙት የሃልስታት እና የላ ቴኔ ባህሎች አባላት ነበሩ። የላ ቴኔ ባህል ያደገው እና ​​ያደገው በኋለኛው የብረት ዘመን ከ450 ዓክልበ. አካባቢ ነው፣ ምናልባትም በግሪክ እና ኢትሩስካን ስልጣኔዎች በተወሰነ ተጽእኖ ስር ሊሆን ይችላል። በስዊስ ክልል ውስጥ ካሉት በጣም አስፈላጊ የጎሳ ቡድኖች አንዱ ሄልቬቲ ነው። በጀርመናዊ ጎሳዎች በየጊዜው ትንኮሳ በደረሰበት በ58 ዓክልበ ሄልቬቲ የስዊዝ አምባን ትቶ ወደ ምዕራብ ጋሊያ ለመሰደድ ወስኗል፣ነገር ግን የጁሊየስ ቄሳር ጦር ዛሬ በምስራቅ ፈረንሳይ በሚገኘው የቢብራክቴ ጦርነት በማሳደድ አሸነፋቸው። ወደ መጀመሪያው የትውልድ አገሩ ። በ15 ከክርስቶስ ልደት በፊት፣ አንድ ቀን ሁለተኛው የሮማ ንጉሠ ነገሥት የሆነው ጢባርዮስ እና ወንድሙ ድሩሰስ የአልፕስ ተራሮችን ድል አድርገው ከሮም ግዛት ጋር አዋህደው ያዙ። በሄልቬቲ የተያዘው አካባቢ - የኋለኛው Confoederatio Helvetica ስሞች - በመጀመሪያ የሮማ ጋሊያ ቤልጂካ ግዛት እና ከዚያም የጀርመኒያ የላቀ አውራጃ አካል ሆነ ፣ የዘመናዊው ስዊዘርላንድ ምስራቃዊ ክፍል ደግሞ ወደ ሮማ ግዛት ሬቲያ ተቀላቀለ። በጥንት ዘመን መጀመሪያ አካባቢ ሮማውያን ቪንዶኒሳ የሚባል ትልቅ የጦር ካምፕ ጠብቀው ቆይተዋል፣ አሁን በአሬ እና ሬውስ ወንዞች መጋጠሚያ ላይ፣ የብሩግ ወጣ ገባ በሆነችው በዊንዲሽ ከተማ አቅራቢያ ውድመት ደረሰ። የመጀመሪያው እና ሁለተኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም በስዊዘርላንድ አምባ ላይ ለሚኖሩ ህዝቦች የብልጽግና ዘመን ነበር። እንደ Aventicum፣ Iulia Equestris እና Augusta Raurica ያሉ በርካታ ከተሞች እጅግ አስደናቂ መጠን ላይ ደርሰዋል፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ የግብርና ግዛቶች (Villae rusticae) በገጠር ተመስርተዋል። በ260 ዓ.ም አካባቢ፣ ከራይን በስተሰሜን ያለው የአግሪ ዲኩሜትስ ግዛት መውደቅ የዛሬዋን ስዊዘርላንድ ወደ ኢምፓየር ድንበር ምድር ቀይሯታል። በአላማኒ ጎሳዎች ተደጋጋሚ ወረራ የሮማውያንን ከተሞች እና ኢኮኖሚ ውድመት አስከትሏል፣ ይህም ህዝቡ በሮማውያን ምሽጎች አቅራቢያ መጠለያ እንዲያገኝ አስገድዶ ነበር፣ ለምሳሌ በኦገስታ ራውሪካ አቅራቢያ እንደ ካስትራም ራውራሰንስ። ኢምፓየር በሰሜን ድንበር (ዶና-ኢለር-ራይን-ሊምስ ተብሎ የሚጠራው) ሌላ የመከላከያ መስመር ገነባ። አሁንም በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ፣ የጨመረው የጀርመን ግፊት ሮማውያን የመስመር መከላከያ ጽንሰ-ሐሳብን እንዲተዉ አስገደዳቸው። የስዊዘርላንድ አምባ በመጨረሻ ለጀርመን ጎሳዎች መኖሪያ ክፍት ሆነ። [[ስዕል:Bundesbrief.jpg|thumb|በ 13 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊስ ሕገ መንግሥት]] በመካከለኛው ዘመን መጀመሪያ ከ 4 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ጀምሮ የዘመናዊቷ ስዊዘርላንድ ምዕራባዊ ስፋት የቡርጋንዲን ነገሥታት ግዛት አካል ነበር። አለማኒ በ 5 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊዝ አምባን እና በ 8 ኛው ክፍለ ዘመን የአልፕስ ተራሮች ሸለቆዎችን ሰፈረ ፣ አልማንኒያ ፈጠረ። የአሁኗ ስዊዘርላንድ ስለዚህ በአሌማንኒያ እና በቡርገንዲ ግዛቶች መካከል ተከፈለች። በ 504 ዓ.ም ክሎቪስ 1 በአለማኒ ላይ በቶልቢያክ ድል እና በኋላም የቡርጋንዳውያን የፍራንካውያን የበላይነትን ተከትሎ በ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አካባቢው ሁሉ የተስፋፉ የፍራንካውያን ግዛት አካል ሆነ። በቀሪው 6ኛው፣ 7ኛው እና 8ኛው ክፍለ ዘመን፣ የስዊስ ክልሎች በፍራንካውያን የበላይነት (በሜሮቪንግያን እና ካሮሊንግያን ስርወ መንግስት) ቀጥለዋል። ነገር ግን በሻርለማኝ ስር ከተስፋፋ በኋላ የፍራንካውያን ኢምፓየር በ 843 በቬርዱን ስምምነት ተከፋፈለ። የአሁኗ ስዊዘርላንድ ግዛቶች በመካከለኛው ፍራንሢያ እና በምስራቅ ፍራንሢያ ተከፋፈሉ በ1000 ዓ.ም አካባቢ በቅድስት ሮማ ግዛት ሥር እስኪቀላቀሉ ድረስ። እ.ኤ.አ. በ1200፣ የስዊዘርላንድ አምባ የሳቮይ፣ የዛህሪንገር፣ የሀብስበርግ እና የኪበርግ ቤቶችን ግዛቶች ያካትታል። አንዳንድ ክልሎች (Uri፣ Schwyz፣ Unterwalden፣ በኋላ ዋልድስተተን በመባል የሚታወቁት) ኢምፓየር በተራራ መተላለፊያዎች ላይ ቀጥተኛ ቁጥጥር እንዲደረግ የኢምፔሪያል አፋጣኝ ፍቃድ ተሰጥቷቸዋል። በ1263 የኪበርግ ሥርወ መንግሥት ወድቋል። በ1264 ዓ.ም. የሀብስበርግ መንግሥት በንጉሥ ሩዶልፍ (በ1273 የቅዱስ ሮማ ንጉሠ ነገሥት) የኪይበርግ መሬቶችን በመያዝ ግዛታቸውን እስከ ምሥራቃዊው የስዊስ አምባ ድረስ ያዙ።የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን በመካከለኛው የአልፕስ ተራሮች ሸለቆ ማህበረሰቦች መካከል ጥምረት ነበር። በተለያዩ ካንቶኖች በሚገኙ መኳንንት እና ፓትሪሻኖች የሚመራው ኮንፌዴሬሽን የጋራ ፍላጎቶችን ማስተዳደር እና ጠቃሚ በሆኑ የተራራ ንግድ መስመሮች ላይ ሰላምን አረጋግጧል። በ1291 የወጣው የፌደራል ቻርተር በኡሪ፣ ሽዊዝ እና ዩንተርዋልደን የገጠር ማህበረሰቦች መካከል የተስማማው የኮንፌዴሬሽኑ መስራች ሰነድ ነው፣ ምንም እንኳን ተመሳሳይ ጥምረት ከብዙ አሥርተ ዓመታት በፊት የነበረ ቢሆንም። እ.ኤ.አ. በ 1353 ሦስቱ ኦሪጅናል ካንቶኖች ከግላሩስ እና ዙግ እና ከሉሰርን ፣ ዙሪክ እና የበርን ከተማ ግዛቶች ጋር ተቀላቅለው እስከ 15ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ድረስ የነበረውን የስምንት ግዛቶችን “አሮጌ ኮንፌዴሬሽን” ፈጠሩ። መስፋፋቱ ለኮንፌዴሬሽኑ ሥልጣንና ሀብት እንዲጨምር አድርጓል። እ.ኤ.አ. በ 1460 ፣ ኮንፌዴሬቶች አብዛኛው ግዛት ከራይን በስተደቡብ እና በምዕራብ እስከ አልፕስ እና የጁራ ተራሮች ፣ በተለይም በ 1470 ዎቹ ውስጥ በቻርልስ ዘ ቦልድ ኦፍ ቡርጋንዲ ላይ ከሀብስበርግ (የሴምፓች ጦርነት ፣ የናፍልስ ጦርነት) ድል በኋላ ። እና የስዊዘርላንድ ቅጥረኞች ስኬት. እ.ኤ.አ. በ1499 ከስዋቢያን ንጉሠ ነገሥት ማክስሚሊያን 1ኛ የስዋቢያን ሊግ ጋር በስዊዘርላንድ በተደረገው ጦርነት በስዊዘርላንድ የተቀዳጀው ድል በቅድስት ሮማ ኢምፓየር ውስጥ ነፃነትን አስገኝቷል። በ 1501 ባዝል እና ሻፍሃውሰን የድሮውን የስዊስ ኮንፌዴሬሽን ተቀላቀለ።የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን በነዚህ ቀደምት ጦርነቶች የማይሸነፍ ዝና አግኝቷል፣ነገር ግን የኮንፌዴሬሽኑ መስፋፋት እ.ኤ.አ. በ1515 በስዊዘርላንድ በማሪኛኖ ጦርነት ሽንፈት ገጥሞታል። ይህ የስዊዘርላንድ ታሪክ “ጀግና” እየተባለ የሚጠራውን ዘመን አበቃ። በአንዳንድ ካንቶኖች የዝዊንጊ ተሐድሶ ስኬት በ1529 እና ​​1531 (የካፔል ጦርነቶች) በካንቶናዊ መካከል የሃይማኖት ግጭቶች እንዲፈጠሩ አድርጓል። በ1648 በዌስትፋሊያ ሰላም፣ የአውሮፓ አገሮች ስዊዘርላንድ ከቅድስት ሮማ ግዛት ነፃ መውጣቷንና ገለልተኝነቷን የተገነዘቡት ከእነዚህ የውስጥ ጦርነቶች ከአንድ መቶ ከሚበልጡ ዓመታት በኋላ ነበር። በስዊዘርላንድ የጥንት ዘመናዊ ጊዜ ውስጥ የፓትሪያል ቤተሰቦች እያደገ የመጣው አምባገነንነት ከሠላሳ ዓመታት ጦርነት በኋላ ከደረሰው የገንዘብ ችግር ጋር ተዳምሮ በ 1653 የስዊዝ የገበሬዎች ጦርነት ምክንያት ሆኗል ። ከዚህ ትግል በስተጀርባ በካቶሊክ መካከል የተፈጠረው ግጭት ። እና የፕሮቴስታንት ካንቶኖች በ 1656 በቪልመርገን የመጀመሪያ ጦርነት እና በቶገንበርግ ጦርነት (ወይም የቪልመርገን ሁለተኛ ጦርነት) በ 1712 ተጨማሪ ብጥብጥ ፈነዳ። === ናፖሊዮን ዘመን === በ1798 አብዮታዊው የፈረንሳይ መንግስት ስዊዘርላንድን ወረረ እና አዲስ የተዋሃደ ህገ መንግስት ደነገገ። ይህም የአገሪቱን መንግሥት ያማከለ፣ ካንቶኖቹን በሚገባ በማጥፋት፣ በተጨማሪም ሙልሃውሰን ፈረንሳይን ተቀላቀለ እና የቫልቴሊና ሸለቆ ከስዊዘርላንድ በመለየት የሲሳልፓይን ሪፐብሊክ አካል ሆነ። ሄልቬቲክ ሪፐብሊክ በመባል የሚታወቀው አዲሱ አገዛዝ በጣም ተወዳጅ አልነበረም. ወራሪ የውጭ ጦር የዘመናት ወግ ገድቦና አጠፋው፤ ስዊዘርላንድ ከፈረንሳይ ሳተላይት ግዛት ያለፈ ነገር አልነበረም። እ.ኤ.አ. በሴፕቴምበር 1798 የኒድዋልደን አመፅ የፈረንሣይ ኃይለኛ አፈና የፈረንሳይ ጦር ጨቋኝ መገኘት እና የአካባቢው ህዝብ ወረራውን የመቋቋም ምሳሌ ነበር። በፈረንሳይና በተቀናቃኞቿ መካከል ጦርነት በፈነዳበት ጊዜ የሩሲያና የኦስትሪያ ኃይሎች ስዊዘርላንድን ወረሩ። ስዊዘርላንድ በሄልቬቲክ ሪፐብሊክ ስም ከፈረንሳይ ጋር ለመፋለም ፈቃደኛ አልሆነም። እ.ኤ.አ. በ 1803 ናፖሊዮን በፓሪስ ከሁለቱም ወገኖች መሪ የስዊስ ፖለቲከኞች ስብሰባ አዘጋጀ ። የሽምግልና ህግ ውጤቱ ነው፣ እሱም የስዊስ ራስን በራስ የማስተዳደርን ባብዛኛው ወደነበረበት ይመልሳል እና የ19 ካንቶን ኮንፌዴሬሽን አስተዋወቀ። ከአሁን በኋላ፣ አብዛኛው የስዊስ ፖለቲካ የካንቶኖችን ራስን በራስ የማስተዳደር ባህል ከማዕከላዊ መንግስት ፍላጎት ጋር ማመጣጠን ያሳስበዋል። እ.ኤ.አ. በ 1815 የቪየና ኮንግረስ የስዊስ ነፃነትን ሙሉ በሙሉ እንደገና አቋቋመ ፣ እናም የአውሮፓ ኃያላን የስዊስ ገለልተኝነቶችን በቋሚነት እውቅና ለመስጠት ተስማምተዋል። የስዊዘርላንድ ወታደሮች በጌታ ከበባ ሲዋጉ እስከ 1860 ድረስ የውጭ መንግስታትን አገልግለዋል። ስምምነቱ ስዊዘርላንድ የቫሌይስ፣ የኒውቸቴል እና የጄኔቫ ካንቶኖችን በመቀበል ግዛቷን እንድትጨምር አስችሎታል። ከአንዳንድ ጥቃቅን ማስተካከያዎች በስተቀር የስዊዘርላንድ ድንበሮች አልተቀየሩም። === ዘመናዊ ታሪክ === ስዊዘርላንድ በሁለቱም የዓለም ጦርነቶች አልተወረረችም። በአንደኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ስዊዘርላንድ የሶቪየት ዩኒየን አብዮታዊ እና መስራች ቭላድሚር ኢሊች ኡሊያኖቭ (ቭላዲሚር ሌኒን) መኖሪያ ነበረች። እ.ኤ.አ. እስከ 1917 ድረስ እዚያው ቆየ። በ1917 በግሪም-ሆፍማን ጉዳይ የስዊዘርላንድ ገለልተኝነት በቁም ነገር ተጠራጥሮ ነበር፣ ነገር ግን ያ ብዙም አልቆየም። እ.ኤ.አ. በ1920 ስዊዘርላንድ ከማንኛውም ወታደራዊ መስፈርቶች ነፃ እንድትሆን በጄኔቫ የሚገኘውን የመንግስታቱን ሊግ ተቀላቀለች። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት፣ ዝርዝር የወረራ እቅዶች በጀርመኖች ተዘጋጅተው ነበር፣[46] ስዊዘርላንድ ግን ጥቃት አልደረሰባትም። በጦርነቱ ወቅት ትላልቅ ክስተቶች ወረራ ስላዘገዩ ስዊዘርላንድ በወታደራዊ መከላከያ፣ ለጀርመን በሰጠችው ስምምነት እና መልካም ዕድል በመጣመር ነፃ ሆና መቀጠል ችላለች። በጄኔራል ሄንሪ ጉይሳን ለጦርነቱ ጊዜ ዋና አዛዡን የተሾመው የጦር ኃይሎች አጠቃላይ ቅስቀሳ ታዝዟል። የስዊዘርላንድ ወታደራዊ ስትራቴጂ የኢኮኖሚውን እምብርት ለመጠበቅ በድንበር ላይ ከሚገኝ የማይንቀሳቀስ የመከላከያ ዘዴ ወደ የተደራጀ የረጅም ጊዜ መጥፋት እና መውጣት ወደ ጠንካራ እና በጥሩ ሁኔታ ወደተከማቸ የአልፕስ ተራሮች ከፍታ ወደ ሬዱይት ተለወጠ። ስዊዘርላንድ በግጭቱ ውስጥ ለሁለቱም ወገኖች የስለላ አስፈላጊ መሰረት ነበረች እና ብዙ ጊዜ በአክሲስና በተባባሪ ኃይሎች መካከል የሚደረጉ ግንኙነቶችን አስታራቂ ነበር። የስዊዘርላንድ ንግድ በሁለቱም አጋሮች እና በአክሲዎች ታግዷል። ለናዚ ጀርመን የኢኮኖሚ ትብብር እና ብድር ማራዘም እንደ ወረራ ግምት እና እንደ ሌሎች የንግድ አጋሮች አቅርቦት ይለያያል። እ.ኤ.አ. በ 1942 በቪቺ ፈረንሳይ በኩል ያለው ወሳኝ የባቡር ሐዲድ ከተቋረጠ በኋላ ስዊዘርላንድ (ከሊችተንስታይን ጋር) በአክሲስ ቁጥጥር ስር ከሰፊው ዓለም ሙሉ በሙሉ ተለይታ ከነበረች በኋላ ቅናሾች ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደረሱ። በጦርነቱ ወቅት ስዊዘርላንድ ከ300,000 በላይ ስደተኞችን አስገብታለች እና በጄኔቫ የሚገኘው አለም አቀፍ ቀይ መስቀል በግጭቱ ወቅት ትልቅ ሚና ተጫውቷል። ጥብቅ የኢሚግሬሽን እና የጥገኝነት ፖሊሲዎች እና ከናዚ ጀርመን ጋር ያለው የገንዘብ ግንኙነት ውዝግብ አስነስቷል፣ ግን እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ድረስ አልነበረም። በጦርነቱ ወቅት የስዊዘርላንድ አየር ሃይል የሁለቱም ወገኖች አውሮፕላኖችን በማሳተፍ በግንቦት እና ሰኔ 1940 11 የሉፍትዋፍ አውሮፕላኖችን በመተኮስ ከጀርመን ዛቻን ተከትሎ የፖሊሲ ለውጥ ካደረገ በኋላ ሌሎች ሰርጎ ገቦችን አስገድዶ ነበር። በጦርነቱ ወቅት ከ100 በላይ የህብረት ቦንብ አውጭዎች እና ሰራተኞቻቸው ከ1940 እስከ 1945 ባለው ጊዜ ውስጥ ስዊዘርላንድ በተባበሩት መንግስታት በቦምብ ተመታ የሰው ህይወት እና ንብረት ወድሟል።[47] በቦምብ ከተጠቁት ከተሞችና ከተሞች መካከል ባዝል፣ ብሩስዮ፣ ቺያሶ፣ ኮርኖል፣ ጄኔቫ፣ ኮብሌዝ፣ ኒደርዌንገን፣ ራፍዝ፣ ሬኔንስ፣ ሳሜዳን፣ ሻፍሃውሰን፣ ስታይን አም ራይን፣ ተገርዊለን፣ ታይንገን፣ ቫልስ እና ዙሪክ ይገኙበታል። 96ኛውን የጦርነት አንቀፅ የጣሰውን የቦምብ ፍንዳታ በአሰሳ ስህተት፣ በመሳሪያዎች ብልሽት፣ በአየር ሁኔታ እና በቦምብ አውሮፕላኖች የተደረጉ ስህተቶች መሆናቸውን የህብረት ሃይሎች አብራርተዋል። ስዊዘርላንዳውያን የቦምብ ፍንዳታዎቹ ከናዚ ጀርመን ጋር ኢኮኖሚያዊ ትብብር እና ገለልተኝነታቸውን እንዲያቆሙ በስዊዘርላንድ ላይ ጫና ለመፍጠር ታስቦ ነው ሲሉ ስጋት እና ስጋት ገለጹ። የወታደራዊ ፍርድ ቤት ክስ በእንግሊዝ የተካሄደ ሲሆን የዩኤስ መንግስት ለቦምብ ጥቃቱ ማካካሻ 62,176,433.06 በስዊስ ፍራንክ ከፍሏል። [[ስዕል:Bern Parliament Plaza Flagged Wide 2019-09-13 23-11.jpg|thumb|left|የስዊዘርላንድ ፓርላማ]] [[ስዕል:Bern capital of Swizerland.jpg|thumb|በርን የስዊዘርላንድ ዋና ከተማ]] ስዊዘርላንድ ለስደተኞች ያላት አመለካከት የተወሳሰበ እና አወዛጋቢ ነበር። በጦርነቱ ወቅት በናዚዎች ከፍተኛ ስደት የደረሰባቸውን አይሁዶች ጨምሮ በአስር ሺዎች የሚቆጠሩትን ጨምሮ 300,000 የሚደርሱ ስደተኞችን ተቀብሏል። ከጦርነቱ በኋላ የስዊዘርላንድ መንግስት ክሬዲቶችን ወደ ውጭ በመላክ ሽዌይዘርስፔንዴ በሚባለው የበጎ አድራጎት ፈንድ በኩል ለማርሻል ፕላን በመለገስ የአውሮፓን ማገገም ይረዳዋል፣ ይህ ጥረት በመጨረሻ የስዊስ ኢኮኖሚን ​​ተጠቃሚ አድርጓል። በቀዝቃዛው ጦርነት ወቅት የስዊዘርላንድ ባለስልጣናት የስዊዝ የኒውክሌር ቦምብ ግንባታን ግምት ውስጥ አስገብተው ነበር። በፌዴራል የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት ዙሪክ እንደ ፖል ሸርረር ያሉ ግንባር ቀደም የኑክሌር ፊዚክስ ሊቃውንት ይህንን ተጨባጭ ሁኔታ አቅርበውታል። እ.ኤ.አ. በ 1988 የፖል ሸርረር ኢንስቲትዩት የኒውትሮን መበታተን ቴክኖሎጂዎችን ቴራፒዩቲካል አጠቃቀምን ለመመርመር በስሙ ተመሠረተ ። በመከላከያ በጀት እና በሥነ ምግባራዊ ጉዳዮች ላይ ያሉ የፋይናንስ ችግሮች ከፍተኛ መጠን ያለው ገንዘብ እንዳይመደብ አግደዋል እና የ 1968 የኑክሌር መስፋፋት ስምምነት እንደ ትክክለኛ አማራጭ ታይቷል ። በ1988 የኑክሌር ጦር መሣሪያዎችን ለመገንባት የቀሩት እቅዶች በሙሉ ወድቀዋል ስዊዘርላንድ ለሴቶች የመምረጥ መብት የሰጠች የመጨረሻዋ ምዕራባዊ ሪፐብሊክ ነበረች። አንዳንድ የስዊስ ካንቶኖች በ 1959 ይህንን አጽድቀዋል ፣ በፌዴራል ደረጃ ፣ በ 1971 እና ከተቃውሞ በኋላ ፣ በመጨረሻው ካንቶን አፕንዘል ኢንነርሮድ (ከሁለት የቀሩት ላንድስጌምአይንድ ፣ ከግላሩስ ጋር) በ 1990 ውስጥ ተገኝቷል ። በፌዴራል ደረጃ፣ ሴቶች በፍጥነት በፖለቲካዊ ጠቀሜታ ጨምረዋል፣ የመጀመሪያዋ ሴት ሰባት አባላት ባሉት የፌደራል ምክር ቤት ስራ አስፈፃሚ ከ1984 እስከ 1989 ያገለገሉት ኤልሳቤት ኮፕ፣ እና የመጀመሪያዋ ሴት ፕሬዝዳንት ሩት ድሪፈስ በ1999 ዓ.ም. ስዊዘርላንድ በ1963 የአውሮፓ ምክር ቤትን ተቀላቀለች። በ1979 ከበርን ካንቶን የወጡ አካባቢዎች ከበርኔዝ ነፃነታቸውን አግኝተው አዲሱን የጁራ ካንቶን ፈጠሩ። እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 18 ቀን 1999 የስዊዘርላንድ ህዝብ እና ካንቶኖች ሙሉ በሙሉ የተሻሻለውን የፌዴራል ሕገ መንግሥት ደግፈዋል። እ.ኤ.አ. በ 2002 ስዊዘርላንድ የተባበሩት መንግስታት ሙሉ አባል ሆና ቫቲካን ከተማ ሙሉ በሙሉ የተባበሩት መንግስታት አባልነት የሌላት የመጨረሻዋ ሰፊ እውቅና ያለው ሀገር ሆና ቀረች። ስዊዘርላንድ የኢኤፍቲኤ መስራች አባል ናት ግን የአውሮፓ ኢኮኖሚክ አካባቢ አባል አይደለችም። የአውሮፓ ህብረት አባልነት ማመልከቻ በግንቦት 1992 ተልኳል፣ ነገር ግን ኢኢአ በታህሳስ 1992 ውድቅ ከተደረገበት ጊዜ ጀምሮ ስዊዘርላንድ በኢ.ኢ.ኤ ላይ ህዝበ ውሳኔ የጀመረች ብቸኛ ሀገር ነች። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በአውሮፓ ህብረት ጉዳይ ላይ በርካታ ህዝበ ውሳኔዎች ተካሂደዋል; በዜጎች ተቃውሞ ምክንያት የአባልነት ማመልከቻው ተሰርዟል. ቢሆንም፣ የስዊስ ህግ ከአውሮፓ ህብረት ህግ ጋር ለመጣጣም ቀስ በቀስ እየተስተካከለ ነው፣ እና መንግስት ከአውሮፓ ህብረት ጋር በርካታ የሁለትዮሽ ስምምነቶችን ተፈራርሟል። ስዊዘርላንድ፣ ከሊችተንስታይን ጋር፣ ኦስትሪያ ከገባችበት እ.ኤ.አ. . ይህች ሀገር በባህላዊ መልኩ እንደ ገለልተኛ እና ወደ የበላይ አካላት ለመግባት ፈቃደኛ እንደሌላት ይቆጠራል። እ.ኤ.አ. በሴፕቴምበር 2020 ከአውሮፓ ህብረት ነፃ የሰዎች ዝውውር የሚፈቅደውን ስምምነት ለማቆም ድምጽ እንዲሰጥ የሚጠይቅ ህዝበ ውሳኔ በስዊዘርላንድ ህዝቦች ፓርቲ (ኤስ.ፒ.ፒ.) አስተዋወቀ። ነገር ግን፣ መራጮች የኢሚግሬሽንን መልሶ ለመቆጣጠር የተደረጉ ሙከራዎችን ውድቅ በማድረግ የቀረበውን ጥያቄ ከ63-37 በመቶ በሆነ ልዩነት በማሸነፍ። == የመሬት አቀማመጥ == [[ስዕል:View from Pilatus, retouched.jpg|thumb|በማተርሆርን እና በሉሰርኔ ሀይቅ ክልሎች መካከል ያሉ ንፅፅር መልክአ ምድሮች]] [[ስዕል:Haute route, panorama version.jpg|thumb|left|በማተርሆርን እና በሉሰርኔ ሀይቅ ክልሎች መካከል ያሉ ንፅፅር መልክአ ምድሮች]] በሰሜን እና በደቡብ የአልፕስ ተራሮች በምዕራብ-መካከለኛው አውሮፓ፣ ስዊዘርላንድ በ41,285 ስኩዌር ኪሎ ሜትር (15,940 ስኩዌር ማይል) ስፋት ላይ እጅግ በጣም ብዙ የመሬት አቀማመጥ እና የአየር ንብረትን ያጠቃልላል። የህዝብ ብዛት ወደ 8.7 ሚሊዮን (2020 እ.ኤ.አ.) ነው። እ.ኤ.አ. በ2019 አማካይ የህዝብ ብዛት 215.2 ነዋሪዎች በካሬ ኪሎ ሜትር (557/ስኩዌር ማይል) ነበር።: 79  በትልቁ ካንቶን በአከባቢው ግራውዩንደን፣ ሙሉ በሙሉ በአልፕስ ተራሮች ላይ ተኝቶ፣ የህዝብ ጥግግት በአንድ ካሬ ኪሎ ሜትር ወደ 28.0 ነዋሪዎች ይወርዳል (73 /ስኩዌር ማይል):: 30  ትልቅ የከተማ ዋና ከተማ ባለችው ዙሪክ ካንቶን ውስጥ መጠኑ 926.8 በካሬ ኪሎ ሜትር (2,400/ስኩዌር ማይል) ነው።፡ 76 ስዊዘርላንድ በኬክሮስ 45° እና 48° N እና በኬንትሮስ 5° እና 11° ሠ መካከል ትገኛለች። በውስጡም ሶስት መሰረታዊ የመሬት አቀማመጥ ቦታዎችን ይዟል፡ የስዊስ ተራሮች ወደ ደቡብ፣ የስዊስ ፕላቶ ወይም መካከለኛው አምባ እና በምዕራብ የጁራ ተራሮች። የአልፕስ ተራሮች የሀገሪቱን አጠቃላይ ስፋት 60% የሚሆነውን በመሃልኛው እና በደቡባዊው የሀገሪቱ ክፍል የሚያቋርጡ ከፍተኛ የተራራ ሰንሰለቶች ናቸው። አብዛኛው የስዊስ ህዝብ በስዊስ ፕላቶ ውስጥ ይኖራል። በስዊዘርላንድ ተራሮች ላይ ከሚገኙት ከፍተኛ ሸለቆዎች መካከል፣ ብዙ የበረዶ ግግር በረዶዎች ይገኛሉ፣ በድምሩ 1,063 ስኩዌር ኪሎ ሜትር (410 ካሬ ማይል)። ከእነዚህም በአራቱ ካርዲናል አቅጣጫዎች ወደ መላው አውሮፓ የሚፈሱ እንደ ራይን፣ ኢንን፣ ቲሲኖ እና ሮን ያሉ የበርካታ ዋና ዋና ወንዞች ዋና ውሃ ይመነጫል። የሃይድሮግራፊክ አውታረመረብ በመካከለኛው እና በምዕራብ አውሮፓ ውስጥ በርካታ ትላልቅ የንፁህ ውሃ አካላትን ያጠቃልላል ፣ ከእነዚህም መካከል የጄኔቫ ሀይቅ (በፈረንሳይኛ ሌ ላክ ሌማን ተብሎም ይጠራል) ፣ ኮንስታንስ ሀይቅ (በጀርመን ቦደንሴ በመባል ይታወቃል) እና ማጊዮር ሀይቅ ይገኙበታል። ስዊዘርላንድ ከ 1500 በላይ ሀይቆች ያላት ሲሆን 6% የአውሮፓ ንጹህ ውሃ ክምችት ይዟል. ሐይቆች እና የበረዶ ግግር ከብሔራዊ ክልል 6 በመቶውን ይሸፍናሉ። ትልቁ ሀይቅ በምዕራብ ስዊዘርላንድ ከፈረንሳይ ጋር የሚጋራው የጄኔቫ ሀይቅ ነው። ሮን የጄኔቫ ሀይቅ ዋና ምንጭ እና መውጫ ሁለቱም ነው። ሐይቅ ኮንስታንስ ሁለተኛው ትልቁ የስዊስ ሀይቅ ነው እና ልክ እንደ ጄኔቫ ሀይቅ፣ በኦስትሪያ እና በጀርመን ድንበር ላይ ባለው የራይን መካከለኛ ደረጃ ነው። ሮን በፈረንሣይ ካማርጌ ክልል ወደ ሜድትራንያን ባህር ሲፈስ እና ራይን ወደ ሰሜን ባህር በኔዘርላንድ ሮተርዳም 1,000 ኪሎ ሜትር (620 ማይል) ይርቃል ፣ ሁለቱም ምንጮች ከእያንዳንዳቸው 22 ኪሎ ሜትር (14 ማይል) ብቻ ይለያሉ። በስዊስ ተራሮች ውስጥ ሌላ [[ስዕል:Simplon (Ganter bridge) Swizerland.jpg|thumb|የስዊዘርላንድ ጋንተር ድልድይ]] ከስዊዘርላንድ አርባ ስምንቱ ተራሮች በከፍታ ወይም ከዚያ በላይ በ4,000 ሜትሮች (13,000 ጫማ) ከባህር ላይ ይገኛሉ።በ4,634m (15,203 ጫማ) በሞንቴ ሮዛ ከፍተኛው ነው፣ ምንም እንኳን ማተርሆርን (4,478 ሜትር ወይም 14,692 ጫማ) ብዙውን ጊዜ እንደ ትልቁ ይቆጠራል። ታዋቂ. ሁለቱም የሚገኙት ከጣሊያን ጋር ድንበር ላይ በሚገኘው የቫሌይስ ካንቶን ውስጥ በፔኒን አልፕስ ውስጥ ነው። 72 ፏፏቴዎችን የያዘው ከጥልቅ የበረዶ ግግር ላውተርብሩነን ሸለቆ በላይ ያለው የበርኔስ ተራሮች ክፍል ለጁንግፍራው (4,158 ሜትር ወይም 13,642 ጫማ) ኢገር እና ሞንች እና በክልሉ ውስጥ ላሉት በርካታ ውብ ሸለቆዎች የታወቀ ነው። በደቡብ ምስራቅ በረዥሙ ኤንጋዲን ሸለቆ፣ በ Graubünden ካንቶን የሚገኘውን የቅዱስ ሞሪትዝ አካባቢን የሚያጠቃልለውም ይታወቃል። በአጎራባች በርኒና አልፕስ ከፍተኛው ጫፍ ፒዝ በርኒና (4,049 ሜትር ወይም 13,284 ጫማ) ነው። በሕዝብ ብዛት የሰሜኑ የአገሪቱ ክፍል፣ ከጠቅላላው የአገሪቱ ክፍል 30% የሚሆነው፣ የስዊስ ፕላቱ ተብሎ ይጠራል። ብዙ ክፍት እና ኮረብታ መልክአ ምድሮች፣ ከፊል በደን የተሸፈኑ፣ ከፊል ክፍት የግጦሽ መሬቶች፣ አብዛኛውን ጊዜ የግጦሽ መንጋ ወይም አትክልት እና የፍራፍሬ ማሳዎች አሉት፣ ግን አሁንም ኮረብታ ነው። ትላልቅ ሀይቆች እዚህ ይገኛሉ, እና ትልቁ የስዊስ ከተማዎች በዚህ የአገሪቱ አካባቢ ይገኛሉ. በስዊዘርላንድ ውስጥ ሁለት ትናንሽ አከባቢዎች አሉ፡ Büsingen የጀርመን ነው፣ ካምፒዮን ዲ ኢታሊያ የጣሊያን ነው። ስዊዘርላንድ በሌሎች አገሮች ኤክስክላቭ የላትም። === የአየር ንብረት === የስዊስ የአየር ንብረት በአጠቃላይ መጠነኛ ነው፣ ነገር ግን በአከባቢዎቹ መካከል በጣም ሊለያይ ይችላል፣ በተራራ አናት ላይ ካለው የበረዶ ሁኔታ አንስቶ እስከ በስዊዘርላንድ ደቡባዊ ጫፍ ላይ ባለው በሜዲትራኒያን አቅራቢያ እስከ ጥሩ የአየር ሁኔታ ድረስ። በስዊዘርላንድ ደቡባዊ ክፍል አንዳንድ ቀዝቃዛ-ጠንካራ የዘንባባ ዛፎች የሚገኙባቸው አንዳንድ ሸለቆዎች አሉ። የበጋ ወቅት ወቅታዊ ዝናብ ሲኖር ሞቃታማ እና እርጥብ ይሆናል, ስለዚህ ለግጦሽ እና ለግጦሽ ተስማሚ ናቸው. በተራሮች ላይ ያለው አነስተኛ እርጥበት ያለው ክረምት ለሳምንታት የተረጋጋ ሁኔታዎችን ረጅም ክፍተቶች ማየት ይችላል። በተመሳሳይ ጊዜ, የታችኛው መሬቶች በተገላቢጦሽ ይሰቃያሉ, በእነዚህ ወቅቶች, ስለዚህ ለሳምንታት ምንም ፀሐይ አይታዩም. [[ስዕል:Valère et Haut de Cry.jpg|thumb|በረዷማ ተራራ ከቤተመንግስት ጀርባ ታየ]] [[ስዕል:Sankt Moritz Lake Piz Muragl.jpg|thumb|left|የስዊዘርላንድ ውብ ተራሮች]] ፎህን ተብሎ የሚጠራው የአየር ሁኔታ ክስተት (ከቺኑክ ንፋስ ጋር ተመሳሳይ ውጤት ያለው) በዓመቱ ውስጥ በማንኛውም ጊዜ ሊከሰት የሚችል እና ባልተጠበቀ ሞቃት ነፋስ ተለይቶ የሚታወቅ ሲሆን ይህም በዝናብ ጊዜ በጣም ዝቅተኛ አንጻራዊ እርጥበት ያለው አየር ወደ አልፕስ ተራሮች ሰሜን ያመጣል. በአልፕስ ተራሮች ደቡባዊ ፊት ላይ ጊዜያት። ይህ በአልፕስ ተራሮች ላይ በሁለቱም መንገድ ይሰራል ነገር ግን ከደቡብ ቢነፍስ ለሚመጣው ንፋስ ገደላማ እርምጃ የበለጠ ውጤታማ ነው። ከደቡብ ወደ ሰሜን የሚሄዱ ሸለቆዎች ምርጡን ውጤት ያስከትላሉ። ዝቅተኛ ዝናብ በሚያገኙ የውስጠኛው የአልፕስ ሸለቆዎች ሁሉ በጣም ደረቅ ሁኔታዎች ይቀጥላሉ ምክንያቱም የሚመጡ ደመናዎች ወደ እነዚህ ቦታዎች ከመድረሳቸው በፊት ተራሮችን ሲያቋርጡ ብዙ ይዘታቸውን ያጣሉ ። እንደ Graubünden ያሉ ትላልቅ የአልፕስ አካባቢዎች ከቅድመ-አልፓይን አካባቢዎች የበለጠ ደረቅ ሆነው ይቆያሉ, እና በቫሌይስ ዋና ሸለቆ ውስጥ, ወይን ወይን እዚያ ይበቅላል. በጣም ሞቃታማው የአየር ሁኔታ በከፍታ ተራራማ አካባቢዎች እና በቲሲኖ ካንቶን ብዙ ፀሀይ ባለበት እና ከጊዜ ወደ ጊዜ ከባድ ዝናብ በሚዘንብበት አካባቢ ይቀጥላል። የዝናብ መጠን በዓመቱ ውስጥ በመጠኑ ይሰራጫል፣ በበጋ ከፍተኛ ነው። መኸር በጣም ደረቅ ወቅት ነው ፣ ክረምቱ ከበጋ ያነሰ ዝናብ ይቀበላል ፣ ነገር ግን በስዊዘርላንድ ውስጥ ያለው የአየር ሁኔታ በተረጋጋ የአየር ንብረት ስርዓት ውስጥ አይደለም። ምንም ጥብቅ እና ሊገመቱ የሚችሉ ወቅቶች ሳይኖሩባቸው ከአመት ወደ አመት ሊለያዩ ይችላሉ. === አካባቢ === ስዊዘርላንድ ሁለት የመሬት አከባቢዎችን ይይዛል-የምእራብ አውሮፓ ሰፊ ደኖች እና የአልፕስ ኮንፈር እና ድብልቅ ደኖች። [[ስዕል:Swiss mountains, grass and cows.jpg|thumb|በፀደይ ወቅት የበረዶ ተራራ]] የስዊዘርላንድ ስነ-ምህዳሮች በተለይ በቀላሉ ሊበላሹ ይችላሉ፣ ምክንያቱም በረጃጅም ተራሮች የሚለያዩት ብዙ ስስ ሸለቆዎች ብዙውን ጊዜ ልዩ የሆነ ስነ-ምህዳር ይፈጥራሉ። ተራራማ አካባቢዎች እራሳቸውም ለጥቃት የተጋለጡ ናቸው፣ ብዙ የእጽዋት ዝርያዎች በሌላ ከፍታ ላይ የማይገኙ እና ከጎብኚዎች እና ከግጦሽ ግጦሽ ይደርስባቸዋል። የአልፕስ አካባቢ የአየር ንብረት፣ ጂኦሎጂካል እና መልክአ ምድራዊ ሁኔታዎች በተለይ ለአየር ንብረት ለውጥ ተጋላጭ የሆነውን በጣም ደካማ ሥነ-ምህዳር እንዲኖር ያደርጋሉ። ቢሆንም፣ በ2014 የአካባቢ አፈጻጸም ኢንዴክስ መሰረት፣ ስዊዘርላንድ አካባቢን በመጠበቅ ከ132 ሀገራት አንደኛ ሆና ትገኛለች፣ ይህም በአካባቢ ማህበረሰብ ጤና ላይ ባላት ከፍተኛ ውጤት፣ በታዳሽ የሃይል ምንጮች (ሃይድሮ ፓወር እና የጂኦተርማል ኢነርጂ) ላይ ከፍተኛ ጥገኛ በመሆኗ እና የአካባቢ ጥበቃን በመቆጣጠር ረገድ ስዊዘርላንድ ቀዳሚ ሆናለች። በ2020 ከ180 ሀገራት ሶስተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል። ሀገሪቱ እ.ኤ.አ. ከ1990 ጋር ሲነፃፀር በ 2030 የ GHG ልቀትን በ 50% ለመቀነስ ቃል ገብታለች እና በ 2050 ዜሮ ልቀት ላይ ለመድረስ እቅድ አውጥታ እየሰራች ነው። ነገር ግን፣ በስዊዘርላንድ የባዮአፓሲቲ ተደራሽነት ከአለም አማካይ እጅግ ያነሰ ነው። እ.ኤ.አ. በ2016 ስዊዘርላንድ በግዛቷ ውስጥ ለአንድ ሰው 1.0 ግሎባል ሄክታር ባዮአፓሲቲ ነበራት፣ ይህም ከአለም አማካይ በ1.6 ሄክታር በአንድ ሰው 40 በመቶ ያነሰ ነው። በተቃራኒው, በ 2016, 4.6 ግሎባል ሄክታር ባዮኬጅ - የፍጆታ ሥነ-ምህዳራዊ አሻራቸውን ተጠቅመዋል. ይህ ማለት ስዊዘርላንድ ከያዘችው 4.6 እጥፍ ያህል ባዮአፓሲቲ ተጠቅመዋል ማለት ነው። ቀሪው ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ በማስገባት እና አለም አቀፍ የጋራ ንብረቶችን (እንደ በከባቢ አየር በካይ ጋዝ ልቀቶች) ከመጠን በላይ ከመጠቀም የመጣ ነው. በውጤቱም, ስዊዘርላንድ የባዮካፓሲቲ እጥረት እያካሄደች ነው. ስዊዘርላንድ የ2019 የደን መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ ኢንቴግሪቲ ኢንዴክስ አማካይ 3.53/10 ነጥብ ነበራት፣ ይህም በአለም ከ172 ሀገራት 150ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[ሊበርታሪያኒዝም]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ፋሺዝም]] * [[ናዚዝም]] == አገናኞች == ftpchqtv0n4el3j3xbe9kt3knf7cdww 391249 391246 2026-03-28T18:23:45Z Gyalmiso Honest 54087 Rv, once again, do not replace valid categories with links to machine translated slop 391249 wikitext text/x-wiki {{የሀገር መረጃ| ስም = ስዊዘርላንድ| ሙሉ_ስም = Confoederatio Helvetica<br /> Schweizerische Eidgenossenschaft<br />Confédération suisse<br />Confederazione Svizzera<br />Confederaziun svizra<br /> የስዊዘርላንድ ኮንፌዴሬሽን| ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Switzerland (Pantone).svg| ማኅተም_ሥዕል = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg| ካርታ_ሥዕል = Europe-Switzerland.svg| መዝሙር =<br>"Schweizerpsalm" - ጀርመንኛ<br>"Cantique Suisse" - ፈረንሳይኛ<br>"Salmo Svizzero" - ጣሊያንኛ<br>"Psalm Svizzer" - ሮማንሽኛ<br><center>[[File:Swiss Psalm (official instrumental).ogg]]</center>| ዋና_ከተማ = [[በርን]]| ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ጀርመንኛ]]<br />[[ፈረንሣይኛ]]<br />[[ጣልያንኛ]]<br />[[ሮማንሽ]]| የመሪዎች_ማዕረግ = የስዊዝ ብሔራዊ ካውንስል ፕሬዚዳንት | የመሪዎች_ስም = [[ሲሞኒታ ሶማሩጋ]]| ታሪካዊ_ቀናት = [[ነሐሴ 1]] ቀን [[1283]] <br />(1 August 1291 እ.ኤ.አ.)| ታሪካዊ_ክስተቶች = ተመሠረተ| የመሬት_ስፋት = 41,285| የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 132| ውሀ_ከመቶ = 4.2| የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 8,482,152| የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2017 እ.ኤ.አ.| የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 96| የገንዘብ_ስም = የሰዊዝ ፍራንክ| ሰዓት_ክልል = +1| የስልክ_መግቢያ = +41| ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .ch }}ስዊዘርላንድ፣ በይፋ የስዊስ ኮንፌዴሬሽን፣ በምዕራብ፣ መካከለኛው እና ደቡብ አውሮፓ መገናኛ ላይ ያለ ወደብ የለሽ ሀገር ነች። አገሪቱ በ26 ካንቶን የተዋቀረች የፌደራል ሪፐብሊክ ነች፣ በበርን ላይ የተመሰረተ የፌዴራል ባለስልጣናት ያሏት። ስዊዘርላንድ በደቡብ ከጣሊያን፣ በምዕራብ ከፈረንሳይ፣ በሰሜን ከጀርመን እና በምስራቅ በሊችተንስታይን ትዋሰናለች። በጂኦግራፊያዊ ሁኔታ በስዊስ ፕላቶ፣ በአልፕስ ተራሮች እና በጁራ መካከል የተከፋፈለ ሲሆን በአጠቃላይ 41,285 ኪ.ሜ. (15,940 ካሬ ማይል) እና የመሬቱ ስፋት 39,997 ኪ.ሜ. (15,443 ካሬ ማይል) ይሸፍናል። ምንም እንኳን የአልፕስ ተራሮች የግዛቱን ትልቁን ቦታ ቢይዙም በግምት 8.5 ሚሊዮን የሚሆነው የስዊዘርላንድ ህዝብ በአብዛኛው በደጋው ላይ ያተኮረ ነው ፣ ትላልቅ ከተሞች እና ኢኮኖሚያዊ ማዕከሎች ባሉበት ፣ ከእነዚህም መካከል ዙሪክ ፣ጄኔቫ ፣ ባዝል እና ላውዛን ናቸው። እነዚህ ከተሞች እንደ WTO፣ WHO፣ ILO፣ የዓለም አቀፍ ኦሊምፒክ ኮሚቴ መቀመጫ፣ የፊፋ ዋና መሥሪያ ቤት፣ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሁለተኛ ትልቁ ጽሕፈት ቤት እንዲሁም የባንኩ ዋና መሥሪያ ቤቶች ያሉባቸው በርካታ የዓለም አቀፍ ድርጅቶች ቢሮዎች ናቸው። ለአለም አቀፍ ሰፈራዎች. የስዊዘርላንድ ዋና ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያዎችም በእነዚህ ከተሞች ውስጥ ይገኛሉ። በመካከለኛው ዘመን መገባደጃ ላይ የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን መመስረት የተገኘው በኦስትሪያ እና በቡርገንዲ ላይ በተደረጉ ተከታታይ ወታደራዊ ስኬቶች ነው። የስዊዘርላንድ ከቅድስት ሮማን ግዛት ነፃ ወጥታ በ1648 በዌስትፋሊያ ሰላም ውስጥ በይፋ እውቅና አገኘ። እ.ኤ.አ. የ 1291 የፌዴራል ቻርተር በስዊዘርላንድ ብሔራዊ ቀን የሚከበረው የስዊዘርላንድ መስራች ሰነድ ነው። ከ 16 ኛው ክፍለ ዘመን ተሐድሶ ጀምሮ ስዊዘርላንድ የታጠቁ የገለልተኝነት ፖሊሲን ጠብቃለች; ከ 1815 ጀምሮ ዓለም አቀፍ ጦርነት አላደረገም እና እስከ 2002 ድረስ የተባበሩት መንግስታትን አልተቀላቀለችም. ቢሆንም, ንቁ የውጭ ፖሊሲን ይከተላል. በአለም አቀፍ የሰላም ግንባታ ሂደቶች ውስጥ በተደጋጋሚ ይሳተፋል። ስዊዘርላንድ የቀይ መስቀል መፍለቂያ ናት፣ በዓለም ካሉት አንጋፋ እና ታዋቂ የሰብአዊ ድርጅቶች አንዱ ነው። እሱ የአውሮፓ ነፃ ንግድ ማህበር መስራች አባል ነው ፣ ግን በተለይም የአውሮፓ ህብረት ፣ የአውሮፓ ኢኮኖሚ ወይም የዩሮ ዞን አካል አይደለም ። ሆኖም በ Schengen አካባቢ እና በአውሮፓ ነጠላ ገበያ በሁለትዮሽ ስምምነቶች ይሳተፋል። ስዊዘርላንድ በአራቱ ዋና ዋና የቋንቋ እና የባህል ክልሎች፡ ጀርመንኛ፣ ፈረንሣይኛ፣ ጣልያንኛ እና ሮማንሽ እንደተገለፀው የጀርመን እና የፍቅር አውሮጳ መስቀለኛ መንገድን ትይዛለች። ምንም እንኳን አብዛኛው ህዝብ ጀርመንኛ ተናጋሪ ቢሆንም የስዊዘርላንድ ብሄራዊ ማንነት ግንኙነቱ የጋራ ታሪካዊ ዳራ፣ የጋራ እሴቶች እንደ ፌዴራሊዝም እና ቀጥተኛ ዲሞክራሲ እንዲሁም የአልፓይን ተምሳሌትነት ነው። በቋንቋ ልዩነት ምክንያት ስዊዘርላንድ በተለያዩ የአፍ መፍቻ ስሞች ትታወቃለች፡ Schweiz [ˈʃvaɪts] (ጀርመንኛ);[ማስታወሻ 5] ስዊስ [sɥis(ə)] (ፈረንሳይኛ); Svizzera [ˈzvittsera] (ጣሊያን); እና Svizra [ˈʒviːtsrɐ፣ ˈʒviːtsʁɐ] (ሮማንሽ)። በሳንቲሞች እና ማህተሞች ላይ፣ የላቲን ስም፣ Confoederatio Helvetica - በተደጋጋሚ ወደ "ሄልቬቲያ" የሚታጠረው - ከአራቱ ብሄራዊ ቋንቋዎች ይልቅ ጥቅም ላይ ይውላል። የበለጸገች አገር፣ በአዋቂ ሰው ከፍተኛው ስምንተኛ-ከፍተኛ የነፍስ ወከፍ ጠቅላላ የአገር ውስጥ ምርት አላት፤ እንደ የግብር ቦታ ተቆጥሯል ። እሱ በአንዳንድ ዓለም አቀፍ መለኪያዎች ፣ ኢኮኖሚያዊ ተወዳዳሪነት እና የሰው ልማትን ጨምሮ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ይገኛል። እንደ ዙሪክ ፣ጄኔቫ እና ባዝል ያሉ ከተሞቿ ምንም እንኳን በአለም ላይ ከፍተኛ የኑሮ ውድነት ቢኖራቸውም በኑሮ ጥራት ከአለም ከፍተኛ ደረጃ ላይ ይገኛሉ። እ.ኤ.አ. በ2020፣ አይኤምዲ የሰለጠነ ሰራተኞችን በመሳብ ስዊዘርላንድን ቀዳሚ አድርጓል። WEF በዓለም አቀፍ ደረጃ አምስተኛውን ተወዳዳሪ አገር አስቀምጧል == ሥርወ ቃል == የእንግሊዝኛው ስም ስዊዘርላንድ በ 16 ኛው እስከ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ጥቅም ላይ የዋለ ለስዊስ ሰው ጊዜ ያለፈበት ቃል ስዊዘርላንድን የያዘ ውህድ ነው። የእንግሊዘኛ ቅፅል ስዊስ ከፈረንሣይ ስዊስ የተገኘ ብድር ነው፣ እሱም ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ጥቅም ላይ ይውላል። ስዊዘርላንድ የሚለው ስም ከአለማኒክ ሽዊዘር የመጣ ነው፣ በመነሻውም የሽዊዝ ነዋሪ እና ተዛማጅ ግዛቱ፣ ከዋልድስተቴ ካንቶኖች አንዱ የሆነው የብሉይ ስዊስ ኮንፌዴሬሽን አስኳል ነው። ስዊዘርላንድ ከ 14 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ጥቅም ላይ የዋለው "ኮንፌዴሬቶች" ከሚለው ቃል ጎን ለጎን ከ 1499 የስዋቢያን ጦርነት በኋላ ስዊዘርላንድ ለራሳቸው ስም መቀበል ጀመሩ ። የስዊዘርላንድ የመረጃ ኮድ፣ CH፣ ከላቲን Confoederatio Helvetica (እንግሊዝኛ፡ Helvetic Confederation) የተገኘ ነው። ሽዊዝ የሚለው ስም እራሱ ለመጀመሪያ ጊዜ የተመሰከረው በ972 ነው፣ እንደ ኦልድ ሃይ ጀርመናዊ ስዊትስ፣ በመጨረሻም ምናልባት ከስዊድን 'ለመቃጠል' ( Old Norse Sviða 'tosing, burn') የተቃጠለውን እና የተጸዳውን የደን ቦታ በመጥቀስ ከስዊድን ጋር ይዛመዳል። ለመገንባት. ይህ ስም በካንቶን የበላይነት ወደሚገኝበት አካባቢ ተስፋፋ እና ከ 1499 የስዋቢያን ጦርነት በኋላ ቀስ በቀስ ለመላው ኮንፌዴሬሽን ጥቅም ላይ መዋል ጀመረ። የስዊዝ ጀርመናዊው የአገሪቷ ስም ሽዊዝ ከካንቶን እና ሰፈራው ጋር ተመሳሳይ ነው ፣ ግን የተወሰነውን አንቀፅ በመጠቀም (d'Schwiz for the Confederation ፣ ግን በቀላሉ Schwyz ለካንቶን እና ከተማ) ይለያል። ረጅም [iː] የስዊዘርላንድ ጀርመን በታሪካዊ እና ዛሬም ብዙ ጊዜ ⟨y⟩ ከ ⟨ii⟩ ይልቅ ⟨y⟩ ይጽፋል፣ የሁለቱን ስሞች የመጀመሪያ ማንነት በጽሁፍም ይጠብቃል። የላቲን ስም Confoederatio Helvetica neologised ነበር እና በ 1848 የፌዴራል ግዛት ምስረታ በኋላ ቀስ በቀስ አስተዋወቀ, ወደ ናፖሊዮን ሄልቬቲክ ሪፐብሊክ ወደ ኋላ harking, 1879 ጀምሮ ሳንቲሞች ላይ ታየ, 1902 ውስጥ የፌዴራል ቤተ መንግሥት ላይ የተጻፈው እና 1948 በኋላ ኦፊሴላዊ ማኅተም ጥቅም ላይ (1948) ለምሳሌ የ ISO የባንክ ኮድ "CHF" ለስዊስ ፍራንክ እና የሀገሪቱ ከፍተኛ ደረጃ ጎራ ".ch" ሁለቱም ከስቴቱ የላቲን ስም የተወሰዱ ናቸው)። ሄልቬቲካ ከሮማውያን ዘመን በፊት በስዊዘርላንድ አምባ ላይ ከሚኖረው ከሄልቬቲ የተገኘ የጋሊሽ ጎሳ ነው። ሄልቬቲያ በ 17 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊስ ኮንፌዴሬሽን ብሔራዊ ሰው ሆኖ በ 1672 በጆሃን ካስፓር ዌይሰንባክ ተውኔት ታየ == ታሪክ == በአካባቢው በጣም የታወቁት የባህል ጎሳዎች ከኒውቸቴል ሀይቅ በስተሰሜን በሚገኘው በላ ቴኔ አርኪኦሎጂካል ቦታ የተሰየሙት የሃልስታት እና የላ ቴኔ ባህሎች አባላት ነበሩ። የላ ቴኔ ባህል ያደገው እና ​​ያደገው በኋለኛው የብረት ዘመን ከ450 ዓክልበ. አካባቢ ነው፣ ምናልባትም በግሪክ እና ኢትሩስካን ስልጣኔዎች በተወሰነ ተጽእኖ ስር ሊሆን ይችላል። በስዊስ ክልል ውስጥ ካሉት በጣም አስፈላጊ የጎሳ ቡድኖች አንዱ ሄልቬቲ ነው። በጀርመናዊ ጎሳዎች በየጊዜው ትንኮሳ በደረሰበት በ58 ዓክልበ ሄልቬቲ የስዊዝ አምባን ትቶ ወደ ምዕራብ ጋሊያ ለመሰደድ ወስኗል፣ነገር ግን የጁሊየስ ቄሳር ጦር ዛሬ በምስራቅ ፈረንሳይ በሚገኘው የቢብራክቴ ጦርነት በማሳደድ አሸነፋቸው። ወደ መጀመሪያው የትውልድ አገሩ ። በ15 ከክርስቶስ ልደት በፊት፣ አንድ ቀን ሁለተኛው የሮማ ንጉሠ ነገሥት የሆነው ጢባርዮስ እና ወንድሙ ድሩሰስ የአልፕስ ተራሮችን ድል አድርገው ከሮም ግዛት ጋር አዋህደው ያዙ። በሄልቬቲ የተያዘው አካባቢ - የኋለኛው Confoederatio Helvetica ስሞች - በመጀመሪያ የሮማ ጋሊያ ቤልጂካ ግዛት እና ከዚያም የጀርመኒያ የላቀ አውራጃ አካል ሆነ ፣ የዘመናዊው ስዊዘርላንድ ምስራቃዊ ክፍል ደግሞ ወደ ሮማ ግዛት ሬቲያ ተቀላቀለ። በጥንት ዘመን መጀመሪያ አካባቢ ሮማውያን ቪንዶኒሳ የሚባል ትልቅ የጦር ካምፕ ጠብቀው ቆይተዋል፣ አሁን በአሬ እና ሬውስ ወንዞች መጋጠሚያ ላይ፣ የብሩግ ወጣ ገባ በሆነችው በዊንዲሽ ከተማ አቅራቢያ ውድመት ደረሰ። የመጀመሪያው እና ሁለተኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም በስዊዘርላንድ አምባ ላይ ለሚኖሩ ህዝቦች የብልጽግና ዘመን ነበር። እንደ Aventicum፣ Iulia Equestris እና Augusta Raurica ያሉ በርካታ ከተሞች እጅግ አስደናቂ መጠን ላይ ደርሰዋል፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ የግብርና ግዛቶች (Villae rusticae) በገጠር ተመስርተዋል። በ260 ዓ.ም አካባቢ፣ ከራይን በስተሰሜን ያለው የአግሪ ዲኩሜትስ ግዛት መውደቅ የዛሬዋን ስዊዘርላንድ ወደ ኢምፓየር ድንበር ምድር ቀይሯታል። በአላማኒ ጎሳዎች ተደጋጋሚ ወረራ የሮማውያንን ከተሞች እና ኢኮኖሚ ውድመት አስከትሏል፣ ይህም ህዝቡ በሮማውያን ምሽጎች አቅራቢያ መጠለያ እንዲያገኝ አስገድዶ ነበር፣ ለምሳሌ በኦገስታ ራውሪካ አቅራቢያ እንደ ካስትራም ራውራሰንስ። ኢምፓየር በሰሜን ድንበር (ዶና-ኢለር-ራይን-ሊምስ ተብሎ የሚጠራው) ሌላ የመከላከያ መስመር ገነባ። አሁንም በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ፣ የጨመረው የጀርመን ግፊት ሮማውያን የመስመር መከላከያ ጽንሰ-ሐሳብን እንዲተዉ አስገደዳቸው። የስዊዘርላንድ አምባ በመጨረሻ ለጀርመን ጎሳዎች መኖሪያ ክፍት ሆነ። [[ስዕል:Bundesbrief.jpg|thumb|በ 13 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊስ ሕገ መንግሥት]] በመካከለኛው ዘመን መጀመሪያ ከ 4 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ጀምሮ የዘመናዊቷ ስዊዘርላንድ ምዕራባዊ ስፋት የቡርጋንዲን ነገሥታት ግዛት አካል ነበር። አለማኒ በ 5 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊዝ አምባን እና በ 8 ኛው ክፍለ ዘመን የአልፕስ ተራሮች ሸለቆዎችን ሰፈረ ፣ አልማንኒያ ፈጠረ። የአሁኗ ስዊዘርላንድ ስለዚህ በአሌማንኒያ እና በቡርገንዲ ግዛቶች መካከል ተከፈለች። በ 504 ዓ.ም ክሎቪስ 1 በአለማኒ ላይ በቶልቢያክ ድል እና በኋላም የቡርጋንዳውያን የፍራንካውያን የበላይነትን ተከትሎ በ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አካባቢው ሁሉ የተስፋፉ የፍራንካውያን ግዛት አካል ሆነ። በቀሪው 6ኛው፣ 7ኛው እና 8ኛው ክፍለ ዘመን፣ የስዊስ ክልሎች በፍራንካውያን የበላይነት (በሜሮቪንግያን እና ካሮሊንግያን ስርወ መንግስት) ቀጥለዋል። ነገር ግን በሻርለማኝ ስር ከተስፋፋ በኋላ የፍራንካውያን ኢምፓየር በ 843 በቬርዱን ስምምነት ተከፋፈለ። የአሁኗ ስዊዘርላንድ ግዛቶች በመካከለኛው ፍራንሢያ እና በምስራቅ ፍራንሢያ ተከፋፈሉ በ1000 ዓ.ም አካባቢ በቅድስት ሮማ ግዛት ሥር እስኪቀላቀሉ ድረስ። እ.ኤ.አ. በ1200፣ የስዊዘርላንድ አምባ የሳቮይ፣ የዛህሪንገር፣ የሀብስበርግ እና የኪበርግ ቤቶችን ግዛቶች ያካትታል። አንዳንድ ክልሎች (Uri፣ Schwyz፣ Unterwalden፣ በኋላ ዋልድስተተን በመባል የሚታወቁት) ኢምፓየር በተራራ መተላለፊያዎች ላይ ቀጥተኛ ቁጥጥር እንዲደረግ የኢምፔሪያል አፋጣኝ ፍቃድ ተሰጥቷቸዋል። በ1263 የኪበርግ ሥርወ መንግሥት ወድቋል። በ1264 ዓ.ም. የሀብስበርግ መንግሥት በንጉሥ ሩዶልፍ (በ1273 የቅዱስ ሮማ ንጉሠ ነገሥት) የኪይበርግ መሬቶችን በመያዝ ግዛታቸውን እስከ ምሥራቃዊው የስዊስ አምባ ድረስ ያዙ።የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን በመካከለኛው የአልፕስ ተራሮች ሸለቆ ማህበረሰቦች መካከል ጥምረት ነበር። በተለያዩ ካንቶኖች በሚገኙ መኳንንት እና ፓትሪሻኖች የሚመራው ኮንፌዴሬሽን የጋራ ፍላጎቶችን ማስተዳደር እና ጠቃሚ በሆኑ የተራራ ንግድ መስመሮች ላይ ሰላምን አረጋግጧል። በ1291 የወጣው የፌደራል ቻርተር በኡሪ፣ ሽዊዝ እና ዩንተርዋልደን የገጠር ማህበረሰቦች መካከል የተስማማው የኮንፌዴሬሽኑ መስራች ሰነድ ነው፣ ምንም እንኳን ተመሳሳይ ጥምረት ከብዙ አሥርተ ዓመታት በፊት የነበረ ቢሆንም። እ.ኤ.አ. በ 1353 ሦስቱ ኦሪጅናል ካንቶኖች ከግላሩስ እና ዙግ እና ከሉሰርን ፣ ዙሪክ እና የበርን ከተማ ግዛቶች ጋር ተቀላቅለው እስከ 15ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ድረስ የነበረውን የስምንት ግዛቶችን “አሮጌ ኮንፌዴሬሽን” ፈጠሩ። መስፋፋቱ ለኮንፌዴሬሽኑ ሥልጣንና ሀብት እንዲጨምር አድርጓል። እ.ኤ.አ. በ 1460 ፣ ኮንፌዴሬቶች አብዛኛው ግዛት ከራይን በስተደቡብ እና በምዕራብ እስከ አልፕስ እና የጁራ ተራሮች ፣ በተለይም በ 1470 ዎቹ ውስጥ በቻርልስ ዘ ቦልድ ኦፍ ቡርጋንዲ ላይ ከሀብስበርግ (የሴምፓች ጦርነት ፣ የናፍልስ ጦርነት) ድል በኋላ ። እና የስዊዘርላንድ ቅጥረኞች ስኬት. እ.ኤ.አ. በ1499 ከስዋቢያን ንጉሠ ነገሥት ማክስሚሊያን 1ኛ የስዋቢያን ሊግ ጋር በስዊዘርላንድ በተደረገው ጦርነት በስዊዘርላንድ የተቀዳጀው ድል በቅድስት ሮማ ኢምፓየር ውስጥ ነፃነትን አስገኝቷል። በ 1501 ባዝል እና ሻፍሃውሰን የድሮውን የስዊስ ኮንፌዴሬሽን ተቀላቀለ።የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን በነዚህ ቀደምት ጦርነቶች የማይሸነፍ ዝና አግኝቷል፣ነገር ግን የኮንፌዴሬሽኑ መስፋፋት እ.ኤ.አ. በ1515 በስዊዘርላንድ በማሪኛኖ ጦርነት ሽንፈት ገጥሞታል። ይህ የስዊዘርላንድ ታሪክ “ጀግና” እየተባለ የሚጠራውን ዘመን አበቃ። በአንዳንድ ካንቶኖች የዝዊንጊ ተሐድሶ ስኬት በ1529 እና ​​1531 (የካፔል ጦርነቶች) በካንቶናዊ መካከል የሃይማኖት ግጭቶች እንዲፈጠሩ አድርጓል። በ1648 በዌስትፋሊያ ሰላም፣ የአውሮፓ አገሮች ስዊዘርላንድ ከቅድስት ሮማ ግዛት ነፃ መውጣቷንና ገለልተኝነቷን የተገነዘቡት ከእነዚህ የውስጥ ጦርነቶች ከአንድ መቶ ከሚበልጡ ዓመታት በኋላ ነበር። በስዊዘርላንድ የጥንት ዘመናዊ ጊዜ ውስጥ የፓትሪያል ቤተሰቦች እያደገ የመጣው አምባገነንነት ከሠላሳ ዓመታት ጦርነት በኋላ ከደረሰው የገንዘብ ችግር ጋር ተዳምሮ በ 1653 የስዊዝ የገበሬዎች ጦርነት ምክንያት ሆኗል ። ከዚህ ትግል በስተጀርባ በካቶሊክ መካከል የተፈጠረው ግጭት ። እና የፕሮቴስታንት ካንቶኖች በ 1656 በቪልመርገን የመጀመሪያ ጦርነት እና በቶገንበርግ ጦርነት (ወይም የቪልመርገን ሁለተኛ ጦርነት) በ 1712 ተጨማሪ ብጥብጥ ፈነዳ። === ናፖሊዮን ዘመን === በ1798 አብዮታዊው የፈረንሳይ መንግስት ስዊዘርላንድን ወረረ እና አዲስ የተዋሃደ ህገ መንግስት ደነገገ። ይህም የአገሪቱን መንግሥት ያማከለ፣ ካንቶኖቹን በሚገባ በማጥፋት፣ በተጨማሪም ሙልሃውሰን ፈረንሳይን ተቀላቀለ እና የቫልቴሊና ሸለቆ ከስዊዘርላንድ በመለየት የሲሳልፓይን ሪፐብሊክ አካል ሆነ። ሄልቬቲክ ሪፐብሊክ በመባል የሚታወቀው አዲሱ አገዛዝ በጣም ተወዳጅ አልነበረም. ወራሪ የውጭ ጦር የዘመናት ወግ ገድቦና አጠፋው፤ ስዊዘርላንድ ከፈረንሳይ ሳተላይት ግዛት ያለፈ ነገር አልነበረም። እ.ኤ.አ. በሴፕቴምበር 1798 የኒድዋልደን አመፅ የፈረንሣይ ኃይለኛ አፈና የፈረንሳይ ጦር ጨቋኝ መገኘት እና የአካባቢው ህዝብ ወረራውን የመቋቋም ምሳሌ ነበር። በፈረንሳይና በተቀናቃኞቿ መካከል ጦርነት በፈነዳበት ጊዜ የሩሲያና የኦስትሪያ ኃይሎች ስዊዘርላንድን ወረሩ። ስዊዘርላንድ በሄልቬቲክ ሪፐብሊክ ስም ከፈረንሳይ ጋር ለመፋለም ፈቃደኛ አልሆነም። እ.ኤ.አ. በ 1803 ናፖሊዮን በፓሪስ ከሁለቱም ወገኖች መሪ የስዊስ ፖለቲከኞች ስብሰባ አዘጋጀ ። የሽምግልና ህግ ውጤቱ ነው፣ እሱም የስዊስ ራስን በራስ የማስተዳደርን ባብዛኛው ወደነበረበት ይመልሳል እና የ19 ካንቶን ኮንፌዴሬሽን አስተዋወቀ። ከአሁን በኋላ፣ አብዛኛው የስዊስ ፖለቲካ የካንቶኖችን ራስን በራስ የማስተዳደር ባህል ከማዕከላዊ መንግስት ፍላጎት ጋር ማመጣጠን ያሳስበዋል። እ.ኤ.