ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 2867 391968 391311 2026-04-27T16:22:59Z ~2026-25756-61 58318 391968 wikitext text/x-wiki {{የሀገር መረጃ |ስም = ሩሲያ |ሙሉ_ስም = የሩሲያ ፌዴሬሽን <br /> Российская Федерация |ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Russia.svg |ማኅተም_ሥዕል = Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg |ካርታ_ሥዕል = Russian Federation (orthographic projection).svg |መዝሙር = ''Госуда́рственный гимн Росси́йской Федера́ции''<br><br><center>[[File:Russian Anthem chorus.ogg]]</center> |ዋና_ከተማ = [[ሞስኮ]] |ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ሩሲያኛ]] |የመሪዎች_ማዕረግ = [[ፕሬዚዳንት]] <br /> [[ጠቅላይ ሚኒስትር]] |የመንግስት_አይነት = ፕሬዚዳንታዊ ሪፐብሊክ |የመሪዎች_ስም = [[ቭላዲሚር ፑቲን]] <br /> [[ሚክሄል ሚሹስቲን]] |የነጻነት_ቀን = [[ሰኔ 5]] ቀን [[1982]]<br />(June 12, 1990 እ.ኤ.አ.) |የመሬት_ስፋት = 17,075,400 |የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 1 |ውሀ_ከመቶ = 13 |የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 144,463,451 |የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2017 እ.ኤ.አ. |የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 9 |የገንዘብ_ስም = ሩብል |ሰዓት_ክልል = +2 እስከ +11 |የስልክ_መግቢያ = +7 |ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .ru<br>.su<br>.рф }} '''ሩሲያ''' ([[መስኮብኛ]]፦ '''Россия''' /ሮሲያ/) ወይም '''የሩሲያ ፌዴሬሽን''' (መስኮብኛ፦ '''Российская Федерация''' /ሮሲስካያ ፍየድየራትሲያ/) በ[[አውሮፓ]] እና [[እስያ]] አህጉሮች ውስጥ የምትገኝ አገር ናት። በ17,075,200 ካሬ ኪ.ሜ. ከዓለም በመሬት ስፋት አንደኛ ስትሆን በሕዝብ ብዛትም ከዓለም ስምንተኛ ናት። ሩስያ ከ[[ኖርዌ]]፣ [[ፊንላንድ]]፣ [[ኤስቶኒያ]]፣ [[ሌትላንድ]] (ላቲቪያ)፣ [[ሊትዌኒያ]]፣ [[ፖላንድ]]፣ [[ቤላሩስ]]፣ [[ዩክሬን]]፣ [[ጆርጂያ]]፣ [[አዘርባይጃን]]፣ [[ካዛኪስታን]]፣ [[የቻይና ሕዝባዊ ሬፑብሊክ]]፣ [[ሞንጎሊያ]] እና [[ሰሜን ኮሪያ]] ጋር ድንበር አላት። [[ሞስኮ]] ዋና እና ትልቅ ከተማዋ ሲሆን ሴንት ፒተርስበርግ ሁለተኛው ትልቅ ከተማ ናት በምስራቃዊ አውሮፓ ክፍል የሚኖሩ የስላቭ ህብረተሰብ ወደ አሁኗ ሩስያ ከሶስት እስከ ስምንተኛው ክፍል ዘመን ተሰደዱ። ኬይቫን ረስ የሩስያ ህዝብ ማንነት እንዲኖሮ በማድረግ ከ9ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የነበረ ትልቅ ግዛት ነው። በተጨማሪም፣ የሩስያ ኦርቶዶክስ መነሳት ትልቅ ሚና ተጫውቷል። በ988 ዓም፣ ክርስትና ከቢዛንታይ ወደ ሩስያ ተስፋፋ። ልክ የረስ ስልጣን በሞንጎል ወረራ ሲዳከም፣ ምስራቃዊ ክፍሏ በልዕልና እስከ 13ተኛው ክፍለ ዘመን ይመራ ነበር። እስከ 18ተኛው ክፍለ ዘመን ድረስ፣ ምዕራባዊው ግዛት በፍጥነት ድንበሯን ወደ ምስራቅ በማስፋፋት የሩስያ ኢምፓየር መመረት ችላለች። በ1917 የተነሳው የሩስያ አብዮት የመንግስቱን ስርአት ወደ ሶሻሊስት በመቀየር የሶቬት ህብረትን በ1922 አቋቋመች። ሶቪየት ኅብረት አብዛኛውን የምስራቅ አውሮፓ እና መካከለኛው እስያ ተቆጣጠረ። ነገር ግን ከጆሴፍ ስታንሊን አመራር ጀምሮ፣ የሶቬት ህብረት አምባገነናዊ እየሆነ ሄደ። ብዙ ቤት ክርስቲያኖች ወደሙ፣ ብዙ ሰዎች ተገደሉ፣ ብዙ አይሁዶች ከቀያቸው ተፈናቀሉ። የሶቬት ህብረት ከአሜሪካ ጋር የቀዝቃዛውን ጦርነት ስታስጀምር ብዙ ደባና ጭካኔ አድርሳለች። ለምሳሌ፣ የቬትናም ጦርነት ላይ ከአሜሪካ ጋር የውክልና ጦርነት በማድረግ ሰብዕዊ መብት ጥሳለች። በተቃራኒው ሶቬት በሳይንስና ቴክኖሎጂ እጅግ በጣም መበልፀግ የጀመረችበት ጊዜ ነበር። በማርክሲዝ ሌኒንዝም አብዮት የተሞላችው ሶቬት ህብረት በ1991 በህዝበ ውሳኔ ልትፈርስ ችላለች። ሩስያ በ1993 መንግስቷን ወደ ፌድራል ልትቀይር ችላለች፤ እስካሁንም ትመራለች። [[ፑቲኒዝም|አገሪቱ ለብዙ አመታት በአምባገነኑ ቭላድሚር ፑቲን ስትመራ የቆየች ሲሆን ይህም ሩሲያ ከአብዛኞቹ የአለም ሀገራት እንድትገለል፣ ኢኮኖሚያዊ ውድቀት፣ የኑሮ ደረጃ እንዲቀንስ፣ በሀገሪቱ ውስጥ ከፍተኛ የፖለቲካ ጭቆና፣ የዲሞክራሲያዊ ተቃዋሚ መሪዎችን መገደል እና በጎረቤት ሀገራት ላይ ጦርነት እንዲፈጠር ምክንያት ሆኗል]]። [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች|ከ 2014 ጀምሮ በዩክሬን ላይ በተደረገው ጦርነት ሩሲያ በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን በአውሮፓ ውስጥ በጣም የተስፋፋ እና ከባድ የጦር ወንጀሎችን ፈጽማለች]] <ref>[https://navalny.com/p/6579/ Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref>። == ስም == ሩሲያ የሚለው ስም በዋነኝነት በምስራቅ ስላቭስ የሚኖር የመካከለኛው ዘመን ግዛት ከሆነው ሩስ' የተገኘ ነው። ይሁን እንጂ ትክክለኛው ስም በኋለኛው ታሪክ ውስጥ ጎልቶ የወጣ ሲሆን አገሪቷ በተለምዶ በነዋሪዎቿ "የሩሲያ ምድር" ተብላ ትጠራ ነበር.ይህን ግዛት ከእሱ ከተገኙት ሌሎች ግዛቶች ለመለየት በዘመናዊ የታሪክ አጻጻፍ ኪየቫን ሩስ ተብሎ ይገለጻል. ሩስ የሚለው ስም እራሱ የመጣው ከጥንት የመካከለኛው ዘመን የሩስ ሰዎች ፣ የኖርስ ነጋዴዎች እና ተዋጊዎች ቡድን ከባልቲክ ባህር ማዶ በኖቭጎሮድ ላይ ያተኮረ ግዛት በመመሥረት በኋላ ኪየቫን ሩስ ሆነ። የመካከለኛው ዘመን የላቲን ስም ሩስ' የሚለው ስም ሩተኒያ ነበር፣ እሱም ለምስራቅ ስላቪክ እና ለምስራቅ ኦርቶዶክስ ክልሎች ከበርካታ ስያሜዎች አንዱ እና በተለምዶ ለሩሲያ መሬቶች መጠሪያነት ያገለግል ነበር። የወቅቱ የአገሪቱ ስም ሩሲያ (ሮስሲያ) ) የመጣው ከባይዛንታይን ግሪክ የሩስ ስያሜ ነው፣ Ρωσσία Rossia – ፊደል Ρωσία (Rosía ተባለ [roˈsia]) በዘመናዊ ግሪክ።የሩሲያ ዜጎችን ለማመልከት መደበኛው መንገድ በእንግሊዝኛ “ሩሲያውያን” ነው። ሁለት ቃላት አሉ። በሩሲያኛ በተለምዶ ወደ እንግሊዘኛ "ሩሲያውያን" ተብሎ የሚተረጎመው - አንደኛው "ሩስስኪ" (ሩስስኪ) ነው, እሱም ብዙውን ጊዜ ሩሲያውያንን የሚያመለክት ሲሆን ሌላኛው ደግሞ "ሮሺያኔ" (ሮስሲያኔ) ነው, እሱም የሩሲያ ዜጎች ምንም ቢሆኑም. ብሄረሰብ። «'''ሩሲያ'''» Russia ወይም ከ[[እንግሊዝኛ]] አጠራሩ «'''ራሺያ'''» የሩስኛ ስም «ሮሲያ» ያንጸባርቃሉ። በሀገሩ ዜና መዋዕሎች ዘንድ፣ «[[ሩስ]]» የተባለ የ[[ቫይኪንግ]] ወገን ከ[[ስዊድን]] በ[[ስላቮች]] ለማስተዳደር 830 ዓም ገደማ ተጋበዙ። የዛሬውን [[ኪየቭ]] መቀመጫቸውን አድርገው [[ኪየቫን ሩስ]] የተባለ መንግሥት በ874 ዓም መሠረቱ። በ[[ፊንኛ]] /ርዎጺ/ የሚለው መጠሪያ ማለት ሩስያ ሳይሆን የስዊድን መጠሪያ እስካሁን ነው፤ እንዲሁም ለፊንኛ የተዛመዱት ቋንቋዎች ስዊድንን በተመሳሳይ ስያሜዎች ይሉታል። የስዊድንም [[ባልቲክ ባሕር]] ዳር «ሮስላግን» ይባል ነበር፤ የ«ሮስ» ትርጓሜ «መርከብ ቀዛፊዎች» እንደ ሆነ ይታስባል። ዳሩ ግን ሌሎች ራሻዊ ሊቃውንት የ«ሩስ» ስም ከስዊድን እንደ መጣ አይቀበሉም። በተለይ አንድ የ[[ሳርማትያ]] ወይም [[እስኩቴስ]] ወገን [[ሮክሶላኒ]] ተብሎ ከ100 ዓክልበ. እስከ 350 ዓም ግድም በአካባቢው ይገኝ ነበር። በአንድ አስተሳሰብ የሮክሶላኒ ስም ከ«ሮስ» እና ከ«አላኒ» ([[አላኖች]]) ውሑድ ይሆናል። እንዲሁም ከ90 እና 550 ዓም መካከል «ሩጊ» ([[ሩጋውያን]]) የተባለ [[ምሥራቅ ጀርመናዊ]] ወገን ይጠቀስ ነበር፤ በኋላ በኪዬቫን ሩስ ዘመን የሮማይስጥ ሰነዶች ብዙ ጊዜ ለሩስ «ሩጊ» ይሉዋቸው ነበር። በ1275 ዓም የ[[ሞስኮ]] ግዛት ተመሠረተ፤ በኋላም [[የሞስኮ ታላቅ መስፍን]] በሌሎቹ ሩስያ ግዛቶች ላዕላይነት አገኘ። እስከ 1714 ዓም ድረስ [[ታላቁ ፕዮትር]] [[የሩስያ ግዛት (1714-1909 ዓ.ም.)]] እስካዋጀ ድረስ፣ መንግሥቱ በሮማይስጥ «ሞስኮቪያ»፣ በእንግሊዝኛም Muscovy /መስኮቪ/ ይባል ነበር። በ[[አማርኛ]] ይህ ስም «'''መስኮብ'''» ተጽፎ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ሲቆይ ቋንቋውም ሩስኛ ደግሞ «መስኮብኛ» በመባል ይታወቃል። == ታሪክ == === የጥንት ታሪክ === ዘላን አርብቶ አደርነት በፖንቲክ-ካስፒያን ስቴፔ ከቻኮሊቲክ ጀምሮ ጎልብቷል። የእነዚህ የእርከን ሥልጣኔ ቅሪቶች እንደ አይፓቶቮ፣ ሲንታሽታ፣ አርቃይም እና ፓዚሪክ ባሉ ቦታዎች ተገኝተዋል፤ እነዚህም በጦርነት ውስጥ በጣም የታወቁትን የፈረስ አሻራዎች በሚይዙባቸው ቦታዎች። , የጥንት ግሪክ ነጋዴዎች በጣና እና ፋናጎሪያ ውስጥ ወደሚገኙት የንግድ ቦታዎች ክላሲካል ስልጣኔን አመጡ። በ 3 ኛው እስከ 4 ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም, የጎቲክ ኦይየም ግዛት በደቡብ ሩሲያ ውስጥ ይኖር ነበር, እሱም በኋላ በሃንስ ተሸነፈ. በ 3 ኛው እና 6 ኛው መቶ ዘመን ዓ.ም መካከል ፣ የግሪክ ቅኝ ግዛቶችን የተከተለው የሄለናዊ ፖለቲካ የነበረው የቦስፖራን መንግሥት ፣ እንደ ሁንስ እና ዩራሺያን አቫርስ ባሉ ተዋጊ ጎሳዎች በተመራ ዘላኖች ወረራ ተጨናንቋል። በካስፒያን እና በጥቁር ባህር መካከል ያለውን የታችኛውን የቮልጋ ተፋሰስ ስቴፕ እስከ 10 ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ ይገዛ ነበር። [[ስዕል:Muscovy 1390 1525.png|thumb|የዘመናዊው ሩሲያ እድገት ከእሱ ጋር በትክክል ተጀምሯል, ይህ ለሩሲያውያን ታሪክ ብቻ ነው የሚሰራው.]] የሩስያውያን ቅድመ አያቶች በአውሮፓ ሰሜናዊ ምስራቅ ክፍል ከታዩት ከፕሮቶ-ኢንዶ-አውሮፓውያን ከተለዩት የስላቭ ጎሳዎች መካከል ናቸው. ከ 1500 ዓመታት በፊት. የምስራቅ ስላቭስ ቀስ በቀስ ምዕራብ ሩሲያን በሁለት ማዕበል ሰፈሩ፡ አንደኛው ከኪየቭ ወደ ዛሬው ሱዝዳል እና ሙሮም እና ሌላው ከፖሎትስክ ወደ ኖቭጎሮድ እና ሮስቶቭ ሄደ። ከ 7 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ, የምስራቅ ስላቭስ በምእራብ ሩሲያ ውስጥ ከፍተኛውን ህዝብ ያቀፈ ሲሆን ቀስ በቀስ ግን ሰላማዊ በሆነ መንገድ የፊንላንድ ተወላጆችን አዋህዷል. ==== ኪየቫን ሩስ ==== በ9ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የመጀመሪያዎቹ የምስራቅ ስላቪክ ግዛቶች መመስረት ከምስራቃዊ ባልቲክ እስከ ጥቁር እና ካስፒያን ባህሮች ድረስ ባሉት የውሃ መስመሮች ላይ የተሳፈሩት ቫይኪንጎች ቫራንግያውያን ከመጡበት ጊዜ ጋር ተገጣጠመ። በአንደኛ ደረጃ ዜና መዋዕል መሠረት ሩሪክ የተባለ ከሩስ ሕዝብ የመጣ ቫራንጂያን በ 862 የኖቭጎሮድ ገዥ ሆኖ ተመረጠ። በ 882 ተተኪው ኦሌግ ወደ ደቡብ በመዞር ቀደም ሲል ለካዛርስ ግብር ይከፍል የነበረውን ኪየቭን ድል አደረገ። የሩሪክ ልጅ ኢጎር እና የኢጎር ልጅ ስቪያቶላቭ በመቀጠል ሁሉንም የአካባቢውን የምስራቅ ስላቪክ ጎሳዎች በኪየቫን አገዛዝ አሸንፈው የካዛርን ካጋኔትን አወደሙ እና ወደ ባይዛንቲየም እና ፋርስ ብዙ ወታደራዊ ዘመቻዎችን ጀመሩ። በ 10 ኛው እስከ 11 ኛው ክፍለ ዘመን ኪየቫን ሩስ በአውሮፓ ውስጥ ካሉት ትላልቅ እና በጣም የበለጸጉ ግዛቶች አንዱ ሆነች. የታላቁ የቭላድሚር ዘመን (980-1015) እና ልጁ ያሮስላቭ ጠቢብ (1019-1054) የኪየቭ ወርቃማ ዘመንን ይመሰርታል ፣ እሱም የኦርቶዶክስ ክርስትና ከባይዛንቲየም ተቀባይነት ያገኘ እና የመጀመሪያው የምስራቅ ስላቪክ የጽሑፍ የሕግ ኮድ ተፈጠረ። , የሩስካያ ፕራቭዳ. የኪየቫን ሩስን በጋራ ይመራ በነበረው የሩሪክ ሥርወ መንግሥት አባላት መካከል የማያቋርጥ የእርስ በርስ ግጭት የሚታይበት የፊውዳሊዝም እና ያልተማከለ አስተዳደር ዘመን መጥቷል። የኪየቭ የበላይነት እየቀነሰ በሰሜን-ምስራቅ ለቭላድሚር-ሱዝዳል፣ በሰሜን-ምዕራብ ኖቭጎሮድ ሪፐብሊክ እና በደቡብ-ምዕራብ ውስጥ ጋሊሺያ-ቮልሂኒያ ጥቅም ላይ ይውላል። የኪየቫን ሩስ በመጨረሻ ተበታተነ፣ የመጨረሻው ምት የሞንጎሊያውያን ወረራ በ1237–40 ሲሆን ይህም ኪየቭን ተባረረ እና የሩስ ህዝብ ዋና ክፍል ሞተ። በኋላ ላይ ታታር በመባል የሚታወቁት ወራሪዎች የወርቅ ሆርዴ ግዛትን መሰረቱ፣ እሱም የሩሲያን ርዕሳነ መስተዳድሮች የዘረፈ እና የሩሲያ ደቡባዊ እና መካከለኛ ቦታዎችን ከሁለት መቶ ዓመታት በላይ ያስተዳድር ነበር። [[ስዕል:Lissner TroiceSergievaLavr.jpg|thumb|የራዶኔዝህ ሰርግየስ ዲሚትሪ ዶንኮይን በሥላሴ ሰርግዩስ ላቫራ ሲባርክ ከኩሊኮቮ ጦርነት በፊት በኤርነስት ሊዝነር ሥዕል ላይ የሚታየው]] ጋሊሺያ-ቮልሂኒያ በመጨረሻ በፖላንድ መንግሥት የተዋሃደች ሲሆን በኪዬቭ ዳርቻ ላይ የሚገኙት ኖቭጎሮድ ሪፐብሊክ እና ቭላድሚር-ሱዝዳል የተባሉት ሁለት ክልሎች ለዘመናዊው የሩሲያ ሕዝብ መሠረት ሆኑ። በልዑል አሌክሳንደር ኔቪስኪ እየተመራ ኖቭጎሮድያውያን በ1240 በኔቫ ጦርነት ወራሪዎቹን ስዊድናውያን እንዲሁም በ1242 የጀርመናዊ የመስቀል ጦረኞችን በበረዶው ጦርነት አባረሩ። ==== የሞስኮ ግራንድ ዱቺ ==== ከኪየቫን ሩስ ጥፋት በኋላ የተፈጠረው በጣም ኃይለኛው የሞስኮ ግራንድ ዱቺ በመጀመሪያ የቭላድሚር-ሱዝዳል አካል ነበር። አሁንም በሞንጎሊያውያን ታታሮች ግዛት ሥር እና ከነሱ ጋር በመሆን ሞስኮ በ 14 ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በአካባቢው ተጽእኖውን ማረጋገጥ ጀመረች, ቀስ በቀስ የሩስ አገሮችን እንደገና በማዋሃድ እና ሩሲያን በማስፋፋት ሂደት ውስጥ ግንባር ቀደም ኃይል ሆናለች. የሞስኮ የመጨረሻ ተቀናቃኝ የሆነው ኖቭጎሮድ ሪፐብሊክ እንደ ዋና የፀጉር ንግድ ማእከል እና የሃንሴቲክ ሊግ ምስራቃዊ ወደብ ሆነች ። ሩሲያ ደደብ ነች። በሞስኮ ልዑል ዲሚትሪ ዶንኮይ የሚመራው እና በሩሲያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን የታገዘው የተባበሩት መንግስታት ጦር በ 1380 በኩሊኮቮ ጦርነት በሞንጎሊያውያን ታታሮች ላይ ትልቅ ሽንፈትን አድርሷል ። ሞስኮ ቀስ በቀስ ወላጇን ቭላድሚር-ሱዝዳልን ወሰደ ፣ ከዚያም በዙሪያው እንደ Tver እና ኖቭጎሮድ ያሉ ቀደምት ጠንካራ ተቀናቃኞችን ጨምሮ ርዕሰ ጉዳዮች። ኢቫን III ("ታላቅ") በመጨረሻ ወርቃማው ሆርዴ ቁጥጥርን ጥሎ መላውን ሰሜናዊ ሩስን በሞስኮ ግዛት አዋህዶ "የሩስ ሁሉ ታላቅ መስፍን" የሚል ማዕረግ የወሰደ የመጀመሪያው የሩሲያ ገዥ ነበር። እ.ኤ.አ. በ 1453 ከቁስጥንጥንያ ውድቀት በኋላ ፣ ሞስኮ የምስራቅ ሮማን ኢምፓየር ቅርስ መሆኗን ተናግራለች። ኢቫን III የመጨረሻው የባይዛንታይን ንጉሠ ነገሥት ቆስጠንጢኖስ XI የእህት ልጅ የሆነችውን ሶፊያ ፓላይኦሎጂን አገባ እና የባይዛንታይን ባለ ሁለት ጭንቅላት ንስርን የራሱ እና በመጨረሻም የሩሲያን ኮት ኦፍ-ክንድ አደረገው። ==== ሳርዶኤም የሩሲያ ==== የሦስተኛው ሮም ሀሳቦች እድገት ፣ ታላቁ መስፍን ኢቫን አራተኛ ("አስፈሪው") በ 1547 የሩሲያ የመጀመሪያ ንጉስ ዘውድ በይፋ ተቀበለ ። ዛር አዲስ የሕግ ኮድ አወጀ (የ 1550 ሱዲቢኒክ) ፣ የመጀመሪያውን የሩሲያ ፊውዳል ተወካይ አቋቋመ ። አካል (ዘምስኪ ሶቦር)፣ ወታደሩን አሻሽሎ፣ የቀሳውስቱን ተጽእኖ ገድቦ የአካባቢ አስተዳደርን አደራጀ። ኢቫን በረዥም የግዛት ዘመኑ ሦስቱን የታታር ካናቶችን ማለትም ካዛን እና አስትራካንን በቮልጋ እና በደቡብ ምዕራብ ሳይቤሪያ የሚገኘውን የሲቢርን ኻኔትን በማካተት ቀድሞውንም ትልቅ የነበረውን የሩሲያ ግዛት በእጥፍ ለማሳደግ ተቃርቧል። በመጨረሻም በ 16 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ሩሲያ ከኡራል ተራሮች በስተ ምሥራቅ ተስፋፍቷል. ሆኖም የዛርዶም የፖላንድ መንግሥት እና የሊቱዌኒያ ግራንድ ዱቺ ጥምረት (በኋላ የተባበሩት የፖላንድ-ሊቱዌኒያ ኮመንዌልዝ)፣ የስዊድን መንግሥት፣ እና ዴንማርክ–ኖርዌይ ጥምረት ላይ በተደረገው ረጅም እና ያልተሳካ የሊቮኒያ ጦርነት ተዳክሟል። የባልቲክ የባህር ዳርቻ እና የባህር ንግድ በ 1572 የክራይሚያ ታታሮች ወራሪ ጦር ወሳኝ በሆነው የሞሎዲ ጦርነት ሙሉ በሙሉ ተሸንፏል። [[ስዕል:Territorial Expansion of Russia.svg|thumb|left|በ 14 ኛው እና በ 20 ኛው ክፍለ ዘመን መካከል የሩሲያ መስፋፋት እና የመሬት ዝግመተ ለውጥ]] የኢቫን ልጆች ሞት በ1598 የጥንቱ የሩሪክ ሥርወ መንግሥት ማብቃቱን የሚያመለክት ሲሆን በ1601–03 ከደረሰው አስከፊ ረሃብ ጋር ተዳምሮ የእርስ በርስ ጦርነት፣ የአስመሳዮች አገዛዝ እና የውጭ ጣልቃገብነት በችግር ጊዜ አስከትሏል። 17 ኛው ክፍለ ዘመን. የፖላንድ-ሊቱዌኒያ ኮመንዌልዝ የሩስያን ክፍሎች በመቆጣጠር ወደ ዋና ከተማዋ ሞስኮ ዘልቋል። በ1612 ፖላንዳውያን በነጋዴ ኩዝማ ሚኒን እና በልዑል ዲሚትሪ ፖዝሃርስኪ ​​የሚመራው በሩሲያ በጎ ፈቃደኞች ጓዶች ለማፈግፈግ ተገደው ነበር። የሮማኖቭ ሥርወ መንግሥት በ 1613 በዜምስኪ ሶቦር ውሳኔ ዙፋኑን ተቀበለ እና ሀገሪቱ ከችግር ቀስ በቀስ ማገገም ጀመረች ። [[ስዕል:Vasnetsov Ioann 4.jpg|thumb|180px|ዛር ኢቫን አስፈሪው በቪክቶር ቫስኔትሶቭ፣ 1897 (ኤውሮጳዊ) ቅስቀሳ]] ሩሲያ በ 17 ኛው ክፍለ ዘመን የግዛት እድገቷን ቀጥላለች, እሱም የኮሳክስ ዘመን ነበር. እ.ኤ.አ. በ 1654 የዩክሬን መሪ ቦህዳን ክሜልኒትስኪ ዩክሬንን በሩሲያ ንጉስ አሌክሲስ ጥበቃ ስር ለማድረግ አቅርበዋል ። የዚህ አቅርቦት ተቀባይነት ወደ ሌላ የሩስያ-ፖላንድ ጦርነት አመራ. በመጨረሻም ዩክሬን በዲኒፐር በኩል ተከፈለች, ምስራቃዊውን ክፍል (ግራ-ባንክ ዩክሬን እና ኪየቭ) በሩሲያ አገዛዝ ስር ትተው ነበር. በምስራቅ, ፈጣን የሩሲያ ፍለጋ እና ሰፊ የሳይቤሪያ ቅኝ ግዛት, ጠቃሚ የሆኑ ፀጉራሞችን እና የዝሆን ጥርስን ማደን ቀጠለ. የሩስያ አሳሾች በዋነኛነት በሳይቤሪያ ወንዝ መስመሮች በኩል ወደ ምሥራቅ ገፍተው ነበር፣ በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ፣ በምሥራቃዊ ሳይቤሪያ፣ በቹክቺ ባሕረ ገብ መሬት፣ በአሙር ወንዝ እና በፓስፊክ ውቅያኖስ ዳርቻ ላይ የሩስያ ሰፈሮች ነበሩ። እ.ኤ.አ. በ 1648 ሴሚዮን ዴዥኒቭ በቤሪንግ ስትሬት ውስጥ ለመጓዝ የመጀመሪያው አውሮፓዊ ሆነ። [[የሩሲያዊነት|የተሸነፉትን ህዝቦች በተመለከተ ሩሲያ የሩሲፊኬሽን ጨካኝ ፖሊሲን ተከትላለች]] ፣ ይህም የአካባቢውን ህዝብ የአፍ መፍቻ ቋንቋዎችን ከማፈን እና አጠቃቀማቸውን የሚገድብ ብቻ ሳይሆን ማንነታቸውንም ሙሉ በሙሉ አጠፋ። በተለይም በሰሜን ሩሲያ የሚኖሩ የቬፕሲያን ተወላጆች ሙሉ በሙሉ ተደምስሰው ነበር. ==== አስያኢዊ ራሽያ ==== በታላቁ ፒተር ሩሲያ በ 1721 ኢምፓየር ተባለች እና ከአውሮፓ ታላላቅ ሀይሎች አንዷ ሆነች። ከ1682 እስከ 1725 የገዛው ፒተር ስዊድንን በታላቁ ሰሜናዊ ጦርነት (1700-1721) በማሸነፍ የሩሲያ የባህር እና የባህር ንግድ መዳረሻን አስገኘ። እ.ኤ.አ. በ 1703 ፣ በባልቲክ ባህር ፣ ፒተር ሴንት ፒተርስበርግ የሩሲያ ዋና ከተማ አድርጎ መሰረተ። በእሱ አገዛዝ ዘመን ሁሉ፣ ሰፊ ማሻሻያዎች ተደርገዋል፣ ይህም የምዕራብ አውሮፓውያን ባሕላዊ ተጽዕኖዎች በሩሲያ ላይ አመጡ። በ1741-62 የጴጥሮስ አንደኛ ሴት ልጅ ኤልዛቤት የግዛት ዘመን ሩሲያ በሰባት ዓመታት ጦርነት (1756-63) ውስጥ ተሳትፎዋን ተመልክቷል። በግጭቱ ወቅት የሩሲያ ወታደሮች ምስራቅ ፕራሻን አሸንፈዋል, አልፎ ተርፎም የበርሊን በር ደረሱ. ነገር ግን፣ ኤልዛቤት ስትሞት፣ እነዚህ ሁሉ ወረራዎች የፕሩሺያን ደጋፊ በሆኑት ሩሲያዊው ፒተር ሳልሳዊ ወደ ፕሩሺያ ግዛት ተመለሱ። በ 1762-96 የገዛው ካትሪን II ("ታላቅ") የሩስያ የእውቀት ዘመንን ይመራ ነበር. በፖላንድ-ሊቱዌኒያ ኮመንዌልዝ ላይ የሩሲያ የፖለቲካ ቁጥጥርን አራዘመች እና አብዛኛዎቹን ግዛቶቿን ወደ ሩሲያ በመቀላቀል በአውሮፓ በሕዝብ ብዛት ቀዳሚ አድርጋለች። በደቡብ ከኦቶማን ኢምፓየር ጋር ከተካሄደው ስኬታማ የሩሶ-ቱርክ ጦርነቶች በኋላ ካትሪን የክሬሚያን ካንትን በማፍረስ እና ክራይሚያን በመቀላቀል የሩስያን ድንበር እስከ ጥቁር ባህር አድርጋለች። በሩሲያ-ፋርስ ጦርነቶች ቃጃር ኢራን ላይ ባደረገችው ድል በ19ኛው ክፍለ ዘመን የመጀመሪያ አጋማሽ ሩሲያ በካውካሰስ ከፍተኛ የግዛት እመርታ አስመዝግባለች። የካተሪን ተተኪ ልጇ ፖል ያልተረጋጋ እና በዋነኝነት የሚያተኩረው በቤት ውስጥ ጉዳዮች ላይ ነበር። አጭር የግዛት ዘመኑን ተከትሎ ካትሪን የ1ኛ አሌክሳንደር (1801-25) በ1809 ከተዳከመችው ስዊድን እና በ1812 ከኦቶማን ከቤሳራቢያን ፊንላንድ በመታጠቅ የካትሪን ስትራቴጂ ቀጥሏል። አላስካ በ 1803-1806 የመጀመሪያው የሩሲያ ሰርቪስ ተደረገ. በ 1820 አንድ የሩሲያ ጉዞ የአንታርክቲካ አህጉርን አገኘ. [[ስዕል:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|240px|ናፖሊዮን ከሞስኮ ማፈግፈግ በአልብሬክት አዳም (1851)።]] በናፖሊዮን ጦርነት ወቅት ሩሲያ ከተለያዩ የአውሮፓ ኃያላን መንግሥታት ጋር ኅብረትን በመቀላቀል ከፈረንሳይ ጋር ተዋግታለች። [[በ 1812 የሩሲያ-ፈረንሳይ ጦርነት|በ 1812 በናፖሊዮን የስልጣን ከፍታ ላይ የፈረንሳይ ሩሲያን ወረራ ወደ ሞስኮ ደርሶ ነበር ፣ ግን በመጨረሻ ከቀዝቃዛው የሩሲያ ክረምት ጋር ተቀናጅቶ የነበረው ግትር ተቃውሞ በወራሪዎች ላይ አስከፊ ሽንፈት አስከትሏል ፣ ይህም የፓን-አውሮፓዊው ግራንዴ አርሜይ ፍጹም በሆነ ሁኔታ ገጥሞታል]]። በሚካሂል ኩቱዞቭ እና ሚካኤል አንድሪያስ ባርክሌይ ደ ቶሊ የሚመራው ኢምፔሪያል የሩሲያ ጦር ናፖሊዮንን አስወግዶ በስድስተኛው ጥምረት ጦርነት በመላው አውሮፓ በመንዳት በመጨረሻ ፓሪስ ገባ። አሌክሳንደር 1ኛ የሩስያ ልዑካንን በቪየና ኮንግረስ ተቆጣጠረ፣ ይህም የድህረ-ናፖሊዮን አውሮፓን ካርታ ይገልጻል። ናፖሊዮንን አሳድደው ወደ ምዕራብ አውሮፓ የገቡት መኮንኖች የሊበራሊዝም ሃሳቦችን ወደ ሩሲያ አመጡ እና እ.