አ. በ 1815 የቪየና ኮንግረስ የስዊስ ነፃነትን ሙሉ በሙሉ እንደገና አቋቋመ ፣ እናም የአውሮፓ ኃያላን የስዊስ ገለልተኝነቶችን በቋሚነት እውቅና ለመስጠት ተስማምተዋል። የስዊዘርላንድ ወታደሮች በጌታ ከበባ ሲዋጉ እስከ 1860 ድረስ የውጭ መንግስታትን አገልግለዋል። ስምምነቱ ስዊዘርላንድ የቫሌይስ፣ የኒውቸቴል እና የጄኔቫ ካንቶኖችን በመቀበል ግዛቷን እንድትጨምር አስችሎታል። ከአንዳንድ ጥቃቅን ማስተካከያዎች በስተቀር የስዊዘርላንድ ድንበሮች አልተቀየሩም። === ዘመናዊ ታሪክ === ስዊዘርላንድ በሁለቱም የዓለም ጦርነቶች አልተወረረችም። በአንደኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ስዊዘርላንድ የሶቪየት ዩኒየን አብዮታዊ እና መስራች ቭላድሚር ኢሊች ኡሊያኖቭ (ቭላዲሚር ሌኒን) መኖሪያ ነበረች። እ.ኤ.አ. እስከ 1917 ድረስ እዚያው ቆየ። በ1917 በግሪም-ሆፍማን ጉዳይ የስዊዘርላንድ ገለልተኝነት በቁም ነገር ተጠራጥሮ ነበር፣ ነገር ግን ያ ብዙም አልቆየም። እ.ኤ.አ. በ1920 ስዊዘርላንድ ከማንኛውም ወታደራዊ መስፈርቶች ነፃ እንድትሆን በጄኔቫ የሚገኘውን የመንግስታቱን ሊግ ተቀላቀለች። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት፣ ዝርዝር የወረራ እቅዶች በጀርመኖች ተዘጋጅተው ነበር፣[46] ስዊዘርላንድ ግን ጥቃት አልደረሰባትም። በጦርነቱ ወቅት ትላልቅ ክስተቶች ወረራ ስላዘገዩ ስዊዘርላንድ በወታደራዊ መከላከያ፣ ለጀርመን በሰጠችው ስምምነት እና መልካም ዕድል በመጣመር ነፃ ሆና መቀጠል ችላለች። በጄኔራል ሄንሪ ጉይሳን ለጦርነቱ ጊዜ ዋና አዛዡን የተሾመው የጦር ኃይሎች አጠቃላይ ቅስቀሳ ታዝዟል። የስዊዘርላንድ ወታደራዊ ስትራቴጂ የኢኮኖሚውን እምብርት ለመጠበቅ በድንበር ላይ ከሚገኝ የማይንቀሳቀስ የመከላከያ ዘዴ ወደ የተደራጀ የረጅም ጊዜ መጥፋት እና መውጣት ወደ ጠንካራ እና በጥሩ ሁኔታ ወደተከማቸ የአልፕስ ተራሮች ከፍታ ወደ ሬዱይት ተለወጠ። ስዊዘርላንድ በግጭቱ ውስጥ ለሁለቱም ወገኖች የስለላ አስፈላጊ መሰረት ነበረች እና ብዙ ጊዜ በአክሲስና በተባባሪ ኃይሎች መካከል የሚደረጉ ግንኙነቶችን አስታራቂ ነበር። የስዊዘርላንድ ንግድ በሁለቱም አጋሮች እና በአክሲዎች ታግዷል። ለናዚ ጀርመን የኢኮኖሚ ትብብር እና ብድር ማራዘም እንደ ወረራ ግምት እና እንደ ሌሎች የንግድ አጋሮች አቅርቦት ይለያያል። እ.ኤ.አ. በ 1942 በቪቺ ፈረንሳይ በኩል ያለው ወሳኝ የባቡር ሐዲድ ከተቋረጠ በኋላ ስዊዘርላንድ (ከሊችተንስታይን ጋር) በአክሲስ ቁጥጥር ስር ከሰፊው ዓለም ሙሉ በሙሉ ተለይታ ከነበረች በኋላ ቅናሾች ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደረሱ። በጦርነቱ ወቅት ስዊዘርላንድ ከ300,000 በላይ ስደተኞችን አስገብታለች እና በጄኔቫ የሚገኘው አለም አቀፍ ቀይ መስቀል በግጭቱ ወቅት ትልቅ ሚና ተጫውቷል። ጥብቅ የኢሚግሬሽን እና የጥገኝነት ፖሊሲዎች እና ከናዚ ጀርመን ጋር ያለው የገንዘብ ግንኙነት ውዝግብ አስነስቷል፣ ግን እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ድረስ አልነበረም። በጦርነቱ ወቅት የስዊዘርላንድ አየር ሃይል የሁለቱም ወገኖች አውሮፕላኖችን በማሳተፍ በግንቦት እና ሰኔ 1940 11 የሉፍትዋፍ አውሮፕላኖችን በመተኮስ ከጀርመን ዛቻን ተከትሎ የፖሊሲ ለውጥ ካደረገ በኋላ ሌሎች ሰርጎ ገቦችን አስገድዶ ነበር። በጦርነቱ ወቅት ከ100 በላይ የህብረት ቦንብ አውጭዎች እና ሰራተኞቻቸው ከ1940 እስከ 1945 ባለው ጊዜ ውስጥ ስዊዘርላንድ በተባበሩት መንግስታት በቦምብ ተመታ የሰው ህይወት እና ንብረት ወድሟል።[47] በቦምብ ከተጠቁት ከተሞችና ከተሞች መካከል ባዝል፣ ብሩስዮ፣ ቺያሶ፣ ኮርኖል፣ ጄኔቫ፣ ኮብሌዝ፣ ኒደርዌንገን፣ ራፍዝ፣ ሬኔንስ፣ ሳሜዳን፣ ሻፍሃውሰን፣ ስታይን አም ራይን፣ ተገርዊለን፣ ታይንገን፣ ቫልስ እና ዙሪክ ይገኙበታል። 96ኛውን የጦርነት አንቀፅ የጣሰውን የቦምብ ፍንዳታ በአሰሳ ስህተት፣ በመሳሪያዎች ብልሽት፣ በአየር ሁኔታ እና በቦምብ አውሮፕላኖች የተደረጉ ስህተቶች መሆናቸውን የህብረት ሃይሎች አብራርተዋል። ስዊዘርላንዳውያን የቦምብ ፍንዳታዎቹ ከናዚ ጀርመን ጋር ኢኮኖሚያዊ ትብብር እና ገለልተኝነታቸውን እንዲያቆሙ በስዊዘርላንድ ላይ ጫና ለመፍጠር ታስቦ ነው ሲሉ ስጋት እና ስጋት ገለጹ። የወታደራዊ ፍርድ ቤት ክስ በእንግሊዝ የተካሄደ ሲሆን የዩኤስ መንግስት ለቦምብ ጥቃቱ ማካካሻ 62,176,433.06 በስዊስ ፍራንክ ከፍሏል። [[ስዕል:Bern Parliament Plaza Flagged Wide 2019-09-13 23-11.jpg|thumb|left|የስዊዘርላንድ ፓርላማ]] [[ስዕል:Bern capital of Swizerland.jpg|thumb|በርን የስዊዘርላንድ ዋና ከተማ]] ስዊዘርላንድ ለስደተኞች ያላት አመለካከት የተወሳሰበ እና አወዛጋቢ ነበር። በጦርነቱ ወቅት በናዚዎች ከፍተኛ ስደት የደረሰባቸውን አይሁዶች ጨምሮ በአስር ሺዎች የሚቆጠሩትን ጨምሮ 300,000 የሚደርሱ ስደተኞችን ተቀብሏል። ከጦርነቱ በኋላ የስዊዘርላንድ መንግስት ክሬዲቶችን ወደ ውጭ በመላክ ሽዌይዘርስፔንዴ በሚባለው የበጎ አድራጎት ፈንድ በኩል ለማርሻል ፕላን በመለገስ የአውሮፓን ማገገም ይረዳዋል፣ ይህ ጥረት በመጨረሻ የስዊስ ኢኮኖሚን ​​ተጠቃሚ አድርጓል። በቀዝቃዛው ጦርነት ወቅት የስዊዘርላንድ ባለስልጣናት የስዊዝ የኒውክሌር ቦምብ ግንባታን ግምት ውስጥ አስገብተው ነበር። በፌዴራል የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት ዙሪክ እንደ ፖል ሸርረር ያሉ ግንባር ቀደም የኑክሌር ፊዚክስ ሊቃውንት ይህንን ተጨባጭ ሁኔታ አቅርበውታል። እ.ኤ.አ. በ 1988 የፖል ሸርረር ኢንስቲትዩት የኒውትሮን መበታተን ቴክኖሎጂዎችን ቴራፒዩቲካል አጠቃቀምን ለመመርመር በስሙ ተመሠረተ ። በመከላከያ በጀት እና በሥነ ምግባራዊ ጉዳዮች ላይ ያሉ የፋይናንስ ችግሮች ከፍተኛ መጠን ያለው ገንዘብ እንዳይመደብ አግደዋል እና የ 1968 የኑክሌር መስፋፋት ስምምነት እንደ ትክክለኛ አማራጭ ታይቷል ። በ1988 የኑክሌር ጦር መሣሪያዎችን ለመገንባት የቀሩት እቅዶች በሙሉ ወድቀዋል ስዊዘርላንድ ለሴቶች የመምረጥ መብት የሰጠች የመጨረሻዋ ምዕራባዊ ሪፐብሊክ ነበረች። አንዳንድ የስዊስ ካንቶኖች በ 1959 ይህንን አጽድቀዋል ፣ በፌዴራል ደረጃ ፣ በ 1971 እና ከተቃውሞ በኋላ ፣ በመጨረሻው ካንቶን አፕንዘል ኢንነርሮድ (ከሁለት የቀሩት ላንድስጌምአይንድ ፣ ከግላሩስ ጋር) በ 1990 ውስጥ ተገኝቷል ። በፌዴራል ደረጃ፣ ሴቶች በፍጥነት በፖለቲካዊ ጠቀሜታ ጨምረዋል፣ የመጀመሪያዋ ሴት ሰባት አባላት ባሉት የፌደራል ምክር ቤት ስራ አስፈፃሚ ከ1984 እስከ 1989 ያገለገሉት ኤልሳቤት ኮፕ፣ እና የመጀመሪያዋ ሴት ፕሬዝዳንት ሩት ድሪፈስ በ1999 ዓ.ም. ስዊዘርላንድ በ1963 የአውሮፓ ምክር ቤትን ተቀላቀለች። በ1979 ከበርን ካንቶን የወጡ አካባቢዎች ከበርኔዝ ነፃነታቸውን አግኝተው አዲሱን የጁራ ካንቶን ፈጠሩ። እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 18 ቀን 1999 የስዊዘርላንድ ህዝብ እና ካንቶኖች ሙሉ በሙሉ የተሻሻለውን የፌዴራል ሕገ መንግሥት ደግፈዋል። እ.ኤ.አ. በ 2002 ስዊዘርላንድ የተባበሩት መንግስታት ሙሉ አባል ሆና ቫቲካን ከተማ ሙሉ በሙሉ የተባበሩት መንግስታት አባልነት የሌላት የመጨረሻዋ ሰፊ እውቅና ያለው ሀገር ሆና ቀረች። ስዊዘርላንድ የኢኤፍቲኤ መስራች አባል ናት ግን የአውሮፓ ኢኮኖሚክ አካባቢ አባል አይደለችም። የአውሮፓ ህብረት አባልነት ማመልከቻ በግንቦት 1992 ተልኳል፣ ነገር ግን ኢኢአ በታህሳስ 1992 ውድቅ ከተደረገበት ጊዜ ጀምሮ ስዊዘርላንድ በኢ.ኢ.ኤ ላይ ህዝበ ውሳኔ የጀመረች ብቸኛ ሀገር ነች። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በአውሮፓ ህብረት ጉዳይ ላይ በርካታ ህዝበ ውሳኔዎች ተካሂደዋል; በዜጎች ተቃውሞ ምክንያት የአባልነት ማመልከቻው ተሰርዟል. ቢሆንም፣ የስዊስ ህግ ከአውሮፓ ህብረት ህግ ጋር ለመጣጣም ቀስ በቀስ እየተስተካከለ ነው፣ እና መንግስት ከአውሮፓ ህብረት ጋር በርካታ የሁለትዮሽ ስምምነቶችን ተፈራርሟል። ስዊዘርላንድ፣ ከሊችተንስታይን ጋር፣ ኦስትሪያ ከገባችበት እ.ኤ.አ. . ይህች ሀገር በባህላዊ መልኩ እንደ ገለልተኛ እና ወደ የበላይ አካላት ለመግባት ፈቃደኛ እንደሌላት ይቆጠራል። እ.ኤ.አ. በሴፕቴምበር 2020 ከአውሮፓ ህብረት ነፃ የሰዎች ዝውውር የሚፈቅደውን ስምምነት ለማቆም ድምጽ እንዲሰጥ የሚጠይቅ ህዝበ ውሳኔ በስዊዘርላንድ ህዝቦች ፓርቲ (ኤስ.ፒ.ፒ.) አስተዋወቀ። ነገር ግን፣ መራጮች የኢሚግሬሽንን መልሶ ለመቆጣጠር የተደረጉ ሙከራዎችን ውድቅ በማድረግ የቀረበውን ጥያቄ ከ63-37 በመቶ በሆነ ልዩነት በማሸነፍ። == የመሬት አቀማመጥ == [[ስዕል:View from Pilatus, retouched.jpg|thumb|በማተርሆርን እና በሉሰርኔ ሀይቅ ክልሎች መካከል ያሉ ንፅፅር መልክአ ምድሮች]] [[ስዕል:Haute route, panorama version.jpg|thumb|left|በማተርሆርን እና በሉሰርኔ ሀይቅ ክልሎች መካከል ያሉ ንፅፅር መልክአ ምድሮች]] በሰሜን እና በደቡብ የአልፕስ ተራሮች በምዕራብ-መካከለኛው አውሮፓ፣ ስዊዘርላንድ በ41,285 ስኩዌር ኪሎ ሜትር (15,940 ስኩዌር ማይል) ስፋት ላይ እጅግ በጣም ብዙ የመሬት አቀማመጥ እና የአየር ንብረትን ያጠቃልላል። የህዝብ ብዛት ወደ 8.7 ሚሊዮን (2020 እ.ኤ.አ.) ነው። እ.ኤ.አ. በ2019 አማካይ የህዝብ ብዛት 215.2 ነዋሪዎች በካሬ ኪሎ ሜትር (557/ስኩዌር ማይል) ነበር።: 79  በትልቁ ካንቶን በአከባቢው ግራውዩንደን፣ ሙሉ በሙሉ በአልፕስ ተራሮች ላይ ተኝቶ፣ የህዝብ ጥግግት በአንድ ካሬ ኪሎ ሜትር ወደ 28.0 ነዋሪዎች ይወርዳል (73 /ስኩዌር ማይል):: 30  ትልቅ የከተማ ዋና ከተማ ባለችው ዙሪክ ካንቶን ውስጥ መጠኑ 926.8 በካሬ ኪሎ ሜትር (2,400/ስኩዌር ማይል) ነው።፡ 76 ስዊዘርላንድ በኬክሮስ 45° እና 48° N እና በኬንትሮስ 5° እና 11° ሠ መካከል ትገኛለች። በውስጡም ሶስት መሰረታዊ የመሬት አቀማመጥ ቦታዎችን ይዟል፡ የስዊስ ተራሮች ወደ ደቡብ፣ የስዊስ ፕላቶ ወይም መካከለኛው አምባ እና በምዕራብ የጁራ ተራሮች። የአልፕስ ተራሮች የሀገሪቱን አጠቃላይ ስፋት 60% የሚሆነውን በመሃልኛው እና በደቡባዊው የሀገሪቱ ክፍል የሚያቋርጡ ከፍተኛ የተራራ ሰንሰለቶች ናቸው። አብዛኛው የስዊስ ህዝብ በስዊስ ፕላቶ ውስጥ ይኖራል። በስዊዘርላንድ ተራሮች ላይ ከሚገኙት ከፍተኛ ሸለቆዎች መካከል፣ ብዙ የበረዶ ግግር በረዶዎች ይገኛሉ፣ በድምሩ 1,063 ስኩዌር ኪሎ ሜትር (410 ካሬ ማይል)። ከእነዚህም በአራቱ ካርዲናል አቅጣጫዎች ወደ መላው አውሮፓ የሚፈሱ እንደ ራይን፣ ኢንን፣ ቲሲኖ እና ሮን ያሉ የበርካታ ዋና ዋና ወንዞች ዋና ውሃ ይመነጫል። የሃይድሮግራፊክ አውታረመረብ በመካከለኛው እና በምዕራብ አውሮፓ ውስጥ በርካታ ትላልቅ የንፁህ ውሃ አካላትን ያጠቃልላል ፣ ከእነዚህም መካከል የጄኔቫ ሀይቅ (በፈረንሳይኛ ሌ ላክ ሌማን ተብሎም ይጠራል) ፣ ኮንስታንስ ሀይቅ (በጀርመን ቦደንሴ በመባል ይታወቃል) እና ማጊዮር ሀይቅ ይገኙበታል። ስዊዘርላንድ ከ 1500 በላይ ሀይቆች ያላት ሲሆን 6% የአውሮፓ ንጹህ ውሃ ክምችት ይዟል. ሐይቆች እና የበረዶ ግግር ከብሔራዊ ክልል 6 በመቶውን ይሸፍናሉ። ትልቁ ሀይቅ በምዕራብ ስዊዘርላንድ ከፈረንሳይ ጋር የሚጋራው የጄኔቫ ሀይቅ ነው። ሮን የጄኔቫ ሀይቅ ዋና ምንጭ እና መውጫ ሁለቱም ነው። ሐይቅ ኮንስታንስ ሁለተኛው ትልቁ የስዊስ ሀይቅ ነው እና ልክ እንደ ጄኔቫ ሀይቅ፣ በኦስትሪያ እና በጀርመን ድንበር ላይ ባለው የራይን መካከለኛ ደረጃ ነው። ሮን በፈረንሣይ ካማርጌ ክልል ወደ ሜድትራንያን ባህር ሲፈስ እና ራይን ወደ ሰሜን ባህር በኔዘርላንድ ሮተርዳም 1,000 ኪሎ ሜትር (620 ማይል) ይርቃል ፣ ሁለቱም ምንጮች ከእያንዳንዳቸው 22 ኪሎ ሜትር (14 ማይል) ብቻ ይለያሉ። በስዊስ ተራሮች ውስጥ ሌላ [[ስዕል:Simplon (Ganter bridge) Swizerland.jpg|thumb|የስዊዘርላንድ ጋንተር ድልድይ]] ከስዊዘርላንድ አርባ ስምንቱ ተራሮች በከፍታ ወይም ከዚያ በላይ በ4,000 ሜትሮች (13,000 ጫማ) ከባህር ላይ ይገኛሉ።በ4,634m (15,203 ጫማ) በሞንቴ ሮዛ ከፍተኛው ነው፣ ምንም እንኳን ማተርሆርን (4,478 ሜትር ወይም 14,692 ጫማ) ብዙውን ጊዜ እንደ ትልቁ ይቆጠራል። ታዋቂ. ሁለቱም የሚገኙት ከጣሊያን ጋር ድንበር ላይ በሚገኘው የቫሌይስ ካንቶን ውስጥ በፔኒን አልፕስ ውስጥ ነው። 72 ፏፏቴዎችን የያዘው ከጥልቅ የበረዶ ግግር ላውተርብሩነን ሸለቆ በላይ ያለው የበርኔስ ተራሮች ክፍል ለጁንግፍራው (4,158 ሜትር ወይም 13,642 ጫማ) ኢገር እና ሞንች እና በክልሉ ውስጥ ላሉት በርካታ ውብ ሸለቆዎች የታወቀ ነው። በደቡብ ምስራቅ በረዥሙ ኤንጋዲን ሸለቆ፣ በ Graubünden ካንቶን የሚገኘውን የቅዱስ ሞሪትዝ አካባቢን የሚያጠቃልለውም ይታወቃል። በአጎራባች በርኒና አልፕስ ከፍተኛው ጫፍ ፒዝ በርኒና (4,049 ሜትር ወይም 13,284 ጫማ) ነው። በሕዝብ ብዛት የሰሜኑ የአገሪቱ ክፍል፣ ከጠቅላላው የአገሪቱ ክፍል 30% የሚሆነው፣ የስዊስ ፕላቱ ተብሎ ይጠራል። ብዙ ክፍት እና ኮረብታ መልክአ ምድሮች፣ ከፊል በደን የተሸፈኑ፣ ከፊል ክፍት የግጦሽ መሬቶች፣ አብዛኛውን ጊዜ የግጦሽ መንጋ ወይም አትክልት እና የፍራፍሬ ማሳዎች አሉት፣ ግን አሁንም ኮረብታ ነው። ትላልቅ ሀይቆች እዚህ ይገኛሉ, እና ትልቁ የስዊስ ከተማዎች በዚህ የአገሪቱ አካባቢ ይገኛሉ. በስዊዘርላንድ ውስጥ ሁለት ትናንሽ አከባቢዎች አሉ፡ Büsingen የጀርመን ነው፣ ካምፒዮን ዲ ኢታሊያ የጣሊያን ነው። ስዊዘርላንድ በሌሎች አገሮች ኤክስክላቭ የላትም። === የአየር ንብረት === የስዊስ የአየር ንብረት በአጠቃላይ መጠነኛ ነው፣ ነገር ግን በአከባቢዎቹ መካከል በጣም ሊለያይ ይችላል፣ በተራራ አናት ላይ ካለው የበረዶ ሁኔታ አንስቶ እስከ በስዊዘርላንድ ደቡባዊ ጫፍ ላይ ባለው በሜዲትራኒያን አቅራቢያ እስከ ጥሩ የአየር ሁኔታ ድረስ። በስዊዘርላንድ ደቡባዊ ክፍል አንዳንድ ቀዝቃዛ-ጠንካራ የዘንባባ ዛፎች የሚገኙባቸው አንዳንድ ሸለቆዎች አሉ። የበጋ ወቅት ወቅታዊ ዝናብ ሲኖር ሞቃታማ እና እርጥብ ይሆናል, ስለዚህ ለግጦሽ እና ለግጦሽ ተስማሚ ናቸው. በተራሮች ላይ ያለው አነስተኛ እርጥበት ያለው ክረምት ለሳምንታት የተረጋጋ ሁኔታዎችን ረጅም ክፍተቶች ማየት ይችላል። በተመሳሳይ ጊዜ, የታችኛው መሬቶች በተገላቢጦሽ ይሰቃያሉ, በእነዚህ ወቅቶች, ስለዚህ ለሳምንታት ምንም ፀሐይ አይታዩም. [[ስዕል:Valère et Haut de Cry.jpg|thumb|በረዷማ ተራራ ከቤተመንግስት ጀርባ ታየ]] [[ስዕል:Sankt Moritz Lake Piz Muragl.jpg|thumb|left|የስዊዘርላንድ ውብ ተራሮች]] ፎህን ተብሎ የሚጠራው የአየር ሁኔታ ክስተት (ከቺኑክ ንፋስ ጋር ተመሳሳይ ውጤት ያለው) በዓመቱ ውስጥ በማንኛውም ጊዜ ሊከሰት የሚችል እና ባልተጠበቀ ሞቃት ነፋስ ተለይቶ የሚታወቅ ሲሆን ይህም በዝናብ ጊዜ በጣም ዝቅተኛ አንጻራዊ እርጥበት ያለው አየር ወደ አልፕስ ተራሮች ሰሜን ያመጣል. በአልፕስ ተራሮች ደቡባዊ ፊት ላይ ጊዜያት። ይህ በአልፕስ ተራሮች ላይ በሁለቱም መንገድ ይሰራል ነገር ግን ከደቡብ ቢነፍስ ለሚመጣው ንፋስ ገደላማ እርምጃ የበለጠ ውጤታማ ነው። ከደቡብ ወደ ሰሜን የሚሄዱ ሸለቆዎች ምርጡን ውጤት ያስከትላሉ። ዝቅተኛ ዝናብ በሚያገኙ የውስጠኛው የአልፕስ ሸለቆዎች ሁሉ በጣም ደረቅ ሁኔታዎች ይቀጥላሉ ምክንያቱም የሚመጡ ደመናዎች ወደ እነዚህ ቦታዎች ከመድረሳቸው በፊት ተራሮችን ሲያቋርጡ ብዙ ይዘታቸውን ያጣሉ ። እንደ Graubünden ያሉ ትላልቅ የአልፕስ አካባቢዎች ከቅድመ-አልፓይን አካባቢዎች የበለጠ ደረቅ ሆነው ይቆያሉ, እና በቫሌይስ ዋና ሸለቆ ውስጥ, ወይን ወይን እዚያ ይበቅላል. በጣም ሞቃታማው የአየር ሁኔታ በከፍታ ተራራማ አካባቢዎች እና በቲሲኖ ካንቶን ብዙ ፀሀይ ባለበት እና ከጊዜ ወደ ጊዜ ከባድ ዝናብ በሚዘንብበት አካባቢ ይቀጥላል። የዝናብ መጠን በዓመቱ ውስጥ በመጠኑ ይሰራጫል፣ በበጋ ከፍተኛ ነው። መኸር በጣም ደረቅ ወቅት ነው ፣ ክረምቱ ከበጋ ያነሰ ዝናብ ይቀበላል ፣ ነገር ግን በስዊዘርላንድ ውስጥ ያለው የአየር ሁኔታ በተረጋጋ የአየር ንብረት ስርዓት ውስጥ አይደለም። ምንም ጥብቅ እና ሊገመቱ የሚችሉ ወቅቶች ሳይኖሩባቸው ከአመት ወደ አመት ሊለያዩ ይችላሉ. === አካባቢ === ስዊዘርላንድ ሁለት የመሬት አከባቢዎችን ይይዛል-የምእራብ አውሮፓ ሰፊ ደኖች እና የአልፕስ ኮንፈር እና ድብልቅ ደኖች። [[ስዕል:Swiss mountains, grass and cows.jpg|thumb|በፀደይ ወቅት የበረዶ ተራራ]] የስዊዘርላንድ ስነ-ምህዳሮች በተለይ በቀላሉ ሊበላሹ ይችላሉ፣ ምክንያቱም በረጃጅም ተራሮች የሚለያዩት ብዙ ስስ ሸለቆዎች ብዙውን ጊዜ ልዩ የሆነ ስነ-ምህዳር ይፈጥራሉ። ተራራማ አካባቢዎች እራሳቸውም ለጥቃት የተጋለጡ ናቸው፣ ብዙ የእጽዋት ዝርያዎች በሌላ ከፍታ ላይ የማይገኙ እና ከጎብኚዎች እና ከግጦሽ ግጦሽ ይደርስባቸዋል። የአልፕስ አካባቢ የአየር ንብረት፣ ጂኦሎጂካል እና መልክአ ምድራዊ ሁኔታዎች በተለይ ለአየር ንብረት ለውጥ ተጋላጭ የሆነውን በጣም ደካማ ሥነ-ምህዳር እንዲኖር ያደርጋሉ። ቢሆንም፣ በ2014 የአካባቢ አፈጻጸም ኢንዴክስ መሰረት፣ ስዊዘርላንድ አካባቢን በመጠበቅ ከ132 ሀገራት አንደኛ ሆና ትገኛለች፣ ይህም በአካባቢ ማህበረሰብ ጤና ላይ ባላት ከፍተኛ ውጤት፣ በታዳሽ የሃይል ምንጮች (ሃይድሮ ፓወር እና የጂኦተርማል ኢነርጂ) ላይ ከፍተኛ ጥገኛ በመሆኗ እና የአካባቢ ጥበቃን በመቆጣጠር ረገድ ስዊዘርላንድ ቀዳሚ ሆናለች። በ2020 ከ180 ሀገራት ሶስተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል። ሀገሪቱ እ.ኤ.አ. ከ1990 ጋር ሲነፃፀር በ 2030 የ GHG ልቀትን በ 50% ለመቀነስ ቃል ገብታለች እና በ 2050 ዜሮ ልቀት ላይ ለመድረስ እቅድ አውጥታ እየሰራች ነው። ነገር ግን፣ በስዊዘርላንድ የባዮአፓሲቲ ተደራሽነት ከአለም አማካይ እጅግ ያነሰ ነው። እ.ኤ.አ. በ2016 ስዊዘርላንድ በግዛቷ ውስጥ ለአንድ ሰው 1.0 ግሎባል ሄክታር ባዮአፓሲቲ ነበራት፣ ይህም ከአለም አማካይ በ1.6 ሄክታር በአንድ ሰው 40 በመቶ ያነሰ ነው። በተቃራኒው, በ 2016, 4.6 ግሎባል ሄክታር ባዮኬጅ - የፍጆታ ሥነ-ምህዳራዊ አሻራቸውን ተጠቅመዋል. ይህ ማለት ስዊዘርላንድ ከያዘችው 4.6 እጥፍ ያህል ባዮአፓሲቲ ተጠቅመዋል ማለት ነው። ቀሪው ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ በማስገባት እና አለም አቀፍ የጋራ ንብረቶችን (እንደ በከባቢ አየር በካይ ጋዝ ልቀቶች) ከመጠን በላይ ከመጠቀም የመጣ ነው. በውጤቱም, ስዊዘርላንድ የባዮካፓሲቲ እጥረት እያካሄደች ነው. ስዊዘርላንድ የ2019 የደን መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ ኢንቴግሪቲ ኢንዴክስ አማካይ 3.53/10 ነጥብ ነበራት፣ ይህም በአለም ከ172 ሀገራት 150ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። {{በአውሮፓ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}} {{መዋቅር-መልክዐምድር}} [[መደብ:ስዊዘርላንድ]] r8do0lypcpuji9jyepeu80u3q216urm 391253 391249 2026-03-28T18:28:30Z Gyalmiso Honest 54087 Machine translated and useless to anyone literate in Amharic 391253 wikitext text/x-wiki {{Comptrans}} {{የሀገር መረጃ| ስም = ስዊዘርላንድ| ሙሉ_ስም = Confoederatio Helvetica<br /> Schweizerische Eidgenossenschaft<br />Confédération suisse<br />Confederazione Svizzera<br />Confederaziun svizra<br /> የስዊዘርላንድ ኮንፌዴሬሽን| ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Switzerland (Pantone).svg| ማኅተም_ሥዕል = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg| ካርታ_ሥዕል = Europe-Switzerland.svg| መዝሙር =<br>"Schweizerpsalm" - ጀርመንኛ<br>"Cantique Suisse" - ፈረንሳይኛ<br>"Salmo Svizzero" - ጣሊያንኛ<br>"Psalm Svizzer" - ሮማንሽኛ<br><center>[[File:Swiss Psalm (official instrumental).ogg]]</center>| ዋና_ከተማ = [[በርን]]| ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ጀርመንኛ]]<br />[[ፈረንሣይኛ]]<br />[[ጣልያንኛ]]<br />[[ሮማንሽ]]| የመሪዎች_ማዕረግ = የስዊዝ ብሔራዊ ካውንስል ፕሬዚዳንት | የመሪዎች_ስም = [[ሲሞኒታ ሶማሩጋ]]| ታሪካዊ_ቀናት = [[ነሐሴ 1]] ቀን [[1283]] <br />(1 August 1291 እ.ኤ.አ.)| ታሪካዊ_ክስተቶች = ተመሠረተ| የመሬት_ስፋት = 41,285| የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 132| ውሀ_ከመቶ = 4.2| የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 8,482,152| የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2017 እ.ኤ.አ.| የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 96| የገንዘብ_ስም = የሰዊዝ ፍራንክ| ሰዓት_ክልል = +1| የስልክ_መግቢያ = +41| ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .ch }}ስዊዘርላንድ፣ በይፋ የስዊስ ኮንፌዴሬሽን፣ በምዕራብ፣ መካከለኛው እና ደቡብ አውሮፓ መገናኛ ላይ ያለ ወደብ የለሽ ሀገር ነች። አገሪቱ በ26 ካንቶን የተዋቀረች የፌደራል ሪፐብሊክ ነች፣ በበርን ላይ የተመሰረተ የፌዴራል ባለስልጣናት ያሏት። ስዊዘርላንድ በደቡብ ከጣሊያን፣ በምዕራብ ከፈረንሳይ፣ በሰሜን ከጀርመን እና በምስራቅ በሊችተንስታይን ትዋሰናለች። በጂኦግራፊያዊ ሁኔታ በስዊስ ፕላቶ፣ በአልፕስ ተራሮች እና በጁራ መካከል የተከፋፈለ ሲሆን በአጠቃላይ 41,285 ኪ.ሜ. (15,940 ካሬ ማይል) እና የመሬቱ ስፋት 39,997 ኪ.ሜ. (15,443 ካሬ ማይል) ይሸፍናል። ምንም እንኳን የአልፕስ ተራሮች የግዛቱን ትልቁን ቦታ ቢይዙም በግምት 8.5 ሚሊዮን የሚሆነው የስዊዘርላንድ ህዝብ በአብዛኛው በደጋው ላይ ያተኮረ ነው ፣ ትላልቅ ከተሞች እና ኢኮኖሚያዊ ማዕከሎች ባሉበት ፣ ከእነዚህም መካከል ዙሪክ ፣ጄኔቫ ፣ ባዝል እና ላውዛን ናቸው። እነዚህ ከተሞች እንደ WTO፣ WHO፣ ILO፣ የዓለም አቀፍ ኦሊምፒክ ኮሚቴ መቀመጫ፣ የፊፋ ዋና መሥሪያ ቤት፣ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሁለተኛ ትልቁ ጽሕፈት ቤት እንዲሁም የባንኩ ዋና መሥሪያ ቤቶች ያሉባቸው በርካታ የዓለም አቀፍ ድርጅቶች ቢሮዎች ናቸው። ለአለም አቀፍ ሰፈራዎች. የስዊዘርላንድ ዋና ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያዎችም በእነዚህ ከተሞች ውስጥ ይገኛሉ። በመካከለኛው ዘመን መገባደጃ ላይ የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን መመስረት የተገኘው በኦስትሪያ እና በቡርገንዲ ላይ በተደረጉ ተከታታይ ወታደራዊ ስኬቶች ነው። የስዊዘርላንድ ከቅድስት ሮማን ግዛት ነፃ ወጥታ በ1648 በዌስትፋሊያ ሰላም ውስጥ በይፋ እውቅና አገኘ። እ.ኤ.አ. የ 1291 የፌዴራል ቻርተር በስዊዘርላንድ ብሔራዊ ቀን የሚከበረው የስዊዘርላንድ መስራች ሰነድ ነው። ከ 16 ኛው ክፍለ ዘመን ተሐድሶ ጀምሮ ስዊዘርላንድ የታጠቁ የገለልተኝነት ፖሊሲን ጠብቃለች; ከ 1815 ጀምሮ ዓለም አቀፍ ጦርነት አላደረገም እና እስከ 2002 ድረስ የተባበሩት መንግስታትን አልተቀላቀለችም. ቢሆንም, ንቁ የውጭ ፖሊሲን ይከተላል. በአለም አቀፍ የሰላም ግንባታ ሂደቶች ውስጥ በተደጋጋሚ ይሳተፋል። ስዊዘርላንድ የቀይ መስቀል መፍለቂያ ናት፣ በዓለም ካሉት አንጋፋ እና ታዋቂ የሰብአዊ ድርጅቶች አንዱ ነው። እሱ የአውሮፓ ነፃ ንግድ ማህበር መስራች አባል ነው ፣ ግን በተለይም የአውሮፓ ህብረት ፣ የአውሮፓ ኢኮኖሚ ወይም የዩሮ ዞን አካል አይደለም ። ሆኖም በ Schengen አካባቢ እና በአውሮፓ ነጠላ ገበያ በሁለትዮሽ ስምምነቶች ይሳተፋል። ስዊዘርላንድ በአራቱ ዋና ዋና የቋንቋ እና የባህል ክልሎች፡ ጀርመንኛ፣ ፈረንሣይኛ፣ ጣልያንኛ እና ሮማንሽ እንደተገለፀው የጀርመን እና የፍቅር አውሮጳ መስቀለኛ መንገድን ትይዛለች። ምንም እንኳን አብዛኛው ህዝብ ጀርመንኛ ተናጋሪ ቢሆንም የስዊዘርላንድ ብሄራዊ ማንነት ግንኙነቱ የጋራ ታሪካዊ ዳራ፣ የጋራ እሴቶች እንደ ፌዴራሊዝም እና ቀጥተኛ ዲሞክራሲ እንዲሁም የአልፓይን ተምሳሌትነት ነው። በቋንቋ ልዩነት ምክንያት ስዊዘርላንድ በተለያዩ የአፍ መፍቻ ስሞች ትታወቃለች፡ Schweiz [ˈʃvaɪts] (ጀርመንኛ);[ማስታወሻ 5] ስዊስ [sɥis(ə)] (ፈረንሳይኛ); Svizzera [ˈzvittsera] (ጣሊያን); እና Svizra [ˈʒviːtsrɐ፣ ˈʒviːtsʁɐ] (ሮማንሽ)። በሳንቲሞች እና ማህተሞች ላይ፣ የላቲን ስም፣ Confoederatio Helvetica - በተደጋጋሚ ወደ "ሄልቬቲያ" የሚታጠረው - ከአራቱ ብሄራዊ ቋንቋዎች ይልቅ ጥቅም ላይ ይውላል። የበለጸገች አገር፣ በአዋቂ ሰው ከፍተኛው ስምንተኛ-ከፍተኛ የነፍስ ወከፍ ጠቅላላ የአገር ውስጥ ምርት አላት፤ እንደ የግብር ቦታ ተቆጥሯል ። እሱ በአንዳንድ ዓለም አቀፍ መለኪያዎች ፣ ኢኮኖሚያዊ ተወዳዳሪነት እና የሰው ልማትን ጨምሮ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ይገኛል። እንደ ዙሪክ ፣ጄኔቫ እና ባዝል ያሉ ከተሞቿ ምንም እንኳን በአለም ላይ ከፍተኛ የኑሮ ውድነት ቢኖራቸውም በኑሮ ጥራት ከአለም ከፍተኛ ደረጃ ላይ ይገኛሉ። እ.ኤ.አ. በ2020፣ አይኤምዲ የሰለጠነ ሰራተኞችን በመሳብ ስዊዘርላንድን ቀዳሚ አድርጓል። WEF በዓለም አቀፍ ደረጃ አምስተኛውን ተወዳዳሪ አገር አስቀምጧል == ሥርወ ቃል == የእንግሊዝኛው ስም ስዊዘርላንድ በ 16 ኛው እስከ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ጥቅም ላይ የዋለ ለስዊስ ሰው ጊዜ ያለፈበት ቃል ስዊዘርላንድን የያዘ ውህድ ነው። የእንግሊዘኛ ቅፅል ስዊስ ከፈረንሣይ ስዊስ የተገኘ ብድር ነው፣ እሱም ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ጥቅም ላይ ይውላል። ስዊዘርላንድ የሚለው ስም ከአለማኒክ ሽዊዘር የመጣ ነው፣ በመነሻውም የሽዊዝ ነዋሪ እና ተዛማጅ ግዛቱ፣ ከዋልድስተቴ ካንቶኖች አንዱ የሆነው የብሉይ ስዊስ ኮንፌዴሬሽን አስኳል ነው። ስዊዘርላንድ ከ 14 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ጥቅም ላይ የዋለው "ኮንፌዴሬቶች" ከሚለው ቃል ጎን ለጎን ከ 1499 የስዋቢያን ጦርነት በኋላ ስዊዘርላንድ ለራሳቸው ስም መቀበል ጀመሩ ። የስዊዘርላንድ የመረጃ ኮድ፣ CH፣ ከላቲን Confoederatio Helvetica (እንግሊዝኛ፡ Helvetic Confederation) የተገኘ ነው። ሽዊዝ የሚለው ስም እራሱ ለመጀመሪያ ጊዜ የተመሰከረው በ972 ነው፣ እንደ ኦልድ ሃይ ጀርመናዊ ስዊትስ፣ በመጨረሻም ምናልባት ከስዊድን 'ለመቃጠል' ( Old Norse Sviða 'tosing, burn') የተቃጠለውን እና የተጸዳውን የደን ቦታ በመጥቀስ ከስዊድን ጋር ይዛመዳል። ለመገንባት. ይህ ስም በካንቶን የበላይነት ወደሚገኝበት አካባቢ ተስፋፋ እና ከ 1499 የስዋቢያን ጦርነት በኋላ ቀስ በቀስ ለመላው ኮንፌዴሬሽን ጥቅም ላይ መዋል ጀመረ። የስዊዝ ጀርመናዊው የአገሪቷ ስም ሽዊዝ ከካንቶን እና ሰፈራው ጋር ተመሳሳይ ነው ፣ ግን የተወሰነውን አንቀፅ በመጠቀም (d'Schwiz for the Confederation ፣ ግን በቀላሉ Schwyz ለካንቶን እና ከተማ) ይለያል። ረጅም [iː] የስዊዘርላንድ ጀርመን በታሪካዊ እና ዛሬም ብዙ ጊዜ ⟨y⟩ ከ ⟨ii⟩ ይልቅ ⟨y⟩ ይጽፋል፣ የሁለቱን ስሞች የመጀመሪያ ማንነት በጽሁፍም ይጠብቃል። የላቲን ስም Confoederatio Helvetica neologised ነበር እና በ 1848 የፌዴራል ግዛት ምስረታ በኋላ ቀስ በቀስ አስተዋወቀ, ወደ ናፖሊዮን ሄልቬቲክ ሪፐብሊክ ወደ ኋላ harking, 1879 ጀምሮ ሳንቲሞች ላይ ታየ, 1902 ውስጥ የፌዴራል ቤተ መንግሥት ላይ የተጻፈው እና 1948 በኋላ ኦፊሴላዊ ማኅተም ጥቅም ላይ (1948) ለምሳሌ የ ISO የባንክ ኮድ "CHF" ለስዊስ ፍራንክ እና የሀገሪቱ ከፍተኛ ደረጃ ጎራ ".ch" ሁለቱም ከስቴቱ የላቲን ስም የተወሰዱ ናቸው)። ሄልቬቲካ ከሮማውያን ዘመን በፊት በስዊዘርላንድ አምባ ላይ ከሚኖረው ከሄልቬቲ የተገኘ የጋሊሽ ጎሳ ነው። ሄልቬቲያ በ 17 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊስ ኮንፌዴሬሽን ብሔራዊ ሰው ሆኖ በ 1672 በጆሃን ካስፓር ዌይሰንባክ ተውኔት ታየ == ታሪክ == በአካባቢው በጣም የታወቁት የባህል ጎሳዎች ከኒውቸቴል ሀይቅ በስተሰሜን በሚገኘው በላ ቴኔ አርኪኦሎጂካል ቦታ የተሰየሙት የሃልስታት እና የላ ቴኔ ባህሎች አባላት ነበሩ። የላ ቴኔ ባህል ያደገው እና ​​ያደገው በኋለኛው የብረት ዘመን ከ450 ዓክልበ. አካባቢ ነው፣ ምናልባትም በግሪክ እና ኢትሩስካን ስልጣኔዎች በተወሰነ ተጽእኖ ስር ሊሆን ይችላል። በስዊስ ክልል ውስጥ ካሉት በጣም አስፈላጊ የጎሳ ቡድኖች አንዱ ሄልቬቲ ነው። በጀርመናዊ ጎሳዎች በየጊዜው ትንኮሳ በደረሰበት በ58 ዓክልበ ሄልቬቲ የስዊዝ አምባን ትቶ ወደ ምዕራብ ጋሊያ ለመሰደድ ወስኗል፣ነገር ግን የጁሊየስ ቄሳር ጦር ዛሬ በምስራቅ ፈረንሳይ በሚገኘው የቢብራክቴ ጦርነት በማሳደድ አሸነፋቸው። ወደ መጀመሪያው የትውልድ አገሩ ። በ15 ከክርስቶስ ልደት በፊት፣ አንድ ቀን ሁለተኛው የሮማ ንጉሠ ነገሥት የሆነው ጢባርዮስ እና ወንድሙ ድሩሰስ የአልፕስ ተራሮችን ድል አድርገው ከሮም ግዛት ጋር አዋህደው ያዙ። በሄልቬቲ የተያዘው አካባቢ - የኋለኛው Confoederatio Helvetica ስሞች - በመጀመሪያ የሮማ ጋሊያ ቤልጂካ ግዛት እና ከዚያም የጀርመኒያ የላቀ አውራጃ አካል ሆነ ፣ የዘመናዊው ስዊዘርላንድ ምስራቃዊ ክፍል ደግሞ ወደ ሮማ ግዛት ሬቲያ ተቀላቀለ። በጥንት ዘመን መጀመሪያ አካባቢ ሮማውያን ቪንዶኒሳ የሚባል ትልቅ የጦር ካምፕ ጠብቀው ቆይተዋል፣ አሁን በአሬ እና ሬውስ ወንዞች መጋጠሚያ ላይ፣ የብሩግ ወጣ ገባ በሆነችው በዊንዲሽ ከተማ አቅራቢያ ውድመት ደረሰ። የመጀመሪያው እና ሁለተኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም በስዊዘርላንድ አምባ ላይ ለሚኖሩ ህዝቦች የብልጽግና ዘመን ነበር። እንደ Aventicum፣ Iulia Equestris እና Augusta Raurica ያሉ በርካታ ከተሞች እጅግ አስደናቂ መጠን ላይ ደርሰዋል፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ የግብርና ግዛቶች (Villae rusticae) በገጠር ተመስርተዋል። በ260 ዓ.ም አካባቢ፣ ከራይን በስተሰሜን ያለው የአግሪ ዲኩሜትስ ግዛት መውደቅ የዛሬዋን ስዊዘርላንድ ወደ ኢምፓየር ድንበር ምድር ቀይሯታል። በአላማኒ ጎሳዎች ተደጋጋሚ ወረራ የሮማውያንን ከተሞች እና ኢኮኖሚ ውድመት አስከትሏል፣ ይህም ህዝቡ በሮማውያን ምሽጎች አቅራቢያ መጠለያ እንዲያገኝ አስገድዶ ነበር፣ ለምሳሌ በኦገስታ ራውሪካ አቅራቢያ እንደ ካስትራም ራውራሰንስ። ኢምፓየር በሰሜን ድንበር (ዶና-ኢለር-ራይን-ሊምስ ተብሎ የሚጠራው) ሌላ የመከላከያ መስመር ገነባ። አሁንም በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ፣ የጨመረው የጀርመን ግፊት ሮማውያን የመስመር መከላከያ ጽንሰ-ሐሳብን እንዲተዉ አስገደዳቸው። የስዊዘርላንድ አምባ በመጨረሻ ለጀርመን ጎሳዎች መኖሪያ ክፍት ሆነ። [[ስዕል:Bundesbrief.jpg|thumb|በ 13 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊስ ሕገ መንግሥት]] በመካከለኛው ዘመን መጀመሪያ ከ 4 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ጀምሮ የዘመናዊቷ ስዊዘርላንድ ምዕራባዊ ስፋት የቡርጋንዲን ነገሥታት ግዛት አካል ነበር። አለማኒ በ 5 ኛው ክፍለ ዘመን የስዊዝ አምባን እና በ 8 ኛው ክፍለ ዘመን የአልፕስ ተራሮች ሸለቆዎችን ሰፈረ ፣ አልማንኒያ ፈጠረ። የአሁኗ ስዊዘርላንድ ስለዚህ በአሌማንኒያ እና በቡርገንዲ ግዛቶች መካከል ተከፈለች። በ 504 ዓ.ም ክሎቪስ 1 በአለማኒ ላይ በቶልቢያክ ድል እና በኋላም የቡርጋንዳውያን የፍራንካውያን የበላይነትን ተከትሎ በ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አካባቢው ሁሉ የተስፋፉ የፍራንካውያን ግዛት አካል ሆነ። በቀሪው 6ኛው፣ 7ኛው እና 8ኛው ክፍለ ዘመን፣ የስዊስ ክልሎች በፍራንካውያን የበላይነት (በሜሮቪንግያን እና ካሮሊንግያን ስርወ መንግስት) ቀጥለዋል። ነገር ግን በሻርለማኝ ስር ከተስፋፋ በኋላ የፍራንካውያን ኢምፓየር በ 843 በቬርዱን ስምምነት ተከፋፈለ። የአሁኗ ስዊዘርላንድ ግዛቶች በመካከለኛው ፍራንሢያ እና በምስራቅ ፍራንሢያ ተከፋፈሉ በ1000 ዓ.ም አካባቢ በቅድስት ሮማ ግዛት ሥር እስኪቀላቀሉ ድረስ። እ.ኤ.አ. በ1200፣ የስዊዘርላንድ አምባ የሳቮይ፣ የዛህሪንገር፣ የሀብስበርግ እና የኪበርግ ቤቶችን ግዛቶች ያካትታል። አንዳንድ ክልሎች (Uri፣ Schwyz፣ Unterwalden፣ በኋላ ዋልድስተተን በመባል የሚታወቁት) ኢምፓየር በተራራ መተላለፊያዎች ላይ ቀጥተኛ ቁጥጥር እንዲደረግ የኢምፔሪያል አፋጣኝ ፍቃድ ተሰጥቷቸዋል። በ1263 የኪበርግ ሥርወ መንግሥት ወድቋል። በ1264 ዓ.ም. የሀብስበርግ መንግሥት በንጉሥ ሩዶልፍ (በ1273 የቅዱስ ሮማ ንጉሠ ነገሥት) የኪይበርግ መሬቶችን በመያዝ ግዛታቸውን እስከ ምሥራቃዊው የስዊስ አምባ ድረስ ያዙ።የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን በመካከለኛው የአልፕስ ተራሮች ሸለቆ ማህበረሰቦች መካከል ጥምረት ነበር። በተለያዩ ካንቶኖች በሚገኙ መኳንንት እና ፓትሪሻኖች የሚመራው ኮንፌዴሬሽን የጋራ ፍላጎቶችን ማስተዳደር እና ጠቃሚ በሆኑ የተራራ ንግድ መስመሮች ላይ ሰላምን አረጋግጧል። በ1291 የወጣው የፌደራል ቻርተር በኡሪ፣ ሽዊዝ እና ዩንተርዋልደን የገጠር ማህበረሰቦች መካከል የተስማማው የኮንፌዴሬሽኑ መስራች ሰነድ ነው፣ ምንም እንኳን ተመሳሳይ ጥምረት ከብዙ አሥርተ ዓመታት በፊት የነበረ ቢሆንም። እ.ኤ.አ. በ 1353 ሦስቱ ኦሪጅናል ካንቶኖች ከግላሩስ እና ዙግ እና ከሉሰርን ፣ ዙሪክ እና የበርን ከተማ ግዛቶች ጋር ተቀላቅለው እስከ 15ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ድረስ የነበረውን የስምንት ግዛቶችን “አሮጌ ኮንፌዴሬሽን” ፈጠሩ። መስፋፋቱ ለኮንፌዴሬሽኑ ሥልጣንና ሀብት እንዲጨምር አድርጓል። እ.ኤ.አ. በ 1460 ፣ ኮንፌዴሬቶች አብዛኛው ግዛት ከራይን በስተደቡብ እና በምዕራብ እስከ አልፕስ እና የጁራ ተራሮች ፣ በተለይም በ 1470 ዎቹ ውስጥ በቻርልስ ዘ ቦልድ ኦፍ ቡርጋንዲ ላይ ከሀብስበርግ (የሴምፓች ጦርነት ፣ የናፍልስ ጦርነት) ድል በኋላ ። እና የስዊዘርላንድ ቅጥረኞች ስኬት. እ.ኤ.አ. በ1499 ከስዋቢያን ንጉሠ ነገሥት ማክስሚሊያን 1ኛ የስዋቢያን ሊግ ጋር በስዊዘርላንድ በተደረገው ጦርነት በስዊዘርላንድ የተቀዳጀው ድል በቅድስት ሮማ ኢምፓየር ውስጥ ነፃነትን አስገኝቷል። በ 1501 ባዝል እና ሻፍሃውሰን የድሮውን የስዊስ ኮንፌዴሬሽን ተቀላቀለ።የድሮው የስዊስ ኮንፌዴሬሽን በነዚህ ቀደምት ጦርነቶች የማይሸነፍ ዝና አግኝቷል፣ነገር ግን የኮንፌዴሬሽኑ መስፋፋት እ.ኤ.አ. በ1515 በስዊዘርላንድ በማሪኛኖ ጦርነት ሽንፈት ገጥሞታል። ይህ የስዊዘርላንድ ታሪክ “ጀግና” እየተባለ የሚጠራውን ዘመን አበቃ። በአንዳንድ ካንቶኖች የዝዊንጊ ተሐድሶ ስኬት በ1529 እና ​​1531 (የካፔል ጦርነቶች) በካንቶናዊ መካከል የሃይማኖት ግጭቶች እንዲፈጠሩ አድርጓል። በ1648 በዌስትፋሊያ ሰላም፣ የአውሮፓ አገሮች ስዊዘርላንድ ከቅድስት ሮማ ግዛት ነፃ መውጣቷንና ገለልተኝነቷን የተገነዘቡት ከእነዚህ የውስጥ ጦርነቶች ከአንድ መቶ ከሚበልጡ ዓመታት በኋላ ነበር። በስዊዘርላንድ የጥንት ዘመናዊ ጊዜ ውስጥ የፓትሪያል ቤተሰቦች እያደገ የመጣው አምባገነንነት ከሠላሳ ዓመታት ጦርነት በኋላ ከደረሰው የገንዘብ ችግር ጋር ተዳምሮ በ 1653 የስዊዝ የገበሬዎች ጦርነት ምክንያት ሆኗል ። ከዚህ ትግል በስተጀርባ በካቶሊክ መካከል የተፈጠረው ግጭት ። እና የፕሮቴስታንት ካንቶኖች በ 1656 በቪልመርገን የመጀመሪያ ጦርነት እና በቶገንበርግ ጦርነት (ወይም የቪልመርገን ሁለተኛ ጦርነት) በ 1712 ተጨማሪ ብጥብጥ ፈነዳ። === ናፖሊዮን ዘመን === በ1798 አብዮታዊው የፈረንሳይ መንግስት ስዊዘርላንድን ወረረ እና አዲስ የተዋሃደ ህገ መንግስት ደነገገ። ይህም የአገሪቱን መንግሥት ያማከለ፣ ካንቶኖቹን በሚገባ በማጥፋት፣ በተጨማሪም ሙልሃውሰን ፈረንሳይን ተቀላቀለ እና የቫልቴሊና ሸለቆ ከስዊዘርላንድ በመለየት የሲሳልፓይን ሪፐብሊክ አካል ሆነ። ሄልቬቲክ ሪፐብሊክ በመባል የሚታወቀው አዲሱ አገዛዝ በጣም ተወዳጅ አልነበረም. ወራሪ የውጭ ጦር የዘመናት ወግ ገድቦና አጠፋው፤ ስዊዘርላንድ ከፈረንሳይ ሳተላይት ግዛት ያለፈ ነገር አልነበረም። እ.ኤ.አ. በሴፕቴምበር 1798 የኒድዋልደን አመፅ የፈረንሣይ ኃይለኛ አፈና የፈረንሳይ ጦር ጨቋኝ መገኘት እና የአካባቢው ህዝብ ወረራውን የመቋቋም ምሳሌ ነበር። በፈረንሳይና በተቀናቃኞቿ መካከል ጦርነት በፈነዳበት ጊዜ የሩሲያና የኦስትሪያ ኃይሎች ስዊዘርላንድን ወረሩ። ስዊዘርላንድ በሄልቬቲክ ሪፐብሊክ ስም ከፈረንሳይ ጋር ለመፋለም ፈቃደኛ አልሆነም። እ.ኤ.አ. በ 1803 ናፖሊዮን በፓሪስ ከሁለቱም ወገኖች መሪ የስዊስ ፖለቲከኞች ስብሰባ አዘጋጀ ። የሽምግልና ህግ ውጤቱ ነው፣ እሱም የስዊስ ራስን በራስ የማስተዳደርን ባብዛኛው ወደነበረበት ይመልሳል እና የ19 ካንቶን ኮንፌዴሬሽን አስተዋወቀ። ከአሁን በኋላ፣ አብዛኛው የስዊስ ፖለቲካ የካንቶኖችን ራስን በራስ የማስተዳደር ባህል ከማዕከላዊ መንግስት ፍላጎት ጋር ማመጣጠን ያሳስበዋል። እ.ኤ.አ. በ 1815 የቪየና ኮንግረስ የስዊስ ነፃነትን ሙሉ በሙሉ እንደገና አቋቋመ ፣ እናም የአውሮፓ ኃያላን የስዊስ ገለልተኝነቶችን በቋሚነት እውቅና ለመስጠት ተስማምተዋል። የስዊዘርላንድ ወታደሮች በጌታ ከበባ ሲዋጉ እስከ 1860 ድረስ የውጭ መንግስታትን አገልግለዋል። ስምምነቱ ስዊዘርላንድ የቫሌይስ፣ የኒውቸቴል እና የጄኔቫ ካንቶኖችን በመቀበል ግዛቷን እንድትጨምር አስችሎታል። ከአንዳንድ ጥቃቅን ማስተካከያዎች በስተቀር የስዊዘርላንድ ድንበሮች አልተቀየሩም። === ዘመናዊ ታሪክ === ስዊዘርላንድ በሁለቱም የዓለም ጦርነቶች አልተወረረችም። በአንደኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ስዊዘርላንድ የሶቪየት ዩኒየን አብዮታዊ እና መስራች ቭላድሚር ኢሊች ኡሊያኖቭ (ቭላዲሚር ሌኒን) መኖሪያ ነበረች። እ.ኤ.አ. እስከ 1917 ድረስ እዚያው ቆየ። በ1917 በግሪም-ሆፍማን ጉዳይ የስዊዘርላንድ ገለልተኝነት በቁም ነገር ተጠራጥሮ ነበር፣ ነገር ግን ያ ብዙም አልቆየም። እ.ኤ.አ. በ1920 ስዊዘርላንድ ከማንኛውም ወታደራዊ መስፈርቶች ነፃ እንድትሆን በጄኔቫ የሚገኘውን የመንግስታቱን ሊግ ተቀላቀለች። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት፣ ዝርዝር የወረራ እቅዶች በጀርመኖች ተዘጋጅተው ነበር፣[46] ስዊዘርላንድ ግን ጥቃት አልደረሰባትም። በጦርነቱ ወቅት ትላልቅ ክስተቶች ወረራ ስላዘገዩ ስዊዘርላንድ በወታደራዊ መከላከያ፣ ለጀርመን በሰጠችው ስምምነት እና መልካም ዕድል በመጣመር ነፃ ሆና መቀጠል ችላለች። በጄኔራል ሄንሪ ጉይሳን ለጦርነቱ ጊዜ ዋና አዛዡን የተሾመው የጦር ኃይሎች አጠቃላይ ቅስቀሳ ታዝዟል። የስዊዘርላንድ ወታደራዊ ስትራቴጂ የኢኮኖሚውን እምብርት ለመጠበቅ በድንበር ላይ ከሚገኝ የማይንቀሳቀስ የመከላከያ ዘዴ ወደ የተደራጀ የረጅም ጊዜ መጥፋት እና መውጣት ወደ ጠንካራ እና በጥሩ ሁኔታ ወደተከማቸ የአልፕስ ተራሮች ከፍታ ወደ ሬዱይት ተለወጠ። ስዊዘርላንድ በግጭቱ ውስጥ ለሁለቱም ወገኖች የስለላ አስፈላጊ መሰረት ነበረች እና ብዙ ጊዜ በአክሲስና በተባባሪ ኃይሎች መካከል የሚደረጉ ግንኙነቶችን አስታራቂ ነበር። የስዊዘርላንድ ንግድ በሁለቱም አጋሮች እና በአክሲዎች ታግዷል። ለናዚ ጀርመን የኢኮኖሚ ትብብር እና ብድር ማራዘም እንደ ወረራ ግምት እና እንደ ሌሎች የንግድ አጋሮች አቅርቦት ይለያያል። እ.ኤ.አ. በ 1942 በቪቺ ፈረንሳይ በኩል ያለው ወሳኝ የባቡር ሐዲድ ከተቋረጠ በኋላ ስዊዘርላንድ (ከሊችተንስታይን ጋር) በአክሲስ ቁጥጥር ስር ከሰፊው ዓለም ሙሉ በሙሉ ተለይታ ከነበረች በኋላ ቅናሾች ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደረሱ። በጦርነቱ ወቅት ስዊዘርላንድ ከ300,000 በላይ ስደተኞችን አስገብታለች እና በጄኔቫ የሚገኘው አለም አቀፍ ቀይ መስቀል በግጭቱ ወቅት ትልቅ ሚና ተጫውቷል። ጥብቅ የኢሚግሬሽን እና የጥገኝነት ፖሊሲዎች እና ከናዚ ጀርመን ጋር ያለው የገንዘብ ግንኙነት ውዝግብ አስነስቷል፣ ግን እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ድረስ አልነበረም። በጦርነቱ ወቅት የስዊዘርላንድ አየር ሃይል የሁለቱም ወገኖች አውሮፕላኖችን በማሳተፍ በግንቦት እና ሰኔ 1940 11 የሉፍትዋፍ አውሮፕላኖችን በመተኮስ ከጀርመን ዛቻን ተከትሎ የፖሊሲ ለውጥ ካደረገ በኋላ ሌሎች ሰርጎ ገቦችን አስገድዶ ነበር። በጦርነቱ ወቅት ከ100 በላይ የህብረት ቦንብ አውጭዎች እና ሰራተኞቻቸው ከ1940 እስከ 1945 ባለው ጊዜ ውስጥ ስዊዘርላንድ በተባበሩት መንግስታት በቦምብ ተመታ የሰው ህይወት እና ንብረት ወድሟል።[47] በቦምብ ከተጠቁት ከተሞችና ከተሞች መካከል ባዝል፣ ብሩስዮ፣ ቺያሶ፣ ኮርኖል፣ ጄኔቫ፣ ኮብሌዝ፣ ኒደርዌንገን፣ ራፍዝ፣ ሬኔንስ፣ ሳሜዳን፣ ሻፍሃውሰን፣ ስታይን አም ራይን፣ ተገርዊለን፣ ታይንገን፣ ቫልስ እና ዙሪክ ይገኙበታል። 96ኛውን የጦርነት አንቀፅ የጣሰውን የቦምብ ፍንዳታ በአሰሳ ስህተት፣ በመሳሪያዎች ብልሽት፣ በአየር ሁኔታ እና በቦምብ አውሮፕላኖች የተደረጉ ስህተቶች መሆናቸውን የህብረት ሃይሎች አብራርተዋል። ስዊዘርላንዳውያን የቦምብ ፍንዳታዎቹ ከናዚ ጀርመን ጋር ኢኮኖሚያዊ ትብብር እና ገለልተኝነታቸውን እንዲያቆሙ በስዊዘርላንድ ላይ ጫና ለመፍጠር ታስቦ ነው ሲሉ ስጋት እና ስጋት ገለጹ። የወታደራዊ ፍርድ ቤት ክስ በእንግሊዝ የተካሄደ ሲሆን የዩኤስ መንግስት ለቦምብ ጥቃቱ ማካካሻ 62,176,433.06 በስዊስ ፍራንክ ከፍሏል። [[ስዕል:Bern Parliament Plaza Flagged Wide 2019-09-13 23-11.jpg|thumb|left|የስዊዘርላንድ ፓርላማ]] [[ስዕል:Bern capital of Swizerland.jpg|thumb|በርን የስዊዘርላንድ ዋና ከተማ]] ስዊዘርላንድ ለስደተኞች ያላት አመለካከት የተወሳሰበ እና አወዛጋቢ ነበር። በጦርነቱ ወቅት በናዚዎች ከፍተኛ ስደት የደረሰባቸውን አይሁዶች ጨምሮ በአስር ሺዎች የሚቆጠሩትን ጨምሮ 300,000 የሚደርሱ ስደተኞችን ተቀብሏል። ከጦርነቱ በኋላ የስዊዘርላንድ መንግስት ክሬዲቶችን ወደ ውጭ በመላክ ሽዌይዘርስፔንዴ በሚባለው የበጎ አድራጎት ፈንድ በኩል ለማርሻል ፕላን በመለገስ የአውሮፓን ማገገም ይረዳዋል፣ ይህ ጥረት በመጨረሻ የስዊስ ኢኮኖሚን ​​ተጠቃሚ አድርጓል። በቀዝቃዛው ጦርነት ወቅት የስዊዘርላንድ ባለስልጣናት የስዊዝ የኒውክሌር ቦምብ ግንባታን ግምት ውስጥ አስገብተው ነበር። በፌዴራል የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት ዙሪክ እንደ ፖል ሸርረር ያሉ ግንባር ቀደም የኑክሌር ፊዚክስ ሊቃውንት ይህንን ተጨባጭ ሁኔታ አቅርበውታል። እ.ኤ.አ. በ 1988 የፖል ሸርረር ኢንስቲትዩት የኒውትሮን መበታተን ቴክኖሎጂዎችን ቴራፒዩቲካል አጠቃቀምን ለመመርመር በስሙ ተመሠረተ ። በመከላከያ በጀት እና በሥነ ምግባራዊ ጉዳዮች ላይ ያሉ የፋይናንስ ችግሮች ከፍተኛ መጠን ያለው ገንዘብ እንዳይመደብ አግደዋል እና የ 1968 የኑክሌር መስፋፋት ስምምነት እንደ ትክክለኛ አማራጭ ታይቷል ። በ1988 የኑክሌር ጦር መሣሪያዎችን ለመገንባት የቀሩት እቅዶች በሙሉ ወድቀዋል ስዊዘርላንድ ለሴቶች የመምረጥ መብት የሰጠች የመጨረሻዋ ምዕራባዊ ሪፐብሊክ ነበረች። አንዳንድ የስዊስ ካንቶኖች በ 1959 ይህንን አጽድቀዋል ፣ በፌዴራል ደረጃ ፣ በ 1971 እና ከተቃውሞ በኋላ ፣ በመጨረሻው ካንቶን አፕንዘል ኢንነርሮድ (ከሁለት የቀሩት ላንድስጌምአይንድ ፣ ከግላሩስ ጋር) በ 1990 ውስጥ ተገኝቷል ። በፌዴራል ደረጃ፣ ሴቶች በፍጥነት በፖለቲካዊ ጠቀሜታ ጨምረዋል፣ የመጀመሪያዋ ሴት ሰባት አባላት ባሉት የፌደራል ምክር ቤት ስራ አስፈፃሚ ከ1984 እስከ 1989 ያገለገሉት ኤልሳቤት ኮፕ፣ እና የመጀመሪያዋ ሴት ፕሬዝዳንት ሩት ድሪፈስ በ1999 ዓ.ም. ስዊዘርላንድ በ1963 የአውሮፓ ምክር ቤትን ተቀላቀለች። በ1979 ከበርን ካንቶን የወጡ አካባቢዎች ከበርኔዝ ነፃነታቸውን አግኝተው አዲሱን የጁራ ካንቶን ፈጠሩ። እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 18 ቀን 1999 የስዊዘርላንድ ህዝብ እና ካንቶኖች ሙሉ በሙሉ የተሻሻለውን የፌዴራል ሕገ መንግሥት ደግፈዋል። እ.ኤ.አ. በ 2002 ስዊዘርላንድ የተባበሩት መንግስታት ሙሉ አባል ሆና ቫቲካን ከተማ ሙሉ በሙሉ የተባበሩት መንግስታት አባልነት የሌላት የመጨረሻዋ ሰፊ እውቅና ያለው ሀገር ሆና ቀረች። ስዊዘርላንድ የኢኤፍቲኤ መስራች አባል ናት ግን የአውሮፓ ኢኮኖሚክ አካባቢ አባል አይደለችም። የአውሮፓ ህብረት አባልነት ማመልከቻ በግንቦት 1992 ተልኳል፣ ነገር ግን ኢኢአ በታህሳስ 1992 ውድቅ ከተደረገበት ጊዜ ጀምሮ ስዊዘርላንድ በኢ.ኢ.ኤ ላይ ህዝበ ውሳኔ የጀመረች ብቸኛ ሀገር ነች። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በአውሮፓ ህብረት ጉዳይ ላይ በርካታ ህዝበ ውሳኔዎች ተካሂደዋል; በዜጎች ተቃውሞ ምክንያት የአባልነት ማመልከቻው ተሰርዟል. ቢሆንም፣ የስዊስ ህግ ከአውሮፓ ህብረት ህግ ጋር ለመጣጣም ቀስ በቀስ እየተስተካከለ ነው፣ እና መንግስት ከአውሮፓ ህብረት ጋር በርካታ የሁለትዮሽ ስምምነቶችን ተፈራርሟል። ስዊዘርላንድ፣ ከሊችተንስታይን ጋር፣ ኦስትሪያ ከገባችበት እ.ኤ.አ. . ይህች ሀገር በባህላዊ መልኩ እንደ ገለልተኛ እና ወደ የበላይ አካላት ለመግባት ፈቃደኛ እንደሌላት ይቆጠራል። እ.ኤ.አ. በሴፕቴምበር 2020 ከአውሮፓ ህብረት ነፃ የሰዎች ዝውውር የሚፈቅደውን ስምምነት ለማቆም ድምጽ እንዲሰጥ የሚጠይቅ ህዝበ ውሳኔ በስዊዘርላንድ ህዝቦች ፓርቲ (ኤስ.ፒ.ፒ.) አስተዋወቀ። ነገር ግን፣ መራጮች የኢሚግሬሽንን መልሶ ለመቆጣጠር የተደረጉ ሙከራዎችን ውድቅ በማድረግ የቀረበውን ጥያቄ ከ63-37 በመቶ በሆነ ልዩነት በማሸነፍ። == የመሬት አቀማመጥ == [[ስዕል:View from Pilatus, retouched.jpg|thumb|በማተርሆርን እና በሉሰርኔ ሀይቅ ክልሎች መካከል ያሉ ንፅፅር መልክአ ምድሮች]] [[ስዕል:Haute route, panorama version.jpg|thumb|left|በማተርሆርን እና በሉሰርኔ ሀይቅ ክልሎች መካከል ያሉ ንፅፅር መልክአ ምድሮች]] በሰሜን እና በደቡብ የአልፕስ ተራሮች በምዕራብ-መካከለኛው አውሮፓ፣ ስዊዘርላንድ በ41,285 ስኩዌር ኪሎ ሜትር (15,940 ስኩዌር ማይል) ስፋት ላይ እጅግ በጣም ብዙ የመሬት አቀማመጥ እና የአየር ንብረትን ያጠቃልላል። የህዝብ ብዛት ወደ 8.7 ሚሊዮን (2020 እ.ኤ.አ.) ነው። እ.ኤ.አ. በ2019 አማካይ የህዝብ ብዛት 215.2 ነዋሪዎች በካሬ ኪሎ ሜትር (557/ስኩዌር ማይል) ነበር።: 79  በትልቁ ካንቶን በአከባቢው ግራውዩንደን፣ ሙሉ በሙሉ በአልፕስ ተራሮች ላይ ተኝቶ፣ የህዝብ ጥግግት በአንድ ካሬ ኪሎ ሜትር ወደ 28.0 ነዋሪዎች ይወርዳል (73 /ስኩዌር ማይል):: 30  ትልቅ የከተማ ዋና ከተማ ባለችው ዙሪክ ካንቶን ውስጥ መጠኑ 926.8 በካሬ ኪሎ ሜትር (2,400/ስኩዌር ማይል) ነው።፡ 76 ስዊዘርላንድ በኬክሮስ 45° እና 48° N እና በኬንትሮስ 5° እና 11° ሠ መካከል ትገኛለች። በውስጡም ሶስት መሰረታዊ የመሬት አቀማመጥ ቦታዎችን ይዟል፡ የስዊስ ተራሮች ወደ ደቡብ፣ የስዊስ ፕላቶ ወይም መካከለኛው አምባ እና በምዕራብ የጁራ ተራሮች። የአልፕስ ተራሮች የሀገሪቱን አጠቃላይ ስፋት 60% የሚሆነውን በመሃልኛው እና በደቡባዊው የሀገሪቱ ክፍል የሚያቋርጡ ከፍተኛ የተራራ ሰንሰለቶች ናቸው። አብዛኛው የስዊስ ህዝብ በስዊስ ፕላቶ ውስጥ ይኖራል። በስዊዘርላንድ ተራሮች ላይ ከሚገኙት ከፍተኛ ሸለቆዎች መካከል፣ ብዙ የበረዶ ግግር በረዶዎች ይገኛሉ፣ በድምሩ 1,063 ስኩዌር ኪሎ ሜትር (410 ካሬ ማይል)። ከእነዚህም በአራቱ ካርዲናል አቅጣጫዎች ወደ መላው አውሮፓ የሚፈሱ እንደ ራይን፣ ኢንን፣ ቲሲኖ እና ሮን ያሉ የበርካታ ዋና ዋና ወንዞች ዋና ውሃ ይመነጫል። የሃይድሮግራፊክ አውታረመረብ በመካከለኛው እና በምዕራብ አውሮፓ ውስጥ በርካታ ትላልቅ የንፁህ ውሃ አካላትን ያጠቃልላል ፣ ከእነዚህም መካከል የጄኔቫ ሀይቅ (በፈረንሳይኛ ሌ ላክ ሌማን ተብሎም ይጠራል) ፣ ኮንስታንስ ሀይቅ (በጀርመን ቦደንሴ በመባል ይታወቃል) እና ማጊዮር ሀይቅ ይገኙበታል። ስዊዘርላንድ ከ 1500 በላይ ሀይቆች ያላት ሲሆን 6% የአውሮፓ ንጹህ ውሃ ክምችት ይዟል. ሐይቆች እና የበረዶ ግግር ከብሔራዊ ክልል 6 በመቶውን ይሸፍናሉ። ትልቁ ሀይቅ በምዕራብ ስዊዘርላንድ ከፈረንሳይ ጋር የሚጋራው የጄኔቫ ሀይቅ ነው። ሮን የጄኔቫ ሀይቅ ዋና ምንጭ እና መውጫ ሁለቱም ነው። ሐይቅ ኮንስታንስ ሁለተኛው ትልቁ የስዊስ ሀይቅ ነው እና ልክ እንደ ጄኔቫ ሀይቅ፣ በኦስትሪያ እና በጀርመን ድንበር ላይ ባለው የራይን መካከለኛ ደረጃ ነው። ሮን በፈረንሣይ ካማርጌ ክልል ወደ ሜድትራንያን ባህር ሲፈስ እና ራይን ወደ ሰሜን ባህር በኔዘርላንድ ሮተርዳም 1,000 ኪሎ ሜትር (620 ማይል) ይርቃል ፣ ሁለቱም ምንጮች ከእያንዳንዳቸው 22 ኪሎ ሜትር (14 ማይል) ብቻ ይለያሉ። በስዊስ ተራሮች ውስጥ ሌላ [[ስዕል:Simplon (Ganter bridge) Swizerland.jpg|thumb|የስዊዘርላንድ ጋንተር ድልድይ]] ከስዊዘርላንድ አርባ ስምንቱ ተራሮች በከፍታ ወይም ከዚያ በላይ በ4,000 ሜትሮች (13,000 ጫማ) ከባህር ላይ ይገኛሉ።በ4,634m (15,203 ጫማ) በሞንቴ ሮዛ ከፍተኛው ነው፣ ምንም እንኳን ማተርሆርን (4,478 ሜትር ወይም 14,692 ጫማ) ብዙውን ጊዜ እንደ ትልቁ ይቆጠራል። ታዋቂ. ሁለቱም የሚገኙት ከጣሊያን ጋር ድንበር ላይ በሚገኘው የቫሌይስ ካንቶን ውስጥ በፔኒን አልፕስ ውስጥ ነው። 72 ፏፏቴዎችን የያዘው ከጥልቅ የበረዶ ግግር ላውተርብሩነን ሸለቆ በላይ ያለው የበርኔስ ተራሮች ክፍል ለጁንግፍራው (4,158 ሜትር ወይም 13,642 ጫማ) ኢገር እና ሞንች እና በክልሉ ውስጥ ላሉት በርካታ ውብ ሸለቆዎች የታወቀ ነው። በደቡብ ምስራቅ በረዥሙ ኤንጋዲን ሸለቆ፣ በ Graubünden ካንቶን የሚገኘውን የቅዱስ ሞሪትዝ አካባቢን የሚያጠቃልለውም ይታወቃል። በአጎራባች በርኒና አልፕስ ከፍተኛው ጫፍ ፒዝ በርኒና (4,049 ሜትር ወይም 13,284 ጫማ) ነው። በሕዝብ ብዛት የሰሜኑ የአገሪቱ ክፍል፣ ከጠቅላላው የአገሪቱ ክፍል 30% የሚሆነው፣ የስዊስ ፕላቱ ተብሎ ይጠራል። ብዙ ክፍት እና ኮረብታ መልክአ ምድሮች፣ ከፊል በደን የተሸፈኑ፣ ከፊል ክፍት የግጦሽ መሬቶች፣ አብዛኛውን ጊዜ የግጦሽ መንጋ ወይም አትክልት እና የፍራፍሬ ማሳዎች አሉት፣ ግን አሁንም ኮረብታ ነው። ትላልቅ ሀይቆች እዚህ ይገኛሉ, እና ትልቁ የስዊስ ከተማዎች በዚህ የአገሪቱ አካባቢ ይገኛሉ. በስዊዘርላንድ ውስጥ ሁለት ትናንሽ አከባቢዎች አሉ፡ Büsingen የጀርመን ነው፣ ካምፒዮን ዲ ኢታሊያ የጣሊያን ነው። ስዊዘርላንድ በሌሎች አገሮች ኤክስክላቭ የላትም። === የአየር ንብረት === የስዊስ የአየር ንብረት በአጠቃላይ መጠነኛ ነው፣ ነገር ግን በአከባቢዎቹ መካከል በጣም ሊለያይ ይችላል፣ በተራራ አናት ላይ ካለው የበረዶ ሁኔታ አንስቶ እስከ በስዊዘርላንድ ደቡባዊ ጫፍ ላይ ባለው በሜዲትራኒያን አቅራቢያ እስከ ጥሩ የአየር ሁኔታ ድረስ። በስዊዘርላንድ ደቡባዊ ክፍል አንዳንድ ቀዝቃዛ-ጠንካራ የዘንባባ ዛፎች የሚገኙባቸው አንዳንድ ሸለቆዎች አሉ። የበጋ ወቅት ወቅታዊ ዝናብ ሲኖር ሞቃታማ እና እርጥብ ይሆናል, ስለዚህ ለግጦሽ እና ለግጦሽ ተስማሚ ናቸው. በተራሮች ላይ ያለው አነስተኛ እርጥበት ያለው ክረምት ለሳምንታት የተረጋጋ ሁኔታዎችን ረጅም ክፍተቶች ማየት ይችላል። በተመሳሳይ ጊዜ, የታችኛው መሬቶች በተገላቢጦሽ ይሰቃያሉ, በእነዚህ ወቅቶች, ስለዚህ ለሳምንታት ምንም ፀሐይ አይታዩም. [[ስዕል:Valère et Haut de Cry.jpg|thumb|በረዷማ ተራራ ከቤተመንግስት ጀርባ ታየ]] [[ስዕል:Sankt Moritz Lake Piz Muragl.jpg|thumb|left|የስዊዘርላንድ ውብ ተራሮች]] ፎህን ተብሎ የሚጠራው የአየር ሁኔታ ክስተት (ከቺኑክ ንፋስ ጋር ተመሳሳይ ውጤት ያለው) በዓመቱ ውስጥ በማንኛውም ጊዜ ሊከሰት የሚችል እና ባልተጠበቀ ሞቃት ነፋስ ተለይቶ የሚታወቅ ሲሆን ይህም በዝናብ ጊዜ በጣም ዝቅተኛ አንጻራዊ እርጥበት ያለው አየር ወደ አልፕስ ተራሮች ሰሜን ያመጣል. በአልፕስ ተራሮች ደቡባዊ ፊት ላይ ጊዜያት። ይህ በአልፕስ ተራሮች ላይ በሁለቱም መንገድ ይሰራል ነገር ግን ከደቡብ ቢነፍስ ለሚመጣው ንፋስ ገደላማ እርምጃ የበለጠ ውጤታማ ነው። ከደቡብ ወደ ሰሜን የሚሄዱ ሸለቆዎች ምርጡን ውጤት ያስከትላሉ። ዝቅተኛ ዝናብ በሚያገኙ የውስጠኛው የአልፕስ ሸለቆዎች ሁሉ በጣም ደረቅ ሁኔታዎች ይቀጥላሉ ምክንያቱም የሚመጡ ደመናዎች ወደ እነዚህ ቦታዎች ከመድረሳቸው በፊት ተራሮችን ሲያቋርጡ ብዙ ይዘታቸውን ያጣሉ ። እንደ Graubünden ያሉ ትላልቅ የአልፕስ አካባቢዎች ከቅድመ-አልፓይን አካባቢዎች የበለጠ ደረቅ ሆነው ይቆያሉ, እና በቫሌይስ ዋና ሸለቆ ውስጥ, ወይን ወይን እዚያ ይበቅላል. በጣም ሞቃታማው የአየር ሁኔታ በከፍታ ተራራማ አካባቢዎች እና በቲሲኖ ካንቶን ብዙ ፀሀይ ባለበት እና ከጊዜ ወደ ጊዜ ከባድ ዝናብ በሚዘንብበት አካባቢ ይቀጥላል። የዝናብ መጠን በዓመቱ ውስጥ በመጠኑ ይሰራጫል፣ በበጋ ከፍተኛ ነው። መኸር በጣም ደረቅ ወቅት ነው ፣ ክረምቱ ከበጋ ያነሰ ዝናብ ይቀበላል ፣ ነገር ግን በስዊዘርላንድ ውስጥ ያለው የአየር ሁኔታ በተረጋጋ የአየር ንብረት ስርዓት ውስጥ አይደለም። ምንም ጥብቅ እና ሊገመቱ የሚችሉ ወቅቶች ሳይኖሩባቸው ከአመት ወደ አመት ሊለያዩ ይችላሉ. === አካባቢ === ስዊዘርላንድ ሁለት የመሬት አከባቢዎችን ይይዛል-የምእራብ አውሮፓ ሰፊ ደኖች እና የአልፕስ ኮንፈር እና ድብልቅ ደኖች። [[ስዕል:Swiss mountains, grass and cows.jpg|thumb|በፀደይ ወቅት የበረዶ ተራራ]] የስዊዘርላንድ ስነ-ምህዳሮች በተለይ በቀላሉ ሊበላሹ ይችላሉ፣ ምክንያቱም በረጃጅም ተራሮች የሚለያዩት ብዙ ስስ ሸለቆዎች ብዙውን ጊዜ ልዩ የሆነ ስነ-ምህዳር ይፈጥራሉ። ተራራማ አካባቢዎች እራሳቸውም ለጥቃት የተጋለጡ ናቸው፣ ብዙ የእጽዋት ዝርያዎች በሌላ ከፍታ ላይ የማይገኙ እና ከጎብኚዎች እና ከግጦሽ ግጦሽ ይደርስባቸዋል። የአልፕስ አካባቢ የአየር ንብረት፣ ጂኦሎጂካል እና መልክአ ምድራዊ ሁኔታዎች በተለይ ለአየር ንብረት ለውጥ ተጋላጭ የሆነውን በጣም ደካማ ሥነ-ምህዳር እንዲኖር ያደርጋሉ። ቢሆንም፣ በ2014 የአካባቢ አፈጻጸም ኢንዴክስ መሰረት፣ ስዊዘርላንድ አካባቢን በመጠበቅ ከ132 ሀገራት አንደኛ ሆና ትገኛለች፣ ይህም በአካባቢ ማህበረሰብ ጤና ላይ ባላት ከፍተኛ ውጤት፣ በታዳሽ የሃይል ምንጮች (ሃይድሮ ፓወር እና የጂኦተርማል ኢነርጂ) ላይ ከፍተኛ ጥገኛ በመሆኗ እና የአካባቢ ጥበቃን በመቆጣጠር ረገድ ስዊዘርላንድ ቀዳሚ ሆናለች። በ2020 ከ180 ሀገራት ሶስተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል። ሀገሪቱ እ.ኤ.አ. ከ1990 ጋር ሲነፃፀር በ 2030 የ GHG ልቀትን በ 50% ለመቀነስ ቃል ገብታለች እና በ 2050 ዜሮ ልቀት ላይ ለመድረስ እቅድ አውጥታ እየሰራች ነው። ነገር ግን፣ በስዊዘርላንድ የባዮአፓሲቲ ተደራሽነት ከአለም አማካይ እጅግ ያነሰ ነው። እ.ኤ.አ. በ2016 ስዊዘርላንድ በግዛቷ ውስጥ ለአንድ ሰው 1.0 ግሎባል ሄክታር ባዮአፓሲቲ ነበራት፣ ይህም ከአለም አማካይ በ1.6 ሄክታር በአንድ ሰው 40 በመቶ ያነሰ ነው። በተቃራኒው, በ 2016, 4.6 ግሎባል ሄክታር ባዮኬጅ - የፍጆታ ሥነ-ምህዳራዊ አሻራቸውን ተጠቅመዋል. ይህ ማለት ስዊዘርላንድ ከያዘችው 4.6 እጥፍ ያህል ባዮአፓሲቲ ተጠቅመዋል ማለት ነው። ቀሪው ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ በማስገባት እና አለም አቀፍ የጋራ ንብረቶችን (እንደ በከባቢ አየር በካይ ጋዝ ልቀቶች) ከመጠን በላይ ከመጠቀም የመጣ ነው. በውጤቱም, ስዊዘርላንድ የባዮካፓሲቲ እጥረት እያካሄደች ነው. ስዊዘርላንድ የ2019 የደን መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ ኢንቴግሪቲ ኢንዴክስ አማካይ 3.53/10 ነጥብ ነበራት፣ ይህም በአለም ከ172 ሀገራት 150ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። {{በአውሮፓ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}} {{መዋቅር-መልክዐምድር}} [[መደብ:ስዊዘርላንድ]] 9e427cu2getcxl34ltge47843re11dz 0 10170 391237 385250 2026-03-28T14:06:58Z ~2026-19398-82 57840 391237 wikitext text/x-wiki == የቤተሰብ ታሪክ == [[ስዕል:Alemayehu1.jpg|200px|right|thumb| ልዑል [[ዓለማየሁ ቴዎድሮስ]] የዓፄ ቴዎድሮስ እና እቴጌ ጥሩወርቅ ልጅ ]] ዓጼ ቴወድሮስ የቋራ አስተዳዳሪ የነበሩት ደጃዝማች [[ኃይለ ጊዮርጊስ ወልደ ጊዮርጊስ]] (ባጭሩ [[ኃይሉ ወልደ ጊዮርጊስ]]) ልጅ ናቸው። እናታቸው ወይዘሮ [[አትጠገብ ወንድበወሰን]] ሲባሉ አመጣጣቸውም ከ[[ጎንደር|ጎንደር ከተማ]] ባላባቶች ነበር። የወይዘሮ አትጠገብ እናት ወይዘሮ ትሻል ስትባል የ[[በጌምድር]] ክፍል መሳፍንት ዘር ነበረች፣ በአባቷ በኩል አያቷ [[ራስ ወዳጆ]] በዘመናቸው ከፍተኛ ተሰሚነት የነበራቸው ባላባት ነበሩ። የወይዘሮ አትጠገብ ድህነት በታሪክ መጻህፍት በተደጋጋሚ የሚጠቀስ ቢሆንም አመጣጡ እንዲህ ነበር፡ የህጻኑ ቴወድሮስ አባት ደጃች ሃይሉ ወልደ ጊዮርጊስ ከሱዳኖች ጋር በተነሳ ጦርነት በጀግንነት ሲወድቁ እናት ገና ሁለት አመት የሆነውን ልጇን ይዛ ከቋራ ወደ ጎንደር ከተማ ሄደች። በዚህ ወቅት ሁለተኛ ላታገባ በመቁረብ ልጇን ብቻዋን ማሳደግ ግድ አላት። አንዳንዶች በዚህ ምክንያት እራሷን ለማስተዳደር ኮሶ ትሸጥ ነበር ሲሉ ጸሃፊው [[ጳውሎስ ኞኞ]] ወይዘሮ አትጠገብ መቼውንም ኮሶ አትሸጥም ነበር ይላል (ኮሶ ትሸጥ ነበር የሚለው የልጁ ጠላቶች ፈጠራ ወሬ ነበር በማለት ያስረዳል)። ሆኖም ቀረ ህጻኑ ቴወድሮስ በድህነት እንዳላደገ ሁሉም የታሪክ ጸሃፊያን ይስማማሉ። '''አንድ ለናቱ''' ቴወድሮስ በእናቱ በኩል እህትም ሆነ ወንድም አልነበረውም። የወደፊቱ አጼ ቴዎድሮስ በ[[1839|፲፰፻፴፱]] ዓ.ም. [[ተዋበች አሊ]] የተባለችውን የዘመነ መሳፍንት ታላቅ ባላባት፣ የራስ [[አሊ አሉላ]]ን፣ ልጅ አገባ። ተዋበች በጊዜው የ፲፭ ዓመት ወጣት የነበረች ሲሆን ቁንጅናዋና አስተሳሰቡዋ በጊዜው በነበሩ ሰወች ዘንድ የተደነቀ ነበር። ሁለቱ በፍቅር በመውደቃቸው ቴወድሮስ በአባቷ ራስ አሊና በአያቷ እቴጌ መነን ላይ ሲያምጽ ባሏን ትደግፍ ነበር። አጼ ቴወድሮስ የሚስታቸውን መታመም ከዘመቻ መልስ በ[[1848|፲፰፻፵፰]] ዓ.ም ላይ ከሰሙ በኋላ እቴጌ ተዋበች በ[[1850|፲፰፻፶]] አረፉ። በኃዘኑ ወቅት :እስቲ ጠይቁልኝ እርቃ ሳትሄድ :እትጌ ተዋበች ሚስት እናት ገረድ? ብለው እንደተቀኙ በታሪክ መዛግብት ሰፍሮ ይገኛል። ከሁለት ዓመት ሀዘን በኋላ በ[[1852|፲፰፻፶፪]] ዓ.ም ዓፄ ቴዎድሮስ ከሁለተኛ ሚስታቸው ጋር ተገናኙ። «[[ደራስጌ]] ቤተክርስቲያን ውስጥ ተቀምጠው ሳለ አንድ ወታደራቸው ወደ ርሳቸው ቀረበና «ጌታየ፣ አንዲት ሴት አገኘሁ፣ ፊቷም እንደ ፀሐይ የሚያበራ ነው።» ልጅቱም በኋላ ወደ ቤተመንግሥት ቀረበች፣ ስሟም [[ጥሩነሽ ውቤ]]፣ የደጃዝማች [[ውቤ ኃይለማርያም]] ልጅ ነበረች። ንጉሱም አይተዋት "እውነትም ወርቅ ናት" በማለት አገቧት። በዚህ ወቅት ንጉሠ ነገሥቱ አባቷን ራስ ውቤን አስረዋቸው ነበር። ራስ ውቤ የ[[ሰሜን]]፣[[ወልቃይት]] ፣[[ፀገዴ]]፣[[ትግራይ]]፣ [[ሰራየ]]፣ [[ሐማሴን]]ና [[አንጎት]] (ሰሜን ወሎ) አስተዳዳሪ ሲሆኑ ከዓፄ [[ፋሲለደስ]] የሚወለዱ ስለነበሩ ለንጉሥነት የሚገዳደሩ ነበሩ። የጥሩወርቅ (ጥሩነሽ) እናት ደግሞ ወይዘሮ ላቂያየ የተባሉ የትግራይ መሳፍንት ዘር ነበሩ። ከኒህ ሚስታቸው ደጃዝማች [[ዓለማየሁ ቴዎድሮስ]] የተባለውን ከሁሉ በላይ የሚወዱትን፣ እርሳቸውን እንዲተካ ያጩትን ልጅ ወለዱ። ዓፄ ቴዎድሮስ በአጠቃላይ ፬ ጊዜ ሲያገቡ ፮ ወንድና ፫ ሴት ልጆች ነበሯቸው፣ እነርሱም፦ {| border="0" cellpadding="2" width="75%" |- ! ወንድ ልጆች !! ሴት ልጆች !! ያልተረጋገጠ |- |- valign="top" | '''፩)''' [[ራስ እንግዳ ቴወድሮስ]] - (የተዋበች ወይም እንግዳወርቅ? ልጅ) 1833 ላይ የተወለዱ። በመቅደላ ጦርነት የተገድሉ። 3ቱ ልጆቹ በእንግሊዞች የታሰሩ። || '''፩)''' [[ወይዘሮ አልጣሽ ቴዎድሮስ]] -- (ከሁለተኛ ሚስት) መጀመሪያ ጊዜ ከ[[ዳግማዊ ምኒልክ]] ጋር [[ጥር]] 1856 ላይ በ[[መቅደላ]] የተዳሩ። ሁለተኛ ጊዜ ከራስ [[ባሪያው ጳውሎስ]]፣ የትግራይ መስፍን ጋር ተጋቡ። ጥቅምት 1882 አረፉ|| ''' ፩)''' [[ፒተር ኡስቲኖቭ]] - የእንግሊዙ ታዋቂ ጸሃፊ፣ ተዋናይና ድራማ ሰሪ [[ፒተር ኡስቲኖቭ]] ቅድም አያቱ የቴወድሮስ ሴት ልጅ እንደነበረች ይናገራል። <ref>http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/secret/famous/ustinov.html</ref> ተመራማሪወች ቅድም አያቱ [[እሳተወርቅ]] የተባለች መቃዶ የተባለ የጎንደር ወታደር ልጅ ናት ይላሉ። <ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Peter_Ustinov#cite_note-Ethiopia-1</ref> |- |- valign="top" | '''፪)''' [[ራስ መሸሻ ቴወድሮስ]] - (የተዋበች ልጅ) 1840 ላይ የተወለዱ። [[ዳግማዊ ምኒልክ|ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ]]ን ከመቅደላ እንዲያመልጡ የረዱ። በአባታቸው የደጃዝማችነት ማዕረግ ተሰጧቸው በኋላ በዳግማዊ ምኒልክ ራስ የሆኑ። ልጆቻቸው * [[ደጃዝማች ካሳ መሸሻ]] - የጎንደር አስተዳዳሪ || '''፪)'''ስማቸው ያልታወቀ |- |- valign="top" | '''፫)''' ልዑል [[ዓለማየሁ ቴዎድሮስ]] - (የጥሩነሽ ውቤ ልጅ) 1853 ላይ የተወለዱ። ሊድስ፣ ዮርክሻየር፣ እንግሊዝ አገር በ1870 ዓ.ም ያረፉ። || '''፫)'''ስማቸው ያልታወቀ ... [[ልጅ አላማ ጉዋሉ]]ን ያገቡ |- | '''፬)''' [[ልጅ ኃይለማርያም ቴዎድሮስ]] - (ሁለተኛ ሚስት) |- | '''፭)''' [[ልጅ ይማም ቴዎድሮስ]] -- (ላቀች ወይም ጣይቱ) |- | '''፮)''' [[ልጅ ተሰማድንገት ቴዎድሮስ]] --(ሁለተኛ ሚስት) |} == ወጣቱ ኀይሉ ካሳ == ===ውልደትና ትምህርት ቤት=== ካሳ ኃይሉ በ1811 ዓ.ም. አባታቸው ሃይሉ ወልደ ጊዮርጊስ በሚያስተዳድሩት ቋራ፣ ከእናታቸው ወይዘሮ አትጠገብ ተወለዱ። <ref>[[ጳውሎስ ኞኞ]]፣ ''አጤ ቴዎድሮስ''፤ ፲፱፻፹፭ ዓ.ም.</ref> ቋራ በምዕራቡ ኢትዮጵያ ከሱዳን ድንበር የሚገኝ ሲሆን በዘመኑ ከ[[ሱዳን|ሱዳኖችና]] ክ[[ግብፅ|ግብፆች]] ዘንድ ብዙ ወረራ ይደርስበት የነበር ክፍል ነው። <ref> C. Mondon-Vidailhet, Chronique de Théodoros II, roi des rois d'Éthiopie, 1853-1868, d'après un manuscrit de Welde Maryam, E. Guilmoto, Paris, 1904, p. 26 page 13</ref> ደጅ አዝማች ሃይሉ ወልደ ጊዮርጊስ ከሱዳን ጋር በተደረገ ጦርነት ሲያልፉ፣ በ1813 ዓ.ም ወይዘሮ አትጠገብ ህጻኑን ቴወድሮስ ይዘው ወደተወለዱበት [[ጎንደር|ጎንደር ከተማ]] ተመለሱ። <ref>http://www.angelfire.com/ny/ethiocrown/Tewod.html</ref> ወይዘሮ አትጠገብ በነበራቸው ገቢ መጠን ልጃቸውን በጥሩ ሁኔታ ማሳደግ ስላልቻሉ [[ክንፉ ሃይሉ]] ህጻኑን ቴወድሮስ በጎንደርና በ[[ጣና]] ሃይቅ መካከል በሚገኘው [[ቸንከር]] በተባለ ቦታ የ[[ተክለ ሃይማኖት ገዳም]] ለትምህርት ላኩት። ቀጥሎ የሆነውን በጊዜው የነበር [[ደብተራ ዘነበ]] እንዲህ ሲል ይዘግባል፡ : በልጅነትዎ፡ቸንከር፡ትምርት፡ሲማሩ፡ከገዳሙ።ደጃች፡ማሩ፡በደምቢያ፡ሸፈቱ።ያነ፡ጊዜ፡የቤጌ፡ምድር፡ሁሉ፡ገዢ፡እራስ፡ይማም፡ነበሩ። ደጃች፡ማሩን፡ለማሳደድ፡በመጡ፡ጊዜ፡ገዳሙን፡ሰበሩት። አብረው፡የሚማሩዋቸውን፡፵፰አሽከሮች፡ሰልቦ፡ልጅ፡ካሳን፡ትቷቸው፡ሄደ፡በውስጥ፡ሳሉ።'''<ref>የአጼ ቴወድሮስ ዜና መዋዕል በደብተራ ዘነበ እንደተጻፈ [[የአጼ ቴወድሮስ ዜና መዋዕል]] - 1864 ዓ.ም. ገጽ ፭</ref> ይህም በህጻኑ ላይ የማይጠፋ የአይምሮ ጠባሳ ትቶ ያለፈ ኩነት ነበር። <ref>http://www.angelfire.com/ny/ethiocrown/Tewod.html</ref> ህጻኑ ወደ አጎቱ ወደ [[ደጃዝማች ክንፉ]] ቤት ተመልሶ በአጎቱ ቤት የአስተዳደርን፣ የወታደራዊ ዘዴንና ስልትን ተማረ።<ref name="Marcus History 59">Marcus, 2002, p. 59</ref> ማንበብና መጻፍን በዚሁ ወቅት በሚገባ ተለማመደ። <ref name="Marcus Life 13">Marcus, 1995, p. 13</ref> የወደፊቱ ቴወድሮስ እጅግ ማንበብን የሚወድ ሰው ነበር፣ የኢትዮጵያን ጥንታዊና ጊዜያዊ ድርሳናትን፣ የአውሮጳን ጥንታዊ እና ጊዚያዊ ታሪክ በደንብ እንዳጠና መረጃ አለ።<ref name="Marcus History 59" /> የ[[ሼክስፒር]]ን ስራወችና [[መጽሃፍ ቅዱስ]]ን ሳይቀር እንዳጠና በጊዜው የነበሩ አውሮጳውያን ሳይመዘግቡ አላለፉም። ለነበረበት ዘመን በደንብ የተማረ ሰው ነበር።<ref name="Marcus History 59" /> === በሽፍትነት ወራት === [[ስዕል:ShiftaTewodros.jpg|right|200px|thumb| ቴወድሮስና ሽፍቶቹ]] የ[[ደምቢያ]] አስተዳዳሪ የነበሩት ደጃዝማች ክንፉ ምንም እንኳ ቴወድሮስን ለዘመቻ ይዘውት ቢውጡም ግዛታቸውን ከካሳ ይልቅ መኮንን ለተባለ ልጃቸው ለማውረስ በመፈለጋቸው ግንኙነታቸው የሻከረ ሆነ። በ1839 ደጃች ክንፉ ካረፉ በኋላ የክንፉ ሁለት ልጆችና ካሳ ሆነው የ[[ዳሞት]]ና [[ጎጃም]] ገዢ በነበሩትን [[ደጅ አዝማች ጎሹ ዘውዴ]]ን ጦርነት ገጥመው ተሸነፉ። ልጅ ካሳ በጦርነቱ ባይማረክም ብዙ ወራት በሽሽት ከቆየ በኋላ የአሸናፊውን ደጃች ጎሹን ጦር በመጨረሻ ተቀላቀለ<ref>የአጼ ቴወድሮስ ዜና መዋዕል በደብተራ ዘነበ እንደተጻፈ [[የአጼ ቴወድሮስ ዜና መዋዕል]] - 1864 ዓ.ም. ገጽ ፯</ref>። ምንም እንኳ የውትድርና ብቃትን ቢያሳይም በደጃች ጎሹ ሰራዊት ውስጥ እድገትን ስላላገኘ ወደ ቋራ ተመለሰ።<ref name="Marcus History 13">Marcus, 2002, p. 13</ref>። ሆኖም ወይዘሮ [[መነን ሊበን አምዴ]] አጠቃላይ [[ደምቢያ]]ን የግሏ ርስት አድርጋ ነበር።<ref name="Marcus Life 14">Marcus, 1995, p. 14</ref> በዚህ ምክንያት የመነን ሊብን ተወካይ ገዢወች ወጣቱን ካሳ ከቋራ እንዲለቅ ይወተውቱት ነበር። ካሳም የተነጠቀውን የአባቱን ርስት ለማስለመስ ያለው አማራጭ አመጽ በመሆኑ ወደቆላ ወርዶ ሸፈተ።<ref name="Marcus History 59" /> ካሳ እንደሌሎች ሽፍቶች ሳይሆን በደግነቱና በፍርድ አዋቂነቱ እራሱን ለየ። ለምሳሌ በሽፍትነት የሚያገኘውን ገንዘብ ለገበሬወች እያከፋፈለ ሞፈርና ቀንበር እንዲገዙ ይረዳ ነበር።<ref name="Marcus History 59" /> ይህ አይዞህ ባይነትና ደግነት ለወጣቱ የፖለቲካ መሰረት ሲያስገኘው ከጊዜ ወደጊዜ ደጋፊወቹ እንዲበራከቱ አደረገ።<ref name="Marcus Life 14" /> በ12 ሰወች የተጀመረው አመጽ በጥቂት ጊዜ 300 ጦረኞችን ሰበሰበ።<ref name="Marcus History 59" /> ተከታዮቹ እየበዙ ሲሄድ በጣም የተሳካ የጦር ስልት መከተል ጀመረ፣ ስልቱም እንዲህ ነበር፡ ያልተጠበቀ ዘመቻውን ቀን ላይ ካወጀ በኋላ ከ5 እስከ 600 ፈረሰኞቹ ጋር ሆኖ ሌሊቱን ሲጓዝ ያድርና ጠዋት ላይ ጠላቶቹ ላይ በድንገት ይደርሳል።<ref name="Abebe 89">Abebe, p. 89</ref> ዱብዳው ጦርነትም በካሳ አሸናፊነት ይፈጸማል። በዚህ ሁኔታ በ1829 ዓ.ም. የካሳ ጦር [[ሱዳን]] ጠረፍ ደረሰ። === የፖለቲካ ሰው === የካሳ ሽፍቶች በነጋዴወች ላይ የሚያካሂዱት ጥቃት በተዘዋዋሪ የእቴጌ መነንን (በጊዜው የ[[ሳልሳዊ አጼ ዮሃንስ]] ባለቤት) የቀረጥ ገቢ ቀነሰ።<ref name="Marcus History 60" >Marcus, 2002, p. 60</ref> በዚህና እየጎላ በመጣው የካሳ ዝና ምክንያት የ[[የጁ ስርወ መንግስት|የጁ]] ባላባት ምን እንዲያደረጉ ግራ ገባቸው። ችላ እንዳይሉት ችሎታ አለው፣ እንዳይወጉት ጥሩ ተዋጊ ነው። <ref name="Bates 13">Bates, p.13</ref><ref name="Henze 134">Henze, p. 134</ref> ስለሆነም ወይዘሮ መነን ለቴወድሮስ በመስፍን ማዕረግ የልጇን የራስ[[አሊ አሉላ]]ን ጦር እንዲቀላቀል ጋበዘችው። <ref name="Marcus Life 14" /> ካሳም ያለውን ጥንካሬ ግምት ውስጥ በማስገባት ለመነን ባቀረበው ጥያቄ መሰረት የራሱን ሰራዊት እንደያዘ የቋራ አስተዳዳሪ ሆኖ ተሰየመ። በዚያውም የራስ አሊን ልጅ [[ተዋበች አሊ]]ን በ1839ዓ.ም. አገባ።<ref name="Pankhurst 143">Pankhurst, p. 143</ref> አዲስ ማዕረግ የተጎናጸፈውን የልጁን ባል ራስ አሊና እናቱ ወይዘሮ መነን ድሃ አደግነቱን አስመልክተው ንቀት በተሞላው መልኩ ያስተናግዱት ነበር። ከዚህ በተረፈ የመነን ርስት የሆነ ደምቢያም የቋራን ክፍሎች ስለያዘ የቋራ ገቢ በጣም አንስተኛ ነበር። በዚህና መስል ምክንያቶች በሚስቱ ድጋፍ በመነን ላይ አመፀ፣ ስሙንም [[አባ ታጠቅ]] በማለት ደምቢያን ወረረ።<ref> C. Mondon-Vidailhet, op. cit., p. 3</ref> የቴወድሮስን ወርራ አድገኛነት ያልተረዳችው ወይዘሮ መነን በደጅ አዝማች ወንድይራድ የሚመራ አንስተኛ ሃይል አድርጋ ጦር ላከችበት። ይህ ጦር ሁለት ጊዜ በቴወድሮስ ተሸነፈ። በምስራቅ፣ በጎጃም መነንና ልጇ አሊ በጦርነት ተጠምደው ስለነበር የጎንደር ከተማን ለቀው ወደጎጃም ጦራቸውን ይዘው ዘመቱ።<ref name="Marcus Life 14" /> የተገኘውን አጋጣሚ በመጠቀም ጥር 1840 ላይ የጎንደር ከተማን ቴወድሮስ ተቆጣጠረ።<ref name="Marcus Life 14" /> የራሱን ባለስልጣኖች በከተማው ላይ ከሾመ በኋላ ለአሊ ይገባው የነበርውን ግብር ሰበሰበ፣ ቀጥሎም ከነገስታቱ ጎተራና ከከባቢውም መንደሮች እህልን መዘበረ።<ref name="Marcus History 60" /> ከጎጃም መልስ፣ በጣና ሃይቅ በስተሰሜን በተደረገ ጦርነት እቴጌ መነን ጭኗ ላይ ቆስላ ከባሏ ከሳልሳዊ አጼ ዮሃንስ ጋር በቴወድሮስ ታሰረች።<ref name="Marcus Life 14" /> እኒህ እሰርኞችን ለማስለቀቅ በተደረገ ውይይት ቴወድሮስ የ[[ደጅ አዝማች]]ነትን ማዕረግ ከራስ አሊ አገኝ። እንዲሁም ደምቢያ ለቋራ ተመልሰ። በአንጻሩ ቴወድሮስ የአሊን ሰራዊት ለመዋሃድ ተስማማ።<ref name="Marcus History 60" /> ቴወድሮስ የመጀመሪያው የዘመናዊ ጦር መሳሪያ ውጊያ የገጠመው በዚሁ በደጅ አዝማችነት ወራት ነበር። [[ደባርቅ]] ላይ ሰፍሮ የነበረውን በሙሃመድ አሊ የሚመራ የግብጽ ወራሪ ሃይል ለማጥቃት ከ16,000 ሰራዊት ጋር መጋቢት 1840 ላይ ዘመቻ አድርጎ፣ ምንም እንኳ የርሱ ሃይሎች ቁጥር ከግብጾቹ ቢበልጥም በግብጾቹ ዲሲፕሊንና ዘመናዊ ጦር መሳሪያ ምክንያት ተሸነፈ። ይህ ጉዳይ ቴወድሮስን እጅጉን ያስደነቀ ኩነት ነበር።<ref name="Marcus History 60" /> ከዚህ በኋላ ነበር ቴወድሮስ ዘመናዊ ጦር መሳሪያን ለማግኘትና ዘመናዊ የጦር ስልትን ለመማር ከፍተኛ ፍላጎት ያደረበት።<ref name="Marcus History 61" >Marcus, 2002, p. 61</ref> == ጦርነትና ንግሥና == === ከትንሹ አሊ ጋር ጥል === [[ስዕል:AMTewodros_battles_(1853_-_1855).jpeg|thumb|left|upright=1.2| የቴዎድሮስ ጦር ግንባሮች ከ1845 እስከ 1847]] [[ስዕል:Gondar 01.jpg|thumb|left|upright=1.2|የምሽግ ቅጥሮች በ[[ፋሲል ግቢ]]፣ [[ጎንደር|ጎንደር ከተማ]] ]] ቴዎድሮስ ከ[[ሱዳን]] ጋር ለጦርነት በወጣበት ወቅት ቋራ ላይ ይዘርፉ የነበሩትን አማጺወች ሲመለስ ቀጣ። በዚህ መንገድ የቋራ ግዛቱን ካጸና እኋላ ከከባቢው ተገዳዳሪወች ይበልጥ ጠነከረ።<ref name="Henze 134" /> ጥር 1840 ላይ ራስ አሊ ቴወድሮስ ወደ [[ደብረ ታቦር (ከተማ)|ደብረ ታቦር]] እንዲመጣ ለሁለተኛ ጊዜ ቢልኩበትም ባለመሄዱ በሁለቱ መካከል የመጀመሪያው ጥል ታየ።<ref name="Marcus History 61" /> ከ1841- 42 ለተወሰነ ጊዜ በአገው ምድር ዘመቻ ካደረገ በኋላ ወደ ቋራ ተመለሰ።<ref name="Henze 134" /> 1844 ላይ ከራስ አሊ ጋር ፊት ለፊት በመጋፈጥ ወደ ዙፋን የሚያደርገውን ጉዞ ጀመረ። ከዚህ ዓመት በኋላ ታላላቅ የዘመነ መሳፍንት ባላባቶችን ተራ በተራ በመውጋት አሸነፋቸው። በኒህ ጦርነቶች "የላቀ የውጊያ ስልትንና ጥበብን" በማሳየት ወታደራዊ ብቃቱን አስመዘገበ። <ref name="Zewde History 29">Zewde, p. 29</ref> በ1844 መጨረሻ አካባቢ ከራስ አሊ ጋር የገባውን ውል ሙሉ በሙሉ በማፍረስ ራስ አሊ ወደ ጎጃም ሊያደርገው በነበርው ዘመቻ እንደማይሳተፍ አስታወቀ።<ref name="Marcus History 61" /> ራስ አሊም ለብዙ ወራት ጦር በመላክ ቴወድሮስን በቋራ ውጊያ ገጠመው 7። በስተመጨረዣ መስከረም 1845 ላይ [[አሊ ጎሹ]]ን የቋራ ገዢ አድርጎ በቴወድሮስ ላይ ሾመበት።<ref name="Marcus Life 15">Marcus, 1995, p. 15</ref> ይህ አዲሱ ሹም ቴወድሮስን ለመግጠም ወደቋራ ከሰራዊቱ ጋር ተመመ። === በዘመነ መሳፍንት ላይ ጦር ስለመክፈቱ === ጥቅምት 27፣ 1845 ላይ ቴወድሮስ የድሮ አለቃውን የጎጃም ባላባት [[ደጅ አዝማች ጎሹ ዘውዴን]] በ[[ጉር አምባ]] ጦርነት ገጥሞ አንድ ቀን ሙሉ በተደረገ ውጊያ ደጅ አዝማች ጎሹ ስለወደቁ በቴወድሮስ አሸናፊነት ተጠናቀቀ።<ref name="Zewde History 29" /> ይህ በጊዜው እንደ ታላቅ ድል የታየ ሲሆን ጉር አምባ ለጎንደር ከተማ በጣም የቀረበ ቦታ ስለነበር የቴወድሮስን የወደፊት ምኞት ያመላከተ ጦርነት ነበር። በዚህ ድል የተደናገጠው ራስ አሊ ምንም እንኳ ከቴወድሮስ የዕርቅን መልዕክት ቢላክለትም የጎንደር ከተማን ለቆ ወደ ደብረ ታቦር አመራ። ቴወድሮስ ብዙም ሳይቆይ የጎንደር ከተማን ያዘ።<ref name="Marcus Life 15" /> ራስ አሊ ደብረ ታቦር ላይ ሆኖ የ[[የጁ]]ን፣ የ[[ወሎ]]ና የ[[ትግራይ]]ን ጦር አንድ አድርጎ ቴወድሮስን ለመውጋት ለ3ቱም ክፍሎች ጥሪ አደረገ።<ref name="Marcus History 62">Marcus, 2002, p. 62</ref> ጥር 1845 ላይ የትግራዩ ባላባት [[ደጅ አዝማች ውቤ]] ከራስ አሊ ጋር ትብብር እንደፈጠሩ ሰማ፡ ይህ በዘመኑ የሁለት ታላላቅ የተባሉ ሰራዊቶች ቅንጅት ነበር። መጋቢት ላይ የጠላት ጦር ወደርሱ እየመጣ እንደሆነ መረጃ በማግኘቱ ከጎንደር ከተማ 3ሰዓት የእግር ጉዞ ላይ ባለው በ ጎርጎራ ቢሸን ላይ ሰራዊቱን አሰፈረ። ሚያዚያ12፣ 1845 ላይ በዚሁ ቦታ በተደረገ ጦርነት በየጁው ደጅአዝማች [[ብሩ አሊጋዝ]] የሚመራው ጦር እንዳለ ተደመሰሰ። በዘመነ መሳፍንት ላይ ጦርነት የከፈተው ካሳ በጦርነቱ የራስ አሊንና የደጅ አዝማች ውቤን ሶስት ደጅ አዝማቾች ገደለ።<ref name="Marcus Life 15" /> ከዚህ ድል በኋላ ወደ ጎንደር ከተማ ተመልሶ የተቀሩትን ሁለቱን መሪዎች ፣ ውቤንና አሊን፣ ለመደምሰስ ይዘጋጅ ጀመር። ግንቦት 1845 ላይ ደብረ ታቦር ላይ ዘመቻ አድርጎ ከተማይቱን መዘበረ። አማቱን ራስ አሊንም ቢያሳድደው ጎጃም ላይ መሸገ።<ref name="Marcus Life 15" /> ቀጥሎም በሰኔ29፣ 1845 ላይ [[አይሻል]] በተባለ ቦታ ጦርነት ገጥመው ቴወድሮስ ራስ አሊን አሸነፈ፣ እቴጌ መነን ሊበንንም ማረከ። የ[[አይሻል ጦርነት]] በዘመኑ እጅግ በደም የጨቀየ አስክፊ ጦርነት ነበር።<ref name="Marcus History 62" /> ብዙ ታሪክ አጥኝወች ይህ የአይሻል ጦርነት የዘመነ መሳፍንት ማብቂያ እንደሆነ ይስማማሉ። <ref name="Zewde History 30">Zewde, p. 30</ref><ref>C. Mondon-Vidailhet, op. cit., p. 3</ref> ከዚህ በኋላ ሁሉ በሁሉ ጦርነት የሚከፍትበትና ሃይለኛ ባላባቶች ተቀራምተው አገሪቱን የሚያስተዳድሩበት ዘመነ መሳፍንት አበቃለት። በዚህ ወቅት እንደ ጥንቱ አንድ ጠንካራ ሰው ከሌሎች ልቆ አገሪቱን የሚያስተዳድርበት ሁኔታ ተፈጠረ።<ref name="Marcus History 62" /> ከአይሻል ጦርነት በኋላ ራስ አሊ ወደ የጁ ሸሹ፣ 1848 ላይ በዚያው በየጁ አረፉ።<ref name="Marcus History 62" /> ከ18ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ጀመሮ የገነነው የየጁ ሃይልና የራስ አሊ ጥንካሬ አይሻል ላይ አበቃ።<ref name="Abebe 90">Abebe, p. 90</ref> ከዚህ ድል በኋላ ቴወድሮስ የመላው ሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ መሪ ቢሆንም ቅሉ አጠቃላይ መሪ ለመሆን የተቀሩትን የሰሜን ባላባቶች ማሸነፍ ነበረበት። ግንቦት 1846 [[አምባ ጄበል]] ላይ ከጎርጎራ ቢሸን ጦርነት አምልጦ የነበረውን ብሩ ጎሹን ተዋግቶ በመማረክ ለሚለቀጥሉት 14 አመታት እስረኛው አደረገው።<ref name="Marcus History 63">Marcus, 2002, p. 63</ref> ትንሽ ቆይቶም ቴወድሮስ የላስታውን [[ፋሪስ አሊ]]ን ደመሰሰ።<ref name="Marcus Life 15" /> === ከአቡነ ሰላማ ጋር ስምምነት፣ የደራስጌ ጦርነት === [[ስዕል:Ethiopia-Tewodros.jpg|right|150px|thumb|የተዋበችና የንጉስ ቴወድሮስ መቁረብ]] በወቅቱ ዙፋን ላይ ለመውጣት አንድ ቀሪ እንቅፋት በቴዎድሮስ ላይ ተጋረጠ፣ እርሱም የሰሜኑ ደጃዝማች ውቤ ነበር። ከ[[አይሻል ጦርነት]] በኋላ ራሱ ውቤ ከቴወድሮስ ጋር እርቅን በመሻት የተለያዩ ስጦታን ላከለት። ቴዎድሮስ በላስታና በጎጃም ቀሪ ዘመቻወችን ሲያደርግ ከኋላው በሰሜውን ውቤ ጦር እንዳይከፍትበት ሲል የውቤን ስጦታወች ተቀበለ።<ref name="Marcus History 63" /> በዚህ ስምምነት መሰረት የቴዎድሮስ ሰራዊት ትግራይን መልቀቅ ጀመረ ሆኖም ግን [[አቡነ ሰላማ]] ከትግራይ ወደ ጎንደር እንዲመጡ አደረገ።<ref name="Henze 134" /> አቡነ ሰላማ ከ[[ግብጽ]] የመጡ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤ/ክርስቲያን ፓትሪያርክ ነበሩ። ደጅአዝማች ውቤ እራሳቸውን ለማንገስ ከ[[ግብጽ]] ያስመጧቸው ነበሩ። የቴወድሮስ አላማ አቡነ ሰላማን ከርሱ ዘንድ በማድረግ የቤተክርስቲያኗን ፈቃድ ለማግኘትና አገሪቷን እንደገና ለመገንባት ነበር።<ref name="Marcus History 63" /> ወዲያውም ቴወድሮንና አቡነ ሰላማን የሚያግባባ አንድ አላማ ተገኘ ፡ አንዲት ጠንካራ ቤ/ክርስቲያን በአገሪቱ እንዲኖር ማድረግ። በዘመኑ [[ሶስት ልደት]] የሚባል ትምህርት ተነስቶ ይህን ሃሳብ በሚያነሱና በተዋህዶ ተከታዮች መካከል ከፍተኛ ክርክር ነበር።<ref name="Pankhurst 147">Pankhurst, p. 147</ref> ይህን ክፍፍል ለማስወገድ ሐምሌ 1846 ላይ በቴዎድሮስ የሚመራ የ[[አምባ ጫራ]] ጉባኤ ተጠራ።<ref name="Marcus History 63" /> ለተዋህዶ ተቃዋሚወች ቴወድሮስ ጠየቃቸው፡ "አቡነስ ሰላማን እንደመሪያችሁ ታውቁታላችሁ?" እነርሱም ለስወ "አዎ" አሉት። ያን ጊዜ መልሶ ጠየቃቸው፡ "እንኪያስ ልጆቼ ከአቡኑ የተለየ የሚያስተምሩ መናፍቅ ናቸው ።" ከዚህ በኋላ ለ3 ቀን ያለምግብና መጠጥ ትቷቸው ሄደ፣ ከዚህ በኋላ ጥፋታቸውን አመኑ።<ref name="Abebe 95">Abebe, p. 95</ref> ከዚህ ስምምነት በኋላ የሶስት ልደት ትምህርት ኑፋቄ ተባለና የተዋህዶ ትምህርት የአገሪቱ ብቸኛ ትምህርት ሆነ ። እኒህን ለውጦች በመፈጸሙ ከአቡነ ሰላማ ጋር ያለው ግንኙነት እጅግ ጥሩ ሆነ። በ1846 መጨረሻወቹ ቴዎድሮስ ንጉስ ተብሎ በአቡነ ስላማ ተቀባ።<ref name="Marcus History 64">Marcus, 2002, p. 64</ref> ቴዎድሮስና ተዋበችም ጋብቻቸውን ህጋዊ በማድረግ ቆረቡ።<ref name="Henze 135">Henze, p. 135</ref> የቴዎድሮስን ንጉስ መሆን ደጅአዝማች ውቤ ሊቀበለው አልቻለም። ስለሆነም ቴወድሮስን ለመውጋት ዝግጅት ማደርግ ጀመረ።<ref name="Marcus Life 16">Marcus, 1995, p. 16</ref> በዚህ ምክንያት ቴዎድሮስ ያለመንም ችግር [[ሰሜን]]ን በመውረር ከ[[ትግራይ]] የካቲት 9፣ 1847 የተነሳውን ውቤን [[ደራስጌ]] ላይ ገጠመው። ደራስጌ የደጅ አዝማች ውቤ ዋና ከተማ የነበር ቢሆንም በዚህ ጦርነት ተሸነፈና ተማረከ። ከሁለት ቀን በኋላ ቴወድሮስ የኢትዮጵያ ንጉሰ ነገሥት ተብሎ አክሊል ጫነ። === በደራስጌ ማርያም ዘውድ ስለመጫናቸው === ከብዙ መራራ ትግል በኋላ የሰሜን ተፎካካሪወቹን ያስወገደው።<ref name="Marcus Life 16" /> ንጉስ ካሳ ሃይሉ የካቲት 11፣ 1847 ዓ.ም. ንጉሰ ነገሥት ዘኢትዮጵያ ተብለው ዘውድ ጫኑ፣ ስማቸውም ዳግማዊ አጼ ቴዎድሮስ ተባለ።<ref name="Zewde History 30" /> ስርአተ ንግሱ የተከናወነው በ[[ደራስጌ ማርያም]] ቤተክርስቲያን ሲሆን የዓለምን ተገልባጭ ዘይቤ በሚያሳይ መልኩ ይኸው ቤ/ክርስቲያን ደጃዝማች ውቤ ለራሳቸው ስርዓተ ንግስ ሲሉ ያስሩት ነበር፣ ስርዓተ ንግሱንም የፈጸሙት [[አቡነ ሰላማ]] ሲሆኑ እኒሁ ጳጳስ ከግብጽ በደጅ አዝማች ውቤ ለራሳቸው ንግስና የመጡ ነበሩ። <ref name="Zewde History 30" /> [[ስዕል:አጼ ቴዎድሮስ ንግስናቸውን ያወጁበት ሰገነት፣ስሜን ጃናሞራ፣ደረስጌ ማርያም.jpg|200px|left|thumb|አጼ ቴዎድሮስ ንግስናቸውን ያወጁበት ሰገነት፣ስሜን ጃናሞራ፣ደረስጌ ማርያም]] [[ስዕል:3 The coronation of Emperor Tewodros II (c. 1818 — 1868) by Abuna Säläma, in the redhooded cape, in Därasge Maryam in 1855. Next to the emperor stands his first wife, Tewabech (1831-1858)..jpg |200px|left|thumb| አጼ ቴወድሮስ 1847፣ በደራስጌ ማርያም ዘውድ ሲጭኑ፡- ቀይ ቆብ የደፉት [[አቡነ ሰላማ]] ሲሆኑ ከንጉሱ አጠገብ [[ተዋበች አሊ]] ትታያለች። ስዕሉ ከዚያው ዘመን የመነጨ በኋላ ከአድዋ ቤ/ክርስቲያን ወደ እንግሊዝ የተወሰደ ]] አጼ ቴዎድሮስ በመጀመሪያወቹ የአገዛዝ ዘመናቸው ራሳቸውን ከ[[ሰሎሞናዊው ስርወ መንግስት]] የተለዩ እንደሆነ ለማሳየት ሞክረዋል ይህም በዘመነ መሳፍንት የደረሰው የግብረገብና ፖለቲካ መላሸቅ ምክንያት ስርወ መንግስቱ በህዝቡ ዘንድ ዋጋው ረክሶ ነበር <ref>Ethiopia, A short illustrated history, Ministry of Education and Fine Arts, Berhanena Selam Haile Selassie I printing press, Addis Abeba, 1969, page 103</ref>። በዚህ ምክንያት የአጼ ቴወድሮስ የመጀመሪያወቹ የአገዛዝ ዘመናት ከ1270ዓ.ም. [[ይኩኖ አምላክ]] ጀምሮ ሲወርድ ሲዋርድ የመጣውን የአገሪቱን አሰራር በጭንቅላቱ የደፋ ነበር። ሆኖም ግን በኋላ ላይ አጼ ቴዎድሮስ በእናታቸው የአጼ[[ፋሲለደስ]] ዘር እንደሆኑ ለማሳየት ሞክረዋል፣ ስለሆነም በአጠቃላይ መልኩ በአሁኑ ዘመን የሰለሞናዊ ስርወ መንግስት አካል እንደሆኑ ይጠቀሳል <ref>Ethiopia, A short illustrated history, Ministry of Education and Fine Arts, Berhanena Selam Haile Selassie I printing press, Addis Abeba, 1969, page 103</ref>። የአጼ ቴዎድሮስ ዙፋን ላይ መውጣት በ1845 በ[[አይሻል ጦርነት]] ተጀምሮ የነበረውን የዘመነ መሳፍንት ስርዓተ ቀብር አጠናቋል። ብዙ ታሪክ ተመራማሪወች የካቲት11፣ 1847 የዘመናዊት ኢትዮጵያ ታሪክ ጅማሬ እንደሆነ ይስማማሉ 2። [[ሪቻርድ ፐንኸርስት]] እንደጻፈ፡"የካሳ ሃይሉ ከፍ ማለት አዲሱን የኢትዮጵያ ታሪክ የከፈተ ክስተት ነበር 3"። አጼ ቴዎድሮስ የዙፋን ስማቸውን የመረጡት ከ[[ፍካሬ እየሱስ]] ሲሆን ይህ መጽሃፍ የሚያትተው ስለሚመጣው አለምና በ15ኛው ክፍለ ዘመን ስለነበረው በዘመኑ ኢትዮጵያውያን ዘንድ እጅግ ተወዳጁ ስለነበር ንጉስ [[ቀዳማዊ ቴዎድሮስ|ቀዳማዊ አጼ ቴወድሮስ]] ስርዓት እንደገና በኢትዮጵያ መንሰራፋት ነበር። ይሄው የጥንቱ ንጉስ፣ ምንም እንኳ የአገዛዙ ዘመን እጅግ አጭር ቢሆንም፣ የፈጸመውም ጥሩ ተግባራት በታሪክ ጅረት ተሽርሽሮ ቢጠፋም በጥንቶቹ ኢትዮጵያውን ዘንድ ምንጊዜም የማይረሳ ተወዳጅ ንጉስ ነበር። ከሰራቸው ስራወች አንዱ ከይኩኖ አምላክ ጀምሮ ለቤተክርስቲያን ሲወርድ ሲዋርድ የመጣውን የቤተክርስቲያን መሬት ለገበሬወች ማከፋፈሉ ነበር። በፍካሬ እየሱስ መሰረት፣ ቀዳማዊ ቴዎድሮስ እንደገና ከሞት ይነሳና ፍትህና ሰላም አስፍኖ "ሁሉም ከሚፈጠረው ደስታና ሰላም ተካፋይ" የሚሆንበት ግዛት ያንሰራፋል የሚል ነበር <ref name="Bruce 64">Bruce, p. 64</ref><ref>Henze, op. cit., p. 132</ref>። በ1830ዎቹ የዘመነ መሳፍንት ጦርነቶች በተሰቃየው ህዝብ ዘንድ ይህ የ[[ፍካሬ እየሱስ]] ትንቢት ከመንደር መንደር የገነነ ነበር።<ref name="Marcus History 64" /> አጼ ቴዎድሮስ፣ ይህ "የአገሪቱን የታሪክ አቅጣጫ የሚቀይር" የሚመጣው ንጉስ ነኝ ብለው ያምኑ እንደነበር ለማመን አይከብድም 7። በስርዓተ ንግሳቸው ላይ ባደርጉት ንግግር አገሪቷን አንድ ለማድረግና እንደገና ለመገንባት ያላቸውን ከፍተኛ ፍላጎት ገልጸዋል። የቴወድሮስን የህይወት ታሪክ የጻፈው ስቬን ሩቤንሰን አፄ ቴወድሮስ ስልጣን ላይ ሲወጡ በአይምሮአቸው ውስጥ የነበረውን ዕቅድ እንዲህ ሲል ይዘግባል፡ :"የቴዎድሮስ ስሜት እንደቀደሙት ነገስታት ሳይሆን የተለየ ነበር፡ ለእርሱ የባላባቶች ትርምስ፣ የግብረገብ መላሸቅ፣ የቴክኖሎጂ ኋላቀርነት የአገሪቱን መኖር ጥያቄ ውስጥ የጣሉ ጉዳዮች ነበሩ። ያወጃቸው ለውጦች፣ የተከተላቸውና ሊተገብራቸው የፈለጋቸው ፖሊሲወች፣ እያንዳንዱን ችግር ለመፍታት ያሳየው እልከኝነት፣ የሚያሳዩት የንጉሱ አላማ ብሔራዊ ተሃድሶና አገሪቱን ወደ ዘመናዊ አገር ማሻገር እንደነበር ነው <ref>Rubenson, The Survival of Ethiopian Independance, Heinemann, Londres, 1976, p. 269 ; cité Henze, p. 135</ref>" == የቴወድሮስ መንግስት፡ አንድነትና ሥልጣኔ == === ዘመቻ ወደ ወሎና ሸዋ === [[ስዕል:Ethiopia_Map-1850.jpg|250px|right|thumb| በ1848 የቴዎድሮስ ግዛት [[ወሎ]]ን፣ [[ጎንደር]]ን፣ [[ትግራይ]]ን፣ [[ጎጃም]]ን፣ [[ሸዋ]]ን እና እንዲሁም ከፊል [[ኤርትራ]]ን ያጠቃልል ነበር]] [[ስዕል:Theodoros_jpg.jpg|250px|right|thumb| ወታደር አጼ ቴዎድሮስ]] ከሁለት አመት የማያቋርጥ ዘመቻ በኋላ የነገሱት አጼ ቴወድሮስ ለማረፍ አልፈለጉም፣ እንዲያውም ዋናዋና ታላቁ ግባቸውን እውን ለማድረግ ወደ ደቡቡ ታሪካዊ የኢትዮጵያ ክፍል መዝመት ግድ አላቸው 9። የሰሜኖቹን ባላባቶች በማሸነፍ ብቻ አለመታቀባቸው በታሪክ ጸሃፊው ባህሩ ዘውዴ ዘንድ ንጉሱ "ሰፋ ያለ ራዕይ" እንደነበራቸው የሚያሳይ ሆኖ ተገኝቷል።<ref name="Zewde History 30" /> የደራስጌው ስርዓተ ንግስ የዘመነ መሳፍንትን ማብቃት ሲያሳይ የሸዋውና የወሎው ዘመቻ በአንጻሩ በአጼ ምንሊክ የተጠናቀቀውን የኢትዮጵያን ፖለቲካዊ ማዕከል ወደ ደቡብ ማምራት አመላካች ነበር<ref name="Zewde History 30" />። የወሎና የሸዋ በራስ መተዳደር በርግጥም ንጉሱ የነበራቸውን የማዕከላዊ አንድ ኢትዮጵያ ራዕይ አደጋ የጣለ <ref name="Marcus Life 17">Marcus, 1995, p. 17</ref>ስለሆነ ዘመቻው ግድ የሚል ነበር <ref name="Marcus Life 18">Marcus, 1995, p. 18</ref>። በ[[መጋቢት]] [[1847|፲፰፻፵፯]] ዓ.ም በፆም ወቅት አጼ ቴዎድሮስ ወደ ወሎ ዘመቻ አደረጉ።<ref name="Zewde History 30" /> ምንም እንኳ ይህን ዘመቻ ወሎ ውስጥ ይገኙ የነበሩት ፯ ጎሳወች ተባብረው ለማሸነፍ ቢሞክሩም የቴዎድሮስ ሰራዊት በ[[መስከረም ፲፪]] ቀን [[1848|፲፰፻፵፰]] ዓ/ም [[መቅደላ]]ን በመቆጣጠር ድል አደርጋቸው።<ref name="Zewde History 30" /> መቅደላ እንግዴ በኋላው ዘመን የአጼ ቴወድሮስ የመንግስት ማዕከልና ዋና ምሽግ የሆነ ነው <ref name="Zewde History 30" />። የወሎ ዋና ዋና መሪወች ከተማረኩ በኋላ አመጽ እንዳያስነሱ በቴወድሮስ መቅደላ ላይ ታሰሩ።<ref name="Marcus Life 18" /> የወሎው ድል ለአጼ ቴወድሮስ ትልቅ ስልታዊ ጠቀሜታ ነበረው ምክንያቱም ወደ ሸዋ በሚያደርጉት ዘመቻ የኋላቸው ለጥቃት አይጋለጥምና።<ref name="Marcus History 66" >Marcus, 2002, p. 66</ref> ሸዋ በዚህ ወቅት ከዘመነ መሳፍንት ትርምስ የተገላገለ ክፍል ስለነበር ከሰሜኑ ኢትዮጵያ በተለየ መልኩ ሰላም የሰፈነበትና ሃብታም ነበር።<ref name="Marcus History 67">Marcus, 2002, p. 67</ref> ጥቅምት 1848 ላይ በድንገት የአጼ ቴዎድሮስ ሰራዊት ከወሎ ተነስቶ ሸዋ ገባ።<ref name="Marcus Life 18" /> የንጉሰ ነገሥቱ ሰራዊት ድንገተኛ አመጣጥ የሸዋን ሰራዊት ስለከፋፈለው በጥቅምት አጋማሽ ላይ በአጼ ቴዎድሮስና ንጉሥ[[ኃይለ መለኮት ሣህለ ሥላሴ]] ሠራዊት መካከል በተደረገ ጦርነት የአጼው ጦር የ[[ባለወርቅ ጦርነት]] ተብሎ የሚታወቀውን ውጊያ ድል አደረገ። ዘመቻው ባጠቃላይ ፭ ወር የፈጀ ነበር።<ref name="Zewde History 30" /> [[መንዝ]] [[ግድም]]ና [[ኤፍራታ]] በቴዎድሮስ ስር ሲወድቁ ሌሎች የሸዋ ክፍሎች ግን በ[[ሰይፉ ሣህለ ሥላሴ]]፣ የ[[ኃይለ መለኮት ሣህለ ሥላሴ|ንጉሥ ኃይለ መለኮት]] ወንድም መሪነት የቴዎድሮስን ጦር በመከላከል ቆዩ <ref name="Zewde History 30" />። በ[[ራስ ዳርጌ]] የሚመራው የንጉሠ ነገሥቱ ጦር ህዳር 1848 ላይ በ[[በረከት ጦርነት]] አሸነፈ <ref>C. Mondon-Vidailhet, Chronique de Théodoros II, roi des rois d’Éthiopie, 1853-1868, d’après un manuscrit de Welde Maryam, E. Guilmoto, Paris, 1904, p. 14</ref>። በመካከሉ [[ኅዳር ፱]] ቀን፣ [[ኃይለ መለኮት ሣህለ ሥላሴ|ንጉሥ ኃይለ መለኮት]] በሕመም አረፉ። በዚህ ምክንያት የሸዋ ወታደሮች ዓላማ የንጉሡን ልጅ [[ዳግማዊ ምኒልክ|ምኒልክን]] ከቴዎድሮስ እጅ ተከላክሎ ማዳን ሆነ። ሆኖም ግን ልጅ ምኒልክ በቴዎድሮስ እጅ በመውደቁና ቴዎድሮስም እንደልጃቸው ሊያሳድጉት ቃል በመግባታቸው [[የካቲት]] [[1848|፲፰፻፵፰]] ዓ/ም ላይ [[አንኮበር]] ሲገቡ በቀሳውስትና አንኮበር መሪወች ዘንድ ተቀባይነትን አገኙ።<ref name="Marcus History 67" /> ቀጥሎም ንጉሰ ነገስቱ በጊዜው የነበረውን የሸዋ አስተዳደር በመቀየረ [[መርድ አዝማች]] በሚለው የጥንት ማዕረግ [[ኃይለ መለኮት ሣህለ ሥላሴ|የንጉሥ ኃይለ መለኮት]] ወንድም የነበሩትን [[ኃይለ ሚካኤል]] የሸዋ አስተዳዳሪ አድርገው ሾሙ።<ref name="Zewde History 31" /> ለ፪ መቶ ክፍለ ዘመን ተከፋፍሎ የነበረውን የኢትዮጵያ ግዛት አጼ ቴዎድሮስ በ፫ አመት ዘመቻ በንዲህ መልኩ አንድ አደረጉ 11። በ[[1848|፲፰፻፵፰]] ዓ/ም አጋማሽ ላይ [[ሸዋ]]ን [[ጎጃም]]ን [[ወሎ]]ን [[ትግራይ]]ንና [[ጎንደር]]ን አንድ ላይ በመግዛት፣ በ፵፯ ዓመታቸው፣ የዘመነ መሳፍንት የመጨረሻ ባላባትና የአዲሱ ዘመናዊ አገር የመጀመሪያ ንጉሠ ነገሥት ለመሆን በቁ። በዚህ ወቅት የአገሪቱ ዋና ከተማ ከ[[ጎንደር]] ወደ [[ደብረ ታቦር (ከተማ)|ደብረ ታቦር]] ተዛውሮ ነበር 9። === የአዲሱ ንጉሠ ነገሥት የመጀመሪያ ስራዎች === የቴዎድሮስ መነሳት የዘመናዊ ኢትዮጵያ ታሪክ መጀመሪያ ነው፣ ለዚህም ምክንያቱ የፈጸሟቸው ለውጦች ናቸው <ref name="Zewde History 31">Zewde, p. 31</ref>። ከርሳቸው በፊት ከነበሩ ነገሥታት በተለየ መልኩ ቴዎድሮስ አገሪቱን ወደ ዘመናዊ አገር ለማሻገር ያሳዩት ፍላጎት ንግሰ ነገሥት በነበሩበት ወቅት የነበራቸው ወጣትነትና።<ref name="Pankhurst 14">Pankhurst, p. 14</ref> ከአደጉበት ከቋራ ነባራዊ ሁኔታ የመነጫል። ቋራ በዘመኑ ከ[[ሱዳን]] የማያቋርጥ ውጊያ የሚደረግበትና በዚያ የሚኖረው ህዝብ ከመካከለኛው መንግስት የሚያገኘው ምንም እርዳታ ስላልነበር ህዝቡ እጅግ የተሰቃየበት ነበር።<ref name="Abebe 87">Abebe, p. 87</ref> ቀሳውስቱም ቢሆን በጎጥ ተከፋፍለው የየራሳቸው ሃይማኖታዊ ስርዓት በመተለም የተዋህዶ ቤተክርስቲያናን ከብዙ ቦታ ለመክፈል የሚገዳደሩበት ዘመን ነበር።<ref name="Abebe 87" /> የገጠሩም ክፍል በባላባቶች የርስ በርስ ጦርነት የተሰቃየ ነበር።<ref name="Abebe 87" /> የአገሪቱ ሁኔታ ንጉሰ ነገስቱ ዘመነ መሳፍንትን ለማጥፋት እንዲነንሳሱ አደረገ።<ref name="Pankhurst 14" /> በጊዜው የነበረው የእንግሊልዙ ቆንጽላ [[ዋልተር ፕላውዴን]] ንጉሰ ነገሥቱ የኢትዮጵያን ቀደምት ታላቅነት ለመመለስ ዋና አላማ እንዳላቸው ሳይመዘግብ አላለፈም፣ በፕላውዴን አስተሳሰብ ይሄ የንጉሰ ነገስቱ ዋና አነሳሽ አላማ ነበር።<ref name="Pankhurst 144" >Pankhurst, p. 144</ref> ከዚህ አንጻር የቴዎድሮስ የንግስና መጀመሪያ አመታቶች በብሄራዊ ፍትሕ፣ ርህራሄና የደሃ አደጎችን ህይወት በማሻሻል ላይ ያተኮረ ነበር።<ref name="Marcus History 64" /><ref name="Marcus History 65" >Marcus, 2002, p. 65</ref> ቴዎድሮስ ቀደምት የአገሪቱ መንገድ ሰሪ ነበር።<ref name="Pankhurst 150">Pankhurst, p. 150</ref> በዜና መዋዕሎችና የውጭ አይን እማኞች መሰረት ቴዎድሮስ በራሱ በእጁ መንገድ በመስራት ሌሎች እንዲከተሉት ይመራ ነበር።<ref name="Pankhurst 150" /> ንጉሱ ከ"ሌት እስከ ምሸት በራሳቸው እጅ ድንጋይ ይፈነቅሉ እንዲሁም ጎርባጣውን ክፍል ያቃኑ" ነበር። በምሳሌ የሚመራው ቴዎድሮስ እርሱ እየሰራ ሌሎች ተከታዮቹ ሊበሉም ሆነ ሊያርፉ አይደፍሩም ነበር።