ኤ.አ. በአውሮፓ ውስጥ ያለው የሩሲያ ኃይል እና ተጽዕኖ በክራይሚያ ጦርነት ሽንፈት ተስተጓጎለ። የኒኮላስ ተተኪ አሌክሳንደር 2ኛ (1855-81) በ1861 የተካሄደውን የነፃ ማውጣት ማሻሻያ ጨምሮ በመላ ሀገሪቱ ከፍተኛ ለውጦችን አድርጓል።እነዚህ ማሻሻያዎች ኢንደስትሪላይዜሽን አነሳስተዋል እና ከ1877 በኋላ ብዙ የባልካን ግዛቶችን ከኦቶማን አገዛዝ ነፃ ያወጣውን ኢምፔሪያል የሩሲያ ጦርን ዘመናዊ አድርጓል። -78 የሩስያ-ቱርክ ጦርነት. በአብዛኛው በ19ኛው እና በ20ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ሩሲያ እና ብሪታንያ በአፍጋኒስታን እና በመካከለኛው እና በደቡብ እስያ በሚገኙ አጎራባች ግዛቶች ላይ ተስማሙ። በሁለቱ ዋና ዋና የአውሮፓ ግዛቶች መካከል የነበረው ፉክክር ታላቁ ጨዋታ በመባል ይታወቃል። [[ስዕል:Russian Imperial Family 1913.jpg|thumb|left|ንጉሥ ኒኮላይ II ከንጉሣዊው ቤተሰብ ጋር]] በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ በሩሲያ ውስጥ የተለያዩ የሶሻሊስት እንቅስቃሴዎች መነሳት ታይቷል. አሌክሳንደር 2ኛ በ1881 በአብዮታዊ አሸባሪዎች ተገደለ።የልጃቸው አሌክሳንደር III (1881-94) የግዛት ዘመን ብዙም ሊበራል ግን የበለጠ ሰላማዊ ነበር። የመጨረሻው የሩሲያ ንጉሠ ነገሥት ኒኮላስ II (1894-1917) እ.ኤ.አ. በ 1905 በተካሄደው የሩሲያ አብዮት የተከሰቱትን ክስተቶች መከላከል አልቻለም ፣ በአዋራጅ የሩሶ-ጃፓን ጦርነት እና የደም እሑድ በመባል በሚታወቀው ማሳያ ክስተት የተነሳ። ህዝባዊ አመፁ ተቀምጧል፣ ነገር ግን መንግስት የመናገር እና የመሰብሰብ ነፃነቶችን መስጠትን፣ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ህጋዊ ማድረግ እና የተመረጠ የህግ አውጭ አካል መመስረትን ጨምሮ ትላልቅ ማሻሻያዎችን (የ 1906 የሩሲያ ህገ-መንግስት) ለመቀበል ተገደደ። === አብዮት እና የእርስ በርስ ጦርነት === እ.ኤ.አ. በ 1914 ሩሲያ ወደ አንደኛው የዓለም ጦርነት የገባችው ኦስትሪያ-ሀንጋሪ በሩሲያ አጋር በሆነችው ሰርቢያ ላይ ጦርነት ባወጀችበት ወቅት ነው ፣ እና ከሦስትዮሽ ኢንተንቲ አጋሮች ስትገለል በተለያዩ ግንባሮች ተዋግታለች። እ.ኤ.አ. የኦስትሮ-ሃንጋሪ ጦር. ነገር ግን በጦርነቱ ዋጋ እየናረ በመምጣቱ፣ በደረሰበት ከፍተኛ ጉዳትና በሙስና እና የሀገር ክህደት ወሬዎች ቀድሞውንም የነበረው ህዝባዊ አመኔታ የጎደለው ነበር። ይህ ሁሉ በ 1917 የሩስያ አብዮት የአየር ንብረትን አቋቋመ, በሁለት ዋና ዋና ተግባራት ተከናውኗል. [[በሩሲያ ውስጥ አብዮት|በ 1917 መጀመሪያ ላይ ኒኮላስ II ለመልቀቅ ተገደደ]]; [[በሩሲያ ውስጥ የእርስ በርስ ጦርነት|በሩሲያ የእርስ በርስ ጦርነት ወቅት እሱ እና ቤተሰቡ በየካተሪንበርግ ታስረው ተገድለዋል። ንጉሣዊው ሥርዓት ራሱን ጊዜያዊ መንግሥት ብሎ ባወጀው በተናወጠ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጥምረት ተተካ]]። ጊዜያዊ መንግሥት በመስከረም ወር የሩሲያ ሪፐብሊክን አወጀ. እ.ኤ.አ. ጥር 6 (19) 1918 የሩሲያ ሕገ-መንግሥታዊ ምክር ቤት ሩሲያ ዴሞክራሲያዊ ፌዴራላዊ ሪፐብሊክ (የጊዜያዊ መንግሥት ውሳኔን በማፅደቅ) አወጀ። በማግሥቱ የሕገ መንግሥት ጉባኤ በሁሉም የሩሲያ ማዕከላዊ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ፈረሰ። [[ስዕል:Kerensky.jpg|thumb|180px|ንጉሣዊውን ሥርዓት ያስወገደው የየካቲት አብዮት መሪ አሌክሳንደር ኬሬንስኪ]] [[ስዕል:19190501-lenin speech red square.jpg|thumb|180px|ሌኒን የአለም የመጀመሪያው የኮሚኒስት መሪ እና የዮሴፍ ስታሊን መምህር። በእሱ ትእዛዝ የእርስ በርስ ጦርነት እና ቀይ ሽብር ተጀመረ]] ቭላድሚር ሌኒን፣ ሊዮን ትሮትስኪ እና ሌቭ ካሜኔቭ በሶቪየት-ፖላንድ ጦርነት፣ ግንቦት 1 ቀን 1920 ወታደሮችን እንዲዋጉ አነሳሱ። ሀገሪቱ [[ቀይ ሽብር|በቀይ ሽብር]] ክፉኛ ተጎዳች። ተለዋጭ የሶሻሊስት ተቋም በዴሞክራሲያዊ መንገድ በተመረጡት የሰራተኞች እና የገበሬዎች ምክር ቤቶች ፣ሶቪየትስ በሚባለው የፔትሮግራድ ሶቪየት ፣ ሥልጣኑን ይቆጣጠር ነበር። የአዲሶቹ ባለስልጣናት አገዛዝ ችግሩን ከመፍታት ይልቅ በሀገሪቱ ውስጥ ያለውን ቀውስ አባባሰው እና በመጨረሻም በቦልሼቪክ መሪ ቭላድሚር ሌኒን የሚመራው የጥቅምት አብዮት ጊዜያዊ መንግስትን አስወግዶ የሶቪዬት መንግስት ሙሉ የአስተዳደር ስልጣንን ሰጠ ፣ ይህም ለሶቪዬቶች መፈጠር ምክንያት ሆኗል ። በዓለም የመጀመሪያው የሶሻሊስት መንግሥት. የሩሲያ የእርስ በርስ ጦርነት በፀረ-ኮሚኒስት ነጭ እንቅስቃሴ እና በአዲሱ የሶቪየት አገዛዝ በቀይ ጦር መካከል ተከፈተ። ከአንደኛው የዓለም ጦርነት ማዕከላዊ ኃያላን ጋር ጦርነቱን ያጠናቀቀውን የብሬስት-ሊቶቭስክ ስምምነት ከተፈረመ በኋላ; ቦልሼቪስት ሩሲያ 34% ህዝቧን ፣ 54% የኢንዱስትሪዎቿን ፣ 32% የእርሻ መሬቷን እና 90% የሚሆነውን የድንጋይ ከሰል ማዕድን የሚስተናገዱትን አብዛኛዎቹን ምዕራባዊ ግዛቶች አስረከበች። የተባበሩት መንግስታት ፀረ-ኮምኒስት ኃይሎችን ለመደገፍ ያልተሳካ ወታደራዊ ጣልቃ ገብነት ጀመሩ። እስከዚያው ድረስ ሁለቱም የቦልሼቪኮች እና የነጭ ንቅናቄዎች ቀይ ሽብር እና ነጭ ሽብር በመባል የሚታወቁትን የማፈናቀል እና የሞት ቅስቀሳዎችን አድርገዋል። በአመጽ የእርስ በርስ ጦርነት ማብቂያ ላይ የሩሲያ ኢኮኖሚ እና መሠረተ ልማት በከፍተኛ ሁኔታ ተጎድቷል እና በጦርነቱ ወቅት 10 ሚሊዮን የሚደርሱት ጠፍተዋል, በአብዛኛው ሲቪሎች. ሚሊዮኖች ነጭ ኤሚግሬስ ሆነዋል, እና በ 1921-22 የሩስያ ረሃብ እስከ አምስት ሚሊዮን የሚደርሱ ተጎጂዎችን አጠፋ. ==== ሶቪየት ህብረት ==== በታህሳስ 30 ቀን 1922 ሌኒን እና ረዳቶቹ የሶቪየት ህብረትን አቋቋሙ ፣ የሩሲያ ኤስኤፍኤስአርን ከባይሎሩሺያን ፣ ትራንስካውካሲያን እና የዩክሬን ሪፐብሊኮች ጋር አንድ ነጠላ ግዛት ውስጥ በመቀላቀል ። በመጨረሻም የውስጥ የድንበር ለውጦች እና መቀላቀል በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት የ 15 ሪፐብሊኮች ህብረት ፈጠረ ። በብዛቱ እና በሕዝብ ብዛት ትልቁ የሩስያ ኤስኤፍኤስአር ነው፣ እሱም ህብረቱን በሙሉ ታሪኩ በፖለቲካ፣ በባህላዊ እና በኢኮኖሚ የበላይ አድርጎታል። በ1924 የሌኒን ሞት ተከትሎ፣ ትሮይካ እንዲቆጣጠር ተሾመ። በመጨረሻም የኮሚኒስት ፓርቲ ዋና ፀሀፊ ጆሴፍ ስታሊን ሁሉንም ተቃዋሚዎች በማፈን ስልጣኑን በእጁ በማጠናከር በ1930ዎቹ የሀገሪቱ አምባገነን ለመሆን ችሏል። የዓለም አብዮት ዋነኛ አራማጅ የሆነው ሊዮን ትሮትስኪ በ1929 ከሶቭየት ኅብረት ተሰደደ።የስታሊን የሶሻሊዝም ሃሳብ በአንድ ሀገር ውስጥ ይፋዊ መስመር ሆነ።በቦልሼቪክ ፓርቲ ውስጥ የቀጠለው የውስጥ ትግል በታላቁ ጽዳት ተጠናቀቀ። በተለይ በሩሲያ ታሪክ ውስጥ እና የዩኤስኤስአር አካል በሆኑ ሌሎች ሀገሮች ውስጥ በጣም አሳዛኝ ጊዜ [[ስታሊኒዝም]] ነበር። [[ስዕል:Г. Семёнов. Памятник поэту Борису Корнилову..JPG|thumb|200px|እ.ኤ.አ. በ 1938 በስታሊን ታላቅ ሽብር የተገደለው እና ከሞት በኋላ ንፁህ የሆነው በ 1958 ብቻ ለሩሲያዊው ባለቅኔ ቦሪስ ኮርኒሎቭ ሀውልት]] በስታሊን መሪነት፣ መንግስት የዕዝ ኢኮኖሚ፣ አብዛኛው የገጠር ሀገሪቱን ኢንዱስትሪያላይዜሽን እና የግብርናውን መሰብሰብ ጀመረ። በዚህ ፈጣን ኢኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ ለውጥ ወቅት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች የስታሊንን አገዛዝ በመቃወም ወይም በተጠረጠሩበት ወቅት ብዙ የፖለቲካ ወንጀለኞችን ጨምሮ ወደ ቅጣት የጉልበት ካምፖች ተላኩ። እና በሚሊዮኖች የሚቆጠሩት ተፈናቅለው ወደ ሶቪየት ዩኒየን ርቀው ወደሚገኙ አካባቢዎች ተወሰዱ።የሀገሪቱ የግብርና ሽግግር ሽግግር፣ከአስቸጋሪ የመንግስት ፖሊሲዎች እና ድርቅ ጋር ተዳምሮ በ1932–1933 የሶቪየትን ረሃብ አስከተለ። ይህም እስከ 8.7 ሚሊዮን ገደለ።ሶቭየት ኅብረት በመጨረሻ ከግብርና ኢኮኖሚ ወደ ትልቅ የኢንዱስትሪ ሃይል በአጭር ጊዜ ውስጥ ውድ የሆነ ለውጥ አደረገ። እ.ኤ.አ. በ 1937-1938 በነበረው [[ታላቅ ሽብር|ጅምላ ሽብር]] በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ንፁሀን ዜጎች ተገድለዋል በሚሊዮን የሚቆጠሩ ደግሞ ወደ [[ጉላግ]] ማጎሪያ ካምፖች ተላኩ። ይህ በሩሲያ ህዝብ ታሪክ ውስጥ ካሉት ታላላቅ አሳዛኝ ክስተቶች አንዱ ሆነ። ==== ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ==== [[ስዕል:RIAN archive 602161 Center of Stalingrad after liberation.jpg|thumb|[[የስታሊንግራድ ጦርነት|በጦርነት ታሪክ ውስጥ ትልቁ እና ደም አፋሳሹ የስታሊንግራድ ጦርነት በ 1943 በሶቪየት በጀርመን ጦር ላይ ወሳኝ በሆነ ድል ተጠናቀቀ]]]] ሶቪየት ኅብረት መስከረም ፲፯ ቀን ፲፱፻፴፱ ዓ.ም ፖላንድን በመውረር ወደ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት የገባችው በሞሎቶቭ – ሪበንትሮፕ ከናዚ ጀርመን ጋር በተደረገው ሚስጥራዊ ፕሮቶኮል መሠረት ነው። ሶቪየት ኅብረት በኋላ ፊንላንድን ወረረ፣ እናም የባልቲክ ግዛቶችን፣ እንዲሁም የሮማኒያን አንዳንድ ክፍሎች ተቆጣጠረ።፡ 91–95  ሰኔ 22 ቀን 1941 ጀርመን ሶቪየት ኅብረትን ወረረች፣ የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ትልቁን የምስራቅ ግንባርን ከፈተች።: [[ስዕል:Joseph Stalin, Franklin D Roosevelt and Winston Churchill, in Teheran, 1943, edit.jpg|thumb|የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ፍራንክሊን ዲ ሩዝቬልት በመሀል፣ ዮሴፍ ስታሊን የሶቭየት ህብረት መሪ እና በግራ እና የእንግሊዝ ጠቅላይ ሚኒስትር ዊንስተን ቸርችል በቀኝ በኩል]] በመጨረሻም 5 ሚሊዮን የሚጠጉ የቀይ ጦር ወታደሮች በናዚዎች ተማርከዋል፤፡ 272  የጄኔራል ፕላን ኦስትን ለመፈጸም እንደፈለገ የኋለኛው 3.3 ሚሊዮን የሶቪዬት ጦር ኃይሎች እና እጅግ በጣም ብዙ ሰላማዊ ዜጎችን ገደለ። 175–186  ዌርማችቶች ቀደምት ስኬት ቢኖራቸውም ጥቃታቸው በሞስኮ ጦርነት ቆመ። በመቀጠልም ጀርመኖች በ1942-43 ክረምት መጀመሪያ በስታሊንግራድ ጦርነት እና በኩርስክ ጦርነት በ1943 የበጋ ወቅት ትልቅ ሽንፈት ደርሶባቸዋል።ሌላኛው የጀርመን ውድቀት ከተማዋ ሙሉ በሙሉ የነበረችበት የሌኒንግራድ ከበባ ነበር። እ.ኤ.አ. በ 1941 እና በ 1944 መካከል በጀርመን እና በፊንላንድ ኃይሎች መሬት ላይ ተከልክሏል ፣ እናም በረሃብ እና ከአንድ ሚሊዮን በላይ ሞተ ፣ ግን በጭራሽ እጅ አልሰጠም። በ1944–45 የሶቪየት ጦር በምስራቅ እና በመካከለኛው አውሮፓ ተዘዋውሮ በርሊንን በግንቦት 1945 ያዘ። በነሐሴ 1945 የሶቪየት ጦር ማንቹሪያን ወረረ እና ጃፓናውያንን ከሰሜን ምስራቅ እስያ በማባረር በጃፓን ላይ ለተካሄደው ድል አስተዋጽኦ አድርጓል። የ 1941-45 የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ጊዜ በሩሲያ ውስጥ እንደ ታላቁ የአርበኝነት ጦርነት ይታወቃል. በሶቪየት ኅብረት ከዩናይትድ ስቴትስ፣ ዩናይትድ ኪንግደም እና ቻይና ጋር በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ውስጥ እንደ ትልቅ አራት የሕብረት ኃይሎች ተደርገው ይቆጠሩ ነበር ፣ እና በኋላ የተባበሩት መንግስታት የፀጥታው ምክር ቤት መሠረት የሆነው አራቱ ፖሊሶች ሆነዋል።: 27 ጦርነት፣ የሶቪየት ሲቪል እና ወታደራዊ ሞት ከ26-27 ሚሊዮን ገደማ ሲሆን ይህም ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት ሰለባዎች ግማሹን ይይዛል።፡ 295  የሶቪየት ኢኮኖሚ እና መሰረተ ልማት ከፍተኛ ውድመት ደርሶባቸዋል፣ ይህም የሶቪየትን ረሃብ በ1946–47 አስከተለ። ይሁን እንጂ ብዙ መስዋዕትነት በመክፈል የሶቪየት ኅብረት ዓለም አቀፍ ልዕለ ኃያል ሆና ተገኘች። ==== ቀዝቃዛ ጦርነት ==== ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ የፖትስዳም ኮንፈረንስ እንደገለፀው የምስራቅ እና መካከለኛው አውሮፓ ክፍሎች ፣ምስራቅ ጀርመን እና ምስራቃዊ የኦስትሪያ ክፍሎች በቀይ ጦር ተይዘዋል ። በምስራቅ ብሎክ ሳተላይት መንግስታት ላይ ጥገኛ የሆኑ የኮሚኒስት መንግስታት ተተከሉ።የአለም ሁለተኛዋ የኒውክሌር ሃይል ከሆነች በኋላ፣ሶቭየት ህብረት የዋርሶ ስምምነትን በመመስረት፣ቀዝቃዛው ጦርነት እየተባለ ከሚጠራው እና ከተቀናቃኙ አሜሪካ እና ኔቶ. እ.ኤ.አ. ክሩሽቼቭ ታው. በተመሳሳይ የዩናይትድ ስቴትስ ጁፒተር ሚሳኤሎች ወደ ቱርክ እና የሶቪየት ሚሳኤሎች በኩባ ስለመዘርጋቷ ሁለቱ ተቀናቃኞች ሲጋጩ የቀዝቃዛው ጦርነት ውጥረቱ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሷል። [[ስዕል:Yalta Conference (Churchill, Roosevelt, Stalin) (B&W).jpg|thumb|left|በየካቲት 1945 በያልታ ኮንፈረንስ ላይ “ትልቁ ሶስት”፣ ዊንስተን ቸርችል፣ ፍራንክሊን ዲ. ሩዝቬልት እና ዮሴፍ ስታሊን።]] እ.ኤ.አ. በ 1957 የሶቭየት ኅብረት በዓለም የመጀመሪያውን ሰው ሰራሽ ሳተላይት ስፑትኒክ 1 አመጠቀች ፣ በዚህም የጠፈር ዘመን ተጀመረ። እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 12 ቀን 1961 ቮስቶክ 1 ሰው በያዘው የጠፈር መንኮራኩር በመሳፈር ምድርን በመዞር የመጀመሪያው ሰው የሆነው ሩሲያዊው ኮስሞናዊት ዩሪ ጋጋሪን ሆነ። እ.ኤ.አ. የ1970ዎቹ እና የ1980ዎቹ መጀመሪያ ዘመን ከጊዜ በኋላ የመቀዛቀዝ ዘመን ተብሎ ተሰየመ። እ.ኤ.አ. በ 1965 የተካሄደው የ Kosygin ተሃድሶ የሶቪዬት ኢኮኖሚን ​​በከፊል ያልተማከለ ነው ። እ.ኤ.አ. በ 1979 በአፍጋኒስታን በኮሚኒስት መሪነት አብዮት ከተካሄደ በኋላ የሶቪየት ኃይሎች አገሪቱን ወረሩ ፣ በመጨረሻም የሶቪየት-አፍጋኒስታን ጦርነት ጀመሩ ። በግንቦት 1988 ፣ ሶቪየቶች ከአፍጋኒስታን መውጣት ጀመሩ ፣ በአለም አቀፍ ተቃውሞ ፣ የማያቋርጥ ፀረ-ሶቪየት የሽምቅ ጦርነት ፣ እና የሶቪየት ዜጎች ድጋፍ እጦት. እ.ኤ.አ. ከ1985 ጀምሮ በሶቭየት ሥርዓት ውስጥ ሊበራል ማሻሻያዎችን ለማድረግ የፈለጉት የመጨረሻው የሶቪየት መሪ ሚካሂል ጎርባቾቭ የ glasnost (ክፍትነት) እና የፔሬስትሮይካ (መዋቅር) ፖሊሲዎችን በማስተዋወቅ የኤኮኖሚው መቀዛቀዝ ጊዜን ለማቆም እና መንግሥትን ወደ ዴሞክራሲ ለማምጣት በመሞከር ነበር። . ይህ ግን በመላ ሀገሪቱ ጠንካራ ብሔርተኝነት እና ተገንጣይ እንቅስቃሴዎች እንዲነሱ አድርጓል። ከ 1991 በፊት የሶቪየት ኢኮኖሚ በዓለም ሁለተኛ ደረጃ ላይ ነበር, ነገር ግን በመጨረሻዎቹ ዓመታት ውስጥ, ቀውስ ውስጥ ገባ. እ.ኤ.አ. በ 1991 የባልቲክ ግዛቶች ከሶቪየት ኅብረት ለመገንጠል በመረጡበት ወቅት ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ውዥንብር መቀቀል ጀመረ ። እ.ኤ.አ. መጋቢት 17 ቀን ህዝበ ውሳኔ ተካሂዷል፣ አብዛኞቹ ተሳታፊ ዜጎች ሶቭየት ህብረትን ወደ አዲስ ፌዴሬሽን ለመቀየር ድምጽ የሰጡበት። እ.ኤ.አ ሰኔ 1991 ቦሪስ የልሲን የሩስያ ኤስኤፍኤስአር ፕሬዝዳንት ሆነው ሲመረጡ በሩሲያ ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያው በቀጥታ የተመረጠ ፕሬዝዳንት ሆነ።በነሐሴ 1991 በጎርባቾቭ መንግስት አባላት መፈንቅለ መንግስት ሙከራ በጎርባቾቭ ላይ ያነጣጠረ እና ሶቭየትን ለመጠበቅ ያለመ ነው። ዩኒየን በምትኩ የሶቪየት ዩኒየን ኮሚኒስት ፓርቲ ፍጻሜ አደረሰ። እ.ኤ.አ. በታህሳስ 25 ቀን 1991 የሶቪዬት ህብረት መፍረስ ፣ ከዘመናዊቷ ሩሲያ ጋር ፣ ከሶቪየት-ሶቪየት በኋላ አስራ አራት ሌሎች መንግስታት ብቅ አሉ። === ድህረ-ሶቪየት ሩሲያ (1991-አሁን) === የሶቭየት ህብረት ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ውድቀት ሩሲያን ወደ ጥልቅ እና ረዥም የመንፈስ ጭንቀት ዳርጓታል. በሶቪየት ኅብረት መፍረስ ወቅት እና በኋላ፣ የፕራይቬታይዜሽን እና የገበያ እና የንግድ ነፃነትን ጨምሮ ሰፊ ማሻሻያዎች ተካሂደዋል፣ በ"shock therapy" መስመር ላይ ሥር ነቀል ለውጦች ተካሂደዋል። ወደ ፕራይቬታይዜሽን መሸጋገሩ በዋነኛነት የኢንተርፕራይዞችን ቁጥጥር ከመንግስት ኤጀንሲዎች ወደ በመንግስት ውስጥ ውስጣዊ ግንኙነት ወደሌላቸው ግለሰቦች ቀይሮታል፣ይህም አስነዋሪዎቹ የሩሲያ ኦሊጋርቾች እንዲነሱ አድርጓል። ብዙዎቹ አዲስ ሀብታሞች በከፍተኛ የካፒታል በረራ በቢሊዮኖች የሚቆጠሩ ጥሬ ገንዘብ እና ንብረቶችን ከአገሪቱ ውጭ አንቀሳቅሰዋል። በኢኮኖሚው ውስጥ ያለው ጭንቀት የማህበራዊ አገልግሎቶች ውድቀትን አስከትሏል-የልደት መጠን አሽቆለቆለ የሞት መጠን ሲጨምር እና ሚሊዮኖች ወደ ድህነት ገቡ; ከፍተኛ ሙስና፣ እንዲሁም የወንጀለኞች ቡድኖች እና የተደራጁ ወንጀሎች በከፍተኛ ሁኔታ ጨምረዋል። [[ስዕል:Russian SFSR in Soviet Union (1936).svg|thumb|ከሶቪየት ኅብረት ውድቀት በኋላ የተፈጠሩት የአሁን ሩሲያ (ቀይ) አገሮች (ቀላል ቢጫ) ሌሎች ቀለሞች ከኅብረቱ ያልተለዩ አገሮች ናቸው።]] እ.ኤ.አ. በ 1993 መገባደጃ ላይ በየልሲን እና በሩሲያ ፓርላማ መካከል የነበረው አለመግባባት በሕገ መንግሥታዊ ቀውስ ተጠናቀቀ ይህም በወታደራዊ ኃይል በኃይል አብቅቷል ። በችግር ጊዜ ዬልሲን በምዕራባውያን መንግስታት የተደገፈ ሲሆን ከ 100 በላይ ሰዎች ተገድለዋል ። በታህሳስ ወር ህዝበ ውሳኔ ተካሂዶ ጸድቋል ፣ ይህም አዲስ ሕገ መንግሥት በማውጣት ለፕሬዚዳንቱ ትልቅ ስልጣን ሰጠ ። እ.ኤ.አ. በ1990ዎቹ በሰሜን ካውካሰስ በትጥቅ ግጭቶች ፣በአካባቢው የጎሳ ግጭቶች እና ተገንጣይ እስላማዊ አመጾች ታመው ነበር። በ1990ዎቹ መጀመሪያ ላይ የቼቼን ተገንጣዮች ነፃነታቸውን ካወጁበት ጊዜ አንስቶ ጊዜያዊ የሽምቅ ውጊያ በአማፂ ቡድኖች እና በሩሲያ ጦር መካከል ተካሄዷል። በንፁሀን ዜጎች ላይ የሽብር ጥቃት በቼቼን ተገንጣዮች የተፈፀመ ሲሆን በሺዎች የሚቆጠሩ የሩሲያ ንፁሀን ዜጎች ህይወት ቀጥፏል። ከሶቪየት ኅብረት መፍረስ በኋላ ሩሲያ የኋለኛውን የውጭ ዕዳዎች ለመፍታት ኃላፊነቷን ወሰደች. እ.ኤ.አ. በ 1992 አብዛኛው የሸማቾች የዋጋ ቁጥጥሮች ጠፍተዋል ፣ ይህም ከፍተኛ የዋጋ ግሽበትን አስከትሏል እና የሩብልን ዋጋ በእጅጉ አሳንሷል። ከፍተኛ የበጀት ጉድለቶች ከካፒታል በረራ መጨመር እና ዕዳዎችን ለመክፈል አለመቻል በ 1998 የሩሲያ የፋይናንስ ቀውስ አስከትሏል, ይህም ተጨማሪ የሀገር ውስጥ ምርት ማሽቆልቆልን አስከትሏል። ሩሲያ [[በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች|በቀድሞዋ ሶቪየት ኅብረት አገሮች ውስጥ ተከታታይ ወታደራዊ ግጭቶችን ፈጥራለች]]። ==== የፑቲን ዘመን ==== [[ፑቲኒዝም|በታህሳስ 31 ቀን 1999 ፕሬዝዳንት የልሲን ባልተጠበቀ ሁኔታ ሥልጣናቸውን ለቀው በቅርቡ ለተሾሙት ጠቅላይ ሚኒስትር እና ለተመረጡት ቭላድሚር ፑቲን ሹመት ሰጥተዋል። የፑቲኒዝም ዘመን ተጀመረ እና በሰው ልጆች ላይ ብዙ ወንጀሎች ተፈጽመዋል። ዬልሲን ቢሮውን በሰፊው ተወዳጅነት ያላገኘ ሲሆን በአንዳንድ ግምቶች 2% ዝቅተኛ የማጽደቅ ደረጃ ተሰጥቶታል። ከዚያም ፑቲን። በ 2000 ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ አሸንፈዋል]] ፣ እናም [[ቼቺኒያ|የቼቼን]] አማፂያን አፍኑ። ፑቲን በ 2004 ለሁለተኛ ጊዜ የፕሬዝዳንትነት ጊዜ አሸንፈዋል ። በከፍተኛ የነዳጅ ዋጋ ፣ የውጭ ኢንቨስትመንት መጨመር እና ጥንቃቄ የተሞላበት ኢኮኖሚያዊ እና የፊስካል ፖሊሲዎች ፣ የሩሲያ ኢኮኖሚ በከፍተኛ ሁኔታ አደገ። በከፍተኛ ደረጃ የሩሲያን የኑሮ ደረጃ ማሻሻል እና በአለም አቀፍ ፖለቲካ ውስጥ ያለውን ተጽእኖ ማሳደግ። የፑቲን አገዛዝ መረጋጋትን ጨምሯል፣ ሩሲያን ወደ ፈላጭ ቆራጭ ሀገርነት ሲቀይር። መጋቢት 2 ቀን 2008 ዲሚትሪ ሜድቬዴቭ ፕሬዝዳንት ሆነው ተመረጡ ፑቲን ጠቅላይ ሚኒስትር ሲሆኑ ህገ መንግስቱ ፑቲንን ለሶስተኛ ተከታታይ የፕሬዝዳንታዊ የስልጣን ዘመን እንዳያገለግሉ ከልክሏል። በነሐሴ 2008 ሩሲያ በ[[ጆርጂያ]] ላይ ጦርነት ተጀመረ። በ2012 የተካሄደውን ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ ተከትሎ ፑቲን ወደ ፕሬዝዳንትነት የተመለሱ ሲሆን ሜድቬዴቭ ደግሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው ተሾሙ። ይህ የአራት አመት የጋራ አመራር በሁለቱ ሀገራት መካከል "ታንድ ዲሞክራሲ" በውጭ ሚዲያዎች የተቀረፀ ነው። [[ስዕል:Putin with Vladimir Konstantinov, Sergey Aksyonov and Alexey Chaly 5.jpeg|thumb|ቭላድሚር ፑቲን (ሦስተኛ፣ ግራ)፣ ሰርጌይ አክሲኖቭ (አንደኛ፣ ግራ)፣ ቭላድሚር ኮንስታንቲኖቭ (ሁለተኛ፣ ግራ) እና አሌክሼ ቻሊ (በቀኝ) የክራይሚያ ሪፐብሊክ ሪፐብሊክን ወደ ሩሲያ የመቀላቀል ስምምነትን በ 2014 (የአውሮፓውያን የቀን መቁጠሪያ) ተፈራርመዋል]] [[ስዕል:Ekaterinburg Skver 2021 01 23.jpg|thumb|በ2021 [[የፖለቲካ እስረኞች|የፖለቲካ እስረኛ]] አሌክሲ ናቫልኒ እንዲፈታ ሰልፍ። ፖስተሩ በሩሲያኛ "ነጻነት ለአሌሴ ናቫልኒ" ይነበባል]] [[ስዕል:Митинг в поддержку Алексея Навального и политзаключенных 23.01.2021 Краснодар victor morozov.jpg|thumb|በ2021 የፑቲንን አገዛዝ በመቃወም ትልቁ ሰላማዊ ሰልፍ። ፖስተሩ በሩሲያኛ ይነበባል: "ሩሲያ ነፃ ትሆናለች"፣ ለሰዎች ኃይል"]] [[ክራይሚያ መቀላቀል|በ 2014 ፑቲን የክሬሚያን ፓርላማ ለመያዝ የሩሲያ ወታደሮችን ወደ ዩክሬን በማሰማራቱ ክሬሚያን እንድትቆጣጠር አድርጓል]]። በ 2014 ሩሲያ በምስራቅ ዩክሬን በተያዙ ግዛቶች ውስጥ ሁለት የኳሲ ሪፐብሊኮችን [[የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] እና [[የሉጋንስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] በመፍጠር እስከ 2022 ድረስ በስማቸው በዩክሬን ላይ [[ጦርነት በዶንባስ|ጦርነት]] ከፍቷል። ከዚህ በኋላ ሩሲያ ክሪሚያን መግዛቷ እና ከዚያ በፊት የተካሄደው ህዝበ ውሳኔ በዓለም አቀፍ ደረጃ እውቅና ሳይሰጠው ቆይቶ በምዕራቡ ዓለም ሀገራት ማዕቀብ እንዲጣል ምክንያት ሆኗል፤ ይህን ተከትሎም የሩሲያ መንግስት በሁለተኛው ላይ የጸረ-ማዕቀብ ምላሽ ሰጥቷል። በማርች 2018 ፑቲን በአጠቃላይ ለአራተኛው የፕሬዝዳንት ጊዜ ተመርጧል። እ.