<ref name="Pankhurst 150" /> ሌሎች መንገድ ሰሪወችንም እጅግ ይረዳ ነበር። ደብተራ ዘነብ እንዲህ ሲል ይዘግባል፡ <blockquote><p>ያነግዜም፡ንጉሱ፡ወደ፡ዋድላ፡ሄዱ። የንምሳ፡ሰው፡አቶ፡ሰንደል፡የቤተ፡ሐርን፡መንገድ፡ያበጁ፡ነበር። ከንጉሥ፡ቴዎድሮስም፡በተገናኙ፡ጊዜ። አቶ፡ሰንደል፡የሚረዳኝ፡አጣሁ።ብቻዬን፡ሆንኁ፡አሉ። ንጉሡም፡እጅግ፡ተቆጡ፡ይኽ፡ከሩቅ፡አገር፡መጥቶ፡ሲገዛ።ያገሬ፡ሰው፡እምቢ፡ሊል፡ብለው፡የዋድላውን፡ምስለኔ፡ይመር፡ጎዳናን፡ገርፈው፡አሰሩዋቸው። ለአቶ፡ሰንደልም፡ንጉሥ፡የሚቀመጡበትን፡በቅሎ፡መጣምር፡ኮርቻ፡የተጫነ፡ከነስራቱ፡ቀሚስዎን፡ሱሪዎን፡ሺ፡ብር፡አድርገው፡ሰጧቸው። ለአቶ፡ቡላዴ፡ለእንግሊዙ፡ሶስት፡መቶ፡ብር፡ሰጡ። ለንምሳ፡ሰዎች፡ለበንደርና፡ለኪንጽሌን፡ለማየር፡፮፻ብር፡ሰጧቸው። ቀሚስ፡ድርብ፡እያለበሱ፡የ[[ጨጨሆ]]ን፡ መንገድ፡ያበጁ፡ነበር።<ref>የአጼቴዎድሮስ ዜና መዋዕል፣ በደብተራ ዘነበ፣ 1864 ገጽ ፵፩</ref></blockquote></p> ቴዎድሮስ ቀደምት የተንሰራፋውን የባሪያ ንግድ ስርዓት ያጠቃ ንጉስ ነበር <ref name="Zewde History 34">Zewde, p. 34</ref>። በዚህ ወቅት ባሪያ መሸጥም ሆነ መለወጥ እንዲሁም ማጓጓዝን የሚያግዱ ብዙ ድንጋጌወችን ንጉሱ በማወጅ ቀደምት የባርነት ስርዓት ተቃዋሚ ንጉስ ሆነ።<ref name="Abebe 95" /> ለምሳሌ ጎጃም፣ ባሶ ውስጥ ባደረገው ዘመቻ በገበያው የተገኙ ባሪያወችን በነጻ ለቋል። ወሎ ውስጥ የተማረኩ ባሪያወች እንዳይሸጡ አግዷል።<ref name="Zewde History 34" /> ሆኖም ግን ከህጉ ውጭ በኮንትሮባንድ ውስጥ ለውስጥ በአገሪቷ ዳርቻወች ባሪያ መሸጡና መለወጡ አላቆመም።<ref name="Abebe 95" /> ከባህል አንጻር የአማርኛ ስነ ጽሁፍ በኒሁን ንጉሥ ዘመን ማደግና መሻሻል አሳይቷል። ከፍተኛው የመንግስት ስራ በአማርኛ ይካሄድ ነበር።<ref name="Zewde History 34" /> ዜና መዋእላቸውን በአማርኛ ለመጀሚርያ ጊዜ ያስጻፉ ንጉሥ ነበሩ።<ref name="Henze 77">Henze, p. 77</ref>፣ ከዚህ በፊት በ[[ግዕዝ]] ነበር። ከዚህ በኋላ አማርኛ የአገሪቱ ብሔራዊ ቋንቋ ሆነ።<ref>Robert L. Cooper, The Spread of Amharic, cité dans M. L. Bender et al. (eds.), Language in Ethiopia, OUP, 1976 ; cité dans Henze, op. cit., p.78</ref>።ቴዎድሮስ ከግዕዝ ይልቅ ሰወች በሚረዱት አማርኛ [[መጽሃፍ ቅዱስ]] እንዲተረጎም አደርጉ።<ref name="Pankhurst 150" /> [[ጅዖግራፊ በአማርኛ 1841|የመጀመሪያው የጂዖግራፊያ]] መጽሃፍ በአማርኛ የታተመውም በኒሁ ንጉስ ዘመን ነበር። ህዝቡ ለጋብቻ ከፍተኛ ዋጋ እንዲሰጥም በጣም ጥረት አድርገዋል፣ እራሳቸውም በአንድ ሴት በመወሰን መሪ ምሳሌ ለመሆን ሞክረዋል።<ref name="Pankhurst 150" /> ከቴዎድሮስ በፊት ይሰራበት የነበረውን ከወገብ በላይ እራቁት መሆን የአለባበስ ዘዴን በማስቀረት ሹሞች በጥሩ ሁኔታ እንዲለብሱ አድርገዋል። በአጠቃላይ ህዝቡ የሃይማኖትና የባህል ህጎችን አጥብቆ እንዲከተል ጥረት አድርገዋል።<ref name="Pankhurst 150" /> ከአስተዳደር ስልት አንጻር [[ቀዳማዊ አጼ ኃይለ ስላሴ]] እስከፈጸሙት ድረስ የነበረውን አገሪቱን በማዕከላዊ ሃይል የማስተዳደር ስራ ጀምረዋል። በአዲሱ ስርዓት መሰረት የግብር እና የፍርድ ባለስልጣናት ከማዕከላዊ መንግስት ደመወዛቸውን እንዲያገኙ ተደረገ፣ ይህም በየቦታው የነበሩ ባላባቶችን የመፍለጥ የመቁረጥ ሃይል የቀነሰ ተግባር ነበር።<ref name="Abebe 94">Abebe, p. 94</ref> የሆኖ ሆኖ ንጉሡ የገዥውን መደብ ሙሉ በሙሉ አልቀየሩም፣ አንድ አንድ ገዥወች በነበሩበት እንዲቀጥሉ አድርገዋል።<ref name="Zewde History 31">Zewde, p. 31</ref> ለምሳሌ የትግራይ ገዥ የነበሩት ደጅ አዝማች [[ሰባጋዲስ]] ዘር የሆኑትን [[ዓፄ ዮሐንስ ፬ኛ|ካሳ ምርጫ]]ን በትግራይ ሾሙ፣ እንዲሁም የንጉስ [[ሳህለ ስላሴ]] ዘር የሆኑትን [[ሃይለ ሚካኤል]]ን በመሾም በየቦታው የነበሩትን የሃይል ማዕከላት በነበሩበት እንዲጸኑ አድርገዋል።<ref name="Zewde History 31" /> በአንዳንድ ክፍሎች የራሳቸውን ዘመዶች ስልጣን ያወጡበት ሁኔታ ይገኛል፣ ለምሳሌ [[ራስ እንግዳ]]ን በጎጃም<ref name="Zewde History 32">Zewde, p. 32</ref>። ይህ ስርዓት በመጀመሪያ እጅግ የተሳካ ነበር ምክንያቱም በዘመነ መሳፍንት እንኳ ሳይቀር ጠንካራ ባላባቶች ለንጉሳዊው ስልጣን የመገዛት ባህርይ ያሳዩ ነበርና። ከሸዋ መርዕድ አዝማች ሃይለ ሚካኤል በየጊዜው ወደ ንጉሱ የጓዙ ነበር። ትግራይ ደግሞ ለንጉሱ ዋና የገቢ ምንጭ ነበር (200፣000 ማሪያ ቴሬሳ በአመት)፣ ከበጌምድር የሚያገኙት 50፣000 ማሪያ ቴሬሳ ብቻ ነበር።<ref name="Zewde History 32" /> ሆኖም ግን አንድ አንድ ጥቃቅን ባላባቶች አመጽ ለማስነሳት መመኮራቸው አልቀረም፣ ስለሆነም ንጉሱ ሰራዊቱን ማሻሻል እንዳለባቸው ተገነዘቡ። [[ስዕል:Circa 1860 Tewodros 2.jpg|thumb|left|250px| አጼ ቴዎድሮስ በራሳቸው እጅ እየቆፈሩና እያስቆፈሩ እንዲሁም በዲናሚት እይደለደሉ መንገድ ሲያሰሩ ]] === ዘመናዊ ሠራዊት === ሠራዊቱ በፖለቲካው ውስጥ ባለው መሰረታዊ ተፅዕኖ ምክንያት ንጉስ ቴዎድሮስ በዚህ ክፍል ላይ ብዙ ትኩረት አድርገዋል። እራሳቸውን ከስሎሞኑ ስርወ መንግስት በመጀመሪያ የአገዛዛቸው ዘመን በማራቃቸው ብቸኛው ወደላይ የሚያወጣቸው መሰላል የውትድርና ብቃት እንደሆነ ጠንቅቀው ተረዱ።<ref name="Zewde History 32" /> አገራዊ ሠራዊቱን ለማጠናከርና ብሔራዊ አንድነትን እውን ለማድረግ፣ [[ዋልተር ፕላውዴን]] "ታላቁ ለውጥ" ያለውን አጼ ቴዎድሮስ አከናወኑ 9። ይህ ታላቅ ለውጥ በ3 አብይ ክፍሎች ላይ ያተኮረ ነበር፡ ፩.መዋቅር ፪.ዲሲፕሊንና ፫.ትጥቅ ናቸው።<ref name="Zewde History 32" /> እኒህ ለውጦች ከሞላ ጎደል የተወደዱና ለብዙ ድሎች ያበቃቸው ሲሆን ስልጣናቸውንም ለማንሰራፋት አይነተኛ ምክንያት ናቸው። እኒህ ለውጦች የአገሪቱ ዜጎች በ"አንጻራዊ ደህነነት" እንዲኖሩ ረድተዋል 9። ከመዋቅር አንጻር ከዘመነ መሳፍንት ሲወርድ የመጣውን የተከፋፈለ የባላባቶች ሰራዊትን በአንድ ብሔራዊ ሰራዊት ቀይረዋል።<ref name="Abebe 94" /> ከተለያዩ ክፍለ ሃገሮች የመጡት ወታደሮች በንጉሠ ነገሥቱ በተዋቀረ አንድ የጦር ክፍል ስር ተደራጁ።<ref name="Zewde History 33">Zewde, p. 33</ref> እስካሁን ድረስ በኢትዮጵያ ሰራዊት የሚሰራበት የ[[አስር አለቃ]]፣ የ[[ሀምሳ አለቃ]]ና መሰል [[ማዕረግ|ማዕረጎች]] የተፈጠሩት በዚሁ ዘመን ነበር።<ref name="Zewde History 33" /> ንጉሡን የሚያጅቡትን ወታደሮች ቁጥር በመቀነስ፣ የዚህን ክፍል እዳተኝነትን ቀነሱ።<ref name="Zewde History 33" /> ወታደሮች ከዚህ በኋላ ቋሚ ደሞዝ ተቆርጦላቸው ስለሚተዳደሩ የሰፈሩበትን ቦታ መበዝበዝ በህግ ተከለከሉ።<ref name="Zewde History 33" /> በ[[ፊውዳል|ፊውዳሉ]] ስርዓት ወታደሮች በረገጡበት ቦታ ያሉ ገበሬወች ምግብና መኝታ እንዲያቀርቡ ይገደደዱ ነበር።<ref name="Abebe 94" /> ይህ ሁኔታ በንጉሠ ነገሥቱ አጥብቆ የተከለከለ ነበር።<ref name="Zewde History 33" /> ይህን በሚያሳይ መልኩ ለምሳሌ አንድ ገበሬ የ12 ጫጩት እናት የሆነችን ዶሮ እንዲያርድ በንጉሱ ወታደር ይገደዳል። ድርጊቱ ንጉሱ ድረስ ቀርቦ በዳኝነት ከታየ በኋላ ወታደሩ በሞት ሲቀጣ ገብሬው ላም ተሰጥቶት እንዲሄድ ተደረገ።<ref name="Abebe 94" /> በዚህ ዘመን ወታደሮች [[ቀለብ]] የሚባል ገቢ ከንጉሱ የሚሰፈርላቸው ሲሆን ከዚህ ውጭ ማንም ገበሬውን ያስገደደ ወታደር ከፍተኛ ቅጣት ይቀጣ ነበር።<ref name="Abebe 94" /> ንጉሡ በሠራዊቱ ዘንድ እንደ ብረት የጠነከረ ዲሲፕሊን ለማቋቋም ሞክረዋል።<ref name="Zewde History 33" /> ለምሳሌ ወደ ወሎ ባደረጉት ዘመቻ ያለትዕዛዝ ጦርነት የሚገቡ ወታደሮች ያለርህራሄ ይገደሉ ነበር።<ref name="Zewde History 33" /> በሸዋው ዘመቻ እርስ በርስ ሽኩቻ ያሳዩ ወታደሮች በሙሉ በጥይት ተደብድበዋል።<ref name="Zewde History 33" /> ባህሩ ዘውዴ እኒህ ድርጊቶች ደም መፋሰሱ እንዲባባስ በማድረግ ብዙ ጥቅም አላመጡም ያላል።<ref name="Zewde History 33" /> ሆኖም ወታደሩ በራሱ ፈቃድ ብዙ ጥፋት እንዳያደርግ ረድቷል።<ref name="Abebe 94" /> አብዛኛው የአጼ ቴዎድሮስ ሰራዊት ጦር መሳሪያ ከጦር ሜዳ የተማረከ ነበር <ref name="Zewde History 33" />። ቆይተው ግን ከአውሮጳ ቴክኖሎጂ በማስመጣት በኢትዮጵያ ምድር ላይ የመሳሪያ ማምረቻ ለማቋቋም ሞክረዋል።<ref name="Zewde History 33" /> ለዚህ ተግባራቸው እንዲረዳ የአውሮጳ ሚስዮኖችን በ[[ጋፋት]]፣ [[ደብረታቦር]] ሰብስበው መሳሪያ እንዲሰሩ አደርጉ ከዚህ ትይዩ ትምህርት ቤት በማቋቋም ጥበቡን ተማሪወች እንዲቀስሙ አደረጉ።<ref name="Zewde History 34" /> የመጀመሪያው ትክክለኛ የመሳሪያ ዝርዝር የተገኘው ከ[[መቅደላ]] በአጼ ቴዎድሮስ ዘመን ነበር፡ 15 [[መድፍ|መድፎች]]፣ 7 [[አዳፍኔ|አዳፍኔዎች]]፣ 11፣063 [[ጠመንጃ|ጠመንጃዎች]]፣ 875[[ሽጉጥ|ሽጉጦች]]፣ 481 [[ሳንጃ|ሳንጃዎችና]] [[ጥይት|ጥይቶችን]] ያጠቃልላል።<ref name="Zewde History 34" /> == ውስጣዊ ተቃውሞና ግርግር == === አስቸጋሪው የኢትዮጵያ ቤ/ክርስቲያንን ሽግግር === አጼ ቴዎድሮስ ያሰቡትን ለውጥ በተግባር ለመፈጸም ቋሚ የተረጋጋ የመዋዕለ ንዋይ መሰረት እንደሚያስፈልጋቸው ተገነዘቡ <ref name="Zewde History 35">Zewde, p. 35</ref>። በዘመኑ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤ/ክርስቲያን ከሁሉ ግምባር ቀደም ሃብታም ድርጅት ነበር።<ref name="Marcus Life 20">Marcus, 1995, p. 20</ref> አጼ ቴዎድሮስ የ[[ተዋህዶ]]ን ትምህርት ስለደገፉና [[አቡነ ሰላማ]]ም ይህ ጉዳይ ስላስደስታቸው በቴዎድሮስና በቤተክርስቲያን መካከል የነበረው ግንኙነት በመጀመሪያው የንጉሱ ዘመን መልካም ነበር። 17፣<ref name="Zewde History 35" />። በፖለቲካው አንድነት እንደሚፈልጉ ሁሉ በሃይማኖቱም አንድነትን ማየት ይፈልጉ ነበር።<ref name="Zewde History 35" /> [[ስዕል:The_Cross_of_Emperor_Tewodros_II_colour.jpg|150px|right|thumb| የቴዎድሮስ መስቀል]] በዘመኑ ቴዎድሮስ እጅግ ሃይማኖተኛና የጋብቻን አንድ ለአንድ መጽናት የሚያክብሩ፣ የቤተክርስቲያን ክፍፍልን የሚቃወሙና እንዲሁም "ከክርስቶስ ውጭ እኔ ባዶ ነኝ" የሚሉ መሪ ነበሩ። በዚህ ምክንያት ከቤተ ከርስቲያን ጋር የነበረው የመጀመሪያ ግንኙነት ጥሩ የነበር ቢሆንም የቴዎድሮስና የአቡነ ሰላማ (እንዲሁም መላው የቤተክርስቲያኒቱ ቀሳውስት) ግንኙነት ቀስ እያለ እየተበላሸ ሄደ፣ ለዚህም ምክንያቱ ቤተክርስቲያኒቱን ለመለወጥ ያደረጉት አንድ አንድ ተግባር ነበር። ከቤተክርስቲያን ጋር ያለው ጥል በተለይ ፈጦ የወጣው የመሬት ይዞታን ለማሻሻል ያቀዱትን ሃሳብ ባሰውቁ ጊዜ ነበር። ለምሳሌ በ1848 ዓ.ም. ቀሳውስቱን ሰብስበው እንዲህ አሏቸው፡" እኔስ ምን ልብላ፣ ወታደሮቸስ? ግማሹን መሬት የመስቀል መሬት ብላችሁ ትወስዳላችሁ፣ ግማጩን ደግሞ ሪምና ገዳም 19፣<ref name="Zewde History 35" />"። መሬቱን ለግብር ከፋይ ገብሬወች በማከፋፈል አገሪቱ ላይ ሊያካሂዱት ላሰቡት መሻሻል ወጭ ቋሚ ገቢ ለማግኘት ነበር። 1852 ላይ የመሬት የዞታ ማሻሻሉ ስራ በከፊልም ቢሆን ተከናወነ በዚህ ወቅት የቤ/ክርስቲያን መሬት በከፊል ለገበሬወች አከፈፋሉ።<ref name="Henze 136">Henze, p. 136</ref><ref name="Zewde History 35" /> ይህም በፍካሬ እየሱስ ላይ እንደተጠቀሰውና በእውን እንደነበረው [[ቀዳማዊ ቴዎድሮስ]] ስራ ነበር። በዚሁ አመት የቤተ ክርስቲያን አገልጋዮች ከሁለት ቄሶችና ሶስት ዲያቆኖች በላይ እንዳይሆን ደነገጉ።<ref name="Marcus Life 20" /><ref name="Abebe 96">Abebe, p. 96</ref> ከዚህም በላይ ደብተራነትን ከነአካቴው ለማጥፋት እንዳሰቡ ገለጹ።<ref name="Abebe 96" /> ብዙ ደብሮች ከአስፈላጊ በላይ የሰው ሃይል ሲኖራቸው ነገር ግን ከግብር ነጻ ስለሆኑ የአገሪቱን ሃብት በከንቱ ያባክናሉ፣ ይህም አጼ ቴዎድሮስ አጥብቀው የተቃወሙት ስርዓት ነበር<ref>C. Mondon-Vidailhet, Chronique de Théodoros II, roi des rois d’Éthiopie, 1853-1868, d’après un manuscrit de Welde Maryam, E. Guilmoto, Paris, 1904, p. 35</ref>። ንጉሱ በወግ አጥባቂ ቀሳውስት ላይ ያላቸውን መጸታዊ ንቀት ሲገልጹ "ዱላቸውን ከመንደር መንደር እየጎተቱ ያለ ምንም ስራ የሚያውደለድሉ <ref>C. Mondon-Vidailhet, Chronique de Théodoros II, roi des rois d’Éthiopie, 1853-1868, d’après un manuscrit de Welde Maryam, E. Guilmoto, Paris, 1904, p. 35</ref>" ይሏቸው ነበር። ሆኖም ቀሳውስቱ አርፈው የንጉሱ ተጠቂ መሆን አልቻሉም። በ1856 ዓ.ም. አቡነ ሰላማ እስከታሰሩ ድረስ ቤተክርስቲያኗ በአቡኑ መሪነት በንጉሱ ላይ ተቃውሞ አነሳች።<ref name="Abebe 96" /> የቀሳውስቱ ዋና ማጥቂያ ስልት የንጉሱን "ነጣቂ"እንጂ "ህጋዊ ንጉስ" አለመሆን ማስታወስ ነበር።<ref name="Marcus Life 20" /> [[ስዕል:Ill300.jpg|300px|left|thumb|የአጼ ቴዎድሮስ ሰራዊት ሲገሰግስ]] === ውስጣዊ ግርግር === ==== የጎጥ አመጾች ==== አስተዳደሩ ማዕከላዊ እየሆነ በሄደ ቁጥር የሃይላቸውን መሸርሸር የተረዱት የየጎጡ ባላባቶች ጦር ማንሳት ጀመሩ። የጎጃሙ [[ተዳላ ጓሉ]]፣ የወልቃይቱ [[ጢሶ ጎበዜ]]፣ የሸዋወቹ [[ሰይፉ ሳህለስላሴ]]ና [[በዛብህ]]፣ የወሎዎቹ [[ደጃዝማች ሊበን አምዴ]] አመጽ አስነሱ።<ref name="Zewde History 40">Zewde, p. 40</ref> በ[[ዋግሹም ጎበዜ]] የሚመራው የላስታ ጦር ጭራሽ ጎንደርን ለጥቂት ጊዜ ለመቆጣጠር ቻለ፣ [[ሰሜን]]ና [[ወገራ]]ም እንዲሁ ለአመጽ ተነሳሱ።<ref name="Marcus Life 19">Marcus, 1995, p. 19</ref> በመጀመሪያዎቹ የቴዎድሮስ ዘመናት የትግራዩ ደጃዝማች ካሳ ምርጫ ከሌሎቹ ባላባቶች በተለየ መልኩ ለአዲሱ ንጉስ ክብርና ታማኝነት ያሳይ ነበር።<ref name="Marcus Life 21">Marcus, 1995, p. 21</ref> በዚህ ወቅት የንጉሠ ነገሥቱ ጦር ሰራዊት ከሁሉ የተሻለ ስለነበር ሁሉኑም አመጽ በሃይል ለመቆጣጠር ቻለ።<ref name="Zewde History 39">Zewde, p. 39</ref> የንጉሱን ሰራዊት መመገብ የሰለቻቸው ገበሬወች ግን ባንጻሩ ለአመጹ መበረታታት አስተዋጾ አደረጉ።<ref name="Marcus Life 20" /> በየጊዜው የሚካሄደው ዘመቻም ለድህነትና ለህዝብ ማለቅ ከፍተኛ አስተዋጾ እያደረገ መጣ።<ref name="Marcus Life 20" /> በዚህ መካከል የአገሪቱን ብሄራዊ መከላከያ ለማጠናከር አጼው ያወጡት የግብር ስልት አዲሱን ስርዓት ከገበሬወች ዘንድ ሙሉ በሙሉ ለየው ።<ref name="Marcus History 68">Marcus, 2002, p. 68</ref> እኒህ ተቃውሞወች ከተራ ሰውነት ተነስተው አገሪቱን ለማሳደግና ፍትሃዊ ስርዓት ለማስፈን በሞከሩት አጼው ዘንድ አሳዛኝ ነበሩ።<ref name="Marcus Life 20" /> በ1850ወቹ ንግሡ በዛ ያሉ አመጾችን በትግሬና በበጌምድር ለማፈን ቻሉ። ታህሳስ 1852 የሰሜኑ ክፍል አመጽ ዋና አዛዥ የነበረውን [[አገው ንጉሴ]]ን ወግተው ገደሉ። በ1857 መቅደላ ያደገው ወጣቱ ምኒሊክ ምንም እንኳ ንጉሱን ቢወድም ከመቅደላ አምልጦ ሸዋ በመግባት የግዛቱን ኢ-ጥገኝነት አወጀ።<ref name="Pankhurst 157">Pankhurst, p. 157</ref> ጎበዝ የተሰኘው የድሮው የላስታ መሪ ልጅ የላስታ መሪ በመሆን ስልጣኑን አወጀ፣ ትግራይም እንዲሁ በ[[ካሳ ምርጫ]] ስር ወደቀ።<ref name="Pankhurst 157" /> ከ1858-59 ንጉሱ የ[[ጢሶ ጎበዜ]]ን ጦር በጎንደርና የ[[ተድላ ጓሉ]]ን ሃይሎች በጎጃም ለመቆጣጠር ብዙ ዘመቻወን አካሄዱ። በነዚህ ዘመቻወች ብዙ ወታደሮች ከንጉሱ እየከዱ አመለጡ።<ref name="Marcus Life 25">Marcus, 1995, p. 25</ref> በ1859 በንጉሱ ሙሉ ቁጥጥር ስር የነበረ አካባቢ ቢኖር [[በጌምድር]] ነበር 72። ጥቅምት 1860 ላይ ቴዎድሮስ [[ደብረታቦር]]ን አቃጥለው ወደ መቅደላ በመሄድ እስከ እለተ ሞታቸው ድረስ ኑሮአቸውን በዚያ አደረጉ።<ref name="Marcus Life 28">Marcus, 1995, p. 28</ref> አጼ ቴዎድሮስ ያቀዱት እና ለመተግብረ የፈለጉት አገር በተግባር መስራት አልቻለም።<ref name="Marcus History 71">Marcus, 2002, p. 71</ref> ንጉሱ የሃገራቸውን ህዝብ ምንጊዜም ላለመበደል ቢፈልጉም የፖለቲካውንና የፍትሃዊ ስርዓቱን ቅጥ ለማስተካከል አይነተኛ አማራጭ የወታደራዊ ሃይል በመሆኑ ብቻ ጦር መክፈት ግድ እንዳላቸው ሳይናገሩ አላለፉም።<ref name="Marcus History 71" /> ከባህር ጠረፍ በርቀት የመሰረቱት መቅደላም እንደ ትግራይና ሸዋ በፍጥነት ዘመናዊ ጦር መሳሪያን ሊያገኝ አልቻለም።<ref name="Pankhurst 144" /> የንጉሱ በጣም ጠንካራ ወታደራዊ ዲሲፕሊን(ግብረ ገብ) ብዙዎቹ ወታደሮች እንዲከዱ አደረገ።<ref name="Zewde History 40" /> ባንድ ወቅት የአጼው ሰራዊት ከመቶ ሺህ በላይ የነበር ሲሆን በ1858 ከአስር ሺህ ብዙ አይበልጥም ነበር።<ref name="Zewde History 40" /> በቁም እስር የነበሩት [[አቡነ ሰላማ]] በ1859 ሲሞቱ አጠቃላይ ክርስቲያኑ ክፍል በቴዎድሮስ ላይ ከፍተኛ ጥላቻን አሳየ።<ref name="Marcus History 69">Marcus, 2002, p. 69</ref> በአገሪቱ የነበረው የተቃውሞ መጠን ከማየሉ የተነሳ አጼ ቴዎድሮስ ከደብረታቦር መቅደላ ባሰሩት መንገድ እንኳ ሳይቀር በሰላም መንቀሳቀስ አልቻሉም።<ref name="Zewde History 40" /> በ1859 መጨረሻ ይሄው መንገድ እጅግ አደገኛ እየሆነ በመምጣቱ ንጉሰ ነገስቱ በመቅደላ ሙሉ በሙሉ ተወሰኑ።<ref name="Zewde History 40" /> ==== የሃይማኖት ግርግር ==== በንጉሱና በኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤ/ክርስቲያን መካከል የነበረው ግንኙነት እየተበላሸ ቢሄድም ከሌሎች ሃይማኖቶች ጋር የነበርው ግንኙነት የከፋ ነበር። በመጀመሪያ፣ ፕሮቴስታንቶች፣ ካቶሊኮች፣ እስላሞች፣ እና ፈላሻወች የሃይማኖት ነጻነት ተፈቅዶላቸው ይኖሩ ነበር።<ref name="Henze 136" /> ሆኖም የአገሪቱ ውስጣዊ ሁኔታን መበላሸት ተከተሎ ፣ ሚሲዮኖችና ሌሎች ሃይማኖቶች ጫና እየበዛባቸው ሄደ። ንጉሰ ነገሥቱ ለአገሪቱ አዲስ አይነት ቴክኖሎጂን ለማስተዋወቅ ከነበራቸው ፍላጎት አንጻር በንግሱና በፕሮቴስታንት ሚሲዮኖች የነገረው የመጀመሪያ ግንኙነት መልካም ነበር።<ref name="Henze 135" /> እንደ ካቶሊኮች የግለሰቦችን ሃይማኖት ለመቀየር ሳይሆን የቤተክርስቲያኒቱን ውስጣዊ አሰራር ለመቀየር ስለሚፈልጉ ፕሮቴስታንቶች በንጉሱ ዘንድ በጥሩ አይን ይታዩ ነበር።<ref name="Zewde History 38">Zewde, p. 38</ref> በ1847 ከ[[ስዊዘርላንድ]] የተላኩ ወጣት እጅ ጥበብ አዋቂ የፕሮቴስታንት ሚስዮኖችን ለማስተናገድ ንጉሱ ቃል ገቡ።<ref name="Pankhurst 148">Pankhurst, p. 148</ref> እኒህ ሚስዮኖች በአማርኛ የታተሙ የሃይማኖት መጽሃፍትን ይዘው የመጡ ሲሆን፣ ቴዎድሮስ ግን የፈለጉት የጦር መሳሪያወችን ነበር፣ ሆኖም ቀረ ግን ንጉሱ ለኒህ ሚሲዮኖች ጥሩ አቀባበል አደረጉላቸው።<ref name="Pankhurst 148" /> በንጉሱ ፈቃድ መሰረት እኒህ ሚሲዮኖች የሰበካ ስራቸው ክርስቲያን ባልሆነው ክፍል ብቻ እንዲወስኑ ሲደረግ፣ የእጅ ጥበብ ስራቸው ግን ንጉሱ በፈለጉት መጠን ጥራት አልነበረውም።<ref name="Zewde History 38" /> ሚሲዮኖቹ የእጅ ጥበብ አዋቂ ቢሆኑም ንጉሱ ላሰማራቸው ስራ ግን የተለማመዱ አልነበሩም።<ref name="Pankhurst 148" /> በ1853 አካባቢ በንጉሱ አግባቢነት አንስተኛ [[አዳፍኔ]] ሰርተው ሲያቀርቡ ወዲያው መድፍ እንዲሰሩ ከንጉሱ ዘንድ ጥያቄ ቀረበላቸው።<ref name="Pankhurst 149">Pankhurst, p. 149</ref> ምንም እንኳ እኒህ ነገሮች ንጉሱን ቢያስደስቱም ፕሮቴስታንቶች ሌሎች አውሮጳውያን ላይ ይደርስ ከነበረው ጭቆና ተቋዳሽ ከመሆን አልተረፉም።<ref name="Zewde History 38" /> ለዚህ ምክንያቱ ለምሳሌ የፕሮቴስታንት ሰባኪ የነበረውን [[ሄንሪ ስተርን]] ንግሱ ላይ የሚናገራቸው በጊዜው የሚያስቆጣ ንግግር ይጠቀሳል።<ref name="Zewde History 38" /> ለምሳሌ ሄነሪ ስተርን ባሳተመው መጽሃፉ ላይ የንጉሱ እናት በጣም ደሃ ከመሆኗ የተነሳ "ኮሶ ትሸጥ ነበር" ይህም በንጉሱ ዘንድ እጅግ የሚያስቆጣ ነበር።<ref name="Pankhurst 153">Pankhurst, p. 153</ref> ስለሆነም ከጥቂት ጊዜ በኋላ ብዙዎቹ ሚሲዮኖች (ከሄንሪ ስተርን ጨምሮ) በመቅደላ ታሰሩ።<ref name="Zewde History 38" /> በአንጻሩ ከካቶሊኮች ጋር የነበረው ግንኙነት ምንጊዜም ብልሹ ነበር፣ ለዚህም ምክንያቱ ሁለት ነበር፦ ፩) ካቶሊኮች በስሜኑ በኩል የነበራቸው ተጽዕኖ የንጉሱን ስልጣን የሚገዳደር ነበር ፪) ከ[[ፈረንሳይ]] ሃይል ጋር የነበራቸው የጠበቀ ግንኙነት ነበር <ref name="Zewde History 37">Zewde, p. 37</ref>። ጃኮቢና ጉስቲኖ የተሰኙ ካቶሊኮች በአንድ ወገን አቡነ ሰላማ በሌላ ወገን ባስነሱት የግል ጥል ምክንያት አጼ ቴዎድሮስ ካቶሊኮቹን በ1846 ከአገር ሲያባርሩ ኢትዮጵያዊ ደጋፊወቻቸውን እንዲታሰሩ አደርጉ።<ref name="Zewde History 37" /> በዚህ ምክንያት ካቶሊኮች፣ በተለይ ፈረንሳይ ንጉሱን ከስልጣን ለማሰወገድ መዘጋጀት ጀመሩ።<ref name="Zewde History 37" /> [[አገው ንጉሴ]] የተሰኘው የ[[ሰሜን]] መሪ ንጉሱን ለመውጋት እና ዘመናዊ ጦር መሳሪያ በተለዋጭ ለማግኘት እንደሚፈልግ ሲሰማ በ[[ፓሪስ]] ደስታ ሆነ።<ref name="Zewde History 38" /><ref name="Henze 135">Henze, p. 135</ref> አገው ንጉሴ ከካቶሊኮችና ከፈረንሳይ ባገኘው ድጋፍ መሰረት ሃይሉን በትግራይ ማጠናክር ጀመረ።<ref name="Henze 136">Henze, p. 136</ref> ሆኖም በ1852 ላይ በጦርነት ተሸንፎ ተገደለ።<ref name="Zewde History 38" /> አጼ ቴዎድሮስ ከመስሊሞች ጋር የነበራቸው ግንኙነት ለየት ያለ ነበር። ምንም እንኳ ሙስሊሞች ሃይማኖታቸውን በነጻነት እንዲያካሂዱ ንጉሱ ቢፈቅዱም ወደ ኦሮቶዶክስ ክርስትና እንዲለወጡ ግን ይደግፉ ነበር። የአጼ ቴዎድሮስ አባት የተገደሉት በሱዳን መስሊሞች ቢሆንም ቅሉ የሃይማኖት ነጻነታቸው ግን እንደተጠበቀ እንዲቀጥል ፍላጎታቸው ነበር። ሆኖም በአገዛዛቸው መጨረሻ ከሙስሊሞች ጋር የነበረው ግንኙነት የሻከረ ነበር፣ ለዚህ ምክንያቱ ሁለት ነበር፤ አንደኛው የ[[ኦቶማን ግዛት]] በ[[ቀይ ባህር]] መንሰራፋትና የሙስሊም ነጋዴወች ባሪያ ንግድ ነበር።<ref name="Marcus History 69" /> ባሪያ ንግድ በንጉሠ ነገሥቱ አዋጅ መሰረት ወንጀል ነበር። ስለሆነም በሚያዚያ 1856 ዓ.ም. እስልምና በግዛቱ ሲከለከል፣ ይህን ጉዳይ በመቃወም ስራ ያቆሙ ሙስሊሞችኑን ንጉሱ ይቀጡ ነበር።<ref name="Marcus History 69" /> == ዲፕሎማሲና የአውሮጳውያን መታሰር == === የክርስቲያን ትብብር ህልም === [[ስዕል:OttomanEmpireIn1683.png|thumb|left|upright=1.5| ቀይ ባህር ላይ የተነሰራፋው የኦቶማን ቱርክ ግዛት ለአጼ ቴዎድሮስ ዋና አደጋ ነበር]] የንጉሰ ነገስቱን ዲፕሎማሲያዊ ጥረት በ፫ ዋና ኩነቶች ተጽዕኖ ደርሶበታል፦ * በቴዎድሮስ ዘመን አገሪቱ በቱርክና ግብጽ ሃይሎች የተከበበች ስለነበር ከዚህ መከበብ እራስን ለማዳን ከአውሮጳውያን ጋር የክርስትና ትብብር ለመፍጠር ንጉሰ ነገሥቱ ፈቃድ ማሳየት * ከአውሮጳ የመጡ መናኛ/ሰነፍ ዲፕሎማቶች በንጉሱ ዲፕሎማሳዊ ጥረት ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ማድረግ * በተለይ በ[[ብሪታኒያ]] ዲፕሎማቶች የተሰሩ «ማመን የሚያስቸግሩ ስህተቶችና መልዕክት አለማድረስ»<ref name="Abebe 88">Abebe, p. 88</ref> ናቸው። አጼ ቴዎድሮስ በግል ደረጃ ከነበራቸው የጠበቀ ሃይማኖታዊ እይታ ውጭ ስለ ዘመኑ የአውሮጳ እርስ በርስ ዲፕሎማሲያዊ ውጥረትና ግንኙነት የጠለቀ መረጃ አልነበራቸውም። የአጼ ቴዎድሮስ የዲፕሎማሲ ደብዳቤወች እንደሚያሳዩት ለንጉሱ የሃይማኖት ጉዳይ ለዲፕሎማሲው ጥረት ዋና ጉዳይ ነበር፣ ከአውሮጳውያን ጋር ትብብር በመፍጠር የግብጽን እስላማዊ ሃይል ለመመከት የነበራቸውን ፍላጎት የዚሁ ሃይማኖታዊ ዲፕሎማሲ አካል ነበር።<ref name="Zewde History 36">Zewde, p. 36</ref> ስለሆነም ክርስቲያን እንግሊዝ ከሙስሊም ቱርክ ጋር ወግና ክርስቲያን ሩሲያን በክሪሚያ ጦርነት እንደወጋች ሲሰሙ ለንጉሱ እጅግ እንግዳ ሁኔታ ነበር። በተረፈ የዘመኑ የአውሮጳ ቤተመንግስቶች በዘረኛነት የተሸበቡ ስለነበር ለነሱ «አንድ የአፍሪቃ ንጉስ ከተራ የጎሳ አለቃነት ባለፈ አይታይም ነበር»<ref>Shiferaw Bekele (sous la direction de Gérard Prunier), L’Éthiopie contemporaine, édition Karthala, 2007, p. 95</ref>፤ ይህም እውነታ ለንጉሱ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት የተደበቀ ነበር። ከውጫዊ አደጋ በተረፈ ውስጣዊ አመጽ ሲነሳም እንዲሁ ዲፕሎማሲን በመጠቀም ብሄራዊ ድጋፍ ለማግኝገት ንጉሱ ሞክረዋል4። ከአውሮጳ አገሮች የቴክኖሎጂ እና የወታደራዊ ድጋፍን መጠየቅ የዚህ ዲፕሎማሲ አካል ነበር።<ref name="Marcus History 69" /> የፈረንሳዮች መልስ ንጉሱ የካቶሊክ ሚሲዮኖች በአገሪቱ እንዲዘዋወሩ ከፈቀዱ ድጋፉን እንደሚሰጡ ነበር፣ ሆኖም ግን ይህን ጉዳይ ንጉሱ እንደማይፈቅዱ አስቀድሞ የታወቀ ስለነበር «ድጋፍ ከመከልከል» ጋር ምንም ልዩነት አልነበረውም።<ref name="Abebe 99">Abebe, p. 99</ref> ሩሲያኖች በ[[ክሪሚያ ጦርነት]] ተዳክመው ስለነበር ለንጉሱ ድጋፍ መላክ አልቻሉም።<ref name="Abebe 99" /> በዚህ ምክንያት በክሪሚያው ጦርነት መነሳት የተበሳጩት ቴዎድሮስ።<ref name="Abebe 99" /> በኋላ ያሰሩትን መድፍ [[ሴባስቶፖል]] በማለት ለሩሲያኖቹ ጦር ሜዳ ማስታወሻ ሰየሙ።<ref name="Abebe 99" /> በዚህ ትይዩ ከሙስሊም አገሮች ጋር፣ በተለይ ከግብጽ ጋር፣ የነበረው ግንኙነት እየተበላሸ ሄደ። በ1848፣ የ[[አሌክሳንድሪያ]] [[ፓትሪያርክ ቄርሎስ]] ለጥየቃ ወደኢትዮጵያ በመጡበት ጊዜ [[አቡነ ሰላማ]]፣ በንጉሱ ስም፣ ግብጽ ወታደራዊ እርዳታ እንድታደርግ ጠየቁ። የቆብጡ ፓትሪያርክም የንጉሰ ነገሥቱ አምባሳደር በካይሮ ለመሆንና ጥያቄውን ለማቅረብ ተስማሙ<ref>Jean Doresse, Histoire de l’Éthiopie, PUF, collection QSJ, 1970, p. 87</ref>። ሆኖም ይህ ጉዳይ ንጉሱ ሳይሰሙ በሁለቱ የሃይማኖት መሪወች መካከል የተከናወነ ስለነበር ንጉሰ ነገሥቱ የተደረገውን ጉዳይ ሲሰሙ ሁለቱንም ግብጻውያን እስር ቤት ከተቷቸው።<ref name="Zewde History 36" /> በዚ ሁኔታ ነገሮች ቀጥለው ፓትሪያርክ ቄርሎስ ህዳር 1849 ላይ ሲፈቱ አቡነ ሰላማ በታሰሩበት 1859 አረፉ።<ref name="Abebe 97">Abebe, p. 97</ref> ከዚህ ጎን [[ዋድ ንምር]] ለተሰኘው ሱዳናዊ የ[[ማክ ንምር]]ልጅ ንጉሰ ነገስቱ እርዳታ ያደርጉ ነበር። ይሄ ሰውና አባቱ በግብጾች ላይ የሚካሄድ ሱዳናዊ አመጽ መሪ ነበሩ። ስለሆነም የአጼ ቴዎድሮስ ድጋፍ በአካባቢው የነበርውን የግብጽን ሃይል ለመነቅነቅ ከነበረ አቅድ የመነጨ ነበር።<ref name="Zewde History 36" /> ይሁንና ከምዕራቡ የአገሪቱ ክፍል ከሚመጣው የግብጾች ጸብ ይልቅ ቴዎድሮስን ከአውሮጳውያን ጋር ለመስራት የገፋፋቸው በምስራቅ ከ[[ቀይ ባህር]] የሚመነጨው የቱርኮች አደጋ ነበር።<ref name="Zewde History 36" /> የቴዎድሮስ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት በአብዛኞቹ አውሮጳውያን ሃይሎች ዘንድ አወንታዊ ምላሽ አለማግኘቱን ተከትሉ ንጉሱ ከእንግሊዞች ጋር የጠበቀ ግንኙነት ለመፍጠር ፈቀዱ።<ref name="Zewde History 36" /> በተለይ ለዚህ ፍላጎት ዋና መንስኤ የነበረው ሊቀ መኩዋስ ብለው ከሰየሙት [[ሊቀመኳስ ጆህን ቤል]] እና የእንግሊዝ የመጀመሪያ ቆንጽላ በኢትዮጵያ [[ዋልተር ፕላውዴን]] ጋር የነበራቸው ቅርበት ነበር።<ref name="Zewde History 36" /> በኒህ ሁለት ሰወች ምክንያት ንጉሱ ለብሪታንያ ከፍተኛ አድናቆትና ክብር የነበራቸው ሲሆን ነገር ግን ከእንግሊዞች ዘንድ ተገልባጭ ፍቅርና አድናቆት አልነበረም።<ref name="Zewde History 36" /> የሆነው ሆኖ በመጨረሻ ንጉሱ የጠበቀ ግንኙነት ለመፍጠር የፈለጉት አገር ዋና ጠላታቸውና የመውደቃቸው ምክንያት ሆኖ አረፈው። === የእንግሊዝ ዲፕሎማሲ መበላሸት === ጥቅምት 29፣ 1854 ላይ አጼ ቴዎድሮስ ሁለት ተመሳሳይ ደብዳቤወችን ለእንግሊዟ [[ንግስት ቪክቶሪያ]]ና ለፈረንሳዩ [[ናፖሌኦን 3ኛ|ናፖሊዮን ሳልሳዊ]] ላኩ። የደብዳቤያቸው ፍሬ ነገር የ[[ቱርክ|ቱርኮች]] በኢትዮጵያ ግዛት መኖርን የሚቃወምና እነርሱን ከኢትዮጵያ ምድር ለማባረር ድጋፍ እንዲሰጡ ነበር።<ref name="Pankhurst 151">Pankhurst, p. 151</ref> ደብዳቤው በ1854 የእንግሊዝ ቆንጽላ በኢትዮጵያ ተብሎ በተሾመው ካፕቴን ካሜሮን አማካኘት የተላከ ነበር። በዚሁ ደብዳቤ ንጉሠ ነገሥቱ ጆን ቤልና ዋልተር ፕላውዴን ለንጉሱ የገቡትን ቃል አስታውሶ ንግስት ቪክቶሪያ የንጉስ "ታላቅ ንግስት" እንደሆነችና "የክርስቲያኖች ወዳጅ" እንደሆነች ያስታውሳል።<ref name="Pankhurst 151" /> በዚህ ምክንያት እንግሊዝን እንደሚወዱ በደብዳቤው አስፍረዋል።<ref name="Pankhurst 151" /> ከዚህ በተጨማሪ የቱርኮች በኢትዮጵያ ባህር ወደብ ላይ መንሰራፋት በቀይ ባህርል ላይ ጉዞ እንዳያደርጉ የሚከለክልና አምባሳደርም እንዳይልኩ ያደረጋቸው መሆኑን ጠቅሰዋል።<ref name="Pankhurst 152">Pankhurst, p. 152</ref> [[ስዕል:PrisonerofTewodros.jpg|170px|right|thumb| ከአውሮጳዊ እስረኞቹ ውስጥ]] ጥር 12፣ 1854 ላይ የቴዎድሮስ ደብዳቤ ለንድን ቢደረሰም።<ref name="Pankhurst 152" /> የታቀደውን አላማ አልፈጸመም። ለዚህ ምክንያቱ ሩሲያውያን የእንግሊዝን የህንድ ግዛት መገዳደራቸው ነበር።<ref name="Pankhurst 152" /> ስለሆነም እንግሊዝ ሩሲያን በጠላትነት ፈርጃ ክሩሲያ ጠላቶች -ከቱርኮች ጋር የጠበቀ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት በማድረግ ሩሲያን አንድ ላይ የሚታገሉበት ወቅት ነበር።<ref name="Pankhurst 152" /> ስለሆነም የእንግሊዝ የውጭ ጉዳይ መሰሪያ ቤት ለቴዎድሮስ ደብዳቤ መልስ እንኳ ሳይጽፍ እንዲሁ በተመላሽ ደብዳቤውን ለእንግሊዝ ወኪል በህንድ ላከ።<ref name="Pankhurst 152" /> የህንዱም መስሪያ ቤት ደብዳቤውን ወደ ጎን ከማስቀመጥ ውጭ መልስ አልላከም ነበር።<ref name="Pankhurst 152" /> በዚያው አመት ሚያዚያ 1854 ካፒቴን ካሜሮን ክእንግሊዙ የውጭ ጉዳይ ጸሃፊ [[ኸርል ረስል]] በደረሰው ደብዳቤ የእንግሊዝ መንግስት የኢትዮጵያን የድጋፍ ጥያቄወች ውድቅ እንዳደረገ ተረዳ።<ref name="Pankhurst 152" /> ካሜሮን ወደ [[ምጽዋ]] በመሄድ በዚያ እንዲወስን መልዕክቱ ያዝ ነበር።<ref name="Pankhurst 152" /> በዚህ መካከል ንጉሱ ከእንግሊዝ መልስ ባለማግኘታቸው የእንግሊዝ መንግስት ሆን ብሎ ችላ እንዳላቸው እምነት አሳደረባቸው።<ref name="Pankhurst 153" /><ref name="Pankhurst 156">Pankhurst, p. 156</ref> በታሪክ አጥኝው [[ሪቻርድ ፐንክኽርስት]] አስተሳሰብ የዚህ እምነት ምክንያት የቴዎድሮስ "እንግሊዝ ግብጽን ትደግፋለች" የሚል "የተሳሳተ እምነት" ነው ይበል እንጂ።<ref name="Pankhurst 154" >Pankhurst, p. 154</ref> በእርግጥም እንግሊዞች ከግብስ ጋር የንግድ ግንኙነት ለመፍጠር ሞክረው ነበር። በ1856፣ በግብጽ ቁጥጥር ስር በነበረው የሱዳን ክፍል የ[[ጥጥ]] ተክልን ለመትከል የሚያስችል እቅድ ለመንደፍ የእንግሊዙ ካፒቴን ካሜሮን ተጉዞ ነበር።<ref name="Abebe 98">Abebe, p. 98</ref> እኒህን ነገሮች የሚከታተሉት ንጉሱ፣ ካሜሮን የግብጾቹን በሱዳን ወረራ ዕውቅና እንደሚሰጥና በግልጽም ለነሱ እንደሚያደላ ተረዱ።<ref name="Pankhurst 153" /><ref name="Pankhurst 156" /> ህዳር 1856 ላይ ከኸርል ሩስል ጸሃፊ [[ጄምስ መሪይ]] በመጣ ደብዳቤ መሰረት ካፒቴን ካሜሮን በ[[ምጽዋ]] ላይ እንጂ በ[[ኢትዮጵያ]] እንዳልተሾመ ማስታወሻ ደረስው።<ref name="Pankhurst 153" /><ref name="Pankhurst 156" /> ነገር ግን ይሄ ደብዳቤ ስህተት ነበር ምክንያቱም የካፒቴን ካሜሮን ሹመት የንግስቲቷ ቆንጽላ በኢትዮጵያ የሚል ነበርና።<ref name="Pankhurst 153" /><ref name="Pankhurst 156" />።. እንኒህ ለውጦችን በጥሞና የሚከታተሉት አጼ ቴዎድሮስ ይህ የብሪታኒያ መንግስት ፖሊሲ በጊዜው ምጽዋን ይቆጣጠር የነበረውን የኦቶማን/ቱርክ ግዛት የሚደግፍ ሆነው አገኙት።<ref name="Pankhurst 153" /><ref name="Pankhurst 156" /> ለቴዎድሮስ ትልቅ ትርጉም በነበረባት [[እየሩሳሌም]] ይኖሩ የነበሩ ኢትዮጵያውያንና መኖሪያቸው በእንግሊዞች ጥበቃ ያገኝ የነበር ቢሆንም አዲስ የተሾመው የብሪታንያ ቆንጽላ ግን የኦቶማን ቱርኮች ኢትዮጵያውያንን ከሚኖሩበት ሲያባርሩ እንግሊዞቹ አልተቃወሙም ነበር።<ref name="Pankhurst 154" /> የእንግሊዝ መንግስት ኦቶማን ቱርክን ለመደገፍ መምረጡ በንጉሰ ነገስቱና በእንግሊዝ መንግስት መካከል ለተፈጠረው ጥል ዋና መነሻ ነበር።<ref name="Zewde History 37" /><ref name="Pankhurst 156" /> ንጉሡ ለጻፉት ደብዳቤ አንድ አመት ሙሉ መልሱን ሲጠባበቁ ቢቆዩም ምንም መልስ ባለማግኘታቸው ትዕግስታቸው ተሟጦ <ref>Shiferaw Bekele (sous la direction de Gérard Prunier), L’Éthiopie contemporaine, édition Karthala, 2007, p. 96</ref> ጥር 4፣ 1856 ላይ ካፒቴን ካሜሮንና ሌሎች የዲፕሎማሲው አካሎች በ[[መቅደላ]] ታሰሩ።<ref name="Pankhurst 154" /> እስክዚያው ድረስ መልስ ሳይሰጡ ዝምታን የፈቀዱት እንግሊዞች በርግጥም በዚህ ጊዜ ከዝምታቸው ነቁ <ref>Shiferaw Bekele (sous la direction de Gérard Prunier), L’Éthiopie contemporaine, édition Karthala, 2007, p. 96</ref>። ወዲያውም ወደ ጎን የተጣለው የንጉሱ ደብዳቤ ተፈልጎ ተገኘ፣ ብዙም ሳይቆይ እንግሊዞች ደብዳቤ ላኩ ። "አስቸኳይ" ደብዳቤ ተጽፎ በ[[ሆሙዝ ራሳም]] አማክይነት ጥር 26፣ 1858 [[ጣና]] ሃይቅ አጠገብ ለንጉሱ ደረሰ።<ref name="Abebe 99" /> በዚሁ ደብዳቤ የእንግሊዝ መንግስት እስረኞቹ እንዲፈቱና ይህ ሲሆን እርዳታ እንደሚሰጥ አስታወቀ። በዚህ መልስ ያልረኩት ቴዎድሮስ ራሳምን እንዲሁ በመቅደላ እስር ቤት ከተቱት <ref>Jean Doresse, Histoire de l’Éthiopie, PUF, collection QSJ, 1970, p. 87</ref>። ለሰላም መውረድ የመጨረሻው ተስፋ ነው የተባለው ሚሲዮኑ [[ማርትን ፍላድ]] በሐምሌ 1858 ከቴዎድሮስ ወደ እንግሊዝ ተላከ።<ref name="Abebe 99" /> ጥር 1859 ላይ ንጉሰ ነገሥቱ እስረኞቹን ፈተው ወደ ምጽዋ ከተወሰዱ በምትኩ የእንግሊዝ መንግስት ወታደራዊ እርዳታ እንደሚያደርግ ደብዳቤ ከእንግሊዝ መንግስት ደረሳቸው።<ref name="Marcus History 70" /> በመካከሉ፣ ኢትዮጵያው ውስጥ የነበረቸው የማርቲን ፍላድ ሚስት፣ አውሮጳውያኑ እንደገና እንደታሰሩ ለባሏ አሳወቀች።<ref name="Pankhurst 156" /> ታህሳስ 185 ላይ እስረኞቹ ተፈተው ወደ ምጽዋ እንዲላኩ ፍላጎቱን አስታወቀ።<ref name="Pankhurst 156" /> በዚህ ወቅት ንጉሰ ነገሥቱ በማያባራ ዘመቻና የማያቋርጥ አመጽ ተጠምደው ስለነበር ከመቅደላ ምጽዋ ያለውን መንገድ መቆጣጠር አይችሉም ነበር።<ref name="Pankhurst 156" /> ስለሆነም ሚያዚያ 1859 ከእንግሊዝ የደረሳቸውን ዛቻ መልስ ባለመስጠት ችላ አሉት ፣ በዚህ ሁኔታ የእንግሊዝ መንግስት እስረኞቹን ለማስፈታት ዘመቻ ለማድረግ ወሰነ።<ref name="Marcus History 70">Marcus, 2002, p. 70</ref> == የቴዎድሮስ መሞት == === የእንግሊዞች ዘመቻ === በመረጃ ልውውጥ ላይ በተነሳው ችግርና እንዲሁም እንግሊዞች ለንጉሱ የላኩት ዛቻ መልስ ባለማግኘቱ ምክንያት ነሐሴ 1859 እንግሊዞች በ[[ሮበርት ናፒየር]] የሚመራ 32፣000 ጦር ሰራዊት አዘመቱ።<ref name="Zewde History 40" /> እንግሊዞቹ በዚህ ወቅት በኢትዮጵያ ስለሚሆነው ጉዳይ ጥልቅ መረጃ የነበራቸው ሲሆን በየአካባቢው እየተነሳ ስለነበር አመጽ ሙሉ ግንዛቤ ነበራቸው። የቴዎድሮስ ሰራዊት በድሮ ጊዜ ወደ 100፣000 የሚጠጋ የነበር ሲሆን በ1859 ከ5 እስከ 10፣000 በላይ አይሆንም ነበር።<ref name="Abebe 97" /> ንጉሰ ነገሥቱ የመጨረሻ ዘመቻቸውን ፈጽመው በጥቅምት 1860 ላይ [[መቅደላ]] ደረሱ፣ ይሄውም ከናፒየር ሰራዊት 2 ሳምንት ቀድሞ ነበር።<ref name="Marcus History 71" /> የእንግሊዝ ሠራዊት ያለምንም ችግር [[ምጽዋ]] ላይ ካረፈ በኋላ ከሌሎች የኢትዮጵያ ኃይሎች ለምሳሌ [[ዓፄ ዮሐንስ ፬ኛ|ካሳ ምርጫ]] ድጋፍ በማግኘት፣ ከ[[ተክለ ጊዮርጊስ]] ሐዘን በማግኘት፣ ከ[[ዳግማዊ ምኒልክ]] ድጋፍም ሆነ ተቃውሞ ሳይደርስበት ያለ ችግር ወደ መቅደላ ተመመ።<ref name="Pankhurst 157" /><ref>Ethiopia, A short illustrated history, Ministry of Education and Fine Arts, Berhanena Selam Haile Selassie I printing press, Addis Abeba, 1969, page 112</ref> የብሪታንያ ሠራዊት በተለይ ከፍተኛ ድጋፍ ያገኘው ከ[[ዓፄ ዮሐንስ ፬ኛ|ካሳ ምርጫ]] ሲሆን፣ በቂ የመጓጓዣና የምግብ እርዳታ ያገኙት ከኒሁ ሹም ነበር።<ref name="Zewde History 41">Zewde, p. 41</ref> [[ሚያዚያ ፲]] ቀን [[1860|፲፰፻፷]] ዓ/ም ላይ የመጀመሪያውና የመጨረሻው የፊት ለፊት ጦርነት በቴዎድሮስ ሰራዊትና በናፒየር ሰራዊት መካከል ተካሄደ70። ይህ ጦርነት በታሪክ የ[[አሮጌ ጦርነት]] ተብሎ ሲታወቅ ከመቅደላ እግርጌ የተደረገ ውጊያ ሲሆን በዚሁ ጦርነት የኢትዮጵያ ሰራዊት ተሸንፎ አፈገፈገ 12። [[ስዕል:The death of Tewodros.jpg|thumb|left|upright=1.2| የእንግሊዝ ወታድሮች የንጉሡን እሬሳ ሲያዩ። ለዚህ ማስታወሻ የተገጠመ ግጥም </br> ገደልንም እንዳይሉ ..ሞተው አገኟቸው </br> ማረክንም እንዳይሉ .. ሰው የለ በጃቸው </br> ምን አሉ እንግሊዞች.. ሲገቡ አገራቸው </br> ለወሬ አይመቹ .... ተንኮለኛ ናቸው </br> ]] በሚቀጥለው ቀን፣ ሚያዚያ11 ላይ፣ ናፒየር ለቴዎድሮስ በጻፈው ደብዳቤ ንጉሡ እስረኞቹን ከፈቱና ለ"እንግሊዟ ንግሥት እጅ ከሰጡ" "በክብር እንደሚያዙ" አሳወቃቸው።<ref name="Pankhurst 158">Pankhurst, p. 158</ref> ሆኖም ንጉሰ ነገሥቱ ከኩራታቸው አንጻር ይህን አይነት መዋረድ እንደማይቀበሉ አሳወቁ።<ref name="Pankhurst 158" /> በዚህ ሁኔታ ንጉሱ አቋማቸውን በደምብ የሚያሳውቅ፣ በጊዜው "ድንቅ" የተባለ<ref name="Pankhurst 158" />፣ ማንነታቸውንም በርግጥ የሚይሳይ ደብዳቤ ጻፉ።<ref name="Zewde History 41" /> ለናፒርየር የተጻፈው ይህ ደብዳቤ አጠቃላይ የጊዜውን የኢትዮጵያ ሁኔታ የዳሰሰና ለኢትዮጵያ ህዝብ የገቡት የመጨረሻ ኪዳን ነበር።<ref name="Pankhurst 158" /> :"በስመ አብ፡ ወወልድ፡ ወመንፈስ ቅዱስ፡ አንድ አምላክ፡ በሥላሴ፣ በክርስቶስ፡ የሚያምነው ፡ ካሳ [...] ለአገሬ ሕዝብ "ግብርን ተቀበሉ፣ ስርዓትንም ተማሩ" ብየ፡ብነገር፡ እነርሱ ፡ ግን፡ ይህን ፡ በመቃወም፡ ከኔ ጋር ጥል ጀመሩ። አንተ ፡ ግን ፡ በስራት፡ በሚመሩ፡ ወታደሮች፡ ታሸንፋለህ። አልባሌ ፡ የብረት፡ ኳስ፡ ፈርተው፡ የሚወዱኝና ፡ የሚከተሉኝ ፡ ሰወች ፡ ጥለውኝ ፡ ጠፉ። አንተ ፡ጥቃት፡ ስታደረስ፡ ከነርሱ፡ ጋር አልነበርኩም። እኔማ፡ እራሴን፡ ትልቅ ፡ አድርጌ፡ ቆጥሬ፡ ዋጋ ፡ በሌለው፡ መድፍ ፡ ተዋጋሁ። [...] እግዚአብሔር ፡ ቢፈቅድ፡ ሁሉን ፡ለመመራት፡ ነበር፡ ሃሳቤ፣ አምላክ ፡ ይሄን፡ ከከለከለኝ ፡ ሞቴን እጠብቃለሁ [...] እራስክን ፡ትላንት ፡ያስደሰትክ ሆይ፣ አምላክ እንደኔ አያድርግህ፣ በተለይ ደግሞ አምላክ በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙትን ጠላቶቸን አያድርግህ። እኔማ እየሩሳሌም ሂጄ ቱርኮችን ለማባረር ነበር ሃሳቤ። ወንዶችን የማረከ፣ በሌሎች ሊማረክ አይችልም።<ref name="Henze 141">Henze, p. 141</ref> እኒህን "የጀግንነት ቃላት"<ref name="Pankhurst 158" /> ካስጻፉ በኋላ ንጉሱ እራሳቸውን ሊያጠፉ ቢሞክሩም ወታደሮቻቸው ሽጉጣቸውን ከጃቸው ነጥቀው አዳኗቸው።<ref name="Pankhurst 159">Pankhurst, p. 159</ref> ይህ ሁሉ ሲሆን ከእንግሊዞች ጋር የሚደረገው ድርድር አላቋረጠም፣ ንጉሰ ነገሥቱም ጥሉን በሰላም ለመፍታት ከመሞከር አልተቆጠቡም። ለ[[ፋሲካ]] በዓል ማክበሪያ ብለው ንጉሱ ለናፒየር ብዙ ከብቶች በስጦታ ላኩ።<ref name="Pankhurst 159" /> የእንግሊዙ ጦር አዛዥ ግን የከብት ስጦታውን አልቀበልም በማለት መልሶ ላከ።<ref name="Pankhurst 160">Pankhurst, p. 160</ref> የስጦታውን አለመቀበል ንጉሱ ሲሰሙ ከመቅደላ ለመውጣት ሞከሩ ሆኖም ግን መቅደላ በእንግሊዞች ተከቦ ነበር።<ref name="Pankhurst 160" /> በዚህ ወቅት ለብዙ ወቅት የታሰሩት ሚሲዮኖችና የፖለቲከኛ እስረኞች ተፈቱ።<ref name="Marcus History 72">Marcus, p. 72</ref> የተፈቱትን እስረኞች ያዩ ገለልተኛ ተመልካቾች፣ በፈረንሳይ፣ በሩሲያ፣ በሳውዲ አረቢያ፣ በሆላንድ፣ አውስትራሊያና ስፔን በእስረኞቹ መልካም ጤና በጣም ይደነቁ ነበር፣ ከእስረኞቹ አንዱም «በታስርነበት ወቅት ጥሩ ቤትና ምግብ ነበረን የምንፈራው የንጉሱን ቁጣ ነበር»።<ref name="Pankhurst 160" /> [[ሚያዚያ ፮]] ቀን ሦስት ሰዓት ላይ እንግሊዞች በመቅደላ ምሽግ ላይ የመጨረሻ ጥቃት አደረሱ። ንጉሱ፣ የሃይል ሚዛኑ ወደ እንግሊዞቹ ሙሉ በሙሉ አንዳጋደለ ስለተረዱ ለወታደሮቻቸው እንዲህ በማለተ ተለይተው ሄዱ "ተፈጽሟል! ከርሱ እጅ ከምወድቅ ብሞት ይሻለኛል"።<ref name="Pankhurst 160" /> ወዲያውም ከ[[ንግስት ቪክቶሪያ]] የተላከላቸውን ሽጉጥ<ref name="Henze 141" /> መዘው በመጉረስ በጀግንነት አለፉ።<ref name="Pankhurst 160" /> እንግሊዞቹ 9 ሚሊዮን ፓውንድ አውጥተው ዘመቻውን ሲያቅዱ የመቅደላን ምሽግ አፍርሰው ንጉሱን ለመማረክ ነበር።<ref name="Marcus History 72" /> ሆኖም ምሽጉ ሲሰበር ንጉሱ ሞተው ስልተገኘ ናፒየር እጅጉን በመናደዱ ሙሉውን መቅደላ እንዲመዘብርና <ref name="Abebe 101">Abebe, p. 101</ref> የተረፈው በእሳት እንዲጋይ አደረገ።<ref name="Abebe 101" /> ሚያዚያ 18 ላይ እንግሊዞቹ የተከፋፈለች አገር ትተው ሄዱ፣ ወዲያም ግንቦት 1860 ላይ የላስታው [[ዋግሹም ጎበዜ]] በ60፣000 ጠንካራ ወታደሮቹ በመታገዝ ንጉሰ ነገሥት [[ዳግማዊ አጼ ተክለ ጊዮርጊስ]] በመባል ስልጣን ላይ ወጣ።<ref name="Henze 146">Henze, p. 146</ref> === ውርስና ትዝታ === እንደ ባህሩ ዘውዴ አስተያየት የቴዎድሮስ ህይወት በ3 ቦታወች ይጠቃለላል፡ [[ቋራ]]፣ [[ጋፋት]]ና [[መቅደላ]]። የመጀመሪያው የፖለቲካና ውታደራዊ መሰረትን ሲወክል፣ ሁለተኛው የዘመናዊነትን ፍላጎት ይወክላል፣ ሶስተኛው ደግሞ መጠለያንና፣ የሞት ቦታን ይወክላል።<ref name="Zewde History 40" /> አጠቃላዩ የቴዎድሮስ ውጤት ቅይጥ ነው፣ የሚለው ባህሩ ዘውዴ፣ ለውጡ "ስልትና ጭብጥ" ይጎለዋል ሲል።<ref name="Zewde History 31" /> ብዙው ለውጥ ሙሉ በሙሉ "ያልተተገበረ ሙከራ" ነበር ይላል።<ref name="Abebe 101" /> በአጠቃላይ መልኩ፣ ለውጡቹ ሊተገበሩ የሚችሉ የነበሩ በሂንም 60 ላለመተግበራቸው የተወሰኑ ምክንያቶች ነበሩ 68።የመጀመሪያው ምክንያት የኢትዮጵያ መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ ሲሆን ተራራማው ምልክዓ ምድር ተገቢ የሆነ የርስ በርስ መርጃ ልውውጥን ስለሚያግድ ለውጦቹን ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ለማስተዋወቅ አስቸጋሪ ነበር።<ref name="Marcus Life 22">Marcus, 1995, p. 22</ref> ሌላው ደግሞ ታላቅ የወታደራዊ መዋቅራቸውን ወደ ፖለቲካዊ የበላይነት ለመተርጎም አለመቻላቸው ነበር።<ref name="Marcus Life 22" /> አንድ ክፍለ ዘመን ሙሉ ያለምንም መካከለኛ መንግስት የነበረን አገር በንጉሰ ነገሥቱ መልካም ፈቃድ ብቻ ለማስተካከል የማይቻል ነው።<ref name="Zewde History 31" /> በ"ፖለቲካ ሹመት" አዲስ የገዢ መደብ ለመፍጠር የሞከሩትም ሁኔታ ከነባር ጥንታዊ ገዥወች ጋር ያጣላቸው ነበር60። [[ፓውል ሄንዝ]] እንደጻፈ ግን "ምን አልባትም የተዋቀረ መንግስት እና አንስተኛ አስተዳዳሪወች ቢኖራቸው፣ ንጉሱ ያሰቡትን ለውጥና ተሃድሶ ማድረግ ይችሉ ነበር"።<ref name="Henze 142">Henze, p. 142</ref> የንጉሱ ተራማጅ ግቦች በቂ ስልትና አስፍላጊ ጥሬ ሃብት አልነበረውም 47፤ እንዲሁም ለነበሩበት ጊዜ የሚፈጥንና የሚጋጭ ነበር።<ref name="Henze 142" /> ታሪክ ጸሃፊወች ቴዎድሮስ ከፈጸሙት ተግባራት ይልቅ ባሳዩት አርቆ አሳቢነትና ሊፈጽሙት በሞከሩት ተግባራት ሲያነሱ 60 ሺፈራው የተባለው የታሪክ ተመራማሪ ብዙ ጊዜ ታሪክ ጸሃፊወች ከዚህ ጎን ለጎን የቴዎድሮስን ህጋዊ መሪነት ጥያቄ ስር ሲጥሉ ይታያሉ ብሏል<ref>Shiferaw Bekele (sous la direction de Gérard Prunier), L’Éthiopie contemporaine, édition Karthala, 2007, p. 97</ref>። ታሪክ አጥኝው [[ፓውል ሄንዝ]] እንደመዘገበ ከ20ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ጀምሮ ቴዎድሮስ በኢትዮጵያን ዘንድ "በጣም ታዋቂው መሪ ሆነ"።