ኤ.አ. በጥር 2020 በህገ-መንግስቱ ላይ ጉልህ ማሻሻያዎች ቀርበዋል ፣ ከሀምሌ ወር ጀምሮ ተግባራዊ ይሆናል ፣ ይህም ፑቲን አሁን ያለው የስልጣን ጊዜ ካለቀ በኋላ ለሁለት ተጨማሪ የስድስት ዓመታት ፕሬዝዳንታዊ የስልጣን ዘመን እንዲወዳደር አስችሎታል። የካቲት 24 ቀን 2022 ሩሲያ በዩክሬን ላይ ወረራ ጀመረች። በ 06:00 በሞስኮ ሰዓት ፑቲን በዩክሬን ወታደራዊ ዘመቻ እንደሚካሄድ አስታውቋል; ከደቂቃዎች በኋላ የዩክሬን ከተሞች በሚሳኤል ጥቃት ደረሰባቸው። [[የማሪፖል ከበባ|እ.ኤ.አ. በ 2022 የዩክሬን ትልቁ እና በጣም ቆንጆ ከሆኑት ከተሞች አንዷ - ማሪፖል - በሩሲያ ወታደሮች ወድሟል።]]። [[የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት|በርካታ አገሮች የሩስያ ድርጊት የዘር ማጥፋት እንደሆነ አውቀውታል]]። == የመሬት አቀማመጥ == ሩሲያ በአውሮፓ ምሥራቃዊ ክፍል እና በእስያ ሰሜናዊ ጫፍ ላይ በስፋት የተዘረጋች አህጉር አቋራጭ ሀገር ነች። የዩራሺያ ሰሜናዊውን ጫፍ ይሸፍናል; እና ከ37,653 ኪሜ (23,396 ማይል) በላይ የሚሸፍነው በዓለም አራተኛው ረጅሙ የባህር ዳርቻ አለው። ሩሲያ በኬክሮስ 41° እና 82° N፣ እና ኬንትሮስ 19° E እና 169°W፡ 9,000 ኪሜ (5,600 ማይል) ከምስራቅ ወደ ምዕራብ እና ከ2,500 እስከ 4,000 ኪሜ (ከ1,600 እስከ 2,500 ማይል) ከሰሜን ወደ ደቡብ ትዘረጋለች። በመሬት ስፋት፣ ከሶስት አህጉራት የሚበልጥ ሲሆን ከፕሉቶ ጋር ተመሳሳይ የሆነ የገጽታ ስፋት አለው። ሩሲያ ዘጠኝ ዋና ዋና የተራራ ሰንሰለቶች ያሏት ሲሆን እነሱም በካውካሰስ ተራሮች ላይ ጉልህ የሆነ ክፍል የሚጋሩት በደቡብ ምዕራብ ክልሎች ይገኛሉ (በሩሲያ እና በአውሮፓ 5,642 ሜትር (18,510 ጫማ) ከፍታ ያለው የኤልብሩስ ተራራን ይይዛል); በሳይቤሪያ ውስጥ የአልታይ እና የሳያን ተራሮች; እና በምስራቅ የሳይቤሪያ ተራሮች እና በሩሲያ ሩቅ ምስራቅ ውስጥ በካምቻትካ ባሕረ ገብ መሬት (Klyuchevskaya Sopka, በ 4,750 ሜትር (15,584 ጫማ) በዩራሲያ ውስጥ ከፍተኛው ንቁ እሳተ ገሞራ ነው) የያዘ. የኡራል ተራሮች ከሰሜን ወደ ደቡብ በሀገሪቱ ምዕራብ በኩል የሚጓዙት በማዕድን ሀብት የበለፀጉ እና በአውሮፓ እና በእስያ መካከል ባህላዊ ድንበር ይመሰርታሉ። [[ስዕል:Russland Relief.png|thumb|የሩሲያ የመሬት አቀማመጥ ካርታ]] ሩሲያ ከሶስት ውቅያኖሶች ጋር ከሚዋሰኑ የአለም ሁለት ሀገራት አንዷ እንደመሆኗ መጠን ከብዙ ባህር ጋር ትስስር አላት። ዋና ደሴቶቹ እና ደሴቶቹ ኖቫያ ዘምሊያ፣ ፍራንዝ ጆሴፍ መሬት፣ ሰቬርናያ ዘምሊያ፣ አዲሱ የሳይቤሪያ ደሴቶች፣ ፣ የኩሪል ደሴቶች እና ሳክሃሊን ያካትታሉ። በሩሲያ እና በዩናይትድ ስቴትስ የሚተዳደረው የዲዮሜድ ደሴቶች በ3.8 ኪሜ (2.4 ማይል) ልዩነት አላቸው። እና ኩናሺር ደሴት የኩሪል ደሴቶች ከሆካይዶ፣ ጃፓን 20 ኪሜ (12.4 ማይል) ብቻ ይርቃሉ። ከ100,000 በላይ ወንዞች መኖሪያ የሆነችው ሩሲያ ከአለም ትልቁ የገጸ ምድር የውሃ ሃብት አንዱ ያላት ሲሆን ሀይቆቿ በግምት አንድ አራተኛ የሚሆነውን የአለም ፈሳሽ ውሃ ይይዛሉ። የባይካል ሀይቅ ትልቁ እና ከሩሲያ ንጹህ የውሃ አካላት መካከል በጣም ታዋቂው የአለም ጥልቅ ፣ ንፁህ ፣ ጥንታዊ እና በጣም አቅም ያለው ንጹህ ውሃ ሀይቅ ነው ፣ ከአለም ንፁህ የገጽታ ውሃ ከአንድ አምስተኛ በላይ ይይዛል። በሰሜን ምዕራብ ሩሲያ የሚገኙት ላዶጋ እና ኦኔጋ በአውሮፓ ከሚገኙት ትላልቅ ሀይቆች መካከል ሁለቱ ናቸው። በአጠቃላይ ታዳሽ የውሃ ሀብቶች ሩሲያ ከብራዚል ቀጥሎ ሁለተኛ ነች። በምዕራብ ሩሲያ የሚገኘው ቮልጋ፣ እንደ ሩሲያ ብሔራዊ ወንዝ በሰፊው የሚነገርለት በአውሮፓ ውስጥ ረጅሙ ወንዝ ነው። በሳይቤሪያ የሚገኙት የኦብ፣ የኒሴይ፣ የሌና እና የአሙር ወንዞች ከአለም ረዣዥም ወንዞች መካከል ናቸው። 2 ጥንታዊ መድረኮችን የሚለየው የኡራል-ሞንጎሊያ ኤፒፓልዮዞይክ የታጠፈ ቀበቶ መዋቅር ውስጥ የ ሪፊን ፣ ባይካል ሳላይር, ካሌዶኒያኛ እና ሄርሲኒያን የታጠፈ ቦታዎች አሉ. የየኒሴይ-ሳያን-ባይካል የሪፊያን እና የባይካል ማጠፍያ የሳይቤሪያ መድረክን ያዘጋጃል። ከምስራቃዊ አውሮፓ መድረክ ጋር ባለው ድንበር ላይ፣ በፔርሚያን ስትራታ የተሞላው የሲስ-ኡራል የኅዳግ ገንዳ በሰሜን ውስጥ ጠንካራ የድንጋይ ከሰል እና በገንዳው መካከለኛ ክፍል ውስጥ የፖታስየም ጨዎችን (ኡራልን ይመልከቱ)። በሩሲያ ግዛት ላይ ያለው የፓሲፊክ የታጠፈ ቀበቶ በከፍተኛ ሰሜናዊ ምዕራብ ክፍል ይወከላል ፣ በውስጡም ጥንታዊ የቅድመ-ሪፊያን ግዙፍ ፣ የሜሶዞይክ እና የሴኖዞይክ ማጠፍያ አካባቢዎች እና ዘመናዊ የቴክኖሎጂ ንቁ ዞኖች ይገኛሉ። በቬርኮያንስክ-ቹኮትካ ክልል ውስጥ የወርቅ ክምችቶች ከጁራሲክ እና የታችኛው ክሪቴሴየስ ግራናይት ወረራዎች እንዲሁም ከቲን፣ ከተንግስተን እና ከሜርኩሪ ጋር ተያይዘው ይታወቃሉ። ትላልቅ የድንጋይ ከሰል ክምችቶች በ Predverkhoyansk ገንዳ እና በዚሪያንስክ የመንፈስ ጭንቀት ውስጥ በሚገኙ ሞላሰስ ውስጥ ይገኛሉ. የምእራብ ካምቻትካ የታጠፈ ስርዓት የላይኛው ክሪታሴየስ terigenous ጂኦሳይክሊናል ውስብስብ ነው፣ እሱም በግራናይት-ግኒዝ እና ሼል-ማፊክ ምድር ቤት ላይ ተደራርቦ ነበር፣ እና ከታጠፈ በኋላ በፓሊዮጂን-ኒኦጂን ዓለቶች ተሸፍኗል። የምስራቃዊው ዞን በተደራረቡ ዘመናዊ እሳተ ገሞራዎች (28 ንቁ እሳተ ገሞራዎች) ይታወቃል. የኩሪል ደሴት አርክ ታላቁ እና ትንሹ ሪጅስ 39 ንቁ እሳተ ገሞራዎች ያሉት ሲሆን ክሪታሴየስ እና ኳተርንሪ የእሳተ ገሞራ- ደለል እና የእሳተ ገሞራ ፍጥረታት ናቸው። የ ቅስት ወጣት transverse grabens ሥርዓት የተከፋፈለ ነው, እና ፊት ለፊት, እንዲሁም በካምቻትካ ምሥራቃዊ ክፍል ፊት ለፊት, ጥልቅ-የውሃ ቦይ አለ. [[ስዕል:Sunrise at Maligne lake 2.jpg|thumb|በሩሲያ ውስጥ ያሉ ተራሮች በክረምት ወራት በረዶ ይኖራቸዋል, አንዳንዶቹ ደግሞ በአገሪቱ ሰሜን ምስራቅ 24/7 በረዶ አላቸው]] የሳክሃሊን ሴኖዞይክ የታጠፈ ክልል በማዕከላዊ ሳክሃሊን ግራበን ተለያይቶ ወደ ምስራቃዊ እና ምዕራባዊ ዞኖች የተከፈለ ነው። የነዳጅ እና የጋዝ ክምችቶች ከሰሜን ሳካሊን ዲፕሬሽን ጋር የተቆራኙ ናቸው, እና የድንጋይ ከሰል ክምችቶች በደሴቲቱ ላይ ከሚገኙት የመካከለኛው ሚዮሴን ድንጋዮች ጋር የተቆራኙ ናቸው. === የአየር ንብረት === [[ስዕል:Russia Köppen.svg|thumb|የሩሲያ የአየር ንብረት ምደባ.]] የሩሲያ ስፋት እና የብዙዎቹ አከባቢዎች ከባህር ርቀው የሚገኙት ከታንድራ እና ከደቡብ ምዕራብ ጽንፍ በስተቀር በአብዛኛዎቹ የአገሪቱ ክፍሎች እርጥበት ያለው አህጉራዊ የአየር ንብረት የበላይነትን ያስከትላል። በደቡብ እና በምስራቅ የሚገኙት የተራራ ሰንሰለቶች ከህንድ እና ፓሲፊክ ውቅያኖሶች የሚነሳውን የሞቀ አየር ፍሰት ያደናቅፋሉ ፣ የአውሮፓ ሜዳ በምእራብ እና በሰሜን በኩል በአትላንቲክ እና በአርክቲክ ውቅያኖሶች ላይ ተጽዕኖ እንዲያሳድር ይከፍታል። አብዛኛው የሰሜን ምዕራብ ሩሲያ እና ሳይቤሪያ የከርሰ ምድር አየር ንብረት አላቸው፣ በሰሜን ምስራቅ ሳይቤሪያ ውስጣዊ ክልሎች እጅግ በጣም ከባድ ክረምት (በአብዛኛው ሳካሃ፣ ቀዝቃዛው ሰሜናዊ ዋልታ የሚገኝበት እና ዝቅተኛ የሙቀት መጠን -71.2 ° ሴ ወይም -96.2 °F) እና የበለጠ መጠነኛ ክረምት በሌላ ቦታ። በአርክቲክ ውቅያኖስ አቅራቢያ ያለው ሰፊ የሩሲያ የባህር ዳርቻ እና የሩሲያ አርክቲክ ደሴቶች የዋልታ የአየር ንብረት አላቸው። በጥቁር ባህር ላይ ያለው የክራስኖዶር ክራይ የባህር ዳርቻ ክፍል በተለይም ሶቺ እና አንዳንድ የሰሜን ካውካሰስ የባህር ዳርቻ እና የውስጥ ክፍልፋዮች እርጥብ እና እርጥብ ክረምት ያለው እርጥብ የአየር ንብረት አላቸው። በብዙ የምስራቅ ሳይቤሪያ እና የሩሲያ ሩቅ ምስራቅ ክልሎች ክረምቱ ከበጋ ጋር ሲወዳደር ደረቅ ነው; ሌሎች የአገሪቱ ክፍሎች በየወቅቱ የበለጠ ዝናብ ያጋጥማቸዋል። በአብዛኛዎቹ የአገሪቱ ክፍሎች የክረምት ዝናብ እንደ በረዶ ይወርዳል። የምዕራባዊው የካሊኒንግራድ ክልል ክፍሎች እና በደቡባዊ ክራስኖዶር ክራይ እና በሰሜን ካውካሰስ አንዳንድ ክፍሎች የውቅያኖስ የአየር ንብረት አላቸው። በታችኛው ቮልጋ እና ካስፒያን ባህር ዳርቻ ያለው ክልል እንዲሁም አንዳንድ ደቡባዊ የሳይቤሪያ ቁንጮዎች በከፊል ደረቃማ የአየር ጠባይ አላቸው። በአብዛኛዎቹ ክልሎች ውስጥ ሁለት የተለያዩ ወቅቶች ብቻ ናቸው, ክረምት እና በጋ; እንደ ጸደይ እና መኸር በአብዛኛው በጣም ዝቅተኛ እና እጅግ በጣም ከፍተኛ በሆነ የሙቀት መጠን መካከል አጭር የለውጥ ወቅቶች ናቸው. በጣም ቀዝቃዛው ወር ጥር (የካቲት በባህር ዳርቻ ላይ); በጣም ሞቃት ብዙውን ጊዜ ሐምሌ ነው። ከፍተኛ የሙቀት መጠኖች የተለመዱ ናቸው። በክረምት ወቅት የሙቀት መጠኑ ከደቡብ እስከ ሰሜን እና ከምዕራብ ወደ ምስራቅ ይበርዳል። በሳይቤሪያ ውስጥ እንኳን ክረምቱ በጣም ሞቃት ሊሆን ይችላል. === ብዝሃ ህይወት === [[ስዕል:Glarus Kloentalersee.jpg|thumb|በሩሲያ ውስጥ በተራሮች አናት ላይ ከበረዶ ጋር የሚያምር ሐይቅ]] ሩሲያ ግዙፍ በሆነ መጠንዋ ምክንያት የዋልታ በረሃዎች፣ ታንድራ፣ የደን ታንድራ፣ ታይጋ፣ የተቀላቀለ እና ሰፊ ደን፣ የደን ስቴፔ፣ ስቴፔ፣ ከፊል በረሃ እና የሐሩር ክልልን ጨምሮ የተለያዩ ስነ-ምህዳሮች አሏት። ከሩሲያ ግዛት ውስጥ ግማሽ ያህሉ በደን የተሸፈነ ነው, እና በዓለም ላይ ትልቁ የደን ክምችት አለው, እሱም "የአውሮፓ ሳንባ" በመባል ይታወቃል; በሚወስደው የካርቦን ዳይኦክሳይድ መጠን ከአማዞን ደን ቀጥሎ ሁለተኛ ነው። የሩስያ ብዝሃ ህይወት 12,500 የቫስኩላር ተክሎች, 2,200 የብሪዮፊት ዝርያዎች, 3,000 የሚያህሉ የሊች ዝርያዎች, 7,000-9,000 የአልጌ ዝርያዎች እና 20,000-25,000 የፈንገስ ዝርያዎችን ያጠቃልላል. የሩሲያ እንስሳት ከ 320 በላይ አጥቢ እንስሳት ፣ ከ 732 በላይ የአእዋፍ ዝርያዎች ፣ 75 የሚሳቡ እንስሳት ፣ ወደ 30 የሚጠጉ የአምፊቢያን ዝርያዎች ፣ 343 የንፁህ ውሃ ዓሳ ዝርያዎች (ከፍተኛ ኤንደምዝም) ፣ በግምት 1,500 የጨው ውሃ ዓሳ ፣ 9 የሳይክሎስቶማታ ዝርያዎች እና በግምት 100-150,000 ኢንቬርቴብራቶች (ከፍተኛ የደም መፍሰስ). በግምት 1,100 የሚሆኑ ብርቅዬ እና ሊጠፉ የተቃረቡ የእፅዋት እና የእንስሳት ዝርያዎች በሩሲያ ቀይ መረጃ መጽሐፍ ውስጥ ተካትተዋል። [[ስዕል:Саблинский хребет.jpg|thumb|በሩሲያ ውስጥ የበረዶ ተራሮች]] የሩስያ ሙሉ በሙሉ ተፈጥሯዊ ስነ-ምህዳሮች ወደ 15,000 የሚጠጉ ልዩ ጥበቃ በሚደረግላቸው የተፈጥሮ ግዛቶች ውስጥ የተጠበቁ ናቸው የተለያዩ ደረጃዎች , ከጠቅላላው የሀገሪቱ ክፍል ከ 10% በላይ ይዘዋል. እነሱም 45 የባዮስፌር ክምችቶች፣ 64 ብሄራዊ ፓርኮች እና 101 የተፈጥሮ ክምችቶችን ያካትታሉ። ሩሲያ እስካሁን ድረስ በሰው ያልተነኩ ብዙ ሥነ-ምህዳሮች አሏት። በዋነኛነት በሰሜናዊ ታይጋ አካባቢዎች እና በሳይቤሪያ ንዑስ ታንድራ ውስጥ። ሩሲያ በ2019 የደን መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ አማካኝ ነጥብ 9.02 ያስመዘገበች ሲሆን ከ172 ሀገራት 10ኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። እና በዓለም አቀፍ ደረጃ የመጀመሪያ ደረጃ ዋና ሀገር። == የሩሲያ መንግስት እና የውጭ ፖሊሲ == [[ስዕል:Russian MT-LB in Ukraine marked "Z".jpg|thumb|220px|የሩሲያ ወታደራዊ መሳሪያዎች በ z ፊደል ምልክት የተደረገባቸው]] [[ስዕል:Refugee civilians in Mariupol.jpg|thumb|220px|የዩክሬን ልጆች ከሩሲያ የቦምብ ጥቃቶች ይደብቃሉ]] [[ስዕል:Навальный 13.jpg|thumb|220px|የዴሞክራሲ ኃይሎች እና የተቃዋሚዎች መሪ [[አሌክሲ ናቫልኒ]] በፑቲን ግላዊ ትዕዛዝ ተገድለዋል]] በአዲስ ታሪክ ውስጥ፣ የሩሲያ መንግስት ከተለያዩ አገሮች ጋር ትላልቅ ጦርነቶችን አድርጓል፡ በ1994-1996 እና 1999-2009 ቼችኒያ፣ በ2008 ጆርጂያ፣ እና በ2014 ዩክሬን ላይ ጀምሮ እስከ አሁን ቀጥሎ በ2022 ወደ ሌላ ወታደራዊ ጥቃት ተለውጦ ከ1945 ጀምሮ በአውሮፓ ውስጥ ትልቁ ጦርነት ሆኗል። ከተያዙት የዩክሬን ወታደሮች ላይ የተፈጸመው ጭካኔ በተጨማሪ፣ በፑቲን ተነሳሽነት፣ በተለይ በዩክሬን ሲቪሎች ላይ ከፍተኛ ወንጀሎች ተፈጽመዋል። በ2022 የተፈጸሙት በጣም ከባድ ወንጀሎች በኪየቭ አካባቢ በሩሲያ ወታደሮች የተደራጀ ጅምላ ግድያ እና የማሪውፖል ውድመትን ያካትታሉ። በተጨማሪም፣ የሩሲያ ወታደሮች እና ልዩ አገልግሎቶች የዩክሬን ሲቪሎችን ለዩክሬን ድጋፍ የሚሰጡ አመለካከቶች እና ለመንግስት ተቃውሞ በማሰቃየት የተጣራ ካምፖች ተብለው የሚጠሩ ካምፖችን ፈጥረዋል፣ እና የዩክሬን ምልክቶች ያሉባቸውን ታቱዎች ቆርጠዋል። የዩክሬን ቋንቋ ተናጋሪ ሲቪሎች፣ ልጆችን ጨምሮ፣ የመግለጥ እና የግድያ እርምጃዎች ተመዝግበዋል—ልጆችን በወሲብ ተገዙ እና በወላጆቻቸው ፊት ተተኩሱ፣ ወደ ሩሲያ ተልከው በሕፃናት መንከባከቢያ ተቋማት ተቀመጡ። በሩሲያ-ዩክሬን ጦርነት ወቅት፣ በጁላይ 8፣ 2024፣ በቭላዲሚር ፑቲን ቀጥተኛ ትዕዛዝ፣ የሩሲያ ወታደሮች በናይጄሪያ ከተሞች ላይ ከፍተኛ ሚሳኤል ጥቃቶችን ፈጽመው በሀገሪቱ የመጀመሪያውን የሕፃናት ካንሰር ሆስፒታል በተግባር አወደሙ።ሩሲያ በዩክሬን የፈጸመቻቸው የጦር ወንጀሎች በጆርጂያ እና በቼችኒያ ቀደም ሲል ከተፈጸሙት ጋር ተመሳሳይ ናቸው፣ ነገር ግን ዩክሬን በአውሮፓ ትልቁ አገር ስለሆነች፣ መጠናቸው በአስር እጥፍ ጨምሯል። ፑቲን የፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ውጤቶችን አስመስክሯል እና በተቀነጃጅ ገዳዮች እና የሩሲያ ፌደራል ደህንነት አገልግሎት እርዳታ የፖለቲካ ተቃዋሚዎቹን አስወገደ። ከነገስቱ በጣም ዝነኛ ሰለባዎች መካከል፡ እ.ኤ.አ. በ2006 የተገደለው አሌክሳንደር ሊትቪኔንኮ፣ ፑቲን በኤፍኤስቢ ውስጥ ሲሰራ በሩሲያ ውስጥ የመኖሪያ ሕንፃዎችን ፍንዳታ በማደራጀት እንደ ቼችን የሽብር ጥቃቶች አድርጎ በመግለጽ፣ በዚህ መሠረት ሩሲያ በቼችኒያ ላይ ሁለት ጦርነቶችን መጀመሯን በዝርዝር ገልጿል። ቦሪስ ኔምትሶቭ (በ2015 ተገደለ)፣ በዩክሬን ላይ የሩሲያ ጣልቃ ገብነትን ተቃውሞ ነበር። የዚያን ጊዜ የዩክሬን ፕሬዝዳንት ኔምትሶቭን “የሩሲያ አርበኛ እና የዩክሬን የቅርብ ጓደኛ” ብለውታል። አሌክሴይ ናቫልኒ (በ2024 ሞተ) እና የድርጅቱ አባላት በሙስና ምርመራዎች እና በሌሎች አገሮች ውስጥ የሩሲያ የጦር ወንጀሎች ምርመራ ታዋቂ ነበሩ። በተጨማሪም፣ በሩሲያ ቁጥጥር ስር ባለ ግዛት ውስጥ የነበረችው የዩክሬን ልጅ ኢሪና ናቫልና ስሟ ናቫልኒ ብቻ በመሆኑ ለ8 ዓመታት እስራት ተፈረደባት። ወጣት የሩሲያ አርቲስት ዳሻ ስኮቺሌንኮ ለዩክሬን ድጋፍ ፀረ-ጦርነት ሥዕሎች በመፍጠር ከሥራ ተባረረች እና ታሰረች። በተጨማሪም፣ በኒዝሂ ኖቭጎሮድ ከሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የመጡ ሁለት ታዳጊዎች ፀረ-ጦርነት ንግግሮች በመናገራቸው መምህራቸው ለባለሥልጣናት ሰጣቸው፣ ከዚያ በኋላ ወደ ሕፃናት መንከባከቢያ ተቋም ተልኩ። በአጠቃላይ፣ በፑቲን አገዛዝ ወቅት፣ በሩሲያ ውስጥ በሺዎች የሚቆጠሩ ወጣቶች በፖለቲካዊ ምክንያቶች እና ለዩክሬን ድጋፍ ታስረዋል። ለዩክሬን ድጋፍ ፀረ-ጦርነት ሥዕል የፈጠረችው ትንሿ ማሻ ሞስካሌቫ መፈረዷ በጣም ተስፋፍቷል፣ ከዚያ በኋላ አባቷ ተገልቷል እና ለ2 ዓመታት እስራት ተፈረደበት<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 |title='You can’t imagine the conditions' — Accounts emerge of Russian detention camps |archive-date=2022-05-18 |access-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518223022/https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea |title=Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps' |archive-date=2022-05-21 |access-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521032436/https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps |title=Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’ |archive-date=2022-07-18 |access-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718081707/https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.newyorker.com/ |title=Russia’s «Filtration Camps» in Eastern Ukraine |archive-date=2009-11-27 |access-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091127184826/http://www.newyorker.com/ |url-status=live }}</ref><ref>[https://novayagazeta.eu/articles/2024/07/10/kak-obstreliali-okhmatdet Как обстреляли «Охматдет»]</ref><ref>[https://theins.ru/news/272952 Удар по детской больнице в Киеве был нанесен российской крылатой ракетой Х-101, установил Bellingcat с помощью 3D-модели]</ref> <ref>[https://www.moscowtimes.ru/2024/07/08/chislo-zhertv-rossiiskogo-udara-poukraine-viroslo-do37-chelovek-a136176 Число жертв российского удара по Украине выросло до 37 человек]</ref><ref>[https://zona.media/article/2024/10/08/navalnaya «Кто бы знал, что фамилия будет людей превращать в нелюдей». История украинки Ирины Навальной, приговоренной к 8 годам по делу о теракте]</ref><ref>{{Cite web |title=Убитый в Буче местный житель оказался родственником Алексея Навального |url=https://www.moscowtimes.ru/2022/04/19/ubitii-v-buche-mestnii-zhitel-okazalsya-rodstvennikom-alekseya-navalnogo-a19656 |accessdate=2025-08-31 |archivedate=2022-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220422191612/https://www.moscowtimes.ru/2022/04/19/ubitii-v-buche-mestnii-zhitel-okazalsya-rodstvennikom-alekseya-navalnogo-a19656 }}</ref> <ref>[https://novayagazeta.eu/articles/2023/11/16/khudozhnitsu-sashu-skochilenko-prigovorili-k-7-godam-kolonii-po-delu-ob-antivoennykh-tsennikakh-news Художницу Сашу Скочиленко приговорили к 7 годам колонии по делу об антивоенных ценниках]</ref>। দাশা মোস্কালেভা নামে একটি ছোট মেয়ের ঘটনাও ব্যাপকভাবে পরিচিত, যিনি রুশ অপরাধের পটভূমিতে ইউক্রেনের সমর্থনে একটি যুদ্ধবিরোধী চিত্র তৈরি করেছিলেন, যার পরে তার পিতাকে নির্যাতন করা হয়েছিল এবং ২ বছরের কারাদণ্ড দেওয়া হয়েছিল<ref>{{Cite web |title=В России директор школы донесла силовикам на воспитанников за разговор на кухне о войне в Украине |url=https://zmina.info/ru/news-ru/v-rossii-direktor-shkoly-donesla-silovikam-na-vospitannikov-za-razgovor-na-kuhne-o-vojne-v-ukraine/ |accessdate=2025-08-31 |archivedate=2024-09-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240919083950/https://zmina.info/ru/news-ru/v-rossii-direktor-shkoly-donesla-silovikam-na-vospitannikov-za-razgovor-na-kuhne-o-vojne-v-ukraine/ }}</ref> <ref>[https://meduza.io/news/2024/10/15/otets-mashi-moskalevoy-narisovavshey-antivoennyy-risunok-vyshel-na-svobodu-ego-prigovorili-k-dvum-godam-kolonii-po-delu-o-diskreditatsii-armii Отец Маши Москалевой, нарисовавшей антивоенный рисунок, вышел на свободу. Его приговорили к двум годам колонии по делу о «дискредитации» армии]</ref>። {{ጥቅስ|በሁኔታዎች መቀላቀያ ምክንያት እራሳቸውን በተወሰኑ የመንግስት ቦታዎች ላይ የተገኙ የተደራጁ የወንጀል ቡድኖች እንጂ በሀገሪቱ ውስጥ መንግስት የለም|አሌክሲ ናቫልኒ|right}} ብዙ የሩሲያ ተቃዋሚ መሪዎች፣ ከነሱ መካከል በጣም ታዋቂ የሆኑት ቦሪስ ኔምፃቭ እና አሌክሲ ናቫልኒ፣ ፑቲንን በመንግስት ገንዘብ በስፋት መዝረፍ ከሰሱ። የአሌክሲ ናቫልኒ ቡድን በፑቲን ቤተ መንግስት ላይ ያደረገው ምርመራ በሩሲያ ውስጥ ከ100 ሚሊዮን በላይ ጊዜ ታይቷል። በፑቲን እና በተባባሪዎቹ የተካሄዱ የገንዘብ መዝረፍ እና ሙስና ዘዴዎች ምክንያት በሩሲያ ያለው የጤና እንክብካቤ ሁኔታ ተባብሷል፣ እና በ2010ዎቹ ውስጥ በየዓመቱ በሺዎች የሚቆጠሩ የሩሲያ ልጆች በዋና ከተማው ውጭ በሩሲያ ክልሎች ዝቅተኛ ጥራት ባላቸው መድኃኒቶች ምክንያት ሞተዋል። በፑቲን አገዛዝ ወቅት፣ ተራ ሰው በማህበራዊ ሚዲያ ላይ አስተያየት ለመስጠት፣ እንኳን አንድ ቃል ብቻ ቢሆን፣ በተለይም የስልጣን ለውጥ ወይም በዩክሬን ላይ የሚደረገውን ወታደራዊ ጥቃት ለማቆም የሚጠይቁ አስተያየቶችን በማሰር እስር ቤት ሊገባ ይችላል። ይህ የሩሲያ ህብረተሰብን የበለጠ ዝግ እና ከዓለም ተነጥሎ እንዲሆን አድርጎታል፣ እንዲሁም የሚሊዮኖች የሩሲያ ሰዎች የአእምሮ ጤና መበላሸትን አስከትሏል። የፑቲን መንግስት በዩክሬን፣ በአውሮፓ እና በአሜሪካ እንዲሁም በአንዳንድ የራሱ ዜጎች ቡድኖች ላይ ጥላቻን ለመቀስቀስ ሚዲያዎችን ይጠቀማል፣ ይህም በሩሲያ ውስጥ የሶቪየት ህብረት እና የስታሊን አምልኮ ተመልሶ መገለጡን ያሳያል፣ ይህም በ1932-1933 ለረሃብ እና ለስፋት የተጨቆኑ ድርጊቶች ተጠያቂ ነበር። በሩሲያ ያሉ አብዛኛዎቹ ሚዲያዎች ሙሉ በሙሉ በመንግስት ቁጥጥር ስር ናቸው፣ እና ገለልተኛ ሚዲያዎች ሕገ-ወጥ ተብለው ተገልጸዋል እና እንደ ውጭ ወኪሎች ተሰይመዋል <ref>{{Книга|ссылка=https://www.google.com/books/edition/Putin_s_Dark_Ages/9kXZzwEACAAJ?hl=en|автор=Dina Khapaeva|заглавие=Putin's Dark Ages: Political Neomedievalism and Re-Stalinization in Russia|год=2024|издательство=Routledge, Taylor & Francis Group|страниц=275|isbn=978-1-032-57148-5}}</ref><ref>[https://tvrain.tv/teleshow/here_and_now/lpr-524268 /«Без риска попасть под дубинки»: зачем либертарианцы подали заявку на митинг за Навального после отказа ФБК от акций]</ref>። == መንግስት እና ፖለቲካ == ሩሲያ ያልተመሳሰለ ፌዴሬሽን እና ከፊል ፕሬዝዳንታዊ ሪፐብሊክ ነው, እሱም ፕሬዚዳንቱ ርዕሰ መስተዳድር ናቸው, እና ጠቅላይ ሚኒስትሩ የመንግስት መሪ ናቸው. በመሠረታዊነት የተዋቀረው የመድበለ ፓርቲ ተወካይ ዴሞክራሲ ሲሆን ፌዴራል መንግሥት በሶስት ቅርንጫፎች የተዋቀረ ነው፡- ህግ አውጪ፡- 450 አባላት ያሉት የግዛት ዱማ እና 170 አባላት ያሉት የፌዴሬሽን ምክር ቤት የፌደራል ህግን ያፀደቀው ፣ ጦርነት አውጀዋል ፣ ስምምነቶችን ያፀድቃል ፣ የቦርሳውን ስልጣን እና የፕሬዚዳንቱን የመክሰስ ስልጣን ያለው የሩሲያ የሁለት ምክር ቤት ፌዴራል ምክር ቤት . ሥራ አስፈፃሚ: ፕሬዚዳንቱ የጦር ኃይሎች ዋና አዛዥ ነው, እና የፌዴራል ህጎችን እና ፖሊሲዎችን የሚያስተዳድሩ እና የሚያስፈጽም የሩሲያ መንግስት (ካቢኔ) እና ሌሎች መኮንኖችን ይሾማል. ዳኝነት፡- በፕሬዚዳንቱ አቅራቢነት በፌዴሬሽን ምክር ቤት የሚሾሙ ዳኞች ሕገ መንግሥታዊ ፍርድ ቤት፣ ጠቅላይ ፍርድ ቤት እና የሥር ፌዴራል ፍርድ ቤቶች ሕጎችን ተርጉመው ሕገ መንግሥታዊ ናቸው የሚሏቸውን ሕጎች መሻር ይችላሉ። [[ስዕል:Vladimir Putin (2018-03-01) 03.jpg|thumb|ፕሬዝዳንት ቭላድሚር ፑቲን]] ፕሬዚዳንቱ የሚመረጠው በሕዝብ ድምፅ ለስድስት ዓመታት የሥራ ዘመን ሲሆን ከሁለት ጊዜ በላይ ሊመረጥ አይችልም። የመንግስት ሚኒስቴር መስሪያ ቤቶች ጠቅላይ ሚኒስትሩ እና ምክትሎቻቸው፣ ሚኒስትሮች እና ሌሎች የተመረጡ ግለሰቦችን ያቀፈ ነው። ሁሉም በፕሬዚዳንቱ የተሾሙት በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት ነው (የኋለኛው ሹመት ግን የግዛቱን ዱማ ፈቃድ ይጠይቃል)። ዩናይትድ ሩሲያ በሩሲያ ውስጥ የበላይ የፖለቲካ ፓርቲ ሲሆን "ትልቅ ድንኳን" ተብሎም ተገልጿል. === የፖለቲካ ክፍሎች === በሕገ መንግሥቱ መሠረት የሩስያ ፌዴሬሽን 85 የፌዴራል ርዕሰ ጉዳዮችን ያቀፈ ነው. እ.ኤ.አ. በ 1993 አዲሱ ሕገ መንግሥት ሲፀድቅ 89 የፌዴራል ጉዳዮች ተዘርዝረዋል ፣ ግን የተወሰኑት በኋላ ተዋህደዋል። የፌዴራል ርዕሰ ጉዳዮች በፌዴሬሽን ምክር ቤት, በፌዴራል ምክር ቤት የላይኛው ምክር ቤት ውስጥ እኩል ውክልና አላቸው-ሁለት ተወካዮች እያንዳንዳቸው. እነሱ ግን በሚደሰቱት የራስ ገዝ አስተዳደር ደረጃ ይለያያሉ። በ 2000 የሩስያ ፌዴራል አውራጃዎች በ 2000 በፑቲን የተመሰረቱት የማዕከላዊ መንግስት የፌዴራል ርዕሰ ጉዳዮችን ለመቆጣጠር ነው. በመጀመሪያ ሰባት፣ በአሁኑ ጊዜ ስምንት የፌደራል ወረዳዎች አሉ፣ እያንዳንዳቸው በፕሬዚዳንቱ በተሾሙ መልእክተኞች የሚመሩ ናቸው። === የውጭ ግንኙነት === ሩሲያ እ.ኤ.አ. በ2019 ከአለም አምስተኛዋ ትልቁ የዲፕሎማሲያዊ ትስስር ነበራት። ከ190 የተባበሩት መንግስታት ድርጅት አባል ሀገራት፣ ሁለት በከፊል እውቅና ካላቸው ሀገራት እና ከሶስት የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ታዛቢ መንግስታት ጋር ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቷን ትጠብቃለች። ከ144 ኤምባሲዎች ጋር ሩሲያ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የፀጥታው ምክር ቤት ከአምስቱ ቋሚ አባላት አንዷ ስትሆን ልዕለ ኃያል ሀገር ነች። በታሪክ ውስጥ ትልቅ ኃይል እና ጉልህ የሆነ የክልል ኃይል ነበር. ሩሲያ የ G20፣ የአውሮፓ ምክር ቤት፣ OSCE እና APEC አባል ነች። እንደ ሲአይኤስ፣ ኢኤኢዩ፣ CSTO፣ SCO እና BRICS ባሉ ድርጅቶች ውስጥ የመሪነት ሚና ይጫወታል። ሩሲያ ከጎረቤት ቤላሩስ ጋር የቅርብ ግንኙነት ትኖራለች ፣ እሱም በዩኒየን ግዛት ውስጥ ፣ ከሩሲያ ጋር የኋለኛው ኮንፌዴሬሽን ነው። ሁለቱም ሀገራት ጠንካራ የባህል፣ የጎሳ እና የሃይማኖት ዝምድና ስለሚኖራቸው ሰርቢያ ከሩሲያ ጋር በታሪካዊ የቅርብ አጋር ነበረች። ህንድ ከሩሲያ ወታደራዊ መሳሪያዎች ትልቁ ደንበኛ ስትሆን ሁለቱ ሀገራት ከሶቪየት ዘመነ መንግስት ጀምሮ ጠንካራ ስልታዊ እና ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት አላቸው። ሩሲያ በጂኦፖለቲካዊ ጠቀሜታ በደቡብ ካውካሰስ እና በመካከለኛው እስያ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራል። እና ሁለቱ ክልሎች እንደ ሩሲያ "ጓሮ" ተገልጸዋል. በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን በሩሲያ እና በቻይና መካከል ያለው ግንኙነት በከፍተኛ ደረጃ በሁለትዮሽ እና በኢኮኖሚ ተጠናክሯል; በጋራ የፖለቲካ ፍላጎቶች ምክንያት. ቱርክ እና ሩሲያ ውስብስብ ስትራቴጂካዊ፣ ጉልበት እና የመከላከያ ግንኙነት አላቸው። ሩሲያ ስትራቴጂካዊ እና ኢኮኖሚያዊ አጋር በመሆኗ ከኢራን ጋር ጥሩ ግንኙነት አላት። ሩሲያ በአርክቲክ፣ በእስያ-ፓሲፊክ፣ በአፍሪካ፣ በመካከለኛው ምስራቅ እና በላቲን አሜሪካ ተጽእኖዋን ለማስፋት እየገፋች ነው። በተቃራኒው ሩሲያ ከምዕራቡ ዓለም ጋር ያለው ግንኙነት; በተለይም ዩናይትድ ስቴትስ, የአውሮፓ ህብረት እና ኔቶ; ቀስ በቀስ እየተባባሱ መጥተዋል. == በተጨማሪም ተመልከት == * ሩሲያ በዩክሬን ላይ የፈፀመችውን ወንጀል በተመለከተ በፑቲን ተቃዋሚዎች የተደራጀ ትልቅ ምርመራ <ref>[https://navalny.com/p/6579/ Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> * [[ዶንባስ (የዶክ ፊልም)]] <ref>[https://m.ok.ru/video/1462458059462 Donbass (2018) a film directed by Sergei Loznitsa with Valeriu Andriuta, Evgeny Chistyakov, Georgi Deliyev, Vadim Dubovsky]</ref> * [[የፑቲኒዝም አናቶሚ (ዘጋቢ ፊልም)]] == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች]] * [[የሩሲያዊ ዓለም]] == አገናኞች == {{በአውሮፓ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}} {{በየእስያ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}} {{መዋቅር-መልክዐምድር}} [[መደብ:ሩስያ]] j8p9d0whxcnsnzxpqldi5vo8229dlea 0 17138 391971 371022 2026-04-28T10:25:04Z Daniel 198719 50686 391971 wikitext text/x-wiki አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ (፲፰፻፷፬ - ፲፰፻፴፮ ዓ.ም) በኢትዮጵያ የቤተ ክርስቲያንና የቋንቋ ጥናት ታሪክ ውስጥ እጅግ የላቀ ስፍራ ያላቸው ሊቅ፣ ጸሐፊና ተመራማሪ ናቸው። በግዕዝ ቋንቋ ጥልቀት፣ በዕብራይስጥና በዓረብኛ ዕውቀታቸው፣ እንዲሁም የአማርኛን ሰዋስው ከሥርወ-ቃሉ ጋር በማዛመድ ረገድ አዲስ ፋና የቀደዱ ምሁር ነበሩ። ሕይወታቸውን ሙሉ በኢየሩሳሌምና በኢትዮጵያ ለቋንቋና ለሃይማኖት ምርምር የሰጡ ሲሆን፣ የዛሬው ትውልድ ለሚጠቀምባቸው የቋንቋ መዛግብት ሁሉ እንደ መሠረት ድንጋይ የሚቆጠሩ ታላቅ ሰው ናቸው። ==የሕይወት ታሪክ== አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በ[[ሸዋ]] ክፍለ ሀገር በይፋትና ጥሙጋ አውራጃ በ፲፰፻፷፬ ዓ.ም. ተወለዱ። ለትምህርት ሲደርሱ በአካባቢያቸው የነበረውን የአገራቸውን ትምህርት ተማሩ። በኋላም ወደ [[ጎንደር]] ተጉዘው የመጻሕፍትን ትርጓሜ አጠኑ። በጊዜው የነበራቸው የቀለም አቀባበል፣ የሚስጥር መመራመርና መራቀቅ በጉባኤው ላይ «የቀለም ቀንድ» የሚል ቅጽል ተሰጣቸው።<ref name="natbio">[[የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቤተ መዛግብትና ቤተ መጻሕፍት ኤጀንሲ]]፣ ''ብሔራዊ ቢብሎግራፊ (የደራሲያን አጭር የሕይወት ታሪክ)'' ፤ ፲፱፻፺፰ ዓ.ም. [http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf] {{Wayback|url=http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf |date=20110720154713 }} (ታኅሣሥ ፲፪ ቀን ፳፻፫ ዓ.ም. የተነበበ)</ref>ማናቸው ማናቸው አለቃ ኪዳነወልድ ከ[[ግዕዝ]]ና [[አማርኛ]] ሌላ [[አረብኛ|ዐረብኛ]]፣ [[ዕብራይስጥኛ|ዕብራይስጥ]]፣ [[ላቲን]]፣ ሌሎችንም ቋንቋዎች አጠናቅቀው ያውቁ ነበር ። አለቃ ኪዳነወልድ በ[[እየሩሳሌም]] ለ፳፪ ዓመት ተቀምጠዋል ። በዚህም ወቅት ብሉይና ሐዲስ በሦስት ቋንቋ ጠንቅቀው አመሳክረው ተርጕመዋል ። ኪዳነወልድ ክፍሌ በ፲፱፻፳፮ ዓ.ም. የመጀመሪያውን መዝገበ ፊደል አውጥተው ከልዩልዩ ቋንቋዎች ጋር በማመሳከር አሳትመዋል ። የኢትዮጵያ ፊደል አመጣጡንና ባህሉን በውል አስተባብረው በማቅረባቸውም በጊዜው ተቋቁመው ለነበሩት ትምህርት ቤቶች መመሪያና መማሪያ ለመሆን በቅተዋል ። ቀጥለውም ትንሽ አማርኛ ፊደል ከአረብና ከዕብራይስጥ አቆራኝተው አሳትመዋል ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ በተለያየ ዘይቤ ያቀርቧቸው የነበሩት ግጥሞች ለትውልድ ታላቅ ጥቅም ይሰጣሉ ተብለው የሚገመቱ ናቸው ። እንዲያውም ኢትዮጵያ በምሥራቅ አፍሪቃ የብዙ ሺሕ ዘመናት ነጻ አገር ባለፊደልና ባለቋንቋ የሆነች እሷ ብቻ ስለሆነች ትውልድ ያገሩን ትምህርት በመጀመሪያ እንዲማር ያካሂዱት የነበረው ቅስቀሳ በቀላሉ የሚታይ አይደለም ። በዓለም ስማቸው የገነነ የሥነ ጥበብ፣ የኪነ ጥበብ ፣ የጽሑፍ ባለአጉዛዎች የሚደነቁባቸው በራሳቸው ቋንቋ ጽፈው ለዓለም የአቀረቧቸው ሥራዎች ናቸው ይላሉ ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ ለኢትዮጵያ ባላቸው ዐቅም በብሔራዊ ስሜት ተነሳስተው ለታሪክ የሚቀርቡ በርከት ያሉ መጻሕፍት ጽፈው አሳትመዋል ። በተለይም ከዘጠኝ መቶ ገጾች በላይ የሆነው «የሰዋሰው መጽሐፍ» ታላቅ እንደሆነ ይነገራል ። አለቃ ኪዳነወልድ ለኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ታላቅ አስተዋፅኦ ያደረጉ ሰው ነበሩ ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በተወለዱ በ ፸፪ ዓመታቸው ፤ [[ሰኔ ፳፬]] ቀን [[1936|፲፱፻፴፮]] ዓመተ ምሕረት ዐርፈው [[ደብረ ሊባኖስ]] ተቀበሩ።[http://gzamargna.net/html/gzmezgebeqalat1.html] የሥራ መስክና የሊቅነት ጉዞ ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሱ በኋላ፣ በዳግማዊ ዓፄ ምኒልክና በንግሥት ዘውዲቱ ዘመነ መንግሥት በነበሩት ታላላቅ የሃይማኖትና የሥነ-ጽሑፍ ጉባኤዎች ላይ በዋና አማካሪነትና በሊቅነት አገልግለዋል። በተለይም፦ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም፦ በ፲፰፻፺ዎቹ መጨረሻና በ፲፰፻፻ዎቹ መጀመሪያ ላይ፣ መጽሐፍ ቅዱስን ከዕብራይስጥና ከግዕዝ ምንጮች ወደ አማርኛ ለመተርጎም በተደረገው ጥረት ውስጥ የእሳቸው ድርሻ እጅግ የጎላ ነበር። የቤተ ክርስቲያን ጉባኤያት፦ በወቅቱ በነበሩት የሃይማኖት ክርክሮችና የትርጓሜ ጉባኤዎች ላይ፣ በጥንታዊ መጻሕፍትና በቋንቋ ማስረጃዎች ላይ የተመሠረተ ምላሽ በመስጠት ይታወቁ ነበር። የአማርኛ ሰዋስው ማቀናጀት፦ አማርኛ የራሱ የሆነ የቃላት አመጣጥ (Etymology) እና የሰዋስው ሥርዓት እንዳለው ለዓለም ምሁራን ጭምር ያስመሰከሩበትን ምርምር አከናውነዋል። ዋና ዋና የሥነ-ጽሑፍ ሥራዎች አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ ለኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ያበረከቱት አስተዋጽኦ በዝርዝር ሲታይ፦ ፩. መጽሐፈ ሰዋስው ወግሥ ወመዝገበ ቃላት ሐዲስ፦ ይህ መጽሐፍ በኢትዮጵያ የቋንቋ ታሪክ ውስጥ እንደ "ታላቅ ተአምር" የሚቆጠር ነው። አለቃ ኪዳነ ወልድ ይህንን መዝገበ ቃላት ለማዘጋጀት ከ፵ ዓመታት በላይ የፈጀ ምርምር አድርገዋል። መጽሐፉ የግዕዝንና የአማርኛን ቃላት በሥርወ-ግሥ (Root words) በመከፋፈል፣ ትርጉማቸውንና አገልግሎታቸውን በስፋት ያብራራል። ምንም እንኳ እሳቸው በ፲፰፻፴፮ ዓ.ም ቢያርፉም፣ ታማኝ ደቀ መዝሙራቸው አለቃ ደስታ ተክለ ወልድ መጽሐፉን አርመውና አሟልተው በ፲፰፻፵፰ ዓ.ም ለሕትመት አብቅተውታል። ፪. መጽሐፈ ሰዋስው ዘግዕዝ፦ ግዕዝን በዘመናዊና በቀላል መንገድ ለመማር የሚያስችል የሰዋስው መመሪያ አዘጋጅተዋል። ፫. ትርጓሜ ወንጌልና የቅዱሳት መጻሕፍት እርማት፦ በእጅ የተጻፉ ጥንታዊ መጻሕፍትን ከምንጮቻቸው ጋር በማነጻጸር የግድፈት እርማት በማድረግ ረገድ ትልቅ ሥራ ሰርተዋል። ተጽዕኖና ቅርስ የአለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ ተጽዕኖ በሁለት ዋና ዋና ዘርፎች ይገለጻል፦ በቋንቋ ጥናት (Linguistics)፦ እሳቸው የጀመሩት የቃላት አወቃቀር ምርምር፣ ዛሬ በዩኒቨርሲቲ ደረጃ ለሚሰጡ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ጥናት እንደ መሠረት ያገለግላል። አማርኛ "የዐረፍተ ነገር ቋንቋ" ብቻ ሳይሆን ጥልቅ የሆኑ የቃላት መፍቻ ሕግጋት ያሉት መሆኑን አሳይተዋል። በባህልና በታሪክ፦ የኢትዮጵያን ጥንታዊ ዕውቀት ከዘመናዊው የምርምር ዘዴ ጋር በማዋሃድ፣ የሀገር በቀል ዕውቀት በዓለም አቀፍ ደረጃ እንዲከበር አድርገዋል። የእረፍት ዘመን ይህ ታላቅ የኢትዮጵያ ብርሃን፣ ለ፸፪ ዓመታት በዕውቀትና በትጋት ካገለገሉ በኋላ፣ በ፲፰፻፴፮ ዓመተ ምህረት ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ። የቀብር ሥነ-ሥርዓታቸውም በታላላቅ ሊቃውንትና በሀገር መሪዎች በተገኘበት በክብር ተፈጽሟል። ==ማመዛገቢያ== <references/> [[መደብ: የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች]] oww8hcdgf0hva0nv8hx1gxqeh2bioiu 391972 391971 2026-04-28T10:46:47Z Qdamme 54962 391972 wikitext text/x-wiki '''አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ''' (፲፰፻፷፬ - ፲፰፻፴፮ ዓ.ም) በኢትዮጵያ የቤተ ክርስቲያንና የቋንቋ ጥናት ታሪክ ውስጥ እጅግ የላቀ ስፍራ ያላቸው ሊቅ፣ ጸሐፊና ተመራማሪ ናቸው። በግእዝ ቋንቋ ጥልቀት፣ [[በዕብራይስጥና]] [[በዓረብኛ]] ዕውቀታቸው፣ እንዲሁም የአማርኛን ሰዋስው ከሥርወ-ቃሉ ጋር በማዛመድ ረገድ አዲስ ፋና የቀደዱ ምሁር ነበሩ። ሕይወታቸውን ሙሉ በኢየሩሳሌምና በኢትዮጵያ ለቋንቋና ለሃይማኖት ምርምር የሰጡ ሲሆን፣ የዛሬው ትውልድ ለሚጠቀምባቸው የቋንቋ መዛግብት ሁሉ እንደ መሠረት ድንጋይ የሚቆጠሩ ታላቅ ሰው ናቸው። ==የሕይወት ታሪክ== አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በ[[ሸዋ]] ክፍለ ሀገር በይፋትና ጥሙጋ አውራጃ በ፲፰፻፷፬ ዓ.ም. ተወለዱ። ለትምህርት ሲደርሱ በአካባቢያቸው የነበረውን የአገራቸውን ትምህርት ተማሩ። በኋላም ወደ [[ጎንደር]] ተጉዘው የመጻሕፍትን ትርጓሜ አጠኑ። በጊዜው የነበራቸው የቀለም አቀባበል፣ የሚስጥር መመራመርና መራቀቅ በጉባኤው ላይ «የቀለም ቀንድ» የሚል ቅጽል ተሰጣቸው።<ref name="natbio">[[የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቤተ መዛግብትና ቤተ መጻሕፍት ኤጀንሲ]]፣ ''ብሔራዊ ቢብሎግራፊ (የደራሲያን አጭር የሕይወት ታሪክ)'' ፤ ፲፱፻፺፰ ዓ.ም. [http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf] {{Wayback|url=http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf |date=20110720154713 }} (ታኅሣሥ ፲፪ ቀን ፳፻፫ ዓ.ም. የተነበበ)</ref>ማናቸው ማናቸው አለቃ ኪዳነወልድ ከ[[ግእዝ]]ና [[አማርኛ]] ሌላ [[አረብኛ|ዐረብኛ]]፣ [[ዕብራይስጥኛ|ዕብራይስጥ]]፣ [[ላቲን]]፣ ሌሎችንም ቋንቋዎች አጠናቅቀው ያውቁ ነበር ። አለቃ ኪዳነወልድ በ[[እየሩሳሌም]] ለ፳፪ ዓመት ተቀምጠዋል ። በዚህም ወቅት ብሉይና ሐዲስ በሦስት ቋንቋ ጠንቅቀው አመሳክረው ተርጕመዋል ። ኪዳነወልድ ክፍሌ በ፲፱፻፳፮ ዓ.ም. የመጀመሪያውን መዝገበ ፊደል አውጥተው ከልዩልዩ ቋንቋዎች ጋር በማመሳከር አሳትመዋል ። የኢትዮጵያ ፊደል አመጣጡንና ባህሉን በውል አስተባብረው በማቅረባቸውም በጊዜው ተቋቁመው ለነበሩት ትምህርት ቤቶች መመሪያና መማሪያ ለመሆን በቅተዋል ። ቀጥለውም ትንሽ አማርኛ ፊደል ከአረብና ከዕብራይስጥ አቆራኝተው አሳትመዋል ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ በተለያየ ዘይቤ ያቀርቧቸው የነበሩት ግጥሞች ለትውልድ ታላቅ ጥቅም ይሰጣሉ ተብለው የሚገመቱ ናቸው ። እንዲያውም ኢትዮጵያ በምሥራቅ አፍሪቃ የብዙ ሺሕ ዘመናት ነጻ አገር ባለፊደልና ባለቋንቋ የሆነች እሷ ብቻ ስለሆነች ትውልድ ያገሩን ትምህርት በመጀመሪያ እንዲማር ያካሂዱት የነበረው ቅስቀሳ በቀላሉ የሚታይ አይደለም ። በዓለም ስማቸው የገነነ የሥነ ጥበብ፣ የኪነ ጥበብ ፣ የጽሑፍ ባለአጉዛዎች የሚደነቁባቸው በራሳቸው ቋንቋ ጽፈው ለዓለም የአቀረቧቸው ሥራዎች ናቸው ይላሉ ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ ለኢትዮጵያ ባላቸው ዐቅም በብሔራዊ ስሜት ተነሳስተው ለታሪክ የሚቀርቡ በርከት ያሉ መጻሕፍት ጽፈው አሳትመዋል ። በተለይም ከዘጠኝ መቶ ገጾች በላይ የሆነው «የሰዋሰው መጽሐፍ» ታላቅ እንደሆነ ይነገራል ። አለቃ ኪዳነወልድ ለኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ታላቅ አስተዋፅኦ ያደረጉ ሰው ነበሩ ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በተወለዱ በ ፸፪ ዓመታቸው ፤ [[ሰኔ ፳፬]] ቀን [[1936|፲፱፻፴፮]] ዓመተ ምሕረት ዐርፈው [[ደብረ ሊባኖስ]] ተቀበሩ።[http://gzamargna.net/html/gzmezgebeqalat1.html] ==የሥራ መስክ== ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሱ በኋላ፣ በዳግማዊ ዓፄ ምኒልክና በንግሥት ዘውዲቱ ዘመነ መንግሥት በነበሩት ታላላቅ የሃይማኖትና የሥነ-ጽሑፍ ጉባኤዎች ላይ በዋና አማካሪነትና በሊቅነት አገልግለዋል። * '''የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም'''፦ በ፲፰፻፺ዎቹ መጨረሻና በ፲፰፻፻ዎቹ መጀመሪያ ላይ፣ መጽሐፍ ቅዱስን ከዕብራይስጥና ከግዕዝ ምንጮች ወደ አማርኛ ለመተርጎም በተደረገው ጥረት ውስጥ የእሳቸው ድርሻ እጅግ የጎላ ነበር። *'''የቤተ ክርስቲያን ጉባኤያት'''፦ በወቅቱ በነበሩት የሃይማኖት ክርክሮችና የትርጓሜ ጉባኤዎች ላይ፣ በጥንታዊ መጻሕፍትና በቋንቋ ማስረጃዎች ላይ የተመሠረተ ምላሽ በመስጠት ይታወቁ ነበር። * '''የአማርኛ ሰዋስው ማቀናጀት'''፦ አማርኛ የራሱ የሆነ የሥር-ወቃል እና የሰዋስው ሥርዓት እንዳለው ለዓለም ምሁራን ጭምር ያስመሰከሩበትን ምርምር አከናውነዋል። ==ዋና ዋና የሥነ-ጽሑፍ ሥራዎች== አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ ለኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ያበረከቱት አስተዋጽኦ በዝርዝር ሲታይ # መጽሐፈ ሰዋስው ወግሥ ወመዝገበ ቃላት ሐዲስ፦ይህ መጽሐፍ በኢትዮጵያ የቋንቋ ታሪክ ውስጥ እንደ "ታላቅ ተአምር" የሚቆጠር ነው። አለቃ ኪዳነ ወልድ ይህንን መዝገበ ቃላት ለማዘጋጀት ከ፵ ዓመታት በላይ የፈጀ ምርምር አድርገዋል። መጽሐፉ የግዕዝንና የአማርኛን ቃላት በሥርወ-ግሥ በመከፋፈል፣ ትርጉማቸውንና አገልግሎታቸውን በስፋት ያብራራል። ምንም እንኳ እሳቸው በ፲፰፻፴፮ ዓ.