<ref name="Henze 133">Henze, p. 133</ref> ንጉሱ ከሞቱ በኋላ በትውልዶች ዘንድ ለየት ያሉ ሰው መሆናቸው እየታመነ ሄደ፣ አንድ አንድ ጊዜም በተጋነነ ሁኔታ <ref>Shiferaw Bekele (sous la direction de Gérard Prunier), L’Éthiopie contemporaine, édition Karthala, 2007, p. 92</ref>። በተለይ ንጉሱ እስካሁን የሚታወሱበት ዋና ምክንያት ከጊዜይቸው ቀደም ብሎ በነበራቸው የተለያዩ እቅዶች ነበር።<ref name="Henze 133" /> [[ስዕል:Ill007.jpg|right|300px|thumb| አጼ ቴወድሮስ በፍርድ ወምበር]] በኢትዮጵያኖች አይን ቴዎድሮስ የዘመናዊ ስልጣኔን በር ከፋች ሲሆኑ <ref name="Henze 133" /> "እንደገና አንድ የሆነችና ጠንካራ ኢትዮጵያም" ምልክት ናቸው።<ref name="Henze 142" /> የአገሪቱን ፖለቲካዊና ሃይማኖታዊ አንድነት ለመመለስ ታላቁ ምኖታቸው ነበር፣ ያገሪቱን ጥንታዊ ድንበርም ለማስመለስ እንዲሁ 60። ምንም እንኳ በጊዜያቸው ብዙወች ባይረዷቸውም አገራቸውን ለማሰልጠንም ከፍተኛ ርብርብ አድርገዋል60። በፖውል ሄንዝ አስተሳሰብ ንጉሱ ለአንድ ክፍለ ዘመን ሲበሰብስ የነበረውን መንግስት በመቅጨት ተራማጅነትን፣ አንድነትንና ስልጣኔን አስተዋውቀዋል፣ ስለሆነም የመጀመሪያው ዘመናዊና ማዕከላዊ መሪ ነበሩ።<ref name="Henze 343">Henze, p. 343</ref> የብሄራዊ አንድነት መፍጠርን ሂደት ንጉሱ ዙፋን ላይ ከወጡ ጀምሮ አካሂደዋል<ref>Shiferaw Bekele (sous la direction de Gérard Prunier), L’Éthiopie contemporaine, édition Karthala, 2007, p. 97</ref>። በሞቱ ጊዜ ብዙውን ህዝብ ከእንቅልፍ በመቀስቀሳቸው<ref name="Henze 343" />፣ የርሳቸው ተከታዮች ንጉሱ የጀመሩትን ስራ ሊያስፈጽሙ ችለዋል። እንደ ታሪክ አጥኝው [[ሃሮልድ ማርከስ]]አስተያየት የዳግማዊ አጼ ምንሊክ ግዛት በቴዎድሮስ የተጠነሰሰውና በአጼ ዮሓንስ የታደሰውን የማዕከላዊ ግዛትን ሃሳብ ድል ያበሰረ ነበር።<ref name="Marcus Life 3">Marcus, 1995, p. 3</ref> በመጨርሻም ሌላው አጼ ቴዎድሮስ በኢትዮጵያውያን ዘንድ የሚታወሱበት ምክንያት በ"ከፍተኛ ጀብዱዋቸው"ና ከርሳቸው በላይ ከፍ ባሉ ሰራዊቶች ላይ በተቀዳጇቸው አስገራሚ ድሎች ምክንያት ነበር <ref>Shiferaw Bekele (sous la direction de Gérard Prunier), L’Éthiopie contemporaine, édition Karthala, 2007, p. 92</ref>። ከሌሎች ታላላቅ መሪወች ይልቅ የአጼ ቴዎድሮስ አሟሟት በኢትዮጵያን ዘንድ የማይረሳ ነው 39። በጀግንነት፣ እጅ አልሰጥም ብለው ማለፋቸው ለህዝቡ "ቅቤ ያጠጣ" ተግባር እንደነበር ታሪክ አጥኝው [[ብርሃኑ አበበ]] ይገልጻል።<ref name="Abebe 101" /> ስለሆነም ንጉሱ በሞቱ ጊዜ የተገጠሙት ግጥሞች እስካሁን ድረስ በብዙ ኢትዮጵያውያን ዘንድ ይታወቃሉ።<ref name="Henze 146" /> :መቅደላ አፋፉ ላይ ጩኸት በረከተ :የሴቱን አናውቅም ወንድ አንድ ሰው ሞተ የቴዎድሮስ እራሳቸውን ማጥፋት በጊዜው ለነበሩና አሁን ድረስ ላሉ ሰዓሊያን ስእሎች ጥሩ ርዕስ ሆነ።<ref name="Zewde History 40" /> የንጉሱ ሞት በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን በ[[አውሮጳ]] ሳይቀር ለቴዎድሮስ ከፍተኛ ሃዘንና አድናቆትን አተረፈ።<ref name="Abebe 101" /> «ማርከው ሊወስዷቸው አቅደው የመጡትን እንግሊዞች ግብ በማኮላሸት »ቴዎድሮስም በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ከፍተኛ ቦታን አገኙ።<ref name="Pankhurst 160" /> ብዙ የልቦለድ ጸሃፊያን እና ቲያትር አዘጋጆች ለቴዎድሮስ እስካሁን ድረስ ይደርሳሉ ይጽፋሉ፣ ምሁራንም ቢሆን አሁን ድረስ ልጆቻቸውን በንጉሱ ስም ይሰይማሉ።<ref name="Zewde History 40" /> የኢትዮጵያ ዘፋኞች፣ ዘመናዊ ዘፋኞች ሳይቀሩ የንጉሱን ስም ይጠቅሳሉ።<ref name="Henze 133" /> እንደ [[ብርሃኑ አበበ]] አስተሳስብ "የምርኮን ውርደት አሻፈረኝ በማለት በመሞታቸው" በኢትዮጵያውያን ዘንድ ከፍተኛ ግምትን ንጉሱ እንዲያገኙ አድርጓል።<ref name="Abebe 101" /> == ተጨማሪ ንባቦች == * ጳውሎስ ኞኞ፣ አጤ ቴዎድሮስ፤ ፲፱፻፹፭ ዓ.ም. * {{en}} Richard Pankhurst, [http://books.google.com/books?id=8mNnXC_oVmQC|The Ethiopians: A History (Peoples of Africa)], Wiley-Blackwell ; New Ed edition, 2001 ISBN|0631224939 ; chap. VIII (« The Early Nineteenth Century and the Advent of Téwodros II »), ገጽ131-161 * {{en}} Harold G. Marcus, ''A History of Ethiopia'', University of California Press, 2002, ገጽ. 48-73 ISBN|0520224795 * {{en}} Ministry of Education and Fine Arts, ''Ethiopia, A short illustrated history'', Berhanena Selam Haile Selassie I printing press, Addis Abeba, 1969 ; chap. XVII (« Tewodros 1855-1868 »), ገጽ103-115 * {{en}} David Hamilton Shinn et Thomas P. Ofcansky, ''Historical Dictionary of Ethiopia'', Scarecrow Press, 2004 ; Article « Tewodros II » ገጽ 376-377 ISBN|0810849100 * {{fr}} Berhanou Abebe, [http://books.google.com/books?id=iPPOqqHz2AwC|Histoire de l'Éthiopie d'Axoum à la révolution], Paris, Maisonneuve & Larose, coll. « Monde africain », 1998 ISBN|2-7068-1340-7 ; chap. VII (« L'essor de Théodros »), ገጽ 87-104 * {{fr}} Jean Doresse, ''Histoire de l'Éthiopie'', PUF, collection QSJ, 1970, ገጽ 84-89 * {{fr}} Paul B. Henze, [http://books.google.com/books?id=gzwoedwOkQMC|Histoire de l'Éthiopie. L'œuvre du temps], Paris, Moulin du Pont, trad. de l'anglais par Robert Wiren, 2004, pp. 123-143 ISBN|2-84586-537-6 == መጽሐፎች == * {{en}} Bahru Zewde, James Currey, A History of Modern Ethiopia, 1855-1991, Londres, 2002, pp. 64-111 (ISBN 0-8214-1440-2) ; partie II (« Unification and Independence - 1855 - 1896 »), chap. I (« The first response : Kasa - Tewodros »), ገጽ 27-42 * {{en}} Sven Rubenson, King of Kings: Tewodros of Ethiopia, Addis Ababa, Haile Selassie I University,1966 * {{en}} Sir Darrell Bates, The Abyssinian Difficulty: The Emperor Theodorus and the Magdala Campaign, 1867-68, Oxford Press, 1979 * {{en}} Shiferaw Bekele, L'Éthiopie contemporaine (sous la direction de Gérard Prunier), Karthala, 2007, 440 pages, (ISBN 978-2-84586-736-9) ; chap. III (« La restauration de l'État éthiopien dans la seconde moitié du XIXe siècle »), partie I (« L'ascension de Tewodros II et la restauration de la monarchie (1855-1868) »), p. 92-97 == ታሪካዊ መዝገቦች == * {{en}} Antoine d'Abbadie d'Arrast, '' L'Abyssinie et le roi Théodore'', Ch. Douniol, Paris, 1868 በኢንተርኔት [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k106152m] * {{en}} Henry Blanc, ''Ma captivité en Abyssinie : avec des détails sur l'empereur Théodore'', traduit par Mw Arbousse-Bastide, Société des traités religieux, Paris, 1870 በኢንተርኔት[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k852142] * {{en}}Henry Blanc, ''Les captifs de Théodoros, d'après la relation du Dr Blanc'', traduit et abrégé par Ferdinand de Lanoye, Hachette, Paris, 1869 በኢንተርኔት[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k84625k] * {{en}}Charles Bussidon, ''Abyssinie et Angleterre (Théodoros) : perfidies et intrigues anglaises dévoilées, souvenirs et preuves'', A. Barbier, Paris, 1888 በኢንተርኔት[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k104850g] * ('''አማርኛ ደብዳቤ''') Lettre du Negussa Negest Téwodros II à un destinataire inconnu, sur le site des archives nationales d'Addis Abeba በኢንተርኔት[http://www.nale.gov.et/Ethiopian%20Kings/Letter%20of%20Atse%20Thewodros.pdf] {{Wayback|url=http://www.nale.gov.et/Ethiopian%20Kings/Letter%20of%20Atse%20Thewodros.pdf |date=20110720154427 }} === ልብ ወለዶች === * የታንጉት ምስጢር === ስዕሎች === * [[የአጼ ቴዎድሮስ ዘመን ምስሎች|ከአጼ ቴዎድሮስ ዘመን የሚመነጩና ሌሎች ከንጉሱ ጋር የተያያዙ ስዕሎችና ፎቶግራፎች]] * [https://web.archive.org/web/20120118203509/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=an00111257.jpg&retpage=24953 ''ንጉሱ በፍርድ ወምበር''], 1920 - 1950 የተሳለ, የብሪታኒያ ቤተ መዘክር * [https://web.archive.org/web/20110813203827/http://www.ethiopianhistory.com/images/tewodros_sucide.jpg 'የቴዎድሮስ ሞት''], 1960, የኢትዮጵያ ጥናት ኢንስቲትዩት ቤተ መዘክር === በቲያትር === * አማርኛ፡ [http://www.ethiotube.net/video/1266] {{Wayback|url=http://www.ethiotube.net/video/1266 |date=20120118194819 }} === ተጨማሪ የውጭ ድረ ገጾች === * {{en}} [http://www.africanidea.org/emperor_tewdros.pdf ''The Great Unifier : Emperor Tewodros II of Ethiopia''] በገላውዲዎስ አርአያ * {{en}} [http://www.ethiopiantreasures.co.uk/pages/tewodros.htm Biographie de Téwodros II] {{Wayback|url=http://www.ethiopiantreasures.co.uk/pages/tewodros.htm |date=20161231061423 }} * {{en}} [http://www.angelfire.com/ny/ethiocrown/Tewod.html La page de Téwodros II sur le site Imperial Ethiopia Homepages] * {{en}} [http://www.ethiopianhistory.com/Tewodros_II Page de Téwodros II sur le site Ethiopian History] * {{en}} [http://www.mongabay.com/history/ethiopia/ethiopia-from_tewodros_ii_to_menelik_ii,_1855-89.html Ethiopia - From Tewodros II to Menelik II, 1855-89] * {{en}} [http://www.ethiomedia.com/newpress/tewodros_last_day.html The last day of Emperor Tewodros II life] {{Wayback|url=http://www.ethiomedia.com/newpress/tewodros_last_day.html |date=20090108003842 }} === ዜና መዋዕሎች === ------ {| class="wikitable" |- ! [[ደብተራ ዘነብ]]!! ያልታወቀ ደራሲ !! [[አለቃ ወልደማርያም]] |- | [[ስዕል:The_Chronicle_of_King_Theodore_of_Abyssi.pdf|thumb|left|150px| በ[[ደብተራ ዘነብ]] የተጻፈ፦ የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:The_Chronicle_of_King_Theodore_of_Abyssi.pdf] በመጫን የመጽሐፉን ፹ገጾች ማንበብ ይችላላሉ|page=16]] ||[[ስዕል:Tewodros.Fusela.pdf|thumb|left|300px| ባልታወቀ ደራሲ የተጻፈ፦ የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/w/index.php?title=ስዕል:Tewodros.Fusela.pdf] በመጫን የመጽሐፉን ፴ ገጾች ማንበብ ይችላላሉ|page=1]]|| [[ስዕል:Tewodros.Mondon.pdf|thumb|left|300px| በ[[አለቃ ወልደማርያም]] የተጻፈ፦የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:Tewodros.Mondon.pdf] በመጫን የመጽሐፉን ፴፱ ገጾች ማንበብ ይችላላሉ|page=6]] |} == ማመዛገቢያ == {{Reflist|30em}} == ዋቢ መጻሕፍት == * {{fr}} Abebe, Berhanou; ''Histoire de l'Éthiopie d'Axoum à la révolution, Édition Maisonneuve & Larose'', 1998 * {{en}} Bates, Darrell; ''The Abyssinian Difficulty'', OUP, 1979 * {{en}} Bruce, James; ''Travels to Discover the Source of the Nile in the Years 1768, 1769, 1770, 1771, 1772 and 1773'', Edimbourg, 1790, vol. II, p. 64 * {{fr}} Henze, Paul B.; ''Histoire de l'Éthiopie, Moulin du pont'', 2004 * {{en}} Marcus, Harold G.; ''The life and times of Menelik II: Ethiopia 1844-1913'', Lawrenceville, Red Sea Press, 1995 * {{en}} Marcus, Harold G.; ''A History of Ethiopia'', University of California Press, 2002, ገጽ. 48-73 ISBN|0520224795 * {{en}} Pankhurst, Richard; ''The Ethiopians : A History'', Wiley-Blackwell, 2001 * {{en}} Zewde, Bahru; Currey, James ''A History of Modern Ethiopia, 1855-1991'', Londres, 2002, pp. 64-111 (ISBN 0-8214-1440-2) ; partie II (« Unification and Independence - 1855 - 1896 »), chap. I (« The first response : Kasa - Tewodros »), ገጽ 27-42 {{የኢትዮጵያ ነገሥታት}} [[መደብ:አጼ ቴዎድሮስ]] 8ard7bxaghno58nfkvf3r6xn9lqgagn 0 12187 391241 390722 2026-03-28T16:21:07Z ~2026-19290-83 57842 391241 wikitext text/x-wiki {{የጦርነት መረጃ | ጦርነት_ስም = ፪ኛው የዓለም ጦርነት | ክፍል = | ስዕል = Infobox collage for WWII.PNG | የስዕል_መግለጫ = ከላይ በቀኝ ዙሪያ፦ ቻይናዊ ወታደሮች በ[[የዋንዢያሊንግ ጦርነት|ዋንዢያሊንግ ጦርነት]] ጊዜ፣ የአውስትራሊያ መድፎች በ[[የመጀመሪያው የኤል አላሜን ጦርነት|መጀመሪያው የኤል አላሜን ጦርነት]] ላይ፣ የጀርመን [[ስቱካ]] ቦምብ ጣይ አውሮፕላኖች በምሥራቅ ግንባር፣ የአሜሪካ ባህር ኃይል በ[[ሊንጋየን የባህር ሰላጤ]]፣ [[ዊልሄልም ኬይቴል]] የጀርመንን ሽንፈት ሲፈርም፣ የሶቪዬት ጦር በ[[የስታሊንግራድ ጦርነት|ስታሊንግራድ ጦርነት]] ወቅት | ቀን = ከነሐሴ ፳፮ ቀን ፲፱፻፴፩ እስከ ነሐሴ ፳፯ ቀን ፲፱፻፴፯ ዓ.ም. | ቦታ = አውሮፓ፣ ፓሲፊክ፣ አትላንቲክ፣ ደቡብ ምሥራቅ እስያ፣ ቻይና፣ መካከለኛው ምሥራቅ፣ ሜድትራንያንና አፍሪካ | ውጤት = የአላይድ /allied/ ሀገሮች ድል * [[የተባበሩት መንግሥታት]] መመሥረት * የ[[ሶቪዬት ሕብረት]]ና [[አሜሪካ]] ኃያል ሀገራት መሆን * [[የቀዝቃዛው ጦርነት]] መጀመር | ወገን1 = '''አላይድ ሀገራት''' <br /> '''{{flag|የሶቪዬት ሕብረት|1923}}''' <small>(1941-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> '''{{flag|አሜሪካ|1912}}''' <small>(1941-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> '''{{flag|ብሪታንያ}}'''<br /> '''{{flag|የቻይና ሪፐብሊክ|name=ቻይና}}''' <small>(1937-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flag|ፈረንሳይ}} <br /> {{flag|ፖላንድ}}<br /> {{flag|ካናዳ|1921}}<br /> {{flag|አውስትራሊያ}}<br /> {{flag|ኒው ዚላንድ}}<br /> {{flagcountry|የደቡብ አፍሪካ ሕብረት|}}<br /> {{flagcountry|ዴሞክራሲያዊ ፌዴራላዊ ዩጎዝላቪያ}} <small>(1941-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flag|ቤልጅግ|ሀገር}} <small>(1940-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flag|ኔዘርላንድስ}} <small>(1940-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flagcountry|የግሪክ መንግሥት}} <small>(1940-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flag|ኖርዌይ}} <small>(1940-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> ''እና ሌሎችም'' | ወገን2 = '''[[የአክሲስ አገሮች]]''' '''{{flagcountry|ናዚ ጀርመን}}'''<br /> '''{{flagcountry|የጃፓን መንግሥት}}''' <small>(1937-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> '''{{flagcountry|የጣሊያን መንግሥት}}''' <small>(1940-43 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flagcountry|የሮማንያ መንግሥት}} <small>(1941-44 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flagcountry|የሁንጋሪ መንግሥት}} <small>(1940-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flagcountry|የቡልጋሪያ መንግሥት}} <small>(1941-44 እ.ኤ.አ.)</small><br /> ---- አጋዦች<br /> {{flag|ፊንላንድ}} <small>(1941-44 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flagcountry|የኢራቅ መንግሥት}} <small>(1941 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flag|ታይላንድ}} <small>(1941-45 እ.ኤ.አ.)</small><br /> {{flagicon|ፈረንሳይ}} [[ቪቺ ፈረንሳይ]] <small>(1940-44 እ.ኤ.አ.)</small><br /> ''እና ሌሎችም'' | መሪ1 = | መሪ2 = | አቅም1 = | አቅም2 = | ጉዳት1 = | ጉዳት2 = }}'''2ኛው ዓለማዊ ጦርነት''' ከ[[1939]] ዓ.ም. እስከ [[1945]] ዓ.ም. ድረስ የተደረገ ታላቅ አለም አቀፍ ጦርነት ነበረ። በዚህ ጦርነት መጨረሻ [[የአክሲስ ሃያላት]] ማለትም [[ጀርመን]]፣ [[ጣልያን]]ና [[ጃፓን]] ተሸነፉ። በጠቅላላ አለም ዙሪያ 70 ሚልዮን ሕዝብ በጦርነቱ ጠፉ። ከጦርነቱም በኋላ [[አሜሪካ]]ና [[የሶቭየት ኅብረት]] የዓለም ዋና ኃያላት ሆኑ። በሁለተኛው የአለም ጦርነት ወቅት ዋናው ተዋናይ ሂትለር ነበር። አብዛኞቹ [[የሁለተኛው የዓለም ጦርነት የጦር ወንጀሎች|በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት የተፈጸሙ ወታደራዊ ወንጀሎች]] የናዚዎች ጥፋት ናቸው። [[ስዕል:Bundesarchiv Bild 183-L09218, Berlin, Japanische Botschaft.jpg|thumb|200px|የ [[ናዚዝም]] ምልክት - የ 20 ኛው ክፍለ ዘመን በጣም አደገኛ ርዕዮተ ዓለም፣ እሱም ለሁለተኛው የዓለም ጦርነት ዋነኛ መንስኤ ሆኗል። በበርሊን የጃፓን ኤምባሲ]] == ታሪክ == [[ስዕል:Ethiopian soldiers 1935.jpg|thumb|220px|ኢትዮጵያውያን አገራቸውን ከጣሊያኖች ጠብቀዋል፣ 1935 ዓ.ም]] [[ስዕል:Nanking bodies 1937.jpg|thumb|220px|የናንኪንግ እልቂት። የቻይናውያን አስከሬን በ1937 በጃፓን ጦር ተገደለ]] [[ስዕል:A Finnish Maxim M-32 machine gun nest during the Winter War.jpg|thumb|220px|በሶቪየት ወረራ ወቅት በመከላከያ ላይ ያለው የፊንላንድ ጦር]] ሪያዊው አርክዱክ ፍራንዝ ፈርዲናንድ መገደል [[የአንደኛው የዓለም ጦርነት]] መጀመሪያ (1914-1918) ሲሆን ያበቃው ከኢንቴንቴ በፊት በማዕከላዊ ኃያላን ሽንፈት - በጀርመን ኢምፓየር፣ ኦስትሪያ-ሃንጋሪ እና ጣሊያን - እና የበርካታ ኢምፓየሮች መፍረስ ነበር። በቀድሞው የሩስያ ኢምፓየር ከውድቀት በኋላ የእርስ በርስ ጦርነት ተካሂዶ ነበር በዚህም ምክንያት ቀደም ሲል የተቆጣጠሩት ሀገራት ከሱ ተገንጥለው ነፃ ሀገር ሆኑ እና በሶቪየት ሩሲያ ወረራ ተዳረጉ። በድህረ-ንጉሠ ነገሥት ዘመን የነበረው የእርስ በርስ ጦርነት በ 1922 ብቻ የዩኤስኤስአር መፍጠር እና ሁሉንም [[ዩክሬን]] ድል በማድረግ አብቅቷል። በ1930ዎቹ የ[[ናዚዝም]] ርዕዮተ ዓለምን የሚያራምድ ፓርቲ በጀርመን ስልጣን ያዘ፣ ፋሺስት ፓርቲ በጣሊያን ስልጣን ያዘ፣ እና በዩኤስኤስ አር ኤስ የ[[ስታሊኒዝም]] አምባገነንነት ተመስርቷል። በነዚህ ሀገራት በዜጎቻቸው ላይ የጅምላ ጭቆና ተጀምሯል፡ ከነዚህም ውስጥ ትልቁ ከሆሎኮስት በተጨማሪ [[ሆሎዶሞር]] ነው። እ.ኤ.አ. በ 1930 ዎቹ ፋሺስት [[ጣሊያን]] በ[[ኢትዮጵያ]] ላይ [[ጃፓን]] በ [[ቻይና]] እና የዩኤስኤስአር [[ፊንላንድ]] ላይ ጦርነት ጀመረ። እ.ኤ.አ. ነሐሴ 1939 የዩኤስኤስአር አውሮፓን ወደ ተጽዕኖ ቦታዎች ለመከፋፈል ከጀርመን ጋር ሚስጥራዊ ስምምነት ተፈራረመ እና በሴፕቴምበር 1939 የ[[ፖላንድ]] የጋራ ወረራ የሁለተኛው የዓለም ጦርነት መጀመሩን ያሳያል። [[ስዕል:Bieraście, Bulvarny, Vajavodzki. Берасьце, Бульварны, Ваяводзкі (22.09.1939).jpg|thumb|220px| የሶቪየት እና የናዚ ወታደሮች መስከረም 22 ቀን 1939 በብሬስት ከተማ የጋራ ሰልፍ አደረጉ]] [[ስዕል:Дружба народов Германии и Советского Союза, скрепленная кровью, имеет все основания быть длительной и прочной (Сталин, 23.12.1939).jpg|thumb|220px| ሂትለር እና ስታሊን በታህሳስ 1939 እንኳን ደስ አላችሁ ተለዋወጡ]] መጀመሪያ ላይ የዩኤስኤስአር የአራት ኃይል ስምምነትን በማጠናቀቅ ከአክሲስ ኃይሎች ጋር ለመቀላቀል አቅዷል። ሰኔ 22 ቀን 1941 ጀርመን የ 1939 ስምምነትን በመጣስ ዩኤስኤስአርን ወረረች። እ.ኤ.አ. በ 1941 ናዚዎች ብዙ የአውሮፓ አገራትን ሲቆጣጠሩ ፣ የዩኤስኤስአርኤስ የምስራቅ አውሮፓ ሀገራትን አጥቅቷል ፣ እና ግንቦት 1 ቀን 1941 የጀርመን ከፍተኛ ኮማንድ በሞስኮ በተካሄደ ሰልፍ ላይ ተገኝቷል ፣ እና ዩኤስኤስአር ለ 2 ዓመታት ያህል ለጀርመን ምግብ አቀረበ። በታህሳስ 1941 የጃፓን ኃይሎች በሃዋይ የፓስፊክ ውቅያኖስ ወደብ የሆነውን የፐርል ሃርበርን ወደብ በማጥቃት ከ "ዩናይትድ ስቴትስ" ጋር ጦርነት ጀመሩ። [[የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች|ዩናይትድ ስቴትስ በሁለቱ የጃፓን ከተሞች ሂሮሺማ እና ናጋሳኪ ላይ ያደረሰችው የኒውክሌር ቦምብ ጥቃት ጃፓን እጅ እንድትሰጥ ዋና ምክንያት ነው]]። እ.ኤ.አ. በ 1945 የአክሲስ ሀይሎች ሙሉ በሙሉ ሽንፈት ገጥሟቸዋል እና የኑረምበርግ ሙከራዎች ተካሂደዋል ፣ በዚህ ጊዜ ሁሉም የጦር ወንጀለኞች ማለት ይቻላል የዕድሜ ልክ እስራት ወይም ተገድለዋል። [[«የሰብዓዊ መብት አቀፋዊ መግለጽ»|የሰብአዊ መብት ጽንሰ-ሐሳብ በመጀመሪያ ዓለም አቀፍ እውቅና ያገኘው ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ክስተቶችን ተከትሎ ነው]]። በአንድ ወቅት በዓለም ላይ ትልቁ የነበረው የብሪቲሽ ኢምፓየር የቀድሞ ቅኝ ግዛቶቹ ነፃነታቸውን ካወጁ በኋላ ፈራርሶ [[የአገራት ኮመንዌልዝ]] ተመሠረተ። የ [[ቅዝቃዛው ጦርነት]] ጊዜ የጀመረው ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት ማብቂያ በኋላ ሲሆን እስከ 1989 ድረስ የበርሊን ግንብ ሲወድቅ; ዋናው ውጤት እ.ኤ.አ. በ 1991 ዓ.ም የጠቅላይ እና የሶቪየት ህብረት ወደ 15 ነፃ መንግስታት መፍረስ ነበር። ከዩኤስኤስአር ውድቀት በኋላ [[የነፃ ግዛቶች ኮመንዌልዝ]] ተፈጠረ, እሱም በ [[ፑቲኒዝም]] ዘመን በሩሲያ ጥቃት ምክንያት እየፈራረሰ ነው። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ሆሎዶሞር]] * [[ታላቅ ሽብር]] * [[ጉላግ]] * [[በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች]] * [[ሦስተኛው የዓለም ጦርነት]] * [[የሩሲያዊ ዓለም]] * [[የጦር ወንጀሎች]] * [[ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?]] == አገናኞች == {{መዋቅር-ታሪክ}} [[መደብ:ጦርነት]] byrp2ynxtw99gpu1hb5veoarqu2o1uw 0 46776 391244 334858 2026-03-28T16:38:09Z DmitriVolnyi 57540 391244 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Alps regions.svg|270px|thumb|የአልፕስ ሥፍራ በየአገሩ]] [[ስዕል:Ein junger Mann in den Alpen.jpg|200px|thumb|በአልፕስ ተራሮች ውስጥ አንድ ወጣት ጀርመናዊ]] '''አልፕስ ተራሮች''' በ[[አውሮጳ]] የሚገኝ የተራሮች ሰንሰለት ነው። በ[[ፈረንሣይ]]፣ [[ስዊዘርላንድ]]፣ [[ጣልያን]]፣ [[ጀርመን]]፣ [[ሊክተንስታይን]]፣ [[ኦስትሪያ]] እና [[ስሎቬኒያ]] የካፈላሉ። {{መዋቅር}} [[መደብ:ፈረንሣይ]] [[መደብ:ስዊዘርላንድ]] [[መደብ:ጣልያን]] [[መደብ:ጀርመን]] [[መደብ:ሊክተንስታይን]] [[መደብ:ኦስትሪያ]] [[መደብ:ስሎቬኒያ]] [[መደብ:ተራሮች]] 4etluve0e55rgkaea2u523bvkbf90uu 391245 391244 2026-03-28T16:45:41Z DmitriVolnyi 57540 በአልፕስ ተራሮች ውስጥ እየተከናወኑ ካሉ ክስተቶች ታሪክ ጋር አገናኞች 391245 wikitext text/x-wiki '''አልፕስ ተራሮች''' በ[[አውሮጳ]] የሚገኝ የተራሮች ሰንሰለት ነው። በ[[ፈረንሣይ]]፣ [[ስዊዘርላንድ]]፣ [[ጣልያን]]፣ [[ጀርመን]]፣ [[ሊክተንስታይን]]፣ [[ኦስትሪያ]] እና [[ስሎቬኒያ]] የካፈላሉ። [[ስዕል:Alps regions.svg|270px|thumb|የአልፕስ ሥፍራ በየአገሩ]] [[ስዕል:Ein junger Mann in den Alpen.jpg|200px|thumb|በአልፕስ ተራሮች ውስጥ አንድ ወጣት ጀርመናዊ]] የአልፕስ ተራሮች ተራራ ላይ የመውጣት፣ የበረዶ ሸርተቴ እና የቱሪዝም ዓለም አቀፍ ማዕከል ናቸው። ምንም እንኳን የቱሪዝም ልማት ንቁ ቢሆንም፣ የአልፕስ ክልል አሁንም ልዩ የሆነ ባህላዊ ባህል ይይዛል፣ ይህም ግብርና፣ ትራንስሰውነት፣ እንጨት ስራ እና አይብ መስራትን ጨምሮ። በምእራብ አውሮፓ መሃል ባለው ቦታ ምክንያት፣ የአልፕስ ተራሮች በጣም ከተጠኑ የተራራ ስርዓቶች አንዱ ናቸው. ብዙ ፅንሰ-ሀሳቦች በአልፕስ ተራሮች ስም የተሰየሙ ናቸው ፣ በተለይም የአልፕስ የአየር ንብረት ዞን ፣ የአልፕስ እጥፋት ጊዜ ፣ ​​የአልፕስ እፎይታ ዓይነት ፣ የአልፕስ ሜዳዎች እና ተራራ መውጣት። ሌሎች የተራራ ስርዓቶች እንዲሁ በአልፕስ ተራሮች የተሰየሙ ናቸው ፣ ለምሳሌ ፣ በአውስትራሊያ ውስጥ የአውስትራሊያ ተራሮች ፣ በኒው ዚላንድ ደቡባዊ ተራሮች እና ሌሎች <ref>[https://visiteurope.com/regions/alps The Alps]</ref> <ref>[https://idaoffice.org/am/posts/%25e1%2588%25b5%25e1%2588%2588-%25e1%2588%25b5%25e1%258b%258a%25e1%258b%2598%25e1%2588%25ad%25e1%2588%258b%25e1%258a%2595%25e1%258b%25b5-10-%25e1%258a%25a0%25e1%2588%25b5%25e1%258b%25b0%25e1%258a%2593%25e1%2589%2582-%25e1%258a%25a5%25e1%258b%258d%25e1%258a%2590%25e1%2589%25b3%25e1%258b%258e%25e1%2589%25bd/ ስለ ስዊዘርላንድ 10 አስደናቂ እውነታዎች]</ref> <ref>[https://idaoffice.org/am/posts/%25e1%2588%25b5%25e1%2588%2588-%25e1%2588%259e%25e1%258a%2595%25e1%2589%25b4%25e1%258a%2594%25e1%258c%258d%25e1%2588%25ae-10-%25e1%258a%25a0%25e1%2588%25b5%25e1%258b%25b0%25e1%258a%2593%25e1%2589%2582-%25e1%258a%25a5%25e1%258b%258d%25e1%258a%2590%25e1%2589%25b3%25e1%258b%258e%25e1%2589%25bd/ ስለ ሞንቴኔግሮ 10 አስደናቂ እውነታዎች]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[ሊበርታሪያኒዝም]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ፋሺዝም]] * [[ናዚዝም]] == አገናኞች == kfweahldfp1qru73er782lt2h4bv4o5 391251 391245 2026-03-28T18:25:10Z Gyalmiso Honest 54087 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/391244|391244]] until [[Special:Diff/391245|391245]] restore categories, non English map 391251 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Europe Alps locator (cropped).png|400px|thumb|የአልፕስ ሥፍራ በየአገሩ]] '''አልፕስ ተራሮች''' በ[[አውሮጳ]] የሚገኝ የተራሮች ሰንሰለት ነው። በ[[ፈረንሣይ]]፣ [[ስዊዘርላንድ]]፣ [[ጣልያን]]፣ [[ጀርመን]]፣ [[ሊክተንስታይን]]፣ [[ኦስትሪያ]] እና [[ስሎቬኒያ]] የካፈላሉ። {{መዋቅር}} [[መደብ:ፈረንሣይ]] [[መደብ:ስዊዘርላንድ]] [[መደብ:ጣልያን]] [[መደብ:ጀርመን]] [[መደብ:ሊክተንስታይን]] [[መደብ:ኦስትሪያ]] [[መደብ:ስሎቬኒያ]] [[መደብ:ተራሮች]] oz9sfhorqbncw96p7c5lbjyw6rzza2l 0 52580 391258 381334 2026-03-29T04:42:32Z InternetArchiveBot 35471 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391258 wikitext text/x-wiki {{Infobox Catbreed|name=Abyssinian|image=Gustav_chocolate.jpg|imagecaption=A male ruddy Abyssinian|country=[[Ethiopia]]<ref name="Abyssinian Profile">[http://catzinc.org/oldsite/BreedsandBreeders/BreedDescription/Abyssinian.html "Abyssinian Profile"], Catz Inc., accessed 4 Oct 2009</ref>|fifestd=http://www1.fifeweb.org/dnld/std/ABY-SOM.pdf|ticastd=https://tica.org/phocadownload/ab.pdf|ccastd=https://www.cca-afc.com/documents/BreedStandards/ABYSSINIAN_20211101_224644.pdf|acfstd=https://www.acf.asn.au/notices/notices/standards/Group%20Three/Abyssinian.pdf|cfastd=https://cfa.org/wp-content/uploads/2019/06/abyssinian-standard.pdf}} '''የአቢሲኒያ ድመት''' የ[[ድመት]] ዝርያ ነው ፡፡ በአካላዊ ገጽታ እና በባህሪው ምክንያት ተወዳጅ ዝርያ ነው። በእረፍትም ሆነ በእንቅስቃሴ ላይ ይህ እንስሳ በእንቅስቃሴዎቹ ውስጥ ትልቅ ውበት እና ስምምነት ያሳያል ፡፡ እሱ ወዳጃዊ ፣ ግን ጠንካራ የቤት እንስሳ ፣ በጣም ተጫዋች ነው። ዘሩ የተሰየመው የቀድሞው የ[[ኢትዮጵያ]] ግዛት ስም በነበረው “[[መንግሥተ ኢትዮጵያ|አቢሲኒያ]]” ነው። ሌላው የብዙዎቹ የአቢሲኒያ ባህሪዎች ቡችላ ባህሪቸውን በከፍተኛ ደረጃ መያዛቸው ነው ፣ ይህ ማለት ብዙ ፍልስጤሞች እያደጉ ሲሄዱ በባህሪያቸው ውስጥ የበለጠ ብስለት እና የጎልማሳነት ዝንባሌን የሚያሳዩ ቢሆኑም አቢሲኒያውያንም ለመናገር ይዳረጋሉ ፡ በእሱ ስብዕና ውስጥ. እሱ በአካል እና በስሜታዊነት ያድጋል ነገር ግን እሱ ማራኪ ቡችላ እያለ ያሳየውን ተንኮል እና የጨዋታ ባህሪ በጭራሽ አያጣም። አቢሲኒያን ሁል ጊዜ በፍላጎት የሚነዳ እና ማንኛውንም ጨዋታ ለመጫወት ዝግጁ ሆኖ የሚሰማው ዕድሜው ብቻ ነው እናም ሁል ጊዜም ከልቡ እንደ ወጣት ይቆጥረዋል ፡፡ ከሌሎች ድመቶች ጋር ሲወዳደር ረዥም ፣ ዘንበል ያለ እና ጥሩ ቀለም ያለው የዝርያው ልዩ ገጽታ ከሰው ፋሽን ሞዴሎች ጋር ተመሳስሏል ፡ ስብእና ያላቸው ፣ ድመቶች በባህላዊ ንቁ እና የማወቅ ጉጉት ያላቸው ባህሪያትን ያሳያሉ ፣ እነሱም ደጋግመው ባለቤቶቻቸውን የሚከታተሉ እና ጨዋታን የሚያበረታቱ ሲሆን እንደ “የድመት መንግሥት ቅጥረኞች” ይቆጠራሉ ፡ ተጫዋች መሆናቸው ይታወቃል ፡ <ref name="VCA">{{Cite web|url=http://www.vcahospitals.com/main/cat-care/cat-breeds/abyssinian|title=Abyssinian|accessdate=2022-06-28|archivedate=2016-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221181921/http://www.vcahospitals.com/main/cat-care/cat-breeds/abyssinian}}</ref> የእነሱ ውሻ መሰል ባህሪዎችም የተወሰነ የፍቅር ስሜት እና የመግባባት ፍላጎት ያካትታሉ። <ref name="Joshua">{{Cite book|title=The Clinical Aspects of Some Diseases of Cats|url=https://books.google.com/books?id=1yjLBAAAQBAJ&pg=PA1&q=Abyssinian%20%22dog-like%22|publisher=Elsevier}}</ref> == ታሪክ == [[ስዕል:Zula.jpg|alt=Illustration of the so-called first abyssinian cat, Zula, from the book by Dr. W. Gordon Stables: Cats, Their Points and Characteristics and Curiosities of Cat Life, 1874|left|thumb| ዙላ ፣ “የመጀመሪያው አቢሲኒያኛ” ተብሎ የሚጠራው]] የስሙ እንደሚያመለክተው አቢሲኒያውያን የቀደሙት የኢትዮጵያ ኢምፓየር ስም ከሆነው አቢሲኒያ ነው።አቢሲኒያ ድመት ዛሬ እንደሚታወቀው በታላቋ ብሪታንያ ታርዳ ነበር ፡፡ [[ስሜን አፍሪካ|በአስራ ዘጠነኛው ክፍለዘመን ወደ ሰሜን አፍሪካ]] የተሰማሩት የእንግሊዝ ወታደሮች ከአከባቢው ነጋዴዎች የተገዙትን ድመት ይዘው ወደ ሀገራቸው ተመለሱ ተብሏል ፡ == መግለጫ == === መልክ === አቢሲኒያውያን ቀጭን ፣ ጥሩ አጥንት ያላቸው ፣ መካከለኛ መጠን ያለው ድመት ናቸው ፡፡ ጭንቅላቱ በመጠነኛ የሽብልቅ ቅርጽ ያለው ፣ በምስሉ ላይ ትንሽ ብልሽት ያለው ሲሆን ፣ አፍንጫ እና አገጭም በመገለጫ ሲታዩ ቀጥ ያለ ቀጥ ያለ መስመር ይፈጥራሉ ፡፡ እነሱ ንቁ ፣ በአንጻራዊነት ትላልቅ ሹል ጆሮዎች አሏቸው ፡፡ ዓይኖቹ የአልሞንድ ቅርፅ ያላቸው እና በአለባበሱ ቀለም ላይ በመመርኮዝ ወርቅ ፣ አረንጓዴ ፣ ሀዘል ወይም ናስ ናቸው ፡፡ እግሮች ከፀጋው አካል ጋር ተመጣጣኝ ረዘም ያለ አዝማሚያ ይኖራቸዋል ፣ በትንሽ ሞላላ ጥፍሮች; ጅራቱም እንዲሁ ረጅምና ታፔር ነው ፡፡ === ካፖርት እና ቀለሞች === [[ስዕል:Ticking_makro.jpg|alt=Close-up view of the fur of an Abyssinian cat, showing the "ticked" effect|left|thumb| የአቢሲኒያ ሱፍ “የተረገመ” ውጤት ያሳያል።]] የአቢሲኒያ ድመቶች የተወለዱት በጨለማ ካፖርት ሲሆን ቀስ በቀስ እየበሰለ ሲሄድ አብዛኛውን ጊዜ ከብዙ ወራት በላይ ነው ፡፡ የአዋቂው ካፖርት ከመጠን በላይ አጭር መሆን የለበትም ፣ እና በጥሩ ሁኔታ ጥሩ ፣ ጥቅጥቅ ያለ እና ቅርብ-ውሸት ፣ ለመንካት ለስላሳ ነው። ምንም እንኳን የአከርካሪ እና የጅራት ፣ የኋላ እግሮች ጀርባ እና የእግሮቻቸው ንጣፎች ሁል ጊዜ ቢሆኑም የዝርያዎቹ የንግድ ምልክት የሆነው የቲክ ወይም የአቱቲ ውጤት በሰውነቱ ላይ ተመሳሳይ መሆን አለበት ፡ ይበልጥ ጨለማ። እያንዳንዱ ፀጉር ወደ ጫፉ እየጠቆረ የሚጨምር ተጨማሪ ቀለም ያላቸው ሦስት ወይም አራት ባንዶች ያሉት ቀለል ያለ መሠረት አለው ፡፡ የመሠረቱ ቀለም በተቻለ መጠን ግልጽ መሆን አለበት; ከግራጫ ጋር ማንኛውንም ሰፊ መጠላለፍ እንደ ከባድ ስህተት ይቆጠራል ፡፡ በአገጭ ላይ ነጭ የመሆን ዝንባሌ የተለመደ ነው ግን በተመሳሳይ መልኩ ዝቅተኛ መሆን አለበት ፡፡ የተለመደው የታብያ ኤም ቅርጽ ያለው ምልክት ብዙውን ጊዜ በግንባሩ ላይ ይገኛል ፡፡ [[ስዕል:Valentino.jpg|alt=Photograph of a champion adult male Abyssinian cat, showing the classic ruddy coat pattern|right|thumb|250x250px| የጥንታዊውን ሩዲ ፣ ወይም “የተለመደውን” ፣ የአለባበስ ዘይቤን የሚያሳይ ሻምፒዮና አዋቂ ወንድ]] የዘርው የመጀመሪያ ቀለም መስፈርት በአውስትራሊያ ውስጥ በዩናይትድ ኪንግደም ታውኒ ውስጥ “የተለመደ” በመባል የሚታወቅ እና በሌላ ቦታ ደግሞ “ሩዲ” ተብሎ የሚጠራ ጥቁር መዥገር ያለው ሞቃታማ ጥልቅ ቀይ ቡናማ ቀለም ያለው መሠረት ነው ፡፡ ከቸኮሌት ቡናማ መዥገር ጋር ቀለል ያለ የመዳብ መሠረት የሆነው ሶርል (ቀረፋም ወይም ቀይም ይባላል) የዚህ የመጀመሪያ ዘይቤ ልዩ ሚውቴሽን ነው። ሌሎች ተለዋጮች ወደ በርማ እና ሌሎች አጫጭር ዘሮች በተለይም ሰማያዊ (በሞቃት የቢች መሠረት ላይ) እና ፋውንዴሽን (ለስላሳ ለስላሳ የፒች መሠረት) በማስተዋወቅ አስተዋውቀዋል ፡ ዩናይትድ ኪንግደም በተጨማሪ ለብር አቢሲኒያን እውቅና ታደርጋለች ፣ በዚህ መሠረት የመሠረቱ ካፖርት ጥቁር (“የተለመደ ብር” ተብሎ ይጠራል) ፣ ሰማያዊ ፣ ክሬም ወይም የሶረል መዥገር ያለ ንፁህ የብር ነጭ ነው ፡፡ የተለያዩ ሌሎች የቀለም ድብልቅ የሆነ የተጠቀመም ውስጥ የ "torbie" ጨምሮ, ልማት ውስጥ ናቸው የኤሊ ድመት እነዚህ ቀለማት በማናቸውም መንገድ የመጠቀሙ ታቢ በብረትና ስር የሚታይ ነው. ዘሩ ልዩ መለያቸውን ኮ በመባል በሚታወቀው አውራ ዘራፊ ዕዳ አለባቸው ፡፡ መላው ጂኖ የታተመችው የመጀመሪያዋ ድመት ቀረፋ የምትባል አቢሲኒያ ናት ፡፡ <ref>{{Cite news|title=Cinnamon the cat could offer hope to the blind|url=https://www.telegraph.co.uk/earth/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/earth/2007/10/31/scicat131.xml|publisher=The Daily Telegraph|last=Highfield|first=Roger|date=2007-10-31|access-date=2007-11-01}}</ref> [[ስዕል:Abykitten.jpg|alt=Photograph of three Abyssinian kittens, showing three different coat colors: ruddy, fawn, and blue|right|thumb|250x250px| አቢሲኒያ ድመቶች። በቀኝ በኩል ከግራ ወደ ግራ በቀይ ፣ በቀለ እና በሰማያዊ።]] አቢሲኒያውያን ባልተለመደ የማሰብ ችሎታቸው እና በአጠቃላይ በተዘዋዋሪ ፣ በጨዋታ ፣ በፈቃደኝነት ስብእናቸው በብዙዎች ዘንድ ተወዳጅ የዝርያዎች ምስጋና ናቸው ፡፡ ያለማቋረጥ እንቅስቃሴ እና የባለቤቶቻቸው ትኩረት ሳይጨነቁ ይነገራል ፡፡ <ref name="Pollard">Pollard, Michael. ''The Encyclopedia of the Cat''. United Kingdom: Parragon Publishing, 1999.</ref> የአቢሲኒያ እና የበርማ ድመቶች “ውሻ የመሰሉ አባሪዎች ” የእንስሳት ሐኪሙ ጆአን ኦ ጆሹ እንደፃፈው “በሰው ግንኙነት ላይ የበለጠ ጥገኛ” ነው ፡ ይህ በርካታ ሌሎች ዘሮች ከሚያሳዩት “ምቾት” ጋር ከተመሠረተው “የሰዎች ኩባንያ ታጋሽነት ተቀባይነት” ጋር ሲነፃፀር ተቃራኒ ነው ፡፡ <ref name="Joshua"/> አቢሲኒያውያን ከባለቤቶቻቸው ጋር ለመጫወት ካላቸው ፍላጎት ጋር የማወቅ ጉጉት ካላቸው የማሰብ ችሎታ ጋር ተደምረው “የድመት መንግሥት ክላውንስ” በመባል ይታወቃሉ ፡፡ <ref name="VCA"/> እነሱ ንቁ ፣ ተግባቢ ተፈጥሮ አላቸው ፣ ግን ፀጥ ያሉ ድመቶች ናቸው ፡፡ እንደሚጠበቀው “መዎ” የማይመስል ለስላሳ የቺርፕ መሰል ድምፆች አላቸው። እነሱ ለሰዎች ፍቅር እና ወዳጃዊ ናቸው ፡፡ == ጤና == ዘሩ ለድድ በሽታ የተጋለጠ ሊሆን ይችላል ፣ ይህ ደግሞ በጣም ከባድ ወደሆነ የያስከትላል ፡ <ref>{{Cite web|url=http://vetbook.org/wiki/cat/index.php/Gingivitis|title=Periodontitis - Cat|publisher=Vetbook.org}}</ref> በአአ አሚሎይድ የፕሮቲን ዘረ-መል (ጅን) ውስጥ በሚከሰት ለውጥ ምክንያት የኩላሊት መታወክ የቤተሰብ የኩላሊት አሚሎይዶስ ወይም አሚሎይዶስ በአቢሲኒያ ውስጥ ታይቷል ፡ <ref>{{Cite journal|title=Familial amyloidosis in cats: Siamese and Abyssinian AA proteins differ in primary sequence and pattern of deposition}}</ref> አቢሲኒያውያኑጂን ውስጥ በሚውቴሽን ምክንያት በዘር የሚተላለፍ ሬቲና መበላሸት በሚያስከትለው ዓይነ ስውርነት ላይ ከባድ ችግሮች አጋጥመውታል ፡፡ ሆኖም በስዊድን ሀገር በ ስርጭቱ ከነበረበት 45% ወደ 4% በታች ሆኗል ፡፡ <ref>{{Cite web|url=http://dobzhanskycenter.bio.spbu.ru/pdf/sjop/MS686%20Narfstrom%20.pdf|title=Theodosius Dobzhansky Center for Genome Bioinformatics|accessdate=2022-06-28|archivedate=2013-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217192834/http://dobzhanskycenter.bio.spbu.ru/pdf/sjop/MS686%20Narfstrom%20.pdf}}</ref> እንደ ዩሲ ዴቪስ የእንሰሳት ጄኔቲክስ ላቦራቶሪ የሚሰጡት እንደ ሚውቴሽን ርመሪያ ምርመራዎች እና አገልግሎቶች በስፋት በመገኘታቸው በሁሉም የአቢሲኒያ ህዝብ ውስጥ የበሽታውን ድሞሽ መቀነስ ይቻላል ፡፡ <ref>{{Cite web|url=http://www.vgl.ucdavis.edu/services/cat/pra.php|title=Cat Progressive Retinal Atrophy}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Genetic testing in domestic cats}}</ref> === የዘረመል ልዩነት === እ.ኤ.አ. በ ር ሌሴ ሊዮን በተመራው ቡድን በዩሲ ዴቪስ የተካሄደው አቢሲኒያውያን የዘረመል ብዝሃነት ዝቅተኛ ደረጃ ያለው ፣ ለሁሉም ጥናት የተደረጉ ዘሮች በሙሉ ከ 0.34-0.69 ባለው ክልል ውስጥ 0.45 የሆነ የሂትሮይዚጎሴቲዝም እሴት እንዳለውና የጄኔቲክ ጠቋሚዎችም አሉት ፡፡ የደቡብ ምሥራቅ እስያም ሆነ የምዕራባውያን ዝርያዎች የእስያም ሆነ የአውሮፓ ድመቶች ዝርያውን ለመፍጠር እንደዋሉ ያመለክታሉ ፡፡ <ref>{{Cite journal|title=The ascent of cat breeds: genetic evaluations of breeds and worldwide random-bred populations}}</ref> == ተዛማጅ ዝርያ == የሶማሊያ ድመቶች እንደ አቢሲንያውያን ተመሳሳይ የዘር ውርስ ናቸው ነገር ግን ለረጅም ፀጉር ኃላፊነት ላለው ጂን ሪሴስ ናቸው ፡ ኦሴሎትድመቶች አቢሲኒያ ድመቶች እና መካከል በአጋጣሚ በማዳቀል ከ ስለ መጣ Siamese የተዳቀሉ.   * የድመት ዝርያዎች ዝርዝር * ድመት ቡችላ == ዋቢዎች == {{Reflist}} * {{Cite journal|title=The ascent of cat breeds: genetic evaluations of breeds and worldwide random-bred populations|journal=Genomics|volume=91|issue=1|pages=12–21|date=January 2008|pmid=18060738|pmc=2267438|doi=10.1016/j.ygeno.2007.10.009}} == ውጫዊ አገናኞች == [[መደብ:ለማዳ እንስሶች]] il098rrv9zn79cwgo815s4e5e0wy3kf 0 55372 391255 390832 2026-03-28T21:17:39Z ~2026-19477-25 57844 /* ተምሳሌታዊነት */ 391255 wikitext text/x-wiki '''ናዚዝም''' ('''Nationalsozialismus''', '''Nazism''') በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ በጣም አደገኛ ከሆኑ አስተሳሰቦች አንዱ፣ ሳይንሳዊ ባልሆኑ የዘር እና የታሪክ ፅንሰ-ሀሳቦች ላይ የተመሰረተ። በ20ኛው ክፍለ ዘመን ጀርመን እና አጋሮቿ በዚህ ርዕዮተ ዓለም እየተመሩ በራሳቸው ዜጎች እና በሌሎች ሀገራት ዜጎች ላይ ዘግናኝ ወንጀል ፈጽመዋል። [[ስዕል:Bundesarchiv Bild 183-1987-0703-507, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler (color).jpg|thumb|250px|ሂትለር በአሜሪካ ላይ ጦርነት አወጀ]] [[ስዕል:Spotkanie Sojuszników.jpg|thumb|220px|የናዚ እና የሶቪየት መኮንኖች እ.