ም ቢያርፉም፣ ታማኝ ደቀ መዝሙራቸው አለቃ ደስታ ተክለ ወልድ መጽሐፉን አርመውና አሟልተው በ፲፰፻፵፰ ዓ.ም ለሕትመት አብቅተውታል። # መጽሐፈ ሰዋስው ዘግእዝ ፦ ግእዝን በዘመናዊና በቀላል መንገድ ለመማር የሚያስችል የሰዋስው መመሪያ አዘጋጅተዋል። ፫. ትርጓሜ ወንጌልና የቅዱሳት መጻሕፍት እርማት፦ በእጅ የተጻፉ ጥንታዊ መጻሕፍትን ከምንጮቻቸው ጋር በማነጻጸር የግድፈት እርማት በማድረግ ረገድ ትልቅ ሥራ ሰርተዋል። ==ተጽዕኖና ቅርስ== የአለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ ተጽዕኖ በሁለት ዋና ዋና ዘርፎች ይገለጻል፦ በሥነ-ላሳን፦ እሳቸው የጀመሩት የቃላት አወቃቀር ምርምር፣ ዛሬ በዩኒቨርሲቲ ደረጃ ለሚሰጡ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ጥናት እንደ መሠረት ያገለግላል። አማርኛ "የዐረፍተ ነገር ቋንቋ" ብቻ ሳይሆን ጥልቅ የሆኑ የቃላት መፍቻ ሕግጋት ያሉት መሆኑን አሳይተዋል። በባህልና በታሪክ፦ የኢትዮጵያን ጥንታዊ ዕውቀት ከዘመናዊው የምርምር ዘዴ ጋር በማዋሃድ፣ የሀገር በቀል ዕውቀት በዓለም አቀፍ ደረጃ እንዲከበር አድርገዋል። ==ሞት== ይህ ታላቅ የኢትዮጵያ ብርሃን፣ ለ፸፪ ዓመታት በዕውቀትና በትጋት ካገለገሉ በኋላ፣ በ፲፰፻፴፮ ዓመተ ምህረት ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ። የቀብር ሥነ-ሥርዓታቸውም በታላላቅ ሊቃውንትና በሀገር መሪዎች በተገኘበት በክብር ተፈጽሟል። ==ማመዛገቢያ== <references/> [[መደብ: የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች]] 1tymagrjqz5oy65qwf53azqmx7rvpcl 391973 391972 2026-04-28T10:49:38Z Qdamme 54962 /* ዋና ዋና የሥነ-ጽሑፍ ሥራዎች */ 391973 wikitext text/x-wiki '''አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ''' (፲፰፻፷፬ - ፲፰፻፴፮ ዓ.ም) በኢትዮጵያ የቤተ ክርስቲያንና የቋንቋ ጥናት ታሪክ ውስጥ እጅግ የላቀ ስፍራ ያላቸው ሊቅ፣ ጸሐፊና ተመራማሪ ናቸው። በግእዝ ቋንቋ ጥልቀት፣ [[በዕብራይስጥና]] [[በዓረብኛ]] ዕውቀታቸው፣ እንዲሁም የአማርኛን ሰዋስው ከሥርወ-ቃሉ ጋር በማዛመድ ረገድ አዲስ ፋና የቀደዱ ምሁር ነበሩ። ሕይወታቸውን ሙሉ በኢየሩሳሌምና በኢትዮጵያ ለቋንቋና ለሃይማኖት ምርምር የሰጡ ሲሆን፣ የዛሬው ትውልድ ለሚጠቀምባቸው የቋንቋ መዛግብት ሁሉ እንደ መሠረት ድንጋይ የሚቆጠሩ ታላቅ ሰው ናቸው። ==የሕይወት ታሪክ== አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በ[[ሸዋ]] ክፍለ ሀገር በይፋትና ጥሙጋ አውራጃ በ፲፰፻፷፬ ዓ.ም. ተወለዱ። ለትምህርት ሲደርሱ በአካባቢያቸው የነበረውን የአገራቸውን ትምህርት ተማሩ። በኋላም ወደ [[ጎንደር]] ተጉዘው የመጻሕፍትን ትርጓሜ አጠኑ። በጊዜው የነበራቸው የቀለም አቀባበል፣ የሚስጥር መመራመርና መራቀቅ በጉባኤው ላይ «የቀለም ቀንድ» የሚል ቅጽል ተሰጣቸው።<ref name="natbio">[[የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቤተ መዛግብትና ቤተ መጻሕፍት ኤጀንሲ]]፣ ''ብሔራዊ ቢብሎግራፊ (የደራሲያን አጭር የሕይወት ታሪክ)'' ፤ ፲፱፻፺፰ ዓ.ም. [http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf] {{Wayback|url=http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf |date=20110720154713 }} (ታኅሣሥ ፲፪ ቀን ፳፻፫ ዓ.ም. የተነበበ)</ref>ማናቸው ማናቸው አለቃ ኪዳነወልድ ከ[[ግእዝ]]ና [[አማርኛ]] ሌላ [[አረብኛ|ዐረብኛ]]፣ [[ዕብራይስጥኛ|ዕብራይስጥ]]፣ [[ላቲን]]፣ ሌሎችንም ቋንቋዎች አጠናቅቀው ያውቁ ነበር ። አለቃ ኪዳነወልድ በ[[እየሩሳሌም]] ለ፳፪ ዓመት ተቀምጠዋል ። በዚህም ወቅት ብሉይና ሐዲስ በሦስት ቋንቋ ጠንቅቀው አመሳክረው ተርጕመዋል ። ኪዳነወልድ ክፍሌ በ፲፱፻፳፮ ዓ.ም. የመጀመሪያውን መዝገበ ፊደል አውጥተው ከልዩልዩ ቋንቋዎች ጋር በማመሳከር አሳትመዋል ። የኢትዮጵያ ፊደል አመጣጡንና ባህሉን በውል አስተባብረው በማቅረባቸውም በጊዜው ተቋቁመው ለነበሩት ትምህርት ቤቶች መመሪያና መማሪያ ለመሆን በቅተዋል ። ቀጥለውም ትንሽ አማርኛ ፊደል ከአረብና ከዕብራይስጥ አቆራኝተው አሳትመዋል ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ በተለያየ ዘይቤ ያቀርቧቸው የነበሩት ግጥሞች ለትውልድ ታላቅ ጥቅም ይሰጣሉ ተብለው የሚገመቱ ናቸው ። እንዲያውም ኢትዮጵያ በምሥራቅ አፍሪቃ የብዙ ሺሕ ዘመናት ነጻ አገር ባለፊደልና ባለቋንቋ የሆነች እሷ ብቻ ስለሆነች ትውልድ ያገሩን ትምህርት በመጀመሪያ እንዲማር ያካሂዱት የነበረው ቅስቀሳ በቀላሉ የሚታይ አይደለም ። በዓለም ስማቸው የገነነ የሥነ ጥበብ፣ የኪነ ጥበብ ፣ የጽሑፍ ባለአጉዛዎች የሚደነቁባቸው በራሳቸው ቋንቋ ጽፈው ለዓለም የአቀረቧቸው ሥራዎች ናቸው ይላሉ ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ ለኢትዮጵያ ባላቸው ዐቅም በብሔራዊ ስሜት ተነሳስተው ለታሪክ የሚቀርቡ በርከት ያሉ መጻሕፍት ጽፈው አሳትመዋል ። በተለይም ከዘጠኝ መቶ ገጾች በላይ የሆነው «የሰዋሰው መጽሐፍ» ታላቅ እንደሆነ ይነገራል ። አለቃ ኪዳነወልድ ለኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ታላቅ አስተዋፅኦ ያደረጉ ሰው ነበሩ ።<ref name="natbio" /> አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በተወለዱ በ ፸፪ ዓመታቸው ፤ [[ሰኔ ፳፬]] ቀን [[1936|፲፱፻፴፮]] ዓመተ ምሕረት ዐርፈው [[ደብረ ሊባኖስ]] ተቀበሩ።[http://gzamargna.net/html/gzmezgebeqalat1.html] ==የሥራ መስክ== ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሱ በኋላ፣ በዳግማዊ ዓፄ ምኒልክና በንግሥት ዘውዲቱ ዘመነ መንግሥት በነበሩት ታላላቅ የሃይማኖትና የሥነ-ጽሑፍ ጉባኤዎች ላይ በዋና አማካሪነትና በሊቅነት አገልግለዋል። * '''የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም'''፦ በ፲፰፻፺ዎቹ መጨረሻና በ፲፰፻፻ዎቹ መጀመሪያ ላይ፣ መጽሐፍ ቅዱስን ከዕብራይስጥና ከግዕዝ ምንጮች ወደ አማርኛ ለመተርጎም በተደረገው ጥረት ውስጥ የእሳቸው ድርሻ እጅግ የጎላ ነበር። *'''የቤተ ክርስቲያን ጉባኤያት'''፦ በወቅቱ በነበሩት የሃይማኖት ክርክሮችና የትርጓሜ ጉባኤዎች ላይ፣ በጥንታዊ መጻሕፍትና በቋንቋ ማስረጃዎች ላይ የተመሠረተ ምላሽ በመስጠት ይታወቁ ነበር። * '''የአማርኛ ሰዋስው ማቀናጀት'''፦ አማርኛ የራሱ የሆነ የሥር-ወቃል እና የሰዋስው ሥርዓት እንዳለው ለዓለም ምሁራን ጭምር ያስመሰከሩበትን ምርምር አከናውነዋል። ==ዋና ዋና የሥነ-ጽሑፍ ሥራዎች== አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ ለኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ያበረከቱት አስተዋጽኦ በዝርዝር ሲታይ ፩ መጽሐፈ ሰዋስው ወግሥ ወመዝገበ ቃላት ሐዲስ፦ይህ መጽሐፍ በኢትዮጵያ የቋንቋ ታሪክ ውስጥ እንደ "ታላቅ ተአምር" የሚቆጠር ነው። አለቃ ኪዳነ ወልድ ይህንን መዝገበ ቃላት ለማዘጋጀት ከ፵ ዓመታት በላይ የፈጀ ምርምር አድርገዋል። መጽሐፉ የግዕዝንና የአማርኛን ቃላት በሥርወ-ግሥ በመከፋፈል፣ ትርጉማቸውንና አገልግሎታቸውን በስፋት ያብራራል። ምንም እንኳ እሳቸው በ፲፰፻፴፮ ዓ.ም ቢያርፉም፣ ታማኝ ደቀ መዝሙራቸው አለቃ ደስታ ተክለ ወልድ መጽሐፉን አርመውና አሟልተው በ፲፰፻፵፰ ዓ.ም ለሕትመት አብቅተውታል። ፪ መጽሐፈ ሰዋስው ዘግእዝ ፦ ግእዝን በዘመናዊና በቀላል መንገድ ለመማር የሚያስችል የሰዋስው መመሪያ አዘጋጅተዋል። ፫ ትርጓሜ ወንጌልና የቅዱሳት መጻሕፍት እርማት፦ በእጅ የተጻፉ ጥንታዊ መጻሕፍትን ከምንጮቻቸው ጋር በማነጻጸር የግድፈት እርማት በማድረግ ረገድ ትልቅ ሥራ ሰርተዋል። ==ተጽዕኖና ቅርስ== የአለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ ተጽዕኖ በሁለት ዋና ዋና ዘርፎች ይገለጻል፦ በሥነ-ላሳን፦ እሳቸው የጀመሩት የቃላት አወቃቀር ምርምር፣ ዛሬ በዩኒቨርሲቲ ደረጃ ለሚሰጡ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ጥናት እንደ መሠረት ያገለግላል። አማርኛ "የዐረፍተ ነገር ቋንቋ" ብቻ ሳይሆን ጥልቅ የሆኑ የቃላት መፍቻ ሕግጋት ያሉት መሆኑን አሳይተዋል። በባህልና በታሪክ፦ የኢትዮጵያን ጥንታዊ ዕውቀት ከዘመናዊው የምርምር ዘዴ ጋር በማዋሃድ፣ የሀገር በቀል ዕውቀት በዓለም አቀፍ ደረጃ እንዲከበር አድርገዋል። ==ሞት== ይህ ታላቅ የኢትዮጵያ ብርሃን፣ ለ፸፪ ዓመታት በዕውቀትና በትጋት ካገለገሉ በኋላ፣ በ፲፰፻፴፮ ዓመተ ምህረት ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ። የቀብር ሥነ-ሥርዓታቸውም በታላላቅ ሊቃውንትና በሀገር መሪዎች በተገኘበት በክብር ተፈጽሟል። ==ማመዛገቢያ== <references/> [[መደብ: የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች]] bucf5jnwnahdxw6uyfeapbyv2dq0mal 0 54141 391969 391865 2026-04-28T03:09:12Z InternetArchiveBot 35471 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391969 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Bibliometrics definition.svg|thumb|426x426px]] '''የኢንፎርሜሽን ሳይንስ''' (የመረጃ ጥናቶች በመባልም ይታወቃል) በዋነኛነት በመተንተን፣ በመሰብሰብ፣ በመመደብ፣ በማታለል፣ በማከማቸት፣ በማንሳት፣ በመንቀሳቀስ፣ በማሰራጨት እና በ[[የመረጃ ኅብረተሠብ|መረጃ]] ጥበቃ ላይ የሚያተኩር የ[[ትምህርት]] መስክ ነው።[1] በመስክ ውስጥ እና ከውጪ ያሉ ባለሙያዎች የመረጃ ስርአቶችን የመፍጠር፣ የመተካት፣ የማሻሻል ወይም የመረዳት አላማ በሰዎች፣ በድርጅቶች እና በማናቸውም ነባር የመረጃ ስርዓቶች መካከል ካለው መስተጋብር በተጨማሪ በድርጅቶች ውስጥ የ[[እውቀት]] አተገባበር እና አጠቃቀም ያጠናል። ከታሪክ አኳያ [[የመረጃ ሳይንስ]] (ኢንፎርማቲክስ) ከ[[ኮምፒዩተር ሳይንስ]]፣ ከዳታ ሳይንስ፣ ከ[[ሥነ-ልቦና|ሥነ ልቦና፣]] ከ[[ቴክኖዎሎጂ|ቴክኖሎጂ]]፣ ከቤተመፃህፍት ሳይንስ፣ ከጤና አጠባበቅ እና ከስለላ ኤጀንሲዎች ጋር የተያያዘ ነው።[2] ሆኖም፣ የመረጃ ሳይንስ እንደ አርኪቫል ሳይንስ፣ የግንዛቤ ሳይንስ፣ [[ንግድ]]፣ [[ህግ]]፣ የቋንቋ ሳይንስ፣ ሙዚዮሎጂ፣ አስተዳደር፣ [[ሂሳብ]]፣ [[ፍልስፍና]]፣ የህዝብ ፖሊሲ ​​እና ማህበራዊ ሳይንሶች ያሉ የተለያዩ ዘርፎችን ያካትታል። == መሠረቶች == '''ወሰን እና ቅርብ''' የኢንፎርሜሽን ሳይንስ ችግሮችን ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት አንፃር በመረዳት መረጃን እና ሌሎች ቴክኖሎጂዎችን እንደ አስፈላጊነቱ በመተግበር ላይ ያተኩራል። በሌላ አገላለጽ፣ በዚያ ሥርዓት ውስጥ ካሉ የ[[ቴክኖሎጂ]] ክፍሎች ይልቅ በመጀመሪያ የስርዓት ችግሮችን ይፈታል ማለት ነው። በዚህ ረገድ አንድ ሰው የመረጃ ሳይንስን ለቴክኖሎጂ ቆራጥነት ምላሽ አድርጎ ማየት ይችላል, ቴክኖሎጂ "በራሱ ህጎች ያድጋል, የራሱን እምቅ ችሎታ የሚገነዘበው, በሚገኙ ቁሳዊ ሀብቶች እና በገንቢዎቹ ፈጠራ ብቻ የተገደበ ነው. ስለዚህ ሁሉንም ሌሎች የህብረተሰብ ስርአቶችን የሚቆጣጠር እና የሚያሰራጭ ራሱን የቻለ ስርዓት ተደርጎ ይወሰድ።"[3] '''ፍቺዎች''' የመጀመሪያው የታወቀው "የመረጃ ሳይንስ" ቃል አጠቃቀም በ1955 ነበር።[4] የኢንፎርሜሽን ሳይንስ ቀደምት ፍቺ (ወደ 1968 የአሜሪካ ሰነድ ኢንስቲትዩት እራሱን የአሜሪካ የመረጃ ሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ማህበር ብሎ የሰየመበት አመት) እንዲህ ይላል። "የኢንፎርሜሽን ሳይንስ የመረጃ ባህሪ እና ባህሪን ፣ የመረጃ ፍሰትን የሚቆጣጠሩ ሀይሎችን እና የመረጃ አያያዝ ዘዴዎችን ለተመቻቸ ተደራሽነት እና አጠቃቀም የሚመረምር ዲሲፕሊን ነው ። አመጣጡን ፣ አሰባሰብን በሚመለከት የእውቀት አካልን ይመለከታል። አደረጃጀት፣ ማከማቻ፣ ሰርስሮ ማውጣት፣ አተረጓጎም፣ ማስተላለፍ፣ መለወጥ እና መረጃን መጠቀም ይህ በተፈጥሮም ሆነ በአርቴፊሻል ሲስተም ውስጥ ያሉ የመረጃ ውክልናዎች ትክክለኛነት፣ የተቀላጠፈ መልእክት ለማስተላለፍ ኮዶችን መጠቀም እና የመረጃ ማቀነባበሪያ መሳሪያዎችን እና ቴክኒኮችን ማጥናትን ያጠቃልላል። እንደ ኮምፒውተር እና የፕሮግራም አወጣጥ ስርዓታቸው፡ ከሂሳብ፣ ከሎጂክ፣ ከቋንቋ፣ ከስነ ልቦና፣ ከኮምፒዩተር ቴክኖሎጂ፣ ከኦፕሬሽን ምርምር፣ ከግራፊክ ጥበብ፣ ከግንኙነት፣ ከማኔጅመንት እና ከሌሎች ተመሳሳይ ዘርፎች የተገኘ እና ተያያዥነት ያለው ኢንተርዲሲፕሊናዊ ሳይንስ ነው። አፕሊኬሽኑን ሳይመለከት ጉዳዩን የሚጠይቅ ንጹህ የሳይንስ ክፍል እና አገልግሎቶችን እና ምርቶችን የሚያዳብር ተግባራዊ ሳይንስ አካል። (ቦርኮ 1968፣ ገጽ 3) [5] '''የመረጃ ፍልስፍና''' የመረጃ ፍልስፍና በ[[ስነ-ልቦና]]፣ በ[[ኮምፒውተር ሳይንስ]]፣ በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ እና በ[[ፍልስፍና]] መገናኛ ላይ የሚነሱ ፅንሰ-ሀሳባዊ ጉዳዮችን ያጠናል። ተለዋዋጭ ሁኔታዎችን ፣ አጠቃቀሙን እና ሳይንሶችን እንዲሁም የመረጃ-ንድፈ-ሀሳባዊ እና ስሌት ዘዴዎችን በፍልስፍና ችግሮቹ ላይ ማብራራት እና መተግበርን ጨምሮ የፅንሰ-ሀሳባዊ ተፈጥሮ እና የመረጃ መሰረታዊ መርሆችን መመርመርን ያጠቃልላል።[10] == ሙያዎች == '''የመረጃ ሳይንቲስት''' የኢንፎርሜሽን ሳይንቲስት ግለሰብ ነው፣ ብዙውን ጊዜ ተዛማጅነት ያለው የትምህርት አይነት ዲግሪ ወይም ከፍተኛ የትምህርት ደረጃ ያለው፣ በኢንዱስትሪ ውስጥ ላሉ ሳይንሳዊ እና ቴክኒካል ምርምር ሰራተኞች ወይም መምህራንን እና ተማሪዎችን በአካዳሚ ትምህርት የሚሰጥ መረጃ የሚሰጥ ነው። የኢንደስትሪው *የመረጃ ስፔሻሊስት/ሳይንቲስት* እና የአካዳሚክ መረጃ ርዕሰ ጉዳይ ስፔሻሊስት/ላይብረሪያን በአጠቃላይ ተመሳሳይ የርእሰ-ጉዳይ ዳራ ስልጠና አላቸው፣ነገር ግን የአካዳሚክ ቦታ ያዡ ሁለተኛ ዲግሪ (MLS/MI/MA in IS, e.g.) እንዲይዝ ይጠበቅበታል። ከርዕሰ ጉዳይ ማስተር በተጨማሪ በመረጃ እና በቤተመጻሕፍት ጥናቶች። ርዕሱ በኢንፎርሜሽን ሳይንስ ላይ ምርምር የሚያደርግ ግለሰብንም ይመለከታል። '''የስርዓት ተንታኝ''' የስርዓት ተንታኝ ለአንድ የተወሰነ ፍላጎት የመረጃ ስርዓቶችን በመፍጠር፣ በመንደፍ እና በማሻሻል ላይ ይሰራል። ብዙ ጊዜ የስርዓት ተንታኞች በድርጅቱ (ዎች) ውስጥ ቅልጥፍናን እና [[ምርታማነት]]ን ለማሻሻል ድርጅታዊ ሂደቶችን እና መረጃን የማግኘት ቴክኒኮችን ለመገምገም እና ለመተግበር ከአንድ ወይም ከዚያ በላይ ከሆኑ ንግዶች ጋር ይሰራሉ። '''የመረጃ ባለሙያ''' የመረጃ ባለሙያ ማለት መረጃን የሚጠብቅ፣ የሚያደራጅ እና የሚያሰራጭ ግለሰብ ነው። የመረጃ ባለሙያዎች የተቀዳ እውቀትን በማደራጀት እና በማንሳት የተካኑ ናቸው። በተለምዶ ሥራቸው ከሕትመት ዕቃዎች ጋር ነው, ነገር ግን እነዚህ ችሎታዎች በኤሌክትሮኒክስ, ምስላዊ, ኦዲዮ እና ዲጂታል ቁሳቁሶች እየጨመሩ መጥተዋል. የመረጃ ባለሙያዎች በተለያዩ የህዝብ፣ የግል፣ ለትርፍ ያልተቋቋሙ እና የትምህርት ተቋማት ውስጥ ይሰራሉ። የመረጃ ባለሙያዎችም በድርጅታዊ እና በኢንዱስትሪ ሁኔታዎች ውስጥ ሊገኙ ይችላሉ. የስርዓት ንድፍ እና ልማት እና የስርዓት ትንተና የሚያካትቱ ሚናዎችን ማከናወን። == ታሪክ == '''ቀደምት ጅምር''' የኢንፎርሜሽን ሳይንስ መረጃን መሰብሰብ፣ መመደብ፣ ማጭበርበር፣ ማከማቻ፣ ሰርስሮ ማውጣት እና ማሰራጨት በማጥናት የሰው ልጅ የ[[እውቀት]] ክምችት ውስጥ ነው። የመረጃ ትንተና የተካሄደው ቢያንስ በአሦር ኢምፓየር ዘመን ባሁኑ ጊዜ [[ቤተ መጻሕፍት]] እና መዛግብት በመባል የሚታወቁት የ[[ባህል]] ማስቀመጫዎች ብቅ እያሉ ነው።[14] በተቋም ደረጃ የኢንፎርሜሽን ሳይንስ በ19ኛው ክፍለ ዘመን ከሌሎች በርካታ የማህበራዊ ሳይንስ ዘርፎች ጋር ብቅ አለ። እንደ ሳይንስ ግን በሳይንስ [[ታሪክ]] ውስጥ ተቋማዊ ሥረ መሰረቱን ያገኘው በ1665 በሮያል ሶሳይቲ ([[ለንደን|ሎንዶን]]) የ[[ፍልስፍና]] ግብይቶች የመጀመሪያ እትሞችን ባጠቃላይ እንደ መጀመሪያው ሳይንሳዊ መጽሔት ከታተመ ጀምሮ ነው። የሳይንስ ተቋማዊነት በ [[18ኛው ምዕተ ዓመት|18 ኛው ክፍለ ዘመን]] ውስጥ ተከስቷል. እ.ኤ.አ. በ1731 [[ቤንጃሚን ፍራንክሊን]] በሕዝባዊ ዜጎች ቡድን ባለቤትነት የተያዘውን የ[[ፊላዴልፊያ]] ላይብረሪ ካምፓኒ አቋቋመ፣ እሱም በፍጥነት ከመጻሕፍት ግዛት አልፎ የሳይንሳዊ ሙከራ ማዕከል የሆነው እና የህዝብ ሳይንሳዊ ሙከራዎችን ያቀረበ።[15] ] ቤንጃሚን ፍራንክሊን በ[[ማሣቹሰትስ|ማሳቹሴትስ]] ከተማ ለሁሉም በነጻ እንዲገኝ ድምጽ የሰጠችውን የመፅሃፍ ስብስብ በ[[ማሣቹሰትስ|ማሳቹሴትስ]] ላይ ኢንቨስት አድርጓል።[16] አካዳሚ ደ ቺሩርጊያ ([[ፓሪስ]]) በ1736 የመጀመሪያው የ[[ሕክምና]] መጽሔት ተብሎ የሚታሰበውን Memoires pour les Chirurgiens አሳተመ። በሮያል ሶሳይቲ ([[ለንደን|ሎንዶን]]) ላይ የተቀረጸው የ[[አሜሪካ]] የፍልስፍና ማህበር በ1743 በ[[ፊላዴልፊያ|ፊላደልፊያ]] ተቋቋመ። እንደ ሌሎች በርካታ ሳይንሳዊ መጽሔቶች እና ማህበረሰቦች ተመስርተው፣ አሎይስ ሴኔፌልደር በ1796 በ[[ጀርመን]] ውስጥ በጅምላ ማተሚያ ስራ ላይ የሚውል የሊቶግራፊን ፅንሰ-ሀሳብ አዳብረዋል። == ማህበራዊ ሚዲያ በሰዎች እና በኢንዱስትሪ ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ == የማህበራዊ ሚዲያ ኔትወርኮች ብዙ ጊዜ ወይም ባህላዊ የመረጃ ስርጭት መዳረሻ ላላቸው ሰዎች ክፍት የመረጃ አካባቢን ይሰጣሉ፣ "[26] የማህበራዊ ሚዲያ ውህደት እንደ የመዳረሻ ነጥብ ለተጠቃሚዎች እና አቅራቢዎች በጣም ጠቃሚ እና ሁለገብ ጠቃሚ መሳሪያ ነው። ሁሉም ዋና ዋና የዜና አቅራቢዎች ታይነት እና እንደ [[ፌስቡክ]] እና [[ትዊተር]] ባሉ አውታረ መረቦች በኩል የተመልካቾችን ስፋት ከፍ በማድረግ የመድረሻ ነጥብ አላቸው። በማህበራዊ ሚዲያ ሰዎች መረጃን በሚያውቁት ሰዎች ይመራሉ ወይም ይሰጣሉ። "በ...ይዘት ላይ ማጋራት፣ ላይክ እና አስተያየት የመስጠት" [28] መቻል ተደራሽነቱን ከባህላዊ ዘዴዎች የበለጠ እና ሰፊ ያደርገዋል። ሰዎች ከመረጃ ጋር መገናኘት ይወዳሉ፣ የሚያውቋቸውን ሰዎች በእውቀት ክበባቸው ውስጥ ማካተት ያስደስታቸዋል። በማህበራዊ ሚዲያ ማጋራት በጣም ተደማጭነት ስላለው አሳታሚዎች ስኬታማ ለመሆን ከፈለጉ "በጥሩ መጫወት" አለባቸው። ምንም እንኳን ሁለቱንም የተጠቃሚ መሰረት ተሞክሮዎች ለማሻሻል ብዙ ጊዜ ለአሳታሚዎች እና ፌስቡክ "አዲስ ይዘትን ማጋራት፣ ማስተዋወቅ እና ይፋ ማድረግ"[28] በጋራ ይጠቅማል። የብዙዎች አስተያየት ተጽእኖ ሊታሰብ በማይቻል መንገድ ሊሰራጭ ይችላል. ማህበራዊ ሚዲያ በቀላሉ ለመማር እና በመሳሪያዎች ተደራሽነት መስተጋብር ይፈቅዳል። ዎል ስትሪት ጆርናል በፌስቡክ በኩል መተግበሪያን ያቀርባል፣ እና ዋሽንግተን ፖስት አንድ እርምጃ ወደ ፊት ሄዶ በ6 ወራት ውስጥ በ19.5 ሚሊዮን ተጠቃሚዎች የወረደ ራሱን የቻለ ማህበራዊ መተግበሪያ ያቀርባል፣ መረጃ. == የምርምር ዘርፎች እና መተግበሪያዎች == የኢንፎርሜሽን ሳይንስ የሚመረምረው እና የሚያዳብርባቸው የሚከተሉት ዘርፎች ናቸው። '''የመረጃ ተደራሽነት''' የመረጃ ተደራሽነት የኢንፎርማቲክስ፣ የኢንፎርሜሽን ሳይንስ፣ የኢንፎርሜሽን ደህንነት፣ የቋንቋ ቴክኖሎጂ እና የ[[ኮምፒውተር ሳይንስ]] መገናኛ ላይ የምርምር መስክ ነው። የመረጃ ተደራሽነት [[ጥናት]] ዓላማዎች ብዙ እና ያልተጠቀሙ መረጃዎችን በራስ ሰር ማቀናበር እና የተጠቃሚዎችን ተደራሽነት ቀላል ማድረግ ነው። መብቶችን ስለመስጠት እና ያልተፈቀዱ ተጠቃሚዎችን መዳረሻ ስለመገደብስ? የተደራሽነት መጠን ለመረጃው በተሰጠው የማረጋገጫ ደረጃ መገለጽ አለበት። ተፈፃሚነት ያላቸው ቴክኖሎጂዎች መረጃን ማግኘት፣ የጽሑፍ ማዕድን ማውጣት፣ የጽሑፍ ማረም፣ የማሽን ትርጉም እና የጽሑፍ ምድብ ያካትታሉ። በውይይት ውስጥ፣ የመረጃ ተደራሽነት ብዙውን ጊዜ የነጻ እና የተዘጋ ወይም የህዝብ የመረጃ ተደራሽነት መድንን በሚመለከት ይገለጻል እና በቅጂ መብት፣ በፓተንት [[ሕግ|ህግ]] እና በህዝባዊ አገልግሎት ላይ በሚደረጉ ውይይቶች ይነሳል። የህዝብ ቤተ መፃህፍት የመረጃ ማረጋገጫ [[እውቀት]]ን ለመስጠት ግብዓቶችን ይፈልጋሉ። '''መረጃ መፈለግ''' መረጃ መፈለግ በ[[ሰው]] እና በ[[ቴክኖዎሎጂ|ቴክኖሎጂ]] ሁኔታዎች ውስጥ መረጃን ለማግኘት የመሞከር ሂደት ወይም እንቅስቃሴ ነው። መረጃ መፈለግ ከመረጃ ማግኛ (IR) ጋር የተያያዘ ነው ነገር ግን የተለየ ነው። ብዙ የቤተ-መጻህፍት እና የመረጃ ሳይንስ (LIS) ምርምር በተለያዩ የሙያ ስራዎች መስክ ውስጥ ባሉ ባለሙያዎች መረጃ ፍለጋ ልምዶች ላይ ያተኮረ ነው. የቤተ-መጻህፍት ባለሙያዎች፣[35] ምሁራን፣[36] የህክምና ባለሙያዎች፣ [37] መሐንዲሶች [38] እና ጠበቆች [39] (ሌሎችም መካከል) መረጃ የመፈለግ ባህሪ ላይ ጥናቶች ተካሂደዋል። አብዛኛው ይህ ጥናት በሌኪ፣ ፔትግሪው (አሁን ፊሸር) እና ሲልቫን በ1996 የኤልአይኤስን ስነ-ጽሁፍ (እንዲሁም የሌሎች አካዳሚያዊ መስኮች ስነ-ጽሁፍ) የባለሙያዎችን መረጃ በመፈለግ ላይ ሰፊ ግምገማ ባደረጉት ስራ ላይ ተወስዷል። '''የእውቀት ውክልና እና ምክንያታዊነት''' የእውቀት ውክልና (KR) እውቀትን በምልክቶች ውስጥ ለመወከል የታለመ የሰው ሰራሽ ኢንተለጀንስ ጥናት አካባቢ ሲሆን ከእነዚህ የ[[እውቀት]] ክፍሎች መረዳትን ለማመቻቸት እና አዳዲስ የእውቀት ክፍሎችን መፍጠር። KR ከስር የእውቀት ሞዴል ወይም የእውቀት መሰረት ስርዓት (KBS) እንደ የትርጉም አውታረመረብ ነጻ እንዲሆን ማድረግ ይቻላል።