ኤ.አ. በ1939 በብሬስት ውስጥ በጀርመን-ሶቪየት ሰልፍ ላይ ተጨባበጡ።]] [[ስዕል:Babi Yar-06-194.jpg|thumb|220px|[[ሆሎኮስት|ከአምባገነኑ ግዙፍ ሥዕሎች አንዱ]]]] [[ስዕል:Buchenwald-J-Rouard-10.jpg|thumb|220px|[[የናዚ ማጎሪያ ካምፖች|በቡቸዋልድ ማጎሪያ ካምፕ የተገደሉ ሰዎች አስከሬን]]]] [[ስዕል:Iljin02.jpg|thumb|170px|ኢቫን ኢሊን (1883-1954) የናዚን አመለካከት የያዘ ሩሲያዊ ጸሐፊ እና ፈላስፋ ነበር። [[ቭላዲሚር ፑቲን|አሁን የፑቲን ተወዳጅ ፈላስፋ ነው]] <ref>[https://ridl.io/in-search-of-putins-philosopher/ In search of Putin’s philosopher]</ref> <ref>[https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2015-09-20/putins-philosopher Ivan Ilyin and the Ideology of Putin's Rule]</ref> <ref>[https://providencemag.com/2023/09/the-dark-legacy-of-tsarist-philosopher-ivan-ilyin/ The Dark Legacy of Tsarist Philosopher Ivan Ilyin]</ref>]] ናዚዝም ከ[[ፋሺዝም]] ዓይነቶች አንዱ ነበር። የናዚዝም ርዕዮተ ዓለም በአዶልፍ ሂትለር ተሳትፎ በተዘጋጀው የፕሮግራም ሰነድ "25 ነጥቦች" (1920) እና በኋላም "ሜይን ካምፕፍ" (1924 እና ክፍል ሁለት፣ የ1928 የሁለተኛው መጽሐፍ) ተንጸባርቋል። ናዚዝም ዝርዝር፣ የተዋሃደ ትምህርትን ይወክላል። ህዝቡ በአንድ ዓላማ የሚመራ “አንድ ቡድን” ተደርጐ ተቆጥሮ ከሱ ማፈንገጥ እንደ ክህደት ይቆጠራል። "የአንዱ ፈቃድ ምንም አይደለም የብዙዎች ፈቃድ ህግ ነው"። ከ1933 እስከ 1945 በአጭር ጊዜ ውስጥ የተፈጸሙት የናዚዎች ዋና ዋና ወንጀሎች፡- * የዘር ማጽዳት * የአለም አቀፍ ጠቀሜታ የስነ-ህንፃ ሀውልቶች መጥፋት እና የሙዚየም ስብስቦች ስርቆት * እ.ኤ.አ. በ 1933 የጀርመን ፓርላማ ቃጠሎ * የ 1934 የረዥም ቢላዎች ምሽት * በጀርመን ዜጎች እና በኋላ በጀርመን በተያዙ የሌሎች ሀገራት ዜጎች መካከል የጥላቻ ቅስቀሳ * አይሁዶች፣ ስላቮች፣ ጥቁር ህዝቦች እና ሌሎችም ጨምሮ የበርካታ ህዝቦች የዘር ማጥፋት ወንጀል * የጥቃት ጦርነቶችን ማስጀመር * የሰው ሙከራ * ሰዎችን ስልታዊ በሆነ መንገድ ለማጥፋት የማጎሪያ ካምፖች ስርዓት መፍጠር * በሴፕቴምበር 1939 የፖላንድ ወረራ፣ [[ስታሊኒዝም|በዩኤስኤስአር ውስጥ ከጆሴፍ ስታሊን አገዛዝ]] እና ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት መፈንዳቱ ጋር የተደረገ ስምምነት (ዩኤስኤስአር መጀመሪያ ላይ የጀርመን አጋር ነበር) * ከተያዙት ግዛቶች የህፃናትን የጅምላ ጠለፋ * የግዳጅ ሥራ * [[መደፈር]] * በሰላማዊ ሰዎች ላይ የጅምላ ግድያ (በባቢ ያር ገደል እንደነበረው) ጀርመን በአንደኛው የዓለም ጦርነት (1914-1918) ከተሸነፈች በኋላ በ1920ዎቹ በሙኒክ የናዚ ርዕዮተ ዓለም ብቅ አለ። የናዚ ፓርቲ የተመሰረተው በ1920ዎቹ ሲሆን የፖለቲካ እንቅስቃሴውን የጀመረው በ1933 ወደ ስልጣን ከመጣ በኋላ ነው። በ 1920 ዎቹ ውስጥ ብቅ ያለው የዚህ ፓርቲ ርዕዮተ ዓለም በ 1945 በኑረምበርግ ሙከራ ጀርመን በጦርነት ሙሉ በሙሉ ከተሸነፈች በኋላ ተወግዟል። አብዛኞቹ የናዚ ፓርቲ መሪዎች ተከሰው ተገድለዋል <ref>[https://web.archive.org/web/20100628062506/http://life.pravda.com.ua/problem/4c20cc9ca1105/view_print/ "Паради переможців": з чого почалася Друга світова]</ref><ref>Koshar, Rudy. Social Life, Local Politics, and Nazism: Marburg, 1880–1935, University of North Carolina Press, 1986, p. 190.^ Hitler, Adolf, Mein Kampf, Bottom of the Hill Publishing, 2010, p. 287.</ref><ref>Browder, George C., Foundations of the Nazi Police State: The Formation of Sipo and SD, Lexington: Kentucky University Press, 2004, p. 202.</ref><ref>König, Malte. Racism within the Axis: Sexual Intercourse and Marriage Plans between Italians and Germans, 1940–3, in: Journal of Contemporary History 54.3, 2019, pp. 508–526.</ref>። == ታዋቂ ናዚዎች == <gallery> Ilse Koch leaves the courtroom 16 apr 47.png|በጣም ጨካኝ ከሆኑት የማጎሪያ ካምፕ ጠባቂዎች አንዱ የሆነው ኢልሴ ኮች Bundesarchiv Bild 146-1968-101-20A, Joseph Goebbels.jpg|የናዚ ፕሮፓጋንዳ መስራች ጆሴፍ ጎብልስ በወቅቱ በአለም ላይ አለም አቀፍ ጥላቻን በማነሳሳት ሀላፊነት ነበረው WP Josef Mengele 1956.jpg|ጆሴፍ ጎብልስ፣ የናዚ ዶክተር በሰዎች ላይ እጅግ በጣም ኢሰብአዊ የሆኑ የሕክምና ሙከራዎችን ያካሄደ - ጥቁሮች፣ ስላቭስ እና አይሁዶች Bundesarchiv Bild 146-1984-101-29, Andrej Wlassow.jpg|አንድሬ ቭላሶቭ፣ የሩሲያ ተባባሪ Hermann Göring - Röhr.jpg|ኸርማን ጎሪንግ የጦር ወንጀለኛ Bundesarchiv Bild 183-S72707, Heinrich Himmler.jpg|ከሆሎኮስት አዘጋጆች አንዱ የሆነው ሃይንሪች ሂምለር Bundesarchiv Bild 146-1969-054-16, Reinhard Heydrich.jpg|ሬይንሃርድ ሃይድሪች በጣም ታዋቂው የኤስኤስ አዛዥ </gallery> == ተምሳሌታዊነት == [[ስዋስቲካ|ዋናው ምልክት የተሻሻለው ስዋስቲካ ነበር, በብዙ የዓለም ህዝቦች መካከል የሚገኘው የቀድሞ ጥንታዊ የፀሐይ ምልክት፣ የመንግስት ኦፊሴላዊ ምልክት ሆኖ ያገለግላል]]። በዘመናዊቷ ጀርመን የናዚ ምልክቶችን ማሰራጨት በወንጀል ህግ አንቀጽ 86 ሀ የተከለከለ ነው። የተከለከሉ ምልክቶች ባነሮች፣ ባጆች፣ ዩኒፎርሞች፣ መፈክሮች እና ሰላምታዎች እንዲሁም ተመሳሳይ ምልክቶች; የእነሱ አጠቃቀም የሚፈቀደው በሙዚየሞች ውስጥ ብቻ ነው። <gallery> NSDAP-Logo.svg|የናዚ ፓርቲ ኦፊሴላዊ ምልክት Swastika-adorned-flags-carried-at-a-nazi-rally-in-germany-1934.webp|በጀርመን፣ 1930 ዎቹ ሰልፍ 26216-Meißen-1934-SA-Ehrenhain-Ehrenstein für gefallene SA-Männer-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|የመታሰቢያ ሐውልት Third Reich Nazi Party Political Leader local level Uniform tunic visor cap Swastika armband (NSDAP Politische Leiter Amtsleiter Ortsgruppen 1934-38 Jacke Hakenkreuzbinde Schimrmütze) Forsvarsmuseet Army Museum Oslo Norway 2021-07-31.jpg|የናዚ ዩኒፎርም Drittes Reich Hoheitszeichen NSDAP Parteiadler Mützenadler (Third Reich Nazi Party SS "party eagle" eagle-and-swastika design peaked cap insignia c. 1934) Hjemmefrontmuseet Rakkestad WW2 museum Norway 2021-06-20 IMG 6161.jpg|ወታደራዊ ምልክቶች NSDFB Nationalsozialistischer Deutscher Frontkämpferbund Stahlhelm 15 jähr. Gründungsfeier GERA 10.-11. November 1934 Ansichtskarte Propagandakarte Kaiserliche Kriegsflagge Union of Frontline Soldiers Nazi postcard No known copyri.jpg|ፕሮፓጋንዳ Ludwig HOHLWEIN Reichsberufs-Wettkampf der deutschen Jugend vom 9. bis 15. April 1934 Plakat Hitlerjugend HJ NSDAP Propaganda München Chromo Kunstanstalt Aquarell Hitler Youth Sports Nazi Poster No copyright restrictions galleria.thul.jpg|ፕሮፓጋንዳ Ideen zur SS Uniformierung Nazi Party Schutzstaffel paramilitary test uniform 1925? Kratzschen visorless cap eagle-and-swastika Lederhosen Deutschland Erwache standard etc National Archives NARA Unrestricted No copyright 242-HF-0825 001.jpg|የጦር ካፖርት Ideen zur SS Uniformierung Nazi Party Schutzstaffel paramilitary test uniform 1925? Kratzschen visorless cap eagle-and-swastika Lederhosen Deutschland Erwache standard etc National Archives NARA Unrestricted No copyright 242-HF-0826 001.jpg|የጦር ካፖርት WW2 Wehrmacht sign from a camp in German-occupied Norway Wehrmachtsadler military eagle-and-swastika emblem Lofoten Krigsminnemuseum War Musuem Norway IMG 8378 ok.jpg|የጦር ካፖርት Bundesarchiv Bild 102-04062A, Nürnberg, Reichsparteitag, SA- und SS-Appell.jpg|በጀርመን፣ 1930 ዎቹ ሰልፍ Reykjavik. Gevel van het gebouw van de IJslandse Stoomvaartmaatschappij, Bestanddeelnr 190-0443.jpg|በህንፃው ላይ የጦር ቀሚስ Bundesarchiv Bild 183-2005-1206-500, Berlin, Göring beim Aufmarsch am 1. Mai.jpg|በጀርመን, 1930 ዎቹ ሰልፍ 242-HF-0865 001 Braunes Haus Muenchen Fahnenhalle Empfangsraum mit Bismarck und Fahnen SA battalion flags standards swastikas bust of Otto von Bismarck ca 1931-34 NSDAP Nazi party HQ lobby propaganda NARA id 162123382 Unrestricted No kn.jpg|የመታሰቢያ ሐውልት Basketball team on Home 1 Steps, 1909 - NARA - 251717.jpg|በስፖርት ውስጥ ምልክቱን መጠቀም Berlin 1937 - 7300154788.jpg|በ 1937 በበርሊን የዚያ ምልክት በሁሉም ቦታ ነበር Berlin-1937.jpg|በእግር ኳስ ሜዳ ላይ Zeppelin Field 1937.jpg|በህንፃው ላይ የጦር ቀሚስ Hindenburg over New York 1937.jpg|በአየር መርከብ ላይ W Kleinfeldt - Marktplatz, Erntedankfest 1937 (TJiG02).jpg|በጀርመን፣ 1930 ዎቹ ሰልፍ 27081-Meißen-1937-Standarte der II. Abteilung Artillerie-Regiment Nr. 40-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|ምልክቱን በወታደራዊ መጠቀም 1939 Tunisie Avion allemand.jpg|በአቪዬሽን ውስጥ መጠቀም 1938-04-10 Luna Park - 1.jpg|የናዚዎች ኦፊሴላዊ ስብሰባ Nazi Swastika Flags and Occupation Posters - Krakow 1939-1945 Museum - In Oskar Schindler's Factory - Krakow - Poland (9192832647).jpg|በሙዚየሙ ውስጥ ባንዲራዎች Всероссийская фашистская партия.svg|የሩሲያ ፋሺስት ፓርቲ ምልክት Russian National Unity Emblem.svg|የዘመናዊው የሩሲያ ኒዮ-ናዚዎች ምልክት </gallery> == በአለም አቀፍ ልማት ላይ ተጽእኖ == [[«የሰብዓዊ መብት አቀፋዊ መግለጽ»|የሰብአዊ መብት ጽንሰ-ሐሳብ በመጀመሪያ ዓለም አቀፍ እውቅና ያገኘው ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ክስተቶችን ተከትሎ ነው]]። == በዘመናዊው ዘመን ኒዮ-ናዚዎች == በሩሲያ ውስጥ በአሌሴ ሚልቻኮቭ የሚመራ [[የጥቃት ቡድን ሩሲች|በሠራዊቱ ውስጥ አንድ ሙሉ የኒዮ-ናዚ ሻለቃ]] አለ <ref>[https://www.moderninsurgent.org/post/dshrg-rusich DShRG Rusich]</ref> <ref>[https://ukraineworld.org/en/articles/stories/russian-neo-nazi The Role of Russian Neo-Nazi Groups in the War Against Ukraine]</ref> <ref>[https://www.france24.com/en/europe/20251204-atrocity-competition-russian-neo-nazi-group-rusich-ukraine Russian neo-Nazi group 'Rusich' regularly posts images of war crimes]</ref> ። == ከሌሎች አምባገነን መንግስታት ጋር ማወዳደር == ተመራማሪዎች ሰብአዊ መብቶችን የሚጥሱ የፖለቲካ አስተሳሰቦችን እና አገዛዞችን ከናዚዝም ጋር ያወዳድራሉ። [[ስዕል:Mural No More Time.jpg|thumb|250px|የግድግዳ ወረቀቱ በ1939 ሁለተኛውን የዓለም ጦርነት የጀመሩትን አምባገነኖች እና ከዚያም ፑቲን አገዛዛቸው የሂትለር እና የስታሊንን ዘመን የሚያስታውስ ነው]] በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን [[ፑቲኒዝም|በሩሲያ ውስጥ ያለው የቭላድሚር ፑቲን አገዛዝ በሰው ልጆች ላይ ለሚፈጸሙ በርካታ ወንጀሎች]] በ 20 ኛው ክፍለ ዘመን የመጀመሪያ አጋማሽ ላይ በጀርመን ከነበረው የናዚ አምባገነን አገዛዝ ጋር ተነጻጽሯል, ምክንያቱም ሩሲያ በዓለም ላይ ትልቁ ሀገር ስለሆነ እና ምሳሌው በይበልጥ የሚታይ ነው <ref>[https://wachtyrz.eu/putins-fascism/ Putin’s Fascism]</ref> <ref>[https://online.ucpress.edu/cpcs/article-abstract/31/1/1/418/Fascism-and-the-New-Russian-Nationalism?redirectedFrom=fulltext Fascism and the New Russian Nationalism ]</ref> <ref>[https://www.nytimes.com/2022/05/19/opinion/russia-fascism-ukraine-putin.html We Should Say It. Russia Is Fascist.]</ref> == አስደሳች እውነታዎች == [[ስዕል:Kongresejo Harpa dum la 98-a UK en Islando 01.jpg|thumb|270px|የኢስፔራንቶ ቋንቋ ባንዲራ]] በጀርመን በናዚ አገዛዝ እና በዩኤስኤስአር በስታሊኒስት አገዛዝ ስር [[ኢስፔራንቶ]] የሚለው ቋንቋ ታግዶ ነበር <ref>[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2003/jul/12/weekend.davidnewnham A beginners guide to Esperanto]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የሩሲያዊ ዓለም]] * [[ዘረኝነት]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ቀይ ሽብር]] * [[ሆሎዶሞር]] * [[ታላቅ ሽብር]] * [[የሩሲያ ነፃ አውጪ ጦር]] * [[በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች]] * [[ሦስተኛው የዓለም ጦርነት]] * [[የሩሲያዊ ዓለም]] == አገናኞች == 6f5w1jbvomztwpdew8raj6h2fs6di8u 0 55439 391243 391221 2026-03-28T16:23:33Z ~2026-19290-83 57842 391243 wikitext text/x-wiki '''የሩሲያዊ ዓለም''' (በሩሲያኛ '''Русский мир''') [[በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች|ሩሲያ በአጎራባች አገሮች ላይ የከፈተቻቸውን በርካታ ጦርነቶች]] ለማስረዳት መሠረት ሆኖ በሩሲያ ፌዴሬሽን አመራር የተደገፈ የሩሲያ ኢምፔሪያል ጂኦፖለቲካል-አይዲዮሎጂ ትምህርት። [[ፑቲኒዝም|የፑቲን አገዛዝ አጠቃላይ ርዕዮተ ዓለም የተመሰረተው በዚህ ጽንሰ-ሐሳብ ላይ ነው]] <ref>Mark Smith. Pax Russica: Russiaś Monroe Doctrine. 1993</ref> <ref>Бойко Алла. Образ «русского мира» в інформаційному просторі України / Журналістика: наук. зб. / за ред. Н. Сидоренко. — К.: Інститут журналістики КНУ імені Тараса Шевченка, 2016. — Вип. 15 (40) — 232 с</ref>። [[ስዕል:Russian World.jpg|thumb|250px|በሞስኮ ለሚኒ እና ፖዝሃርስኪ ​​የመታሰቢያ ሐውልት]] [[ስዕል:Soviet empire 1960.png|thumb|250px|በሩሲያ ኢምፓየር ታሪክ ውስጥ ትልቁ የግዛት መስፋፋት እና በኋላም የዩኤስኤስአርኤስ የተከሰተው ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ በምስራቅ አውሮፓ ሀገራት ወታደራዊ ወረራ ምክንያት ነው]] [[ስዕል:Russian pro-war flag (alternate).png|thumb|250px|ይህ ምልክት እ.ኤ.አ. በ 2022 የታየ እና የዚህ ርዕዮተ ዓለም በጣም ዝነኛ ምልክት ፣ እንዲሁም የሩሲያ የዩክሬን ወረራ ዋና ምልክት እና የቭላድሚር ፑቲን አገዛዝ ምልክት ነው ፣ [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች|በዓለም ዙሪያ በበርካታ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች ጥፋተኛ]] ፣ ለዚህም ምልክቶቹ በብዙ አገሮች ውስጥ ጥቅም ላይ እንዳይውሉ ተደርገዋል]] == ታሪክ == ሩሲያውያን በ 9 ኛው ክፍለ ዘመን በምዕራባዊ ዘመናዊው ሩሲያ የሰፈሩ [[ስላቮች|የምስራቃዊ ስላቭስ]] የተወለዱ ህዝቦች እና የፊንላንድ-ኡሪክ ጎሳዎች ከአዲሶቹ ጋር የተዋሃዱ ናቸው <ref>Пособие по истории Отечества для поступающих в вузы. 2-е изд.: Учеб. пособие. / Ред. коллегия: Орлов А. С., Полунов А. Ю., Шестова Т. Л., Щетинов Ю. А.— М.: Простор, 2004.— С. 68.</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20160927043735/https://thequestion.ru/questions/23099/pochemu-rf-prisvaivaet-sebe-istoriyu-kievskoi-rusi Почему РФ присваивает себе историю Киевской Руси?]</ref>። በመካከለኛው ዘመን መገባደጃ ላይ፣ አሁን ሩሲያ በምትባለው አገር ውስጥ ሁለት ትላልቅ ከተሞች ነበሩ፡- የዲሞክራቲክ ኖቭጎሮድ ሪፐብሊክ ማዕከል የሆነው ቬሊኪ ኖቭጎሮድ እና አምባገነናዊት ሞስኮ፣ አምባገነናዊ አገዛዝ እና የ ንጉስ ፍፁም ኃይል ያለው። ሞስኮ ኖቭጎሮድን ያለማቋረጥ ታጠቃለች እና በመጨረሻም በ 1478 ብቻ ድል አደረገች። ዘመናዊው የሩሲያ ህዝብ በ 15 ኛው -16 ኛው ክፍለ ዘመን ውስጥ [[ወርቃማው ሆርዴ|ወርቃማው ሆርዴ]] ከወደቀ በኋላ በሞስኮ ርዕሰ መስተዳደር ውስጥ ተመሠረተ <ref>канд. філос. наук Ковтун Ю. В. ОПОЗИЦІЯ «РОСІЯ — ЗАХІД» В РОСІЙСЬКІЙ ФІЛОСОФСЬКІЙ ДУМЦІ ХІХ СТОЛІТТЯ / «Дні науки філософського факультету — 2016», Міжн. наук. конф. (2016; Київ). Міжнародна наукова конференція «Дні науки філософського факультету — 2016», 20-21 квіт. 2016 р.: [матеріали доповідей та виступів] / редкол.: А. Є. Конверський [та ін.]. — К.: Видавничо-поліграфічний центр «Київський університет», 2016. — Ч. 1. — 231 с.</ref>። ከ 15 ኛው እስከ 19 ኛው ክፍለ ዘመን አብዛኛው ሩሲያውያን ትውልዳቸውን በራሳቸው ገዢዎች በባርነት ያሳልፋሉ, ይህም በአብዛኛው አኗኗራቸውን ቀርጿል። ሰራዊቱ አለምን ለማየት እና ከመንደራቸው ባሻገር ያሉ ቦታዎችን ለመጎብኘት ብቸኛው መንገድ ነበር <ref>Ключевский В. О. Происхождение крепостного права в России / В. Ключевский. — СПб., 1885.</ref>። ከ 18 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ፣ በ “የሩሲያ ግዛት” ዓመታት ፣ የሩሲያውያን ልዩ ሥልጣኔያዊ ተልዕኮ ሀሳቦች ተነሱ ፣ ይህም በአውሮፓ መንግስታት ላይ ብዙ ጦርነቶችን ያረጋግጣል። [[የሩሲያዊነት|ሩሲፊኬሽን የተካሄደው በተያዙት አገሮች ውስጥ ነው]] <ref>Иоанн (Снычев), митрополит. Русский узел: статьи, беседы, обращения. – СПБ., 2000. – С. 10-11</ref>። [[ስዕል:Sormovo-Lenin-monument-0305.jpg|thumb|230px|የዩኤስኤስ አር ካፖርት የሶቪየት አምባገነንነት ምልክት ሆኖ ብዙውን ጊዜ በድህረ-ሶቪየት አገሮች ውስጥ ባሉ የአስተዳደር ሕንፃዎች ላይ ይገኛል]] [[ስዕል:Three bogatyrs (Vasnetsov) 02 by shakko.jpg|thumb|250px|ሥዕሉ "ሦስት ጀግኖች" በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን የተፈጠረ እና በመካከለኛው ዘመን "ከሮስቶቭ, ሙሮቭ እና ሞስኮ ከተሞች ሦስት የሩሲያ ጀግኖች" ለሚለው አፈ ታሪክ ተወስኗል። እንደ እውነቱ ከሆነ ሁሉም የመጡት አሁን ዩክሬን ከሆነው የኪዬቭ ግዛት ነው]] [[ስዕል:Ilya Repin - Barge Haulers on the Volga - Google Art Project.jpg|thumb|250px|እስከ 1861 ድረስ ሰርፍስ በሩሲያ ማህበረሰብ ውስጥ ትልቁ ማህበራዊ ቡድን ነበር።]] [[ስዕል:Selected works of Joseph Stalin.jpg|thumb|250px|የስታሊን መጽሐፍት]] [[ስዕል:Monument to Lenin near Volgogradneftemash.jpg|thumb|220px|የሌኒን የመታሰቢያ ሐውልት]] በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ፣ በመንግስት ትእዛዝ ፣ የሩሲያ ኢምፓየር በንጉሠ ነገሥት ሳንሱር የመጀመሪያዎቹ የመካከለኛው ዘመን ሰነዶች ከጠፉ በኋላ በተከሰቱት የተዛቡ እና የተዛቡ ታሪካዊ ምንጮች ላይ በመመርኮዝ ለሩሲያ የመካከለኛው ዘመን ታሪክ የተሰጡ ሥዕሎችን በንቃት መፍጠር ጀመረ <ref>[https://yablor.ru/blogs/drevnyuyu-russkuyu-kulturu-pridumal/6873439 "ДРЕВНЮЮ" РУССКУЮ КУЛЬТУРУ ПРИДУМАЛИ В 19 ВЕКЕ]</ref>። በሳንሱር ለሩሲያ ታሪክ የተነገረለት የኪዬቭ የሶስቱ ጀግኖች ጥንታዊ የዩክሬን አፈ ታሪክ ልዩ ታዋቂነትን አግኝቷል። እንደ እውነቱ ከሆነ ሁሉም የመጡት አሁን ዩክሬን ከሆነው የኪዬቭ ግዛት ነው። አሌዮሻ ፖፖቪች ከፒሪያቲን ከተማ ነበር፣ የኪቫን ልዑልን አገልግሏል፣ እና በካልካ ወንዝ (በአሁኑ ዶንባስ በሚባለው አካባቢ) ዘላኖች ላይ በመዋጋት ሞተ። ጀግናው ዶብሪንያ በምእራብ ዩክሬን ኒዝኪኒቺ ከሚባል መንደር የመጣ ሲሆን በ988 ኪየቭን ያጠመቀው የታላቁ ቭላድሚር አጎት ነበር። እና ኢሊያ ሙሮሜትስ ከኪየቭ 100 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ከምትገኘው የሙሮቭስክ ከተማ ነበር <ref>[http://chas-time.com.ua/liudyna/zvidki-rodom-ruski-bogatiri.html Звідки родом руські богатирі?]</ref>። በ [[ስታሊኒዝም|የሶቪየት አምባገነን አገዛዝ]] አመታት ውስጥ ይህ ሃሳብ በህዝቦች ወዳጅነት መፈክር ሽፋን ተደብቆ ነበር። ከዚህም በላይ በሶቪየት አምባገነንነት ጊዜ አሌክሳንደር ኔቪስኪ ከስዊድናውያን ጋር ባደረገው ጦርነት ውጤቱ የተጋነነ ነበር, እና በ 1240 የምስራቅ ስላቪክ ርእሰ መስተዳድሮችን የወረረው የካን ባቱ የማደጎ ልጅ መሆኑ ችላ ተብሏል, እናም የአሌክሳንደር ኔቪስኪ ልጅ ለአባቱ ታማኝ አገልግሎት ሆርዴ የመጀመሪያውን [[ሞስኮ|የሞስኮ]] ልዑል ሆነ <ref>Beissinger, Mark R. 2006 «Soviet Empire as 'Family Resemblance,'» Slavic Review, 65 (2) 294–303; Dave, Bhavna. 2007 Kazakhstan: Ethnicity, language and power. Abingdon, New York: Routledge.</ref>። ነገር ግን ዋናዎቹ ባህሪያት ተጠብቀው ነበር - አምባገነንነት, ሩሲያን ማግለል እና ከዓለም የተቆጣጠራቸው አገሮች እና ጥብቅ ሳንሱር። በዘመናዊው ቅርፅ ፣የሩሲያ ዓለም ሀሳብ እ.ኤ.አ. በ 1997 በሩሲያ ፈላስፋ እና የፖለቲካ ሳይንስ ምሁር አሌክሳንደር ዱጊን “የሩሲያ ጂኦፖሊቲካል የወደፊት ዕጣ ፈንታ” በተሰኘው መጽሐፋቸው ተቀርጾ ነበር ፣ እሱም ከጊዜ በኋላ ከፑቲን ጋር ቅርብ የሆነ ፈላስፋ ሆነ <ref>Пыхтин С.П. Русская национальная идея и современность // Русский строй. М., 1997.</ref> <ref>[https://xn--c1anggbdpdf.xn--p1ai/history/227574/ Александр Невский и его поворот на Восток]</ref>። [[ስዕል:Dzhokhar Dudayev (black background).jpg|thumb|180px|የቼቼኒያ የመጀመሪያ መሪ ዱዙክሃር ዱዳይቭ]] ይህ መጽሐፍ በሩሲያ ፌዴሬሽን ከፍተኛ ወታደራዊ የትምህርት ተቋማት ውስጥ የመማሪያ መጽሐፍ ሆኗል. በዚህ ሀሳብ በመመራት ሩሲያ በእኛ ጊዜ ከሌሎች ሀገራት ጋር በደርዘን የሚቆጠሩ ጦርነቶችን ጀምራለች ነገር ግን ትልቁ በ [[ቼቺኒያ]] እና [[ጆርጂያ]] ላይ የተደረጉ ጦርነቶች እና [[፳፻፲፬ የሩሶ-ዩክሬን ቀውስ|በዩክሬን ላይ የተደረገ ጦርነት]] በ 2022 የዘር ማጥፋት ባህሪያትን አግኝቷል <ref>[https://www.facenews.ua/news/2014/257992/ Идея «русского мира» не сможет ни возродить, ни продлить существование России - политбеженец из РФ]</ref> <ref>[https://www.5.ua/suspilstvo/poroshenko-maizhe-25-tysiachi-ukrainskykh-heroiv-viddaly-zhyttia-shchob-zvilnyty-donbas-vid-russkoho-myra-109908.html Порошенко: Майже 2,5 тисячі українських героїв віддали життя, щоб звільнити Донбас від "русского мира"]</ref>። የቼችኒያ የመጀመሪያው ፕሬዝዳንት ዞክሃር ዱዳይቭ የሩስያ አለም ለሰው ልጅ የጥላቻ ርዕዮተ ዓለምን እንደሚወክል አስታውቀዋል። እንዲሁም በ 2009 የ [[ብራይክስ]] ድርጅት ተፈጠረ፣ እሱም ለሩሲያ ታማኝ የሆኑ አገሮችን ያካትታል <ref>[https://jamestown.org/dudaev-sets-stage-for-russian-chechen-negotiations/ DUDAEV SETS STAGE FOR RUSSIAN-CHECHEN NEGOTIATIONS.]</ref> <ref>[https://armyinform.com.ua/2022/10/04/dzhohar-dudayevrusyzm-%E2%88%92-cze-osoblyva-forma-lyudynonenavysnyczkoyi-ideologiyi/ Джохар Дудаєв: «русизм − це особлива форма людиноненависницької ідеології»]</ref> <ref>[https://becid.eu/ru/facts/%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BB-%D0%BB%D0%B8-%D0%B4%D0%B6%D0%BE%D1%85%D0%B0%D1%80-%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C/ Говорил ли Джохар Дудаев: „Самая большая ошибка — это пренебречь украинцами“?]</ref>። == ርዕዮተ ዓለም == [[ስዕል:Opening of the monument to the Vladimir the Great (2016-11-04) 02.jpg|thumb|220px|የኪየቭ እና የኖቭጎሮድ ልዑል ቭላድሚር የመታሰቢያ ሐውልት። ፑቲን እ.ኤ.አ. በ 2016 በሞስኮ ውስጥ ይፋ አደረገ ። የመታሰቢያ ሐውልቱ ማዕከላዊ ጠቀሜታ ሩሲያ በዶንባስ ጦርነት ወቅት የዩክሬን ግዛት ለመያዝ ባላት ፍላጎት ላይ ነው]] የሩስያ ዓለም ርዕዮተ ዓለም በበርካታ ስልታዊ የታሪክ መዛባት እና ታሪካዊ አፈ ታሪኮች ላይ የተመሰረተ ነው፣ በዚህ እርዳታ የሩሲያ ግዛት ከንጉሠ ነገሥቱ ጊዜ ጀምሮ የራሱን ወንጀሎች ያጸደቀ ነው። በዘመናዊው [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] የተወረሱ እና ጥቅም ላይ የዋሉ ዋና አፈ ታሪኮች:- * 1. [[ኪየቫን ሩስ]] እና ሩሲያ አንድ ሀገር ናቸው <ref>[https://argumentua.com/stati/sovetskii-soyuz-ubila-lozh-ona-zhe-pokhoronit-i-rossiyu Советский Союз убила ложь. Она же похоронит и Россию]</ref> * 2. [[ዩክሬናውያን]] እና [[ሩሲያውያን]] አንድ ሰዎች ናቸው * 3. [[ዩክሬኖፎቢያ|"የዩክሬን ቋንቋ የለም"]] (ሩሲያ በዚህ ቋንቋ አጠቃቀም ላይ ስልታዊ ገደቦችን እውነታዎች ችላ ትላለች) * 4. ሞስኮ - ሦስተኛው ሮም (የጣሊያን ዋና ከተማ የሆነችው አንደኛ ሮም ወደቀች እና የሮማ ግዛት ፈራረሰች ፣ ሁለተኛ ሮም - ቁስጥንጥንያ በ [[ቱርክ|ኦቶማን ኢምፓየር]] ግፊት ወደቀች ፣ እና ሦስተኛው ሮም - ሞስኮ ዘላለማዊ ነው) * 5. የዩክሬን ብሔር የለም፣ የተፈጠረው በኦስትሪያ አጠቃላይ ሰራተኛ ነው <ref>[https://uinp.gov.ua/informaciyni-materialy/antymif/mif-pro-te-shcho-ukrayinsku-naciyu-vygadav-avstriyskyy-genshtab Міф про те, що українську націю вигадав Австрійський генштаб]</ref>። * 6. በ 2014 ከዩክሬን ጋር ጦርነት ከጀመረ በኋላ ፑቲን "ዩክሬን የተፈጠረው በሌኒን ነው" የሚለውን ተረት ወለ። እንደውም አገሪቱ [[የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት|በ1920 በሶቪየት ኅብረት ከተያዘች በኋላ]] በዩክሬን ውስጥ አገር ሳይሆን አሻንጉሊት መንግሥት ተፈጠረ <ref>[https://www.huri.harvard.edu/news/serhii-plokhii-casus-belli-did-lenin-create-modern-ukraine Serhii Plokhii: Casus Belli: Did Lenin Create Modern Ukraine?]</ref>። * 7. [[ታላቅ ሽብር|የስታሊን ጭቆናዎች ተረት ናቸው]]። * 8. [[ሆሎዶሞር]] በአለም ላይ አዎንታዊ ተጽእኖ ነበረው <ref>[https://www.holodomoreducation.org/news.php/news/4 International Recognition of the Holodomor]</ref> * 9. ኦፊሴላዊ የሩሲያ አሃዞች እ.ኤ.አ. በ 1939 የሞሎቶቭ-ሪበንትሮፕ ስምምነትን እውነታ ይክዳሉ ፣ ይህም እስከ 1941 ድረስ የዘለቀውን [[ናዚዝም|ናዚዎች]] ከዩኤስኤስአር ጋር ጥምረት መጀመሩን ያሳያል <ref>[https://web.archive.org/web/20190127035241/https://www.2000.ua/blogi/blogi_blogi/isterija-pobedy.htm Истерия Победы (обновлено)]</ref><ref>[https://www.currenttime.tv/a/russian-military-propaganda-may-9/32401667.html Как "никогда больше" превратилось в "можем повторить". Илья Колмановский – о "победобесии", военной пропаганде и парадах 9 мая]</ref> [[ስዕል:Novorossia.jpg|thumb|240px|የኖቮሮሲያ ካርታ, ሁልጊዜ የዩክሬን ኮሳኮች ንብረት የሆኑ እና ከሩሲያ ግዛት በኋላ በህገ-ወጥ መንገድ ከነሱ የተወሰዱ መሬቶች በእነሱ እርዳታ የኦቶማን ኢምፓየር በ [[1768-1774 የሩስያ-ቱርክ ጦርነት|1768-1774 ጦርነት]] አሸንፈዋል]] * 10. የሩስያ ገዥዎች - ዛር, የዩኤስኤስ አር አምባገነን ጆሴፍ ስታሊን እና ፑቲን - በምድር ላይ የእግዚአብሔር ትስጉት ናቸው * 11. የሩስያ ሥልጣኔ በመንፈሳዊ ያልሰለጠነውን ምዕራባዊ ክፍል ይቃወማል (የሩሲያ ሮማኖቭ ሥርወ መንግሥት መነሻው ጀርመናዊ መሆኑ የሚታወቅ ቢሆንም ችላ ይባላል) * 12. የሩሲያ ታሪክ አንድ ሺህ ዓመት ነው (በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን የሩሲያ ኢምፔሪያል ሳንሱር ከ [[ሄትማናቴ|ሄትማናቴ]] እና [[የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ]] በተወሰዱ ሰነዶች ላይ በመመሥረት እና በተሻሻለው ቅጽ "የሩሲያ ግዛት ታሪክ" በሚል አሳተመ <ref>[https://dgap.org/en/events/russkiy-mir-russian-world Russkiy Mir: "Russian World". DGAP (3 мая 2016). Дата обращения: 22 февраля 2023. Ар]</ref> <ref>[https://www.krug99.ba/doctrine-and-ideology-of-russian-world-in-bosnia-but-not-by-russia/ Doctrine and Ideology of “Russian World” in Bosnia, But Not by Russia]</ref> <ref>Oleksiy Bondarenko. ‘Russkij Mir', Between Diaspora and Public Diplomacy. Russia's Foothold in Central Asia // NUOVA SERIES. — 2016. — Т. 81, вып. 3.</ref>። * 13. [[ታራስ ሼቭቼንኮ]] የሩስያ ገጣሚ ነው። * 14. [[ዛፖሮዝሂያን ሲች|የዩክሬን ኮሳኮች]] ሩሲያኛ ነበሩ (ይህም በኒኮላይ ጎጎል ታራስ ቡልባ መጽሐፍ ውስጥ ተደግሟል ፣ በ 1842 በሩሲያ ኢምፔሪያል ሳንሱር የተዛባ) <ref>[https://www.stopfake.org/en/historical-myths-at-the-service-of-russian-propaganda/ Historical Myths at the Service of Russian Propaganda]</ref>። * 15. "ዩክሬን" የሚለው ስም የመጣው "የድንበር መሬቶች" ከሚለው ቃል ነው። * 16. ክራይሚያ እና [[ዶንባስ]] ሁሌም ሩሲያዊ ናቸው የሚለው አፈ ታሪክ። ይህ ምስራቃዊ የዩክሬን ግዛት ለዘመናት በዩክሬናውያን ይኖሩ ነበር እና በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ሩሲያ ወደ ሩሲያ ከመውሰዷ በፊት ክሬሚያ ታሪኳን የጀመረችው እንደ ጥንታዊ የግሪክ ቅኝ ግዛት ነበር <ref>[https://www.ar25.org/ru/article/15-mifov-rossiyskoy-istorii.html 15 мифов российской истории]</ref>። * 17. መላው የዩክሬን ደቡብ ምስራቅ [[ኖቮሮሲያ]] ነው <ref>[https://natoassociation.ca/the-myths-of-novorossiya-kremlin-reinvents-ukrainian-history-to-justify-invasion/ The Myths of Novorossiya: Kremlin Reinvents Ukrainian History to Justify Invasion]</ref> <ref>[https://www.mediavoice.ge/post/destroying-the-historical-fake-about-so-called-novorossiya Destroying the historical fake about so-called "Novorossiya"]</ref> <ref>[https://internews.ua/en/opportunity/revision Re-Vision of History: Russian Historical Propaganda and Ukraine]</ref>። * 18. የዩክሬን እና የቤላሩስ ከተሞች በሩሲያ ገዥዎች የተመሰረቱ ናቸው የሚለው አፈ ታሪክ ([[ክሮፒቭኒትስኪ]]፣ [[ኦዴሳ]]፣ [[ኬርሰን]]) <ref>[https://signaltoresist.com.ua/en/history-of-kherson/ So, Who Does Kherson Belong To? The Story of a City Russia Tried to Rewrite]</ref> <ref>[https://neweasterneurope.eu/2025/03/04/odesas-true-identity-countering-russian-propaganda-and-imperialist-myths/ Odesa’s true identity: countering Russian propaganda and imperialist myths]</ref> <ref>[https://uacrisis.org/en/the-myth-of-russian-donbas The Myth of “Russian Donbas”]</ref>። * 19. በ[[ካትይን]] የፖላንድ እስረኞች የተገደሉት በሶቪየት ልዩ አገልግሎት ሳይሆን በጀርመኖች ነው። * 20. [[የ 2014 የዩክሬን አብዮት]] ከዩኤስኤ ጋር በብሔርተኞች የተደራጀ ነበር [[ስዕል:Последнее предсмертное фото Дарьи Дугиной.jpg|thumb|230px|[[Z (የሩሲያ ወታደራዊ ምልክት)|የፑቲን የቅርብ አጋር እና የርዕዮተ ዓለም ተመራማሪ አሌክሳንደር ዱጂን። ከእሱ ቀጥሎ ሴት ልጁ ነች። እና ጓደኛዋ የፑቲን አገዛዝ እና የዩክሬን ወረራ ምልክት "Z" የሚል ቲሸርት ለብሳለች]]]] * 21. ሩሲያውያን "ልዩ የሆነ የጄኔቲክ ኮድ አላቸው, እና ይህ ከዋና ጥቅሞቻቸው አንዱ ነው" ("የፑቲን ቀጥታ መስመር ለሰዎች") * 22. አሜሪካ ሁል ጊዜ ሩሲያን ለማጥፋት ትፈልጋለች የሚለው አፈ ታሪክ። ፕሮፓጋንዳ በ 1920 ዎቹ መጀመሪያ ላይ የተከሰተውን ረሃብ ጨምሮ በታሪክ አምስት ጊዜ ሰብአዊ ርዳታ በመስጠት ሩሲያን ከረሃብ በመታደግ ረገድ ዩናይትድ ስቴትስ ንቁ ሚና መጫወቷን ታሪካዊ እውነታ ችላ ብሎታል (American Relief Administration, ARA) ። በተጨማሪም አጠቃላይ የዩኤስኤስአር ከባድ ኢንዱስትሪ የተገነባው ከዩናይትድ ስቴትስ በተጋበዙ ልዩ ባለሙያተኞች ቁጥጥር ስር ሲሆን በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ዩናይትድ ስቴትስ ለዩኤስኤስአር ከፍተኛ መጠን ያለው የጦር መሣሪያ በብድር-ሊዝ ሰጥታ ነበር። * 23. ዩክሬናውያን ስላቭስ አይደሉም የሚለው አፈ ታሪክ እና የዩክሬን ካፖርት የእስያ ዘላኖች ምልክት ነው <ref>[https://voxukraine.org/ru/fejk-gerbom-ukrayny-yavlyaetsya-hazarskyj-symvol#:~:text=%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D0%B5%20%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1%20%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%20%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC,%D0%B0%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BC%20%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F.&text=%D0%9C%D1%8B%20%D0%BD%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%BB%D0%B8%20%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%20%D0%B8%D1%85%20%D0%B7%D0%B0%20%D1%85%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E%20%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B3%D1%83.&text=%D0%9A%D0%B0%D0%BA%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D1%82%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%20%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%20%D0%9F%D1%80%D0%B8%D1%86%D0%B0%D0%BA,%D0%B7%D0%B0%D0%B8%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D1%85%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%20%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%20%D0%BD%D0%B5%D1%82 ФЕЙК: Гербом Украины является хазарский символ]</ref> <ref>{{Cite web |title=Дезинформация: Герб Украины на самом деле является хазарским родовым знаком, который ставился на скоте и имуществе |url=https://geofacts.ee/ru/2025/03/31/%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0-%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98-2/ |accessdate=2026-01-22 |archivedate=2025-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250526153555/https://geofacts.ee/ru/2025/03/31/%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0-%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98-2/ }}</ref> <ref>[https://petition.president.gov.ua/petition/116112 ПРОЗРЕНИЕ "свидомого" украинца: Украина - это РУСЬ, а ВСЕ украинцы - РУССКИЕ]</ref> <ref>[https://likbez.org.ua/ru/istoriya-ukrainyi-kratchayshiy-kurs/vi-vek-972-g VI век – 972 г. — Ликбез]</ref> <ref> Флоря Б. Н. Хазарская версия происхождения украинских казаков в «Летописи» Григория Грабянки // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2013. — № 3 (53). — С. 142.</ref>። * 24. የአሜሪካ ጦር ሰፈሮች በዩክሬን ግዛት ላይ ይገኛሉ የሚለው አፈ ታሪክ። የሩስያ ፕሮፓጋንዳ በ 2012 የአሜሪካ ጦር ሰፈር በሩሲያ ከንቲባ እና የኡሊያኖቭስክ ገዥ ፊት መከፈቱን ይክዳል (በማዕከላዊ ሩሲያ ውስጥ ያለ ከተማ)፣ ይህ ክስተት በጭብጨባ ተገናኝቷል <ref>[https://www.themoscowtimes.com/2012/03/14/lavrov-backs-nato-using-ulyanovsk-base-a13280 Lavrov Backs NATO Using Ulyanovsk Base]</ref>። * 25. በሩሲያ ውስጥ [[የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] እና [[የሉጋንስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] ገለልተኛ "የሕዝብ ሪፐብሊኮች" ነበሩ የሚል ተረት ተዘርግቷል. የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ በመፍጠራቸው፣ በመቆጣጠር ወይም በጦር መሣሪያቸው ውስጥ ምንም አይነት ተሳትፎን ይክዳል። የሩሲያ ባለስልጣናት በምስራቃዊ ዩክሬን ውስጥ በጦርነት ውስጥ የሩሲያ ወታደሮች ተሳትፎ እና በ "ሪፐብሊኮች" ውስጥ ከፍተኛ የመንግስት ቦታዎች በሩሲያ ዜጎች እና እንደ አሌክሳንደር ቦሮዳይ እና ኢጎር ጊርኪን ባሉ የጦር ወንጀለኞች መያዛቸውን ችላ ይላሉ <ref>[https://archive.khpg.org/en/1608809579 Ex-Donbas militant leader who wants Russia to seize most of Ukraine elected to Russian parliament]</ref> <ref>[https://rusaggression.gov.ua/en/hirkin-58f55c64ad3d301df5ec2e9e83d3d202.html Hirkin Ihor Vsevolodovychalias Igor Ivanovich Strelkov, "Strelok" (Gunner, Shooter, Rifleman)]</ref>። * 26. በሩሲያ ውስጥ ያሉ የዲሞክራሲ ኃይሎች ደጋፊዎች ሁሉ ሩሲያን ለማጥፋት የተላኩ ምዕራባውያን ወኪሎች ናቸው የሚል ተረት አለ። ይህ ፕሮፓጋንዳ የሁሉም የሩሲያ ባለስልጣኖች እና የጦር መሪዎች ልጆች በዩናይትድ ስቴትስ, በስፔን እና በፈረንሳይ የሚኖሩ መሆናቸውን ችላ ብሎታል. በተለይም የፑቲን የመጀመሪያ ሴት ልጅ ማሪያ ቮሮንትሶቫ እና ልጇ በኔዘርላንድ ሲኖሩ የሩሲያ መከላከያ ሚኒስትር ሰርጌ ሾጉ ልጅ በስፔን ይኖራሉ <ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/ondernemen/10537636/poetins-dochter-spekt-artsensalaris-met-miljoenen-uit-zorgkliniek-voor-vaders-vertrouwelingen Poetins dochter spekt artsensalaris met miljoenen uit ‘zorgkliniek’ voor vaders vertrouwelingen]</ref> [[ስዕል:Bucha main street, 2022-04-06 (0804).jpg|thumb|240px|በኪዬቭ ዳርቻ በቡቻ ከተማ ውስጥ ሙሉ በሙሉ የተወደመ የሩሲያ ወታደራዊ መሣሪያዎች አምድ፣ ጸደይ 2022]] * 27. የሩስያ ፌዴሬሽን የሩስያ የጦር ወንጀሎችን የሚያሳዩ ማስረጃዎች በሙሉ ሐሰት እና ሩሲያን ለማጣጣል ያለመ መሆኑን በይፋ አስታውቋል። ለምሳሌ፣ ፑቲን የቡቻ እልቂት የውሸት ዜና እንደሆነ እና የተገደሉት ዩክሬናውያን ተዋናዮች መሆናቸውን ተናግሯል <ref>[https://www.reuters.com/world/europe/putin-ally-says-bucha-killings-are-fake-propaganda-2022-04-05/ Kremlin says Bucha is 'monstrous forgery' aimed at smearing Russia]</ref> <ref>[https://voxukraine.org/en/fake-russian-military-is-not-involved-in-the-mass-killings-of-civilians-in-bucha FAKE: Russian military is not involved in the mass killings of civilians in Bucha]</ref> <ref>[https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1012479/putin-calls-reports-out-of-bucha-fake-in-first-public-comments-on https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1012479/putin-calls-reports-out-of-bucha-fake-in-first-public-comments-on]</ref>። የሩሲያ ዜጎች የሩስያ የጦር ወንጀሎችን አምነው ጦርነቱን እንዲያቆሙ በሚጠይቁ የማህበራዊ ሚዲያ ጽሁፎች በባለሥልጣናት ስደት እየደረሰባቸው ነው። [[የማሪፖል ከበባ|ለምሳሌ ጋዜጠኛ ማሪያ ፖኖማርንኮ በሩሲያ ውስጥ በቦምብ ጥቃቱ ወቅት በሺዎች የሚቆጠሩ የዩክሬን ሰላማዊ ዜጎች በተጠለሉበት በማሪዮፖል ድራማ ቲያትር ላይ የሩስያ የአየር ጥቃትን በመዘገቧ ታስራለች]] <ref>[https://memopzk.org/figurant/ponomarenko-mariya-nikolaevna/ Пономаренко Мария Николаевна]</ref>፣ የሞስኮ ጡረተኛ ሚካሂል ሲሞኖቭ ሩሲያ በማሪዮፖል ላይ ስላደረሰችው የቦምብ ጥቃት በሰጠው አስተያየት የሰባት አመት እስራት ተፈርዶበታል። በሺዎች የሚቆጠሩ ሌሎችም ተመሳሳይ እጣ ገጥሟቸዋል <ref>[https://memopzk.org/figurant/simonov-mihail/ Симонов Михаил Юрьевич]</ref> <ref>[https://memopzk.org/figurant/martynov-aleksandr/ Мартынов Александр Александрович]</ref> <ref>[https://memopzk.org/figurant/kamardin-artyom-yurevich/ Камардин Артём Юрьевич]</ref> <ref>[https://memopzk.org/figurant/turbin-arsenij/ Турбин Арсений]</ref>። እንደ አሌክሲ ሚልቻኮቭ ያሉ ኒዮ ናዚዎች በሩሲያ ጦር ውስጥ መኖራቸው እና የሩሲያ ምሁራን ዩክሬናውያንን እንዲያጠፉ የሚጠይቁ ጥሪዎች ለፑቲን አገዛዝ ባላቸው ታማኝነት ችላ ተብለዋል። እነዚህ ወንጀሎች በተፈፀሙበት ጊዜ [[ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?]] የሚለው ጽሑፍ በሩሲያ ዋና የዜና ወኪል ታትሟል <ref>[https://expresso.pt/guerra-ucrania/2022-07-20-Nacionalistas-e-imperialistas-da-extrema-direita-a-historia-dos-neonazis-russos-que-alegam-desnazificacao-para-combaterem-na-Ucrania-1036a3db Nacionalistas e imperialistas da extrema-direita: a história dos neonazis russos que alegam "desnazificação" para combaterem na Ucrânia]</ref> * 28. የዩኤስ መዝሙር የተመሠረተው በሩሲያ ባሕላዊ ዜማ ላይ ነው የሚለው አፈ ታሪክ <ref>[https://travelask.ru/blog/posts/17450-gimn-ssha-i-russkaya-narodnaya-pesnya-kto-u-kogo-ukral-melod Гимн США и русская народная песня: кто у кого украл мелодию]</ref>። == የዘር ማጥፋት ጥሪ == [[ስዕል:Защитим Волгу-Матушку!.jpg|thumb|180px|በቮልጎግራድ ውስጥ የእናት ሀገር ሐውልት]] [[ስዕል:Vladislav Surkov 7 May 2013.jpeg|thumb|180px|ከዘመናዊ ርዕዮተ ዓለም አንዱ የሆነው ቭላዲላቭ ሰርኮቭ። ከፑቲን ጋር ቅርበት ያላቸው ፖለቲከኛ፣ እ.ኤ.አ. በ2014 ሩሲያ በምስራቅ ዩክሬን ላይ የፈፀመችውን ወረራ መርታለች]] የዚህ ርዕዮተ ዓለም አጠቃቀም በጣም አስደናቂ ከሆኑት ምሳሌዎች አንዱ [[ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?]] የሚለው መጣጥፍ ነው። == አስደሳች እውነታዎች == [[ስዕል:Tadeusz Kosciuszko (77509109).jpg|thumb|180px|በ 1863-1864 በሩስያ ኢምፓየር ላይ የተነሳው አመጽ መሪ የሆነው ታዴየስ ኮስሲየስኮ የዩክሬን እና የቤላሩስ ብሄራዊ ጀግና]] [[ስዕል:Kruty memorial.jpg|thumb|240px|የዩክሬን ብሔራዊ ምልክቶች - የሩሲያ መስፋፋት የመቋቋም ምልክቶች አንዱ ፣ በ 1918 የክሩቲ ጦርነት የመታሰቢያ ሐውልት]] የዚህ ሃሳብ ትግበራ ቀደም ሲል በሩሲያ የተጨፈጨፉ ሀገራት ተሳትፎ የማይቻል በመሆኑ የደጋፊዎቿ ዋነኛ ጠላቶች የእነዚህን ሀገራት ነፃነት የሚደግፉ ናቸው። ለምሳሌ የዩክሬን ነፃነት ደጋፊዎች በተለያዩ ዘመናት በመሪያቸው ስም ይጠሩ ነበር። በ 18 ኛው እና በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ኦፊሴላዊ ፕሮፓጋንዳ ለኢቫን ማዜፓ ክብር ሲሉ "የማዜፓ ሠራዊት" ብለው ጠርቷቸዋል። በሶቪየት ኃያል የመጀመሪያዎቹ አስርት ዓመታት ውስጥ የሶቪየት ፕሮፓጋንዳ ለዩክሬን ነፃነት የሚታገሉትን ሁሉ የፔትሊራ ጦር ፣ ለ [[የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ]] ሲሞን ፔትሊዩራ መሪ ክብር እና ከ 1950 ዎቹ እስከ ዛሬ የባንዴራ ጦር ለስቴፓን ባንዴራ ክብር ሲል ጠርቷል (በሩሲያኛ мазепинцы, петлюровцы, бандеровцы)። በቤላሩስ ውስጥ የአምባገነኑ አሌክሳንደር ሉካሼንኮ አገዛዝ ተቃዋሚዎች "ዝማጋሪ" (በቤላሩስኛ змагары) ይባላሉ። == ትችት == [[ስዕል:Патриарший собор во имя Воскресения Христова (июнь 2022).jpg|thumb|180px|ከዩክሬን ወረራ በፊት የተከፈተው የሩስያ ጦር ኃይሎች ዋና ካቴድራል የሩሲያ ኢምፔሪያሊዝም እና የሶቪየት አምባገነንነት ትሩፋትን ያሳያል]] የሩሲያውያን የፑቲን ተቃዋሚዎች እንደ ድርጅት የራሺያን ማህበረሰቦች በአለም አቀፍ ደረጃ አንድ ለማድረግ የተቀሰቀሰውን "የሩሲያ አለም" ሀሳብን ክፉኛ ተችተውታል፣ ይልቁንም በራሺያውያን መካከል በሌሎች ህዝቦች ላይ ጥላቻን ለመፍጠር እና ጦርነትን ለመቀስቀስ መሳሪያ ሆኗል <ref>[https://dron.media/horoshie-russkie-horoshie-li-oni-vzglyad-iz-kieva/ Хорошие русские. Хорошие ли они? Взгляд из Киева]</ref> {{ጥቅስ|የሩሲያ ዓለም ምንድን ነው? ሩሲያኛ የሚነገርበት ወይም የሩስያ ባህል የሚደነቅባቸው ቦታዎች ብቻ ሳይሆን የሩሲያ የጦር መሳሪያዎች የሚፈሩባቸው ቦታዎችም ጭምር ነው። ይህ ደግሞ የሩሲያ ዓለም ነው|ቭላዲላቭ ሰርኮቭ, የሩሲያ መንግሥት ባለሥልጣን|right}} == የተፅዕኖ ዞን == [[ስዕል:United Russia Congress (2011-11-27) 09.jpg|thumb|240px|ፑቲን ሩሲያ በዩክሬን ላይ የጀመረችውን ወረራ በመደገፍ ኮንሰርት አዘጋጅቷል]] [[ስዕል:RussiansinBangui.png|thumb|240px|በአፍሪካ ውስጥ የሩሲያ ወታደራዊ]] [[ስዕል:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 11.jpg|thumb|240px|የሩሲያ ወታደራዊ መሳሪያዎች ከ Z ምልክት ጋር]] ይህ ርዕዮተ ዓለም እና ፕሮፓጋንዳ በአጠቃላይ በሁሉም የዓለም ሀገሮች ላይ ያነጣጠረ ነው, ነገር ግን በተለይ [[የነፃ ግዛቶች ኮመንዌልዝ|የቀድሞው የሩሲያ ግዛት እና የዩኤስኤስ አር ቅኝ ግዛቶች]] ላይ ነው። የራሺያ መንግስት በነዚህ ሀገራት ላይ የሚፈጽመውን ወንጀል ወደ ጎን በመተው "የሩሲያ ታሪካዊ መሬቶችን በመመለስ" "የሩሲያ ቋንቋ ተናጋሪዎችን በመጠበቅ" ወዘተ የሌሎች ሀገራትን ግዛቶች መያዙን ያጸድቃል። በብዙ አገሮች ይህ ርዕዮተ ዓለም ለብሔራዊ ደኅንነት አስጊ ሆኖ የተከለከለ ነው <ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/3005-20#Text Про засудження та заборону пропаганди російської імперської політики в Україні і деколонізацію топонімії]</ref>። {{ጥቅስ|ፑቲንን እንደ ዋና እና ብቸኛው ክፋት የሚመለከት ማንኛውም ሰው "በታሪክ ውስጥ የአንድ የተወሰነ ግለሰብ ሚና" በሚለው የተሳሳተ አስተሳሰብ ይመራል። እሱ ሌላ የሩሲያ ግዛት አሻንጉሊት ነው። በ300 ዓመታት የማይለወጡ ወጎች ይመራል። የፑቲን አገዛዝ ምንም ዓይነት ዋና ገፅታዎችም ሆነ የራሱ የግል ቅዠቶች አልያዘም። እሱ በቀላሉ የሩሲያ ንጉሠ ነገሥት አስተዳደር ደንቦችን በትጋት ይከተላል። ሁሉም የፑቲን ድርጊቶች ባለፉት መቶ ዘመናት ሲተገበር የቆየው የሩሲያ የውጭ ፖሊሲ ቀጥተኛ ሎጂካዊ ቀጣይ ናቸው|አሌክሳንደር ኔቭዞሮቭ፣ ሩሲያዊ ጸሐፊ, ጋዜጠኛ እና የህዝብ ታዋቂ|right}} ይህ ርዕዮተ ዓለም በአፍሪካ አገሮች እንደ ሩሲያ ቱዴይ እና ስፑትኒክ ባሉ የሩስያ ሚዲያዎች በንቃት የሚስፋፋ ሲሆን ዓላማውም ሩሲያ በድሆች እና ተጋላጭ አገሮች ላይ ያላትን ተጽእኖ ለማጠናከር እና ለዩክሬን ጦርነት የአፍሪካ ቅጥረኞችን ለመመልመል ነው <ref>[https://afrinz.ru/2025/04/konecz-neokolonializma-russkij-mir-vmesto-fransafriki/ Конец неоколониализма: Русский мир вместо Франсафрики]</ref>። ከ 2022 ጀምሮ አፍሪካውያን ቅጥረኞች በ [[የሩሲያ ፌዴሬሽን የጦር ኃይሎች|የሩሲያ ጦር]] ውስጥ በንቃት ተቀጥረው ነበር እናም ብዙውን ጊዜ እንደ ግል እና በ "ስጋ ጥቃቶች" ምክንያት በዩክሬን ላይ በተደረገው ጦርነት ይሞታሉ <ref>[https://russkiymir.ru/news/329555/ «Русский мир» запустил вещание в Африке]</ref>። == በስነ-ጽሁፍ == [[ስዕል:Пам'ятник чекістам у Кропивницькому.jpg|thumb|220px|በሶቪየት የግዛት ዘመን ለቀይ ሽብር እና ለፖለቲካ ጭቆና ተጠያቂ ለሆኑት የሶቪየት ሚስጥራዊ አገልግሎቶች የመታሰቢያ ሐውልት በዩክሬን ከተማ [[ክሮፒቭኒትስኪ]] ቆመ። ሃውልቱ ሊፈርስ የታቀደው ሩሲያ በዩክሬን ወረራ ወቅት በዩክሬናውያን ላይ በፈፀመችው ወንጀል ሲሆን ይህም በብዙ መልኩ በሶቭየት ህብረት የተፈፀመውን ይመስላል]] እ.ኤ.አ. በ 1922 ሩሲያዊ ጸሐፊ ማክስም ጎርኪ በሶቪየት ኅብረት እና በሩሲያ ውስጥ የተከለከለውን "በሩሲያ ገበሬዎች" (በሩሲያኛ О русском крестьянстве) አንድ ድርሰት አሳተመ <ref>[https://ru.m.wikisource.org/wiki/О_русском_крестьянстве_(Горький) О русском крестьянстве (Горький)]</ref>። == ሚምስ == በኤፕሪል 4፣ 2022፣ ከሩሲያ የመጣ አስደንጋጭ ቪዲዮ በመስመር ላይ ተሰራጨ። በዩክሬን ጦርነት ውስጥ መግባት አለብኝ በማለት የሩስያን ፕሮፓጋንዳ አይቶ አንድ የሥነ አእምሮ ችግር ያለበት ሰው በዘፈቀደ የመኪናውን ሾፌር መስኮት ሲሰብረው ያሳያል (በሩሲያኛ "Ты нахера мне стекло разбил ?") <ref>[https://m.vk.com/video-83304459_456239278 Мужик, а ты нахера мне стекло разбил (текст)]</ref>። == ይህ አይዲዮሎጂ በኢትዮጵያ == [[ስዕል:Leaders and representatives of BRICS member states attending dinner on the sidelines of the 14th BRICS Summit (2024).jpg|thumb|250px|የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር እና የብልጽግና ፓርቲ መሪ አብይ አህመድ በብሪክስ የመሪዎች ጉባኤ ላይ ከፑቲን ጎን ተቀምጠዋል]] ይህ ርዕዮተ ዓለም የሩስያን ዘመናዊ የሀገር ውስጥ እና የውጭ ፖሊሲን በመቅረጽ ወደ ፑቲን አምባገነንነት እንዲመራ ያደረገ ሲሆን [[የብልጽግና ፓርቲ|በኢትዮጵያ ገዥው ፓርቲ - ብልፅግና ፓርቲ]] የሚደገፍ ነው <ref>[https://www.ena.et/web/eng/w/eng_7401852 Prime Minister Abiy Holds Talks with Russian President Putin]</ref>። == ሲኒማ ውስጥ == * ሩሲያ በዩክሬን ላይ የፈፀመችውን ወንጀል በተመለከተ በፑቲን ተቃዋሚዎች የተደራጀ ትልቅ ምርመራ <ref>[https://navalny.com/p/6579/ Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> * [[ዶንባስ (የዶክ ፊልም)]] <ref>[https://m.ok.ru/video/1462458059462 Donbass (2018) a film directed by Sergei Loznitsa with Valeriu Andriuta, Evgeny Chistyakov, Georgi Deliyev, Vadim Dubovsky]</ref> * [[የፑቲኒዝም አናቶሚ (ዘጋቢ ፊልም)]] == በተጨማሪም ተመልከት == * [[ኖቮሮሲያ]] * [[ታላቅ ሽብር]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] * [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች]] * [[የኢትዮጵያ እና የሩሲያ ግንኙነት]] == አገናኞች == rowdg2a4m0ywcwset73r6i3t4lhq5l8 391254 391243 2026-03-28T21:15:15Z ~2026-19477-25 57844 /* ርዕዮተ ዓለም */ 391254 wikitext text/x-wiki '''የሩሲያዊ ዓለም''' (በሩሲያኛ '''Русский мир''') [[በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች|ሩሲያ በአጎራባች አገሮች ላይ የከፈተቻቸውን በርካታ ጦርነቶች]] ለማስረዳት መሠረት ሆኖ በሩሲያ ፌዴሬሽን አመራር የተደገፈ የሩሲያ ኢምፔሪያል ጂኦፖለቲካል-አይዲዮሎጂ ትምህርት። [[ፑቲኒዝም|የፑቲን አገዛዝ አጠቃላይ ርዕዮተ ዓለም የተመሰረተው በዚህ ጽንሰ-ሐሳብ ላይ ነው]] <ref>Mark Smith. Pax Russica: Russiaś Monroe Doctrine. 1993</ref> <ref>Бойко Алла. Образ «русского мира» в інформаційному просторі України / Журналістика: наук. зб. / за ред. Н. Сидоренко. — К.: Інститут журналістики КНУ імені Тараса Шевченка, 2016. — Вип. 15 (40) — 232 с</ref>። [[ስዕል:Russian World.jpg|thumb|250px|በሞስኮ ለሚኒ እና ፖዝሃርስኪ ​​የመታሰቢያ ሐውልት]] [[ስዕል:Soviet empire 1960.png|thumb|250px|በሩሲያ ኢምፓየር ታሪክ ውስጥ ትልቁ የግዛት መስፋፋት እና በኋላም የዩኤስኤስአርኤስ የተከሰተው ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ በምስራቅ አውሮፓ ሀገራት ወታደራዊ ወረራ ምክንያት ነው]] [[ስዕል:Russian pro-war flag (alternate).png|thumb|250px|ይህ ምልክት እ.ኤ.አ. በ 2022 የታየ እና የዚህ ርዕዮተ ዓለም በጣም ዝነኛ ምልክት ፣ እንዲሁም የሩሲያ የዩክሬን ወረራ ዋና ምልክት እና የቭላድሚር ፑቲን አገዛዝ ምልክት ነው ፣ [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች|በዓለም ዙሪያ በበርካታ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች ጥፋተኛ]] ፣ ለዚህም ምልክቶቹ በብዙ አገሮች ውስጥ ጥቅም ላይ እንዳይውሉ ተደርገዋል]] == ታሪክ == ሩሲያውያን በ 9 ኛው ክፍለ ዘመን በምዕራባዊ ዘመናዊው ሩሲያ የሰፈሩ [[ስላቮች|የምስራቃዊ ስላቭስ]] የተወለዱ ህዝቦች እና የፊንላንድ-ኡሪክ ጎሳዎች ከአዲሶቹ ጋር የተዋሃዱ ናቸው <ref>Пособие по истории Отечества для поступающих в вузы. 2-е изд.: Учеб. пособие. / Ред. коллегия: Орлов А. С., Полунов А. Ю., Шестова Т. Л., Щетинов Ю. А.— М.: Простор, 2004.— С. 68.</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20160927043735/https://thequestion.ru/questions/23099/pochemu-rf-prisvaivaet-sebe-istoriyu-kievskoi-rusi Почему РФ присваивает себе историю Киевской Руси?]</ref>። በመካከለኛው ዘመን መገባደጃ ላይ፣ አሁን ሩሲያ በምትባለው አገር ውስጥ ሁለት ትላልቅ ከተሞች ነበሩ፡- የዲሞክራቲክ ኖቭጎሮድ ሪፐብሊክ ማዕከል የሆነው ቬሊኪ ኖቭጎሮድ እና አምባገነናዊት ሞስኮ፣ አምባገነናዊ አገዛዝ እና የ ንጉስ ፍፁም ኃይል ያለው። ሞስኮ ኖቭጎሮድን ያለማቋረጥ ታጠቃለች እና በመጨረሻም በ 1478 ብቻ ድል አደረገች። ዘመናዊው የሩሲያ ህዝብ በ 15 ኛው -16 ኛው ክፍለ ዘመን ውስጥ [[ወርቃማው ሆርዴ|ወርቃማው ሆርዴ]] ከወደቀ በኋላ በሞስኮ ርዕሰ መስተዳደር ውስጥ ተመሠረተ <ref>канд. філос. наук Ковтун Ю. В. ОПОЗИЦІЯ «РОСІЯ — ЗАХІД» В РОСІЙСЬКІЙ ФІЛОСОФСЬКІЙ ДУМЦІ ХІХ СТОЛІТТЯ / «Дні науки філософського факультету — 2016», Міжн. наук. конф. (2016; Київ). Міжнародна наукова конференція «Дні науки філософського факультету — 2016», 20-21 квіт. 2016 р.: [матеріали доповідей та виступів] / редкол.: А. Є. Конверський [та ін.]. — К.: Видавничо-поліграфічний центр «Київський університет», 2016. — Ч. 1. — 231 с.</ref>። ከ 15 ኛው እስከ 19 ኛው ክፍለ ዘመን አብዛኛው ሩሲያውያን ትውልዳቸውን በራሳቸው ገዢዎች በባርነት ያሳልፋሉ, ይህም በአብዛኛው አኗኗራቸውን ቀርጿል። ሰራዊቱ አለምን ለማየት እና ከመንደራቸው ባሻገር ያሉ ቦታዎችን ለመጎብኘት ብቸኛው መንገድ ነበር <ref>Ключевский В. О. Происхождение крепостного права в России / В. Ключевский. — СПб., 1885.</ref>። ከ 18 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ፣ በ “የሩሲያ ግዛት” ዓመታት ፣ የሩሲያውያን ልዩ ሥልጣኔያዊ ተልዕኮ ሀሳቦች ተነሱ ፣ ይህም በአውሮፓ መንግስታት ላይ ብዙ ጦርነቶችን ያረጋግጣል። [[የሩሲያዊነት|ሩሲፊኬሽን የተካሄደው በተያዙት አገሮች ውስጥ ነው]] <ref>Иоанн (Снычев), митрополит. Русский узел: статьи, беседы, обращения. – СПБ., 2000. – С. 10-11</ref>። [[ስዕል:Sormovo-Lenin-monument-0305.jpg|thumb|230px|የዩኤስኤስ አር ካፖርት የሶቪየት አምባገነንነት ምልክት ሆኖ ብዙውን ጊዜ በድህረ-ሶቪየት አገሮች ውስጥ ባሉ የአስተዳደር ሕንፃዎች ላይ ይገኛል]] [[ስዕል:Three bogatyrs (Vasnetsov) 02 by shakko.jpg|thumb|250px|ሥዕሉ "ሦስት ጀግኖች" በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን የተፈጠረ እና በመካከለኛው ዘመን "ከሮስቶቭ, ሙሮቭ እና ሞስኮ ከተሞች ሦስት የሩሲያ ጀግኖች" ለሚለው አፈ ታሪክ ተወስኗል። እንደ እውነቱ ከሆነ ሁሉም የመጡት አሁን ዩክሬን ከሆነው የኪዬቭ ግዛት ነው]] [[ስዕል:Ilya Repin - Barge Haulers on the Volga - Google Art Project.jpg|thumb|250px|እስከ 1861 ድረስ ሰርፍስ በሩሲያ ማህበረሰብ ውስጥ ትልቁ ማህበራዊ ቡድን ነበር።]] [[ስዕል:Selected works of Joseph Stalin.jpg|thumb|250px|የስታሊን መጽሐፍት]] [[ስዕል:Monument to Lenin near Volgogradneftemash.jpg|thumb|220px|የሌኒን የመታሰቢያ ሐውልት]] በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ፣ በመንግስት ትእዛዝ ፣ የሩሲያ ኢምፓየር በንጉሠ ነገሥት ሳንሱር የመጀመሪያዎቹ የመካከለኛው ዘመን ሰነዶች ከጠፉ በኋላ በተከሰቱት የተዛቡ እና የተዛቡ ታሪካዊ ምንጮች ላይ በመመርኮዝ ለሩሲያ የመካከለኛው ዘመን ታሪክ የተሰጡ ሥዕሎችን በንቃት መፍጠር ጀመረ <ref>[https://yablor.ru/blogs/drevnyuyu-russkuyu-kulturu-pridumal/6873439 "ДРЕВНЮЮ" РУССКУЮ КУЛЬТУРУ ПРИДУМАЛИ В 19 ВЕКЕ]</ref>። በሳንሱር ለሩሲያ ታሪክ የተነገረለት የኪዬቭ የሶስቱ ጀግኖች ጥንታዊ የዩክሬን አፈ ታሪክ ልዩ ታዋቂነትን አግኝቷል። እንደ እውነቱ ከሆነ ሁሉም የመጡት አሁን ዩክሬን ከሆነው የኪዬቭ ግዛት ነው። አሌዮሻ ፖፖቪች ከፒሪያቲን ከተማ ነበር፣ የኪቫን ልዑልን አገልግሏል፣ እና በካልካ ወንዝ (በአሁኑ ዶንባስ በሚባለው አካባቢ) ዘላኖች ላይ በመዋጋት ሞተ። ጀግናው ዶብሪንያ በምእራብ ዩክሬን ኒዝኪኒቺ ከሚባል መንደር የመጣ ሲሆን በ988 ኪየቭን ያጠመቀው የታላቁ ቭላድሚር አጎት ነበር። እና ኢሊያ ሙሮሜትስ ከኪየቭ 100 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ከምትገኘው የሙሮቭስክ ከተማ ነበር <ref>[http://chas-time.com.ua/liudyna/zvidki-rodom-ruski-bogatiri.html Звідки родом руські богатирі?]</ref>። በ [[ስታሊኒዝም|የሶቪየት አምባገነን አገዛዝ]] አመታት ውስጥ ይህ ሃሳብ በህዝቦች ወዳጅነት መፈክር ሽፋን ተደብቆ ነበር። ከዚህም በላይ በሶቪየት አምባገነንነት ጊዜ አሌክሳንደር ኔቪስኪ ከስዊድናውያን ጋር ባደረገው ጦርነት ውጤቱ የተጋነነ ነበር, እና በ 1240 የምስራቅ ስላቪክ ርእሰ መስተዳድሮችን የወረረው የካን ባቱ የማደጎ ልጅ መሆኑ ችላ ተብሏል, እናም የአሌክሳንደር ኔቪስኪ ልጅ ለአባቱ ታማኝ አገልግሎት ሆርዴ የመጀመሪያውን [[ሞስኮ|የሞስኮ]] ልዑል ሆነ <ref>Beissinger, Mark R. 2006 «Soviet Empire as 'Family Resemblance,'» Slavic Review, 65 (2) 294–303; Dave, Bhavna. 2007 Kazakhstan: Ethnicity, language and power. Abingdon, New York: Routledge.</ref>። ነገር ግን ዋናዎቹ ባህሪያት ተጠብቀው ነበር - አምባገነንነት, ሩሲያን ማግለል እና ከዓለም የተቆጣጠራቸው አገሮች እና ጥብቅ ሳንሱር። በዘመናዊው ቅርፅ ፣የሩሲያ ዓለም ሀሳብ እ.ኤ.አ. በ 1997 በሩሲያ ፈላስፋ እና የፖለቲካ ሳይንስ ምሁር አሌክሳንደር ዱጊን “የሩሲያ ጂኦፖሊቲካል የወደፊት ዕጣ ፈንታ” በተሰኘው መጽሐፋቸው ተቀርጾ ነበር ፣ እሱም ከጊዜ በኋላ ከፑቲን ጋር ቅርብ የሆነ ፈላስፋ ሆነ <ref>Пыхтин С.П. Русская национальная идея и современность // Русский строй. М., 1997.</ref> <ref>[https://xn--c1anggbdpdf.xn--p1ai/history/227574/ Александр Невский и его поворот на Восток]</ref>። [[ስዕል:Dzhokhar Dudayev (black background).jpg|thumb|180px|የቼቼኒያ የመጀመሪያ መሪ ዱዙክሃር ዱዳይቭ]] ይህ መጽሐፍ በሩሲያ ፌዴሬሽን ከፍተኛ ወታደራዊ የትምህርት ተቋማት ውስጥ የመማሪያ መጽሐፍ ሆኗል. በዚህ ሀሳብ በመመራት ሩሲያ በእኛ ጊዜ ከሌሎች ሀገራት ጋር በደርዘን የሚቆጠሩ ጦርነቶችን ጀምራለች ነገር ግን ትልቁ በ [[ቼቺኒያ]] እና [[ጆርጂያ]] ላይ የተደረጉ ጦርነቶች እና [[፳፻፲፬ የሩሶ-ዩክሬን ቀውስ|በዩክሬን ላይ የተደረገ ጦርነት]] በ 2022 የዘር ማጥፋት ባህሪያትን አግኝቷል <ref>[https://www.facenews.ua/news/2014/257992/ Идея «русского мира» не сможет ни возродить, ни продлить существование России - политбеженец из РФ]</ref> <ref>[https://www.5.ua/suspilstvo/poroshenko-maizhe-25-tysiachi-ukrainskykh-heroiv-viddaly-zhyttia-shchob-zvilnyty-donbas-vid-russkoho-myra-109908.html Порошенко: Майже 2,5 тисячі українських героїв віддали життя, щоб звільнити Донбас від "русского мира"]</ref>። የቼችኒያ የመጀመሪያው ፕሬዝዳንት ዞክሃር ዱዳይቭ የሩስያ አለም ለሰው ልጅ የጥላቻ ርዕዮተ ዓለምን እንደሚወክል አስታውቀዋል። እንዲሁም በ 2009 የ [[ብራይክስ]] ድርጅት ተፈጠረ፣ እሱም ለሩሲያ ታማኝ የሆኑ አገሮችን ያካትታል <ref>[https://jamestown.org/dudaev-sets-stage-for-russian-chechen-negotiations/ DUDAEV SETS STAGE FOR RUSSIAN-CHECHEN NEGOTIATIONS.]</ref> <ref>[https://armyinform.com.ua/2022/10/04/dzhohar-dudayevrusyzm-%E2%88%92-cze-osoblyva-forma-lyudynonenavysnyczkoyi-ideologiyi/ Джохар Дудаєв: «русизм − це особлива форма людиноненависницької ідеології»]</ref> <ref>[https://becid.eu/ru/facts/%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BB-%D0%BB%D0%B8-%D0%B4%D0%B6%D0%BE%D1%85%D0%B0%D1%80-%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C/ Говорил ли Джохар Дудаев: „Самая большая ошибка — это пренебречь украинцами“?]</ref>። == ርዕዮተ ዓለም == [[ስዕል:Opening of the monument to the Vladimir the Great (2016-11-04) 02.jpg|thumb|220px|የኪየቭ እና የኖቭጎሮድ ልዑል ቭላድሚር የመታሰቢያ ሐውልት። ፑቲን እ.ኤ.አ. በ 2016 በሞስኮ ውስጥ ይፋ አደረገ ። የመታሰቢያ ሐውልቱ ማዕከላዊ ጠቀሜታ ሩሲያ በዶንባስ ጦርነት ወቅት የዩክሬን ግዛት ለመያዝ ባላት ፍላጎት ላይ ነው]] የሩስያ ዓለም ርዕዮተ ዓለም በበርካታ ስልታዊ የታሪክ መዛባት እና ታሪካዊ አፈ ታሪኮች ላይ የተመሰረተ ነው፣ በዚህ እርዳታ የሩሲያ ግዛት ከንጉሠ ነገሥቱ ጊዜ ጀምሮ የራሱን ወንጀሎች ያጸደቀ ነው። በዘመናዊው [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] የተወረሱ እና ጥቅም ላይ የዋሉ ዋና አፈ ታሪኮች:- * 1. [[ኪየቫን ሩስ]] እና ሩሲያ አንድ ሀገር ናቸው <ref>[https://argumentua.com/stati/sovetskii-soyuz-ubila-lozh-ona-zhe-pokhoronit-i-rossiyu Советский Союз убила ложь. Она же похоронит и Россию]</ref> * 2. [[ዩክሬናውያን]] እና [[ሩሲያውያን]] አንድ ሰዎች ናቸው * 3. [[ዩክሬኖፎቢያ|"የዩክሬን ቋንቋ የለም"]] (ሩሲያ በዚህ ቋንቋ አጠቃቀም ላይ ስልታዊ ገደቦችን እውነታዎች ችላ ትላለች) * 4. ሞስኮ - ሦስተኛው ሮም (የጣሊያን ዋና ከተማ የሆነችው አንደኛ ሮም ወደቀች እና የሮማ ግዛት ፈራረሰች ፣ ሁለተኛ ሮም - ቁስጥንጥንያ በ [[ቱርክ|ኦቶማን ኢምፓየር]] ግፊት ወደቀች ፣ እና ሦስተኛው ሮም - ሞስኮ ዘላለማዊ ነው) * 5. የዩክሬን ብሔር የለም፣ የተፈጠረው በኦስትሪያ አጠቃላይ ሰራተኛ ነው <ref>[https://uinp.gov.ua/informaciyni-materialy/antymif/mif-pro-te-shcho-ukrayinsku-naciyu-vygadav-avstriyskyy-genshtab Міф про те, що українську націю вигадав Австрійський генштаб]</ref>። * 6. በ 2014 ከዩክሬን ጋር ጦርነት ከጀመረ በኋላ ፑቲን "ዩክሬን የተፈጠረው በሌኒን ነው" የሚለውን ተረት ወለ። እንደውም አገሪቱ [[የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት|በ1920 በሶቪየት ኅብረት ከተያዘች በኋላ]] በዩክሬን ውስጥ አገር ሳይሆን አሻንጉሊት መንግሥት ተፈጠረ <ref>[https://www.huri.harvard.edu/news/serhii-plokhii-casus-belli-did-lenin-create-modern-ukraine Serhii Plokhii: Casus Belli: Did Lenin Create Modern Ukraine?]</ref>። * 7. [[ታላቅ ሽብር|የስታሊን ጭቆናዎች ተረት ናቸው]]። * 8. [[ሆሎዶሞር]] በአለም ላይ አዎንታዊ ተጽእኖ ነበረው <ref>[https://www.holodomoreducation.org/news.php/news/4 International Recognition of the Holodomor]</ref> * 9. ኦፊሴላዊ የሩሲያ አሃዞች እ.ኤ.አ. በ 1939 የሞሎቶቭ-ሪበንትሮፕ ስምምነትን እውነታ ይክዳሉ ፣ ይህም እስከ 1941 ድረስ የዘለቀውን [[ናዚዝም|ናዚዎች]] ከዩኤስኤስአር ጋር ጥምረት መጀመሩን ያሳያል <ref>[https://web.archive.org/web/20190127035241/https://www.2000.ua/blogi/blogi_blogi/isterija-pobedy.htm Истерия Победы (обновлено)]</ref><ref>[https://www.currenttime.tv/a/russian-military-propaganda-may-9/32401667.html Как "никогда больше" превратилось в "можем повторить". Илья Колмановский – о "победобесии", военной пропаганде и парадах 9 мая]</ref> [[ስዕል:Novorossia.jpg|thumb|240px|የኖቮሮሲያ ካርታ, ሁልጊዜ የዩክሬን ኮሳኮች ንብረት የሆኑ እና ከሩሲያ ግዛት በኋላ በህገ-ወጥ መንገድ ከነሱ የተወሰዱ መሬቶች በእነሱ እርዳታ የኦቶማን ኢምፓየር በ [[1768-1774 የሩስያ-ቱርክ ጦርነት|1768-1774 ጦርነት]] አሸንፈዋል]] * 10. የሩስያ ገዥዎች - ዛር, የዩኤስኤስ አር አምባገነን ጆሴፍ ስታሊን እና ፑቲን - በምድር ላይ የእግዚአብሔር ትስጉት ናቸው * 11. የሩስያ ሥልጣኔ በመንፈሳዊ ያልሰለጠነውን ምዕራባዊ ክፍል ይቃወማል (የሩሲያ ሮማኖቭ ሥርወ መንግሥት መነሻው ጀርመናዊ መሆኑ የሚታወቅ ቢሆንም ችላ ይባላል) * 12. የሩሲያ ታሪክ አንድ ሺህ ዓመት ነው (በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን የሩሲያ ኢምፔሪያል ሳንሱር ከ [[ሄትማናቴ|ሄትማናቴ]] እና [[የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ]] በተወሰዱ ሰነዶች ላይ በመመሥረት እና በተሻሻለው ቅጽ "የሩሲያ ግዛት ታሪክ" በሚል አሳተመ <ref>[https://dgap.org/en/events/russkiy-mir-russian-world Russkiy Mir: "Russian World". DGAP (3 мая 2016). Дата обращения: 22 февраля 2023. Ар]</ref> <ref>[https://www.krug99.ba/doctrine-and-ideology-of-russian-world-in-bosnia-but-not-by-russia/ Doctrine and Ideology of “Russian World” in Bosnia, But Not by Russia]</ref> <ref>Oleksiy Bondarenko. ‘Russkij Mir', Between Diaspora and Public Diplomacy. Russia's Foothold in Central Asia // NUOVA SERIES. — 2016. — Т. 81, вып. 3.</ref>። * 13. [[ታራስ ሼቭቼንኮ]] የሩስያ ገጣሚ ነው። * 14. [[ዛፖሮዝሂያን ሲች|የዩክሬን ኮሳኮች]] ሩሲያኛ ነበሩ (ይህም በኒኮላይ ጎጎል ታራስ ቡልባ መጽሐፍ ውስጥ ተደግሟል ፣ በ 1842 በሩሲያ ኢምፔሪያል ሳንሱር የተዛባ) <ref>[https://www.stopfake.org/en/historical-myths-at-the-service-of-russian-propaganda/ Historical Myths at the Service of Russian Propaganda]</ref>። * 15. "ዩክሬን" የሚለው ስም የመጣው "የድንበር መሬቶች" ከሚለው ቃል ነው። * 16. ክራይሚያ እና [[ዶንባስ]] ሁሌም ሩሲያዊ ናቸው የሚለው አፈ ታሪክ። ይህ ምስራቃዊ የዩክሬን ግዛት ለዘመናት በዩክሬናውያን ይኖሩ ነበር እና በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ሩሲያ ወደ ሩሲያ ከመውሰዷ በፊት ክሬሚያ ታሪኳን የጀመረችው እንደ ጥንታዊ የግሪክ ቅኝ ግዛት ነበር <ref>[https://www.ar25.org/ru/article/15-mifov-rossiyskoy-istorii.html 15 мифов российской истории]</ref>። * 17. መላው የዩክሬን ደቡብ ምስራቅ [[ኖቮሮሲያ]] ነው <ref>[https://natoassociation.ca/the-myths-of-novorossiya-kremlin-reinvents-ukrainian-history-to-justify-invasion/ The Myths of Novorossiya: Kremlin Reinvents Ukrainian History to Justify Invasion]</ref> <ref>[https://www.mediavoice.ge/post/destroying-the-historical-fake-about-so-called-novorossiya Destroying the historical fake about so-called "Novorossiya"]</ref> <ref>[https://internews.ua/en/opportunity/revision Re-Vision of History: Russian Historical Propaganda and Ukraine]</ref>። * 18. የዩክሬን እና የቤላሩስ ከተሞች በሩሲያ ገዥዎች የተመሰረቱ ናቸው የሚለው አፈ ታሪክ ([[ክሮፒቭኒትስኪ]]፣ [[ኦዴሳ]]፣ [[ኬርሰን]]) <ref>[https://signaltoresist.com.ua/en/history-of-kherson/ So, Who Does Kherson Belong To? The Story of a City Russia Tried to Rewrite]</ref> <ref>[https://neweasterneurope.eu/2025/03/04/odesas-true-identity-countering-russian-propaganda-and-imperialist-myths/ Odesa’s true identity: countering Russian propaganda and imperialist myths]</ref> <ref>[https://uacrisis.org/en/the-myth-of-russian-donbas The Myth of “Russian Donbas”]</ref>። * 19. በ[[ካትይን]] የፖላንድ እስረኞች የተገደሉት በሶቪየት ልዩ አገልግሎት ሳይሆን በጀርመኖች ነው። * 20. [[የ 2014 የዩክሬን አብዮት]] ከዩኤስኤ ጋር በብሔርተኞች የተደራጀ ነበር [[ስዕል:Последнее предсмертное фото Дарьи Дугиной.jpg|thumb|230px|[[Z (የሩሲያ ወታደራዊ ምልክት)|የፑቲን የቅርብ አጋር እና የርዕዮተ ዓለም ተመራማሪ አሌክሳንደር ዱጂን። ከእሱ ቀጥሎ ሴት ልጁ ነች። እና ጓደኛዋ የፑቲን አገዛዝ እና የዩክሬን ወረራ ምልክት "Z" የሚል ቲሸርት ለብሳለች]]]] * 21. ሩሲያውያን "ልዩ የሆነ የጄኔቲክ ኮድ አላቸው, እና ይህ ከዋና ጥቅሞቻቸው አንዱ ነው" ("የፑቲን ቀጥታ መስመር ለሰዎች") * 22. አሜሪካ ሁል ጊዜ ሩሲያን ለማጥፋት ትፈልጋለች የሚለው አፈ ታሪክ። ፕሮፓጋንዳ በ 1920 ዎቹ መጀመሪያ ላይ የተከሰተውን ረሃብ ጨምሮ በታሪክ አምስት ጊዜ ሰብአዊ ርዳታ በመስጠት ሩሲያን ከረሃብ በመታደግ ረገድ ዩናይትድ ስቴትስ ንቁ ሚና መጫወቷን ታሪካዊ እውነታ ችላ ብሎታል (American Relief Administration, ARA) ። በተጨማሪም አጠቃላይ የዩኤስኤስአር ከባድ ኢንዱስትሪ የተገነባው ከዩናይትድ ስቴትስ በተጋበዙ ልዩ ባለሙያተኞች ቁጥጥር ስር ሲሆን በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ዩናይትድ ስቴትስ ለዩኤስኤስአር ከፍተኛ መጠን ያለው የጦር መሣሪያ በብድር-ሊዝ ሰጥታ ነበር። * 23. ዩክሬናውያን ስላቭስ አይደሉም የሚለው አፈ ታሪክ እና የዩክሬን ካፖርት የእስያ ዘላኖች ምልክት ነው <ref>[https://voxukraine.org/ru/fejk-gerbom-ukrayny-yavlyaetsya-hazarskyj-symvol#:~:text=%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D0%B5%20%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1%20%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%20%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC,%D0%B0%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BC%20%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F.&text=%D0%9C%D1%8B%20%D0%BD%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%BB%D0%B8%20%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%20%D0%B8%D1%85%20%D0%B7%D0%B0%20%D1%85%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E%20%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B3%D1%83.&text=%D0%9A%D0%B0%D0%BA%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B5%D1%82%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%20%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%20%D0%9F%D1%80%D0%B8%D1%86%D0%B0%D0%BA,%D0%B7%D0%B0%D0%B8%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D1%85%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%20%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%20%D0%BD%D0%B5%D1%82 ФЕЙК: Гербом Украины является хазарский символ]</ref> <ref>{{Cite web |title=Дезинформация: Герб Украины на самом деле является хазарским родовым знаком, который ставился на скоте и имуществе |url=https://geofacts.ee/ru/2025/03/31/%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0-%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98-2/ |accessdate=2026-01-22 |archivedate=2025-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250526153555/https://geofacts.ee/ru/2025/03/31/%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0-%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98-2/ }}</ref> <ref>[https://petition.president.gov.ua/petition/116112 ПРОЗРЕНИЕ "свидомого" украинца: Украина - это РУСЬ, а ВСЕ украинцы - РУССКИЕ]</ref> <ref>[https://likbez.org.ua/ru/istoriya-ukrainyi-kratchayshiy-kurs/vi-vek-972-g VI век – 972 г. — Ликбез]</ref> <ref> Флоря Б. Н. Хазарская версия происхождения украинских казаков в «Летописи» Григория Грабянки // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2013. — № 3 (53). — С. 142.</ref>። * 24. የአሜሪካ ጦር ሰፈሮች በዩክሬን ግዛት ላይ ይገኛሉ የሚለው አፈ ታሪክ። የሩስያ ፕሮፓጋንዳ በ 2012 የአሜሪካ ጦር ሰፈር በሩሲያ ከንቲባ እና የኡሊያኖቭስክ ገዥ ፊት መከፈቱን ይክዳል (በማዕከላዊ ሩሲያ ውስጥ ያለ ከተማ)፣ ይህ ክስተት በጭብጨባ ተገናኝቷል <ref>[https://www.themoscowtimes.com/2012/03/14/lavrov-backs-nato-using-ulyanovsk-base-a13280 Lavrov Backs NATO Using Ulyanovsk Base]</ref>። * 25. በሩሲያ ውስጥ [[የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] እና [[የሉጋንስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] ገለልተኛ "የሕዝብ ሪፐብሊኮች" ነበሩ የሚል ተረት ተዘርግቷል. የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ በመፍጠራቸው፣ በመቆጣጠር ወይም በጦር መሣሪያቸው ውስጥ ምንም አይነት ተሳትፎን ይክዳል። የሩሲያ ባለስልጣናት በምስራቃዊ ዩክሬን ውስጥ በጦርነት ውስጥ የሩሲያ ወታደሮች ተሳትፎ እና በ "ሪፐብሊኮች" ውስጥ ከፍተኛ የመንግስት ቦታዎች በሩሲያ ዜጎች እና እንደ አሌክሳንደር ቦሮዳይ እና ኢጎር ጊርኪን ባሉ የጦር ወንጀለኞች መያዛቸውን ችላ ይላሉ <ref>[https://archive.khpg.org/en/1608809579 Ex-Donbas militant leader who wants Russia to seize most of Ukraine elected to Russian parliament]</ref> <ref>[https://rusaggression.gov.ua/en/hirkin-58f55c64ad3d301df5ec2e9e83d3d202.html Hirkin Ihor Vsevolodovychalias Igor Ivanovich Strelkov, "Strelok" (Gunner, Shooter, Rifleman)]</ref>። * 26. በሩሲያ ውስጥ ያሉ የዲሞክራሲ ኃይሎች ደጋፊዎች ሁሉ ሩሲያን ለማጥፋት የተላኩ ምዕራባውያን ወኪሎች ናቸው የሚል ተረት አለ። ይህ ፕሮፓጋንዳ የሁሉም የሩሲያ ባለስልጣኖች እና የጦር መሪዎች ልጆች በዩናይትድ ስቴትስ, በስፔን እና በፈረንሳይ የሚኖሩ መሆናቸውን ችላ ብሎታል. በተለይም የፑቲን የመጀመሪያ ሴት ልጅ ማሪያ ቮሮንትሶቫ እና ልጇ በኔዘርላንድ ሲኖሩ የሩሲያ መከላከያ ሚኒስትር ሰርጌ ሾጉ ልጅ በስፔን ይኖራሉ <ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/ondernemen/10537636/poetins-dochter-spekt-artsensalaris-met-miljoenen-uit-zorgkliniek-voor-vaders-vertrouwelingen Poetins dochter spekt artsensalaris met miljoenen uit ‘zorgkliniek’ voor vaders vertrouwelingen]</ref> [[ስዕል:Bucha main street, 2022-04-06 (0804).jpg|thumb|240px|በኪዬቭ ዳርቻ በቡቻ ከተማ ውስጥ ሙሉ በሙሉ የተወደመ የሩሲያ ወታደራዊ መሣሪያዎች አምድ፣ ጸደይ 2022]] * 27. የሩስያ ፌዴሬሽን የሩስያ የጦር ወንጀሎችን የሚያሳዩ ማስረጃዎች በሙሉ ሐሰት እና ሩሲያን ለማጣጣል ያለመ መሆኑን በይፋ አስታውቋል። ለምሳሌ፣ ፑቲን የቡቻ እልቂት የውሸት ዜና እንደሆነ እና የተገደሉት ዩክሬናውያን ተዋናዮች መሆናቸውን ተናግሯል <ref>[https://www.reuters.com/world/europe/putin-ally-says-bucha-killings-are-fake-propaganda-2022-04-05/ Kremlin says Bucha is 'monstrous forgery' aimed at smearing Russia]</ref> <ref>[https://voxukraine.org/en/fake-russian-military-is-not-involved-in-the-mass-killings-of-civilians-in-bucha FAKE: Russian military is not involved in the mass killings of civilians in Bucha]</ref> <ref>[https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1012479/putin-calls-reports-out-of-bucha-fake-in-first-public-comments-on https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1012479/putin-calls-reports-out-of-bucha-fake-in-first-public-comments-on]</ref>። የሩሲያ ዜጎች የሩስያ የጦር ወንጀሎችን አምነው ጦርነቱን እንዲያቆሙ በሚጠይቁ የማህበራዊ ሚዲያ ጽሁፎች በባለሥልጣናት ስደት እየደረሰባቸው ነው። [[የማሪፖል ከበባ|ለምሳሌ ጋዜጠኛ ማሪያ ፖኖማርንኮ በሩሲያ ውስጥ በቦምብ ጥቃቱ ወቅት በሺዎች የሚቆጠሩ የዩክሬን ሰላማዊ ዜጎች በተጠለሉበት በማሪዮፖል ድራማ ቲያትር ላይ የሩስያ የአየር ጥቃትን በመዘገቧ ታስራለች]] <ref>[https://memopzk.org/figurant/ponomarenko-mariya-nikolaevna/ Пономаренко Мария Николаевна]</ref>፣ የሞስኮ ጡረተኛ ሚካሂል ሲሞኖቭ ሩሲያ በማሪዮፖል ላይ ስላደረሰችው የቦምብ ጥቃት በሰጠው አስተያየት የሰባት አመት እስራት ተፈርዶበታል። በሺዎች የሚቆጠሩ ሌሎችም ተመሳሳይ እጣ ገጥሟቸዋል <ref>[https://memopzk.org/figurant/simonov-mihail/ Симонов Михаил Юрьевич]</ref> <ref>[https://memopzk.org/figurant/martynov-aleksandr/ Мартынов Александр Александрович]</ref> <ref>[https://memopzk.org/figurant/kamardin-artyom-yurevich/ Камардин Артём Юрьевич]</ref> <ref>[https://memopzk.org/figurant/turbin-arsenij/ Турбин Арсений]</ref>። እንደ አሌክሲ ሚልቻኮቭ ያሉ ኒዮ ናዚዎች በሩሲያ ጦር ውስጥ መኖራቸው እና የሩሲያ ምሁራን ዩክሬናውያንን እንዲያጠፉ የሚጠይቁ ጥሪዎች ለፑቲን አገዛዝ ባላቸው ታማኝነት ችላ ተብለዋል። እነዚህ ወንጀሎች በተፈፀሙበት ጊዜ [[ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?]] የሚለው ጽሑፍ በሩሲያ ዋና የዜና ወኪል ታትሟል <ref>[https://expresso.pt/guerra-ucrania/2022-07-20-Nacionalistas-e-imperialistas-da-extrema-direita-a-historia-dos-neonazis-russos-que-alegam-desnazificacao-para-combaterem-na-Ucrania-1036a3db Nacionalistas e imperialistas da extrema-direita: a história dos neonazis russos que alegam "desnazificação" para combaterem na Ucrânia]</ref> * 28. የዩኤስ መዝሙር የተመሠረተው በሩሲያ ባሕላዊ ዜማ ላይ ነው የሚለው አፈ ታሪክ <ref>[https://travelask.ru/blog/posts/17450-gimn-ssha-i-russkaya-narodnaya-pesnya-kto-u-kogo-ukral-melod Гимн США и русская народная песня: кто у кого украл мелодию]</ref>። * 29. ዩክሬንኛ እና ቤላሩስኛ "የሩሲያ ቀበሌኛዎች ናቸው፣ ዩክሬን እና ቤላሩስ የፖላንድ ግዛት አካል በነበሩበት ጊዜ በፖላንድ ተጽእኖ የተዛባ" የሚለው አፈ ታሪክ በሩሲያ የውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር ፒዮትር ቫልቭ በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን የተፈጠረ ነው። የዚህ ተረት ደጋፊዎች የሩስያ ቋንቋ በዘመናዊ መልኩ ከጀርመን፣ ከፖላንድ እና ከፈረንሳይ ብዙ ቃላትን በተለይም የህክምና ቃላትን መውሰዱን ቸል ይላሉ <ref>[https://postup.org.ua/novyny-i-publikatsii/informatsiinyi-sprotyv/1099-tsirkulyar-valueva-spodvignul-ukrainskij-narod-k-samoopredeleniyu Циркуляр Валуева сподвигнул украинский народ к самоопределению]</ref>። == የዘር ማጥፋት ጥሪ == [[ስዕል:Защитим Волгу-Матушку!.jpg|thumb|180px|በቮልጎግራድ ውስጥ የእናት ሀገር ሐውልት]] [[ስዕል:Vladislav Surkov 7 May 2013.jpeg|thumb|180px|ከዘመናዊ ርዕዮተ ዓለም አንዱ የሆነው ቭላዲላቭ ሰርኮቭ። ከፑቲን ጋር ቅርበት ያላቸው ፖለቲከኛ፣ እ.