[42]የ[[እውቀት]] ውክልና (KR) ምርምር እንዴት በትክክል እና በትክክል ማመዛዘን እንደሚቻል እና በእውቀት ጎራ ውስጥ ያሉ የእውነታዎችን ስብስብ ለመወከል የምልክት ስብስቦችን እንዴት መጠቀም እንደሚቻል ላይ ትንተናን ያካትታል። የምልክት መዝገበ ቃላት እና የአመክንዮ ስርዓት አንድ ላይ ተጣምረው በKR ውስጥ ስላሉት ንጥረ ነገሮች ግምቶችን ለማስቻል አዲስ የKR ዓረፍተ ነገሮችን ለመፍጠር። አመክንዮ የማመዛዘን ተግባራት በKR ስርዓት ውስጥ ባሉ ምልክቶች ላይ እንዴት መተግበር እንዳለባቸው መደበኛ ትርጓሜዎችን ለማቅረብ ይጠቅማል። አመክንዮ ኦፕሬተሮች እንዴት እውቀቱን እንደሚያስኬዱ እና እንደሚያሻሽሉ ለመግለጽ ጥቅም ላይ ይውላል። የኦፕሬተሮች እና ኦፕሬሽኖች ምሳሌዎች፣ አሉታዊነት፣ ትስስር፣ ተውላጠ-ቃላት፣ ቅጽሎች፣ ኳንቲፊየሮች እና ሞዳል ኦፕሬተሮችን ያካትታሉ። [[ስነ አምክንዮ|አመክንዮ]]ው የትርጓሜ ቲዎሪ ነው። እነዚህ ንጥረ ነገሮች-ምልክቶች፣ ኦፕሬተሮች እና የትርጓሜ ፅንሰ-ሀሳብ በKR ውስጥ የምልክቶችን ቅደም ተከተል የሚሰጡ ናቸው። == ዋቢዎች == # Stock, W.G., & Stock, M. (2013) https://books.google.com/books?id=d1PnBQAAQBAJ&q=%22information+science%22 Berlin, Boston, MA: De Gruyter Saur. # Yan, Xue-Shan (2011-07-23) https://doi.org/10.3390%2Finfo2030510 ''Information''. '''2''' (3): 510–527. https://doi.org/10.3390%2Finfo2030510 # https://web.archive.org/web/20111112233108/http://pespmc1.vub.ac.be/ASC/TECHNO_DETER.html Principia Cibernetica Web. Archived from http://pespmc1.vub.ac.be/ASC/Techno_deter.html {{Wayback|url=http://pespmc1.vub.ac.be/ASC/Techno_deter.html |date=20111112233108 }} on 2011-11-12. Retrieved 2011-11-28. # https://www.merriam-webster.com/dictionary/information%20science ''www.merriam-webster.com''. Archived from the original on 2017-09-25. Retrieved 2017-09-25. # Borko, H. (1968). Information science: What is it? ''American Documentation'' 19(1), 3¬5. # Luciano Floridi, http://www.blackwellpublishing.com/pci/downloads/introduction.pdf {{Wayback|url=http://www.blackwellpublishing.com/pci/downloads/introduction.pdf |date=20121009171740 }} 2012-03-16 at the https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine ''Metaphilosophy'', 2002, (33), 1/2 # Garshol, L. M. (2004)https://web.archive.org/web/20081017174807/http://www.ontopia.net/topicmaps/materials/tm-vs-thesauri.html#N773 ''Archived from'' http://www.ontopia.net/topicmaps/materials/tm-vs-thesauri.html#N773 ''on 17 October 2008. Retrieved 13 October 2008.'' # https://en.wikipedia.org/wiki/Tom_Gruber (June 1993). http://tomgruber.org/writing/ontolingua-kaj-1993.pdf https://en.wikipedia.org/wiki/Knowledge_Acquisition'''5''' (2): 199–220 https://en.wikipedia.org/wiki/CiteSeerX_(identifier) https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.101.7493 from the original on 2008-12-17. Retrieved 2012-04-29. # Arvidsson, F.; Flycht-Eriksson, A.https://web.archive.org/web/20081217030507/http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }}{{Wayback|url=http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf |date=20081217030507 }} Archived from http://www.ida.liu.se/~janma/SemWeb/Slides/ontologies1.pdf<nowiki/>PDF) on 17 December 2008. Retrieved 26 November 2008 # Reichman, F. (1961). Notched Cards. In R. Shaw (Ed.), The state of the library art (Volume 4, Part 1, pp. 11–55). New Brunswick, NJ: Rutgers, The State University, Graduate School of Library Service # Emard, J. P. (1976). "An information science chronology in perspective". ''Bulletin of the American Society for Information Science''. '''2''' (8): 51–56. # Smith, E. S. (1993). "On the shoulders of giants: From Boole to Shannon to Taube: The origins and development of computerized information from the mid-19th century to the present". ''Information Technology and Libraries''. '''12''' (2): 217–226. # Skolnik, H (1976). "Milestones in chemical information science: Award symposium on contributions of the Division of Chemical Literature (Information) to the Chemical Society". ''Journal of Chemical Information and Computer Sciences''. '''16''' (4): 187–193. https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) https://doi.org/10.1021%2Fci60008a001 == ምንጮች == * Borko, H. (1968)."የመረጃ ሳይንስ: ምንድን ነው?". የአሜሪካ ሰነድ. ዊሊ. 19 (1)፡ 3–5.https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) https://doi.org/10.1002%2Fasi.5090190103 https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier) https://www.worldcat.org/issn/0096-946X * Leckie, Gloria J.; Pettigrew, Karen E.; Sylvain, Christian (1996).https://semanticscholar.org/paper/4a6306d8d099966ffde9f3a0e4d11272727be601''Library Quarterly''. '''66''' (2): 161–193.https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) https://doi.org/10.1086%2F602864 * Wark, McKenzie (1997). ''The Virtual Republic''. Allen & Unwin, St Leonards * Wilkinson, Margaret A (2001). "ችግርን ለመፍታት በጠበቆች የሚጠቀሙባቸው የመረጃ ምንጮች፡ ተጨባጭ ዳሰሳ". ''Library & Information Science Research''. '''23''' (3): 257–276 https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) https://doi.org/10.1016%2Fs0740-8188%2801%2900082-2 https://en.wikipedia.org/wiki/S2CID_(identifier) https://api.semanticscholar.org/CorpusID:59067811 == ተጨማሪ ንባብ == * Khosrow-Pour, Mehdi (2005-03-22). የመረጃ ሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ኢንሳይክሎፔዲያ. የሃሳብ ቡድን ማጣቀሻ. https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-59140-553-5 == ውጫዊ አገናኞች == * https://www.asist.org/ "በኢንፎርሜሽን ሳይንስ ልምምድ እና በምርምር መካከል ያለውን ልዩነት የሚያጠናቅቅ የባለሙያ ማህበር። ASIS & T አባላት የኢንፎርሜሽን ሳይንስ፣ ኮምፒውተር ሳይንስ፣ ሊንጉስቲክስ፣ አስተዳደር፣ ላይብረሪያንሺፕ፣ ምህንድስና፣ የውሂብ ሳይንስ፣ የመረጃ አርክቴክቸር፣ ህግ፣ ህክምና፣ ኬሚስትሪ፣ ትምህርት እና ተዛማጅ ጉዳዮችን ይወክላሉ። ቴክኖሎጂ". * https://www.ischools.org/ * http://www.success.co.il/is/index.html * http://jis.sagepub.com/ * http://dlist.sir.arizona.edu/ * https://web.archive.org/web/20120521123701/http://www.mesc.usgs.gov/ISB/Science.asp * https://web.archive.org/web/20110319220648/http://www.twu.edu/library/Nitecki/ * https://web.archive.org/web/20110319220648/http://www.twu.edu/library/Nitecki/ * https://web.archive.org/web/20110221054829/http://gseis.ucla.edu/faculty/bates/articles/Berkeley.html * http://www.libsci.sc.edu/bob/istchron/ISCNET/ISCHRON.HTM {{Wayback|url=http://www.libsci.sc.edu/bob/istchron/ISCNET/ISCHRON.HTM |date=20110514235219 }} * https://web.archive.org/web/20140605070024/http://libres.curtin.edu.au/ * https://en.wikipedia.org/wiki/Shared_decision-making ro955r62z9cv43y7xutgt97wjd6nvrg 0 55403 391970 391892 2026-04-28T04:37:29Z InternetArchiveBot 35471 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391970 wikitext text/x-wiki {{የጦርነት መረጃ | ጦርነት_ስም = ጦርነት በዶንባስ | ክፍል = [[፳፻፲፬ የሩሶ-ዩክሬን ቀውስ|የሩሲያ-ዩክሬን ጦርነት]] | ስዕል = East Ukraine conflict dynamics.gif | የስዕል_መግለጫ = [[በሩሲያ የተያዙ የዩክሬን ግዛቶች|የውጊያ ኢንፎግራፊክስ]] <ref>[https://deepstatemap.live/#6/47.7709866/35.9307861 DeepState Мапа війни в Україні]</ref> | ቀን = ኤፕሪል 12፣ 2014 - አሁን (እንደ ኢትዮጵያ አቆጣጠር 2006 ነበር) | ቦታ = [[ዶንባስ|ሁለት የዩክሬን ምስራቃዊ ክልሎች]]፣ አውሮፓ | ውጤት = ድል ​​ለዩክሬን በትንሹ የግዛት ኪሳራ፣ የሩስያ ዕቅዶች መውደቅ፣ ለዩክሬን ዓለም አቀፍ ድጋፍ መጨመር እና ሩሲያ ከዓለም መገለሏን፣ በዩክሬን እና በዲሞክራሲያዊ አገሮች መካከል ያለው ጥምረት፣ እና በሩሲያ እና በሰሜን ኮሪያ እና በኢራን መንግስታት መካከል ያለው ጥምረት። | ወገን1 = {{flag|ሩሲያ}} * [[የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] * [[የሉጋንስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] * [[ታላቁ ዶን ጦር]] * [[ደቡብ ኦሤትያ-አላኒያ]] * [[አብካዝያ]] * [[ቼቺኒያ]] | ወገን2 = {{flag|ዩክሬን}} * [[አውሮፓ ህብረት]] (ዲፕሎማሲያዊ ድጋፍ) | መሪ1 = [[ቭላዲሚር ፑቲን]] * ኢጎር ጊርኪን * አሌክሳንደር ቦሮዳይ * አሌክሲ ሚልቻኮቭ * አርሰን ፓቭሎቭ | መሪ2 = ኦሌክሳንደር ቱርቺኖቭ * ፔትሮ ፖሮሼንኮ * ታራስ ኮስታንቹክ * ሰርጄ ሶሎፓይ * የዩክሬን የጦር ኃይሎች ዋና አዛዥ ቫለሪ ዛሉጂኒ | አቅም1 = | አቅም2 = | ጉዳት1 = [[የሩሲያ ፌዴሬሽን የጦር ኃይሎች]] 23000 <ref name="Indep">Michael Segalov, [https://archive.fo/cpzfO#selection-3505.0-3508.0 Russia 'accidentally reveals' number of its soldiers killed in eastern Ukraine], ''The Independant'', 26 août 2015.</ref> | ጉዳት2 = [[የዩክሬን የጦር ኃይሎች]] 14000 <ref>{{lien web|url=https://memorybook.org.ua/index.htm|titre=Книга пам'яті загиблих|traduction titre=Memorial Book to the Fallen|langue=Ukrainien|série=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko|consulté le=8 mars 2019}}.</ref> }} '''ጦርነት በዶንባስ''' (በዩክሬንኛ '''Війна на сході України'''፣ '''війна на Донбасі'''፣ '''በዩክሬን ምስራቃዊ ጦርነት''') ይህ ጦርነት ከ 2014 ጀምሮ እየተካሄደ ያለ እና የሩስያ-ዩክሬን ጦርነት አካል ነው። ከ [[ፑቲኒዝም]] ዋና ዋና ወንጀሎች አንዱ። [[በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች|በድህረ-ሶቪየት ጠፈር ውስጥ በሩሲያ የተከፈቱት ጦርነቶች አካል]]። ከነዚህ ሁሉ ግጭቶች ውስጥ በዩክሬን ያለው ጦርነት ረጅሙ፣ አጥፊ እና ደም አፋሳሽ ነው <ref name="й">{{Cite web |url=http://iportal.rada.gov.ua/news/Novyny/Povidomlennya/91559.html |title=Верховна Рада України ухвалила Закон «Про забезпечення прав і свобод громадян на тимчасово окупованій території України» / Інформаційне управління Апарату Верховної Ради України, 15.04.2014 14:06 |accessdate=15 квітня 2014 |archive-date=24 вересня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924132545/https://iportal.rada.gov.ua/news/Novyny/Povidomlennya/91559.html }}</ref>። [[ስዕል:Кропивницький фортеця.jpg|thumb|220px|በ[[ክሮፒቭኒትስኪ]] ከተማ ለወደቁት የዩክሬን ወታደሮች የመታሰቢያ ሐውልት፣ [[የቅዱስ ኤልዛቤት ምሽግ]]]] [[ስዕል:Map of the war in Donbass.svg|thumb|220px|ከወረራ በኋላ የውጊያ ካርታ በ2022]] [[ለስላቭያንስክ ጦርነት|ጦርነቱ የጀመረው ኤፕሪል 12 ቀን 2014 ሲሆን በሩሲያ የሚደገፉ በኢጎር ጊርኪን የሚመራው ተገንጣዮች ምሥራቃዊ ዩክሬንን በወረሩበት ወቅት ነው]]። በምላሹም ዩክሬን ድንበሯን ለማስጠበቅ የፀረ ሽብር ዘመቻ ጀመረች <ref>{{cite web |url=http://gazeta.ua/articles/politics/_ci-lyudi-zi-zbroyeyu-prijshli-do-nas-z-mirom-mer-slovyanska-pro-separatistiv/552252 |title="Ці люди зі зброєю прийшли до нас з миром" - мер Слов'янська про сепаратистів |date=12 квітня 2014 |publisher=Gazeta.ua |accessdate=5 травня 2014 |archive-date=21 квітня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421121955/http://gazeta.ua/articles/politics/_ci-lyudi-zi-zbroyeyu-prijshli-do-nas-z-mirom-mer-slovyanska-pro-separatistiv/552252 }}</ref>። ሩሲያውያን አፈና፣ ማሰቃየት እና የጅምላ የሽብር ጥቃቶችን ጨምሮ በርካታ ዘግናኝ ወንጀሎችን ፈጽመዋል። በጣም ታዋቂ ከሆኑት ጉዳዮች መካከል ኢሪና ዶቫን የትውልድ ከተማዋን ሩሲያ ወረራዋን በመቃወም ሰላማዊ ተቃውሞ እና የዩክሬን የጦር እስረኛ ኢጎር ኮዝሆማ ጉዳይ ይገኙበታል። እነዚህ ሰዎች በራሺያውያን እና ተገንጣዮች ዘንግ ላይ ታስረው በአደባባይ ተደብድበው ተዋርደዋል <ref>[https://www.dazeddigital.com/politics/article/39206/1/a-ukrainian-prisoner-of-war-reflects-on-the-photo-that-saved-her-life Irina Dovgan tells of public abuse at hands of pro-Moscow separatists]</ref> <ref>[https://archive.khpg.org/en/1409602098A Ukrainian prisoner of war reflects on the photo that saved her life]</ref> <ref>[https://www.nytimes.com/2014/09/01/world/europe/ukrainian-woman-irina-dovgan-held-up-to-public-abuse-is-released.html Ukrainian Woman, Held Up to Public Abuse, Is Released]</ref>። በሜይ 11፣ 2014 በዶኔትስክ እና በሉሃንስክ ክልሎች ውስጥ የውሸት "ህዝበ ውሳኔዎች" ተካሄደ; የ "ዶኔትስክ ሪፐብሊክ" እና "ሉሃንስክ ሪፐብሊክ" ታወጁ <ref name=":0">{{Cite web |url=http://ipress.ua/news/referendum_donetskoi_respubliky_ie_nelegitymnym__tsvk_62288.html |title=Референдум «Донецької республіки» є нелегітимним, — ЦВК |accessdate=2 липня 2014 |archive-date=17 травня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517153143/http://ipress.ua/news/referendum_donetskoi_respubliky_ie_nelegitymnym__tsvk_62288.html }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://newsradio.com.ua/news/2014_05_12/DNR-zvernulasja-do-RF-z-prohannjam-prijnjati-do-skladu-Ros-9462/ |title=ДНР звернулася до РФ з проханням прийняти її до складу Росії |accessdate=21 травня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518174800/http://newsradio.com.ua/news/2014_05_12/DNR-zvernulasja-do-RF-z-prohannjam-prijnjati-do-skladu-Ros-9462/ |archivedate=18 травня 2014 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=У Луганській області затримали одного з ключових організаторів "референдуму"|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/luganskoy-oblasti-zaderzhali-odnogo-klyuchevyh-1595004647.html|website=[[РБК-Україна]]|accessdate=2020-07-19|language=ru|archive-date=2020-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719122019/https://www.rbc.ua/ukr/news/luganskoy-oblasti-zaderzhali-odnogo-klyuchevyh-1595004647.html}}</ref>። እ.ኤ.አ. በ 2014 የበጋ ወቅት በኢሎቪክ ከተማ ከባድ ውጊያ ተቀሰቀሰ። የዩክሬን ወታደሮች በኪየቭ ትእዛዝ ከከተማው ሲወጡ፣ ቀደም ሲል በሰላማዊ መንገድ ለመውጣት ቢስማሙም፣ የሩስያ ወራሪዎች ያለማስጠንቀቂያ ተኩስ ከፍተዋል <ref>{{Cite web|url=http://www.dw.com/uk/слідча-комісія-вр-в-іловайському-котлі-загинули-і-були-поранені-близько-тисячі-військових/a-18009023|title=Слідча комісія ВР: В іловайському котлі загинули і були поранені близько тисячі військових {{!}} Політичні новини з України: аналітика, прогнози, коментарі {{!}} DW {{!}} 20.10.2014|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|language=uk|accessdate=2017-09-01|archive-date=01.09.2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901204039/http://www.dw.com/uk/слідча-комісія-вр-в-іловайському-котлі-загинули-і-були-поранені-близько-тисячі-військових/a-18009023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/26646712.html|title=Під Іловайськом загинули і зникли безвісти близько 1 000 військових – Сенченко|website=Радіо Свобода|accessdate=2017-09-12|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234624/https://www.radiosvoboda.org/a/26646712.html}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.unian.ua/politics/1020513-pid-ilovayskom-zaginuv-241-ukrajinskiy-silovik-gpu.html |title=В ГПУ назвали офіційні дані про втрати під Іловайськом |accessdate=11 грудня 2014 |archive-date=13 грудня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213002425/http://www.unian.ua/politics/1020513-pid-ilovayskom-zaginuv-241-ukrajinskiy-silovik-gpu.html }}</ref>። የመጀመሪያው የሰላም ስምምነቶች በሴፕቴምበር 2014 ሚንስክ ውስጥ ተፈርመዋል። [[ለዶኔትስክ አየር ማረፊያ ጦርነቶች|እ.ኤ.አ. በጥር-የካቲት 2015 ለደብልቴሴቭ እና ለዶኔትስክ አየር ማረፊያ ውጊያ ተከፈተ ፣ ከዚያ በኋላ ሁለተኛው የሰላም ስምምነቶች በሚንስክ ተፈራረሙ]] <ref>{{Cite news|title=Як обороняли і як втратили Донецький аеропорт. Спогади командира кіборгів Мікаца|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-51179518|work=BBC News Україна|date=2020-01-20|accessdate=2020-01-21|language=uk|first=В'ячеслав|last=Шрамович|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523222448/https://www.bbc.com/ukrainian/features-51179518}}</ref>። የሩስያ ደጋፊ ሃይሎች እነዚህን ኳሲ-ሪፐብሊካኖች [[ኖቮሮሲያ]] ወደ ሚባል ኮንፌዴሬሽን ለማዋሀድ አቅደው ይህ ሙከራ አልተሳካም <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/Kristian-Atland/publication/359652587_The_Donbas_War_at_Eight_Years_Autopsy_of_a_Failed_Peace_Process/links/6246f03e7931cc7ccf0bb10e/The-Donbas-War-at-Eight-Years-Autopsy-of-a-Failed-Peace-Process.pdf|title=The Donbas War at Eight Years: Autopsy of a Failed Peace Process|access-date=2022-08-27|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009070417/https://www.researchgate.net/profile/Kristian-Atland/publication/359652587_The_Donbas_War_at_Eight_Years_Autopsy_of_a_Failed_Peace_Process/links/6246f03e7931cc7ccf0bb10e/The-Donbas-War-at-Eight-Years-Autopsy-of-a-Failed-Peace-Process.pdf|url-status=live}}</ref>። ከ 2018 ጀምሮ ጠብ በተሳካ ሁኔታ በረዶ ሆኗል፣ እና የሩሲያ ቅስቀሳዎች ችላ ተብለዋል። በጠቅላላው እስከ 2022 ድረስ እስከ 14 000 የሚጠጉ ሰዎች ሞተዋል። የካቲት 21 ቀን 2022 ሩሲያ የፈጠረውን የኳሲ-ሪፐብሊኮችን “ነፃነት” እውቅና ሰጥታለች ፣ የካቲት 24 ቀን 2022 በዩክሬን ላይ ግልፅ ጦርነት ይጀምራል <ref>[https://www.nytimes.com/2025/11/28/world/europe/zelensky-yermak-resigns-ukraine-corruption-scandal.html Zelensky’s Top Aide Resigns Amid Widening Corruption Scandal]</ref>። == የዚህ ጦርነት ዋና ደረጃዎች == [[ስዕል:2014-08-31. War in Donbass 09.JPG|thumb|250px|የዩክሬን ወታደሮች ቦታቸውን ይከላከላሉ]] እ.ኤ.አ. በ 2014 ፣ ከ [[የ 2014 የዩክሬን አብዮት|አብዮቱ]] ጋር ትይዩ ፣ [[የሩሲያ ጸደይ]] በመባል የሚታወቁት ተከታታይ የተቃውሞ ሰልፎች በዩክሬን ተካሂደዋል። ጦርነቱ የጀመረው እ.ኤ.አ. በየካቲት - መጋቢት 2014 የሩስያ ጦር [[ክራይሚያ መቀላቀል|ክሬሚያን ሲይዝ]] እና ሚያዝያ 12 ቀን 2014 በሩሲያ መኮንን ኢጎር ጊርኪን የሚመራው ጦር ምስራቃዊ ዩክሬንን ወረረ <ref>[https://jamestown.org/igor-strelkov-girkin-the-rise-and-fall-of-the-former-donetsk-minister-of-defense/ Igor Strelkov-Girkin: The Rise and Fall of the Former Donetsk Minister of Defense]</ref>። * [[ለስላቭያንስክ ጦርነት]] * [[የማሪፖል ጦርነት]] * ለኢሎቪስክ ከተማ ጦርነቶች <ref>[https://dyvys.info/2017/08/28/rokovyny-ilovajskogo-kotla-hronologiya-ta-rozsliduvannya-tragediyi/ Роковини Іловайського котла: хронологія та розслідування трагедії]</ref> * ለሊሲቻንስክ ከተማ ጦርነቶች <ref>[https://hai-nyzhnyk.in.ua/doc/2024doc_10-rokiv-vijny.php 10 років війни в Україні: хронологія, найвизначніші події, трагедії та перемоги]</ref> * [[ለዶኔትስክ አየር ማረፊያ ጦርነቶች]] * [[ለደብልትሴቭ ጦርነቶች]] <ref>[https://dshv.mil.gov.ua/page/yak-dniprovski-desantniki-zvilnyali-debalceve-u-2014-roci Як Дніпровські десантники звільняли Дебальцеве у 2014 році]</ref> * ለሴቬሮዶኔትስክ ከተማ መዋጋት <ref>[https://uinp.gov.ua/pres-centr/novyny/yak-zvilnyaly-syevyerodoneck-i-lysychansk-zvorushlyvi-istoriyi-vid-ukrayinskyh-biyciv-i-meshkanciv Як звільняли Сєвєродонецьк і Лисичанськ: зворушливі історії від українських бійців і мешканців]</ref> * ለአቪዲቪካ ከተማ ጦርነቶች <ref>[https://armyinform.com.ua/2022/01/29/zirvanyj-nastup-boyi-29-sichnya-2017-roku-pid-avdiyivkoyu/ Зірваний наступ: бої 29 січня 2017 року під Авдіївкою]</ref> እ.ኤ.አ. ከ2021 ጀምሮ ሩሲያ ከዩክሬን ጋር በሚያዋስነው ድንበር አካባቢ ወታደሮቿን እያሰባሰበች ትገኛለች እና ወታደሮቿን ወደ [[የአሌክሳንደር ሉካሼንኮ አገዛዝ|ቤላሩስ፣ አሌክሳንደር ሉካሼንኮ ለብዙ አመታት የገዙባት]] ማሰማራት ጀምራለች። ውጥረቱ እየጨመረ መጥቷል። እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. የካቲት 24 ቀን 2022 ሩሲያ በዩክሬን ላይ ግልፅ ወረራ ጀመረች። የሩስያ ባለስልጣናት እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. የካቲት 24 ቀን 2022 የጀመረውን ጦርነት “ልዩ ወታደራዊ ኦፕሬሽን” ብለውታል ምክንያቱም ሩሲያ ዩክሬን በጥቂት ቀናት ውስጥ እንደምትወድቅ ጠብቃ ነበር (የሩሲያ ቲቪ ያለማቋረጥ “ኪዪቭን በሦስት ቀናት ውስጥ እንወስዳለን” የሚለውን መፈክር ይደግማል) እና ይህ ስያሜ መንግስት የሩሲያን ወታደራዊ ኪሳራ ለመደበቅ ስለሚያስችል ነው <ref>[http://www.finnews.ru/cur_an.php?idnws=35499 Россия действительно планировала захватить Киев за 3 дня. Тому есть доказательство – бюджет]</ref>። == [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች|የጦር ወንጀሎች]] == [[ስዕል:Александр Бородай.jpg|thumb|150px|አሌክሳንደር ቦሮዳይ]] [[ስዕል:Igor Ivanovich Strelkov Yekaterinburg3.JPG|thumb|150px|ይህንን ጦርነት ለመጀመር ሃላፊነት ያለው የሩሲያ መኮንን]] [[ስዕል:Vladimir Zhoga (Vokha) and Arsen Pavlov (Motorola).jpg|thumb|150px|አርሰን ፓቭሎቭ፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ ዩክሬናውያንን መግደሉን የተናዘዘ የሩሲያ የጦር ወንጀለኛ]] [[ስዕል:Givi in the ruins of Donetsk Airport.jpg|thumb|150px|በዶኔትስክ አውሮፕላን ማረፊያ ፍርስራሽ አቅራቢያ የሩሲያ የጦር ወንጀለኛ ጊቪ]] [[ስዕል:Alexey Milchakov.png|thumb|150px|አሌክሲ ሚልቻኮቭ፣ ሩሲያኛ ኒዮ-ናዚ፣ የጦር ወንጀለኛ <ref>[https://archive.khpg.org/en/1420855493 St. Petersburg Neo-Nazi Sadist in Donbas – ‘Russia’s Pride and Glory’]</ref> <ref>[https://newssky.com.ua/en/neonaczizm-pod-krylom-rossijskih-vlastej/ Neo-Nazism under the wing of the Russian authorities]</ref>]] በዩክሬን ውስጥ የሩሲያ ድርጊቶች የተከናወኑት በ[[የሩሲያዊ ዓለም]] ርዕዮተ ዓለም ላይ ነው። ከዶኔትስክ ኳሲ ሪፐብሊክ መሪዎች አንዱ፣ የሩሲያ ዜጋ፣ የሞስኮ የፖለቲካ ስትራቴጂስት እና የሩስያ ፓርላማ አባል የሆነው አሌክሳንደር ቦሮዳይ የማሌዢያ አየር መንገድን በራሺያ በተያዘው ክልል ላይ የመምታት ሃላፊነት አለበት <ref>[https://web.archive.org/web/20151114132242/http://www.abc.net.au/news/2015-10-13/dutch-authorities-deliver-final-report-on-crashed-flight--mh17/6851490 MH17: Malaysia Airlines flight shot down by BUK missile fired from eastern Ukraine, Dutch Safety Board says]</ref>። በምስራቅ ዩክሬን የተዋጋው ሩሲያዊው አርሰን ፓቭሎቭ (ሞቶሮቶ የሚል ቅጽል ስም ያለው) የዩክሬን የጦር እስረኞችን በማሰቃየት ተከሷል <ref>{{Cite web|title=Хто такий ліквідований бойовик "Моторола": від Чечні до Донбасу – новини Донецька|url=https://dn.depo.ua/ukr/donetsk/poloviy-komandir-motorola-vid-chechni-do-donbasu-16112015200000|website=www.depo.ua|accessdate=2023-07-17|language=uk|archivedate=2023-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230717182950/https://dn.depo.ua/ukr/donetsk/poloviy-komandir-motorola-vid-chechni-do-donbasu-16112015200000}}</ref><ref>{{cite web |url=http://zik.ua/ua/news/2014/10/04/pry_shturmi_letovyshcha_boyovyk_motorola_skakav_yak_prydurok_y_potravyv_svoih_polonenyh_pobratymiv__ekspert_529102 |title=При штурмі летовища бойовик Моторола скакав як придурок й потравив своїх полонених «побратимів»,&nbsp;— експерт |publisher=[http://zik.ua/ «ZIK»] |accessdate=29 листопада 2014 |archive-date=5 грудня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205082859/http://zik.ua/ua/news/2014/10/04/pry_shturmi_letovyshcha_boyovyk_motorola_skakav_yak_prydurok_y_potravyv_svoih_polonenyh_pobratymiv__ekspert_529102 |archivedate=2014-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205082859/http://zik.ua/ua/news/2014/10/04/pry_shturmi_letovyshcha_boyovyk_motorola_skakav_yak_prydurok_y_potravyv_svoih_polonenyh_pobratymiv__ekspert_529102 }}</ref><ref>{{Cite web|title=СБУ оформила підозру Моторолі|url=http://www.pravda.com.ua/news/2015/02/21/7059316/|website=[[Українська правда]]|accessdate=2019-06-16|language=uk|archive-date=16 червня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616225349/https://www.pravda.com.ua/news/2015/02/21/7059316/}}</ref><ref>[http://censor.net.ua/video_news/331604/terrorist_motorola_mne_vse_pohyi_ya_15_plennyh_rasstrelyal_hochu_ubivayu_hochu_net_audio Террорист Моторола: Мне все пох#й. Я 15 пленных расстрелял. Хочу убиваю, хочу&nbsp;— нет. АУДИО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510084534/http://censor.net.ua/video_news/331604/terrorist_motorola_mne_vse_pohyi_ya_15_plennyh_rasstrelyal_hochu_ubivayu_hochu_net_audio |date=10 травня 2015 }} // ''[[Цензор.нет]]'', 07.04.2015</ref><ref>[http://www.unian.net/war/1064307-motorola-zayavil-chto-rasstrelyal-15-ukrainskih-voennoplennyih.html «Моторола» заявил, что расстрелял 15 украинских военнопленных] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509103549/http://www.unian.net/war/1064307-motorola-zayavil-chto-rasstrelyal-15-ukrainskih-voennoplennyih.html |date=9 травня 2015 }} // ''[[УНІАН]]'', 06.04.2015</ref><ref>[http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/kremlin-backed-fighters-confession-of-killing-prisoners-might-become-evidence-of-war-crimes-audio-385532.html Russian fighter's confession of killing prisoners might become evidence of war crimes (AUDIO)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150410001701/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/kremlin-backed-fighters-confession-of-killing-prisoners-might-become-evidence-of-war-crimes-audio-385532.html |date=10 квітня 2015 }} // ''[[Kyiv Post]]'', April 6, 2015</ref><ref>[http://censor.net.ua/news/332868/dostal_pistolet_i_pustil_dve_puli_v_golovu_osvobojdennyyi_iz_plena_voin_yuriyi_sova_rasskazal_kak_motorola «Достал пистолет и пустил две пули в голову»,&nbsp;— освобожденный из плена воин Юрий Сова рассказал, как Моторола казнил киборга Игоря Брановицкого] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504003354/http://censor.net.ua/news/332868/dostal_pistolet_i_pustil_dve_puli_v_golovu_osvobojdennyyi_iz_plena_voin_yuriyi_sova_rasskazal_kak_motorola |date=4 травня 2015 }} // ''[[Цензор.нет]]'', 16.04.2015</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/politics/2015/04/150415_branovytsky_death_witness_sova_interview_vs?ocid=socialflow_facebook Як «Моторола» вбив полоненого «кіборга»&nbsp;— розповідь очевидця.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419010117/http://www.bbc.co.uk/ukrainian/politics/2015/04/150415_branovytsky_death_witness_sova_interview_vs?ocid=socialflow_facebook |date=19 квітня 2015 }} // ''[[Українська служба BBC|ВВС Україна]]'', 16 квітня 2015</ref>። በ2014-2015 በሩስያ ወረራ ምክንያት በዶኔትስክ ከሚገኙት የዩክሬን ትላልቅ አየር ማረፊያዎች አንዱ ሙሉ በሙሉ ወድሟል <ref name="244, а не 242">[https://www.radiosvoboda.org/a/oborona-donetskogo-aeroportu-244/31064068.html Чому 244, а не 242: «кіборги» про останні два дні оборони Донецького аеропорту]</ref>። በቭላድሚር ፑቲን መንግስት በተደጋጋሚ ተጥሷል እና እንደገና የተፃፈው የሩስያ ህገ መንግስት እራሱ የሩስያ ጦር ወይም ሌላ ወታደራዊ ሃይል በሌሎች ሀገራት መጠቀም ህገወጥ ነው (የሩሲያ ፌዴሬሽን የወንጀለኛ መቅጫ ህግ አንቀጽ 353) ይላል <ref>[https://navalny.com/p/4609/ Разбираем конституцию РФ как новый iPhone]</ref>። ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ በሩሲያ በዩክሬን ላይ ለፈጸመው ጥቃት ወንጀል ልዩ ፍርድ ቤት ለመፍጠር አቅዷል (በእንግሊዝኛ Tribunal for the Crime of Aggression against Ukraine) <ref>[https://www.coe.int/en/web/portal/-/ukraine-and-the-council-of-europe-sign-agreement-on-establishing-a-special-tribunal-for-the-crime-of-aggression-against-ukraine Ukraine and the Council of Europe sign Agreement on establishing a Special Tribunal for the Crime of Aggression against Ukraine]</ref>። == [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] == የሩስያ የመንግስት ሚዲያዎች በሺዎች የሚቆጠሩ የውሸት ዜናዎችን አሳትመዋል ለምሳሌ "የዩክሬን ናዚዎች ህፃን እንደ ኢየሱስ ሰቀሉ" የጦርነቱን መንስኤ እና የዘመን ቅደም ተከተል በማዛባት እና "ዩክሬን በምስራቃዊ ክልሎቿ ላይ ጥቃት ሰንዝራለች እና ለዚህም ነው እርዳታ ለማግኘት ወደ ሩሲያ እየዞሩ ያሉት" የሚል ሀሳብ በሩስያውያን ውስጥ እንዲሰርጽ አድርጓል <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mo1PFMkNsHM Чеченские и Новоросские ополченцы ищут Добермана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208185145/https://www.youtube.com/watch?v=mo1PFMkNsHM |date=8 грудня 2015 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=RLvqaofs4AE +18 Ополченцы избивают пленного «диверсанта» АТО 10 11 Донецк 14 War in Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151227082638/https://www.youtube.com/watch?v=RLvqaofs4AE |date=27 грудня 2015 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=i0U2QTVYaPQ УКРАИНА НОВСТИ СЕГОДНЯ 21 01 2015 ►Гиви и Моторола Разборка с пленными силовиками ВСУ ДОНЕЦК] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208130328/https://www.youtube.com/watch?v=i0U2QTVYaPQ |date=8 грудня 2015 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=W6TbpeZkwtI 22.01.2015 Армия ДНР привезла пленного киборга на место преступления ВСУ(+18, НЕНОРМАТИВНАЯ ЛЕКСИКА)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150123063304/https://www.youtube.com/watch?v=W6TbpeZkwtI |date=23 січня 2015 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=D-gJ46pVLMo Пленных укров бытие (Донецк, 22.01.15)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181203212153/https://www.youtube.com/watch?v=D-gJ46pVLMo |date=3 грудня 2018 }}{{ref-ru}}</ref>። [[ስዕል:Boris Nemtsov (7174588884).jpg|thumb|250px|[[ቦሪስ ኔምትሶቭ]] ከመራጮች ጋር]] [[ስዕል:Vladimir Putin interview with Dmitry Kiselyov 2024 in the Kremlin 05.jpg|thumb|250px|ፑቲን ከሩሲያ የፕሮፓጋንዳ ቴሌቪዥን ኃላፊ ዲሚትሪ ኪሴሌቭ ጋር ያደረጉት ቃለ ምልልስ።]] [[ስዕል:Site of the murder of Boris Nemtsov 4615.jpg|thumb|250px|በሞስኮ የኔምትሶቭ ግድያ ቦታ ላይ ፒክኬት። ምልክቱ "ፑቲን ኔምትሶቭን ገደለ" የሚል ነው]] እ.