ኤ.አ. በ2014 ሩሲያ በምስራቅ ዩክሬን ላይ የፈፀመችውን ወረራ መርታለች]] የዚህ ርዕዮተ ዓለም አጠቃቀም በጣም አስደናቂ ከሆኑት ምሳሌዎች አንዱ [[ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?]] የሚለው መጣጥፍ ነው። == አስደሳች እውነታዎች == [[ስዕል:Tadeusz Kosciuszko (77509109).jpg|thumb|180px|በ 1863-1864 በሩስያ ኢምፓየር ላይ የተነሳው አመጽ መሪ የሆነው ታዴየስ ኮስሲየስኮ የዩክሬን እና የቤላሩስ ብሄራዊ ጀግና]] [[ስዕል:Kruty memorial.jpg|thumb|240px|የዩክሬን ብሔራዊ ምልክቶች - የሩሲያ መስፋፋት የመቋቋም ምልክቶች አንዱ ፣ በ 1918 የክሩቲ ጦርነት የመታሰቢያ ሐውልት]] የዚህ ሃሳብ ትግበራ ቀደም ሲል በሩሲያ የተጨፈጨፉ ሀገራት ተሳትፎ የማይቻል በመሆኑ የደጋፊዎቿ ዋነኛ ጠላቶች የእነዚህን ሀገራት ነፃነት የሚደግፉ ናቸው። ለምሳሌ የዩክሬን ነፃነት ደጋፊዎች በተለያዩ ዘመናት በመሪያቸው ስም ይጠሩ ነበር። በ 18 ኛው እና በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ኦፊሴላዊ ፕሮፓጋንዳ ለኢቫን ማዜፓ ክብር ሲሉ "የማዜፓ ሠራዊት" ብለው ጠርቷቸዋል። በሶቪየት ኃያል የመጀመሪያዎቹ አስርት ዓመታት ውስጥ የሶቪየት ፕሮፓጋንዳ ለዩክሬን ነፃነት የሚታገሉትን ሁሉ የፔትሊራ ጦር ፣ ለ [[የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ]] ሲሞን ፔትሊዩራ መሪ ክብር እና ከ 1950 ዎቹ እስከ ዛሬ የባንዴራ ጦር ለስቴፓን ባንዴራ ክብር ሲል ጠርቷል (በሩሲያኛ мазепинцы, петлюровцы, бандеровцы)። በቤላሩስ ውስጥ የአምባገነኑ አሌክሳንደር ሉካሼንኮ አገዛዝ ተቃዋሚዎች "ዝማጋሪ" (በቤላሩስኛ змагары) ይባላሉ። == ትችት == [[ስዕል:Патриарший собор во имя Воскресения Христова (июнь 2022).jpg|thumb|180px|ከዩክሬን ወረራ በፊት የተከፈተው የሩስያ ጦር ኃይሎች ዋና ካቴድራል የሩሲያ ኢምፔሪያሊዝም እና የሶቪየት አምባገነንነት ትሩፋትን ያሳያል]] የሩሲያውያን የፑቲን ተቃዋሚዎች እንደ ድርጅት የራሺያን ማህበረሰቦች በአለም አቀፍ ደረጃ አንድ ለማድረግ የተቀሰቀሰውን "የሩሲያ አለም" ሀሳብን ክፉኛ ተችተውታል፣ ይልቁንም በራሺያውያን መካከል በሌሎች ህዝቦች ላይ ጥላቻን ለመፍጠር እና ጦርነትን ለመቀስቀስ መሳሪያ ሆኗል <ref>[https://dron.media/horoshie-russkie-horoshie-li-oni-vzglyad-iz-kieva/ Хорошие русские. Хорошие ли они? Взгляд из Киева]</ref> {{ጥቅስ|የሩሲያ ዓለም ምንድን ነው? ሩሲያኛ የሚነገርበት ወይም የሩስያ ባህል የሚደነቅባቸው ቦታዎች ብቻ ሳይሆን የሩሲያ የጦር መሳሪያዎች የሚፈሩባቸው ቦታዎችም ጭምር ነው። ይህ ደግሞ የሩሲያ ዓለም ነው|ቭላዲላቭ ሰርኮቭ, የሩሲያ መንግሥት ባለሥልጣን|right}} == የተፅዕኖ ዞን == [[ስዕል:United Russia Congress (2011-11-27) 09.jpg|thumb|240px|ፑቲን ሩሲያ በዩክሬን ላይ የጀመረችውን ወረራ በመደገፍ ኮንሰርት አዘጋጅቷል]] [[ስዕል:RussiansinBangui.png|thumb|240px|በአፍሪካ ውስጥ የሩሲያ ወታደራዊ]] [[ስዕል:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 11.jpg|thumb|240px|የሩሲያ ወታደራዊ መሳሪያዎች ከ Z ምልክት ጋር]] ይህ ርዕዮተ ዓለም እና ፕሮፓጋንዳ በአጠቃላይ በሁሉም የዓለም ሀገሮች ላይ ያነጣጠረ ነው, ነገር ግን በተለይ [[የነፃ ግዛቶች ኮመንዌልዝ|የቀድሞው የሩሲያ ግዛት እና የዩኤስኤስ አር ቅኝ ግዛቶች]] ላይ ነው። የራሺያ መንግስት በነዚህ ሀገራት ላይ የሚፈጽመውን ወንጀል ወደ ጎን በመተው "የሩሲያ ታሪካዊ መሬቶችን በመመለስ" "የሩሲያ ቋንቋ ተናጋሪዎችን በመጠበቅ" ወዘተ የሌሎች ሀገራትን ግዛቶች መያዙን ያጸድቃል። በብዙ አገሮች ይህ ርዕዮተ ዓለም ለብሔራዊ ደኅንነት አስጊ ሆኖ የተከለከለ ነው <ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/3005-20#Text Про засудження та заборону пропаганди російської імперської політики в Україні і деколонізацію топонімії]</ref>። {{ጥቅስ|ፑቲንን እንደ ዋና እና ብቸኛው ክፋት የሚመለከት ማንኛውም ሰው "በታሪክ ውስጥ የአንድ የተወሰነ ግለሰብ ሚና" በሚለው የተሳሳተ አስተሳሰብ ይመራል። እሱ ሌላ የሩሲያ ግዛት አሻንጉሊት ነው። በ300 ዓመታት የማይለወጡ ወጎች ይመራል። የፑቲን አገዛዝ ምንም ዓይነት ዋና ገፅታዎችም ሆነ የራሱ የግል ቅዠቶች አልያዘም። እሱ በቀላሉ የሩሲያ ንጉሠ ነገሥት አስተዳደር ደንቦችን በትጋት ይከተላል። ሁሉም የፑቲን ድርጊቶች ባለፉት መቶ ዘመናት ሲተገበር የቆየው የሩሲያ የውጭ ፖሊሲ ቀጥተኛ ሎጂካዊ ቀጣይ ናቸው|አሌክሳንደር ኔቭዞሮቭ፣ ሩሲያዊ ጸሐፊ, ጋዜጠኛ እና የህዝብ ታዋቂ|right}} ይህ ርዕዮተ ዓለም በአፍሪካ አገሮች እንደ ሩሲያ ቱዴይ እና ስፑትኒክ ባሉ የሩስያ ሚዲያዎች በንቃት የሚስፋፋ ሲሆን ዓላማውም ሩሲያ በድሆች እና ተጋላጭ አገሮች ላይ ያላትን ተጽእኖ ለማጠናከር እና ለዩክሬን ጦርነት የአፍሪካ ቅጥረኞችን ለመመልመል ነው <ref>[https://afrinz.ru/2025/04/konecz-neokolonializma-russkij-mir-vmesto-fransafriki/ Конец неоколониализма: Русский мир вместо Франсафрики]</ref>። ከ 2022 ጀምሮ አፍሪካውያን ቅጥረኞች በ [[የሩሲያ ፌዴሬሽን የጦር ኃይሎች|የሩሲያ ጦር]] ውስጥ በንቃት ተቀጥረው ነበር እናም ብዙውን ጊዜ እንደ ግል እና በ "ስጋ ጥቃቶች" ምክንያት በዩክሬን ላይ በተደረገው ጦርነት ይሞታሉ <ref>[https://russkiymir.ru/news/329555/ «Русский мир» запустил вещание в Африке]</ref>። == በስነ-ጽሁፍ == [[ስዕል:Пам'ятник чекістам у Кропивницькому.jpg|thumb|220px|በሶቪየት የግዛት ዘመን ለቀይ ሽብር እና ለፖለቲካ ጭቆና ተጠያቂ ለሆኑት የሶቪየት ሚስጥራዊ አገልግሎቶች የመታሰቢያ ሐውልት በዩክሬን ከተማ [[ክሮፒቭኒትስኪ]] ቆመ። ሃውልቱ ሊፈርስ የታቀደው ሩሲያ በዩክሬን ወረራ ወቅት በዩክሬናውያን ላይ በፈፀመችው ወንጀል ሲሆን ይህም በብዙ መልኩ በሶቭየት ህብረት የተፈፀመውን ይመስላል]] እ.ኤ.አ. በ 1922 ሩሲያዊ ጸሐፊ ማክስም ጎርኪ በሶቪየት ኅብረት እና በሩሲያ ውስጥ የተከለከለውን "በሩሲያ ገበሬዎች" (በሩሲያኛ О русском крестьянстве) አንድ ድርሰት አሳተመ <ref>[https://ru.m.wikisource.org/wiki/О_русском_крестьянстве_(Горький) О русском крестьянстве (Горький)]</ref>። == ሚምስ == በኤፕሪል 4፣ 2022፣ ከሩሲያ የመጣ አስደንጋጭ ቪዲዮ በመስመር ላይ ተሰራጨ። በዩክሬን ጦርነት ውስጥ መግባት አለብኝ በማለት የሩስያን ፕሮፓጋንዳ አይቶ አንድ የሥነ አእምሮ ችግር ያለበት ሰው በዘፈቀደ የመኪናውን ሾፌር መስኮት ሲሰብረው ያሳያል (በሩሲያኛ "Ты нахера мне стекло разбил ?") <ref>[https://m.vk.com/video-83304459_456239278 Мужик, а ты нахера мне стекло разбил (текст)]</ref>። == ይህ አይዲዮሎጂ በኢትዮጵያ == [[ስዕል:Leaders and representatives of BRICS member states attending dinner on the sidelines of the 14th BRICS Summit (2024).jpg|thumb|250px|የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር እና የብልጽግና ፓርቲ መሪ አብይ አህመድ በብሪክስ የመሪዎች ጉባኤ ላይ ከፑቲን ጎን ተቀምጠዋል]] ይህ ርዕዮተ ዓለም የሩስያን ዘመናዊ የሀገር ውስጥ እና የውጭ ፖሊሲን በመቅረጽ ወደ ፑቲን አምባገነንነት እንዲመራ ያደረገ ሲሆን [[የብልጽግና ፓርቲ|በኢትዮጵያ ገዥው ፓርቲ - ብልፅግና ፓርቲ]] የሚደገፍ ነው <ref>[https://www.ena.et/web/eng/w/eng_7401852 Prime Minister Abiy Holds Talks with Russian President Putin]</ref>። == ሲኒማ ውስጥ == * ሩሲያ በዩክሬን ላይ የፈፀመችውን ወንጀል በተመለከተ በፑቲን ተቃዋሚዎች የተደራጀ ትልቅ ምርመራ <ref>[https://navalny.com/p/6579/ Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> * [[ዶንባስ (የዶክ ፊልም)]] <ref>[https://m.ok.ru/video/1462458059462 Donbass (2018) a film directed by Sergei Loznitsa with Valeriu Andriuta, Evgeny Chistyakov, Georgi Deliyev, Vadim Dubovsky]</ref> * [[የፑቲኒዝም አናቶሚ (ዘጋቢ ፊልም)]] == በተጨማሪም ተመልከት == * [[ኖቮሮሲያ]] * [[ታላቅ ሽብር]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] * [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች]] * [[የኢትዮጵያ እና የሩሲያ ግንኙነት]] == አገናኞች == 7xmmih0rgg49t4bh3f5roe4hdson8aw 0 55542 391238 390844 2026-03-28T15:50:03Z ~2026-19368-74 57841 /* አሜሪካ */ 391238 wikitext text/x-wiki '''የሁለተኛው የዓለም ጦርነት የጦር ወንጀሎች''' (በመገናኛ ብዙኃን ደግሞ '''የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወንጀሎች''' እና '''የናዚዝም ወንጀሎች''' በመባል ይታወቃሉ) እነዚህ በ1939 እና 1945 [[2ኛው ዓለማዊ ጦርነት|መካከል በሁለተኛው የዓለም ጦርነት]] ወቅት የተፈጸሙ [[የጦር ወንጀሎች|የጦርነት ወንጀሎች]] ናቸው <ref>[https://archive.org/details/nazistatewarcrim00libr/page/95/mode/1up The Nazi state, war crimes and war criminals]</ref> <ref>[https://unwcc.org/ Human Rights after Hitler: the story of the UNWCC]</ref> <ref>[https://wienerholocaustlibrary.org/what-we-do/learn/subject-guides/war-crime-trials/ War Crime Trials]</ref>። [[ስዕል:Germanske SS Norge WW2 Norwegian Germanic SS-volunteers uniform badge right collar tab Sunwheel swastika Kragenspiegel Sonnenrad Hakenkreuz Kragespeil solhjul hakekors Falstadsenteret FSM.00490.1 C.jpg|thumb|250px|ስዋስቲካ]] [[ስዕል:Bundesarchiv Bild 183-R99057, Führerhauptquartier, Adolf Hitler mit Stab.jpg|thumb|250px|የጀርመን አምባገነን አዶልፍ ሂትለር ከከፍተኛ የጦር አዛዦች ጋር]] [[ስዕል:Mussolini truppe Etiopia.jpg|thumb|250px|ፋሺስት ኢጣሊያ አምባገነን መሪ ቤኒቶ ሙሶሊኒ ከኢትዮጵያ ከመጡ የጣሊያን ወታደሮች ቀጥሎ]] == [[ናዚ ጀርመን|የናዚ ጀርመን]] የጦር ወንጀሎች == [[ስዕል:Ruined Kiev in WWII.jpg|thumb|250px|በጀርመን ጦር የኪየቭ የቦምብ ጥቃት ፣ 1941]] [[ስዕል:James Howard April 1944.jpg|thumb|250px|የናዚ ምልክቶች ያለው የጀርመን አውሮፕላን]] * [[ሆሎኮስት]] - በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችን በ [[ማጎሪያ ካምፕ|ማጎሪያ ካምፖች]] ማጥፋት እና በእነሱ ላይ ጭካኔ የተሞላበት የሕክምና ሙከራዎች <ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution How Many People did the Nazis Murder?]</ref> * የባቢ ያር እልቂት (ዩክሬን፣ [[ኪየቭ]]፣ 1941) - በሁለት ቀናት ውስጥ የ33 771 ንፁሀን ሰዎች መገደል (በአይንሳዝግሩፔን በጣም ዝነኛ ከሆኑት የጅምላ ግድያዎች አንዱ) <ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/kiev-and-babi-yar Mass Shootings at Babyn Yar (Babi Yar)]</ref> * በተያዙት ግዛቶች ውስጥ የመንደሮች መጥፋት እና የጅምላ ግድያ: የኮርዩኮቭካ መንደር (ዩክሬን፣ 1943 - እስከ 6 700 ተገድለዋል)፣ ኦራዶር-ሱር-ግሌን (ፈረንሳይ፣ 1944 - 642 ሲቪሎች ተገድለዋል) <ref>[https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/fr/document/general-chronology-nazi-violence.html General Chronology of Nazi Violence]</ref> == [[የጣሊያን መንግሥት (1861–1946 እ.ኤ.አ.)|የፋሺስት ኢጣሊያ]] የጦር ወንጀሎች == [[ስዕል:Sign outside Italian Military Cemetery - Adigrat - Ethiopia (8709288907).jpg|thumb|220px|የጣሊያን ወታደራዊ መቃብር በኢትዮጵያ]] * ኢትዮጵያ ውስጥ የኬሚካል ጦር መሳሪያ አጠቃቀም <ref>[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14623528.2021.1992927 Italian Atrocities in Ethiopia: An Enquiry into the Violence of Fascism's First Military Invasion and Occupation]</ref> * በዩጎዝላቪያ የጅምላ ጭቆና እና ግድያ (1941-1943) <ref>[https://academic.oup.com/hgs/article-abstract/26/3/425/575375?redirectedFrom=PDF Behind the Battle Lines: Italian Atrocities and the Persecution of Arabs, Berbers, and Jews in North Africa during World War II ]</ref> * በሴቲንጄ የተፈፀመው እልቂት እና ሌሎች የቅጣት እርምጃዎች በባልካን አገሮች ውስጥ ባሉ ወገኖች እና ሲቪሎች ላይ <ref>[https://historyguild.org/the-forgotten-war-crimes-of-fascist-italy/?srsltid=AfmBOoqAP6hEFfF2ljNAJDHWJDOFBlMkFNpcsGQpByk6pLBncDd9GeF2 THE FORGOTTEN WAR CRIMES OF FASCIST ITALY]</ref> * በተያዙት ግሪክ እና አልባኒያ የግዳጅ መፈናቀል እና ግድያ <ref>[https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/1354571042000254728 Muted violence: Italian war crimes in occupied Greece]</ref> == [[ጃፓን|የጃፓን]] የጦር ወንጀል == [[ስዕል:Chinese civilians to be buried alive.jpg|thumb|250px|የጃፓን ወታደሮች ቻይናውያንን በህይወት ቀበሩ]] * የናንኪንግ እልቂት <ref>[https://www.unesco.org/en/memory-world/documents-nanjing-massacre Documents of Nanjing Massacre]</ref> * ክፍል 731 እና ሌሎች በባዮሎጂካል ጦር መሳሪያ ልማት ላይ የተሰማሩ የሰራዊት ክፍሎች በቻይና ከተሞች ውስጥ በሰዎች ላይ (ያለ ማደንዘዣ፣ ቸነፈር፣ አንትራክስ፣ ኮሌራ በመጠቀም) እና የተሞከሩ ባዮሎጂካዊ መሳሪያዎችን ሙከራ አድርገዋል <ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/unit-731 Unit 731]</ref> * የማኒላ እልቂት (ፊሊፒንስ፣ የካቲት 1945) - ወደ 100,000 የሚጠጉ ሲቪሎች የጃፓን ወታደሮች በማፈግፈግ ወቅት ተገድለዋል <ref>[https://www.nationalmuseum.af.mil/Visit/Museum-Exhibits/Fact-Sheets/Display/Article/196797/bataan-death-march-japanese-brutality/ Bataan Death March: Japanese Brutality]</ref> [[ስዕል:Beheading of Leonard George Siffleet.jpg|thumb|200px|አንድ ጃፓናዊ የተማረከውን አሜሪካዊ አንገቱን ቆረጠ]] * የማኒላ እልቂት (ፊሊፒንስ፣ የካቲት 1945) - ወደ 100,000 የሚጠጉ ሲቪሎች የጃፓን ወታደሮች በማፈግፈግ ወቅት ተገድለዋል <ref>[https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/macarthur-tokyo-war-crimes-trials/ The Tokyo War Crimes Trials]</ref> * የባታን ሞት ማርች (ፊሊፒንስ፣ 1942) - በግምት 75,000 የአሜሪካ እና የፊሊፒንስ ፓውዶች; ከ5,500 እስከ 18,000 የሚደርሱት በረሃብ፣ በውሃ ጥም፣ በድብደባ እና በሞት ተገድለዋል። የሞት ሰልፈኞች (ሳንዳካን እና ሌሎች) እና በ የጦር እስረኞች ላይ ጭካኔ የተሞላበት አያያዝ - በካምፖች ውስጥ እጅግ በጣም ከፍተኛ የሞት መጠን (ከምዕራባውያን አጋሮች እስከ 30-35% ድረስ፣ ከጀርመን ካምፖች በጣም ከፍተኛ) <ref>[https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/hidden-horrors-japanese-war-crimes-world-war-ii Hidden Horrors: Japanese War Crimes in World War II]</ref> == ዩኤስኤስአር == [[ስዕል:Bundesarchiv Bild 183-H27337, Moskau, Stalin und Ribbentrop im Kreml.jpg|thumb|220px|ጆሴፍ ስታሊን እና የናዚ የጀርመን አምባሳደር ሪበንትሮፕ በክሬምሊን ውስጥ ዓለምን የመከፋፈል ስምምነት ከፈረሙ በኋላ ፣ 1939]] * በሴፕቴምበር 1939 ፖላንድን በዩኤስኤስአር እና በጀርመን መካከል የከፈለውን የሞሎቶቭ-ሪተንትሮፕ ስምምነትን ተከትሎ በሁለተኛው የዓለም ጦርነት መጀመሪያ ላይ [[ካትይን|ሶቭየት ህብረት በካቲን ጫካ ውስጥ 20,000 የፖላንድ የጦር ምርኮኞችን ገደለ]] <ref>[https://www.memorialmuseums.org/memorialmuseum/gedenkstatte-katyn Gedenkstätte Katyn]</ref>። * በሴፕቴምበር 22, 1939 በብሬስት በተደረገው አጠቃላይ የጀርመን-የሶቪየት ወታደራዊ ሰልፍ ዳራ ላይ የዋልታዎች አፈና እና ማሰቃየት <ref>[https://rarehistoricalphotos.com/soviet-german-brest-1939/ Soviet And German Officers Meet at the Polish City of Brest in 1939]</ref>። * በሶቪየት ኅብረት ውስጥ አብዛኞቹ የጦር ወንጀሎች የተፈፀሙት በ[[ኤን.ኬ.ቪ.ዲ|የፖለቲካዊ ጭቆና]] ሰለባ የሆኑ እና ከሞቱ በኋላ ንጹሐን ሆነው የተገኙ ወታደሮችን በሐሰት ክስ እንደመገደላቸው በ[[የፖለቲካ ጭቆና|የሶቪየት ሚስጥራዊ ፖሊስ]] በገዛ ዜጎቿ ላይ ነው <ref>[https://www.nationalww2museum.org/war/articles/1941-nkvd-prison-massacres-western-ukraine The 1941 NKVD Prison Massacres in Western Ukraine]</ref> <ref>[https://www.geshergalicia.org/projects/the-nkvd-criminal-cases-project/ The NKVD Criminal Cases Project]</ref>። [[ስዕል:Smolensk, Katyn - panoramio (7).jpg|thumb|250px|መታሰቢያ በካቲን]] * እንዲሁም በግንቦት 1945 በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ የበርሊን ነዋሪዎች በሶቪየት ጦር ተደፍረዋል; የተደፈሩት ሰዎች ከ5 እስከ 80 ዓመት ዕድሜ ክልል ውስጥ ይገኛሉ። ከ1939 ጀምሮ ዩኤስኤስአር ከናዚ ጀርመን ጋር የቅርብ አጋር ሆኖ እስከ ሰኔ 1941 ድረስ ምግብና ጥሬ ዕቃ ሲያቀርብላት ቆይቷል። ይሁን እንጂ ሂትለር ታላቋን ብሪታንያ ለመውረር ባደረገው ሙከራ ከከሸፈ በኋላ ጀርመን የ1939ኙን ስምምነት በመጣስ በዩኤስኤስአር ላይ ወታደራዊ ጥቃት ጀመረች። ዩኤስኤስአር በዩናይትድ ስቴትስ የምትመራውን ታላቋ ብሪታንያ የፀረ-ሂትለር ጥምረትን ተቀላቀለች እና ስለዚህ በጦር ወንጀሎች አልተከሰስም <ref>[https://twu.edu/history/ibid/ibid-volume-18-spring-2025/examining-mass-rape-during-the-fall-of-berlin/ Examining Mass Rape During the Fall of Berlin]</ref>። == አሜሪካ == [[ስዕል:Victim of Hiroshima atomic bombing 2.jpg|thumb|250px|የሂሮሺማ የቦምብ ጥቃት ሰለባ አካል]] [[የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች|& ለጃፓን ቀጣይ ጭንቀት ምላሽ ዩናይትድ ስቴትስ በሂሮሺማ እና ናጋሳኪ ላይ የኒውክሌር ቦንቦችን በመወርወር ሁለተኛው የዓለም ጦርነት አበቃ]] <ref>[https://www.icanw.org/hiroshima_and_nagasaki_bombings Hiroshima and Nagasaki bombings]</ref> == የቭላሶቭ ሠራዊት == [[ስዕል:Боярский, Кромиади и Жиленков в 1943 году.jpg|thumb|250px|ከናዚዎች ጋር በመተባበር የሩሲያ መኮንኖች]] * የሆሎኮስትን ጨምሮ የናዚ ወንጀሎች በ [[የሩሲያ ነፃ አውጪ ጦር|ቭላሶቭ ጦር]] እርዳታ ተፈጽመዋል <ref>[https://szru.gov.ua/en/news-media/news/pro-hitler-russian-liberation-army-was-created-by-stalin Pro-hitler russian liberation army Was Created by stalin]</ref> == የዓለም ምላሽ == [[ስዕል:Пантеон Вічної слави 9 травня 2025.jpg|thumb|200px|[[የቅዱስ ኤልዛቤት ምሽግ|ናዚዎች የጅምላ ግድያ የፈጸሙበት በሴንት ኤልዛቤት ምሽግ የሚገኘው ወታደራዊ መቃብር የሚገኘው በዩክሬን ጂኦግራፊያዊ ማዕከል ውስጥ ነው]]]] በሁለተኛው የዓለም ጦርነት የአክሲስ ኃያላን ሙሉ በሙሉ ከተሸነፈ በኋላ በኑረምበርግ እና በቶኪዮ ችሎቶች ተካሂደዋል፣ ጦርነቱን ለመጀመር ኃላፊነት የተጣለባቸው፣ የከፍተኛ አዛዥ እና የማዕረግ እና የፋይል ወታደር ጨምሮ ሁሉም ማለት ይቻላል ወንጀለኞች ተፈረደባቸው እና ታስረዋል ወይም ተገደሉ <ref>[https://www.nationalww2museum.org/war/topics/tokyo-war-crimes-trial Tokyo War Crimes Trial]</ref>። በሙዚየሞች ውስጥ የናዚ ሃውልቶችን ከመጠቀም በቀር በሁሉም የአለም ሀገራት ቀደም ሲል ታዋቂ የነበረው የ[[ናዚዝም]] አስተሳሰብ እንዳይሰራጭ እና እንዳይሰራጭ ተከልክሏል። ለግማሽ ምዕተ-አመት ጀርመን በምስራቅ (የሶቪየት ወረራ ዞን) እና ምዕራብ ተከፋፍላለች. የጃፓን ኩሪል ደሴቶች ለዩኤስኤስአር ተሰጡ <ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/nuremberg The Nuremberg Trial and the Tokyo War Crimes Trials (1945–1948)]</ref> <ref>[https://www.yadvashem.org/holocaust/holocaust-antisemitism/holocaust-denial-laws.html Holocaust Denial Laws and Other Legislation Criminalizing Promotion of Nazism]</ref> <ref>[https://exhibitions.ushmm.org/propaganda/1945-present/prosecution-of-propagandists-at-nuremberg Purging Germany of Nazi Propaganda]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች]] == አገናኞች == 6nr92v5wv9e2fiw4iehaagfdms7qgal 0 55589 391257 391208 2026-03-28T21:38:27Z ~2026-19501-88 57845 391257 wikitext text/x-wiki '''Z''' ይህ እ.ኤ.አ. በ 2022 በ [[፳፻፲፬ የሩሶ-ዩክሬን ቀውስ|ሩሲያ የዩክሬን ወረራ]] ወቅት ብቅ ያለ ወታደራዊ ምልክት ነው እና [[የሩሲያ ፌዴሬሽን የጦር ኃይሎች|የሩሲያ ጦር]] በወታደራዊ መሳሪያዎች ላይ ልዩነት እና ምልክት ለማድረግ ጥቅም ላይ ይውላል። ምልክቱ በፍጥነት በሩሲያ ውስጥ በሁሉም የሕይወት ዘርፎች ተወዳጅነትን ያተረፈ ሲሆን በ [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] ልብስ፣ ስነ-ህንፃ፣ ወዘተ በስፋት ጥቅም ላይ ይውላል፣ ስለዚህም [[ፑቲኒዝም|በሩሲያ ውስጥ የቭላዲሚር ፑቲን አገዛዝ]] ዋነኛ ምልክት ሆኗል። በዩክሬን እና በበርካታ የአውሮፓ ሀገራት ይህ ምልክት የተከለከለ እና [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች]] ኦፊሴላዊ ያልሆነ ምልክት ተደርጎ ይቆጠራል። [[ስዕል:Petrogradskaya metro station, Saint Petersburg December 2022.jpg|thumb|270px|የዩክሬን የሩስያ ወረራ ዋና ምልክት እና የፑቲን አገዛዝ ምልክት]] ቀደም ሲል የፑቲን ደጋፊዎች የተለያዩ ምልክቶችን ተጠቅመዋል - የመካከለኛው ዘመን የሞስኮ ዋና አስተዳዳሪ የኦርቶዶክስ ባንዲራዎች ፣ የሩስያ ኢምፓየር እና የዩኤስኤስ አር እና ሌሎችም ፣ ግን ሩሲያ በዩክሬን ላይ ወረራ ከጀመረች በኋላ ነው “Z” የሚለው የላቲን ፊደል በሩሲያ ውስጥ ከፍተኛ ተወዳጅነትን ያተረፈው። በአንድ ስሪት መሠረት የዚህ ምልክት ፈጣሪዎች የሩሲያ የመከላከያ ሚኒስቴር ማለትም አንድሬ ኢልኒትስኪ ከፕሮፓጋንዳ ቻናል "Russia Today" (RT) እና አስተናጋጇ ማርጋሪታ ሲሞንያን ጋር ናቸው። ምልክቱ ብዙውን ጊዜ ከናዚ ስዋስቲካ ጋር ተነጻጽሯል እና በብዙ የዓለም ሀገሮች ውስጥ ጥቅም ላይ እንዳይውል የተከለከለ ነው። የሩስያ ፕሮፓጋንዳ የዚህን ምልክት ትርጉም "[[ስላቮች|የጥንት ስላቭክ]]፣ የሩስያን ጥንታዊነት እና ኃይል የሚያመለክት" በማለት ያብራራል ፣ ምንም እንኳን በየትኛውም ታሪካዊ ምንጭ ውስጥ አልተጠቀሰም <ref>[https://web.archive.org/web/20220307233117/https://www.newyorker.com/news/our-columnists/z-is-the-symbol-of-the-new-russian-politics-of-aggression “Z” Is the Symbol of the New Russian Politics of Aggression]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20220307121835/https://www.thedailybeast.com/vladimir-putins-world-war-z-has-created-a-new-swastika Putin’s World War Z Has Created a New Swastika]</ref> <ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/09/letter-z-russia-symbol-pro-war/ How ‘Z’ became a symbol for supporting Russia’s invasion of Ukraine]</ref> <ref>[https://theworld.org/stories/2022/04/25/some-european-countries-ban-letter-z-stem-pro-russian-propaganda No Z allowed: Some European countries move to ban the symbol used to promote Russia’s war in Ukraine]</ref> <ref>[https://holodomormuseum.org.ua/en/propaganda-categ/z-and-v-on-military-equipment-of-the-russian-federation/ Z and V on military equipment of the Russian Federation]</ref> <ref>[https://www.npr.org/2022/03/09/1085471200/the-letter-z-russia-ukraine The letter Z is becoming a symbol of Russia's war in Ukraine. But what does it mean?]</ref> <ref>[https://ridl.io/what-does-the-russian-war-z-stand-for/ What does the Russian war «Z» stand for?]</ref>። == ከሌሎች ምልክቶች ጋር ማወዳደር == <gallery> 4. SS-Polizei-Panzergrenadier-Division.svg|4ኛ የኤስኤስ ፖሊስ የሞተር ክፍል </gallery> የሚያስደንቀው እውነታ በ [[ናዚ ጀርመን]] ውስጥ Z ደብዳቤ የናዚ ወታደራዊ አጥፊዎችን እና የጦር ሰራዊት ክፍሎችን ለምሳሌ 4 ኛ ኤስ ኤስ ፖሊስ የሞተር ክፍል ሾመ። ይህ እውነታ ከ 2022 ጀምሮ በሩሲያ ውስጥ በታገደ አንድ የድሮ የልጆች ካርቱን ውስጥ ተጠቅሷል <ref>[https://artviko.com.ua/news/v-rossii-zablokirovali-sovetskiy-multik-gde-zatonuvshiy-korabl-z-nazyvayut-fashistskim В России заблокировали советский мультик, где затонувший корабль «Z» называют фашистским]</ref> <ref>[https://investigator.org.ua/novosti-zhizn/241959/ Россиянам закрыли доступ к мультфильму о фашистском эсминце с буквой Z и «Нептун»]</ref>። == ቅሌቶች == እ.ኤ.አ. በማርች 2026 በኩርስክ ሙአለህፃናት ውስጥ ያሉ ትንንሽ ልጆች የZ ምልክት እንዲይዙ እና ወታደራዊ መፈክሮችን እንዲያሰሙ ተገደዱ <ref>[https://eanews.ru/kurgan/20220317122948/detey-vystroili-bukvoy-z-v-kurganskom-sadike Детей выстроили буквой Z в курганском садике]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[ፑቲኒዝምን እና ፋሺዝምን ማወዳደር]] * [[ስዋስቲካ]] == አገናኞች == mpyjsohm9j1ury1er33pk3atf3mvr0a 0 55597 391239 2026-03-28T16:16:50Z ~2026-19290-83 57842 አዲስ ገጽ ፈጠረ፦ «{{የጦርነት መረጃ | ጦርነት_ስም = የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች | ክፍል = [[2ኛው ዓለማዊ ጦርነት]] | ስዕል = Atomic bombing of Japan.jpg | የስዕል_መግለጫ = | ቀን = ነሐሴ 6 እና 9 ቀን 1945 ዓ.ም | ቦታ = | ውጤት = የእነዚህ ከተሞች ሙሉ ውድመት | ወገን1 = {{flag|ጃፓን}} | ወገን2 = {{flag|አሜሪካ}} | መሪ1 = ሂሮኪቶ...» 391239 wikitext text/x-wiki {{የጦርነት መረጃ | ጦርነት_ስም = የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች | ክፍል = [[2ኛው ዓለማዊ ጦርነት]] | ስዕል = Atomic bombing of Japan.jpg | የስዕል_መግለጫ = | ቀን = ነሐሴ 6 እና 9 ቀን 1945 ዓ.ም | ቦታ = | ውጤት = የእነዚህ ከተሞች ሙሉ ውድመት | ወገን1 = {{flag|ጃፓን}} | ወገን2 = {{flag|አሜሪካ}} | መሪ1 = ሂሮኪቶ | መሪ2 = ሃሪ ትሩማን | አቅም1 = | አቅም2 = | ጉዳት1 = | ጉዳት2 = }} '''የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች''' - በጃፓን በሂሮሺማ እና ናጋሳኪ ከተሞች ላይ ሁለት የኒውክሌር ጥቃቶች በጃፓን ለፈጸሙት በርካታ [[የጦር ወንጀሎች|የጦርነት ወንጀሎች]] በዩናይትድ ስቴትስ ወታደሮች የተፈጸሙ ናቸው። [[ስዕል:Atomic cloud over Hiroshima - NARA 542192 - Edit.jpg|thumb|220px|በሂሮሺማ ላይ የኑክሌር ደመና]] [[ስዕል:Hirohito in dress uniform (cropped 2).jpg|thumb|220px|የጃፓኑ ንጉሠ ነገሥት ሂሮሂቶ]] [[ስዕል:Harry S Truman, bw half-length photo portrait, facing front, 1945.jpg|thumb|220px|የዩኤስ ፕሬዝዳንት ሃሪ ትሩማን]] ጥቃቶቹ የታዘዙት በፕሬዚዳንት ሃሪ ትሩማን ነው። እ.ኤ.አ. ነሐሴ 6 ቀን 1945 የአቶሚክ ቦምብ "ትንሹ ልጅ" በሂሮሺማ ላይ ተጣለ እና እ.ኤ.አ. ነሐሴ 9 "ወፍራም ሰው" በናጋሳኪ ላይ ተጣለ። ፍንዳታዎቹ በአንድ ጊዜ በሂሮሺማ 70፣000 ሰዎችን እና በናጋሳኪ 60፣000 ሰዎችን ገድለዋል። ከነሐሴ እስከ ታኅሣሥ 1945 በሁለቱም ከተሞች በአካል ጉዳት እና በበሽታ የሞቱ ሰዎች ቁጥር ግማሽ ሚሊዮን ገደማ ነበር። ውጤቱም የጃፓን እጅ መስጠት እና የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ማብቂያ ነበር። በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ በጦርነቱ ወቅት የኑክሌር ጦር መሳሪያ አጠቃቀም እነዚህ ብቻ ነበሩ <ref>[https://www.icanw.org/hiroshima_and_nagasaki_bombings The two nuclear bombs dropped on Japan in 1945 killed and maimed hundreds of thousands of people, and their effects are still being felt today.]</ref> <ref>[https://visit.archives.gov/whats-on/explore-exhibits/atomic-bombing-hiroshima-and-nagasaki The Atomic Bombing of Hiroshima and Nagasaki]</ref> <ref>[https://www.iwm.org.uk/history/the-atomic-bombs-that-ended-the-second-world-war The Atomic Bombs That Ended the Second World War]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[ሊበርታሪያኒዝም]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ስታሊኒዝም]] * [[ፑቲኒዝም]] * [[ፋሺዝም]] == አገናኞች == 1xl5hn8kd9oba2nkrv4p2g32hn8a3nl 391240 391239 2026-03-28T16:18:30Z ~2026-19290-83 57842 /* በተጨማሪም ተመልከት */ 391240 wikitext text/x-wiki {{የጦርነት መረጃ | ጦርነት_ስም = የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች | ክፍል = [[2ኛው ዓለማዊ ጦርነት]] | ስዕል = Atomic bombing of Japan.jpg | የስዕል_መግለጫ = | ቀን = ነሐሴ 6 እና 9 ቀን 1945 ዓ.ም | ቦታ = | ውጤት = የእነዚህ ከተሞች ሙሉ ውድመት | ወገን1 = {{flag|ጃፓን}} | ወገን2 = {{flag|አሜሪካ}} | መሪ1 = ሂሮኪቶ | መሪ2 = ሃሪ ትሩማን | አቅም1 = | አቅም2 = | ጉዳት1 = | ጉዳት2 = }} '''የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች''' - በጃፓን በሂሮሺማ እና ናጋሳኪ ከተሞች ላይ ሁለት የኒውክሌር ጥቃቶች በጃፓን ለፈጸሙት በርካታ [[የጦር ወንጀሎች|የጦርነት ወንጀሎች]] በዩናይትድ ስቴትስ ወታደሮች የተፈጸሙ ናቸው። [[ስዕል:Atomic cloud over Hiroshima - NARA 542192 - Edit.jpg|thumb|220px|በሂሮሺማ ላይ የኑክሌር ደመና]] [[ስዕል:Hirohito in dress uniform (cropped 2).jpg|thumb|220px|የጃፓኑ ንጉሠ ነገሥት ሂሮሂቶ]] [[ስዕል:Harry S Truman, bw half-length photo portrait, facing front, 1945.jpg|thumb|220px|የዩኤስ ፕሬዝዳንት ሃሪ ትሩማን]] ጥቃቶቹ የታዘዙት በፕሬዚዳንት ሃሪ ትሩማን ነው። እ.ኤ.አ. ነሐሴ 6 ቀን 1945 የአቶሚክ ቦምብ "ትንሹ ልጅ" በሂሮሺማ ላይ ተጣለ እና እ.ኤ.አ. ነሐሴ 9 "ወፍራም ሰው" በናጋሳኪ ላይ ተጣለ። ፍንዳታዎቹ በአንድ ጊዜ በሂሮሺማ 70፣000 ሰዎችን እና በናጋሳኪ 60፣000 ሰዎችን ገድለዋል። ከነሐሴ እስከ ታኅሣሥ 1945 በሁለቱም ከተሞች በአካል ጉዳት እና በበሽታ የሞቱ ሰዎች ቁጥር ግማሽ ሚሊዮን ገደማ ነበር። ውጤቱም የጃፓን እጅ መስጠት እና የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ማብቂያ ነበር። በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ በጦርነቱ ወቅት የኑክሌር ጦር መሳሪያ አጠቃቀም እነዚህ ብቻ ነበሩ <ref>[https://www.icanw.org/hiroshima_and_nagasaki_bombings The two nuclear bombs dropped on Japan in 1945 killed and maimed hundreds of thousands of people, and their effects are still being felt today.]</ref> <ref>[https://visit.archives.gov/whats-on/explore-exhibits/atomic-bombing-hiroshima-and-nagasaki The Atomic Bombing of Hiroshima and Nagasaki]</ref> <ref>[https://www.iwm.org.uk/history/the-atomic-bombs-that-ended-the-second-world-war The Atomic Bombs That Ended the Second World War]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[ሊበርታሪያኒዝም]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ታላቅ ሽብር]] * [[ስታሊኒዝም]] * [[ፑቲኒዝም]] * [[ፋሺዝም]] * [[ጉላግ]] == አገናኞች == e5mi1of6sh91hzi8hskkwx1tfgfw30a 391242 391240 2026-03-28T16:21:54Z ~2026-19290-83 57842 /* በተጨማሪም ተመልከት */ 391242 wikitext text/x-wiki {{የጦርነት መረጃ | ጦርነት_ስም = የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች | ክፍል = [[2ኛው ዓለማዊ ጦርነት]] | ስዕል = Atomic bombing of Japan.jpg | የስዕል_መግለጫ = | ቀን = ነሐሴ 6 እና 9 ቀን 1945 ዓ.ም | ቦታ = | ውጤት = የእነዚህ ከተሞች ሙሉ ውድመት | ወገን1 = {{flag|ጃፓን}} | ወገን2 = {{flag|አሜሪካ}} | መሪ1 = ሂሮኪቶ | መሪ2 = ሃሪ ትሩማን | አቅም1 = | አቅም2 = | ጉዳት1 = | ጉዳት2 = }} '''የሂሮሺማ እና ናጋሳኪ የቦምብ ጥቃቶች''' - በጃፓን በሂሮሺማ እና ናጋሳኪ ከተሞች ላይ ሁለት የኒውክሌር ጥቃቶች በጃፓን ለፈጸሙት በርካታ [[የጦር ወንጀሎች|የጦርነት ወንጀሎች]] በዩናይትድ ስቴትስ ወታደሮች የተፈጸሙ ናቸው። [[ስዕል:Atomic cloud over Hiroshima - NARA 542192 - Edit.jpg|thumb|220px|በሂሮሺማ ላይ የኑክሌር ደመና]] [[ስዕል:Hirohito in dress uniform (cropped 2).jpg|thumb|220px|የጃፓኑ ንጉሠ ነገሥት ሂሮሂቶ]] [[ስዕል:Harry S Truman, bw half-length photo portrait, facing front, 1945.jpg|thumb|220px|የዩኤስ ፕሬዝዳንት ሃሪ ትሩማን]] ጥቃቶቹ የታዘዙት በፕሬዚዳንት ሃሪ ትሩማን ነው። እ.ኤ.አ. ነሐሴ 6 ቀን 1945 የአቶሚክ ቦምብ "ትንሹ ልጅ" በሂሮሺማ ላይ ተጣለ እና እ.ኤ.አ. ነሐሴ 9 "ወፍራም ሰው" በናጋሳኪ ላይ ተጣለ። ፍንዳታዎቹ በአንድ ጊዜ በሂሮሺማ 70፣000 ሰዎችን እና በናጋሳኪ 60፣000 ሰዎችን ገድለዋል። ከነሐሴ እስከ ታኅሣሥ 1945 በሁለቱም ከተሞች በአካል ጉዳት እና በበሽታ የሞቱ ሰዎች ቁጥር ግማሽ ሚሊዮን ገደማ ነበር። ውጤቱም የጃፓን እጅ መስጠት እና የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ማብቂያ ነበር። በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ በጦርነቱ ወቅት የኑክሌር ጦር መሳሪያ አጠቃቀም እነዚህ ብቻ ነበሩ <ref>[https://www.icanw.org/hiroshima_and_nagasaki_bombings The two nuclear bombs dropped on Japan in 1945 killed and maimed hundreds of thousands of people, and their effects are still being felt today.]</ref> <ref>[https://visit.archives.gov/whats-on/explore-exhibits/atomic-bombing-hiroshima-and-nagasaki The Atomic Bombing of Hiroshima and Nagasaki]</ref> <ref>[https://www.iwm.org.uk/history/the-atomic-bombs-that-ended-the-second-world-war The Atomic Bombs That Ended the Second World War]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[ሊበርታሪያኒዝም]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[ታላቅ ሽብር]] * [[ስታሊኒዝም]] * [[ፑቲኒዝም]] * [[ፋሺዝም]] * [[ካትይን]] * [[ጉላግ]] == አገናኞች == 0l74p5imu4ym9ar0exbv0u3xb6fzy2s 0 55598 391256 2026-03-28T21:37:59Z ~2026-19501-88 57845 አዲስ ገጽ ፈጠረ፦ «'''ስዋስቲካ''' (በጥንቷ ህንድ '''ቋንቋस्वस्तिक'''፣ በላቲን '''svastika'''፣ '''卐''') ይህ በዓለም ዙሪያ ባሉ ብዙ ባህሎች ውስጥ በ 90 ° ወደ ግራ ወይም ቀኝ የታጠፈ እኩል የታጠቀ መስቀል ቅርፅ ያለው ጥንታዊ ምልክት ነው። ይህ ምልክት ብዙውን ጊዜ ከፀሐይ ጋር የተያያዘ ነው <ref>[https://www.asianstudies....» 391256 wikitext text/x-wiki '''ስዋስቲካ''' (በጥንቷ ህንድ '''ቋንቋस्वस्तिक'''፣ በላቲን '''svastika'''፣ '''卐''') ይህ በዓለም ዙሪያ ባሉ ብዙ ባህሎች ውስጥ በ 90 ° ወደ ግራ ወይም ቀኝ የታጠፈ እኩል የታጠቀ መስቀል ቅርፅ ያለው ጥንታዊ ምልክት ነው። ይህ ምልክት ብዙውን ጊዜ ከፀሐይ ጋር የተያያዘ ነው <ref>[https://www.asianstudies.org/publications/eaa/archives/the-past-present-and-future-of-the-swastika-in-japan/ The Past, Present, and Future of the Swastika in Japan]</ref>። [[ስዕል:Swastika at gate of home, near Buddhist monastery India.jpg|thumb|270px|በህንድ ውስጥ በጥንታዊ የቡድሂስት ገዳም ላይ ስዋስቲካ]] [[ስዕል:Паселішча каля в. Тайманава. Фібула з белага металу.jpg|thumb|270px|የጥንት [[ስላቮች]] አረማዊ ምልክት]] [[ስዕል:Munich, présentation des étendards des gardes de Hitler (cérémonie nazie) (Hoffmann) - btv1b53098333g.jpg|thumb|270px|የናዚ ሰልፍ በሙኒክ]] እ.ኤ.አ. በ 1920 ዎቹ ውስጥ ስዋስቲካ የ [[ናዚዝም]] ምልክት እና በናዚ አገዛዝ ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በፊት እና በኋላ የተፈጸሙ በሰው ልጆች ላይ የተፈጸሙ ወንጀሎች ሁሉ ምልክት ሆኗል። ጀርመንን ጨምሮ በአንዳንድ ሀገራት ስዋስቲካን የናዚዝም እና የኒዮ ናዚዝም ምልክት አድርጎ መጠቀም በህግ የተከለከለ እና እንደ ወንጀል ይቆጠራል። ልዩነቱ ለትምህርት ዓላማዎች ለምሳሌ በሙዚየሞች ውስጥ ጥቅም ላይ ይውላል <ref>[https://www.smithsonianmag.com/history/how-the-swastika-an-ancient-symbol-of-good-fortune-used-around-the-world-became-the-nazi-logo-180962812/ How the Swastika, an Ancient Symbol of Good Fortune Used Around the World, Became the Nazi Logo]</ref>። የሚገርመው፣ ይህ ምልክት በሩሲያ ውስጥ የተከለከለ ነው፣ ነገር ግን በ [[የሩሲያ ፌዴሬሽን የጦር ኃይሎች|የሩሲያ ጦር]] ውስጥ በኒዮ-ናዚዎች በሰፊው ጥቅም ላይ ይውላል <ref>[https://www.france24.com/en/europe/20251204-atrocity-competition-russian-neo-nazi-group-rusich-ukraine Russian neo-Nazi group 'Rusich' regularly posts images of war crimes]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[Z (የሩሲያ ወታደራዊ ምልክት)]] == አገናኞች == 21ucs1clzawbz9xmquy0wf5jpj622gk