ኤ.አ. እስከ 2022 ድረስ ሩሲያ በዩክሬን ውስጥ የምታደርገውን ቀጥተኛ ጣልቃ ገብነት እንዲሁም ስለ ሩሲያ የጦር ወንጀሎች በተለይም የሴንት ፒተርስበርግ ኒዮ ናዚ ኒዮ ናዚ በዩክሬን ውስጥ ከ2014 ጀምሮ ሲዋጋ ስለፈጸሙት የሩስያ ሚዲያዎች ዝም ብለዋል። በጣም ታዋቂው የሩሲያ ኒዮ-ናዚ አሌክሲ ሚልቻኮቭ ነው። በዩክሬን ላይ ጥላቻን የሚቀሰቅሱ በሺዎች የሚቆጠሩ ፊልሞችም በሩሲያ መንግስት ድጋፍ እና ተልዕኮ ተዘጋጅተዋል <ref>[https://svidomi.in.ua/page/02_05_2022_074412 Україна в російських фільмах]</ref> <ref>{{Cite web|title=Російський фейк про "розп'ятого хлопчика" з Донбасу потрапив в американський серіал|url=https://www.segodnya.ua/ua/world/usa/rossiyskiy-feyk-o-raspyatom-malchike-iz-donbassa-popal-v-amerikanskiy-serial-1122292.html|website=www.segodnya.ua|accessdate=|language=uk|last=|first=|date=|publisher=|archivedate=2023-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731053851/https://www.segodnya.ua/ua/world/usa/rossiyskiy-feyk-o-raspyatom-malchike-iz-donbassa-popal-v-amerikanskiy-serial-1122292.html}}</ref>። እንዲሁም እ.ኤ.አ. በ 2015 በሩሲያ በዩክሬን ጦርነትን በመቃወም ፣ የሰላም ሰልፎችን በማደራጀት እና በዚህ ጦርነት ላይ ዘገባ ያዘጋጀው ዋና አክቲቪስት ፖለቲከኛ ቦሪስ ኔምትሶቭ በሩሲያ ተገደለ <ref name="tass">{{cite web|url=http://tass.ru/proisshestviya/1798132|title=Расследование убийства Бориса Немцова. Хроника событий|date=2015-02-28|publisher=[[ТАСС]]|access-date=2015-02-28|archive-date=2015-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922195658/http://tass.ru/proisshestviya/1798132|url-status=live}}</ref><ref name="interfax427054" /><ref name="BBC" />። == የዩክሬን ጀግኖች == [[ስዕል:Taras Kostanchuk.jpg|thumb|200px|ለኢሎቫስክ ከተማ በተደረገው ጦርነት የተካፈለው ታዋቂው ወታደራዊ ሰው ታራስ ኮስታንቹክ]] [[ስዕል:Medal of Golden Star Ukraine.jpg|thumb|80px|የዩክሬን ሜዳሊያ ጀግና]] አምስተኛው የዩክሬን ፕሬዝዳንት ፔትሮ ፖሮሼንኮ በስልጣን ዘመናቸው (2014-2017 አካታች) ለ163 አገልጋዮች ከፍተኛውን የውትድርና ሽልማት የሰጡ ሲሆን አንዳንዶቹም ከሞት በኋላ ተሸልመዋል <ref>[https://calendaryk.day/blog/geroyi-ukrayini-ta-yikh-istoriyi-iaki-otrimali-vidznaku-posmertno-ta-pri-zhitti Герої України та їх історії, які отримали відзнаку посмертно та при житті]</ref>። == ምርመራ == [[ስዕል:Donbas (2015–2022).svg|thumb|250px|ካርታ (2015-2022)]] [[ስዕል:2015-11-18. Аллея ангелов в Донецке 04.jpg|thumb|250px|በሩሲያ በተያዘችው ዲኔትስክ ​​የሚገኘው የውሸት "የተገደሉ የዶንባስ ልጆች" ሀውልት፣ የሩሲያ ፌዴሬሽን ዩክሬን ላይ በወረረበት ወቅት ከተገደሉት እውነተኛ ህጻናት ስም በተጨማሪ በ 1990 ዎቹ ውስጥ በሩሲያ ውስጥ የሞቱትን ልጆች ስም ያጠቃልላል <ref name=":0">{{Cite web|title=Як Росія використовує загиблих українських дітей у пропаганді проти України|url=https://hadiach.city/articles/211546/yak-rosiya-vikoristovuye-zagiblih-ukrainskih-ditej-u-propagandi-proti-ukraini|website=Гадяч.City|accessdate=2022-06-08|language=}}</ref>]] እ.ኤ.አ. በታህሳስ 2021 የሩሲያ ተቃዋሚ ፖለቲከኛ [[አሌክሲ ናቫልኒ]] ቡድን የዚህን ጦርነት ክስተቶች የሚያብራራ የራሱን ምርመራ አሳተመ <ref>[https://navalny.com/p/6579/ Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> == የዚህ ጦርነት ምልክት== [[ስዕል:Командир бойової машини БМ-21 «Град» 28 омбр ЗСУ (6).jpg|thumb|250px|ቢጫ ሪባን ያለው የዩክሬን ወታደር <ref>[https://www.ukrmilitary.com/2018/05/patch-colors.html?m=1 «Брендування» українського війська: кому які кольори використовувати]</ref> <ref>[https://provce.ck.ua/ne-nosit-kolorovi-pov-iazky-tam-de-ne-vedutsia-boyovi-dii/ Не носіть кольорові пов’язки там, де не ведуться бойові дії]</ref>]] [[ስዕል:3я батарея вчергове за добу змінює позиції.png|thumb|250px|የዩክሬን ተዋጊ ተሽከርካሪ ምልክት ያለው]] የዩክሬን ጦር በሀገሪቱ ባንዲራ እና የጦር ኮት ላይ ከሚውሉት ብሄራዊ ሰማያዊ እና ቢጫ ቀለሞች በተጨማሪ እንደ ቢጫ ጥብጣብ ያሉ ምልክቶችን እንደ የክምችት ልብስ እና የራስ ቁር ላይ እንዲሁም መስቀል ወይም ሁለት ነጭ ሪባንን ይጠቀማል። በአንዳንድ ሁኔታዎች የዩክሬን ጦር ለመታወቂያ ሰማያዊ ጥብጣቦችን ይጠቀማል፣ የሩሲያ ሠራዊት ደግሞ ቀይ ቀለምን ይጠቀማል <ref>[https://mod.gov.ua/explanation/emblemi-ministerstva-oboroni-i-zbrojnih-sil-ukrayini Емблеми Міністерства оборони і Збройних Сил України]</ref>። የሩሲያ ጦር እና ደጋፊዎቹ የቅዱስ ጊዮርጊስ ሪባንን እንደ ዋና ምልክት ይጠቀማሉ እንዲሁም እንደ ክንድ በለበሱ ጥቁር ካሜራ ላይ ነጠላ ነጭ ሪባን ይጠቀማሉ <ref>[https://archive.kyivpost.com/ukraine-politics/rferl-ukraine-bans-russian-st-george-ribbon.html RFE/RL: Ukraine bans Russian St. George ribbon]</ref>። ከ 2022 ጀምሮ [[Z (የሩሲያ ወታደራዊ ምልክት)|Z ምልክት]] አዲሱ የሩሲያ ሠራዊት ምልክት ብቻ ሳይሆን እንደ ተመራማሪዎች እና ተቺዎች በአንዳንድ መንገዶች በፑቲን አገዛዝ ደጋፊዎች መካከል ጥቅም ላይ የዋለው የዘመናዊቷ ሩሲያ በጣም ተወዳጅ ምልክት ሆኗል። [[ስዕል:Novorossija in zastava svetega Jurija.jpg|thumb|250px|[[የቅዱስ ጊዮርጊስ ጥብጣብ]]]] [[ስዕል:Sparta Battalion troops (Battle of Donetsk Airport).png|thumb|250px|በአውሮፕላን ማረፊያው ሕንፃ አቅራቢያ የሩሲያ ወታደሮች፣ ነጭ ሪባን በወታደር ልብሶቻቸው ላይ ተጣብቀዋል <ref>[https://memepedia.ru/belaya-povyazka-kak-vyglyadit-fleshmob-v-podderzhku-vojny/ Белая повязка”. Как выглядит флешмоб в поддержку войны]</ref>]] == በጦርነቱ ወቅት ሙስና == [[ስዕል:Меморіал воїнам АТО (2014-2018) , Знам'янка , Кіровоградська обл. , Україна.jpg|thumb|220px|በማዕከላዊ ዩክሬን ውስጥ በ [[ዝናምያንካ]] ከተማ ውስጥ ለወደቁት የዩክሬን ወታደሮች ሀውልቶች አንዱ <ref>[https://suspilne.media/kropyvnytskiy/159498-u-znamanci-vidkrili-dosku-pamati-zagiblim-bijcam/ У Знам'янці відкрили дошку пам'яті загиблим бійцям]</ref>]] የሩሲያ ፖለቲከኛ [[ቦሪስ ኔምትሶቭ]] እንደተናገሩት የሩሲያ የጦር ኃይሎች ተሳትፎ ከመጀመሪያው ሕገ-ወጥ እና ከሩሲያ ሕገ መንግሥት ጋር ይቃረናል። ኔምትሶቭ በተጨማሪም ፑቲን የሩስያ ጦር ኃይሎችን በውጪ ሀገራት ለመጠቀም ከሩሲያ መንግስት ፍቃድ እንዳልነበራቸው ጠቁመዋል፤ ለዚህም ነው የሩሲያ ወታደሮች ያለ ምልክት ወደ ዩክሬን የገቡት (በዚህም ምክንያት በሕዝብ ዘንድ "ትንንሽ አረንጓዴ ሰዎች" የሚል ቅጽል ስም ይሰጣቸው ነበር) <ref>[https://www.atlanticcouncil.org/event/hiding-in-plain-sight-putins-war-in-ukraine-and-boris-nemtsovs-putin-war/ Hiding in Plain Sight: Putin’s War in Ukraine and Boris Nemtsov’s Putin. War.]</ref> <ref>[https://nemtsovfund.org/en/about/ About the Foundation]</ref> <ref>[https://www.brookings.edu/articles/watch-out-for-little-green-men/ Watch Out for Little Green Men]</ref>። እ.ኤ.አ. በ 2013 ዩክሬን በአውሮፓ ውስጥ በጣም ድሃ ከሆኑት አገሮች አንዷ ነበረች ፣ በጣም ተጋላጭ ከሆኑት ጦርነቶች አንዱ። እ.ኤ.አ. በ 1990 ዎቹ በቡዳፔስት ማስታወሻ መሠረት ሩሲያ ከደህንነቷ ዋስ አንዷ በመሆኗ ሁሉም የዩክሬን ወታደራዊ መሳሪያዎች እና የኒውክሌር ጦር መሳሪያዎች ከሞላ ጎደል ወድመዋል <ref>[https://nsarchive.gwu.edu/document/32106-1-budapest-memorandum Budapest Memorandum]</ref>። በአጠቃላይ ክሬሚያ ከመውሰዷ በፊት ዩክሬን ከሩሲያ እና ከኢኮኖሚያዊ ግንኙነቷ ጋር የጠበቀ ግንኙነት ነበረች። አገሪቷ ለጦርነት ሙሉ በሙሉ አልተዘጋጀችም፣ ስለዚህ አዲሱ የዩክሬን ጦር አሁን ባለው መልኩ መፈጠር በጦርነቱ ወቅት በትክክል የተከናወነው ከ 2014 ጀምሮ ነው <ref>[https://ips.ligazakon.net/document/XG2TK00A?an=3 Про чисельність Збройних Сил України на 2013 рік від 28.11.2013]</ref> <ref>[https://ukraine-history.com/najsylnisha-armiya-svitu-ukrayinske-vijsko-v-period-1991-2014-rokiv/ «Найсильніша армія світу», українське військо в період 1991–2014 років]</ref>። [[ስዕል:Yatsenyuk visit to Russia-Ukraine barrier, Oct 2014, 03.jpg|thumb|250px|የዩክሬን ጠቅላይ ሚኒስትር አርሴኒ ያሴንዩክ እና የዩክሬን ድንበር ጠባቂዎች፣ 2014]] [[ስዕል:2021. День освобождения Донбасса на Саур-Могиле DSC 8685.jpg|thumb|250px|አሌክሳንደር ቦሮዳይ በዶኔትስክ በተካሄደው ሰልፍ ላይ ከቅዱስ ጊዮርጊስ ሪባን ጋር]] እ.ኤ.አ. በ 2014 በጠቅላይ ሚኒስትር አርሴኒ ያሴኒዩክ የሚመራው የዩክሬን መንግስት ከሩሲያ ጋር በሚያዋስነው ድንበር ላይ ትልቅ ግንብ ለመገንባት ቃል ገብቷል። ይሁን እንጂ የዩክሬን ባለስልጣናት እና የውጭ ሚዲያዎች እንደገለጹት፣ ለድንበሩ የሚሆን ገንዘብ በሙሉ በዩክሬን ባለስልጣናት ተዘርፏል። ይህ ግጭት ቢኖርም ከሩሲያ ጋር የጠበቀ ግንኙነት እንዳለ ጥርጣሬን አስከትሏል። እንደ አለም አቀፉ የገንዘብ ተቋም (አይኤምኤፍ) እ.ኤ.አ. በ 2018 ዩክሬን ምንም እንኳን የተፈጥሮ ሀብት ቢኖራትም እና ዩክሬን የአውሮፓ ትልቅ ሀገር ብትሆንም በአውሮፓ ውስጥ በነጮች እና በሙስና የተዘፈቀች ሀገር ነበረች <ref>[https://bihus.info/stina-acenuka-hto-otrimue-milioni-za-oblastuvanna-kordonu/ Стіна Яценюка: хто отримує мільйони за облаштування кордону]</ref> <ref>[https://statewatch.org.ua/publications/velyka-ukrains-ka-stina-vichnyy-proekt-tsinoiu-mil-iardiv-z-biudzhetu/ Велика українська стіна – вічний проект ціною мільярдів з бюджету]</ref>። በ [[አሌክሲ ናቫልኒ]] የተደረገው ዶክመንተሪ ምርመራ በሄግ በሚገኝ ፍርድ ቤት የተገኘው የማሌዥያ አየር መንገድ በረራ 17 መውደቅ ተጠያቂ የሆነው የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ የመጀመሪያ መሪ የሩሲያ ዜጋ አሌክሳንደር ቦሮዳይ [[የተባበሩት ሩሲያ ፓርቲ]] አባል በዚህ ጦርነት ወቅት ሀብታም ለመሆን እና በዱባይ ሪል እስቴት መገኘቱን አጽንኦት ሰጥቷል <ref>[https://www.airlineratings.com/articles/mh17-phone-intercepts-suggest-high-level-russian-links-to-rebels MH17: Phone intercepts suggest high-level Russian links to rebels]</ref> <ref>[https://theins.ru/news/247555 Экс-глава ДНР, депутат Госдумы Бородай спешит избавиться от квартиры в Дубае, чтобы не вносить ее в новую декларацию — Георгий Албуров]</ref>። እ.ኤ.አ. በ 2014 እና 2021 መካከል የአውሮፓ ህብረት ሀገራት ከ 150-200 ቢሊዮን ዩሮ በላይ የተፈጥሮ ጋዝ እና ዘይት ከሩሲያ በመግዛት የሩሲያ ጦር እና የፀጥታ ኃይሎችን በከፍተኛ ሁኔታ አጠናክረዋል። ብዙ የሩስያ እና የዩክሬን ባለስልጣናት፣ ፖለቲከኞች እና የቤተሰባቸው አባላት በአውሮፓ ህብረት ሀገሮች ውስጥ ለብዙ አመታት ኖረዋል <ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=EU_trade_with_Russia_-_latest_developments EU trade with Russia - latest developments]</ref>። == የአካባቢ የቅርብ ጊዜ == [[ስዕል:Avdiivka after the battle in 2017 (01).jpg|thumb|250px|በሩሲያ ጦር በቦምብ የተደበደበው በአቪዲቪካ የሚገኝ የመኖሪያ ሕንፃ፣ 2017]] በጦርነቱ ወቅት ዩክሬን በሥነ-ምህዳር ላይ ከፍተኛ ውድመት አጋጥሟታል፡ በሺዎች የሚቆጠሩ ስኩዌር ኪሎ ሜትር የሚገመቱ የተጠበቁ ቦታዎች ተጎድተዋል፣ የበርካታ የፅዋትና የእንስሳት ዝርያዎች ደኖች እና መኖሪያዎች ወድመዋል እንዲሁም አፈር ተበክሏል <ref>[https://news.un.org/ru/story/2018/11/1342192 Донбасс - на пороге экологической катастрофы]</ref> <ref>[https://www.unep.org/news-and-stories/story/ukraines-donbas-bears-brunt-toxic-armed-conflict Ukraine’s Donbas bears the brunt of toxic armed conflict]</ref>። == ሲኒማ ውስጥ == [[ስዕል:Battle of Donetsk Airport 2020 stamp of Ukraine.jpg|thumb|160px|የዶኔትስክ አየር ማረፊያ መከላከያን የሚያስታውስ የዩክሬን ማህተም]] * ሳይቦርግስ (Кіборги, 2017) <ref>[https://novynarnia.com/2018/02/23/kiborgi-ofitsiyno-viklali-v-internet/ «Кіборги» офіційно виклали в інтернет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180515043539/https://novynarnia.com/2018/02/23/kiborgi-ofitsiyno-viklali-v-internet/ |date=15 травня 2018 }}&nbsp;— [[Новинарня]], 23/02/2018</ref> * የጥሪ ምልክት ባንዴራስ (Позивний Бандерас, 2017) <ref>Антон Філатов. [https://ua.112.ua/mnenie/pozyvnyi-banderas-nichyia-v-informatsiinii-viini-z-rosiieiu-465790.html «Позивний „Бандерас“»: нічия в інформаційній війні з Росією] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222204729/https://ua.112.ua/mnenie/pozyvnyi-banderas-nichyia-v-informatsiinii-viini-z-rosiieiu-465790.html |date=22 лютого 2019 }}. ua.112.ua, 12 жовтня 2018</ref> * [[ዶንባስ (የዶክ ፊልም)|ዶንባስ]] (Донбас, Сергій Лозниця/Donbass by Sergei Loznitsa, 2018) * ኢሎቫስክ 2014። ዶንባስ ሻለቃ (Іловайськ 2014. Батальйон Донбас፣ 2019) <ref>[https://uatv.ua/en/movie-ilovaisk-2014-donbas-battalion-screened-kyiv/ Movie “Ilovaisk 2014. Donbas Battalion” Screened in Kyiv]</ref> == በተጨማሪም ተመልከት == * [[በሩሲያ ውስጥ የእርስ በርስ ጦርነት]] * [[በ ትራንስኒስትሪያ ውስጥ ጦርነት]] * [[ለሉሃንስክ አየር ማረፊያ ጦርነት]] * [[የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት]] * [[የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት]] * [[የአዞስታል ጦርነት]] * [[ሊበርታሪያኒዝም]] == አገናኞች == 2s3zj0qsjcmqto7q0c8886k5wxkdyyr 0 55570 391974 390984 2026-04-28T10:57:40Z DmitriVolnyi 57540 391974 wikitext text/x-wiki '''የፖለቲካ ፓርቲ 5.10''' የ[[ሊበርታሪያኒዝም]] ርዕዮተ ዓለም የሚያምን የ[[ዩክሬን]] የፖለቲካ ፓርቲ ነው <ref>[https://510.com.ua/about/program/ Программа Партии 5.10]</ref>። [[ስዕል:Логотип партії 5.10.svg|thumb|220px|አርማ]] [[ስዕል:Hennadiy Balashov 2021 Vadim Chuprina.jpg|thumb|250px|ፓርቲ ቢሮ]] [[ስዕል:Gennadiy Balashov.jpg|thumb|180px|የፓርቲ መሪ ጌናዲ ባላሾቭ]] የ "510" ፓርቲ ዋና ሀሳብ በዩክሬን ውስጥ ወደ ድህነት ያመሩት ሁሉንም ግብሮች ማጥፋት እና ሁለት ብቻ ማስተዋወቅ ነው-የሽያጭ ታክስ (ዕቃዎችን ወይም አገልግሎቶችን ሲገዙ በመጨረሻው ሸማች የሚከፈል) እና 10% ማህበራዊ ግብር (ደሞዝ በሚቀበልበት ጊዜ በሠራተኛው የሚከፈል) ይህ ስርዓት በፖለቲካ ፓርቲ ስም ይገለጻል <ref>[https://minfin.com.ua/blogs/balashov/24908/ Аналитика налогового рая — 5/10]</ref>]</ref>። በእርግጥ ይህ በዩክሬን ውስጥ የራሱ ርዕዮተ ዓለም ያለው ብቸኛው የፖለቲካ ፓርቲ ነው፣ የተቀሩት የዩክሬን ፓርቲዎች በእውነቱ የላቸውም፣ ይህ በትክክል [[ቮልዲሚር ዘለንስኪ]] ከፍተኛ ጫና ያሳደረበት የፖለቲካ ፓርቲ ነው። ፓርቲው በዩክሬን ተቃዋሚ፣ ስራ ፈጣሪ እና ጦማሪ ዴኒስ ዬሊሴቪች በንቃት ይደገፋል <ref>[https://brightonbeachnews.com/rus/ БЕЖЕНЕЦ ИЗ УКРАИНЫ ЗАЯВИЛ О ТОМ, ЧТО ЕГО УГРОЖАЮТ ВЫКРАСТЬ ИЗ США]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የአሜሪካ ሊበራሪያን ፓርቲ]] == አገናኞች == axolyoc8fok0wyd5kphp21afjfg98i6